Wikipedia anwiki https://an.wikipedia.org/wiki/Portalada MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Especial Descusión Usuario Descusión usuario Wikipedia Descusión Wikipedia Imachen Descusión imachen MediaWiki Descusión MediaWiki Plantilla Descusión plantilla Aduya Descusión aduya Categoría Descusión categoría Portal Descusión Portal TimedText TimedText talk Módulo Descusión módulo Evento Evento discusión Alcheria 0 1209 2480079 2460840 2026-09-30T19:45:38Z RenatoGar 80073 2480079 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de país | nombre_oficial = الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية <br/>ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ | nombre_común = Alcheria | nombre = Republica Alcheriana Democratica y Popular | de = d' | imachen_bandera = Flag of Algeria.svg | imachen_escudo = | imachen_escudo_grandaria = 80px | simbolos = | imachen_mapa = LocationAlgeria.svg | lema_nacional = | himno_nacional = ''[[Kassaman]]'' | capital = [[Alcher]] | capital_población = 4.325.000 ([[2025]]) | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[Alcher]] | idiomas_oficials = [[Idioma arabe|Arabe]] y [[Luengas berbers|berber]] | gubierno = [[Republica|Republica democratica]] | enfiladors_titols = [[President d'Alcheria|President]]<br />[[Primer ministro d'Alcheria|Primer ministro]] | enfiladors_nombres = [[Abdelmadjid Tebboune]]<br />[[Sifi Ghrieb]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = | establimiento_calendatas = de [[Francia]]<br />[[1962]] | superficie = 2.381.741 | superficie_posición = 10 | superficie_augua = 0% | mugas = 6.343 km | costas = | población = 47.400.000 | población_posición = 33 | población_densidat = 19 | población_anyada = 2025 | PIB = US$ 232.692 millons | PIB_anyada = 2005 | PIB_posición = 38 | PIB_per_capita = US$ 7.095 | moneda = [[Dinar]] <small>([[ISO 4217|DZD]])</small> | chentilicio = Alcherián/a{{DACC}} | horario = [[UTC]]+1 | horario_estiu = | cctld = [[.dz]] | codigo_telefonico = +213 | prefixo_radiofonico = 7RA-7RZ, 7TA-7YZ | codigo_ISO = 012 / DZA / DZ | miembro_de = [[ONU]], [[Unión Africana|UA]], [[OPEP]], [[Liga Arabe|Liga d'Estaus Arabes]] | notas = }} '''Alcheria''' (en [[Idioma arabe|arabe]] y [[alfabeto arabe]] '''الجزائر''', ''al-Jazàïr'' , [[Luengas berbers|berber]] '''ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ''') ye un [[país]] d'[[Africa]], en o [[Maghreb]], en o [[norte d'Africa]]. Muga a o norte con a [[mar Mediterrania]]; a l'este con [[Tunicia]] y [[Libia]]; a o sud con [[Nícher]] y [[Mali]]; a o con [[Mauritania]] y o [[Sahara Occidental]]; y a l'ueste con [[Marruecos]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 47.400.000 habitants ([[2025]]) en una [[superficie]] de 2.381.741 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 19 hab/km². Por a suya superficie ye o mas gran estau d'a mar Mediterrania, o segundo estau mas gran d'Africa y l'onceno de tot o mundo. A [[Capital (politica)|capital]] y ciudat mas poblata d'o país ye [[Alcher]]. Atras ciudaz importants son [[Orán]], [[Constantina]] y [[Annaba]]. Politicament, dende a suya independencia en [[1962]] de [[Francia]] (dende [[1830]] estió una [[Colonias de Francia|colonia]] d'ixe país) Alcheria ye una [[Republica|Republica democratica]], estando o suyo actual [[President d'Alcheria|President]] [[Abdelaziz Bouteflika]]. O país fa parte d'as [[Nacions Unidas]], d'a [[Unión Africana]], d'a [[OPEP]], y d'a [[Liga Arabe|Liga d'Estaus Arabes]]. Ye un país que se define como de doble cultura y luengas, [[Idioma arabe|arabe]] y [[Luengas berbers|berber]]. L'actual Alcheria recibe l'herencio de cuantas [[Civilización|civilizacions]] que se han succedito en o país, y que li han adhibito influencias d'[[Europa]] a traviés d'a [[mar Mediterrania]], d'[[Africa]] a traviés d'o [[disierto d'o Sahara]], y d'[[Orient Meyo]]. Asinas, estió un territorio que fació parte de l'[[Imperio Romano]] y que, dica o [[sieglo VIII]], estió amplament [[Cristianismo|cristianizato]], fendo parte dimpués d'o [[Califato d'os Omeyas]] y de l'[[Imperio Otomán]] (encara que mas que mas formalment), ta convertir-se en primerías d'o [[sieglo XIX]] en una colonia de [[Francia]] dica recuperar a suya independencia a prencipios d'os [[anyos 1960]]. == Historia == {{Articlo principal|Historia d'Alcheria}} L'actual Alcheria recibe l'herencio de cuantas [[Civilización|civilizacions]] que se han succedito en o país, y que li han adhibito influencias d'[[Europa]] a traviés d'a [[mar Mediterrania]], d'[[Africa]] a traviés d'o [[disierto d'o Sahara]], y d'[[Orient Meyo]]. === Prehistoria === [[Imachen:Femme-gravure.jpg|left|thumb|200px|[[Pintura rupestre]] d'o Tassili, de fa alto u baixo 10.000 anyadas.]] A primer presencia conoixita de l' ''[[Homo habilis]]'' en Alcheria se troba en o [[chacimiento arqueolochico]] d'[[Aïn El Ahnech]], d'o [[Paleolitico]], que antiparte ye o chacimiento mas antigo d'[[Africa d'o Norte]], con 1,5/1,8 millons d'anyadas d'antigüidat. O chacimiento de [[Tighennif]], de 800.000-400.000 anyadas, con presencia d'elementos d'[[industria litica]], contién tamién repuis d'o ''[[Homo erectus]]'', os primers repuis humans constatatos. Arredol de 20.000 aC, o disierto d'o Sahara yera un puesto humido, con [[plevia]]s, y a on existiba una abundant fauna, estando o chacimiento de [[Bir el-Ater]] representant d'ixa epoca. Os suyos habitants practicaban a [[cazata]], encara que o chacimiento plega dica a dita ''[[Revolución neolitica]]'', cuan apareixió l'[[agricultura]]. Con a [[cultura capsiense]], que dura dende a Revolución neolitica dica 2.000 aC, se produció a primera [[domesticación]] d'animals, mas que mas [[bovidos]], [[capridos]] y [[ovidos]]. Tamién se considera que son os primers habitants d'o país en deixar-nos muestras d'o suyo [[arte]], y seguntes os lingüistas, o suyo lenguache ye l'antecesor d'as [[luengas berbers]]. En [[3000 aC]] prencipió a escape un proceso de [[desertización]] que creyó l'actual [[disierto d'o Sahara]], y tamién plegó a [[Edat de Fierro]] (sin que a comarca hese conoixito a [[Edat de Bronce]], como s'escayece en Africa). === Edat Antiga === [[Imachen:Mauretania Caesariensis SPQR.png|right|thumb|225px|Mapa de l'Imperio Romano, a on se destaca a provincia d'a [[Mauritania Cesariense]].]] Os primers repuis arqueolochicos d'importancia en Alcheria corresponden a os [[pueblos berbers]] ([[numidas]]), como o [[mausoleu]] d'[[Imedghassen]] (''Medracen'' en [[Idioma francés|francés]]) y o [[mausoleu reyal de Mauritania]]; son os repuis arquitectonicos mas destacatos, encara que bi'n ha d'atros. Se conoix a existencia en l'actual Alcheria de reinos numidas, con dirichents como [[Massinissa]], estando important a suya [[Caballería]]. Istos reinos fuoron aliaus u enemigos indistintament en primeras de [[Cartago]], y dende a expansión d'a [[Republica de Roma]] por a mar Mediterrania tamién s'alioron con os romanos, combatindo-ie chuntos mientres a [[Segunda Guerra Punica]], encara que istas buenas relacions rematoron con a conquiesta por Roma d'o territorio numida, mientres o [[sieglo II aC]] y o [[sieglo I aC]]. O proceso remató con a redota en a [[batalla de Thapsus]] ([[46 aC]]) de [[Chuba I]], que s'heba aliato con [[Gneu Pompeyo Magno]] en a suya guerra civil con [[Chulio César]]. Encara que se manteneba a ficción d'un reino independient, [[Numidia]] no yera en realidat mas que un [[estau satelite]] de l'[[Imperio Romano]], dica que en [[40|40 dC]] [[Caligula]] fació asasinar a [[Ptolomeu de Mauritania]], o zaguer rei numida, y creyó a [[Provincias de l'Imperio Romano|provincia romana]] de [[Mauritania Cesariense]]. [[Imachen:Tomb of Massinissa 01.jpg|thumb|left|250px|O [[Mausoleu]] de [[Massinissa]].]] Mientres o [[sieglo I]] prencipió un intenso proceso de [[romanización]], incluyindo-ie a fundación de nuevas ciudaz (u a re-fundación d'antigas ciudaz numidas) y o desarrollo de l'[[agricultura]] ta suministrar [[alimento]]s a [[Roma]], a capital imperial. Os territorios de l'interior continoron estando semi-independients, encara que vinculaus a o territorio romano por o [[comercio]], y os romanos construyioron un sistema de fortificacions ta a protección d'o territorio que controlaban. Mientres o [[sieglo II]] y tamién en o [[sieglo III]] continó o desarrollo economico d'a provincia d'a Mauritania Cesariense, que se convertió en una d'as prencipals subministradoras de [[trigo]] y [[cerials]] a la capital. Tamién se diversificó en una segunda etapa o conchunto d'as exportacions, con [[cuero]]s, [[oliva]]s, [[aceite d'oliva]] u [[vin]]. A meyatos d'o sieglo III plegó a o territorio a nueva relichión d'o [[Cristianismo]], encara que en os [[anyos 310]] se desembolicó una [[herechía]] autoctona, o [[donatismo]], que se convertió en una sinyal d'identidat en a revuelta de [[313]], prencipiando una serie de luitas dica que l'[[Exercito romano]] albandonó o territorio en [[321]] por as crisis d'as [[invasions chermanicas]]. Continó sindembargo a represión d'o donatismo, y en [[409]] os donatistas fuoron formalment y legal declaratos como hereches, encara que [[Sant Agostín d'Hipona]] prebó de mitigar as condicions d'a represión. [[Imachen:Vandales.png|right|thumb|225px|Territorios baixo control d'o [[Reino vandalo]] a meyatos d'o [[sieglo V]].]] Antiparte, en [[429]] os [[vandalos]], que s'heban asentato en [[Hispania]] (mas que mas en [[Andalucía]]), presionatos por os [[visigodos]], trescruzoron o [[estreito de Chibraltar]] y plegoron enta o norte d'Africa, tresladando-se dimpués enta l'actual [[Tunicia]], a on establioron un estau independient, o dito [[Reino vandalo]], conducito por [[Chenserico]]. En a expansión d'o reino, incorporó a mayor parte d'os territorios que heban feito parte de l'antiga Mauritania Cesariense, dica o suyo esvoldregamiento poco dimpués d'a muerte de Chenserico, presionato militarment por os [[Imperio Bizantín|bizantins]]. [[Belisario]], o mesmo cheneral bizantín que redotó a os [[ostrogodos]] en a [[peninsula italica]], conquirió en os [[anyos 530]] a ciudat de [[Cartago]], a capital d'os vandalos, rematando de raso con o suyo reino. Os bizantins establioron en o territorio magrebín una d'as suyas divisions administrativas, pero tenioron que luitar contra as sublevacions d'os [[berbers]], destacando entre as filas d'istos zaguers a figura d'[[Antalas]]. [[Yabdas]], sublevato poco dimpués, se proclamó rei d'os [[Aurés]], una comarca montanyosa en a muga entre Alcheria y [[Tunicia]], y estioron cuantos os chicoz estaus d'a redolada que proclamoron a suya independencia, estando alternativament aliaus u enemigos d'os bizantins que controlaban Tunicia seguntes as circumstancias, dica a conquiesta islamica. === Edat Meya === En [[647]] plegan a o [[Maghreb]] as tropas [[islam]]icas d'os [[Omeyas]], prencipiando asinas a conquiesta d'Alcheria y a suya [[islamización]]. Sindembargo, iste proceso tenió a oposición activa de cuantos berbers, que s'aliaron en un primer momento con os bizantins, resistindo a suya incorporación a o mundo islamico, plegando mesmo a haber-ie una important emigración u fuchita de bebers enta l'amanata isla de [[Sicilia]]. En as succesivas batallas, dica prencipios d'o [[sieglo VIII]], destacoron reis bebers como o rei [[Koceila]] u a reina [[Kahena]], que redotoron cuantas vegatas a los exercitos islamicos conquistadors. Sindembargo, dende a muerte d'ista zaguera, se produció un fenomeno de conversión masiva de berbers a l'[[Islam]], adoptando mesmo a [[Idioma arabe|luenga arabe]]. Por ixo en [[711]], cuan os musulmans atacoron a o [[Reino visigodo de Toledo]] en a [[peninsula iberica]], una part important d'os suyos exercitos yeran formatos por berbers, incluyindo-ie o suyo chefe, [[Tariq ibn Ziyad]] (qui dió o suyo nombre a [[Chibraltar]], ''Djebel Tarik''). Tamién se produció una chicota inmigración d'[[arabes]], encara que mas que mas en a comarca de [[Kairouan]] (y tamién en [[Táncher]], en [[Marruecos]]). == Administración == {{Articlo principal||||provincias d'Alcheria|districtos d'Alcheria|municipios d'Alcheria}} [[Imachen:Algeria wilayat.png|thumb|left|Mapa d'as provincias d'Alcheria numeratas seguntes l'orden oficial]] Alcheria se divide en 48 [[provincias d'Alcheria|provincias]] (''[[wilaya]]s''), 553 [[districtos d'Alcheria|districtos]] (''[[daïra]]s'') y 1,541 [[Municipios d'Alcheria|municipios]] (''[[baladiyah]]s''). Cada provincia, districto, y municipio tien o nombre d'a suya [[Capital (politica)|capital]], que ye por un regular a ciudat mas gran. D'alcuerdo con a constitución d'Alcheria, una provincia ye ''una colectividat territorial que tien bellas libertaz economicas''. L'[[Asamblea popular provincial]] ye a entidat politica que gubierna a provincia y tien un "president", qui ye trigato por os miembros de l'asamblea. Istos s'esliyen por [[sufrachio universal]] cada cinco anyos. O "[[Wāli]]" ([[Prefecto]] u [[gubernador]]) diriche cada provincia. Ista persona ye esleyita por o president d'Archelia. As divisions administrativas han cambiau cuantas vegatas dende a independencia. Cuan s'introducen nuevas provincias, os numeros d'as antigas provincias se mantienen, encara que no sían en orden alfabetico. As provincias con a numeración oficial son actualment (dende 1983):<ref name="cia">{{en}} [https://web.archive.org/web/20120930183539/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ag.html Africa: Algeria, CIA World Factbook]</ref> {| border="0" |- | <br /><small>1</small> [[Provincia d'Adrar|Adrar]] <br /><small>2</small> [[Provincia de Chlef|Chlef]] <br /><small>3</small> [[Provincia de Laghouat|Laghouat]] <br /><small>4</small> [[Provincia d'Oum el-Bouaghi|Oum el-Bouaghi]] <br /><small>5</small> [[Provincia de Batna|Batna]] <br /><small>6</small> [[Provincia de Béjaïa|Béjaïa]] <br /><small>7</small> [[Provincia de Biskra|Biskra]] <br /><small>8</small> [[Provincia de Béchar|Béchar]] <br /><small>9</small> [[Provincia de Blida|Blida]] <br /><small>10</small> [[Provincia de Bouira|Bouira]] <br /><small>11</small> [[Provincia de Tamanghasset|Tamanghasset]] <br /><small>12</small> [[Provincia de Tébessa|Tébessa]] | <br /><small>13</small> [[Provincia de Termicén|Termicén]] <br /><small>14</small> [[Provincia de Tiaret|Tiaret]] <br /><small>15</small> [[Provincia de Tizi Ouzou|Tizi Ouzou]] <br /><small>16</small> [[Provincia d'Alcher|Alcher]] <br /><small>17</small> [[Provincia de Djelfa|Djelfa]] <br /><small>18</small> [[Provincia de Jijel|Jijel]] <br /><small>19</small> [[Provincia de Sétif|Sétif]] <br /><small>20</small> [[Provincia de Saïda|Saïda]] <br /><small>21</small> [[Provincia de Skikda|Skikda]] <br /><small>22</small> [[Provincia de Sidi Bel Abbes|Sidi Bel Abbes]] <br /><small>23</small> [[Provincia d'Annaba|Annaba]] <br /><small>24</small> [[Provincia de Guelma|Guelma]] | <br /><small>25</small> [[Provincia de Constantina|Constantina]] <br /><small>26</small> [[Provincia de Médéa|Médéa]] <br /><small>27</small> [[Provincia de Mostaganem|Mostaganem]] <br /><small>28</small> [[Provincia de M'Sila|M'Sila]] <br /><small>29</small> [[Provincia de Mascara|Mascara]] <br /><small>30</small> [[Provincia d'Ouargla|Ouargla]] <br /><small>31</small> [[Provincia d'Orán|Orán]] <br /><small>32</small> [[Provincia d'El Bayadh|El Bayadh]] <br /><small>33</small> [[Provincia d'Illizi|Illizi]] <br /><small>34</small> [[Provincia de Bordj Bou Arréridj|Bordj Bou Arréridj]] <br /><small>35</small> [[Provincia de Boumerdès|Boumerdès]] <br /><small>36</small> [[Provincia d'El Tarf|El Tarf]] | <br /><small>37</small> [[Provincia de Tindouf|Tindouf]] <br /><small>38</small> [[Provincia de Tissemsilt|Tissemsilt]] <br /><small>39</small> [[Provincia d'El Oued|El Oued]] <br /><small>40</small> [[Provincia de Khenchela|Khenchela]] <br /><small>41</small> [[Provincia de Souk Ahras|Souk Ahras]] <br /><small>42</small> [[Provincia de Tipasa|Tipasa]] <br /><small>43</small> [[Provincia de Mila|Mila]] <br /><small>44</small> [[Provincia d'Aïn Defla|Aïn Defla]] <br /><small>45</small> [[Provincia de Naama|Naama]] <br /><small>46</small> [[Provincia d'Aïn Témouchent|Aïn Témouchent]] <br /><small>47</small> [[Provincia de Ghardaïa|Ghardaïa]] <br /><small>48</small> [[Provincia de Relizane|Relizane]] |} == Cheografía == {{Articlo principal|Cheografía d'Alcheria}} Alcheria se troba prencipalment situata entre as latituz 19° y 37°N (una chicota aria ye a o norte d'o 37°), y lonchituz 11°U y 12°E. A mayoria d'a suya costa ye montayosa y bi ha bels [[puerto]]s natuarals. L'aria situata entre a mar y l'[[Atlas Telliano]] ye fértil. A o sud de l'Atlas Telliano se troba un paisache d'[[estepa]], que remata en l'[[Atlas Sahariano]]; mas enta o sud se troba o [[disierto d'o Sahara]]. O macizo d'[[Ahaggar]] (en [[idioma arabe|arabe]] جبال هقار), tamién conoixito como ''Hoggar'', ye una rechión montanyosa en o centro d'o Sahara, a o sud d'Alcheria. Se troba a bels 1500&nbsp;km a o sud d'a capital, Alcher y chusto a l'ueste de [[Tamanrasset]]. Alchers, [[Orán]], [[Constantina]], [[Tizi Ouzou]] y [[Annaba]] son as prencipals ciudaz d'Alcheria. == Clima == [[Imachen:Algeria Topography.png|thumb|Mapa topografico d'Alcheria]] En ista rechión, mesmo d'hibierno, as temperaturas diarias d'o disierto gosan estar calidas. Manimenos, dimpués d'a boca de nueit, l'aire xuto permite una rapeda perdua d'a calor, lo que fa que as nueiz sía fredas. S'han rechistrato grans diferencias entre as temperaturas diurnas y nocturnas. A mayor temperatura rechistrata oficialment estió de 50.6&nbsp;°C en In Salah.<ref>[http://www.mherrera.org/temp.htm MHerrera.org] and Burt, Christopher C. 'Extreme Weather: A Guide and Record Book (W.W. Norton Press, 2007)</ref> As precipitacions son prou abundants en a zona costera de l'Atlas Telliano, con rechistros d'entre 400 y 670&nbsp;mm anyals, incrementandose a cantidat de precipitacions d'ueste ta este. As [[plevia|precipitacionss]] son mayore en parti nortoriental de Alcheria, a on s'han replegato bels anyos dica 1000&nbsp;mm. En l'interior as plevias son muito mas escasas. Os [[vientos dominants]] que bufan dende l'este y o nord-este en verano cambean d'hibierno, bufando de l'ueste y d'o norte y portiando con éls por un regular un incremento d'as precipitacions dende septiembre dica aviento, un decremento en os zaguers meses d'hibierno y primers de primavera, y una cuasi ausencia de plevias en os meses estivals. Alcheria tien tamién ''[[erg]]s'', u dunas d'arena entre as montanyas, a on que en verano cuan os vientos son cerenyos, as temperaturas pueden plegar en os 43,3&nbsp;°C. == Economía == [[Imachen:Ministerefinacealger.jpg|thumb|250px|Ministerio de Finanzas d'Alcheria]] O sector d'os [[combustibles fósils]] ye a columna vertebral d'a economía d'Alcheria, representando alto u baixo un 60% d'os suyos ingresos, un 30% d'o [[Producto Interior Bruto|PIB]] y mas d'un 95% d'os suyos beneficios en exportacions. O estau se troba en o puesto trece seguntes as suyas reservas de petrolio, tenendo una reserva de 11.800 millons de barrils (1.88×10^9 m³), encara que s'estima que a cifra actual ye incluso mayor. L'''Administración d'Información sobre Enerchía d'os Estaus Unius'' dio en [[2005]] o dato de que a reserva de [[gas natural]] d'Alcheria yera de 160 billons de piez cubicos<ref name="ciawfb">{{en}} [https://web.archive.org/web/20130309174844/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2179rank.html cia.gov]</ref> (4.5×10^12 m³), a ueitena mayor d'o mundo.<ref name="eia">{{en}} [https://web.archive.org/web/20101120233951/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/algeria.html Algeria Country Analysis Brief], EIA, March 2005.</ref> A meya anyal d'o PIB no asociato a hidrocarburos creixió en un 6 por cient entre 2003 y 2007, con un creiximiento total d'o PIB meyo d'o 4.5 por cient en o mesmo periodo debito a la menor producción de petrolio en 2006-07. A deuda externa ha estau virtualment eliminata, y o gubierno ha acumulato grans reservas de diners gracias a o petrolio. A inflacción, a mas baixa d'a rechión, s'ha mantenito estable en un 4 por cient de meya en o periodo 2003-07.<ref name="MFW4A">[https://web.archive.org/web/20130725141517/http://www.mfw4a.org/algeria/algeria-financial-sector-profile.html], MFW4A, Algeria Financial Sector Profile</ref> Os indicadors financiers y economicos d'Alcheria han amillorato prou dende a metat d'os anyos 1990, en parti gracias a las reformas politicas refirmatas por o [[Fundo Monetario Internacional]] (FMI) y a reestructuración d'a deuda por o [[Club de París]]. As finanzas d'Alcheria en 2000 y 2001 se beneficioron d'un incremento d'o precio d'o petrolio y politica fiscal d'o gubierno, aduyó a augmentar prou o superávit comercial, obtener nivels récord en as reservas de divisas foranas y reducir a [[deuda externa]]. Os continos esfuerzos d'o gubierno ta diversificar a economia atrayendo [[capital (economía)|capital]] nacional y internacional han feito que o sector d'a enerchía haiga tenito exito reducindo una mica as altas tasas de [[desemplego]] y amillorando as condicions de vida. En 2001, o gubierno sinyó un tractau d'asociación con a [[Unión Europea]] por o que o estau se beneficia en temas d'importacions y exportacions con a Unión. En marzo de 2006, [[Rusia]] condonó a deuda de 4.74 mil millons de dólars que Alcheria manteneba dende a [[Unión Sovietica|era sovietica]]<ref>{{en}} {{cita web|url=http://www.brtsis.com/ |títol=Brtsis, brief on Russian defence, trade, security and energy |editorial=Brtsis.com |calendata=|calendata_acceso=2008-11-24}}</ref> en una vesita d'o [[President de Rusia|president]] [[Vladimir Putin]] a o país, a primera d'un líder ruso en o zaguer meyo sieglo. Por a suya parti, o president [[Bouteflika]] alcordó mercar avions de combate, sistemas d'esfensa anti-aerios y atras armas por un valor de 7.500 millons a o prencipal exportador d'armamento de Rusia, [[Rosoboronexport]].<ref>{{en}} {{cite news |títol=Russia agrees Algeria arms deal, writes off debt |editorial=Reuters |calendata=11 March 2006 |url=http://za.today.reuters.com/news/NewsArticle.aspx?type=businessNews&storyID=2006-03-11T082958Z_01_BAN130523_RTRIDST_0_OZABS-ECONOMY-RUSSIA-ALGERIA-20060311.XML}}</ref><ref>{{fr}} {{cite news |títol=La Russie efface la dette algérienne |editorial=Radio France International |calendata=10 March 2006 |url=http://www.rfi.fr/actufr/articles/075/article_42379.asp}}</ref> Alcheria tamién decidió en 2006 pagar a totalidat d'a suya deuda, 8.000 millons de dólars (£4.300 millons), a o [[Club de París]]. Isto fació que a deuda externa d'Alcheria fuese de menos de 5.000 millons de dólars en zaguerías de 2006. O [[Club de París]] afirmo que iste acto reflecta a recuperación economica d'Alcheria en os zaguers anyos. == Agricultura == Alcheria siempre ha estau conoixita por a fertilidat d'o suyo suelo. Un 25% d'os alcherianos treballan en o sector agricola.<ref>{{en}} {{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |títol=CIA factbook |editorial=Cia.gov |calendata=|calendata_acceso=2008-11-24}}</ref> En a epoca d'a [[Guerra Civil Estausunidense]] se cautivó una gran cantidat de [[cotón]], pero dende alavez ista industria fue retaculando. En primerías d'o sieglo XX se facioron esfuerzos por fomentar o cautivo d'ista [[Plantae|planta]]. Una chicota cantidat de cotón creixe tamién en os oasis d'o sud d'o país. Bi ha bels cautivos de palmeras chicotas que s'emplegar ta prener-ne as suyas fuellas, ya que tienen fibras prou pareixitas a o pelo d'os caballos. As [[olivera]]s (tanto por as [[oliva]]s como por l'[[aceite]]) y o [[tabaco]] son atros cautivos importants en a zona. Mas de 30.000&nbsp;km² (7.000.000 d'acres) de tierras s'adedican a o cautivo de [[cerial]]s. L'[[Atlas Telliano]] ye a tierra a o mas se fan iste tipo de cautivos. Mientres o periodo de colonización francesa a productividat s'incremento prou debito a la construcción de pozos artesians en muitos districtos que nomas requeriban augua ta fer-los fértils. Entre os cerials os prencipals son o [[Triticum|trigo]], l'[[Hordeum vulgare|hordio]] y a [[Avena sativa|cevada]]. S'exporta una gran variedat de [[verdura]]s y [[fruita]]s, mas que mas productos [[citricos]]. Alcheria tamién exporta [[Ficus|figos]], [[dátil (fruito)|dátils]], [[esparto]], y [[zuro]]. Ye o prencipal mercato de [[Avena sativa|cevada]] d'Africa. == Demografía == === Población por etnias y nacionalidaz === [[Imachen:Zidane in Poznan.jpg|thumb|200px|[[Zinedine Zidane]], futbolista francés d'orichen cabilenyo]] A mes gran part d'a población son [[arabes]] (por o suyo orichen berbers arabizatos), talment o 80 % u cuasi. En [[Tinduf]] y a suya comarca os arabes presentan una cultura d'o disierto común con os [[sahrauis]] y os habitants d'o [[Sahara Occidental]] y sud de Marruecos y fuoron denominatos como "[[moros (pueblo)|moros]]" dende o periodo colonial. Os [[berbers]] son arredol d'un 20 % y se dividen en diferents grupos etnicos, os mes importants son os [[kabilenyos]], os [[tuaregs]] d'o [[Sahara]]), y os [[xagüiya]] de l'[[Aurés]]. Os [[andalusís]] (musulmans orichinarios de l'[[Al-Andalus]] medieval) son pocos mils en vicos de ciudaz como [[Shersell]]. En as ciudaz costeras tamién bi ha pocos mils arabes con oríchens [[turcos anatolicos|turcos]], herencio de tiempos de l'[[Imperio Otomán]]. Os [[chudieus]] fuyoron d'Alcheria cuan declaró a suya independencia, muitos d'ellos yeran [[sefarditas]] y actualment viven en [[Francia]] (por eixemplo os propietarios de [[FNAC]]) u en [[Israel]]. Encara quedan uns pocos mils de [[Piez Negros (Alcheria)|Piez Negros]], colonos europeus de diferents oríchens pero afrancesatos toz que vinioron cuan a ocupación francesa d'Alcheria. === Luengas === [[Imachen:Panneau de signalisation multilingue à Issers (Algérie).jpg|thumb|200px|Sinyal trilingüe en [[Cabilia]]: arabe, cabilenyo y francés]] A [[luenga oficial]] d'Alcheria, seguntes a suya constitución de 1963, ye l'[[idioma arabe|arabe]]. Amás, se reconoixe como luenga nacional o [[Luengas berbers|berber]] en una enmienda d'a constitución d'o 8 de mayo de 2002. O 99% d'os alcherinos tienen como luenga materna a una d'istas dos, estando l'arabe parlato como luenga materna por un 83% d'a población y o berber por un 15%.<ref name="leclerc">{{fr}} [https://web.archive.org/web/20100124150058/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/afrique/algerie-1demo.htm Jacques Leclerc. Algérie: Situation géographique et démolinguistique. L'aménagement linguistique dans le monde]. [[Université Laval]]. 2009-04-05</ref> O [[idioma francés|francés]], encara que no tien un estatus oficial, ye amplament emplegato por o [[gubierno]], o mundo d'a cultura, os [[medios de comunicación]] (periodicos) y l'[[amostranza]] (s'amuestra en a [[escuela primaria]]), debito mas que mas a o pasato d'Alcheria como colonia francesa, por lo que puet considerar-se como idioma oficial ''de facto'' en Alcheria. L'[[idioma cabilenyo]], a mas parlata d'as luengas berbers en o país, s'amuestra en a escuela y ye parcialment co-oficial (con bellas restriccions) en partis de [[Cabilia]]. ==== Arabe ==== L'arabe coloquial ye a luenga nativa de mas d'o 83% d'a población; d'os que, mas d'un 78% parlan arabe alcherino y alto u baixo un 5% [[hassaniya]]<ref name="tlfq">{{fr}} – [https://web.archive.org/web/20100124150058/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/afrique/algerie-1demo.htm TLFQ.ulaval.ca], [[Jacques Leclerc (linguiste)|Jacques Leclerc]], L'aménagement linguistique dans le monde. CIRAL (Centre international de recherche en aménagement linguistique)</ref> L'arabe alcherino ye a luenga segundaria de muitos berbers. Manimenos, en os [[medios de comunicación]] y en os actos oficials ye fa servir por un regular l'[[idioma arabe|arabe estándard]]. ==== Berber ==== [[Imachen:Berber as percentage of total popn Algeria 1966.jpeg|thumb|250px|Porcentache de población que parla luengas berbers en cada departamento]] As luengas berbers son parlatas por alto u baixo un 20% d'a población d'Alcheria, mas que mas en a rechión de [[Cabilia]], en os [[Aurés]] y en o [[Sahara]] (por os [[tuaregs]]), y tamién en os arredols d'[[Alcher]], a capital d'o estau. Muito antis de l'arribata d'os [[fenicios]], o berber se parlaba en tot o territorio de l'actual Alchería, como s'ha puesto documentar en inscripcions [[tifinagh]] d'ixa epoca. Atamas d'o creiximiento d'o [[punico]], o [[latín]] y dimpués, de l'[[arabe]], o berber continó estando a luenga prencipal d'Alcheria en o sieglo XI dimpués d'as invasions d'os [[Banu Hilal]] y os [[Banu Sulaym]]. Entre un 28% y un 45% d'os alcherinos parlan un d'os cuantos dialectos d'a luenga berber (nombre nativo: [[tamazight]]).<ref name="tlfq"/> L'arabe contina estando a unica [[luenga oficial]] d'Alcheria, encara que o berber ha estau reconoixito recientment como [[luenga nacional]].<ref>{{fr}} – [http://www.apn-dz.org/apn/french/constitution96/loi02_03.htm « Loi n° 02-03 portant révision constitutionnelle »], adoptata o 10 d'abril de 2002.</ref> ==== Francés ==== O [[idioma francés|francés]] ye luenga forana que mas s'estudia en o país, y a mayoría d'alcherinos pueden entender-lo y parlar-lo, encara que por un regular no lo fan servir en a vida diaria. Dende a [[independencia]], o gubierno ha promocionato una politica d'arabización lingüistica de l'[[amostranza]] y a burocracia, feito que ha tenito como resultato a limitación d'o [[luengas berbers|berber]] y l'arabización de muitos parlants d'ista zaguera luenga. A posición d'o francés en Alcheria por estar una luenga prou important no ha estau tan afectata por a politica d'arabización. De feito muitos cursos, mas que mas os relacionatos con temas cientificos y economicos, d'as [[universidat]]z se fan encara en francés. Recientment, as escuelas han prencipiato a meter o francés en o suyo temario ta que ninos l'aprendan dende l'inte en que prencipian a aprender a escribir en arabe clasico. O francés tamién ye prou emplegato en [[medios de comunicación]] y negocios. Dimpués d'un debate politico en Alcheria en os anyos 1990, en que se planteyó a substitución d'o francés por l'anglés en o sistema educativo, o gubierno decidió mantener o francés. L'anglés s'amuestra tamién en o primer anyo d'educación secundaria. L'idioma punico, una [[luenga fenicia]], se creye que s'habió de parlar en cuantas arias de l'actual estau d'Alcheria. Iste idioma morió en o [[sieglo VI]]. Muitas ciudaz d'Alcheria tienen nombres derivatos d'o punico u d'o latín. === Relichión === A relichión predominant en Archelia ye o [[islam]], con un porcentache d'o 99% de población musulmana. A mayoría d'os alcherinos practican o [[sunnismo]], fueras de bels 200.000 [[ibadismo|ibadis]] en a val de M'zab en a rechión de [[Ghardaïa]].<ref>{{en}} {{cita web|url=http://www.angelfire.com/az/rescon/mgcibadi.html |títol=Ibadis and Kharijis |editorial=Angelfire.com |calendata= |calendata_acceso=2010-04-23}}</ref> Bi ha tamién uns 250.000 [[cristianismo|cristianos]] en o país, incluyindo bels 10.000 [[ilesia catolica|catolicos]] y entre 150.000 y 200.000 [[protestantismo|protestants]] evanchelicos (mas que mas [[Pentecostalismo|pentecostals]]), seguntes o líder d'a [[Ilesia Protestant d'Alcheria]] Mustapha Krim.<ref>{{en}} {{cita web|url=http://www.topchretien.com/topinfo/view/40011/lalgerie-malmene-ses-chretiens.html |títol=Top Chrétien |editorial=Topchretien.com |calendata= |calendata_acceso=2010-04-23}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.vodeo.tv/4-33-5995-le-reveil-des-chretiens-d-algerie.html |títol=Vodeo TV |editorial=Vodeo TV |calendata= |calendata_acceso=2010-04-23}}</ref> Bellas fuents afirman que bi ha mas d'un millón de cristianos en Alcheria, a mayoría d'éls vivindo en l'aria d'a [[Cabilia]].<ref>{{no}} {{cita web|url=http://www.tbve.no/nyheter/nyhetsarkiv/over-en-million-jesus-troende-i-algerie///nigeria.html?tx_ttnews[pointer]=8&cHash=fb582259df |títol=Over en million Jesus-troende i Algerie |editorial=Troens Bevis - Verdens Evangelisering |calendata= |calendata_acceso=2010-05-23}}</ref> Alcheria tenió una important comunidat [[chudaísmo|chudieva]] dica a decada de 1960. Cuasi toz os chudieus emigroron dimpués d'a independencia d'o país, encara que un chicot numero de [[Chudieus archelinos|chudieus]] continan vivindo en Alcher.<ref>{{en}} {{cita web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90207.htm |títol=U.S. Department of State |editorial=State.gov |calendata=2007-04-11 |calendata_acceso=2010-04-23}}</ref> == Esporte == * ''Categoría principal'': [[:Categoría:Esporte en Alcheria|Esporte en Alcheria]]. En Alcheria lo Ministerio de Choventut y Esportes ye qui regula, chestiona y organiza as actividaz relacionadas con o esporte. Beluns d'os esportes son tradicionals y praticaus dende l'antigüidat como desafíos u competicions festivas, como as cursas de caballos y tiro con rifle. Actualmente os esportes mes practicaus son o [[fútbol]], l'[[atletismo]], o [[boxeyo]] y o [[ciclismo]] con bels exitos esportivos continentals. * O fútbol ye o esporte mes popular, l'organismo rector ye a [[Federación Alcherina de Fútbol]] (Fédération Algérienne de Football ) y a suya competición mes important ye a [[División Une]]. L'equipo nacional, a [[selección d'Alcheria de fútbol]], conoixitos com "as rabosas d'o disierto", bi ha partecipato en tres [[Copa d'o Mundo de fútbol|mundials de fútbol]], os d'as anyadas [[Copa d'o Mundo de fútbol de 1982|1982]], [[Copa d'o Mundo de fútbol de 1986|1986]] y [[Copa d'o Mundo de fútbol de 2010|2010]]. * En atletismo bi ha que destacar a [[El Ouafi Boughera]] campión olimpico de [[Maratón (atletismo)|maratón]] en os [[Chuegos Olimpicos d'Amsterdam]] anque partecipando en l'equipo de Francia. Tamién a [[Hassiba Boulmerka]], primera africana campiona d'o mundo, campiona olimpica<ref>{{en}} [http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=Bcountry=ALG/athcode=60203/index.html Perfil de Hassiba Boulmerka en a pachina web oficial d'a IAAF]</ref> y 4 vegatas campiona d'Africa amás de [[Premio Prencipe d'Asturias d'os esportes]], a [[Noureddine Morceli]] dominador d'a preba de 1.500 metros lisos en a primera mitat d'a decada d'os 1990 con os records d'o mundo de 1.500 m lisos, a milla y os 3.000 metros lisos, campion olimpico y 3 vegatas campión d'o mundo de 1.500 metros lisos<ref>{{en}} [http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=0/athcode=1936/index.html Perfil de Noureddine Morceli en a pachina web oficial d'a IAAF].</ref> y a [[Nouria Mérah-Benida]] campiona olimpica de 1.500 en os [[Chuegos Olimpicos de Sydney]] y dos vegatas [[Campionatos d'Africa d'atletismo|campiona d'Africa]]. === Competicions esportivas === Alcheria organiza dos competicions de [[maratón (atletismo)|maratón]] importants: ''La Marathon des dunes''<ref>{{en}}/{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110726191409/http://www.marathondunes.com/GU/index.php?lng=en Pachina web oficial d'a ''Marathon des dunes''].</ref> (o suyo recorrido ye integro por o [[disierto d'o Sahara]]) y a ''Marathon d'Alger''.<ref>{{en}}/{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110719004903/http://www.marathondalger.com/GU/index.php?lng=en Pachina web oficial d'a maratón d'Alcher].</ref> === Alcheria en os Chuegos Olimpicos === * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]]. * ''Categoría principal:'' [[:Categoría:Alcheria en os Chuegos Olimpicos|Alcheria en os Chuegos Olimpicos]] Antes d'a suya independencia de Francia, mientres lo periodo de l'Alcheria francesa, los suyos atletas participaban con Francia. Entre los mas famosos, los medallistas d'oro [[Boughéra El Ouafi]] en 1928 y [[Alain Mimoun]] en 1956. En la actualidat participa de forma independient y lo Comité Olimpico Nacional d'Alcheria ye lo [[Comité Olimpico Archelián]], que estió creau en l'anyo [[1963]] y estió reconoixiu per lo [[Comité Olimpico Internacional]] un anyo dimpués en 1964, quan ya participa per primera vegada en uns [[Chuegos Olimpicos]]. Dende alavez ha participau en todas as edicions dica l'actualidat (2026) con a excepción d'o boicot de [[Mont-reyal 1976]] encara que cualques esportistas alcherians ya heban competiu cuan se retiró a causa que lo COI se negó a prohibir a los países que heban competiu en Sudafrica mientres las suyas politicas de [[apartheid]]. En toda las edicions que ha participau dica l'actualidat ha ganau en total 20 medallas; 7 d'oro, 4 d'archent y 9 de bronce. Participa per primera vegada en un esporte d'equipo en os [[Chuegos Olimpicos de Moscú 1980|Chuegos Olimpicos de Verano de 1980]], an participó, competindo en [[fútbol]] y [[balonmán]]. La suya primera medalla no plegó dica los [[Chuegos Olimpicos de Los Angeles 1984|Chuegos Olimpicos de Verano de 1984]], an Mustapha Moussa ganó una medalla bronce en boxeo. L'atleta con mas medallas ye [[Taufik Majlufi]] con tres medallas en atletismo (una d'oro y tres d'archent). En os [[Chuegos Olimpicos d'Hibierno]] ha participau ocasionalment sin aconseguir resultaus destacaus. == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Algeria|Alcheria}} * {{ar}}{{fr}} [https://web.archive.org/web/20071005003110/http://www.el-mouradia.dz/ ''El Mouradia''], pachina web oficial d'a Presidencia d'Alcheria. {{Africa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Alcheria]] qe26osb96i5zl2nhzp200527vqzkqcb Arabia Saudita 0 1215 2480063 2466279 2026-09-30T19:31:08Z RenatoGar 80073 2480063 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de país | nombre = Reino d'Arabia Saudita | nombre_oficial = المملكة العربيّة السّعوديّة<br />Al-Mamlakah al-'Arabiyah as-Sa'udiyah | nombre_común = Arabia Saudita | de = d' | imachen_bandera = Flag of Saudi Arabia.svg | imachen_escudo = Emblem of Saudi Arabia.svg | imachen_escudo_grandaria = 80px | simbolos = | imachen_mapa = Saudi Arabia in its region.svg | lema_nacional = | himno_nacional = ''[[Aash Al Maleek]]'' | capital = [[Riad]] | capital_población = | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[Riad]] | idiomas_oficials = [[Idioma arabe|Arabe]] | gubierno = [[Monarquía]] [[Absolutismo|absoluta]] | enfiladors_titols = [[Lista de reis d'Arabia Saudita|Rei]] | enfiladors_nombres = [[Abdullah bin Abdulaziz al Saud]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = - Declarata<br />- Reconoixita<br />- Reunificación | establimiento_calendatas = d'o [[Reino Uniu]]<br />[[8 de chinero]] de [[1926]]<br />[[20 de mayo]] de [[1927]]<br />[[23 de setiembre]] de [[1932]] | superficie = 2.149.690 | superficie_posición = 12 | superficie_augua = | mugas = 4.415 km | costas = | población = 30.770.375 | población_posición = 41 | población_densidat = 12.3 | población_anyada = 2014 | PIB = US$ 564.561 millons | PIB_anyada = 2007 | PIB_posición = 22 | PIB_per_capita = US$ 14.243 | moneda = [[Rial saudín|Rial]] (SAR) | chentilicio = Saudín/a u saudita{{DACC}} | horario = [[UTC]]+3 | horario_estiu = | cctld = [[.sa]] | codigo_telefonico = 966 | prefixo_radiofonico = 8ZA-8ZZ / 7ZA-7ZZ / HZA-HZZ | codigo_ISO = 682 / SAU / SA | miembro_de = [[ONU]], [[OPEP]], [[Liga Arabe]] | notas = }} O '''Reino d'Arabia Saudita''' (en [[Idioma arabe|arabe]] y [[alfabeto arabe]] المملكة العربية السعودية, ''al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Saʻūdiyya'') ye un país d'[[Asia]], situato en a [[peninsula Arabica]]. Muga con [[Iraq]], [[Chordania]], [[Kuwait]], [[Omán]], [[Qatar]], [[Emiratos Arabes Unitos]] y [[Yemen]]. A l'este, muga con o [[Golfo Persico]], y a l'ueste con a [[mar Roya]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 28.161.417 habitants en una [[superficie]] de 2.149.690 [[km²]], con una [[densidat de población]] d'11 hab/km². A suya [[Capital (politica)|capital]], que ye amás a prencipal ciudat d'o país, ye [[Riyadh]]. Atras ciudaz importants son [[Chidda]], por a suya población, y [[A Meca]] y [[Medina]], que son consideratas dos ciudaz santas d'o [[Islam]]. O país fa parte d'a [[ONU]], d'a [[OPEP]], y d'a [[Liga Arabe]]. Politicament, Arabia Saudita ye una [[monarquía]] [[Absolutismo|absoluta]] dende o momento mesmo d'a suya independencia, estando l'actual [[Lista de reis d'Arabia Saudita|Rei]] d'o país [[Fahd bin Abdul Aziz]]. Dende os [[anyos 1930]] o país ha conoixito un constant desarrollo economico, vinculau mas que mas a o [[petrolio]] (que se i descubrió en [[1938]]), estando actualment o país o primer exportador mundial d'ixe producto, y tenendo amás o 25% d'as reservas mundials de petrolio. Gracias a la suya producción de petrolio, Arabia Saudita, un estato naixito en realidat mientres o [[sieglo XX]], ha consolidato una ampla influencia en [[Orient Meyo]] y en os [[países arabes]], mas que mas en as monarquías d'o Golfo Persico. A suya politica internacional, con una posición muit conservadora, se relaciona con os [[Estaus Unius]], anque a elite politica d'o país sía muit confesional y partidaria d'o [[islamismo]] [[Wahhabismo|wahabista]] de radiz [[Sunnís|sunní]]. Antiparte, con o producto d'a venda de petrolio a l'exterior, ha millorato notablement o nivel de vida d'os suyos ciudadans. == Etimolochía == O nombre d'o país tien dos partes, fendo referencia primera d'ixas partes a o nombre cheografico d'o territorio, que se troba situato en a [[peninsula arabica]] y que ye o lugar d'orichen d'os [[arabes]], y estando a segunda parte vinclata a la [[Casa de Saud]], o nombre d'a dinastía que i reina dende a suya independencia. Ye asinas, chunto con [[Liechtenstein]], o solo país d'o mundo en tener o suyo nombre orichinato en o nombre d'a dinastía reinant. == Historia == {{Articlo principal|Historia d'Arabia Saudita}} === L'Arabia pre-islamica === En a peninsula arabica anterior a l'[[Islam]], o territorio no teneba so que chicotas ciudaz de tipo [[Comercio|mercantil]], situatas en o [[Hichaz]] y en a parte sudoccodental d'o país, en puestos amanatos a la [[mar Roya]] y a las antigas rotas comercials maritimas que a traviés d'ixa mar y de l'[[Oceano Indico]] conectaban l'actual [[India]] con [[Europa]]. [[Mahoma]], o profeta de l'[[Islam]], naixió en a ciudat d'[[A Meca]] en [[570]] y en primerías d'o [[sieglo VII]] logró a primer estructura politica común en a peninsula arabica, creyata sobre l'alacet d'os [[arabes]], pero mas que mas sobre o [[Islam]], que se convertiba asinas en o cimento que cohesionaba a estructura politica territorial. Dimpués d'a suya muerte ([[632]]), os suyos succesors establiron l'alacet d'un gran imperio que s'estendillaba dende a [[India]] a l'este dica a [[peninsula iberica]] a l'ueste, y que abracaba tot o canto sud d'a [[mar Mediterrania]] dica a muga en [[Anatolia]] con l'[[Imperio Bizantín]], fendo-se tota ista expansión en nomás que muit poquetas decadas. Como consecuencia d'ista expansión, encara que en yera en as suyas oríchens, a peninsula arabica quedó a la marguin d'o nuevo estato que se devantó (o [[Califato Omeya]]) dende os [[anyos 660]]. Asinas, dende o [[sieglo X]] y dica primerías d'o [[sieglo XX]], [[A Meca]] y [[Medina]] se trobaban baixo o control d'un gubernant local, o ''shariff d'a Meca'', pero que por un regular no yera o representant d'un poder politico independient sino que dependeba d'un d'os grans imperios islamicos con seu en ciudaz como [[Bagdad]], [[Caire]] u [[Istambul]]. Antiparte, a mayor parte d'o territorio d'a peninsula que hue ye Arabia Saudita tornó a la situación anterior a l'Islam, convertindo-se una atra vegata en un territorio baixo o control de cuantas tribus nomadas. En o [[sieglo XVI]], l'[[Imperio Otomán]] s'heba convertito en o prencipan poder islamico, adhibindo-ie os territorios d'as marguins d'a [[mar Roya]] y d'o [[golfo Persico]], aproveitando tamién ta reclamar a suya sobiranía sobre os territorios interiors. Os otomans continoron dominando o territorio mientres o siguients cuatre sieglos, encara que cal parar cuenta que o grau de control que i teneban no estió mai constant, y que iste grau de control variaba seguntes a fuerza u a debilidat que teneban as autoridaz centrals otomanas en cada momento historico. === Historia moderna === A [[Historia moderna]] d'Arabia Saudita prencipia en [[1744]], que estió a calendata en a cual [[Muhammad ibn Abd-al-Wahhab]] como líder relichioso (os d'a suya secta serían conoixitos como [[wahabistas]]) y [[Muhammad ibn Saud]] como líder politico (un capitoste de tribu en o [[Neched]]) estioron os establidors d'un estato unificato en o centro d'a [[peninsula arabica]], encara que teneban que luitar d'una man con atras familias destacatas d'o territorio y d'atra man con l'[[Imperio Otomán]] y con [[Echipto]], potencias foranas con muita influencia politica y relichiosa en a pensinsula en ixas envueltas. Ibn Saud y os suyos succesors convirtioron por a fuerza a lo [[wahabismo]] a muitas tribus [[beduins|beduinas]], que quedoron unitas. En l'anyo [[1773]] sozmetioron [[Riad]], en l'anyo [[1792]] [[Qatar]] y en l'anyo [[1793]] a rechión de Hasa, que yera habitata por [[chiitas]]. En l'anyo [[1802]] os saudins atacoron [[Karbala]] y destruyioron los puestos santos d'os chiitas. En l'anyo [[1803]] conquirioron [[A Meca]] y forachitoron a los pelegrins. Estos exitos obligoron a los otomans a intervenir seriament. O soldán otomán ordenó d'actuar a lo pachá d'Echipto [[Mehmet Alí]], y os echipcios ocuporon Neyed en os anyos [[1818]]-[[1824]] y en [[1837]]-[[1840]]. O estato saudita quedó redueito a [[Riad]] y a suya redolata, y en l'anyo [[1880]] Riad fue preso por os shamís de Hail, que yeran aliaus d'os otomans. En [[1902]] [[Abdelaziz ibd Saud]] dimpués d'estar exellato en [[Kuwait]] conquirió a ciudat de [[Riad]], que dica ixe inte yera a seu d'un clan arabe rival d'os shamís. Riad se convertió en a suya propia capital, sozmetió o Neched, forachitó a los otomans de Hasa en [[1913]] y creyó colonias de ''ijwan'', [[beduins]] sedentarizatos convertitos en combatients d'o wahabismo. En l'anyo 1913 l'[[Imperio Britanico]] y l'[[Imperio Otomán]] se repartioron as arias d'influencia en Arabia oriental. Os britanicos consiguioron a part d'Arabia orientata enta a costa d'o [[Golfo d'Adén]] y d'a Mar arabica d'o Golfo Persico dica Qatar. Neched y Hasa pasoron a estar en a esfera otomana. En Arabia occidenal o sharif d'A Meca Hussein, l'emir d'Asir [[Muhammad al-Idrisi]] y l'[[imán]] de Yemen Yahya reconoixioron l'autoridat otomana. Este equilibrio se crebó en a [[Primera Guerra Mundial]]. En [[1915]] os britanicos yeran en guerra con os otomans y permitioron que os liders arabes se rebelasen contra os otomans pa protecher a [[Canal de Suez]] y os suyos intreses en o Golfo Persico. Os britanicos contemploron a posibilidat de creyar un Califato arabe. En aviento de 1915 os britanicos firmoron un alcuerde con Ibn Saud que permitiba a los saudins de liberar-se d'a sobiranía otomana. O sharif d'A Meca Husein fue proclamato por os britanicos rei de [[Hijaz]]. Dimpués d'a Primera Guerra Mundial bi heba rivalidat entre a dinastía [[Hachemí]] (de Husein) y a dinastía Saudita (de Ibn Saud). Ibn Saud se refirmó en os militants ''ijwan'', qui creyoron importants colonias dende [[1919]] que yeran partidarias de Ibn Saud y él reivindicaba. D'esta traza Ibn Saud se fue estendillando por o [[Hichaz]], y os britanicos lo permitioron como premio por a suya colaboración con os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]] mientres a [[Primera Guerra Mundial]]. En l'anyo [[1920]] conquirió a mayor part d'o territorio atribuito a l'emir de Kuwait en 1913. En l'anyo [[1921]] s'annexionó l'emirato d'os shamís y o norte d'Arabia. Os ijwan penetraban en Irak y Transchordania y esto obligó a la ''[[Royal Air Force]]'' a forachitar-los en [[1922]]. Os britanicos preboron de mediar entre os saudins y as atras dinastías, y Ibn Saud acceptó as mugas con Irak y Kuwait. Hussein no querió negociar con os saudins. O [[4 de marzo]] de [[1924]] os [[turcos anatolicos|turcos]] abolioron o califato, Hussein se proclamó Califa y os britanicos li retiroron o refirme. Ibn Saud enampló suyos dominios por tot o [[Neched]] en una expansión contina dica [[1926]]. Entre agosto de 1924 y aviento de [[1925]] Ibn Saud conquirió Hichaz. En chinero de l'anyo [[1929]] Abdelaziz ibd Saud se proclamó rei de [[Hichaz]] y soldán de [[Neched]], territorios que fuoron unificatos ta establir l'actual Arabia Saudita en [[1932]]. [[Imachen:DesertStormMap v2.svg|left|thumb|450px|A operación ''Tormenta d'o disierto'' organizata dende territorio saudín contra [[Iraq]] mientres a [[Guerra d'o Golfo]].]] Dende que en [[1938]] se i descubrió [[petrolio]], Arabia Saudita estió centro de l'atención por ixe recurso, convertito en un recurso de gran magnitut, fendo posible a consolidación d'o reino y d'a fegura d'o mesmo monarca y tamién atorgando os recursos economicos t'amillorar o nivel de vida d'a población mesmo que ta enamplar a suya influencia politica en l'exterior d'o país. Atamas d'ixo, o [[25 de marzo]] de [[1975]] fue asasinato o rei [[Faisal ibn Abdelaziz]] (u [[Faisal II d'Arabia Saudita]]), encara que estió asasinato por uno d'os suyos sobrins. Dende o descubrimiento d'o petrolio, Arabia Saudita chira en torno de tres prencipios fundamentals: o [[salafismo]] como fuent inspiradora, o [[petrolio]] cmo furnidor de fondos y l'alianza con os [[Estaus Unius]] como meyo de potenciar l'acción exterior d'o país, amplament [[Conservadurismo|conservadora]], protectora d'as [[monarquía]]s d'a comarca y activa en a oposición a o [[chiismo]] radical. Cuan en [[1979]] cayó a monarquía en [[Irán]], Arabia Saudita se transformó no nomás que en o prencipal suministrador de petrolio a los Estaus Unius y a atros países d'a [[Unión Europea]] sino que tamién l'aliato estratechico d'os occidentals ta controlar o [[Golfo Persico]]. En [[1991]] o país, firme aliato d'os [[Estaus Unius]] en [[Orient Meyo]], fació parte d'a coalición internacional liderata por os estausunidenses mientres a [[Guerra d'o Golfo]] contra [[Iraq]], que heba invadito [[Kuwait]], una atra monarquía en a comarca con a cual os saudins teneban amplos vinclos politicos y economicos. Ta organizar l'ataque contra Iraq, os estausunidenses disponioron de facilidaz atorgatas por o Gubierno saudín en forma de bases militars en territorio saudín, encara que ixo crebaba con a ideya estendillata por os saudins d'estar os líders d'a causa relichiosa islamica en o mundo. Tamién colaboró con tropas y material, aportando alto y baixo 120.000 [[militar]]s, 21 [[vaixiello]]s, 145 avions, 550 [[tanque]]s, etc. Dende ixe inte, os estausunidenses mantienen una chicota presencia militar en o país, ta controlar as suyas linias de cmunicación en Irak. == Politica y gubierno == === Estructura de gubierno === {{Articlo principal|Politica d'Arabia Saudita}} [[Imachen:Abdullah of Saudi Arabia.jpg|thumb|left|[[Abdullah ibn Abdulaziz Al Saud]], rei d'Arabia Saudita]] A institución central de gubierno d'Arabia Saudita ye a [[Al Saud|monarquía saudita]]. A Lei Basica de Gubierno, adoptata en 1992 declara que Arabia Saudita ye una [[monarquía]] gubernata por os fillos y nietos d'o primer rei, [[Abd-al-Aziz ibn Saüd]]. Tamién afirma que l'[[Alcorán]] ye a [[Constitución]] d'o país, que se riche en base a la [[xaria]] (lei islamica). D'alcuerdo con o [[Index de Democracia]] de ''[[The Economist]]'', o gubierno d'Arabia Saudita ye o seteno rechimen mas autoritario d'entre os 167 países evaluatos. No se reconeixen os partius politicos u as eleccions nacionals, fueras d'as eleccions locals que se celebroron en l'anyo [[2005]], cuan a participación yera reservata ta os ciudadans barons.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3734420.stm Saudi women barred from voting]. BBC News. 11 d'octubre de 2004</ref> Os poders d'o rei son teoricament limitatos aintro d'os limites d'a lei islamica y d'atras tradicions sauditas. Tamién ha de mantener un consenso entre a familia reyal saudita, os líders relichiosos (''[[Ulema]]s''), y atros elementos importants en a sociedat saudita. O gubierno saudita aduya a estendillar o [[islam]] a traviés d'a financiación d'a construcción de mezquitas y [[madrasa]]s (escuelas alcoranicas) en tot o mundo. Os prencipals miembros d'a familia reyal trigan a o rei entre éls mesmos, con l'aprobación posterior d'os [[ulema]]s. Os reis sauditas han venito desarrollando un gubierno central. Dende [[1953]], o Consello de Ministros, nombrato por o rei, l'ha asesorato en a formulación d'a politica cheneral y diriche as actividaz d'a creixient burocracia. Iste consello ye composato por un Primer ministro y vente ministros. A lechislación proviene d'a resolución d'o Consello de Ministros, ratificata por [[Decreto|Reyal Decreto]], y ha d'estar compatible con a xaria. Os 150 miembros de l'[[Asamblea Consultiva d'Arabia Saudita|Asamblea Consultiva]], nombratos por o Rei, han limitato os poders lechislativos. A [[chusticia]] s'administra d'alcuerdo con a xaria por meyo d'un sistema de tribunals relichiosos; os chueces son nombratos por o rei con a recomendación d'o Consello Chudicial Supremo, composato por doce churistas d'alto ran. A [[independencia]] d'o poder chudicial ye protechita por lei. O rei actua como o mas alto tribunal d'apelación y tien a facultat d'indulto. === Organización territorial === [[Imachen:SaudiArabiaNumbered.png|250px|thumb|right|Provincias d'Arabia Saudita.]] Arabia Saudita ye dividita en 13 provincias (en [[idioma arabe|arabe]] منطقة u ''mintaqa'', en plural ''manateq''): # [[Provincia d'Al Bahah|Al Bahah]] # [[Al Hudud ash Shamaliyah]] # [[Provincia d'Al Jawf|Al Jawf]] # [[Al Madinah]] # [[Al Qasim]] # [[Ar Riyadh]] # [[Provincia d'Ash Sharqiyah|Ash Sharqiyah]] (Provincia Oriental) # [[Asir|'Asir]] # [[Provincia de Ha'il|Ha'il]] # [[Provincia de Jizan|Jizan]] # [[Provincia de Makkah|Makkah]] # [[Provincia de Najran|Najran]] # [[Provincia de Tabuk|Tabuk]] == Cheografía == {{Articlo principal|Cheografía d'Arabia Saudita}} [[Imachen:Arabian Desert.jpg|thumb|O Disierto d'Arabia. Se pueden veyer as ecorrechions existents seguntes [[World Wide Fund for Nature|WWF]]. Imachen de satelite d'a [[NASA]]. A linia amariella sinyala a ecorrechión d'o "Disierto d'Arabia",<ref>{{en}} [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa1303_full.html PA1303], WWF</ref> y dos chicotas ecorrechions vecinas, o "Disierto y semidisierto d'o Golfo Persico"<ref>{{en}} [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa1323_full.html PA1323], WWF</ref> y "O Disierto y semi-disierto tropical Nubo-Sindio d'a Mar Roya".<ref>{{en}} [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa1325_full.html PA1325], WWF</ref> As mugas entre países son en negro.]] === Topografía === O reino ocupa alto u baixo o 80% d'a superficie d'a [[Arabia|peninsula d'Arabia]], trobando-se entre as latituz 16º y 33º N, y as lonchituz 34º y 56º E. En l'anyo 2000, Arabia Saudita y Yemen sinyoron un alcuerdo ta fixar as mugas entre éls que yeran en disputa.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/788153.stm Yemen, Saudi Arabia sign border deal], ''BBC News'', 12 de chunio de 2000.</ref> Una parti important d'as mugas d'o sud d'o país con os [[Emiratos Arabes Unitos]] y [[Omán]] no se troban bien definitas, asinas que a grandaria exacta d'Arabia Saudita ye desconoixita. O gubierno saudín estima que a superficie ye de 2.217.949&nbsp;km². Atras fuents sinyalan que puet variar entre os 1.960.582&nbsp;km²<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html Lista d'os disiertos d'o mundo ordenatos seguntes a suya superficie.]</ref> y os 2.240.000&nbsp;km². Por un regular se gosa listar como o 14<sup>eno</sup> estato mas gran d'o mundo. O [[disierto d'Arabia]] y as arias semideserticas y de matullos asociatas dominan a cheografía d'Arabia Saudita - se veiga a fotografía de satelite a la dreita - formando, de feito, u conchunto de disiertos. Entre éls se troba l'aria cubierta d'arena mas gran d'o mundo, o [[Rub' al Khali]] (literalment “Sector vueito”), que domina a parti d'o sud d'o país y que cubre mas de 647.500&nbsp;km². A suya [[Altaria (magnitut fisica)|altaria]] varía dende os 800 metros amán d'a muga con Yemen dica cuasi o livel d'a mar en o Golfo Persico. Una chicota aria arenosa d'alto u baixo 57.000&nbsp;km², dita [[An Nafud|Al-Nafūd]], se troba en a parti norcentral d'o país. Un gran arco d'arena, l'[[ad-Dahna Desert|Al Dahna]], de cuasi 1,450&nbsp;km de longaria, encara que en bels puestos con una amplaria de nomás 50&nbsp;km, une Al-Nafūd con Rubʿ al-Khali. Virtualment no existen ríos u lacos permanents en o país, encara que bi ha a-saber-los [[uadi]]s. A tierra ye por un regular pobre y bi ha grans arias que se troban de tot cubiertas por piedras. As poquetas arias fértils se pueden trobar en depositos aluvials en os uadis, arrius, u oasis.<ref name="Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia">{{en}} [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/525348/Saudi-Arabia/214601/History?anchor=ref484613 Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia History]</ref> [[Imachen:Tuwaiq Escarpment-14h38m25s-k.jpg|thumb|270px|left|O paisache tipico d'o [[Neched]]: disierto y as cortadas de [[Tuwaiq]] amán de [[Riad]]]] A prencipal caracteristica topografica ye a meseta central que puya a escape dende a mar roya ta descender dimpués gradualment enta o [[Neched]] y o Golfo Persico. L'altaria d'a meseta ye d'alto u baixo 1.370 metros en a parti occidental y de bels 760 metres en l'este. Como a pendient d'a meseta baixa enta o Golfo Persico, bi ha a-saber-las [[salada]]s (''sabkhahs'') y [[paúl]]s. En o norte, as tierras altas occidentals tienen altarias de dica 1.500 metros sobre o livel d'a mar, baixando amoniquet enta os 1.200 metros en a redolada de Medina y puyando enta os 3.000 metros en a zona sud-este. En a costa d'a Mar Roya, a estreita plana costera, conoixita como o [[Tihamah]] no existe cuasi en a zona norte y s'enampla en baixando ta o sud. Bi ha cortatos a o largo de toda a costa d'a mar Roya fueras d'una chicota zona a o nord-ueste d'[[A Meca]]. A provincia sudoccidenta d'[[Asir]] ye montanyosa, y astí se troba o [[Jabal Sawda|Mont Sawda]], que ye considerato por un regular o punto mas alto d'o país. A suya altaria s'estima que ye entre os 3.133 y os 3.207 metros.<ref name="Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia"/> === Clima y biodiversidat === Fueras d'a zona sudoccidental d'a provincia d'[[Asir]], Arabia Saudita tien un [[clima desertico]] con temperaturas estremadament altas de día y una important baixata d'as temperaturas de nueiz. A temperatura meyana de verano ye alto u baixo de 45&nbsp;°C, encara que se puede plegar en os 54&nbsp;°C de maxima. D'hibierno a temperatura no gosa cayer por debaixo d'os 0&nbsp;°C. En primavera y agüerro fa calor, estando as temperaturas meyas de 29&nbsp;°C alto u baixo. As precipitacions anyals son poquismas. A rechión d'[[Asir]] ye diferent, debito a la influencia d'os [[monzón (clima)|monzons]] de l'[[oceano Indico]], que apareixen por un regular entre octubre y marzo. Bi ha una meya de 300 milimetros cubicos de plevia en iste periodo, lo que fa un 60% d'a precipitación anyal total.<ref>{{en}} [http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Saudi-Arabia.htm Weather Online]</ref> Entre a fauna tipica s'incluyen os lupos, [[hiena]]s, mongoos, [[babuin]]s, [[llebre]]s, ratas d'arena, y cherbos. Os animals mayors comos [[gacela]]s, [[oryx]], y [[leopardo]]s yeran relativament numerosos dica os anyos 1950, cuan a cazata dende vehíclos de motor redució a suya población dica cuasi extinguir-los. Entre as aus s'incluyen os falcons (que se prenen y entrenan ta cazar), alicas, vueitres u [[bulbul]]s. Bi ha cuantas especies de sirpients, muitas d'ellas verenosas, y numerosos tipos de fardachos. A vida marina ye prou rica en o [[Golfo Persico]]. Entre os animals domesticos mas habituals s'incluyen camelos, uellas, crabas, monos, y gallinas. Reflectando as condicions deserticas d'o país, a flora d'Arabia Saudita ye formata prencipalment por chicoz matullos que amenistan poca [[augua]]. Bi ha unas pocas arias con hierba y árbols en o sud d'Asir. A [[palmera datilera]] (Phoenix dactylifera) se troba prou estendillata.<ref name="Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia"/> == Economía == {{Articlo principal|Economía d'Arabia Saudita}} [[Imachen:On the Dhahran-Al Khobar Highway.jpg|300px|thumb|Autopista Dhahran-Al Khobar.]] Arabia Saudita tien una economia basata mas que mas en o petrolio y o gubierno mantiene un fuerte control sobre as prencipals actividaz economicas d'o país. As reservas de petrolio en l'anyo 2003 plegan a cifras de 260 mil milions de barrils, ye decir o 24% d'as reservas mundials. Ye o primer exportador de petrolio y o líder en o cartel d'a [[OPEP]]. O sector petrolero representa o 75% d'os ingresos presupuestarios ta o país, o 40% d'o suyo PNB y o 90% d'os suyos ingresos por exportacions. Debito a o petrolio, parti d'a costa y d'o territorio d'o país son seriament contaminatos. Alto u baixo o 40% d'o PNB proviene d'o sector privato. Arabia Saudita tenió un papel preponderant en os esfuerzos d'a OPEP en 1999 por augmenta os pres d'o petrolio, reducindo a suya producción. En l'anyo 2005, y debito a o incremento d'a demanda d'o petrolio os ingresos por iste concepto augmentoron substancialment estimando-se en un superavit presupuestario de mas de 28 mil millons de [[Dólar estausunidense|dólars estausunidenses]]. === Rankings internacionals === {| class="wikitable" |- ! Organización ! Enquesta ! Ranking |- | [[Heritage Foundation]]/''[[The Wall Street Journal]]'' | [[Index de Libertat Economica]] | 62 de 157 |- | ''[[The Economist]]'' | [http://www.economist.com/theworldin/international/displayStory.cfm?story_id=3372495&d=2005 Worldwide Quality-of-life Index, 2005] | 72 de 111 |- | ''[[The Economist]]'' | [[Index de Democracia]] | 159 de 167 |- | [[Reporters Sin de Mugas]] | [[Reporters Sin de Mugas|Index de libertat de prensa mundial]] | 161 de 167 |- | [[Transparencia Internacional]] | [[Index de Percepción de Corrupción]] | 70 de 163 |- | [[Programa d'as Nacions Unitas ta o Desarrollo]] | [[Lista de países por índex de desarrollo humano|Índex de desarrollo humán]] | 61 de 177 |- | [[A. T. Kearney]]/[[Foreign Policy|Revista Foreign Policy]] | [http://www.atkearney.com/main.taf?p=5,4,1,116 Globalization Index 2005] | 45 de 62 |- | [[Fund for Peace]] | [[Index d'Estatos Fallitos]] | 84 de 177 |} == Demografía == [[Imachen: Townhouses in the Dhahran Hills, Saudi Arabia.jpg|300px|thumb|right|Casas en os tozals de Dhahran]] A población d'Arabia Saudita s'estima que yera en 2007 de 27,6 millons, incluyindo-ie os alto u baixo 5,5 millons de foranos residents. Dica os anyos setanta, a mayoría d'a población yera nomada u semi-nomada; debito a o rapedo creiximiento economico y urbán, mas d'o 95% d'a población actual ya s'ha estableixito. A tasa de natalidat ye de 29,10 naiximientos por cada 1.000 personas, y a tasa de mortalidat ye nomás de 2,55 muertos por 1.000 personos. Bellas ciudaz y oasis tienen densidaz de mas de 1.000 personas por kilometro cuadrato. {| class="table" align="right" style="width: 250px; border:1px solid #aaa;" !bgcolor=forestgreen colspan=3 style="color:white;"|Mayors ciudaz<ref>{{en}} Central Department of Statistics, Kingdom of Saudi Arabia [http://citypopulation.de/SaudiArabia.html Prencipals ciudaz].</ref> |-bgcolor=#efefef |align=center|Posición |align=center|Ciudat |align=center|Población |- |align=center|1ª||align=center|'''[[Riad]]'''||align=right|7.087.152 |- |align=center|2ª||align=center|'''[[Chidda]]'''||align=right|4.201.481 |- |align=center|3ª||align=center|'''[[A Meca]]'''||align=right|1.894.168 |- |align=center|4ª||align=center|'''[[Medina]]'''||align=right|1.718.889 |- |align=center|5ª||align=center|'''[[Dammam]]'''||align=right|944.321 |- |align=center|6ª||align=center|'''[[Taïf]]'''||align=right|821.273 |} '''Evolución demografica:''' * Anyo 1900: 1,5 millons * Anyo 1910: 1,8 millons * Anyo 1920: 2 millons * Anyo 1930: 2,4 millons * Anyo 1940: 2,8 millons * Anyo 1950: 3,9 millons * Anyo 1960: 4,8 millons * Anyo 1970: 6,2 millons * Anyo 1980: 9,4 millons * Anyo 1990: 14,1 millons * Anyo 2000: 22 millons === Población por etnias y nacionalidaz === A mayoría d'os habitants d'Arabia Saudita son, etnicament parlando, [[arabes]], tanto autoctonos como de fuera d'o país. Entre os pueblos arabes con cierta idiosincrasia tenemos os ''[[awazim]]'' de l'este, os [[benighafir]] d'a val homonima, os [[hutaim]] y os [[shammar]] de Neched y os [[rwala]]. Os habitants d'[[Asir]], [[Nayrán]] y [[Yizán]] son afins a los [[yemenins]]. Os datos demograficos sobre as diferents comunidaz presents se mantienen en secreto u son secretas u dificils de cuantificar.<ref>[[Jean Sellier]] y [[André Sellier]]. "Atlas de los pueblos de Oriente". Acento Editorial</ref> Muitos arabes de países vecins son treballadors d'o reino, y podrían estar una cuarta part d'a población y entre ellos os mes numerosos serían os [[yemenins]]. Tamién bi ha una important presencia de [[palestins]]. Bi ha habitants naixitos d'Arabia Saudita d'orichen etnico mixto que descienden de [[turcos anatolicos|turcos]], iranís, indonesios, indios, africanos, entre atros; a mayoría immigroron como pelegrins y residen en a rechión d'[[Hichaz]] a o costato d'a costa d'a [[mar Roya]]. Bi ha un numero significativo d'expatriatos asiaticos, mas que mas d'a [[India]], [[Pakistán]], [[Bangladesh]], [[Indonesia]] y [[Filipinas]]. Bi ha menos de 100.000 occidentals en o país. === Relichión === [[Imachen:Masjid Nabawi. Medina, Saudi Arabia-2.jpg|250px|thumb|Masjid al-Nabawi, [[Medina]].]] En Arabia Saudita, i trobamos os dos puestos mas sagratos d'o [[islam]], concretament en as ciudaz d'[[a Meca]] y de [[Medina]]. Cinco vegatas a o día, os musulmans son gritatos dende os [[minaret]]z d'as mezquitas a rezar. O cabo de semana lo constituyen o chueves y o viernes. A relichión musulmana (monoteísta) afirma tener as mesmas radices que o [[chudaísmo]] y o [[cristianismo]]; manimenos, a practica d'o cristianismo, a presencia d'ilesias y a posesión de materials relichiosos cristianos ye vedata de tot. A os chudieus etnicos se les permite vivir en o país, con a condición previa de que sían musulmans practicants y parlen arabe. L'[[Alcorán]] ye a constitución d'Arabia Saudita y a [[xaria]] ye a base d'o suyo sistema legal y denguna atra relichión no se puet practicar en o país. O islam prohibe o consumo de [[tocín]] y d'[[alcol]] y ista lei s'aplica estrictament en tot o país. Existe una institución en o país conoixita como ''[[mutawa]]'' u policía relichiosa, tamién conoixita como a ''Policía ta a Promoción d'a Virtut y Prevención d'o Vicio''. Tien 3.500 oficials y mils de voluntarios, y a suya faina consiste en fer cumplir a lei islamica. Tienen o poder d'arrestar a cualsiquier hombre u muller que se troben reunitos publicament sin que sían familia y tamién tienen o poder de prohibir y encautar productos, como podrían estar chuegos, cd's de musica occidental, cintas y atros productos que no se consideren compatibles con as leis d'a xaria. Mientres o mes de chunio d'o [[ramadán]], tanto musulmans como chents d'atras relichions residents en o país han de seguir l'ayuno prescrito por as leis relichiosas. Fumar, minchar u beber en publico mientres iste mes ye penato con garchola ta os sauditas, u con a expulsión immediata d'o país ta os foranos. Bels millons de fidels musulmans acuden cada anyo en peregrinación u ''[[Al-Hach]]'' a la [[A Meca|Meca]] y a os puestos santos d'o islam d'os arredols, que se realiza en unas calendatas especificas d'o calandario musulmán; u bien o [[pelegrinache]] menor u ''[[umra]]'' que se puet fer cualsiquier momento de l'anyo. A demografía relichiosa exacta d'o país ye dificil de calcular, ya que o gubierno informa que o 100% d'os ciudadans son musulmans. Os musulmans [[chiitas]] serían menos d'o 10 % d'a población y se concentran en [[Hasa]]. == Esporte == * {{Articlo principal|Esporte en Arabia Saudita}} O esporte en Arabia Saudita s'ha convertiu en una cuestión d'estau, o país en os zaguers anyos ye realizando importants inversions en patrocinios y la compra de equipos en atros países, potenciando u organizando potents ligas y competicions nacionals, organizando grans campeonatos internacionals y amás con tot ixo amillorar a imachen que tienen d'o país en os países occidentals y desenvueltos, asinas como potenciar lo turismo. ==== Esportes ==== O [[fútbol]] ye o esporte mes popular y practicato d'Arabia Saudita, estando-ne o suyo organismo rector a [[Federación de Fútbol d'Arabia Saudita]] y a suya competición mes important ye a [[Saudi Premier League]]. Os suyos equipos partecipan en as competicions internacionals organizatas por a [[Confederación d'Asia de Fútbol]] (''Asian Footbal Confederation''). === Competicions esportivas === En l'anyo [[1992]] se precipió organizar a [[Copa Rey Fahd]], a on chugaban os campions continentals y o campión d'o mundo de [[fútbol]], cada dos anyos. Dimpués de l'anyo [[1997]] a Copa cambeya o suyo nombre a [[Copa Confederacions]] y Arabia deixa d'estar a seu permanent. Dende l'anyo [[2005]] s'organiza cada cuatre anyos estando a suya seu o mesmo país que organiza a [[Copa Mundial de Fútbol]] l'anyo siguient. === Arabia en os Chuegos Olimpicos === * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]]. Arabia participa en os Chuegos Olimpicos dende os Chuegos de [[Múnich 1972]] y anque a participación en os Chuegos no habría d'estar influida por a relichión, as mullers no pueden participar por motivacions de tipo relichioso en a interpretación d'o [[Islam]] que se fa en o país.<ref>https://web.archive.org/web/20100103043550/http://afp.google.com/article/ALeqM5itmR_yrPU2o0hC91ZDQMwN4PukgQ ''Rice hopes Saudi women will soon compete in Olympics''</ref> Arabia bi ha ganato dos medallas en os Chuegos Olimpicos: una d'[[archent]] de [[Hadi Soua'an Al-Somaily]] en [[atletismo]], en a preba de [[400 m lisos]], y atra de [[bronce]] en [[hipica]] de [[Khaled Al-Eid]].<ref>[https://web.archive.org/web/20171101042024/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/KSA/ Arabia Saudita en os Chuegos Olimpicos].</ref> == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Saudi Arabia}} {{Asia}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Arabia Saudita|*]] 2whjyij2x0fgst4mcundomrnt4emc7t 2480104 2480063 2026-09-30T19:54:18Z RenatoGar 80073 2480104 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de país | nombre = Reino d'Arabia Saudita | nombre_oficial = المملكة العربيّة السّعوديّة<br />Al-Mamlakah al-'Arabiyah as-Sa'udiyah | nombre_común = Arabia Saudita | de = d' | imachen_bandera = Flag of Saudi Arabia.svg | imachen_escudo = Emblem of Saudi Arabia.svg | imachen_escudo_grandaria = 80px | simbolos = | imachen_mapa = Saudi Arabia in its region.svg | lema_nacional = | himno_nacional = ''[[Aash Al Maleek]]'' | capital = [[Riad]] | capital_población = | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[Riad]] | idiomas_oficials = [[Idioma arabe|Arabe]] | gubierno = [[Monarquía]] [[Absolutismo|absoluta]] | enfiladors_titols = [[Lista de reis d'Arabia Saudita|Rei]] | enfiladors_nombres = [[Abdullah bin Abdulaziz al Saud]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = - Declarata<br />- Reconoixita<br />- Reunificación | establimiento_calendatas = d'o [[Reino Uniu]]<br />[[8 de chinero]] de [[1926]]<br />[[20 de mayo]] de [[1927]]<br />[[23 de setiembre]] de [[1932]] | superficie = 2.149.690 | superficie_posición = 12 | superficie_augua = | mugas = 4.415 km | costas = | población = 30.770.375 | población_posición = 41 | población_densidat = 12.3 | población_anyada = 2014 | PIB = US$ 564.561 millons | PIB_anyada = 2007 | PIB_posición = 22 | PIB_per_capita = US$ 14.243 | moneda = [[Rial saudín|Rial]] (SAR) | chentilicio = Saudín/a u saudita{{DACC}} | horario = [[UTC]]+3 | horario_estiu = | cctld = [[.sa]] | codigo_telefonico = 966 | prefixo_radiofonico = 8ZA-8ZZ / 7ZA-7ZZ / HZA-HZZ | codigo_ISO = 682 / SAU / SA | miembro_de = [[ONU]], [[OPEP]], [[Liga Arabe]] | notas = }} O '''Reino d'Arabia Saudita''' (en [[Idioma arabe|arabe]] y [[alfabeto arabe]] المملكة العربية السعودية, ''al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Saʻūdiyya'') ye un país d'[[Asia]], situato en a [[peninsula Arabica]]. Muga con [[Iraq]], [[Chordania]], [[Kuwait]], [[Omán]], [[Qatar]], [[Emiratos Arabes Unitos]] y [[Yemen]]. A l'este, muga con o [[Golfo Persico]], y a l'ueste con a [[mar Roya]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 28.161.417 habitants en una [[superficie]] de 2.149.690 [[km²]], con una [[densidat de población]] d'11 hab/km². A suya [[Capital (politica)|capital]], que ye amás a prencipal ciudat d'o país, ye [[Riyadh]]. Atras ciudaz importants son [[Chidda]], por a suya población, y [[A Meca]] y [[Medina]], que son consideratas dos ciudaz santas d'o [[Islam]]. O país fa parte d'a [[ONU]], d'a [[OPEP]], y d'a [[Liga Arabe]]. Politicament, Arabia Saudita ye una [[monarquía]] [[Absolutismo|absoluta]] dende o momento mesmo d'a suya independencia, estando l'actual [[Lista de reis d'Arabia Saudita|Rei]] d'o país [[Fahd bin Abdul Aziz]]. Dende os [[anyos 1930]] o país ha conoixito un constant desarrollo economico, vinculau mas que mas a o [[petrolio]] (que se i descubrió en [[1938]]), estando actualment o país o primer exportador mundial d'ixe producto, y tenendo amás o 25% d'as reservas mundials de petrolio. Gracias a la suya producción de petrolio, Arabia Saudita, un estato naixito en realidat mientres o [[sieglo XX]], ha consolidato una ampla influencia en [[Orient Meyo]] y en os [[países arabes]], mas que mas en as monarquías d'o Golfo Persico. A suya politica internacional, con una posición muit conservadora, se relaciona con os [[Estaus Unius]], anque a elite politica d'o país sía muit confesional y partidaria d'o [[islamismo]] [[Wahhabismo|wahabista]] de radiz [[Sunnís|sunní]]. Antiparte, con o producto d'a venda de petrolio a l'exterior, ha millorato notablement o nivel de vida d'os suyos ciudadans. == Etimolochía == O nombre d'o país tien dos partes, fendo referencia primera d'ixas partes a o nombre cheografico d'o territorio, que se troba situato en a [[peninsula arabica]] y que ye o lugar d'orichen d'os [[arabes]], y estando a segunda parte vinculada a la [[Casa de Saud]], o nombre d'a dinastía que i reina dende a suya independencia. Ye asinas, chunto con [[Liechtenstein]], o solo país d'o mundo en tener o suyo nombre orichinato en o nombre d'a dinastía reinant. == Historia == {{Articlo principal|Historia d'Arabia Saudita}} === L'Arabia pre-islamica === En a peninsula arabica anterior a l'[[Islam]], o territorio no teneba so que chicotas ciudaz de tipo [[Comercio|mercantil]], situatas en o [[Hichaz]] y en a parte sudoccodental d'o país, en puestos amanatos a la [[mar Roya]] y a las antigas rotas comercials maritimas que a traviés d'ixa mar y de l'[[Oceano Indico]] conectaban l'actual [[India]] con [[Europa]]. [[Mahoma]], o profeta de l'[[Islam]], naixió en a ciudat d'[[A Meca]] en [[570]] y en primerías d'o [[sieglo VII]] logró a primer estructura politica común en a peninsula arabica, creyata sobre l'alacet d'os [[arabes]], pero mas que mas sobre o [[Islam]], que se convertiba asinas en o cimento que cohesionaba a estructura politica territorial. Dimpués d'a suya muerte ([[632]]), os suyos succesors establiron l'alacet d'un gran imperio que s'estendillaba dende a [[India]] a l'este dica a [[peninsula iberica]] a l'ueste, y que abracaba tot o canto sud d'a [[mar Mediterrania]] dica a muga en [[Anatolia]] con l'[[Imperio Bizantín]], fendo-se tota ista expansión en nomás que muit poquetas decadas. Como consecuencia d'ista expansión, encara que en yera en as suyas oríchens, a peninsula arabica quedó a la marguin d'o nuevo estato que se devantó (o [[Califato Omeya]]) dende os [[anyos 660]]. Asinas, dende o [[sieglo X]] y dica primerías d'o [[sieglo XX]], [[A Meca]] y [[Medina]] se trobaban baixo o control d'un gubernant local, o ''shariff d'a Meca'', pero que por un regular no yera o representant d'un poder politico independient sino que dependeba d'un d'os grans imperios islamicos con seu en ciudaz como [[Bagdad]], [[Caire]] u [[Istambul]]. Antiparte, a mayor parte d'o territorio d'a peninsula que hue ye Arabia Saudita tornó a la situación anterior a l'Islam, convertindo-se una atra vegata en un territorio baixo o control de cuantas tribus nomadas. En o [[sieglo XVI]], l'[[Imperio Otomán]] s'heba convertito en o prencipan poder islamico, adhibindo-ie os territorios d'as marguins d'a [[mar Roya]] y d'o [[golfo Persico]], aproveitando tamién ta reclamar a suya sobiranía sobre os territorios interiors. Os otomans continoron dominando o territorio mientres o siguients cuatre sieglos, encara que cal parar cuenta que o grau de control que i teneban no estió mai constant, y que iste grau de control variaba seguntes a fuerza u a debilidat que teneban as autoridaz centrals otomanas en cada momento historico. === Historia moderna === A [[Historia moderna]] d'Arabia Saudita prencipia en [[1744]], que estió a calendata en a cual [[Muhammad ibn Abd-al-Wahhab]] como líder relichioso (os d'a suya secta serían conoixitos como [[wahabistas]]) y [[Muhammad ibn Saud]] como líder politico (un capitoste de tribu en o [[Neched]]) estioron os establidors d'un estato unificato en o centro d'a [[peninsula arabica]], encara que teneban que luitar d'una man con atras familias destacatas d'o territorio y d'atra man con l'[[Imperio Otomán]] y con [[Echipto]], potencias foranas con muita influencia politica y relichiosa en a pensinsula en ixas envueltas. Ibn Saud y os suyos succesors convirtioron por a fuerza a lo [[wahabismo]] a muitas tribus [[beduins|beduinas]], que quedoron unitas. En l'anyo [[1773]] sozmetioron [[Riad]], en l'anyo [[1792]] [[Qatar]] y en l'anyo [[1793]] a rechión de Hasa, que yera habitata por [[chiitas]]. En l'anyo [[1802]] os saudins atacoron [[Karbala]] y destruyioron los puestos santos d'os chiitas. En l'anyo [[1803]] conquirioron [[A Meca]] y forachitoron a los pelegrins. Estos exitos obligoron a los otomans a intervenir seriament. O soldán otomán ordenó d'actuar a lo pachá d'Echipto [[Mehmet Alí]], y os echipcios ocuporon Neyed en os anyos [[1818]]-[[1824]] y en [[1837]]-[[1840]]. O estato saudita quedó redueito a [[Riad]] y a suya redolata, y en l'anyo [[1880]] Riad fue preso por os shamís de Hail, que yeran aliaus d'os otomans. En [[1902]] [[Abdelaziz ibd Saud]] dimpués d'estar exellato en [[Kuwait]] conquirió a ciudat de [[Riad]], que dica ixe inte yera a seu d'un clan arabe rival d'os shamís. Riad se convertió en a suya propia capital, sozmetió o Neched, forachitó a los otomans de Hasa en [[1913]] y creyó colonias de ''ijwan'', [[beduins]] sedentarizatos convertitos en combatients d'o wahabismo. En l'anyo 1913 l'[[Imperio Britanico]] y l'[[Imperio Otomán]] se repartioron as arias d'influencia en Arabia oriental. Os britanicos consiguioron a part d'Arabia orientata enta a costa d'o [[Golfo d'Adén]] y d'a Mar arabica d'o Golfo Persico dica Qatar. Neched y Hasa pasoron a estar en a esfera otomana. En Arabia occidenal o sharif d'A Meca Hussein, l'emir d'Asir [[Muhammad al-Idrisi]] y l'[[imán]] de Yemen Yahya reconoixioron l'autoridat otomana. Este equilibrio se crebó en a [[Primera Guerra Mundial]]. En [[1915]] os britanicos yeran en guerra con os otomans y permitioron que os liders arabes se rebelasen contra os otomans pa protecher a [[Canal de Suez]] y os suyos intreses en o Golfo Persico. Os britanicos contemploron a posibilidat de creyar un Califato arabe. En aviento de 1915 os britanicos firmoron un alcuerde con Ibn Saud que permitiba a los saudins de liberar-se d'a sobiranía otomana. O sharif d'A Meca Husein fue proclamato por os britanicos rei de [[Hijaz]]. Dimpués d'a Primera Guerra Mundial bi heba rivalidat entre a dinastía [[Hachemí]] (de Husein) y a dinastía Saudita (de Ibn Saud). Ibn Saud se refirmó en os militants ''ijwan'', qui creyoron importants colonias dende [[1919]] que yeran partidarias de Ibn Saud y él reivindicaba. D'esta traza Ibn Saud se fue estendillando por o [[Hichaz]], y os britanicos lo permitioron como premio por a suya colaboración con os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]] mientres a [[Primera Guerra Mundial]]. En l'anyo [[1920]] conquirió a mayor part d'o territorio atribuito a l'emir de Kuwait en 1913. En l'anyo [[1921]] s'annexionó l'emirato d'os shamís y o norte d'Arabia. Os ijwan penetraban en Irak y Transchordania y esto obligó a la ''[[Royal Air Force]]'' a forachitar-los en [[1922]]. Os britanicos preboron de mediar entre os saudins y as atras dinastías, y Ibn Saud acceptó as mugas con Irak y Kuwait. Hussein no querió negociar con os saudins. O [[4 de marzo]] de [[1924]] os [[turcos anatolicos|turcos]] abolioron o califato, Hussein se proclamó Califa y os britanicos li retiroron o refirme. Ibn Saud enampló suyos dominios por tot o [[Neched]] en una expansión contina dica [[1926]]. Entre agosto de 1924 y aviento de [[1925]] Ibn Saud conquirió Hichaz. En chinero de l'anyo [[1929]] Abdelaziz ibd Saud se proclamó rei de [[Hichaz]] y soldán de [[Neched]], territorios que fuoron unificatos ta establir l'actual Arabia Saudita en [[1932]]. [[Imachen:DesertStormMap v2.svg|left|thumb|450px|A operación ''Tormenta d'o disierto'' organizata dende territorio saudín contra [[Iraq]] mientres a [[Guerra d'o Golfo]].]] Dende que en [[1938]] se i descubrió [[petrolio]], Arabia Saudita estió centro de l'atención por ixe recurso, convertito en un recurso de gran magnitut, fendo posible a consolidación d'o reino y d'a fegura d'o mesmo monarca y tamién atorgando os recursos economicos t'amillorar o nivel de vida d'a población mesmo que ta enamplar a suya influencia politica en l'exterior d'o país. Atamas d'ixo, o [[25 de marzo]] de [[1975]] fue asasinato o rei [[Faisal ibn Abdelaziz]] (u [[Faisal II d'Arabia Saudita]]), encara que estió asasinato por uno d'os suyos sobrins. Dende o descubrimiento d'o petrolio, Arabia Saudita chira en torno de tres prencipios fundamentals: o [[salafismo]] como fuent inspiradora, o [[petrolio]] cmo furnidor de fondos y l'alianza con os [[Estaus Unius]] como meyo de potenciar l'acción exterior d'o país, amplament [[Conservadurismo|conservadora]], protectora d'as [[monarquía]]s d'a comarca y activa en a oposición a o [[chiismo]] radical. Cuan en [[1979]] cayó a monarquía en [[Irán]], Arabia Saudita se transformó no nomás que en o prencipal suministrador de petrolio a los Estaus Unius y a atros países d'a [[Unión Europea]] sino que tamién l'aliato estratechico d'os occidentals ta controlar o [[Golfo Persico]]. En [[1991]] o país, firme aliato d'os [[Estaus Unius]] en [[Orient Meyo]], fació parte d'a coalición internacional liderata por os estausunidenses mientres a [[Guerra d'o Golfo]] contra [[Iraq]], que heba invadito [[Kuwait]], una atra monarquía en a comarca con a cual os saudins teneban amplos vinclos politicos y economicos. Ta organizar l'ataque contra Iraq, os estausunidenses disponioron de facilidaz atorgatas por o Gubierno saudín en forma de bases militars en territorio saudín, encara que ixo crebaba con a ideya estendillata por os saudins d'estar os líders d'a causa relichiosa islamica en o mundo. Tamién colaboró con tropas y material, aportando alto y baixo 120.000 [[militar]]s, 21 [[vaixiello]]s, 145 avions, 550 [[tanque]]s, etc. Dende ixe inte, os estausunidenses mantienen una chicota presencia militar en o país, ta controlar as suyas linias de cmunicación en Irak. == Politica y gubierno == === Estructura de gubierno === {{Articlo principal|Politica d'Arabia Saudita}} [[Imachen:Abdullah of Saudi Arabia.jpg|thumb|left|[[Abdullah ibn Abdulaziz Al Saud]], rei d'Arabia Saudita]] A institución central de gubierno d'Arabia Saudita ye a [[Al Saud|monarquía saudita]]. A Lei Basica de Gubierno, adoptata en 1992 declara que Arabia Saudita ye una [[monarquía]] gubernata por os fillos y nietos d'o primer rei, [[Abd-al-Aziz ibn Saüd]]. Tamién afirma que l'[[Alcorán]] ye a [[Constitución]] d'o país, que se riche en base a la [[xaria]] (lei islamica). D'alcuerdo con o [[Index de Democracia]] de ''[[The Economist]]'', o gubierno d'Arabia Saudita ye o seteno rechimen mas autoritario d'entre os 167 países evaluatos. No se reconeixen os partius politicos u as eleccions nacionals, fueras d'as eleccions locals que se celebroron en l'anyo [[2005]], cuan a participación yera reservata ta os ciudadans barons.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3734420.stm Saudi women barred from voting]. BBC News. 11 d'octubre de 2004</ref> Os poders d'o rei son teoricament limitatos aintro d'os limites d'a lei islamica y d'atras tradicions sauditas. Tamién ha de mantener un consenso entre a familia reyal saudita, os líders relichiosos (''[[Ulema]]s''), y atros elementos importants en a sociedat saudita. O gubierno saudita aduya a estendillar o [[islam]] a traviés d'a financiación d'a construcción de mezquitas y [[madrasa]]s (escuelas alcoranicas) en tot o mundo. Os prencipals miembros d'a familia reyal trigan a o rei entre éls mesmos, con l'aprobación posterior d'os [[ulema]]s. Os reis sauditas han venito desarrollando un gubierno central. Dende [[1953]], o Consello de Ministros, nombrato por o rei, l'ha asesorato en a formulación d'a politica cheneral y diriche as actividaz d'a creixient burocracia. Iste consello ye composato por un Primer ministro y vente ministros. A lechislación proviene d'a resolución d'o Consello de Ministros, ratificata por [[Decreto|Reyal Decreto]], y ha d'estar compatible con a xaria. Os 150 miembros de l'[[Asamblea Consultiva d'Arabia Saudita|Asamblea Consultiva]], nombratos por o Rei, han limitato os poders lechislativos. A [[chusticia]] s'administra d'alcuerdo con a xaria por meyo d'un sistema de tribunals relichiosos; os chueces son nombratos por o rei con a recomendación d'o Consello Chudicial Supremo, composato por doce churistas d'alto ran. A [[independencia]] d'o poder chudicial ye protechita por lei. O rei actua como o mas alto tribunal d'apelación y tien a facultat d'indulto. === Organización territorial === [[Imachen:SaudiArabiaNumbered.png|250px|thumb|right|Provincias d'Arabia Saudita.]] Arabia Saudita ye dividita en 13 provincias (en [[idioma arabe|arabe]] منطقة u ''mintaqa'', en plural ''manateq''): # [[Provincia d'Al Bahah|Al Bahah]] # [[Al Hudud ash Shamaliyah]] # [[Provincia d'Al Jawf|Al Jawf]] # [[Al Madinah]] # [[Al Qasim]] # [[Ar Riyadh]] # [[Provincia d'Ash Sharqiyah|Ash Sharqiyah]] (Provincia Oriental) # [[Asir|'Asir]] # [[Provincia de Ha'il|Ha'il]] # [[Provincia de Jizan|Jizan]] # [[Provincia de Makkah|Makkah]] # [[Provincia de Najran|Najran]] # [[Provincia de Tabuk|Tabuk]] == Cheografía == {{Articlo principal|Cheografía d'Arabia Saudita}} [[Imachen:Arabian Desert.jpg|thumb|O Disierto d'Arabia. Se pueden veyer as ecorrechions existents seguntes [[World Wide Fund for Nature|WWF]]. Imachen de satelite d'a [[NASA]]. A linia amariella sinyala a ecorrechión d'o "Disierto d'Arabia",<ref>{{en}} [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa1303_full.html PA1303], WWF</ref> y dos chicotas ecorrechions vecinas, o "Disierto y semidisierto d'o Golfo Persico"<ref>{{en}} [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa1323_full.html PA1323], WWF</ref> y "O Disierto y semi-disierto tropical Nubo-Sindio d'a Mar Roya".<ref>{{en}} [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/pa/pa1325_full.html PA1325], WWF</ref> As mugas entre países son en negro.]] === Topografía === O reino ocupa alto u baixo o 80% d'a superficie d'a [[Arabia|peninsula d'Arabia]], trobando-se entre as latituz 16º y 33º N, y as lonchituz 34º y 56º E. En l'anyo 2000, Arabia Saudita y Yemen sinyoron un alcuerdo ta fixar as mugas entre éls que yeran en disputa.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/788153.stm Yemen, Saudi Arabia sign border deal], ''BBC News'', 12 de chunio de 2000.</ref> Una parti important d'as mugas d'o sud d'o país con os [[Emiratos Arabes Unitos]] y [[Omán]] no se troban bien definitas, asinas que a grandaria exacta d'Arabia Saudita ye desconoixita. O gubierno saudín estima que a superficie ye de 2.217.949&nbsp;km². Atras fuents sinyalan que puet variar entre os 1.960.582&nbsp;km²<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html Lista d'os disiertos d'o mundo ordenatos seguntes a suya superficie.]</ref> y os 2.240.000&nbsp;km². Por un regular se gosa listar como o 14<sup>eno</sup> estato mas gran d'o mundo. O [[disierto d'Arabia]] y as arias semideserticas y de matullos asociatas dominan a cheografía d'Arabia Saudita - se veiga a fotografía de satelite a la dreita - formando, de feito, u conchunto de disiertos. Entre éls se troba l'aria cubierta d'arena mas gran d'o mundo, o [[Rub' al Khali]] (literalment “Sector vueito”), que domina a parti d'o sud d'o país y que cubre mas de 647.500&nbsp;km². A suya [[Altaria (magnitut fisica)|altaria]] varía dende os 800 metros amán d'a muga con Yemen dica cuasi o livel d'a mar en o Golfo Persico. Una chicota aria arenosa d'alto u baixo 57.000&nbsp;km², dita [[An Nafud|Al-Nafūd]], se troba en a parti norcentral d'o país. Un gran arco d'arena, l'[[ad-Dahna Desert|Al Dahna]], de cuasi 1,450&nbsp;km de longaria, encara que en bels puestos con una amplaria de nomás 50&nbsp;km, une Al-Nafūd con Rubʿ al-Khali. Virtualment no existen ríos u lacos permanents en o país, encara que bi ha a-saber-los [[uadi]]s. A tierra ye por un regular pobre y bi ha grans arias que se troban de tot cubiertas por piedras. As poquetas arias fértils se pueden trobar en depositos aluvials en os uadis, arrius, u oasis.<ref name="Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia">{{en}} [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/525348/Saudi-Arabia/214601/History?anchor=ref484613 Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia History]</ref> [[Imachen:Tuwaiq Escarpment-14h38m25s-k.jpg|thumb|270px|left|O paisache tipico d'o [[Neched]]: disierto y as cortadas de [[Tuwaiq]] amán de [[Riad]]]] A prencipal caracteristica topografica ye a meseta central que puya a escape dende a mar roya ta descender dimpués gradualment enta o [[Neched]] y o Golfo Persico. L'altaria d'a meseta ye d'alto u baixo 1.370 metros en a parti occidental y de bels 760 metres en l'este. Como a pendient d'a meseta baixa enta o Golfo Persico, bi ha a-saber-las [[salada]]s (''sabkhahs'') y [[paúl]]s. En o norte, as tierras altas occidentals tienen altarias de dica 1.500 metros sobre o livel d'a mar, baixando amoniquet enta os 1.200 metros en a redolada de Medina y puyando enta os 3.000 metros en a zona sud-este. En a costa d'a Mar Roya, a estreita plana costera, conoixita como o [[Tihamah]] no existe cuasi en a zona norte y s'enampla en baixando ta o sud. Bi ha cortatos a o largo de toda a costa d'a mar Roya fueras d'una chicota zona a o nord-ueste d'[[A Meca]]. A provincia sudoccidenta d'[[Asir]] ye montanyosa, y astí se troba o [[Jabal Sawda|Mont Sawda]], que ye considerato por un regular o punto mas alto d'o país. A suya altaria s'estima que ye entre os 3.133 y os 3.207 metros.<ref name="Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia"/> === Clima y biodiversidat === Fueras d'a zona sudoccidental d'a provincia d'[[Asir]], Arabia Saudita tien un [[clima desertico]] con temperaturas estremadament altas de día y una important baixata d'as temperaturas de nueiz. A temperatura meyana de verano ye alto u baixo de 45&nbsp;°C, encara que se puede plegar en os 54&nbsp;°C de maxima. D'hibierno a temperatura no gosa cayer por debaixo d'os 0&nbsp;°C. En primavera y agüerro fa calor, estando as temperaturas meyas de 29&nbsp;°C alto u baixo. As precipitacions anyals son poquismas. A rechión d'[[Asir]] ye diferent, debito a la influencia d'os [[monzón (clima)|monzons]] de l'[[oceano Indico]], que apareixen por un regular entre octubre y marzo. Bi ha una meya de 300 milimetros cubicos de plevia en iste periodo, lo que fa un 60% d'a precipitación anyal total.<ref>{{en}} [http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Saudi-Arabia.htm Weather Online]</ref> Entre a fauna tipica s'incluyen os lupos, [[hiena]]s, mongoos, [[babuin]]s, [[llebre]]s, ratas d'arena, y cherbos. Os animals mayors comos [[gacela]]s, [[oryx]], y [[leopardo]]s yeran relativament numerosos dica os anyos 1950, cuan a cazata dende vehíclos de motor redució a suya población dica cuasi extinguir-los. Entre as aus s'incluyen os falcons (que se prenen y entrenan ta cazar), alicas, vueitres u [[bulbul]]s. Bi ha cuantas especies de sirpients, muitas d'ellas verenosas, y numerosos tipos de fardachos. A vida marina ye prou rica en o [[Golfo Persico]]. Entre os animals domesticos mas habituals s'incluyen camelos, uellas, crabas, monos, y gallinas. Reflectando as condicions deserticas d'o país, a flora d'Arabia Saudita ye formata prencipalment por chicoz matullos que amenistan poca [[augua]]. Bi ha unas pocas arias con hierba y árbols en o sud d'Asir. A [[palmera datilera]] (Phoenix dactylifera) se troba prou estendillata.<ref name="Encyclopaedia Britannica Online: Saudi Arabia"/> == Economía == {{Articlo principal|Economía d'Arabia Saudita}} [[Imachen:On the Dhahran-Al Khobar Highway.jpg|300px|thumb|Autopista Dhahran-Al Khobar.]] Arabia Saudita tien una economia basata mas que mas en o petrolio y o gubierno mantiene un fuerte control sobre as prencipals actividaz economicas d'o país. As reservas de petrolio en l'anyo 2003 plegan a cifras de 260 mil milions de barrils, ye decir o 24% d'as reservas mundials. Ye o primer exportador de petrolio y o líder en o cartel d'a [[OPEP]]. O sector petrolero representa o 75% d'os ingresos presupuestarios ta o país, o 40% d'o suyo PNB y o 90% d'os suyos ingresos por exportacions. Debito a o petrolio, parti d'a costa y d'o territorio d'o país son seriament contaminatos. Alto u baixo o 40% d'o PNB proviene d'o sector privato. Arabia Saudita tenió un papel preponderant en os esfuerzos d'a OPEP en 1999 por augmenta os pres d'o petrolio, reducindo a suya producción. En l'anyo 2005, y debito a o incremento d'a demanda d'o petrolio os ingresos por iste concepto augmentoron substancialment estimando-se en un superavit presupuestario de mas de 28 mil millons de [[Dólar estausunidense|dólars estausunidenses]]. === Rankings internacionals === {| class="wikitable" |- ! Organización ! Enquesta ! Ranking |- | [[Heritage Foundation]]/''[[The Wall Street Journal]]'' | [[Index de Libertat Economica]] | 62 de 157 |- | ''[[The Economist]]'' | [http://www.economist.com/theworldin/international/displayStory.cfm?story_id=3372495&d=2005 Worldwide Quality-of-life Index, 2005] | 72 de 111 |- | ''[[The Economist]]'' | [[Index de Democracia]] | 159 de 167 |- | [[Reporters Sin de Mugas]] | [[Reporters Sin de Mugas|Index de libertat de prensa mundial]] | 161 de 167 |- | [[Transparencia Internacional]] | [[Index de Percepción de Corrupción]] | 70 de 163 |- | [[Programa d'as Nacions Unitas ta o Desarrollo]] | [[Lista de países por índex de desarrollo humano|Índex de desarrollo humán]] | 61 de 177 |- | [[A. T. Kearney]]/[[Foreign Policy|Revista Foreign Policy]] | [http://www.atkearney.com/main.taf?p=5,4,1,116 Globalization Index 2005] | 45 de 62 |- | [[Fund for Peace]] | [[Index d'Estatos Fallitos]] | 84 de 177 |} == Demografía == [[Imachen: Townhouses in the Dhahran Hills, Saudi Arabia.jpg|300px|thumb|right|Casas en os tozals de Dhahran]] A población d'Arabia Saudita s'estima que yera en 2007 de 27,6 millons, incluyindo-ie os alto u baixo 5,5 millons de foranos residents. Dica os anyos setanta, a mayoría d'a población yera nomada u semi-nomada; debito a o rapedo creiximiento economico y urbán, mas d'o 95% d'a población actual ya s'ha estableixito. A tasa de natalidat ye de 29,10 naiximientos por cada 1.000 personas, y a tasa de mortalidat ye nomás de 2,55 muertos por 1.000 personos. Bellas ciudaz y oasis tienen densidaz de mas de 1.000 personas por kilometro cuadrato. {| class="table" align="right" style="width: 250px; border:1px solid #aaa;" !bgcolor=forestgreen colspan=3 style="color:white;"|Mayors ciudaz<ref>{{en}} Central Department of Statistics, Kingdom of Saudi Arabia [http://citypopulation.de/SaudiArabia.html Prencipals ciudaz].</ref> |-bgcolor=#efefef |align=center|Posición |align=center|Ciudat |align=center|Población |- |align=center|1ª||align=center|'''[[Riad]]'''||align=right|7.087.152 |- |align=center|2ª||align=center|'''[[Chidda]]'''||align=right|4.201.481 |- |align=center|3ª||align=center|'''[[A Meca]]'''||align=right|1.894.168 |- |align=center|4ª||align=center|'''[[Medina]]'''||align=right|1.718.889 |- |align=center|5ª||align=center|'''[[Dammam]]'''||align=right|944.321 |- |align=center|6ª||align=center|'''[[Taïf]]'''||align=right|821.273 |} '''Evolución demografica:''' * Anyo 1900: 1,5 millons * Anyo 1910: 1,8 millons * Anyo 1920: 2 millons * Anyo 1930: 2,4 millons * Anyo 1940: 2,8 millons * Anyo 1950: 3,9 millons * Anyo 1960: 4,8 millons * Anyo 1970: 6,2 millons * Anyo 1980: 9,4 millons * Anyo 1990: 14,1 millons * Anyo 2000: 22 millons === Población por etnias y nacionalidaz === A mayoría d'os habitants d'Arabia Saudita son, etnicament parlando, [[arabes]], tanto autoctonos como de fuera d'o país. Entre os pueblos arabes con cierta idiosincrasia tenemos os ''[[awazim]]'' de l'este, os [[benighafir]] d'a val homonima, os [[hutaim]] y os [[shammar]] de Neched y os [[rwala]]. Os habitants d'[[Asir]], [[Nayrán]] y [[Yizán]] son afins a los [[yemenins]]. Os datos demograficos sobre as diferents comunidaz presents se mantienen en secreto u son secretas u dificils de cuantificar.<ref>[[Jean Sellier]] y [[André Sellier]]. "Atlas de los pueblos de Oriente". Acento Editorial</ref> Muitos arabes de países vecins son treballadors d'o reino, y podrían estar una cuarta part d'a población y entre ellos os mes numerosos serían os [[yemenins]]. Tamién bi ha una important presencia de [[palestins]]. Bi ha habitants naixitos d'Arabia Saudita d'orichen etnico mixto que descienden de [[turcos anatolicos|turcos]], iranís, indonesios, indios, africanos, entre atros; a mayoría immigroron como pelegrins y residen en a rechión d'[[Hichaz]] a o costato d'a costa d'a [[mar Roya]]. Bi ha un numero significativo d'expatriatos asiaticos, mas que mas d'a [[India]], [[Pakistán]], [[Bangladesh]], [[Indonesia]] y [[Filipinas]]. Bi ha menos de 100.000 occidentals en o país. === Relichión === [[Imachen:Masjid Nabawi. Medina, Saudi Arabia-2.jpg|250px|thumb|Masjid al-Nabawi, [[Medina]].]] En Arabia Saudita, i trobamos os dos puestos mas sagratos d'o [[islam]], concretament en as ciudaz d'[[a Meca]] y de [[Medina]]. Cinco vegatas a o día, os musulmans son gritatos dende os [[minaret]]z d'as mezquitas a rezar. O cabo de semana lo constituyen o chueves y o viernes. A relichión musulmana (monoteísta) afirma tener as mesmas radices que o [[chudaísmo]] y o [[cristianismo]]; manimenos, a practica d'o cristianismo, a presencia d'ilesias y a posesión de materials relichiosos cristianos ye vedata de tot. A os chudieus etnicos se les permite vivir en o país, con a condición previa de que sían musulmans practicants y parlen arabe. L'[[Alcorán]] ye a constitución d'Arabia Saudita y a [[xaria]] ye a base d'o suyo sistema legal y denguna atra relichión no se puet practicar en o país. O islam prohibe o consumo de [[tocín]] y d'[[alcol]] y ista lei s'aplica estrictament en tot o país. Existe una institución en o país conoixita como ''[[mutawa]]'' u policía relichiosa, tamién conoixita como a ''Policía ta a Promoción d'a Virtut y Prevención d'o Vicio''. Tien 3.500 oficials y mils de voluntarios, y a suya faina consiste en fer cumplir a lei islamica. Tienen o poder d'arrestar a cualsiquier hombre u muller que se troben reunitos publicament sin que sían familia y tamién tienen o poder de prohibir y encautar productos, como podrían estar chuegos, cd's de musica occidental, cintas y atros productos que no se consideren compatibles con as leis d'a xaria. Mientres o mes de chunio d'o [[ramadán]], tanto musulmans como chents d'atras relichions residents en o país han de seguir l'ayuno prescrito por as leis relichiosas. Fumar, minchar u beber en publico mientres iste mes ye penato con garchola ta os sauditas, u con a expulsión immediata d'o país ta os foranos. Bels millons de fidels musulmans acuden cada anyo en peregrinación u ''[[Al-Hach]]'' a la [[A Meca|Meca]] y a os puestos santos d'o islam d'os arredols, que se realiza en unas calendatas especificas d'o calandario musulmán; u bien o [[pelegrinache]] menor u ''[[umra]]'' que se puet fer cualsiquier momento de l'anyo. A demografía relichiosa exacta d'o país ye dificil de calcular, ya que o gubierno informa que o 100% d'os ciudadans son musulmans. Os musulmans [[chiitas]] serían menos d'o 10 % d'a población y se concentran en [[Hasa]]. == Esporte == * {{Articlo principal|Esporte en Arabia Saudita}} O esporte en Arabia Saudita s'ha convertiu en una cuestión d'estau, o país en os zaguers anyos ye realizando importants inversions en patrocinios y la compra de equipos en atros países, potenciando u organizando potents ligas y competicions nacionals, organizando grans campeonatos internacionals y amás con tot ixo amillorar a imachen que tienen d'o país en os países occidentals y desenvueltos, asinas como potenciar lo turismo. ==== Esportes ==== O [[fútbol]] ye o esporte mes popular y practicato d'Arabia Saudita, estando-ne o suyo organismo rector a [[Federación de Fútbol d'Arabia Saudita]] y a suya competición mes important ye a [[Saudi Premier League]]. Os suyos equipos partecipan en as competicions internacionals organizatas por a [[Confederación d'Asia de Fútbol]] (''Asian Footbal Confederation''). === Competicions esportivas === En l'anyo [[1992]] se precipió organizar a [[Copa Rey Fahd]], a on chugaban os campions continentals y o campión d'o mundo de [[fútbol]], cada dos anyos. Dimpués de l'anyo [[1997]] a Copa cambeya o suyo nombre a [[Copa Confederacions]] y Arabia deixa d'estar a seu permanent. Dende l'anyo [[2005]] s'organiza cada cuatre anyos estando a suya seu o mesmo país que organiza a [[Copa Mundial de Fútbol]] l'anyo siguient. === Arabia en os Chuegos Olimpicos === * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]]. Arabia participa en os Chuegos Olimpicos dende os Chuegos de [[Múnich 1972]] y anque a participación en os Chuegos no habría d'estar influida por a relichión, as mullers no pueden participar por motivacions de tipo relichioso en a interpretación d'o [[Islam]] que se fa en o país.<ref>https://web.archive.org/web/20100103043550/http://afp.google.com/article/ALeqM5itmR_yrPU2o0hC91ZDQMwN4PukgQ ''Rice hopes Saudi women will soon compete in Olympics''</ref> Arabia bi ha ganato dos medallas en os Chuegos Olimpicos: una d'[[archent]] de [[Hadi Soua'an Al-Somaily]] en [[atletismo]], en a preba de [[400 m lisos]], y atra de [[bronce]] en [[hipica]] de [[Khaled Al-Eid]].<ref>[https://web.archive.org/web/20171101042024/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/KSA/ Arabia Saudita en os Chuegos Olimpicos].</ref> == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Saudi Arabia}} {{Asia}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Arabia Saudita|*]] gxr91iqel1xc6t5vlajk0balfsnjrl3 8 d'agosto 0 1359 2480116 2442717 2026-09-30T20:55:52Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2480116 wikitext text/x-wiki {{Agosto}} [[Imachen:Anton_Denikin_1918-1919.jpg|right|thumb|250px|O cheneral ruso [[Anton Ivanovitch Denikin]], qui morió o 8 d'agosto de [[1947]].]] [[Imachen:Cecilia Roth 2014 (cropped).jpg|right|thumb|250px|L'actriz archentina [[Cecilia Roth]], naixida l'8 d'agosto de 1956.]] [[Imachen:Olivia Newton John (6707495311) (cropped to look large).jpg|right|thumb|250px|L'actriz y cantaire anglo-australiana [[Olivia Newton-John]], falleixida l'8 d'agosto de 2022.]] [[Imachen:Rory Calhoun - 1961.jpg|right|thumb|250px|L'actor estausunidense [[Rory Calhoun]], naixiu l'8 d'agosto de 1922.]] [[Imachen:Karen Black 1977.jpg|right|thumb|250px|L'actriz, guionista, cantaire y compositora estausunidense [[Karen Black]], qui morió l'8 d'agosto de 2013.]] == Escaicimientos == === Aragón === * [[1304]] - se firma la [[sentencia arbitral de Torrellas]], con representants d'o [[Reino de Castiella]], d'a [[Corona d'Aragón]] y d'o [[Reino de Portugal]]. Queda fixada la muga sud d'a [[Corona d'Aragón]], con a incorporación de [[Cartachena]], [[Caudet (Albacet)|Caudet]] y lo sud d'[[provincia d'Alicant|Alicant]]. * [[1825]] - primera puyada conoixida a lo [[pico Os Moros]], [[tuca]] [[Pireneus|pirenenca]] [[Aragón|aragonesa]] en a muga con [[Francia]]. === Atros países === * [[1949]] - [[Bután]] se converte en un nuevo [[estau]], en independizar-se d'a [[India]]. * [[1967]] - s'establix l'[[Asociación de Nacions d'o Sud-este Asiatico]]. * [[2008]] - inauguración en [[Pekín]] d'os [[Chuegos Olimpicos de Pekín 2008|Chuegos Olimpicos d'a XIX Olimpiada d'a era moderna]]. * [[2010]] - o [[politico]] [[colombia]]no [[Juan Manuel Santos]] se converte en o nuevo [[president de Colombia]].<ref>{{es}} [http://www.elpais.com.co/elpais/colombia/noticias/canciller-colombiana-espera-presencia-maduro-en-posesion-santos-traiga-algo-bueno ''Todos los presidentes centroamericanos, excepto Daniel Ortega, llegan a posesión de Santos''], en o diario ''[[El País]]''.</ref> == Naixencias == === Aragón === * [[1929]] - naixencia en [[Zaragoza]] ([[Zaragoza (comarca)|Zaragoza]]) d'o [[director cinematografico]], [[guionista]] y [[productor cinematografico]] [[Aragón|aragonés]] [[José Luis Borau]] (†[[2012]]).<ref>{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0095952 José Luis Borau] en [[Internet Movie Database|IMDb]].</ref> === Atros países === * [[1754]] - naixencia en [[Bilforato]] ([[Provincia de Burgos|Burgos]]) d'o [[farmacia|farmaceutico]] y [[botanica|botanico]] [[Espanya|espanyol]] [[Hipólito Ruiz López]] (†[[1815]]). * [[1905]] - naixencia en [[Milán]] ([[Ciudat metropolitana de Milán]], [[Reino d'Italia]]) de l'[[atleta]] [[italia]]no [[Luigi Bosatra]] (†[[1981]]). * [[1912]] - naixencia en [[Nueva York]] ([[Estau de Nueva York]], [[Estaus Unius]]) d'o [[director cinematografico]] y [[director teatral]] [[Estaus Unius|estsusunidense]] [[Daniel Mann]] (†[[1991]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0542702/ Daniel Mann] en [[Internet Movie Database]].</ref> * [[1919]] - naixencia en [[Mataró]] ([[Maresme]]) d'o [[botanico]] y [[ecologo]] [[Catalunya|catalán]] [[Pedro Montserrat Recoder]].<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20110816030152/http://revuyon.lacoctelera.net/post/2007/12/18/dr-pedro-montserrat-recorder ''Grandes mayestros: Pedro Montserrat Recoder]''.</ref> * [[1922]] - naixencia en [[Los Angeles]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) de l'[[actor]] [[Estaus Unius|estausunidense]] [[Rory Calhoun]] (†[[1999]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0001983/ Rory Calhoun] en [[Internet Movie Database]].</ref> * [[1937]] - naixencia en [[Los Angeles]] ([[California]]) de l'[[actor]] [[Estaus Unius|estausunidense]] [[Dustin Hoffman]], [[Premio Oscar a o Millor Actor]] en [[1979]] y [[1988]].<ref>{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000163/ Dustin Hoffman] en [[Internet Movie Database]].</ref> * [[1956]] - naixencia en [[Buenos Aires]] ([[Archentina]]) de l'[[actriz]] [[archentina]] [[Cecilia Roth]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0005386/ Cecilia Roth] en [[Internet Movie Database]].</ref> * [[1981]] - naixencia en [[Basilea]] d'o [[tenis]]ta [[Suiza|suizo]] [[Roger Federer]]. * [[1984]] - naixencia en [[Viena]] ([[Austria]]) d'o [[escritor]] y [[poeta]] [[austria]]co [[Klaus Ebner]]. == Defuncions == === Aragón === * [[1988]] - muere en [[Zaragoza]] ([[Comarca Central]], [[Aragón]]) l'[[historiador]], [[politico]] y [[sindicalista]] [[Aragón|aragonés]] [[Malaquías Gil Arántegui]] (n.[[1912]]). === Atros países === * [[1853]] - muere en [[Neuilly-sur-Seine]] ([[Francia]]) o [[matematicas|matematico]] y [[filosofía|filosofo]] [[Polonia|polaco]] [[Jozef Hoene-Wronski]] (n.[[1778]]). * [[1897]] - muere [[asasinato|asasinau]] en [[Arrasate]], [[País Basco]]) l'[[historiador]] y [[diplomatico]] [[Espanya|espanyol]] [[Antonio Cánovas del Castillo]] (n.[[1828]]). * [[1902]] - muere en [[Chenecey-Buillon]] ([[Doubs]]) o [[pintor]] y [[gravador]] [[Francia|francés]] [[James Tissot]] (n[[1836]]). * [[1947]] - muere en [[Ann Arbor]] ([[Michigan]], [[Estaus Unius]]) o [[militar]] y [[politico]] [[Rusia|ruso]] [[Anton Denikin]] (n.[[1872]]). * [[2009]] - muere en [[Florencia]] ([[Italia]]) o [[futbolista]] [[Catalunya|catalán]] [[Dani Jarque]] (n.[[1983]]).<ref>{{ca}} [http://www.3cat24.cat/noticia/399204/futbol/LEspanyol-confirma-que-lautopsia-a-Dani-Jarque-es-fara-aquest-dilluns-al-mati ''L'Espanyol plora la mort del seu capità Dani Jarque''].</ref> * [[2010]] - muere en [[Edgartown (Massachusetts)|Edgartown]] ([[Massachusetts]], [[Estaus Unius]]) l'[[actriz]] [[Estaus Unius|estausunidense]] [[Patricia Neal]] (n.[[1926]]).<ref>{{en}} [http://www.ibdb.com/person.asp?ID=54306 ''Patricia Neal''] en [[Internet Broadway Database]].</ref> * [[2013]] - muere en [[Los Angeles]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) l'[[actriz]], [[guionista]], [[cantaire]] y [[compositora]] [[Estaus Unius|estausunidense]] [[Karen Black]] (n.[[1939]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0000947/ Karen Black] en [[Internet Movie Database]].</ref> * [[2022]] - muere en [[Santa Ynez]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) l'[[actriz]] y [[cantaire]] [[australia]]no-[[Reino Uniu|britanica]] [[Olivia Newton-John]] (n.[[1948]]).<ref>{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000556/ Olivia Newton-John] en [[Internet Movie Database]].</ref> * [[2023]] - muere en [[Valladolit]] ([[Castiella y Leyón]]) o [[ciclista]] [[Espanya|espanyol]] [[Federico Martín Bahamontes]] (n.[[1928]]).<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230808191106/https://efe.com/castilla-y-leon/2023-08-08/fallece-en-hospital-valladolid-historico-ciclista-federico-martin-bahamontes/ ''Fallece en un hospital de Valladolid el histórico ciclista Federico Martín Bahamontes''], en [[EFE]], 8 d'agosto de 2023.</ref> == Referencias == {{Listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|8 August|l'8 d'agosto}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Agosto]] bi85iena5tnz16e6lv105hmcm3s6edd Tecnolochía 0 1635 2480119 2427994 2026-09-30T20:57:48Z RenatoGar 80073 2480119 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|-10}} A palabra '''tecnolochía'''{{DACC}} data d'o [[sieglo XVIII]], cuan a [[tecnica]], historicament empirica, empecipia a vinclar-se con a [[ciencia]] y s'empecipian a sistematizar os [[metodos de producción]]. A tecnolochía surte cuan s'enfocan determinatos problemas tecnicos socials con una concepción cientifica y dintro d'una cierta bastida economica y sociocultural; ye intimament vinculada con a ciencia y a complementariedat entre as dos se incrementa cada vegada mas. A tecnolochía emplega o [[metodo cientifico]], comprende o saber sistematizato y en o suyo accionar se manulla tanto a ran practico como conceptual, ye dicir, que abraca lo fer y a suya reflexión teorica. A tecnolochía ye o conchunto ordenato de [[conoiximiento]]s y os correspondients enantos que tienen como obchectivo la producción de cabals y servicios, tenendo en cuenta la tecnica, a ciencia y os aspectos economicos, socials y culturals embrecatos. L'alcance d'o termin se estendilla a los produtos resultants d'ixos enantos que deben responder a necesidaz u deseyos d'a sociedat y tener como preposito contrebuir a amillorar a calidat de vida. Cuan a tecnolochía busca una solución a los problemas que se planteyan en a sociedat, lo fa relacionando a tecnica (os suyos conoiximientos, trastes y capacidat inventiva), con a ciencia (o campo d'os conoiximientos cientificos) y con o tarabidau economico y sociocultural d'o medio (as relacions socials, as formas organizativas, os modos de producción, os aspectos economicos, a bastida cultural, entre atros aspectos). Resumindo, se puede dicir que la ciencia ye ligada a lo deseyo de l'hombre de conoixer, mientres que la tecnica y a tecnolochía lo son a la voluntat de l'hombre de fer, ta satisfer os suyos deseyos y necesidaz. == Bibliografía == * Ciapuscio, Héctor; ''Nosotros y la tecnología''; Edit. Agora; Buenos Aires (Argentina); 1999; {{ISBN|987-96235-5-X}}. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Technology}} * [https://web.archive.org/web/20120220215100/http://www.xtec.cat/~jregales/wwwtcn.htm Listato de pachinas web sobre tecnolochía]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Tecnolochía|*]] o3bo8se1jfbvxp4rv5oce9me531nv53 2480155 2480119 2026-09-30T21:58:55Z RenatoGar 80073 2480155 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|-10}} A palabra '''tecnolochía'''{{DACC}} data d'o [[sieglo XVIII]], cuan a [[tecnica]], historicament empirica, empecipia a vincular-se con a [[ciencia]] y s'empecipian a sistematizar os [[metodos de producción]]. A tecnolochía surte cuan s'enfocan determinatos problemas tecnicos socials con una concepción cientifica y dintro d'una cierta bastida economica y sociocultural; ye intimament vinculada con a ciencia y a complementariedat entre as dos se incrementa cada vegada mas. A tecnolochía emplega o [[metodo cientifico]], comprende o saber sistematizato y en o suyo accionar se manulla tanto a ran practico como conceptual, ye dicir, que abraca lo fer y a suya reflexión teorica. A tecnolochía ye o conchunto ordenato de [[conoiximiento]]s y os correspondients enantos que tienen como obchectivo la producción de cabals y servicios, tenendo en cuenta la tecnica, a ciencia y os aspectos economicos, socials y culturals embrecatos. L'alcance d'o termin se estendilla a los produtos resultants d'ixos enantos que deben responder a necesidaz u deseyos d'a sociedat y tener como preposito contrebuir a amillorar a calidat de vida. Cuan a tecnolochía busca una solución a los problemas que se planteyan en a sociedat, lo fa relacionando a tecnica (os suyos conoiximientos, trastes y capacidat inventiva), con a ciencia (o campo d'os conoiximientos cientificos) y con o tarabidau economico y sociocultural d'o medio (as relacions socials, as formas organizativas, os modos de producción, os aspectos economicos, a bastida cultural, entre atros aspectos). Resumindo, se puede dicir que la ciencia ye ligada a lo deseyo de l'hombre de conoixer, mientres que la tecnica y a tecnolochía lo son a la voluntat de l'hombre de fer, ta satisfer os suyos deseyos y necesidaz. == Bibliografía == * Ciapuscio, Héctor; ''Nosotros y la tecnología''; Edit. Agora; Buenos Aires (Argentina); 1999; {{ISBN|987-96235-5-X}}. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Technology}} * [https://web.archive.org/web/20120220215100/http://www.xtec.cat/~jregales/wwwtcn.htm Listato de pachinas web sobre tecnolochía]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Tecnolochía|*]] trl2w07idiipa8zsfgsr6t199avc4xl París 0 1663 2480067 2470323 2026-09-30T19:32:17Z RenatoGar 80073 2480067 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de localidat de Francia |nombre= París |imachen = [[Imachen:Montmartre Paris Aug 2006 003.jpg|250px|Anvista de París dende o Sacré Coeur]]<br />Anvista de París dende o Sacré Coeur. |nombre_oficial= Paris |bandera = Flag of Paris with coat of arms.svg |bandera_grandaria = 90px |escudo= Grandes_Armes_de_Paris.svg |rechión= [[Isla de Francia]] ([[prefectura]]) |departamento= París ([[Capital (politica)|capital]]) |districto= [[Districto de París|París]] ([[Capital (politica)|capital]])<br>Subdividiu en 20 [[Districtos de París|districtos municipals]]:<br>[[I districto de París|I]], [[II districto de París|II]], [[III districto de París|III]], [[IV districto de París|IV]], [[V districto de París|V]], [[VI districto de París|VI]], [[VII districto de París|VII]], [[VIII districto de París|VIII]], [[IX districto de París|IX]], [[X districto de París|X]], [[XI districto de París|XI]], [[XII districto de París|XII]], [[XIII districto de París|XIII]], [[XIV districto de París|XIV]], [[XV districto de París|XV]], [[XVI districto de París|XVI]], [[XVII districto de París|XVII]], [[XVIII districto de París|XVIII]], [[XIX districto de París|XIX]] y [[XX districto de París|XX]] |cantón= |insee= 75056 u 75101-75116 |cp= 75001-75020 y 75116 |alcalde= [[Anne Hidalgo]] |mandato= [[2014]]-[[2020]] |mancomunidat= |chentilicio = Parisién{{DACC}} |lonchitut = 2.351074 |latitut = 48.86223 |altaria_mey= 33 m |altaria_min= 28 m |altaria_max= 130 m |hectarias= |km²= 105,40 |población= 2.175.601 |date-población= 2018 |dens= 20.641 | anyo_dens= 2018 }} '''París''' (''Paris'' en [[Idioma francés|francés]] y oficialment, {{Audio|Fr-Paris.oga|paʁi]}}) ye a una [[ciudat]] de [[Francia]] d'a que ye a suya [[Capital (politica)|capital]], trescruzata por o río [[río Sena|Sena]]. O municipio u [[Comunas de Francia|comuna]] de París tien 2.240.621 habitants ([[2012]]) y ye o centro d'un [[aria metropolitana]] d'una [[población humana|población]] de 12.292.895 ([[2012]]) d'habitants, una d'as mayors d'[[Europa]] y que corresponde a la rechión parisién u [[Isla de Francia|''Île-de-France'']] en francés, una d'as [[rechions de Francia]], estando-ne tamién la capital suya. Con una [[superficie]] de 105,40 [[km²]], a suya [[densidat de población]] ye de 21.258 hab/km² (2012). París ye a prencipal ciudat d'o país, [[Seu social|seu]] d'o [[Gubierno]] central francés y puesto a on se troban as prencipals representacions diplomaticas d'atros estaus. Antiparte, ye una ciudat con gran importancia economica, en estar, chunto con [[Londres]], o centro economico mas important d'[[Europa]].<ref>{{es}} [http://www.eleconomista.es/mercados-cotizaciones/noticias/401186/03/08/Economia-Macro-Madrid-puede-convertirse-en-la-metropoli-mas-importante-de-Europa-tras-Paris-y-Londres-segun-la-OCDE.html ''Madrid puede convertirse en la metrópoli más importante de Europa tras París y Londres''], en ''El Economista''.</ref> [[Imachen:01 vue Paris depuis Notre-Dame.jpg|dreita|thumb|250px|Anvista de París, con o [[río Sena]] y a [[Torre Eiffel]] dende a [[Seu de Nuestra Sinyora de París]].]] Dende que [[Chulio César]] conquirió as [[Galias]] en [[52 aC]] y adhibió o suyo territorio a la [[Republica Romana]], a ciudat de París, que se troba situata en un puesto estratechico, a o canto d'un [[río]] navegable como ye o [[río Sena]] y en una crucillata natural de camins, se convertió en una ciudat de gran importancia historica, encara mas cuan se convertió en a capital d'o [[Reino franco]], estando asinas ya ta cutio a capital d'os sucesivos reinos y republicas d'a [[Historia de Francia]] dica l'actualidat. Por ixe herencio d'a Historia, a ciudat tien cuantos [[edificio]]s y puestos d'intrés, repuis de mas de 2.000 anyadas d'Historia. Fa parte d'a [[Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat]]. Actualment mas d'a metat d'a población menor de 15 anyadas d'a ciudat tien ascendencia forana, en particular d'orichen [[magreb]]ín y d'as antigas [[Colonias de Francia|colonias]] francesas de l'[[Africa]] subsahariana. == Historia == {{Articlo principal|Historia de París}} === Prehistoria y Antigüidat === Se conoix a presencia de población estable, alto u baixo, en o territorio d'a ciudat de París a lo menos dende a dita ''[[Cultura Chasséen]]'' ([[4300 aC]]-[[3500aC]]), mientres o [[Neolitico]]. As primeras noticias historicas d'a ciudat son d'o [[sieglo III aC]], cuan un pueblo [[Pueblos celtas|celta]] dito ''parisii'' (u ''[[parisios]]''), fortificó a [[isla d'a Cité]], que forma o corazón u nuclio d'a primitiva ciudat. Iste pueblo yera qui habitaba a redolada cuan i plegoron as tropas de [[Chulio César]] a las [[Galias]] o [[52 aC]], y pareix que nomás ocupaba una chicota isla d'o [[río Sena]], ye fácil que a [[isla d'a Cité]], encara que ista hipotesis ye hue en descusión, y podría mesmo estar belatra isla hue desapareixita en cambiar o curso fluvial. [[Imachen:Thermes-de-Cluny-caldarium.jpg|right|thumb|250px|''[[Caldarium]]'' d'as termas de Cluny en l'actual París.]] En ixe anyo de 52 aC s'escaició la [[batalla de Lutecia (52 aC)|batalla de Lutecia]] mientres a [[Guerra d'as Galias]], cuan las tropas de l'[[Exercito romano]] mandadas por [[Tito Labieno]], [[lugartenient]] de Chulio César, redotó a una coalición de [[galos]] ([[parisios]], [[senons]] y [[aulercos]]) mandaus por [[Camulogeno]]. En os tiempos de Chulio César, a ciudat prenió o nombre de '''Lutecia'''. Os romanos enamplaron as antigas mugas celtas d'a ciudat, especialment sobre o canto ezquierdo d'o [[río Sena]]. A población d'a ciudat en ixas envueltas yera prou chicota, d'alto u baixo 6.000 habitants, y a ciudat no yera mas que una ciudat como cuantas atras en as Galias. En contimparanza, a ciudat de [[Lugdunum]] (hue [[León d'o Roine]]) teneba en ixas envueltas 50-80.000 habitants y yera a prencipal ciudat romana en as Galias. Sindembargo, mientres l'[[Imperio Romano]] bels [[Lista d'emperadors de Roma|emperadors]] vivioron en a ciudat. Arredol d'o [[sieglo III]] s'escaició la [[Cristianismo|cristianización]] d'a ciudat, que seguntes la tradición fue obra de [[Sant Denís]], qui se diz que estió lo primer [[Lista de bispes y arcebispes de París|bispe]] d'a [[Archidiocesi de París|diocesi de París]] y que fue [[Martirio|martirizau]] en la ciudat y decapitau, en lo pueyo de ''mons Martyrium'', l'actual [[Montmartre]]. En o [[Baixo Imperio Romano]], a población parisién se replegó dezaga d'as [[muralla]]s d'a ciudat, por a inseguridat provocata por as [[invasions chermanicas]] (cal parar cuenta que o ''[[limes]]'' u muga de l'Imperio con [[Chermania]] yera prou amanato). Sindembargo, dende o [[sieglo IV]] tenemos constancia d'a existencia de [[rabal]]s en a ciudat, difuera d'o recinto murallato. Ye en ixe inte que la ciudat recuperó o suyo antigo nombre de ''París'', vinculau a l'antigo pueblo celta que i viviba. En l'anyo [[383]] s'escaició en o lugar la [[Batalla de Lutecia (383)|batalla de Lutecia]], cuan [[Magno Maximo]] heba estau proclamau [[Lista d'emperadors romanos|emperador]] por las tropas suyas redotó a [[Gracián]], en conseguindo dende alavez lo control de bellas partes occidentals de l'[[Imperio Romano]]. En l'anyo [[450]] [[Atila]], rei d'os [[hunnos]], trescruzó lo [[río Rin]] y dentró en la Galia ta espullar-la. Seguntes la tradición, [[Santa Chenoveva]] latiguió la esfensa d'a ciudat, cuan los suyos dirichents pensaban albandonar-la a los hunnos, que bien luego foron redotaus en la [[batalla d'os Campos Catalaunicos]] por una coalición de romanos mandaus por [[Aecio]] y [[visigodos]] mandaus por [[Teodorico I]], albandonando como consecuencia los hunnos la Galia. Tamién seguntes la tradición Santa Chenoveva salvó la ciudat d'os [[francos]], convertindo-se asinas en [[santa patrona]] d'a ciudat de París. === Edat Meya === En l'anyo [[507]] [[Clodoveu I]], rei d'os [[francos]], redota en la [[batalla de Vouillé]] a [[Alarico II]], rei d'o [[Reino visigodo de Tolosa]], en consolidando asinas lo poder d'os francos en la [[Galia]], y en [[509]] instala la capital d'o [[Reino franco]] en la ciudat de París,<ref>{{fr}} Laurent Theis: [https://books.google.com.pe/books?id=-60lsR6rGI8C&lpg=PP1&dq=Laurent%20Theis%2C%20Clovis&pg=PA218#v=onepage&q=481&f=false Clovis: de l'histoire au mythe] Éditions Complexe. p. 218. ISBN 9782870276198</ref> que dende alavez prencipia la suya consolidación como una d'as prencipals ciudaz d'a Galia. Mientres la [[dinastía merovinchia]] la ciudat no tenió cambios d'importancia, encara que n'estase la suya capital, en estar a cuestión d'a capitalidat un aspecto poco important en una cort que yera de contino en movimiento d'una ciudat a una atra. O [[28 de marzo]] de [[845]] una [[flota]] de 120 barcos [[vikingos]] que se creye mandaba [[Ragnar Lodbrok]] que heba remontau lo [[río Sena]] dende la suya [[desembocadura]] atacó la ciudat de París, en espullando-la, en lo conoixiu como [[seche de París de 845]]. Lo rei francés [[Carlos II de Francia|Carlos II]] lis pagó un rescate de bels 2.500&nbsp;kg d'oro y d'archent ta que reblasen y albandonasen la ciudat. En chinero de [[857]], una flota de [[vikingos]] [[Dinamarca|daneses]] que en agosto de l'anyo anterior heba espullau la ciudat de [[Roan]] y heba hibernau amán de [[Naoned]], en remontando lo [[río Sena]] plega en París y incendia la ciudat en desichindo un rescate ta no destruyir a [[Basilica de Sant Dionís de París|basilica de Sant Dionís]].<ref>{{es}} [[Lucien Musset]]: ''Las invasiones. El segundo asalto contra la Europa cristiana''. [[Editorial Labor, S.A.]], [[Barcelona]], [[1982]], 1<sup>a</sup> reimpresión, p.68. {{ISBN|84-335-9321-8}}</ref> La flota yera baixo lo mando de [[Björn Ragnarsson]]. En [[885]]-[[886]] s'escaició lo [[seche de París de 885-886]], cuan una atra vegada los vikingos remontoron lo río Sena, plegando en las puertas de París lo [[24 de noviembre]] de [[885]] con una flota de 700 barcos, mandaus por [[Rollo]], cuan las obras de modernización d'as esfensas d'a ciudat no yeran encara rematadas, fendo-se cargo d'a esfensa d'a ciudat lo conde de París [[Eudes de Francia|Eudes]], qui consiguió resistir lo [[seche]] dica que lo rei [[Carlos III de Francia|Carlos III lo Gordo]] plegó en un alcuerdo con los vikingos en deixando-los remontar lo río Sena ta que espullasen lo [[reino de Borgonya]] que en ixas envueltas no reconoixeba la suya autoridat. Iste seche fortaleixió lo papel d'Eudes y ye fácil que como consecuencia d'ixo se convertise en rei de Francia en morir Carlos. Cuan a finals d'o [[sieglo X]] [[Hugues Capet]], primer rei d'a [[dinastía capeta]], se converte en rei de Francia, s'instala en a ciudat de París y se i fa un amplo esviellamiento d'os suyos edificios, como lo palacio reyal en la [[isla d'a Cité]], la primera ilesia a on hue se debanta la [[Santa Capiella de París]] u l'[[abadía de Saint-Germain-des-Prés]]. En ixas envueltas la ciudat se trobaba dividida en tres partes diferenciadas: ''la Cité'' (''la ciudat'') en o suyo centro en la isla d'a Cité, ''la ville'' (''la villa'') a lo norte en a marguin dreita d'a Sena y a on se i concentraban los edificios oficials y comercials, y ''la université'' (''la universidat'') a lo sud en a marguin ezquierda, a on se trobaba la primitiva Universidat, con nomás que tres [[puent]]s que trescruzaban lo río y comunicaban cadaguna d'as partes entre ellas. Lo [[comercio]] d'a ciudat se feba a traviés d'a Sena, convertindo-se París en o puesto a on se concentraba la producción de [[vin]] d'a suya redolada ta la suya exportación a traviés d'o río, estando iste comercio concediu a un [[gremio]] de comerciants (la clamada ''Hanse Parisienne'') que teneba lo [[monopolio]] d'o comercio con [[Mantes-la-Jolie]] ta favoreixer a los franceses frent d'os comerciants de [[Roan]] en o [[ducau de Normandía]], que alavez yera un dominio d'os [[Lista de reis d'Anglaterra|reis]] d'[[Reino d'Anglaterra|Anglaterra]], privilechio que fue confirmau dimpués por [[Loís VIII de Francia]]. Ista hansa d'os comerciants parisiens, con a suya infraestructura [[Burocracia|burocratica]], estió lo chermen d'o [[concello municipal]] de París, estando lo suyo emblema un [[barco]], barco que encara hue amanixe en l'[[escudo d'armas]] de [[Escudo d'armas de París|París]]. [[Loís IX de Francia]] lo desembolicó, en establindo-ne en l'anyo [[1263]] un organo de gubierno d'ixa ''hansa'' formau por os comerciants parisiens y presidiu por un [[pebostre]] qui yera asistiu por cuatre aduyants u ''échevins''; estando [[Evrard de Valenciennes]] lo primer [[pebostre d'os mercaders de París]]. Mientres lo reinau de [[Chuan II de Francia]] lo pebostre de París yera [[Étienne Marcel]], fácil que lo prencipal d'os pebostres d'a historia d'a ciudat. Étienne Marcel prebó de controlar lo poder d'o rei en limitando-lo, convertindo-se asinas en lo líder d'un movimiento reformista en o reino y tenendo en consecuencia un destacau papel en los [[Estaus Chenerals de Francia]] convocaus en [[1355]], [[1356]] y [[1357]] ta financiar la [[Guerra d'os Cient Anyos]], pero a la fin [[Carlos V de Francia|Carlos V]] podió mantener lo control d'o reino y tot ixo remató con l'[[asasinato]] d'Étienne Marcel o [[31 de chulio]] de [[1358]] por un sector d'a [[burguesía]] parisién, que temeba que Étienne entregase la ciudat a los angleses como consecuencia d'a suya oposición a lo rei de Francia. O [[23 de noviembre]] de [[1407]] s'escaició en a ciudat de París l'[[asasinato de Loís I d'Orléans|asasinato]] de [[Loís I d'Orléans]], duque d'[[Ducau d'Orléans|Orléans]] y chirmán d'o rei [[Carlos VI de Francia|Carlos VI]], instigau por lo suyo primo [[Chuan I de Borgonya]] en un contexto d'enfrentamientos entre [[armagnacs]] y [[Casa de Borgonya|borgonyons]], cuan Loís heba debilitau la posición d'o suyo primo Chuan. Iste feito desencadenó la [[Guerra Civil entre armagnacs y borgonyons]], una [[guerra civil]] que tenió una durada de 30 anyadas y que no remató dica lo [[Tractau d'Arras de 1435|Tractau d'Arras]] en l'anyo [[1435]] que concedió una independencia ''[[de facto]]'' a l'[[Estau borgonyón]], encara que iste conflicto ye l'inicio d'a secular luita d'os [[Casa d'Habsburgo|Habsburgo]] contra lo [[reino de Francia]], luita que s'orichinó chustament por o control de l'herencio de l'estau borgonyón. === Edat Moderna === ==== Renaiximiento ==== En rematar a [[Guerra d'os Cient Anyos]] con a expulsión d'os angleses d'o territorio continental de Francia se produció un consolidamiento d'o [[reino de Francia]] y en consecuencia, d'a suya capital, la ciudat de París. Antiparte en l'anyo [[1527]] en tornar d'o suyo captiverio en [[Espanya]] lo rei [[Francisco I de Francia]] tresladó la suya cort dende [[Bourges]] enta París, instalando-se en lo castiello d'o Louvre y encargando a l'arquitecto [[Pierre Lescot]] y a l'escultor [[Jean Goujon]] la modernización de l'[[edificio]] en estilo [[Arte renaixentista|renaixentista]] convertindo-se asinas en l'actual [[palacio d'o Louvre]]. [[Henrique IV de Francia]] y [[Catarina de Médici]] (qui fació construyir lo [[palacio d'as Tullerías]]) estioron personalidaz claus en l'esviellamiento d'a ciudat, que se convertió en una ciudat adecuada a lo suyo tiempo y que creixió dica plegar en la cifra de 185.000 habitants, la ciudat con mas población en l'Europa d'ixas envueltas dezaga de [[Costantinoble]]. Tamién se treballo en l'esviellamiento d'o trazau urbán d'a ciudat, con a construcción d'as clamadas ''plazas reyals'', unas [[plaza]]s de formas variadas pero con a caracteristica comuna de tener en o suyo centro una [[estatua]] d'un rei, y que yeran concebidas ta revitalizar bellas partes d'a ciudat u t'articular-ne bellas [[carrera]]s. Tamién se consolidoron alavez los primers [[boulevards de París]], que hue conforman una parte important d'a identidat parisién. ==== Guerras de relichión de Francia ==== {{Articlo principal|Guerras de relichión de Francia}} En a segunda metat d'o [[sieglo XVI]] s'escaicioron en lo reino de Francia enfrentamientos entre la mayoría [[Catolicismo|catolica]] d'o país y la minoría [[Protestantismo|protestant]] [[Calvinismo|calvinista]] (os clamaus ''[[hugonot]]z''), en as ditas [[Guerras de relichión de Francia]]. o [[22 d'agosto]] de [[1572]] s'escaició un [[atentau]] contra la vida de [[Gaspar II de Coligny]] (lo prencipal dirichent hugonot, chunto con [[Loís I de Borbón-Condé]], [[prencipe de Borbón-Condé]]), ordenau u instigau por lo rei [[Carlos IX de Francia]] y su mai [[Catarina de Médici]], por lo rei [[Felipe I d'Aragón|Felipe II d'Espanya]] u por [[Henrique I de Guisa]], lo prencipal dirichent catolico francés. Gaspar de Coligny se trobaba en la ciudat chunto con muitos miembros d'a nobleza francesa de relichión protestant, t'asistir a la [[voda]] entre [[Henrique IV de Francia|Henrique de Borbón]], dirichent protestant, y [[Margarita de Valois]], chirmana de Carlos IX, escaicida lo [[18 d'agosto]] y que teneba que rematar con las luitas entre catolicos y protestants en Francia. Tanimientres a la población parisién, mayoritariament catolica, no li cuacaba pas guaire la presencia de tantos dirichents protestants d'a ciudat y en tener conoixencia de l'atentau, en a nueit d'o [[23 d'agosto|23]] a lo [[24 d'agosto]] prencipioron a atacar a los protestants d'a ciudat en a [[Mortalera (delito)|mortalera]] conoixida como [[mortalera de Sant Bertolomeu]], una mortalera que s'estima que provocó 3.000 victimas nomás que en París y que bien luego s'estendillo en atras ciudaz francesas dica plegar en una cifra estimada de 20.000 victimas. En [[1588]] la población parisién yera descontenta por os rumors de que lo rei [[Henrique III de Francia]] quereba nombrar como succesor a lo [[trono]] francés a [[Henrique IV de Francia|Henrique de Borbón]], de relichión protestant y dirichent d'o partiu hugonot, mientres encara se yera luitando en a ueitena d'as guerras de relichión. [[Henrique I de Guisa]], dirichent catolico y prencipal impulsor d'a [[Liga Catolica (Francia)|Liga Catolica]], tornó en París sin parar cuenta d'a prohibición de tornar-ie que heba dictau lo rei y lo rei decidió de ninviar soldaus ta fer-lo preso, en temendo mesmo por la suya vida. Lo [[duque de Guisa]] recibió lo refirme d'a población parisién, que consideró que la dentrada en Paarís de soldaus foranos (que formaban la Guardia suiza d'o rei) vulneraba los privilechios d'a ciudat, y esclató una revuelta en París lo [[12 de mayo]] de [[1588]], conoixida como lo [[Día d'as barricadas de 1588]]. La chornada remató con la muerte de 6o soldaus d'o rei, la victoria d'os catolicos y la fuyida d'o rei. Poco dimpués, en chulio, lo duque de Guisa forzó a Henrique III a sinyar l'[[Edicto d'Unión de 1588]], que obligaba a lo rei a extirpar lo protestantismo d'o reino. Ta liberar-se d'os Guisa, lo rei ordenó l'asasinato d'Henrique I de Guisa lo [[25 d'aviento]] y d'o suyo chirmán [[Loís II de Lorena]], [[cardenal]] de Lorena, lo [[26 d'aviento]]. En [[1590]], Henrique de Borbón, qui ya yera rei de Francia con o nombre de [[Henrique IV de Francia]], asechó la ciudat con as suyas tropas en o dito [[seche de París de 1590]]. Henrique contaba noás que con arredol de 12.000 u 13.000 soldaus, cuasi sin [[artillería]] de seche y los defensors, mandaus por [[Carlos Manuel de Saboya-Nemours]], [[conde de Nemours]], yeran 30.000, anque la mayor parte no yeran soldaus profesionals so que milicias urbanas d'a ciudat. En ixas condicions Henrique consideró que asaltar la ciudat no li garantizaba la victoria y prefirió d'establecer-ne-ie un bloqueyo ta rendir París por [[fambre]]. Lo [[30 d'agosto]] los parisiens conoixioron que un exercito espanyol mandau por [[Alexandro Farnesio (duque de Parma)|Alexandro Farnesio]], [[Lista de duques de Parma|duque]] de [[Ducau de Parma]], marchaba enta la ciudat ta liberar-la d'o seche. Antis de plegar los soldaus i plegó en París un convoy de subministros ta la ciudat, que teneba una fambre extrema (fácil que entre 40.000 y 50.000 parisiens morisen de fambre mientres lo seche). Henrique IV prebó de fer un ataque final antis de plegar los espanyols, pero no crebó las esfensas d'a ciudat y rebló con as suyas tropas. Los espanyols dentroron en París lo [[30 de setiembre]], estando aclamaus por a población famelica. ==== La Fronda ==== Mientres la minoría d'edat de [[Loís XIV de Francia]] y la rechencia de su mai [[Ana d'Austria (reina de Francia)|Ana d'Austria]] s'escaició en París o [[26 d'agosto]] de [[1648]] lo dito [[Día d'as barricadas de 1648]], cuan lo cardenal [[Giulio Raimondo Mazzarino]] en nombre d'a rechent Ana d'Austria ordenó engarcholar a [[René Potier de Blancmesnil]] y [[Pierre Broussel]], deputaus en o [[Parlamento de París]], y que heban destacau por a suya esfensa d'as leis vichents contra lo creixent [[absolutismo]] d'a monarquía francesa. Cuan los parisiens marchoron por as carreras, se fació servir una gran violencia ta dispersar-los, con cuantas muertes, exarcebando-se la decisión popular y bien luego se debantoron por toda la ciudat alto u baixo 600 barricadas. Cuan [[Mathieu Molé]], president d'o Parlamento de París, marchó enta lo [[Palais-Royal]] a on se trobaba la rechent Ana ta demanar-li de fer concesions, Ana d'Austria se negó a recebir-lo, en acusando a lo Parlamento d'estar l'instigador d'a revuelta ciudadana. Tampoco no lo recebió en un segundo intento de Molé qui cuan tornaba fue deteniu en una d'as barricadas con acusacions de traidoría s'os sublevaus, encara que podió fer una tercera visita a la rechent, conseguindo en ista tercera visita un alcuerdo con la liberación d'os deputaus engarcholaus, tornando asinas poquet a poquet la calma a París. Istos escaicimientos se considera que son l'inicio d'os disturbios en Francia conoixius como la [[Fronda]]. === Edat Contemporania === {{Articlo principal|Guerra d'as farinas}} {{Articlo principal|Presa d'a Bastilla}} {{Articlo principal|Revolución francesa}} {{Articlo principal|Chornada d'o 10 d'agosto de 1792}} Mientres la priera metat d'os [[anyos 1770]] la [[cosecha]] d'o [[trigo]] en la mayor parte d'o reio de Francia estió bien curta, mas que mas en os veranos de [[1773]] y [[1774]]. En ixas condicions la falta de trigo ta fer-ne [[farina]] y [[pan]] (l'[[alimento]] basico d'as clases populars en ixas envueltas) antis de que se podese recullir la cosecha de l'anyo [[1775]] provocó un augmento desmesurau d'o suyo pré. D'atra man, [[Anne Robert Jacques Turgot]] heba decretau o [[19 d'aviento]] de 1774 la liberalización d'o pré d'o trigo, enamplando asinas l'efecto d'incremento d'o suyo pré y estendillando-se las suyas consecuencias con un augmento d'o pré en toda Francia. En ixas condicions esclatoron centenars de chicotas revueltas (nomás que arredol d'a ciudat de París n'esclatoron 180 en 15 días), con queixas respective d'a [[especulación]], espullamientos d'[[Almagazén|almagacens]] a on s'[[Encambrar|encambraba]] lo trigo y bloqueyos d'as vías de comunicación ta evitar que lo [[cerial]] marchase de cada lugar enta bel atro puesto a on la suya venda producise mas [[beneficio]]. Istas revueltas, conoixidas como la [[guerra d'as farinas]] y reprimidas con violencia con la intervención de l'[[Exercito francés]], se considera que estioron una d'as causas d'a [[Revolución francesa]]. En muitos puestos os revoltosos fuoron condenaus a [[pena de muerte]], encara que a sobén se lis conmutó por [[destierro]] u condena a [[galera]]s. Encara que las revueltas rematoron con la cosecha de 1775, entre las clases populars cada vegada se trobaba mas resentimiento respective d'a situación d'o país. En ixas condicions, la intervención francesa en a [[Guerra d'Independencia d'os Estaus Unius]] amenistaba gran cantidat de diners ta la suya financiación y lo Gubierno recurrió a l'incremento d'os impuestos directos, incrementando-se asinas tambien en consecuencia l'animosidat d'a población, con un sistema tributario que amás no soportaban so que las clases populars. Asinas, cuan [[Jacques Necker]] aconselló a Loís XIV que convocase los [[Estaus Chenerals de Francia]] lo [[5 de mayo]] de [[1789]], acceptó d'enamplar-ne-ie la participación d'o dito [[Tercer estau]] ([[burguesía]] y clases populars) en detrimento d¡o [[Primer estau]] (la [[nobleza]]) y d'o [[Segundo estau]] (lo [[clero]]). Cuan prencipioron as sesions, la nobleza y lo clero bloqueyoron como protesta por ixo las sesions y finalment lo [[17 de chunio]] lo Tercer estau albandonó los Estaus Chenerals en constituindo-se como [[Asemblea Nacional (Revolución francesa)|Asemblea Nacional]] y sola representant d'o pueblo francés. Lo rei ordenó la clausura de l'Asemblea y los deputaus, en reacción, facioron lo clamau ''[[Churamento d'o chuego de pilota]]'', clamau asinas por a sala a on se i heban reuniu, churando no albandonar las sesions dica que s'aprebase una [[Constitución]]. Dos días simpués, en trobar-se privaus tamién de l'emplego d'ixa sala, se tresladoron enta la [[seu de Sant Loís de Versailles]], a on se lis adhibió una parte d'os representants d'o clero. Cuan lo [[23 de chunio]] lo rei reunió a los tres estaus y lis fabló fendo-lis-ne chicotas concesions y ordenando que marchasen, lo clero y la nobleza obedecioron, pero lo tercer estau se mantenió en silencio en la sala dica que [[Honoré Gabriel Riquetti]], conde de Mirabeau, fació un discurso en negando-se y desafiando l'autoridat d'o rei. En os días siguients tornoron en l'Asemblea los miembros d'o clero pero tamién una parte d'os nobles, y en zagueras lo rei claudicó, ordenando a tots los deputaus d'os Estaus Chenerals que s'incorporasen a l'Asemblea Nacional, que quedó asinas formalment establida. Lo [[9 de chulio]] de [[1789]] l'Asemblea Nacional decidió transformar-se en [[Asemblea Nacional Constituyent]], establindo-se dende alavez lo marco legal d'a [[Revolución francesa]]. L'Asemblea Nacional Constituyent demandó a lo rei que retirase las tropas que lo rei manteneba arredol d'ella, pero lo rei se negó, aducindo que yeran nomás que ta la protección de l'Asemblea. Antiparte, lo rei decidió destituyir a [[Jacques Necker]], a qui lo Tercer estau consideraba como amanau a los suyos intreses, y l'Asemblea lo consideró como una reacción [[Absolutismo|absolutista]]. Lo [[14 de chulio]] de 1789 los revolucionarios de París reaccionoron atacando la [[Bastilla]] que se trobaba en l'orient d'a ciudat y que se consideraba un simbolo d'a presencia de l'abdolutismo mnarquico en a ciudat. La calendata d'ixa [[Presa d'a Bastilla]] se considera que ye lo punto culminant d'a [[Revolución Francesa]] y s'ha convertiu en la calendata oficial d'a revolución. Dende alavez l'Asemblea adoptó decisions trascendentals, como l'abolición d'o [[feudalismo]] en a [[nueit d'o 4 d'agosto de 1789]] u la [[Declaración d'os Dreitos de l'Hombre y d'o Ciudadán]], adoptada lo [[26 d'agosto]], y prencipiando los treballos ta una [[Constitución]]. Lo [[5 d'octubre]] se produció la [[marcha enta Versailles]] d'as mullers parisiens que entre d'atras cuestions desichiban lo retorno de l'Asemblea y d'o rei en París, feito que s'escaició lo 6 d'octubre. O [[4 de marzo]] de [[1790]] s'adoptó la nueva división territorial d'o reino en [[Departamentos de Francia|departamentos]], en un contino de medidas lechislativas. O [[20 de chunio]] de [[1791]] lo rei decidió fuyir d'a ciudat enta la muga d'o reino, en a conoixida como ''[[fuga de Varennes]]'', en estar lo rei reconoixiu y deteniu en o lugar de [[Varennes]], provocando-se una crisi sobre si lo rei heba d'estar u no subchecto a chudicio u si teneba inviolabilidat por los suyos actos. Lo [[3 de setiembre]] de [[1791]] l'Asemblea Nacional Constituyent presentó la nueva Constitución a [[Loís XVI de Francia]], qui l'aprebó, en disolvendo-se l'Asemblea lo [[30 de setiembre]]. Chornada d'o 10 d'agosto de 1792 === A ciudat mientres o Segundo Imperio === Baixo [[Napoleón III]] a ciudat tien a suya transformación urbana mas significativa. L'emperador encarga a lo [[barón Haussmann]] a execución d'os cambios que fuesen menester fer ta convertir París en a ciudat mas moderna d'o mundo en a suya epoca. Asinas, s'espalda gran parti d'a ciudat antiga y [[Edat Meya|medieval]] y se pasa a los grans bulevars y edificios modernos, estando o mas destacato a [[Opera Garnier]]. Se facioron en ista epoca importants obras publicas en a ciudat. Iste periodo plega a la suya fin dimpués d'a cayita de l'emperador debito a la redota d'o suyo exercito en a [[guerra franco-prusiana]]. [[Imachen:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|thumb|200px|A [[Torre Eiffel]].]] '''Exposicions universals''' París estió seu mientres a segunda metat d'o sieglo de cuantas exposicions en que bi heba expositors de tot o mundo. Amás destacata estió en [[1889]] remerando lo primer xentenario d'a Revolución Francesa. Ta iste evento fue construita a [[Torre Eiffel]], que encara que habría d'estar desmontada una vegata rematata la exposición, contina actualment en o suyo plazamiento orichinal. === Sieglo XX === O [[sieglo XX]] s'enceta con a construcción d'o [[metro de París]]. Os feitos mas importants que escayecen en a ciudat mientres ixe sieglo serán en muitas ocasions vinculaus con o metro. En [[1940]], a prencipios d'a [[Segunda Guerra Mundial]], a ''[[Wehrmacht]]'' d'o [[Tercer Reich]] de [[Adolf Hitler|Hitler]] conquere a ciudat. París fue almenistrata por as fuerzas alemanas d'ocupación, que l'albandonoron dimpués de cuatre anyadas, sin causar muita destrucción, en contimparanza con atras ciudaz europeas en ista guerra. '''Desarrollo urbán ''' Baixo l'administración d'o president [[François Mitterrand]], en a decada d'os [[anyos 1980]] y prencipios d'os [[anyos 1990]] a ciudat tien un nuevo empentón en o suyo urbanismo y infraestructura. S'esviellan sectors deprimitos d'a ciudat, sobretot barrios d'o canto ezquierdo y a [[Villette]], se'n devantoron nuevos edificios emblematicos, como a biblioteca, l'[[Arco d'a Esfensa]] u o [[Museu d'Orsay]] y s'esvielló lo [[Museu d'o Louvre]]. Una d'as carreras mes importants y conoixitas de París ye os [[Champs-Élysées]] que principia en o [[Arco d'o Trunfo]] de París. == Economía == [[Imachen:La Défense vue depuis la Tour Eiffel.png|thumb|250px|La Défense, districto financiero de París]] A rechión de París concentra alto u baixo a cuatrena parti d'a producción [[industria]]l de Francia. A suya [[economía]] s'empara principalment en a fabricación de maquinarias de toda mena. Ye de destacar tamién a producción d'articlos de [[luxo]], como l'alta custura, as [[choya]]s y os [[perfume]]s. En o suyo [[puerto]] sobre l'[[Oceano Atlantico|Atlantico]] en l'amanat ciudat de [[Le Havre]], moviliza o cuatreno mayor volumen de tonelache en [[Europa]]. O sector financiero d'o país se concentra en ista ciudat y l'[[Agricultura|agricola]] se mueve mayoritariament en a ciudat, que poseye a mayor bodega de [[mercadería]]s agricolas d'o mundo. Abtiparte, Francia ye o prencipal destín [[Turismo|turistico]] en o mundo, y muitos d'os turistas vesitan a suya capital. == Sistema de transporte == [[Imachen:Paris metro.jpg|thumb|250px|left|O metro de París]] O sistema de [[transporte]] de París ye d'una eficacia destacata, ta una megalopolis d'ista grandaria. As suyas vías se mantienen en sobrebuén estau y l'unico problema ta os vehíclos ye o exceso d'os mesmos. Un eficaz sistema une os [[tren]]s de redolada con o sistema de [[Metro de París|metro]], que a la suya vegada ye unito a un denso rete de rotas d'autobuses, lo que fa que siga muit fácil mover-se por a ciudat que amás tien dos [[aeropuerto]]s internacionals, dende os cuals se puet plegar a fote en o centro d'a ciudat. París s'enlaza con a resta d'Europa gracias a un moderno rete d'[[autopista]]s y a lo sistema ferroviario que cuenta con o [[TGV]] ta conectar con os diferents puntos d'o país, con [[Londres]] y, dende [[2007]], con [[Frankfurt d'o Main]]. == Contaminación == Actualment a ciudat tien un d'os endices de [[contaminación]] ambiental mas alto d'Europa. Anque tien una considerable cantidat d'espacios publicos y zonas verdes, o caos d'o tracaz y bel atras circumstancias, fan que a ciudat siga menos agradable de recorrer d'o que podría estar en virtut d'os suyos atractivos urbanisticos y historicos. Pasiar por a ciudat en [[bicicleta]] ye difícil si se confronta con atras capitals europeas, debito a lo poco numero de kilometros en vías ta istos vehíclos, o particular foriconismo de bels automotors y a contaminación. Un cada vegata mas alto numero de personas vive con animals, lo que ha feito d'a chestión y control d'os repuis organicos d'istos animals un serio problema. == Arte y cultura == París tien un puesto privilechiato en l'[[arte]] y a [[cultura]] a ran mundial en os zaguers sieglos. Astí han naixito movimientos artisticos como o [[expresionismo]], o [[surrealismo]] y o [[fauvismo]] y importants feguras de l'arte y o pensamiento como [[René Descartes]], [[Voltaire]], [[Victor Hugo]], [[Émile Zola]], [[Alexandre Dumas (fillo)]], [[Edgar Degas]], [[Claude Monet]], [[Jean-Paul Sartre]] u [[Jean Renoir]]. Tamién ha acullito a muitos artistas foranos como [[Leonardo da Vinci]], [[Vincent van Gogh]] u [[Pablo Picasso]] y a escritors como [[Ernest Hemingway]], [[Gabriel García Márquez]] y atras celebridaz como [[Alexander von Humboldt]]. Amás a ciudat cuenta con una gran cantidat d'obras d'arte, dividitas en os suyos moltiples museus y coleccions privatas. Dentro d'istos tresoros o mas destacado ye a famosa ''[[Mona Lisa]]'', una pintura de valgua incalculable. Por atra parti o patrimonio arquitectonico de París ye unico en o mundo, denguna atra ciudat ha devantato tantos y tan valiosos edificios d'os mas destacatos arquitectos universals. === Museus === * [[Museu d'o Louvre]], un [[museu]] establiu lo [[18 de noviembre]] de [[1793]] con conteniu de coleccions universalistas d'[[arte]]. * [[Museu d'as Artes y d'os Oficios]], un [[museu]] establiu en [[1794]] con conteniu de coleccions universalistas d'[[arte]]. * [[Museu d'Arte Moderno de París]]. == Puestos destacatos == [[Imachen:Cathédrale Notre-Dame de Paris - 12.jpg|thumb|right|A [[Seu de Notre-Dame de París]]]] * [[Museu d'o Louvre]]. * [[Torre Eiffel]]. * [[Les Invalides]]. * [[Arco d'o Trunfo de París|Arco d'o Trunfo]]. * [[Plaza d'a Concordia]]. * [[Campos Elisios]]. * [[Basilica d'o Sacré Coeur]]. * [[Barrio Latín de París]]. * O [[Pantión de París|Pantión]]. * [[Biblioteca François Mitterrand]]. * [[Seu de Notre Dame de París]]. * [[Centro Georges Pompidou]]. * [[Columna Vendôme]]. * [[Opera de París]]. * [[Plaza d'as Victorias]]. * [[Puent Aleixandro III]]. * [[Passerelle Bercy-Tolbiac]]. * [[Basilica de Sant Dionís de París|Basilica de Sant Dionís]]. == Esporte == París tien una gran tradiccion esportiva y ha organizato belunas d'as competicions esportivas mes importants d'o mundo. Un d'os equipos mas destacatos d'a ciudat ye o [[París Saint Germain FC|París Saint Germain]] tamién conoixito a sobén como PSG un d'os millors clubs de fútbol y balonmán de Francia y en l'actualidat tamién d'Europa. Atros clubs importans que compiten en a mas alta división d'o país son o [[Racing 92]] y lo [[Stade Français Paris]] que participan en a [[Rugby Top 14]] y os Metropolitans 92 en a [[Ligue Nationale de Basket-ball Pro A|LNB Pro A]]. === Instalacions esportivas === A ciudat tien d'alto u baixo 360 instalacions esportivas, d'entre as que bi ha de destacar-se hi 182 pistas de tenis, 131 chimnasios municipals, 36 piscinas, 32 estadios municipals y dos instalacions ta esportes acuaticos.<ref>{{fr}} [http://www.paris.fr/portail/Sport/Portal.lut?page_id=151|título=Equipements municipaux Equipaments esportivos de París.]</ref> D'entre totas ixas instalacions cal destacar o [[Parc des Princes]], un estadio polisportivo a on chuga como local o a sección de fútbol d'o PSG, tamién ha estau siede de diferents escayecimientos esportivos internacionals de fútbol y rugby. === Competicions esportivas === * París ha organizato belunas d'as competicions esportivas mes importants d'o mundo entre os que cal destacar os [[Chuegos Olimpicos]] de [[Chuegos Olimpicos de 1900|1900]] y [[Chuegos Olimpicos de 1924|1924]], y o [[Campionato d'o Mundo d'Atletismo en Pista Cubierta]] en o anyo 2011. Tamién será a seu d'os [[Chuegos Olimpicos de 2024]], 100 anyatas dimpués d'a suya zaguera organización d'uns Chuegos Olimpicos. * Tamién estió una d'as seus d'os [[Mundial de Fútbol|Mundials de Fútbol]] de [[Mundial de Fútbol de 1938|1938]] y [[Mundial de Fútbol de 1998|1998]], as [[Eurocopa de Fútbol|Eurocopas de fútbol]] masculín de [[Eurocopa de Fútbol de 1960|1960]], [[Eurocopa de Fútbol de 1984|1984]] y [[Eurocopa de Fútbol de 2016|2016]]. * Ye la siede d'a prencipal competición de tenis d'o mundo en tierra batida, lo ([[Torneo de Roland Garros]]), un d'os cuatro torneos perteneixients a lo [[Grand Slam (tenis)|Grand Slam]]. * Lo [[Tour de Francia]], la prencipal cursa de ciclismo en rota d'o mundo per equipos, finaliza tradicionalment en París: estioron meta lo [[Parque d'os Prencipes]] dende 1930 dica 1967, lo [[Velodromo de Vincennes]] dende 1968 dica 1974, y la [[Avenida d'os Campos Elíseos]] dende 1975 dica l'actualidat. == Localidaz achirmanatas == * [[Imachen:Flag of Colombia.svg|22px|border]] [[Bogotá]] ([[Colombia]]). * [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px]] [[Buenos Aires]] ([[Archentina]]). * [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Chicago]] ([[Estaus Unius]]). * [[1987]]: [[Imachen:Flag of Germany.svg|22px|border]] [[Berlín]] ([[Alemanya]]). == Veyer tamién == * [[Arias metropolitanas en a Unión Europea]]. * [[Universidat de París]]. == Vinclos externos == {{Commonsart|Paris|París}} * {{fr}} [http://www.paris.fr Web oficial d'o gubierno d'a ciudat]. * {{fr}} / {{en}} [https://web.archive.org/web/20050508082956/http://www.paris-touristoffice.com/ Oficina de turismo de París]. == Referencias == {{Listaref}} {{Departamentos de Francia}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:París|*]] hm5w7njoylhl6bub089n9t1nmg7ozxr Nueva York 0 1718 2480126 2458136 2026-09-30T21:00:12Z RenatoGar 80073 2480126 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :'' Iste articlo tracta sobre a ''' ciudat ''' de Nueva York. Sobre l'estau d'o mesmo nombre, se veiga [[Nueva York (estau)]].'' {{Articlo 1000|-10}} {{Ficha de localidat |nombre = Nueva York |nombre_oficial = New York |paísde = d' |imachen = [[Imachen:NYC Montage 2011.jpg|250px]]<br />[[Midtown Manhattan]], a seu d'as [[Nacions Unidas]], a [[Estatua d'a libertad]], [[Puent de Brooklyn]], [[Central Park]], [[Times Square]], y l'[[Unisphere]] en [[Queens]]. |bandera = Flag of New York City.svg |escudo = Seal of New York City.svg |escudo_grandaria = 90px |país = Estaus Unius |bandera_país = Flag of the United States.svg |tprechión = [[Estaus d'os Estaus Unius|Estau]] |rechión = [[Nueva York (estau)|Nueva York]] |superficie = 1.214,4 |altaria = 10 |población = 8.336.817 |calendata = 2019 |densidat = 6,915.96 |web = http://www.nyc.gov |mapa_loc = Estaus Unius |mapa_rech = Nueva York |pos_etiqueta_loc = left |}} '''Nueva York''' (clamada oficialment '''City of New York''' y mas a ormino clamada '''New York City''' ta distinguir-la de l'[[Nueva York (estau)|estau de Nueva York]]) ye a ciudat mas poblada d'os [[Estaus Unius]], y a segunda mas poblada de [[America d'o Norte|Nortamerica]] dimpués de [[Ciudat de Mexico|Mexico DF]]. Tien una [[Población humana|población]] de 8.336.817 habitants ([[2019]]), una [[superficie]] de 1.214,4 [[km²]] y una [[densidat de población]] de 6.764,18 hab./km². Ye clamada carinyosament a «Gran Manzana» y reconoixida como una d'as mayors metropolis d'o planeta. A suya fama li da o títol de «capital d'o mundo» y, corroborando ixa credencial, as [[Nacions Unidas]] i tienen a suya seu. Nueva York se troba entre os puestos con mayor densidat d'habitants en os Estaus Unius. A población d'a suya [[aria metropolitana]] tien arredol de 21 millons d'habitants, y considerando a suya aria, a densidat ye cuasi igual a 10.000 hab/km². A '''ciudat de Nueva York''' se clava en a costa nord-este d'o país, en o corazón d'una ampla aria metropolitana conoixida como ''tristate'' («triestatal») por estar en a compleganza entre os estaus de Nueva York, [[Nueva Jersey]] y [[Connecticut]]. == Orichen etimolochico == Anque o suyo nombre orichinal estió ''Nueva [[Amsterdam]]'', por estar una colonia [[Países Baixos|neerlandesa]], en [[1667]] (dimpués d'a [[Segunda Guerra Anglo-Holandesa]]) cambió a ''New York'' en honor a [[Chacobo II d'Anglaterra|Chacobo]], [[Ducato de York|duque de York]], qui ganó a guerra contra os [[Países Baixos]]. [[Imachen:New-York-Jan2005.jpg|thumb|right|290px|[[Midtown Manhattan]], anvista norte dende l'[[Empire State Building]], 2005]] == Districtos d'a ciudat == A ciudat de Nueva York ye dividita en cinco districtos: [[Bronx]] (The Bronx, orichinariament en [[idioma holandés|holandés]] ''[[Bronck's]]''), [[Manhattan|New York]] (Manhattan), [[Queens]] (Queens), [[Kings]] (Brooklyn, en holandés ''[[Breukelyn]]''<ref name=HYSTORYOFTHEENGLISH>{{en}} [[Brigit Viney]]: ''The History of the English Language''. [[Oxford University Press]], 2008. pp 50-56</ref>) y [[Richmond]] (Staten Island). == Historia == Antis de l'arribada d'os europeus, a zona de Nueva York yera poblada por tribus nativas [[amerindios|amerindias]] como os [[lenapes]], que ye a mes conoixida. O primer europeo en arribar a la [[Badía de Nueva York]] d'o cual se tiene conoixencia estió [[Giovanni da Verrazano]], un explorador [[italia]]noo a o servicio d'o rei de Francia. === Sieglo XXI === Nueva York estió o prencipal obchectivo d'os [[atentaus de l'11 de setiembre de 2001]], cuan dos d'os cuatro avions de pasachers secuestrados per terroristas, lo [[vuelo 11 de American Airlines]] y lo [[vuelo 175 de United Airlines]], estioron estrellados contra las torres chiminucas d'o [[World Trade Center (Nueva York)|World Trade Center]], y provocoron lo suyo derrumbe dos horas dimpués y a on murioron cuasi 3.000 personas.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20071218170906/http://www.september11victims.com/september11victims/STATISTIC.asp ''SEPTEMBER 11, 2001 VICTIMS '' Pachina web dedicata ta as víctimas d'os atemtatos de l'11 de setiembre de 2001].</ref> En o lugar a on estioron as [[Torres chiminucas]] se construyió un nou complexo con o [[Memorial del World Trade Center]], o [[One World Trade Center]] y atros edificios d'oficinas. De lo nuevo rascacielos se fació a devantadera lo 3 de noviembre de 2014, cuasi tres anyos mas tarde de lo prochectau. ==Demografía== A población de Nueva York yera de 8.443.713 en [[2019]], 258.814 personas mes que en o censo de 2010; que estioron 8.184.89. ===Orichen y raza=== A población d'a ciudat de Nueva York ye una d'as mes diversas d'America en l'actualida y a lo largo d'a suya historia. {| class="wikitable sortable" |+ Población de Nueva York en 2019 |- ! scope="col" | Orichen ! scope="col" | Población (n°) ! scope="col" | Porcentache (%) |- | '''TOTAL''' || '''8.336.817 || 100 |- | indios ocidentals|| 555.804 ||6,67 |- | italianos || 494.924 || 5,94 |- | irlandeses || 369.109|| 4,43 |- | americanos || 312.310 || 3,75 |- | alemans || 239.345 || 2,87 |- | polacos || 190.651||2,29 |- | subsaharians || 183.991||2,21 |- | rusos || 183.559||2,20 |- | angleses || 141.416||1,70 |- | guyaneses || 119.785 ||1,44 |} {| class="wikitable sortable" |+ Población de Nueva York en 2019 |- ! scope="col" | Raza ! scope="col" | Población (n°) ! scope="col" | Porcentache (%) |- | '''TOTAL''' || '''8.336.817 || 100 |- | Blanco || 3.531.777|| 42,36 |- | Niero u Afro-americano|| 2.060.119|| 24,71 |- | Asiatico || 1.201.923|| 14,42 |- | Nativo || 33.787 || 0,41 |- | Chen d'o Pacifico|| 3.860|| 0,05 |- | Atra raza|| 1.190.239|| 14,28 |- | Dos u mes razas|| 315.112 || 3,78 |} == Cultura == === Cine === A ciudat de Nueva York ye muit vinculada a o mundo d'o [[Cine]], estando lo puesto de localización y d'ambientación de cuantas filmacions de [[cinta]]s; d'atra man, en a ciudat ye la [[seu social|seu]] d'o [[Festival de Cine de Nueva York]], que se i celebra cada anyada y d'o [[Festival de Cine de Tribeca]], estrenau l'anyo [[2002]], con os suyos correspondients [[Lista de premios cinematograficos|premios]]. === Museus === * [[Museu d'Arte Moderno]]. * [[Museu de Brooklyn]]. * [[Museu Metropolitano d'Arte]]. == Transporte == === Aeropuertos === En Nueva York se troba l'[[Aeropuerto Internacional John F. Kennedy]], que ye un d'os prencipals [[aeropuerto]]s d'Estaus Unius. == Esporte == Os [[esporte]]s mes populars son o [[béisbol]], o [[basketbol]] y o [[fútbol americano]], anque l'esporte mes practicato ye o [[footing]], especialment en [[Central Park]]. [[Imachen:Kemba Walker (31281786340) (cropped).jpg|250px|thumb|dreita|O chugador de [[basketbol]] [[Kemba Walker]] naixiu d'o Bronx en Nueva York.]] ==== Equipos mes importants ==== * Os [[New York Giants]], y os [[New York Jets]] que chugan en [[National Football League]] (NFL) de [[fútbol americano]]. * Os [[New York Islanders]], os [[New Jersey Devils]] y os [[New York Rangers]] que chugan en la [[National Hockey League]] [[NHL]] a liga nacional estausunidense [[de hockey sobre chelo]]. * Os equipo de basketbol [[New York Knicks]] y os [[Brooklyn Nets]], que chugan en a [[NBA]] a Liga Nacional estausunidense de [[basketbol]]. En a categoria femenina os [[New York Liberty]] chugan en a [[liga WNBA]]. * Os [[New York Mets]] y os [[New York Yankees]], que chugan en a [[Major Ligue Baseball]] (MLB) a Liga profesional estausunidense de béisbol. * O [[Red Bull New York]] que chuga en a [[Major League Soccer]] (MLS) a liga nacional profesional estausunidense de fútbol. ==== Escaicimientos esportivos ==== Entre os escaicimientos esportivos organizatos en Nueva York destaca a [[Maratón de Nueva York]], por a suya larga tradición y fama que tien entre os atletas de tot o mundo. ==== Esportistas famosos ==== Entre os esportistas mas famosos cal destacar os chugadors de [[basketbol]] [[Kareem Abdul-Jabbar]], [[Michael Jordan]], [[Bob Cousy]], [[Dolph Schayes]], [[Billy Cunningham]], [[Lenny Wilkens]], [[Nate Archibald]], [[Kemba Walker]], [[Connie Hawkins]] y [[Carmelo Anthony]], os chugadors de béisbol [[Álex Rodríguez]] y [[Lou Gehrig]] y os tenistas [[John McEnroe]] y [[Jim Courier]]. == Ciudaz achirmanadas == Nueva York ye achirmanada con quince ciudaz de tot o mundo: * [[Imachen:Flag of Japan.svg|22px]] [[Tokio]] ([[Tokio]]), dende [[1960]]. * [[Imachen:Flag of the People's Republic of China.svg|22px|border]] [[Pequín]], [[Republica Popular de China|China]]. * [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Miami]] ([[Estaus Unius]]). * [[Imachen:Flag of Venezuela.svg|22px]] [[Tujillo]] ([[Venezuela]]). * [[Imachen:Flag of Venezuela.svg|22px]] [[San Juan de Colón]] ([[Venezuela]]). * [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px]] [[Río Gallegos]] ([[Argentina]]). * [[Imachen:Flag of Egypt.svg|22px]] [[O Caire]] ([[Tokio]]), dende [[1982]]. * [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Espaya]]), dende [[1982]]. * [[Imachen:Flag of the Dominican Republic.svg|22px]] [[Santo Domingo]] ([[Republica Dominicana]]), dende [[1983]]. * [[Imachen:Flag of Italy.svg|22px]] [[Roma]] ([[Italia]]), dende [[1992]]. * [[Imachen:Flag of Peru.svg|22px]] [[Lima]] ([[Perú]]), dende [[1992]]. * [[Imachen:Flag of Hungary.svg|22px]] [[Budapest]] ([[Hongría]]), dende [[1992]]. * [[Imachen:Flag of Israel.svg|22px]] [[Cherusalem]] ([[Israel]]), dende [[1993]]. * [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Londres]] ([[Reino uniu]]), dende [[2001]]. * [[Imachen:Flag of South Africa.svg|22px]] [[Johannesburgo]] ([[Sudafrica]]), dende [[2003]]. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{commonsart|New York City|a ciudat de Nueva York}} * {{en}} [http://www.nyc.gov NYC.gov] – Pachina web oficial d'a ciudat de Nueva York. ==== Guias ==== * {{es}} [http://www.foronuevayork.com Foro Nueva York] – Foro d'aduya ta viachar a Nueva York. * {{es}} [http://www.vivenuevayork.com Vive Nueva York] – Una guida en espanyol de Nueva York. * {{es}} [http://www.vivenuevayork.com/ Consellos ta vesitar y vivir en a ciudat de Nueva York]. * {{en}} [http://www.nyc2012.com Hotels en Nueva York.] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Nueva York (ciudat)|*]] 8t7yuwr3rslnlp5qejt8h9mgt8u7kqa Roma 0 1728 2480012 2478601 2026-09-30T18:38:25Z RenatoGar 80073 2480012 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de comuna d'Italia |nombre = Roma |escudo = Insigne Romanum coronatum.svg |escudo_grandaria = 55px |bandera = Flag_of_Rome.svg |imachen = [[Imachen:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|right|250px|Fotografía d'o Coloseu Romano]]<br />Fotografía d'o [[Coloseu]] Romano. |siegla_rechión = LAZ |siegla_provincia = RM |latitut_graus = 41 |latitut_menutos = 53 |latitut_segundos = 35 |lonchitut_graus = 12 |lonchitut_menutos = 28 |lonchitut_segundos = 58 |mapaX = 146 |mapaY = 172 |altaria = 37 |población = 2.808.293 <ref>http://dati.istat.it/Index.aspx?QueryId=18544&lang=en</ref> |alcalde = [[Gianni Alemanyo]] (PdL) |anyo = [[2020]] |densidat = 2.184,92 [[kilometro cuadrato|km²]] |superficie = 1.285,306 |fraccions = [http://www.italyworldclub.com/italian_fraccions/ Lista de Frazioni] |comuniLimitrofi = [[Albano Laziale]], [[Anguillara Sabazia]], [[Ardea (Italia)|Ardea]], [[Campagnano di Roma]], [[Castel Gandolfo]], [[Castel San Pietro Romano]], [[Ciampino]], [[Ciudad del Vaticano]], [[Colonna (Roma)|Colonna]], [[Fiumicino]], [[Fonte Nuova]], [[Formello]], [[Frascati]], [[Gallicano nel Lazio]], [[Grottaferrata]], [[Guidonia Montecelio]], [[Marino (Roma)|Marino]], [[Mentana]], [[Monte Porzio Catone]], [[Monte Compatri]], [[Monterotondo (Roma)|Monterotondo]], [[Palestrina]], [[Hipólito Fernández Serrano|Poli]], [[Pomezia]], [[Riano]], [[Sacrofano]], [[San Gregorio da Sassola]], [[Tívoli|Tivoli]], [[Trevignano Romano]], [[Zagarolo]] |codigo_postal = 00121-00199 |prefixo = 06 |istat = 058091 |codigo_catastral = H501 |chentilicio = Romano/a{{DACC}} (en [[Idioma italiano|italiano]], ''romani'') |patrono = [[Sant Pero]] y [[Sant Pavlo]] |festivo = [[29 de chunio]] |web = http://www.comune.roma.it |río=[[Río Tíber]] |}} [[Imachen:August_Fischer_-_Udsigt_over_Tiberen_mod_Engelsborg_og_Peterskirken_-_1895.png|250px|thumb| Vista d'o Tíber enta Engelsborg y la [[Basilica de Sant Pero]] en un cuadro de [[August Fischer]] de [[1895]].]] '''Roma''' ye una [[ciudat]] [[italia]]na, [[Capital (politica)|capital]] tanto d'[[Italia]] como d'a [[Rechions d'Italia|rechión]] d'o [[Lazio]] y d'a [[provincia de Roma]], que se troba situata chunto a o [[río Tíber]], en a parti central d'o país, amán d'a [[mar Tirrena]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 2.863.322 d'habitants ([[2013]]) en una [[superficie]] de 1.285,306 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 2.228 hab/[[km²]]. Ye a ciudat italiana con un numero d'habitants mas gran, y temién ye a tercera ciudat d'a [[Unión Europea]] por a suya población.<ref>{{it}} [[Mauro Cutrufo]]: [https://web.archive.org/web/20130924232507/http://www.roma-capitale.it/documenti/laquartacapitale.pdf ''La quarta capitale'']. Roma: Gangemi Editore. {{ISBN|978-88-492-1950-0}}.</ref> A mas, en estar la seu d'a [[Ciudat d'o Vaticano]], Roma ye (estando lo solo caso en o mundo) simutaniament la capoital de dos estaus. A [[Ciudat d'o Vaticano]], situata en a suya mayor parti en l'interior de Roma, ye a seu d'o [[papato]] d'a [[Ilesia catolica]], reconoixito como estato independient por o gubierno italiano en l'anyo [[1929]] por o [[Pacto de Letrán]]. A machestuosa [[cupula]] d'a [[Basilica de Sant Pero d'o Vaticano]], en a [[Ciudat d'o Vaticano]], sobresale sobre l'horizont d'a ciudat. Roma fa parte d'a [[Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat]], en estar considerada por a [[UNESCO]] como [[Patrimonio d'a Humanidat]]. Antiparte, ye una ciudat con un important legato cultural, herencio d'a suya historia, en estar tamién l'antiga capital d'a [[Republica Romana]], de l'[[Imperio Romano]] y seu d'o [[Papato]] dende fa alto u baixo 2.000 anyadas. Asinas, ye la ciudat d'o mundo con una mayor concentración de biens historicos y culturals.<ref>{{es}} [http://www.comune.roma.it/wps/portal/pcr?contentId=NEW107992&jp_pagecode=newsview.wp&ahew=contentId:jp_pagecode ''Roma, un caso único: en la Historia, en el presente''], en a pachina wef oficial d'a ciudat.</ref> == Orichen etimolochico == Diz a [[lechenda]] que os bezons [[Romulo]] y [[Remo]], fillos de [[Marte (mitolochía)|Marte]], fuoron albandonatos en naixer. Enfortunadament, una [[lupo|lupa]] se encargó de aleitar-lis y os ninons creixioron cerenyos. Sindembargo, estando creixitos, Romulo amortó a Remo y establió Roma. Hue lo día, o simbolo d'a ciudat imperial contina estando a lupa con os dos ninos. Tanimientres, lo mas probable ye que l'orichen d'o nombre d'a ciudat seiga derivau d'o nombre d'una ''[[gens]]'' estrusca, ditos ''Ruma''.<ref name=Atlas/> == Cheografía == La ciudat de Roma se troba situada en as marguins d'o [[río Tíber]], que la trescruza en o suyo camín enta l'amanada [[mar Tirrena]]. En bellos [[pueyo]]s en una curva d'o río se i instaloron os suyos primers habitants, en os clamaus ''siet pueyos de Roma''. O territorio d'o municipio (''comuna'', en [[Idioma italiano|italiano]]) ye muit gran, en haber-se-ie incorporau muitas areas d'a redolada d'a ciudat en que, en estar [[marisma]]s, no yera posible lo desarrollo de l'[[agricultura]] y, en consecuencia, yeran rechions despobladas a on no i había que solo [[paludismo]]. Modernament, ixo ha feito que la ciudat poseya un amplo rete de [[Zona verda|zonas verdas]] y [[parque]]s arredol d'ella (y que norresmenos la [[densidat de población]] d'a ciudat seiga prou baixa). Tamién se troban en o suyo termín comunal bellos chicoz [[laco]]s, como lo [[laco de Bracciano]] y lo [[laco de Marignano]]. Tamién i hay una chicota [[isla]] fluvial, la [[isla Tiberina]], amán d'o [[Pueyo Capitolino]]. Dende lo punto d'anvista d'a [[Cheolochía]], lo [[suelo]] d'o territorio d'a ciudat de Roma ye conformau por repuis de [[piroclasto]] cheneraus fa entre 300.000 y 600.000 anyadas por antigos [[Volcán|volcans]] hue inactivos a lo sud-ueste d'a ciudat. O río Tiber y los suyos afluents [[Erosión|erosonioron]] dimpués ixes repuis y los en [[Sedimentación|sedimentoron]], conformando asinas definitivament o paisache romano primichenio. Hue lo territorio romano ye considerau oficialment como un territorio con un baixo risque de sismicidat. Encara que lo prencipal curso fluvial d'o termín municipal de Roa ye lo [[río Tíber]], tamién se i troba lo suyo [[afluent]], o [[río Aniene]], que se chune con o Tíbar a lo norte d'a ciudat. En estar tan gran la superficie d'o municipio romano, poseye tamién un amplo trampo de costa en a [[mar Tirrena]] (alto u baixo, 20&nbsp;km de costa, estando lo municipio d'Europa con mas costa maritima. La ciudat de formó arredol d'os [[Siet Pueyos de Roma]] ([[Pueyo Palatino]], [[Pueyo Aventino]], [[Pueyo Capitolino]], [[Pueyo Quirinal]], [[Pueyo Viminal]], [[Pueyo Esquilino]] y [[Pueyo Celio]], pero tamién se i trobal en o suyo termín d'atriz chicoz pueyos, mas mas en a suya parte norte, que ye mas montanyosa. == Clima == O clima de Roma ye un [[clima mediterranio]] (seguntes a [[clasificación climatica de Köppen]], un ''clima Csa''), ye decir, un [[clima templau]] con [[verano]]s calidos y [[temperatura]]s suaves en [[agüerro]] y [[primavera]], que gosan estar as estacions con mas plevia (sobre tot [[noviembre]] y [[abril]]. O verano ye muit caloroso, encara que l'amanada [[mar Tirrena]] contribuye a suavizar as temperaturas, con un viento clamau en italiano ''ponentino'', que gosa fer buen ventero de tardadas y de nueiz. En verano y agüerro de pueden producir en determinadas condicions [[tronada]]s. L'[[hibierno]] gosa estar frido, con [[plevia]]s frecuents. == Historia == {{Articlo principal|Historia de Roma}} La ciudat de Roma, por a suya condición como cabecera d'un amplo imperio mientres la [[Edat Antiga]] y como [[seu social|seu]] d'a [[Ilesia Catolica]] dende los primers tiempos d'o [[Cristianismo]], adhibiu a la suya capitalidat en primeras d'o [[Reino d'Italia]] y (dende [[1945]]) de l'actual [[Italia|Republica d'Italia]], ye depositaria d'una luenga y densa Historia, que ha marcau fundament la ciudat actual. === Edat Antiga === ==== Primeras anyadas ==== [[Imachen:Lupa Capitolina, Rome.jpg|250px|thumb| A lupa [[Luperca]] aleitando a Romulo y Remo.]] Seguntes a tradición romana, la ciudat de Roma se fundó lo [[21 d'abril]] de [[753 aC]] (''[[ab urbe condita]]'', seguntes a forma romana de calcular los anyos) por dos chirmans [[melguizo]]s, [[Romulo]] y [[Remo]], que heban estau aleitaus por una [[Canis lupus|lupa]] dita [[Luperca]]. En ixas envueltas lo [[río Tíber]] feba de muga entre los [[etruscos]] a lo norte d'o río y los [[umbros]] a lo sud, con un chicot territorio entre los dos ocupau por os [[latinos]], con bellas tribus de pastors [[Nomadismo|nomadas]] en os [[Apenins]]: [[sabins]], [[samnitas]], [[marsos]], [[volscos]], [[campans]], [[ausons]] y [[oscos]]. Istos pueblos reculliban l'herencio d'os [[pueblos italicos]], una branca d'os [[pueblos indoeuropeus]] plegaus en a [[Peninsula italica]] en zaguerías d'a [[Edat de Piedra]] y que facioron dentrar a redolada en a [[Edat de Fierro]], con a clamada ''[[Cultura de Villanova]]'' (arredol de [[1000 aC]]). Arredol de [[900 aC]] plegoron os etruscos, con un orichen dica l'inte dubdoso. Roma yera alavez una crucillada de camins, en un puesto a on hi heba una [[pasadera]] ta trescruzar o río, en bel meyo d'a [[rota comercial]] que uniba [[Etruria]] con [[Campania]] y dica on lo río Tíber yera navegable. O [[pueyo Palatino]] parixe que estió lo primer lugar en estar habitau de forma permanent (sobre un muit antigo ansentamiento d'o [[sieglo XIV aC]]), estendillando-se dimpués enta lo [[pueyo Esquilino]], con un amplo rete de chicoz lugaroz dende Roma enta la embocadura d'o Tiber en a [[mar Tirrena]], que rematoron en confluyir en una chicota ciudat, formada por [[latinos]] que ocupaban la primitiva ciudat y los [[sabins]] que ocupaban los pueyos d'o [[Pueyo Viminal|Viminal]] y d'o [[Pueyo d'o Quirinal|Quirinal]]. ==== O reino de Roma ==== {{Articlo principal|Reino de Roma}} Dende lo [[600 aC]] os etruscos fundoron a [[Liga d'as Doce Ciudaz]] (en basando-se en o modelo d'a [[Liga chonica]])<ref name=Atlas>{{es}} [[Hermann Kinder]] y [[Werner Hilgemann]]: ''Atlas histórico mundial. De los orígenes a la Revolución Francesa'', p,75. [[Ediciones Istmo]], Madrit, 1975, 6<sup>ena</sup> edición. {{ISBN|84-7090-005-6}}</ref> y prencipioron una expansión enta lo sud d'o [[río Tíber]], enta la [[Campania]]. Mientres iste periodo, la primitiva ciudat de Roma yera una [[monarquía]] baixo lo control etrusco, como amuestra la onomastica d'os suyos reis, dica [[510 aC]], cuan os romanos destronoron a lo zaguer rei de Roma, [[Tarquinio lo Soberbio]]. Mientres o periodo monarquico, Roma heba plegau en o control d'os pueblos latinos, o clamau ''Lacio'', en desplazando a l'antiga ciudat d'[[Alba Longa]], que dica l'inte yera la ciudat mas prestichiosa ta los latinos. ==== A Republica romana ==== {{Articlo principal|Republica romana}} En desterrar a lo zaguer rei, Roma se convertió en una [[Republica]] de tipo [[Oligarquía|oligarquico]], con dos [[Machistratura (Antiga Roma)|machistraus]] esleyius por a clase dirichent, os ''[[patricios]]'', que yeran os solos habitants d'a ciudat en poseyer a [[ciudadanía romana]]. S'escaicioron en os suyos primers tiempos barallas constants entre patricios y [[plebeyos]] qur rematoron en bellas conquiestas socials y politicas d'a ''plebs'' romana. En as primeras anyadas d'a Republica, Roma prencipio una expansión enta lo norte, en absorbindo los territorios d'os estruscos, y enta lu sud, absorbindo a [[samnitas]] y [[oscos]], en una situación de guerra cuasi permanent ([[Guerra latina]], [[Guerra d'os Diez Anyos]] que remató con a conquiesta y destrucción d'a ciudat etrusca de [[Veyes]], guerras contra los [[celtas]] que heban invadiu Italia....). O [[18 de chulio]] de [[387 aC]] s'escaició la [[batalla d'Alia]], a on os celtas mandaus por [[Brenno]] redotoron a los romanos, conquerindo y espullando dimpués la ciudat de Roma, que prencipió poco dimpués a suya reconstrucción fisica y tamién a reconstrucción d'o sistema d'alianzas, que s'heba crevau parcialment con a redonta debant d'os celtas. Ixo permitió a la Republica romana la conquiesta de cuasi toda la pensinsula italica, dende las planas d'o [[río Po]] en o norte dica la [[Magna Grecia]] en o sud. En os sieglos [[Sieglo III aC|III aC]] y [[Sieglo II aC|Ii aC]], s'escaicioron as [[guerras punicas]] contra [[Cartago]] por o control d'a [[Mar Mediterrania|Mediterrania]] occidental y las [[guerras macedonicas]] contra lo [[Reino de Macedonya]], que rematoron con a expansión de Roma enta lo sud, l'este y l'ueste, con a creación d'as primeras [[provincias romanas]] en [[Sicilia (provincia romana)|Sicilia]], [[Cerdenya (provincia romana)|Cerdenya]], [[Hispania romana|Hispania]], [[Macedonya (provincia romana)|Macedonya]], [[Grecia romana|Grecia]] y [[Africa (provincia romana)|Africa]]. Ixas conquiestas se traducioron en l'afluencia de recuros monetarios y de nueva población enta la ciudat de Roma, que prencipio un primer proceso de construcción d'edificios publicos. Dica lo [[sieglo I aC]] s'escaició un proceso de disturbios socials y mesmo de [[Guerra civil|guerras civils]], estando un periodo en que conoixemos a las figuras mas destacadas d'o panorama politico, como [[Tiberio Sempronio Graco]] y su chirmán [[Cayo Sempronio Graco|Cayo]], [[Cayo Mario]], [[Lucio Conelio Sila]], [[Marco Emilio Lepido]], [[Gneu Pompeyo Magno]], [[Marco Licinio Craso]], [[Lucio Serchio Catilina]], [[Marco Tulio Cicerón]], [[Chulio César]] y [[César Augusto|Augusto]]. Tanimientres, mientres istas anyadas Roma estendilló lo suyo poder en conquerindo [[Hispania]], la [[Galia]], lo norte d'Africa, [[Grecia]] y parte d'os [[Balcans]], [[Anatolia]]... dica convertir-se practicament en o centro d'o mundo conoixiu. ==== L'Imperio Romano ==== {{Articlo principal|Imperio Romano}} En o [[27 aC]] [[César Augusto|Augusto]], que en a zaguera guerra civil heba formau parte d'un [[triunvirato]] vencedor, chunto con [[Marco Antonio]] y [[Marco Emilio Lepido]], essdevién ''princeps civitatis'' y se li concede por o Senau lo títol d'''[[Imperator]]'', convertindo-se asinas Roma en una monarquía de feito, encara que en os primeros tiempos formalment se manteneban as institucions republicanas, establindo la primera dinastía imperial, la [[dinastía Chulio-Claudia]]. Augusto fomentó un intenso treballo de milloras en a ciudat de Roma, en esviellando muitas d'as suyas edificacions. Mientres o reinau de [[Nerón]], lo zaguer miembro d'a dinastía, s'escaició lo gran [[incendio de Roma]], o [[19 de chulio]] de l'anyo [[64]]. Lo fuego s'inició amán d'o [[Circo Maximo]] y duró entre cinco y siet días. Seguntes [[Tacito]], en os suyos ''[[Annales (Tacito)|Annales]]'', l'incendio duró cinco días y destruyió cuatre d'os catorce districtos d'a ciudad y que atros siet fuoron muit afectaus. [[Suetonio]], en ''[[De vita Caesarum]]'', diz que tenió una durada de seis días y siet nueiz. O solo historiador en describir l'incendio estió [[Plinio o Viello]], en ''[[Naturalis Historia]]'', pero muitos historiadors d'ixas envueltas no mencionan l'episodio. Tanimientres, ye evident que la ciudat de Roma en quedó muit danyada. Dende l'incendio dica hue bi ha debat entre los historiadors sobre qui estió lo responsable de l'incendio, que bel-uns atribuyen a lo mesmo Nerón. Antiparte, dende meyaus d'o [[sieglo I]] s'estendilló por l'Imperio Romano (y por la ciudat de Roma, que yera la suya capital y centro politico y cultural) una nueva relichión, o [[Cristianismo]], en primeras considerau nomás que una secta mas aintro d'o [[Chudaísmo]] pero que bien luego s'estendilló mica en mica por todas las capas socials de l'Imperio y d'a ciudat, que se convertió en lo principal centro relichioso d'a nueva relichión en establir-se-ie lo suyo maximo dirichent, lo [[Papa]], no res menos d'as persecucions ciclicas que sufrioron los cristianos dica lo [[sieglo IV]]. La primera gran persecución contra éls estió bien luego d'o gran incendio de Roma en l'anyo 64, en culpar Nerón a los cristianos d'estar éls os responsables, en iniciando asinas la primera d'as grans persecucions contra los cristianos, en a cual parixe que fuoron [[Martirio|martirizaus]] os [[apóstols]] [[Sant Pero]] y [[Sant Pavlo]]. L'emperador [[Constantín I]], promulgó en la ciudat de [[Milán]] en [[313]] l'[[Edicto de Constantín]], que decretaba la libertad relichiosa en tot l'Imperio Romano. Dende alavez, s'estendilloron por tot lo territorio imperial nuevas [[Ilesia (edificio)|ilesias]], y la ciudat de Roma no estió una excepción a ixas construccions. O fenomeno s'amplificó dende l'[[Edicto de Tesalonica]] d'o [[27 de febrero]] de [[380]] dictau por [[Teodosio I]], que declaraba lo [[Cristianismo]] como la relichión oficial de l'Imperio. Os fillos de Teodosio dividioron en dos l'imperio, quedando-se [[Arcadio]] con a metat oriental (lo que se conoixe como ''[[Imperio Bizantín]]'') y [[Honorio]] la metat occidental, l'[[Imperio Romano d'Occident]], mantenendo-se la capitalidat en Roma dica [[395]], que se tresladó enta [[Milán]] y dimpués en [[402]] enta [[Ravena]], en considerar-se que istas ciudaz yeran mas fácils de defender de l'ataque d'os [[visigodos]], que prencipiaban a fer incursions por a [[peninsula italica]]. Asinas, Roma deixó d'estar lo centro politico de l'Imperio, pero se i mantenió como seu d'o [[Cristianismo]], en continar residindo-ie lo [[Papa]]. En l'anyo [[410]] Roma fue espullada por os visigodos mandaus por [[Alarico]], que cremoron la ciudat (que dica l'inte no heba estau espullada dende los tiempos de [[Brenno]] y d'as incursions celtas de feba ueito sieglos)<ref>{{es}} [[Hermann Kinder]] y [[Werner Hilgemann]]: ''Atlas histórico mundial. De los orígenes a la Revolución Francesa'', p.119. [[Ediciones Istmo]], Madrit, 1975, 6<sup>ena</sup> edición. {{ISBN|84-7090-005-6}}</ref> estando reconstruyida dimpués con a decisiva intervención d'os Papas, que poquet a poquet se convertiban en a prencipal autoridat d'a ciudat a toz os livels. Tanimientres, en [[455]] Roma fue obchecto d'un nuevo ataque y espullamiento, ista vegada a mans d'os [[vandalos]] con una [[flota]] de 100 barcos mandaus por [[Chenserico]]<ref>{{es}} [[Hermann Kinder]] y [[Werner Hilgemann]]: ''Atlas histórico mundial. De los orígenes a la Revolución Francesa'', p.121. [[Ediciones Istmo]], Madrit, 1975, 6<sup>ena</sup> edición. {{ISBN|84-7090-005-6}}</ref> dende lo [[Reino vandalo]] que heban establiu en o norte d'Africa. Encara que los Papas tornoron a impulsar la reconstrucción d'a ciudat y que lo Papa [[Lión I]] evitó que los [[hunnos]] d'[[Atila]] la conquerisen, pocas anyadas dimpués, en [[472]], [[Ricimer]] y [[Olibrio]] la tornoron a espullar. === Edat Meya === O [[4 de setiembre]] de [[476]], [[Odoacro]] depone a [[Romulo Augustulo]] y se converte en gubernant ''[[de facto]]'' d'Italia, rematando asinas con la existencia de l'[[Imperio Romano d'Occident]]. Odoacro fue asasinau por [[Teodorico lo Gran]], qui establió lo [[Reino Ostrogodo d'Italia]], que continaba mantenendo la suya capital en [[Ravena]]. Cuan os [[Imperio Bizantín|bizantins]] drestruyoron lo reino ostrogodo y conquirioron Italia en [[553]], tamién conservoron la capitalidat en Ravena. En [[568]] plegan en Italia los [[longobardos]] d'[[Alboino]],<ref>{{es}} [[Hermann Kinder]] y [[Werner Hilgemann]]: ''Atlas histórico mundial. De los orígenes a la Revolución Francesa'', p.123. [[Ediciones Istmo]], Madrit, 1975, 6<sup>ena</sup> edición. {{ISBN|84-7090-005-6}}</ref> que fundan os ducaus d'[[Ducau d'Espoleto|Espoleto]] y [[Ducau de Benevento|Benevento]] en o centro y lo sud d'a peninsula y que se converten en cuasi independients d'o [[Reino longobardo]] en o norte. Tanimientres, la ciudat de Roma, con un chicot territorio arredol, contina en mans bizantinas, fendo parte de l'[[exarcau de Ravena]], como [[ducau de Roma]]. En [[728]] [[Liutprando]], lo rei longobardo, cede a lo Papa [[Gregorio II]] bellos territorios fuera d'o ducau de Roma, que feban parte d'o reino longobardo. Sobre ista base, os Papas posteriors chustificoron y reclamoron la existencia d'un estau propio, lo que dimpués estioron os [[Estaus Pontificios]], encara que por bel tiempo mas continoron reconoixendo l'autoridat bizantina. Cuan en [[751]] se produz a primera intervención d'o [[Reino franco]] en Italia contra los longobardos, remata lo dominio bizantín en Italia central y Roma se converte en una posesión directa d'o Papa, chunto con os territorios cedius por Liutprando y d'atros territorios que lis ceden los francos dimpués d'a suya conquiesta. En [[774]], [[Carlos Magno]] dentra en Italia en aduya d'o Papa y remata la existencia d'o reino longobando, en incorporando-lo a los suyos dominios y fendo liga con o Papau, reconoixendo-li la suya sobiranía sobre los Estaus Pontificios. Como recompensa, o [[24 d'aviento]] de [[800]] o Papa [[Lión III]] coronó a Carlos Magno en Roma como ''Emperador d'Occident'', naixendo asinas l'[[Imperio Carolinchio]].<ref>{{es}} [[Hermann Kinder]] y [[Werner Hilgemann]]: ''Atlas histórico mundial. De los orígenes a la Revolución Francesa'', p.131. [[Ediciones Istmo]], Madrit, 1975, 6<sup>ena</sup> edición. {{ISBN|84-7090-005-6}}</ref> O [[23 d'agosto]] de [[846]], una [[flota]] de [[pirata]]s [[berberiscos]] desembarca en o puerto d'[[Ostia]] y remonta lo [[río Tíber]] dica la ciudat de Roma, espullando edificios de l'arrabal d'a ciudat y fuyindo dimpués por tierra con o botín ta [[Fondi]] y [[Gayeta]].<ref>{{es}} [[Lucien Musset]]: ''Las invasiones. El segundo asalto contra la Europa cristiana''. [[Editorial Labor, S.A.]], [[Barcelona]], [[1982]], 1<sup>a</sup> reimpresión, p.100. {{ISBN|84-335-9321-8}}</ref> Dimpués d'iste ataque, lo Papa [[Lión IV]] fortifica la [[Ciudat lionina]], que alto u baixo se correspón con l'actual [[Ciudat d'o Vaticano]], en debantando la dita ''muralla lionina''.<ref>{{en}} [[Ferdinand Gregorovius]]: [https://archive.org/details/historycityrome02hamigoog ''History of the City of Rome in the Middle Ages''], vol. III, p.95 ([[1903]]).</ref> Mientres la Edat Meya, se producioron en Roma frecuents barallas entre las familias d'a [[nobleza]] romana que refirmaban lo papel politico d's Papas y las familias nobles que preferiban refirmar lo poder d'os [[Sacro Imperio Romano Chermanico|emperadors]]. En [[1300]] o Papa [[Bonifacio VIII]] proclamó lo primer [[Chubileu]], con o que preteneba reformar lo suyo poder temporal, en plegar en Roma alto u baixo 2 millons de pelegrins. O mesmo papa establió la [[Universidat de Roma La Sapienza]] o [[20 d'abril]] de [[1303]], a traviés d'a suya [[bula]] ''In supraemae praeminentia Dignitatis'', con l'obchectivo de disponer en a ciudat d'una gran [[universidat]] con prestichio reconoixiu. Tanimientres, en [[1309]] lo Papa [[Climent V]] tresladó la suya seu a la ciudat d'[[Avinyón]] y dende alavez tornoron as barallas entre las familias nobles ta lograr o control d'a ciudat, que dentró en un proceso de decadencia dica lo punto que en o [[sieglo XV]] la ciudat de Roma no teneba so que arredol de 20.000 habitants. Mientres o breve pontificau de [[Nicolau V]] se decidió albandonar bels puestos d'a ciudat que se consideraba que yeran masiau vinculaus a lo [[paganismo]], como lo [[Laterán]], y decidió la construcción en un nuevo lugar d'una gran [[basilica]], que ye la [[basilica de Sant Pero]].<ref>{{it}} [[Claudio Rendina]]: ''Roma ieri, oggi e domani'' (2007). Roma, Newton Compton Editori, p.491-493. {{ISBN|978-88-541-1025-0}}.</ref> Dende alavez la ciudat de Roma quedó baixo lo control d'os Papas mientres cuasi cuatre sieglos, que en marcoron la suya vida politica y cultural. === Edat Moderna === ==== O saco de Roma ==== {{Articlo principal|Saco de Roma}} En primerías d'o [[sieglo XVI]], lo Papa [[Climent VII]] decidió refirmar a lo [[Reino de Francia]] en a suya luita con l'[[Imperio espanyol]], que controlaba la mayor parte d'a [[peninsula italica]], en prebando de crebar lo suyo poder en Italia en formando la dica [[Liga de Conhac]] con o [[reino de Francia]], o [[reino d'Anglaterra]], lo [[ducau de Milán]], la [[Republica de Florencia]] y la [[Republica de Venecia]]. Como consecuencia, la familia d'os [[Colonna]], aliaus de l'emperador en a ciudat de Roma, con l'aduya d'o [[Virreinau de Nápols|virrei de Nápols]] [[Carlos de Lannoy]], prenioron mientres bel tiempo la ciudat en espullando posesions d'os partidarios d'o Papa. Las topas papals y venecianas decidioron esperar que plegasen las tropas francesas ta abanzar enta Nápols, pero los imperials reunioron un exercito formau por tropas espanyolas baixo lo mando de [[Carlos III de Borbón|Carlos de Borbón]] y por tropas de [[lansquenet]]z alemans baixo lo mando de [[Georg von Frundsberg]] y marchoron enta Roma. Tanimientres, von Frundsberg enfermó y Carlos de Borbón en prenió tamién lo mando, marchando unius enta Roma. [[Francesco Guicciardini]], qui mandaba las tropas papals, prebó de frenar lo suyo abance, pero lo redotoron. Asinas, alto u baixo 20.000 soldaus imperials se troboron victoriosos pero sin paga, porque los diners ta pagar-lis no i heban plegau. Asinas que se sublevoron y forzoron a lo suyo chefe a dentrar en Roma ta espullar-la, plegando debant d'as murallas d'a ciudat o [[5 de mayo]] de [[1527]]. Ta esfender Roma nomás hi heba alto u baixo 3.000 soldaus poco entrenaus mandaus por o ''[[condottiero]]'' [[Renzo da Ceri]], una xicota colla de ciudadans de Roma agrupaus en una milicia urbana y la [[Guardia Suiza Pontificia]], muit disminuida en o suyo numero en acabar de licenciar a 2.000 d'os suyos miembros. En no tener [[artillería]] los imperials, decidioron atacar nomás haber plegau, en morindo Carlos de Borbón en l'asalto d'un [[arcabuzazo]]. Ixo remató con cualsiquier repui de disciplina que podese quedar en as tropas imperials, que atacoron cerenyament y prenioron ixe mesmo día las murallas de Roma a l'asalto. Os repuis d'a Guardia Suiza, 189 soldaus, preboron de resistir en as puertas d'a [[Basilica de Sant Pero]], pero bi habió una [[mortalera]] y nomás en sobrevivioron que 42. Tanimientres, con a suys resistencia permitioron que lo Papa Climent fuyise por un pasadizo secreto enta lo [[castiello de Sant'Angelo]]. alavez, as tropas imperials prencipioron un espullamiento sistematico d'a ciudat y d'as suyas riquezas, en exercindo amás greus violencias contra los suyos habitants, no respetando so que bellas ilesias espanyolas; mesmo los cardenals partidarios de l'emperador se veyoron obligaus a pagar un [[rescate]] ta librar-se'n. Mesmo campesins d'arredol d'a ciudat de feudos d'os [[Colonna]], que heban padeixiu os espullamientos d'as tropas papals, venioron a escape a Roma ta vengar-se'n participar-ie en lo suyo espullamiento, que duró dica que Climent se rindó a los imperials lo [[6 de chunio]], no res menos d'as órdens d'o nuevo chefe d'os imperials, [[Filiberto de Châlons]], qui prebó de fer tornar en la suya obediencia a los amotinaus. Dende alavez, Climent ponió muita cura en no contrariar los deseyos de l'emperador, y poquet a poquet la ciudat se recuperó de l'espullamiento. D'una man, la [[Reforma protestant]], que triunfó en tot o norte d'Èuropa, provocó una perdua d'a influencia politica d'o Papau en Europa, encara que continó tenendo-la entre los países [[Catolicismo|catolicos]]. D'atra man, por contra, s'accentuó lo desembolque d'a ciudat, mas que mas a nivel d'o suyo [[urbanismo]]: la nobleza d'a ciudat y los prencipals [[cardenal]]s d'as familias nobles d'Italia se i construyioron suntuosos nuevos [[palacio]]s en potenciando lo papel de Roma como l'autentico centro cultural d'o mundo en ixas envultas. En particular, lo Papa [[Sixto V]] a finals d'o [[sieglo XVI]] tenió un papel destacau en iste floreiximiento urbán de Roma. === Edat Contemporania === Lo dominio temporal d'o papa se veyó crebau con os escaicimientos posteriors a la [[Revolución francesa]], cuan las tropas francesas dentroron en os dominios papals y proclamoron a [[Republica Romana (1798-1799)|Republica Romana]], encara que lo nuevo rechimen no duró so que un anyo, entre lo descontento cheneral d'a población d'a ciudat. Tanimientres, en o marco d'as [[Guerras napoleonicas]], l'emperador [[Napoleón Bonaparte]] dentró en a ciudat con as tropas francesas o [[2 de febrero]] de [[1808]] y la adhibió a lo [[Primer Imperio francés]] en 1809, en proclamando dimpués a o suyo fillo ninón como ''Rei de Roma''. En iste periodo l'emperador encargó a [[Antonio Canova]] la modernización d'a ciudat y ordenó que se fesen en o [[Foro Romano]] las primeras excavacions queolochicas en un sentiu mas moderno, treballo que li encargó a l'arqueologo francés [[Antoine Chrysostome Quatremère de Quincy]]. Cuan en [[1813]] Napoleón fue redotau en a [[batalla de Leipzig]], o Primer Imperio francés s'esboldregó. [[Joachim Murat]], cunyau y aliau de Napoleón, decide cambiar de bando, ta preservar o suyo títol de [[Reino de Nápols|rei de Nápols]], y las tropas napoletanas de Murat dentran en Roma lo [[19 de chinero]] de [[1814]]. Lo [[23 de chinero]] Napoleón liberó a lo Papa [[Pío VII]], a qui heba manteniu preso, y lo Papa tornó en Roma lo [[24 de mayo]], en recuperando lo suyo poder temporal sobre los [[Estaus Pontificios]], feito sancionau por o [[Congreso de Viena]] en [[1815]]. Tanimientres, en Roma s'inició un periodo turbulento que culminó en [[1848]] con as [[Revolucions liberals]] que en Roma significoron la proclamación de nuevo d'a [[República Romana (1849)|Republica Romana]] en [[1849]], un rechimen politico dominau por as figuras de [[Carlo Armellini]], [[Giuseppe Mazzini]] y [[Aurelio Saffi]]. A nueva republica no tenió una durada so que de cinco meses, en recibir o Papa lo refirme de l'emperador francés [[Napoleón III]], qui ninvió tropas de l'[[exercito francés]] mandadas por o cheneral [[Nicolas Charles Oudinot]] ta safocar la rebelión republicana. En primerías d'os [[anyos 1860]] [[Victor Manuel II d'Italia|Victor Manuel II]], qui yera rei d'o [[reino de Cerdenya]], heba conseguiu aglutinar a lo suyo reino una parte important d'a [[peninsula italica]] en o proceso d'[[unificación d'Italia]] con l'aduya d'o suyo competent primer ministro [[Camillo Benso di Cavour]], y lo [[18 de febrero]] de [[1861]] proclamó lo [[reino d'Italia]]. Dende alavez escomencipioron as presions d'o nuevo rei sobre lo Papa [[Pío IX]], en convidando-lo a albandonar lo suyo poder temporal y fer-ne la cesión d'ixe poder sobre Roma a lo nuevo rei d'Italia. Pero Napoleón III, qui heba colaborau con Victor Manuel II en o proceso d'unificación italiana (recebindo en contrapartida [[Niza]] con la suya redolada y lo [[condau de Saboya]]), prefirió continar con o suyo refirme a lo poder temporal d'o Papa, mantenendo en Roma tropas francesas ta garantir la suya protección, y Victor Manuel tenió que asperar un cambio d'as circumstancias politicas. O [[19 de chulio]] de [[1870]] esclató la [[Guerra franco-prusiana]] entre lo [[Segundo Imperio Francés]] d'una man y la [[Confederación Alemanya d'o Norte]] y bellos reinos alemans (baixo lo control toz éls d'o [[Reino de Prusia]]) d'atra man. L'exerito francés, con poca preparación y sin garra alianza y refirme d'atros países, fue redotau de raso en a [[batalla de Sedan]] o [[2 de setiembre]] d'ixe mesmo anyo y Napoleón III se convertió en presonero y lo politico republicano [[Léon Gambetta]] proclamó lo [[4 de setiembre]] la [[Tercera Republica Francesa]]. Victor Manuel II, qui yera asperando la suya oportunidat, en fació buena honra d'as circumstancias y decidió d'atacar Roma. O [[20 de setiembre]] as tropas de l'[[exercito italiano]] mandadas por o cheneral [[Raffaele Cadorna]] esfrecatenoron as [[muralla]]s de Roma, dentroron en a ciudat y s'escaició la [[conquiesta de Roma]], escaicimiento encara hue celebrau en toda Italia. Pío X se retiró en bellas chicotas posesions que li estioron concedidas (l'actual [[Ciudat d'o Vaticano]]), y la ciudat de Roma se convertió en la [[Capital (politica)|capital]] d'o [[Reino d'Italia]] en substituyindo a [[Florencia]] (que l'heba estau dende [[1865]]). En os primers anyos d'o [[sieglo XX]] Italia en cheneral y la ciudat de Roma en particular, en estar la capital de l'estau, dentroron en un periodo de bella inestabilidat mientres os succesivos gubiernos de [[Giovanni Giolitti]] en a clamada ''era giolittiana''. L'amanixer d'o movimiento obrero organizau en [[sindicato]]s y las suyas reivindicacions laborals y socials frent d'o Gubierno y d'a [[patronal]] en estioron as causas prencipals, chunto con bello [[irredentismo]] d'o [[nacionalismo italiano]] que consideraba que encara quedaban territorios habitaus por [[italianos]] que feban parte de l'[[Imperio Austrohongaro]] y que caleba incorporar a la ''Mai patria italiana''. Giolitti, en prebando d'acontentar a las masas, establió lo [[sufrachio universal]] en o reino, encara que él no en yera partidario, mesmo que tenió que acceptar la [[Guerra italo-turca]] en [[1911]] t'acontentar a lo creixient nacionalismo en o país. En ixas condicions esclató en [[1914]] la [[Primera Guerra Mundial]] y en un primer momento Giolitto dedidió mantener la neutralidat d'o reino d'Italia en considerar que lo país no yera preparau ta la guerra, encara que Italia formalment feba parte d'a [[Triple Alianza (1882)|Triple Alianza]] establida en [[1882]] con l'[[Imperio Austrohongaro]] y l'[[Imperio Alemán]]. Antiparte, se consideró que la Triple Alianza yera un tractau de carácter defensivo y que Austria no yera pas l'estau agrediu, so que l'estau agresor. Pero en realidat la cuestión prencipal yera que Italia teneba interés en la incorporación a lo reino de bellas partes de l'Imperio Austrohongaro, en [[Dalmacia]] y lo [[Trentino-Tirol d'o Sud|Tirol d'o Sud]]. Austria ufrió a Italia si dentraba en a guerra la [[Colonias de Francia|colonia francesa]] de [[Tunicia]], pero la [[Triple Entente]] li ufrió a Italia los territorios que reclamaba a Austria y finalment lo [[3 de mayo]] de [[1915]] lo reino d'Italia denunció formalment o tractau d'a Triple Alianza, lo [[20 de mayo]] se votoron en o [[Parlamento italiano]] os creditos de guerra y lo [[23 de mayo]] lo reino d'Italia declaró la guerra a l'Imperio Austrohongaro (pero no a l'Imperio Alemán, con qui no dentró en guerra so que quince meses dimpués). Encara que muitos politicos no yeran favorables a la participación italiana en a guerra, toz éls heban votau los creditos que s'amenistaban ta la dentrada en guerra d'o país, con nomás que una excepción, os deputaus en o Parlamento italiano d'o ''[[Partito Socialista Italiano]]''. Tanimientres, bel-uns d'os suyos dirichents y militants sí que en yeran partidarios, en destacando entre éls un alavez cuasi desconoixiu [[Benito Mussolini]], director d'o diario socialista ''[[Il Popolo d’Italia]]'', qui dende 1914 preconizaba con os suyos escritos en o diario la dentrada d'Itaia en a guerra y qui como consecuencia d'a suya postura contraria a la linia oficial d'o partiu en fue expulsau. Mientres a guerra s'escaicioron bellos [[desastre]]s militars de l'[[Exercito italiano]], en destacando la [[batalla de Caporetto]] en [[1917]] y las [[batallas de l'Isonzo]] mientres toda la guerra, con los suyos estrafuellos de vidas italianas (mientres la guerra Italia padeixió mas d'un millón de muertos). La participación italiana en a guerra exacerbó lo [[nacionalismo italiano]] y las suyas reivindicacions territorials pero en rematar a guerra con o [[Tractau de Versailles]] lo nacionalismo italiano tenió una gran decepción en no conceder-se-li a lo país la totalidat d'as suyas reivindicacions. Antiparte, l'[[economía d'Italia]] yera en rematar la guerra completament esboldregada por l'esfuerzo financiero que heba provocau la financiación d'a guerra y la [[crisi economica]] enreció una creixent [[crisi social]] y una polarización d'a politica italiana, con una oliada de [[vada]]s por tot o país. D'una man [[Benito Mussolini]] establió en marzo de [[1919]] los ''[[Fasci italiani di combattimento]]'' que en [[1921]] se convertioron en lo ''[[Partito Nazionale Fascista]]'' tenendo como puntos centrals d'a suya politica l'[[irredentismo italiano]] y lo [[corporativismo]] que teneba como obchectivo rematar con a [[luita de clases]] en substituyindo-la por una ambigua ''cooperación de clases''. D'atra man, lo ''[[Partito Socialista Italiano]]'' se dividió en dos partes, moderada y radical, establindo-se en chinero de [[1921]] lo ''[[Partito Comunista Italiano]]'' (sección italiana d'a [[Internacional Comunista]]) impulsau por los dirichents [[Amadeo Bordiga]] y [[Antonio Gramsci]] como reacción a lo [[faixismo italiano|faixismo]] y a la violencia politica que practicaban os suyos ''[[squadristi]]'' d'a ''[[Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale]]'' (conoixius popularment como ''camisas negras''). En as [[eleccions chenerals d'Italia en 1919]] s'escaició una redota d'os liberals, que perdioron la suya mayoría absoluta en o [[Parlamento italiano]], y un amplo creiximiento d'os socialistas, que plegoron en os 156 deputaus. [[Francesco Saverio Nitti]] fracasó en o suyo intento d'estabilizar lo país y ixo mesmo s'eacaició con un nuevo Gubierno de [[Giovanni Giolitti]]. Ixo radicalizó encara mas a la [[dreita politica]] italiana, que consideró como favorable a los suyos intreses la violencia politica d'os faixistas en as carreras de Roma y de tot lo país. En ixas condicions, Mussolini convocó ta lo [[27 d'octubre]] de [[1922]] la clamada [[Marcha enta Roma]] de toz los faixistas d'Italia. [[Luigi Facta]], qui alavez yera lo [[Primer ministro d'Italia]], prebó d'evitar la marcha en pedendo aduya a l'escritor ultranacionalista [[Gabriele D'Annunzio]] y lo [[25 d'octubre]], en trobar la ciudat de Roma ocupada por mils de ''camisas negras'' declaró l'[[estau de seche]] d'a ciudat, pero lo rei [[Victor Manuel III]] rebuyó ratificar ixa declaración y lo [[29 d'octubre]] pedió a Mussolini que formase un nuevo Gubierno, formando-se o Gubierno Mussolini lo [[30 d'octubre]]. Mientres los meses siguients Mussolini limó poquet a poquet las caracteristicas de [[democracia]] d'o sistema politico italiano dica plegar en una [[dictadura]] faixista. Mientres o rechimen faixista, que duró vinte anyadas, la ciudat de Roma tenió una funda transformación, convertindo-se en o [[escaparate]] d'o nuevo rechimen, que quereba trasnsmitir una imachen de modernidat y de grandeza; y lo mesmo Mussolini s'implicó personalment en a transformación d'a ciudat. Asinas, se destruyioron muitos [[edificio]]s [[Edat Meya|medievals]] y [[Arte renaixentista|renaixentistas]] ta que la ciudat tenese amplas [[avenida]]s, como la [[Via dei Fori Imperiali]] a lo canto d'o [[Coloseu]] u la [[Via della Conciliazione]] ta unir Roma con a [[Ciudat d'o Vaticano]] (establita formalment como estau en [[1929]] con os [[Pactos lateranenses]]). Tamién naixioron en ixas envueltas bellos nuevos [[barrio]]s en la ciudat u s'establió [[Cinecittà]] t'aglutinar la producción cinematografica italiana y convertir-se en un nuevo ''[[Hollywood]]'' europeu. Tamién destacó la construcción d'o nuevo barrio d'[[Esposizione Universale Roma]], construyiu ta que se bi fese una [[Exposición Universal]] en [[1942]] ue en zagueras no se celebró por causa d'a guerra. Lo rechimen faixista escomencipió una etapa marcada por o [[militarismo]] y la exaltación d'as glorias de l'[[Imperio Romano]] como lo suyo antecedent historico. Asinas, en octubre de [[1935]] Italia invadió l'[[Imperio d'Etiopia]] en a [[Segunda guerra italo-etiope]] con tropas mandadas por [[Emilio De Bono]] y [[Rodolfo Graziani]], en anexionando-se [[Etiopia]]. En a [[Guerra Civil espanyola]] lo rechimen faixista destacó por a suya aduya a los militars sublevaus de [[Francisco Franco]]. Tamién tenió una gran actividat diplomatica ta favoreixer la suya expansión por a [[mar Mediterrania]] y en abril de [[1939]] os italianos invadioron [[Albania]] fendo-ne fuera a [[Ahmet Zogu]] (qui s'heba autoproclmau reu d'Albania) y proclamoron a Victor Manuel III como rei d'Albania. Tanimientres, en esclatar la [[Segunda Guerra Mundial]], Mussolini tenió en primeras muita caurtela y proclamó la neutralidat d'o país. Pero en mayo de [[1940]], en prencipiar con a-saber-lo d'exito ta lo [[Tercer Reich]] la [[batalla de Francia]], Italia dentró en la guerra lo [[10 de mayo]] d'ixa anyada. Mussolini teneba como obchectivo lo control d'a [[mar Mediterrania]] en o concepto clamau ''[[Mare Nostrum italiano]]''. Sindemnargo ixas ambicions toporon con una cruda realidat y en mayo de [[1941]] l'[[Exercito britanico]] redotó a los italianos en a [[campanya d'Africa Oriental)|campanya d'Africa Oriental]], campanya que remató con a rendición oficial d'as tropas italianas lo [[16 de mayo]] de 1941. En a [[campanya en Africa d'o Norte]] lo cheneral italiano [[Rodolfo Graziani]] atacó [[Echipto]] con arredol de 250.000 soldaus en setiembre de [[1940]], pero no abanzó muito y decidió d'asperar dica que los britanicos mandaus por [[Archibald Wavell]] contraatacoron con a ''[[Operación Compass]]'' en aviento, contraataque que comportó la ocupación d'a metat d'a colonia italiana en l'actual [[Libia]]. En a mar Mediterrania tamién s'escaicioron importants redotas italianas, como la [[batalla d'o cabo Spada]] en chulio de 1940 u la [[batalla d'o cabo Matapan]] en marzo de [[1941]]. Antiparte, en octubre de [[1940]] tropas italianas dende Albania mandadas por [[Sebastiano Visconti Prasca]] atacoron lo [[Reino de Grecia]] esclatando asinas la [[Guerra greco-italiana]], en la que Grecia recibió lo refirme d'o [[Reino Uniu]] pero en noviembre l'[[Exercito griego]] contraatacó deixando a las tropas italianas en una difícil situación]]. Fracasaus los obchectivos italianos en a guerra, poquet a poquet los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] conquirioron [[Africa d'o Norte]] ta desembarcar en [[Sicilia]] en chulio de [[1943]] (''[[Operación Husky]]'') y redotando-ie a las [[Potencias de l'Exe]]. Ista redota tenió como consecuencia la destitución de Mussolini por lo rei Victor Manuel III con a consiguient cayida d'o rechimen faixista y la rendición d'italia, que se convertió dende alavez en un campo de batalla dica la fin d'a guerra, con un lento abance d'as tropas aliadas dende lo sud dica lo norte d'o país. La ciudat de Roma, que mientres la guerra heba estau bombardiada por os Aliaus y heba padeixiu la ocupación militar alemana (con feitos como la [[mortalera d'as Fosas Ardeatinas]]), fue liberada por tropas de l'[[Exercito estausunidense]] lo [[4 de chunio]] de [[1944]], recuperando poquet a poquet la normalidat dica la fin d'a guerra. La ciudat de Roma tenió mientres os [[anyos 1950]] y [[anyos 1960|1960]] un gran creiximiento y con l'auche d'o [[turismo]] se convertió en un important centro d'atracción turistica, en urbaniando-se amplas arias arredol d'a ciudat con nuevos barrios y con infraestructuras como la [[Gara de Roma Termini]], lo [[metro de Roma]] u instalacions ta los [[Chuegos Olimpicos de Roma 1960]], refirmando-se la posición d'Italia como centro politico, financiero y cultural d'Italia. == Cultura == === Cine === * [[Festival Internacional de Cine de Roma]]. == Molimentos == * [[Coliseu]]. * [[Tiermas de Caracalla]]. == Esportes == === Competicions esportivas === Roma estió la siede d'os [[Chuegos Olimpicos de Roma 1960|Chuegos Olimpicos de 1960]] y la siede d'a [[Copa Mundial de fútbol de 1934]] y a [[Copa Mundial de fútbol de 1990]], organizadas per la Federación Italiana y la [[FIFA]], d'a [[Eurocopa 1968]], la [[Eurocopa 1980]] y la [[Eurocopa 2020]] organizadas per la Federación Italina y la [[UEFA]] y tamién d'o [[Campeonato Mundial de Natación de 2009]], organizau per [[World Aquatics|FINA]]. == Veyer tamién == * [[Antiga Roma]]. * [[Arias metropolitanas en a Unión Europea]]. * [[Universidat Niccolò Cusano]]. * [[Piazza Navona‎]]. == Localidaz achirmanatas == * [[Imachen:Flag of Argentina.svg|border|22px]] [[Buenos Aires]] ([[Archentina]]). * [[Imachen:Flag of Colombia.svg|22px|border]] [[Bogotá]] ([[Colombia]]). * [[Imachen:Flag of Venezuela.svg|22px|border]] [[Caracas]] ([[Venezuela]]). == Vinclos externos == {{Commonsart|Roma}} * {{it}} [http://www.comune.roma.it/ Pachina web oficial municipal de Roma]. * {{en}} [http://www.turismoroma.it/?lang=en Pachina web de l'oficina de turismo de Roma.] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20170601075643/http://en.museiincomuneroma.it/ Pachina web d'os museus de Roma.] == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Roma|*]] 9u8sgo37m2eynft2dnpu51z6gzqcgzq Italia 0 2263 2480134 2476942 2026-09-30T21:03:03Z RenatoGar 80073 2480134 wikitext text/x-wiki {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de país | nombre = Republica Italiana | nombre_oficial = Repubblica Italiana | nombre_común = Italia | de = d' | imachen_bandera = Flag of Italy.svg | imachen_escudo = Italy-Emblem.svg | imachen_escudo_grandaria = 70px | simbolos = | imachen_mapa = EU-Italy.svg | lema_nacional = ''Libertà, Uguaglianza, Umanità<br />([[Idioma italiano|Italiano]]: «Libertat, igualdat, umanidat») | himno_nacional = ''[[La Canzone degli Italiani]]'' | capital = [[Roma]] | capital_población = 2.761.632 ([[2022]] est.) | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[Roma]] | idiomas_oficials = [[Idioma italiano|Italiano]]<sup>1</sup> | gubierno = [[Republica|Republica parlamentaria]] | enfiladors_titols = [[Lista de presidents d'Italia|President]]<br /> [[President d'o Consello de ministros d'Italia|Primer ministro]] | enfiladors_nombres = [[Sergio Mattarella]]<br />[[Giorgia Meloni]]<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/internacional/2022/10/22/giorgia-meloni-jura-su-cargo-como-primera-ministra-1607476.html ''La ultraderechista Giorgia Meloni jura como primera ministra de Italia''] en l'''[[Heraldo de Aragón]]''.</ref> | establimiento = [[Unificación]] | establimiento_fitas = | establimiento_calendatas = <br />[[17 de marzo]] de [[1861]] | superficie = 301.338 | superficie_posición = 69 | superficie_augua = 2,4% | mugas = 1.932,2 [[quilometro|km]] | costas = | población = 58.983.122 (2022) | población_posición = 22 | población_densidat = 196,65 | PIB = EUR€1.651.594,9 millons | PIB_anyada = 2020 | PIB_posición = 10 | PIB_per_capita = EUR€ 29.616,92 | moneda = [[Euro]] ([[ISO 4217|€ EUR]])<sup>2</sup> | chentilicio = [[Italianos|Italiano/a]]{{DACC}} | horario = [[Tiempo Coordinau Universal|UTC]]+1 | horario_estiu = [[Tiempo Coordinato Universal|UTC]]+2 | cctld = .it | codigo_telefonico = 39 | prefixo_radiofonico = IAA-IZZ | codigo_ISO = 380 / ITA / IT | miembro_de = [[Unión Europea|UE]], [[OTAN]], [[ONU]], [[OCDE]], [[OSCE]] | notas =<sup>1</sup> O [[idioma francés|francés]] ye cooficial en a [[Val d'Aosta]], y l'[[idioma alemán|alemán]] en [[Tirol Sud]].<br /><sup>2</sup> Antis de [[1999]], la [[lira italiana]]. }} A '''Republica Italiana''' u '''Italia''' ye un [[estaus d'o mundo|estau]] d'o sud d'[[Europa]], que fa parte d'a [[Unión Europea]] (UE), d'a [[Organización d'o Tractau de l'Atlantico Norte|OTAN]] y d'atras organizacions internacionals. O suyo territorio ye prencipalment una [[peninsula]] (a [[peninsula italica]]) y dos grans [[isla]]s en a [[mar Mediterrania]]: [[Sicilia]] y [[Cerdenya]], amás d'atras cualques islas y archipelagos mas chicoz. Por o norte ye rodiada por a cordelera d'os [[Alpes]], por a on muga con [[Francia]], [[Suiza]], [[Austria]] y [[Eslovenia]]. Os estaus independients de [[Sant Marino]] y [[Ciudat d'o Vaticano]] son enclaus dentro d'o territorio italiano, mientres que ''[[Campione d'Italia]]'' ye un enclau italiano adintro de Suiza. En l'actualidat Italia ye una [[republica]] [[democracia|democratica]] y un [[país desarrollau]] poseyedor d'o seteno [[Producto interior bruto]] mas alto d'o mundo y o 17<sup>eno</sup> [[índex de desarrollo humano]] mas alto. Ye miembro fundador d'a [[Unión Europea]], y tamién ye miembro d'o [[Grupo d'os Ueito]] y d'o [[Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas]]. O territorio italiano se troba dividiu en [[Rechions d'Italia|rechions]] y istas a la vegada en [[Provincias d'Italia|provincias]], trobando-se la suya [[Capital (politica)|capital]] en a ciudat de [[Roma]], continando con una ttadición historica que se remunta a los tiempos de l'[[Antiga Roma]]. Atras ciudaz importants d'Italia por o suyo pero demografico, cultural u historico son [[Chenova]], [[Milán]], [[Venecia]], [[Florencia]], [[Pisa]], [[Nápols]], [[Siracusa]] u [[Cáller]] Italia ha estau y contina estando un elemento central en a Historia, destacando especialment por l'[[Antiga Roma]] y l'[[Imperio Romano]], que se troban en l'alacet d'a moderna [[civilización occidental]], y que plega enta l'actualidat con a suya presencia como miembro fundador d'os primers trangos enta lo proceso d'unificación europea que han conduciu a l'actual [[Unión Europea]]. Cal destacar tamién a important presencia en a peninsula d'a [[Ilesia Catolica]], que mientres bels sieglos estió present en o centro d'a peninsula con os [[Estaus Pontificios]] y que contina dica hue con a existencia en a ciudat de [[Roma]] d'a [[Ciudat d'o Vaticano]], residencia oficial d'o [[papa]]. Cal mencionar igualment que mientres muitos anyos parte d'o territorio italiano estió baixo lo dominio d'os [[Lista de reis d'Aragón|reis]] d'[[Reino d'Aragón|Aragón]] con o [[reino de Sicilia]], lo [[reino de Nápols]] y lo [[reino de Cerdenya]] fendo parte d'a [[Corona d'Aragón]]. De feito, por eixemplo, lo rei [[Alifonso V d'Aragón]] morió en a ciudat de [[Nápols]] o [[27 de chunio]] de [[1458]] y en ixa mesma ciudat i heba naixiu lo rei [[Alifonso IV d'Aragón]], en l'anyo [[1299]]. == Toponimia == L'orichen d'a parola "Italia", d'o [[latín]] ''Ītalia'' no ye prou platero. Seguntes as teorias mas estendilladas, o termin estió un amprén d'o [[griego antigo]] y iste de l'[[oscán]] v''iteliú'', que significa "tierra d'os bueis" (a parola aragonesa "[[vetiello]]" se remonta dreitament a lo latín ''vitelu''). O toponimo sería en honor a lo dios d'o bestiar, [[Marte (mitolochía)|Marte]].<ref>J.P. Mallory y D.Q. Adams: ''Encyclopedia of Indo-European Culture''. Londrs: Fitzroy and Dearborn, 1997: p. 24.</ref> O buei yera o simbolo d'as tribus que viviban a lo sud d'a peninsula y a sobén yera representau banyando lo lupo romano como simbolo prevocador d'a Italia libre mientres as [[guerras samnitas]]. O nombre d'"Italia" se referiba inicialment nomás que a una rechión d'o territorio peninsular, que en l'actualidat ye lo sud d'Italia. D'alcuerdo con [[Antíoco de Siracusa]], orichinalment nomás se referiba que a la porción d'o sud d'o ''[[Bruttium]]'' (l'actual [[Calabria]]), pero por ixas envueltas o termin ya yera sinonimo d'[[Enotrios]] y incluiba a la mayor parti de [[Lucania]]. Os [[griegos antigos|griegos]] prencipioron a fer servir o termin ta referir-se a una rechión muito mas ampla, pero no sería que dica los tiempos d'as conquiestas romanas cuan o termin se cheneralizó ta incluyir-ie toda la peninsula.<ref>M. Guillotining: ''History of Earliest Italy'', trans. M. Ryle y K. Soper, en ''Jerome Lectures'', Seventeenth Series, p.50.</ref> == Cheografía fisica == [[Imachen:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|thumb|left|Fotografía d'Italia dende un satelite.]] {{Articlo principal|Cheografía d'Italia}} Italia ye formada por una gran [[peninsula]] que s'estendilla de norte enta sud por a [[mar Mediterrania]], a [[peninsula italica]], y chunto a las suyas dos prencipals islas, [[Sicilia]] y [[Cerdenya]], creya masas acuaticas importants, como a [[mar Hadriana]] a lo nord-este y a [[mar Chonica]] a lo sud-este. Muga a lo norte con [[Francia]], [[Suiza]], [[Austria]], y [[Eslovenia]]. A sierra d'os [[Apenins]] forma la columna vertebral d'a peninsula, dende lo nord-ueste dica on s'une con os [[Alpes]], cadena montanyosa que forma un arco que zarra a Italia dende lo norte. Astí se i troba tamién una gran plana aluvial, a [[plana po-veneciana]], desauguada por o [[río Po]] y os suyos diversos [[afluent]]s provenients d'os Alpes, [[Apenins]] y [[Dolomitas]]. Bi ha cuantos [[volcán|volcans]] activos en Italia. L'[[Etna]] ye lo volcán activo mas gran d'Europa. O punto mas alto d'Italia no ye pas o [[Mont Blanc]], como gosa pensar-se, ya que ista tuca ye de raso en o canto francés d'o macizo. O suyo punto mas alto ye lo [[mont Blanc de Cormayeur]] a 4.748 [[metro|m]] d'[[altaria]], que se troba situau en o mesmo macizo d'o mont Blanc, en a capecera d'a [[Val d'Aosta]] (en francés ''Aoste''). Manimenos Italia s'asocia mas facilment con os dos volcans mas famosos: l'actualment inactivo [[Vesuvio]] que ye amán de [[Nápols]] y o muit activo [[Etna]], localizau en a isla de [[Sicilia]]. == Clima == A resultas d'a longaria d'a peninsula y a l'interior, que en a suya mayoría ye montanyoso, lo [[clima]] d'Italia ye muit diverso. En a mayoría d'as rechions de l'interior, norte y centro d'o país, o clima vareya de subtropical humido enta continental y oceanico humido. En particular, o clima d'a rechión cheografica d'a val d'o Po ye sobretot continental, con hibiernos duros y veranos calurosos. As arias costeras de [[Liguria]], [[Toscana]] y a mayor parti d'o sud por un regular s'achustan a l'estereotipo d'o [[clima mediterranio]]. As condicions en a costa son diferents a las de l'interior, particularment mientres os meses d'hibierno, cuan as altituz mas altas tienden a estar fredas, humidas y, a ormino, con nevazos. As rechions costeras tienen hibiernos suaus y veranos calidos y por un regular ixutos, encara que las vals d'as tierras baixas pueden estar pro calurosas en verano. As temperaturas meyas d'hibierno vareyan de 0&nbsp;°C en os [[Alpes]] a 12&nbsp;°C en [[Sicilia]], per lo que as temperaturas meyas de verano oscilan entre 20&nbsp;°C y mas de 25&nbsp;°C . Os hibiernos pueden variar amplament en tot o país, con periodos alongaus de fredo, boira y nieu en o norte y condicions mas suaus y soleyadas en o sud. Os veranos pueden estar calurosos y humidos en tot o país, particularment en o sud, mientres que as arias d'o norte y o centro pueden experimentar fuertes [[tronada]]s electricas ocasionals dende la primavera dica l'agüerro. == Historia == {{Articlo principal|Historia d'Italia}} Italia poseye una destacada presencia en a Historia universal parcialment vinculada a la suya situación estratechica en bel meyo d'a [[mar Mediterrania]] (estando asinas un elemento central en as connexions este-ueste de dita mar) y amás en un puesto a on as costas d'[[Europa]] y d'[[Africa]] s'amanan, facilitando asinas as connexions norte-sud entre ditos continents. Asinas, a peninsula italica y, mas que mas, [[Sicilia]], recibioron a expansión procedent de l'[[Antiga Grecia]] en forma de [[colonias griegas]] que conformoron a clamada "[[Magna Grecia]]", trobando-se [[Sicilia]] y [[Cerdenya]] amás mientres bellos decenios en mans u baixo la influyencia de [[Cartago]]. En o centro d'a peninsula creixió la [[civilización etrusca]], estando en l'orichen d'o naiximiento d'un minusclo punto en o mapa que bien luego destacó y s'imposó por a fuerza a los suyos vecins, [[Roma]]. Roma prencipió una expansión constant, en primeras por toda la peninsula italica, [[Corcega]], Cerdenya y Sicilia, ta dimpués aproveitar as suyas guerras con Cartago ta apropiar-se d'[[Hispania]] y posteriorment continar a suya expansión por os territorios d'a mar Mediterrania (dica lo punto que clamaban a ixa mar "Mare Nostrum" en [[latín]], en aragonés "A mar nuestra"). Con a división en dos de l'[[Imperio Romano]] y l'esboldregamiento de l'[[Imperio Romano d'Occident]] l'actual Italia prencipió un proceso de fragmentación a on destacoron potencias locals como la [[Republica de Venecia]] u la [[Republica de Chenova]] (sin ixuplidar os [[Estaus Pontificios]]) pero a on tamién intervinioron potencias exteriors, como los [[normandos]], o [[Reino de Francia]] u la [[Corona d'Aragón]], substituyida dimpués por l'[[Imperio Espanyol]]. En rematar a [[Guerra de Succesión Espanyola]] mientres bel tiempo la suya presencia fue substituyida por l'[[Imperio Austriaco]], mas que mas en o norte d'a peninsula, pero lo gran cambio s'escaició en a segunda metat d'o [[sieglo XIX]] con o proceso d'a [[unificación italiana]] que creyó un [[Reino d'Italia]] unificau. Italia partecipó en a [[Primera Guerra Mundial]] chunto con os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]] pero, en cambio, demientres a [[Segunda Guerra Mundial]] s'alió con o [[Tercer Reich]] conformando asinas o [[Pacto de l'Eixe]] y dimpués o [[Pacto Tripartito]], estando invadida en [[1943]] ta cambiar de bando, proclamando-se en rematar a guerra una [[republica]] abolindo-se la [[monarquía]] como consecuencia d'un referendum. Dende l'inicio Italia fació parte d'os procesos d'unificación economica y politica demientres a segunda metat d'o [[sieglo XX]] que conducioron a la formación de l'actual [[Unión Europea]], d'a cual Italia en ye un d'os miembros destacaus por o suyo peso economico, demografico y politico. == Organización administrativa == :''Articlos prencipals: [[Rechions d'Italia]] y [[Lista de Provincias d'Italia|Provincias d'Italia.]] O territorio italiano se troba en diferents [[rechions d'Italia|rechions]], que d'alcuerdo a la [[Constitución italiana de 1948|constitución]] italiana de [[1948]] tienen autonomia local, tenindo a constitución o papel de reconoixer, protecher y promover l'autonomía local, asegurar que os servicios d'o estau sían descentralizaus, y adaptar os prencipios y as leis establindo l'autonomía y descentralización. Manimenos, cinco d'istas rechions ([[Val d'Aosta]], [[Friuli-Venecia Chulia]], [[Sicilia]], [[Cerdenya]] y [[Trentino-Tirol d'o Sud]]) tienen un estatus autonomico especial debiu a la suya naturaleza cheografica, cultural u social y a la presencia de minorías etnicas. As atras rechions ([[Lombardía]], [[Liguria]], [[Veneto]], [[Piemont]], [[Calabria]], [[Toscana]], [[Abruzos]], [[Basilicata]], [[Campania]], [[Emilia-Romanya]], [[Lazio]], [[Marcas]], [[Molise]], [[Pulla]] y [[Umbría]]) tienen un estatuto común d'administración. Fuoron establidas finalment como rechions mientres os [[anyos 1970]]. Cada rechión eslíe un consello y una ''Giunta Regionale'' (Chunta Rechional) encabezada por un president esleyio por sufrachio dreito. A Chunta ye responsable debant d'o consello y ha de tener o voto de confianza de dito consello. A reforma constitucional de [[2001]] enampló las competencias d'as rechions, en especial respective a los poders lechislativos; y en ixa reforma la mayoría d'os controls d'o estau fuoron abolius. As rechions se subdividen en un total de 109 provincias y istas a la vegada se dividen en 8.101 comunas u municipios. [[Imachen:Italy.geohive.gif|thumb|right|300px|Divisions administrativas d'Italia.]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size:90%" |- style="font-size:110%;" !width="10px"| !!width="180px"| [[Rechions d'Italia|Rechión]] !!width="70px"| [[Capital (politica)|Capital]] !!width="70px"| [[Superficie]] !!width="70px"| [[Población humana|Población]]</tr> |- | 1 || [[Abruzos]] || [[L'Aquila]] || style="text-align:right"|10.794&nbsp;km² || style="text-align:right" |1.305.000 |- | 2 || [[Basilicata]] || [[Potencia (Italia)|Potencia]] || style="text-align:right"|9.992&nbsp;km² || style="text-align:right" |594.000 |- | 3 || [[Calabria]] || [[Catanzaro]] || style="text-align:right"|15.080&nbsp;km² || style="text-align:right" |2.004.000 |- | 4 || [[Campania]] || [[Nápols]] || style="text-align:right"|13.595&nbsp;km² || style="text-align:right" |5.790.000 |- | 5 || [[Emilia-Romanya]] || [[Bolonya]] || style="text-align:right"|22.124&nbsp;km² || style="text-align:right" |4.187.000 |- | 6 || [[Friuli-Venecia Chulia]] * || [[Trieste]] || style="text-align:right"|7.855&nbsp;km² || style="text-align:right" |1.208.000 |- | 7 || [[Lazio]] || [[Roma]] || style="text-align:right"|17.207&nbsp;km² || style="text-align:right" |5.304.000 |- | 8 || [[Liguria]] || [[Chenova]] || style="text-align:right"|5.421&nbsp;km² || style="text-align:right" |1.610.000 |- | 9 || [[Lombardía]] || [[Milán]] || style="text-align:right"|23.861&nbsp;km² || style="text-align:right" |9.375.000 |- | 10 || [[Marcas]] || [[Ancona]] || style="text-align:right"|9.694&nbsp;km² || style="text-align:right" |1.528.000 |- | 11 || [[Molise]] || [[Campobasso]] || style="text-align:right"|4,438&nbsp;km² || style="text-align:right" |320.000 |- | 12 || [[Piemont]] || [[Torino]] || style="text-align:right"|25.399&nbsp;km² || style="text-align:right" |4.341.000 |- | 13 || [[Pulla]] || [[Bari (Pulla)|Bari]] || style="text-align:right"|19.362&nbsp;km² || style="text-align:right" |4.071.000 |- | 14 || [[Cerdenya]]* || [[Càller]] || style="text-align:right"|24.090&nbsp;km² || style="text-align:right" |1.655.000 |- | 15 || [[Val d'Aosta]]* || [[Aosta]] || style="text-align:right"|3.263&nbsp;km² || style="text-align:right" |123.000 |- | 16 || [[Toscana]] || [[Florencia]] || style="text-align:right"|22,997&nbsp;km² || style="text-align:right" |3,619,000 |- | 17 || [[Trentino-Tirol d'o Sud]]* || [[Trento]] || style="text-align:right"|13,607&nbsp;km² || style="text-align:right" |985,000 |- | 18 || [[Umbría]] || [[Perusa]] || style="text-align:right"|8,456&nbsp;km² || style="text-align:right" |867,000 |- | 19 || [[Sicilia]]* || [[Palermo]] || style="text-align:right"|25,708&nbsp;km² || style="text-align:right" |5,017,000 |- | 20 || [[Veneto]] || [[Venecia]] || style="text-align:right"|18,391&nbsp;km²|| style="text-align:right" |4,738,000 |} <small>*Rechions autonomas</small> == Cheografía humana y sociedat == === Demografía === [[Imachen:Turati2331.jpg|thumb|Via Turati en a ciudat de Milán.]] {{Articlo principal|Demografía d'Italia}} Os zaguers datos d'o [[Istituto Nazionale di Statistica|Instituto Nacional d'Estatistica]] d'Italia (ISTAT) estimoron una [[Población humana|población]] total d'o país de 59.131.287 habitants en aviento de [[2006]],<ref>{{it}} [https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html ''Statistiche Demografiche ISTAT''].</ref> con un incremento d'o 3% dende 2001. A población italiana ye la cuatrena mas gran d'a [[Unión Europea]] (dimpués d'[[Alemanya]], [[Francia]] y o [[Reino Uniu]]) y a 22<sup>ena</sup> mas gran d'o mundo. O [[tasa de creiximiento poblacional|creiximiento poblacional]] se debe prencipalment a la immigración y a l'incremento en a [[esperanza de vida]], que s'ha estimau en 79,81 anyos.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20070509135432/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/it.html#People ''CIA Factbook, Italy, People''].</ref> Atamas d'o creximiento poblacional, Italia ye s'aviella a escape. Con una [[taxa de fecundidat]] d'1,35 ninons por muller,<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20080124120510/http://www.italymag.co.uk/2007/news-from-italy/general/italys-birth-rate-hits-a-high/ ''Italy's birth rate hits a high''].</ref> a man d'un de cada cinco italianos ye chubilato. Italia tien una d'as [[Densidat de población|densidaz de población]] mas altas d'Europa, con 1.986 personas por kilometro cuadrau. A densidat ye mayor en a rechión d'o nord-ueste; de feito, dos d'as vint rechions ([[Lombardía]] y [[Piemont]]) sumadas agrupan o 25% d'a población total de l'estau, d'os cuals 7,4 millons viven en a [[rechión metropolitana de Milán]], l'aria metropolitana mas poblada. L'[[alfabetismo]] plega dica lo 98%, y a educación ye obligatoria ta toz entre los 6 y los 18 anyos d'edat. Alto u baixo dos terceras partis d'a población vive en arias urbanas, una cifra menor a la d'atros estaus d'[[Europa Occidental]]. === Luengas === [[Imachen:Languages spoken in Italy.svg|right|thumb|200px|Mapa d'as luengas charratas en Italia.]] {{Articlo principal|Luengas d'Italia}} A luenga oficial d'Italia ye l'[[idioma italiano|italiano]], que no ye de feito so que una estandardización d'o [[toscano]], una luenga descendient d'o [[latín]]. Antis d'a [[reunificación d'Italia]] en l'anyo [[1861]] ista luenga existiba nomás que como luenga literaria y parlada nomás que por menos d'o 3% d'a población d'Italia. Numerosas luengas se parlaban en a peninsula, la mayoría [[luengas romances]] que s'heban desembolicau en cadaguna d'as rechions y reinos debiu a la fragmentación politica d'a peninsula. Muitas d'istas luengas han sobreviviu dica hue y a sobén son ditas impropiament ''dialetti'' ([[dialecto]]s). [[Massimo d'Azeglio]], un d'os ministros de [[Camillo Benso di Cavour|Cavour]], declaró, dimpués d'a unifificación italiana, que ya que s'heba creyau Italia, nomás caleba que creyar [[italianos]]. Debiu a lo gran numero de luengas que se parlaban en a peninsula, s'establió que l'italiano "correcto" u "estándard" sería basau en o dialecto [[dialecto florentín|florentín]] d'a [[Toscana]] (ya que estió la primera rechión en producir autors importants como [[Dante Alighieri]]). S'establió un sistema educativo que redució la variación d'as luengas con o paso d'o tiempo. Sería en os [[anyos 1960]] cuan o creiximiento economico y la televisión permitioron a universalización de l'italiano. Os grupos minoritarios son chicoz, estando lo mayor d'istos os de parla [[idioma alemán|alemana]] en o sud d'o [[Tirol]], en a [[provincia autonoma de Bozen]] (seguntes o [[censo]] de [[1991]], a población de dita provincia se troba composada por 287.503 personas de parla alemana ([[tiroleses]] etnicos) y nomás que 116.914 de parla italiana) y os [[Eslovenia|eslovenos]] arredol de [[Trieste]]. Atros grupos minoritarios con idiomas parcialment oficials incluyen a minoría de parla [[idioma francés|francesa]] en a rechión d'a [[Val d'Aosta]]; os [[idioma sardo|sardos]], o [[idioma catalán|catalán]], o [[Idioma friulán|friulán]] y lo [[Idioma ladino|ladino]] en as montanyas [[Dolomitas]], estando toz idiomas romances. === Relichión === [[Imachen:Monreale Cathedral exterior BW 2012-10-09 10-23-10.jpg|thumb|Seu de Murriali en Sicilia.]] O [[Ilesia Catolica Romana|catolicismo romano]] ye a relichión mas gran d'o estau italiano. Encara que ya no en ye la relichión oficial, encara tien un papel important en os afers politicos nacionals, en parti debiu a la localización d'a [[Santa Seu]] adintro d'a ciudat de Roma, a capital italiana. Un 87,8% d'os italianos s'identifican como catolicos, encara que nomás que un 37% ye practicant u miembro activo.<ref>{{it}} [http://www.corriere.it/Primo_Piano/Cronache/2006/01_Gennaio/17/cattolici.shtml ''Italia, quasi l'88% si proclama cattolico''], en o ''[[Corriere della Sera]]''. 17 de chinero de 2006.</ref> Atros grupos [[cristianismo|cristianos]] en Italia son os [[Ilesias Ortodoxas Orientals|cristianos ortodoxos orientals]] y os [[Ilesia Ortodoxa Griega|cristianos ortodoxos griegos]]. Os grupos [[protestantismo|protestants]] mas numerosos son os [[pentecostalismo|pentecostals]] y [[evanchelista]]s que agrupan 500.000 personas. Os [[Testigos de Cheová]] s'han estimau en 235.685 personas.<ref>{{it}} [http://www.cesnur.org/religioni_italia/t/testimoni_geova_02.htm ''I Testimoni di Geovà''], en Le Religioni in Italia.</ref> Como resultau d'as recients onadas d'immigración procedents d'atras rechions d'o mundo, bi ha cuasi 800.000 [[islam|musulmans]]<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm ''Muslims in Europe: Country guide''].</ref> === Gastronomía === [[Imachen:Italian_food.JPG|thumb|200px|left|Cualques d'as birollas italianas mas populars: pizza, pasta a la carbonara, [[café exprés]] y gelato.]] {{Articlo principal|Gastronomía d'Italia}} A cocina italiana s'ha desarrollau a traviés de sieglos de cambios socials y politicos, con radices que se remontan a [[sieglo IV aC]]. A cocina italiana en ella mesma tien fuertes influxos, procedents d'a cocina etrusca, a griega antiga, a romana antiga, a bizantina y a chueva. Se producioron cambios significativos con o descubrimiento d'o [[America|Nuevo Mundo]] con a introducción de productos como [[Solanum tuberosum|trunfas]], [[Solanum lycopersicum|tomates]], [[Pimiento morrón|pimientos morrons]] y [[panizo]], que agora son fundamentals en a cocina pero que no s'introducioron en cantidat que dica lo [[sieglo XVIII]]. A cocina italiana se destaca per a suya diversidat rechional y abundancia de diferencias en o gusto y ye conoixida per estar una d'as mas populars d'o mundo, exercendo un fuerte influxo en l'estranchero. A [[dieta mediterrania]] constituye la base d'a cocina italiana, rica en [[pasta]]s, [[Pisces|peix]], [[fruita]]s y [[verdura]]s y caracterizada per a suya extrema sencillez y variedat, con muitos platos que tienen nomás que de cuatro a ueito ingredients.<ref>{{en}} ''The Silver Spoon'' {{ISBN|88-7212-223-6}}, 1997.</ref> Os guisanders italianos se basan sobretot en a calidat d'os ingredients y no en una preparación elaborada.<ref>{{en}} Mario Batali: ''Simple Italian Food: Recipes from My Two Villages'' (1998), {{ISBN|0-609-60300-0}}.</ref> Os platos y recetas son a ormino derivaus d'a tradición local y familiar en cuenta de creyaus per chefs, per lo que muitas recetas son ideyals pa cocinar en casa, estando ista una d'as prencipals razons dezaga d'a creixent popularidat mundial d'a cocina italiana, dende America dica Asia. Os ingredients y platos vareyan muito seguntes a rechión. A cocina italiana se basa en gran medida en productos tradicionals; o país tien un gran numero d'especialidaz tradicionals protechidas per a legislación de l'[[Unión Europea]]. Lo [[queso]], os [[embutiu]]s y lo [[vin]] son fundamentals en a cocina italiana, con muitas declinacions rechionals y etiquetas de Denominación d'Orichen Protechida u Indicación Cheografica Protechida, y de conchunta con o [[café]] (especialment l'[[Café exprés|exprés]]) forman parti d'a cultura gastronomica italiana. Os [[postre]]s tienen una larga tradición de fusionar sabors locals como fruitas citricas, [[pistacho]] y [[almendra]]s con quesos dulces como [[mascarpone]] y [[ricotta]] u sabors exoticos como [[cacau]], [[vadenilla]] y [[canela]]. O [[gelato]], [[tiramisú]] y [[cassata]] se troban entre los eixemplos mas famosos de postres, [[pastel]]s y pastelería italianos.<ref>{{en}} [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/10261930/Tiramisu-claimed-by-Treviso.html ''Tiramisu claimed by Treviso''], en telegraph.co.uk.</ref> == Esporte == {{Articlo principal|Esporte en Italia}} Italia tiene una larga tradicción esportiva que se remonta a lo menos a la epoca [[Etruscos|etrusca]], a la cual se suma l'asimilación d'as costumbres griegas por l'[[Antiga Roma]], en a cual los esportes y chuegos que se practicaban se convirtioron en grans escayecimientos muito populars y repartius per tota la suya extensión. Estes esportes incluyiban luitas, las mas famosas de gladiadors, cursas a piet, cursas de caballos y cuadrigas como los mas populars. Esta tradición esportiva que se mantiene dica l'actualidat, en a cual l'esporte mes popular y practicau ye o [[fútbol]], que ye conoixiu como ''calcio''; a competición futbolistica mas important d'Italia ye la [[Serie A]]. O [[basketbol]] tamién ye un esporte muit practicau y la suya competición mas important ye la [[Lega Basket Serie A]], que ye la mas alta d'as categorías de basketbol d'Italia, estando por debaixo la [[LegADue]] y l'atro esporte mas popular per alto d'a resta ye lo voleibol. En Italia se practican cuasi la totalidat d'esportes actuals y antiparte d'os tres ya mencionaus que son per dencima d'a resta destacan en un segundo libel; l'[[atletismo]], lo [[rugby]], lo [[ciclismo]] y lo [[waterpolo]]. Per lo suyo relieve cheografico con cordilleras de gran altura tamién ye posibe realizar [[esportes d'hibierno]] que tamién gozan de gran popularidat. Per unatra parte, tambien per tradicción las [[Motociclismo|cursas motociclistas]] y [[Automobilismo|automobilisticas]] liberan pasions entre los aficionaus. Amás siguen practicando-se multitut de chuegos y esportes tradicionals como [[Pilota (esporte)|chuegos de pilota]] con muitas variants, cualques chugaus en pistas clamadas ''Sferisteri'', palios, que son cursas de muit diferents formas y normas y lo [[Calcio florentino|calcio florentino]] un mezclallo de fútbol, rugby y boxeyo. === Italia en os Chuegos Olimpicos === * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]]. * ''Categoría principal:'' [[:Categoría:Italia en os Chuegos Olimpicos]]. Italia en os [[Chuegos Olimpicos]] ye representada per o [[Comité Olimpico Nacional Italiano]], creyau en l'anyo [[1914]] y miembro d'o [[Comité Olimpico Internacional]] dende ixe mesmo anyo. Participó por primera vegada en os [[Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896|d' Atenas 1896]] y no participó de forma oficial en os de [[Chuegos Olimpicos de Saint Louis 1904|1904]], pero dende alavez participa de forma ininterrumpida dica l'actualidat (2025), en ixas edicions lo país ha obteniu un total de 657 medallas repartidas d'a siguient forma: 228 d'oro, 201 d'archent y 228 de bronce. En os Chuegos Olimpicos d'Hibierno ha participau en todas as edicions en as que ha aconseguiu un total de 171 medallas: 52 d'oro, 49 d'archent y 70 de bronce. == Turismo == Italia ye universalment definida como un d'os destins turisticos mas polius, fascinants y ricos en historia y naturaleza pa visitar absolutament, pa toz os estranchers. Qui son de vacanzas en Italia no pueden privar de sentir-se cautivaus per as marabillosas costas,<ref> {{en}} [https://web.archive.org/web/20201109150557/https://arrestedworld.com/beaches-in-italy/ ''Costal beaches in Italy''].</ref> per os chiquez y encantadors lugars medievals, per os paisaches pinturescos cautivaus con [[vinya]]ls y [[olivera]]s, y per os impresionants y sorprendents espectaclos d'as suyas montanyas. Cada rechión alza tresoros naturals, historicos y culturals d'incalculable valor. Italia ye una d'as destinacions turisticas mas apreciadas d'o mundo, gracias a la combinación d'arte, historia, paisaches naturals y cultura gastronomica. === Laco de Como === O [[laco de Como]] ye una d'as principals destinacions turisticas de luxo, estando famoso por os suyos paisaches pinturescos, os suyos lugars caracteristicos y as suyas villas historicas. Entre las localidaz mas conoixidas, que inspiroron a [[Leonardo da Vinci]], se troban [[Lierna]], un d'os lugars mas exclusivos d'o laco de Como, conoixiu por as suyas villas historicas y rotas panoramicas, [[Lecco]], famoso por a suya ubicación a piez d'as montanyas, y [[Varenna]], un lugar medieval con acceso a rotas naturalisticas arredol d'o lago. === Lazio === [[Roma]], a capital d'Italia, ye famosa por os suyos molimentos historicos, como lo [[Coloseu]], lo [[Panteón]] y la [[Ciudat d'o Vaticano]]. A ciudat ye un centro cultural, relichioso y turistico d'importancia global. === Liguria === [[Portofino]] ye un d'os lugars mas exclusivos d'a clamada "Riviera Ligure", conoixiu por o suyo puerto turistico, as suyas casas coloridas a lo canto d'a mar y as suyas boutiques de luxo. A localidat atraye turistas internacionals y celebridaz. === Lombardia === [[Milán]] ye la capital economica, d'a moda y d'o disenyo italianos, famosa por o [[Duomo de Milán]], a [[Galería Vittorio Emanuele II]] y lo [[Teatro alla Scala]]. A ciudat atraye visitantes por compras, arte y eventos internacionals. === Veneto === [[Venecia]] ye famosa por as suyas canals, puents historicos, a [[basilica de Sant Marcos de Venecia]] y plazas iconicas. A ciudat ye un centro cultural y turistico d'importancia mundial, con muitos [[museu]]s y eventos artisticos. == Referencias == {{listaref|2}} == Veyer tamién == * [[Rechions d'Italia]]. * [[Provincias d'Italia]]. * [[Comunas d'Italia]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Italy|Italia}} * {{en}} [https://web.archive.org/web/20201109173257/https://arrestedworld.com/beautiful-cities-in-italy/ 15 Most Beautiful Cities in Italy] (as 15 ciudaz mas polidas d'Italia). {{Europa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Italia|*]] 74i9yxuxewr9gd834y81dz2llpptv8x Estaus Unius 0 2270 2480069 2476918 2026-09-30T19:33:01Z RenatoGar 80073 2480069 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo destacau}} {{Articlo 1000|+30|D}} {{Ficha de país | nombre_oficial = United States of America | nombre_común = Estaus Unius | nombre = Estaus Unius d'America | imachen_bandera = Flag of the United States.svg | imachen_escudo = US-GreatSeal-Obverse.svg | simbolos = | imachen_mapa = LocationUSA.svg | lema_nacional = ([[1776]] - ) ''E Pluribus Unum''<br />([[latín]], "''De muitos, un''")<br />([[1956]] - ) ''In God We Trust''<br />([[Idioma anglés|anglés]], "''En Dios confitamos''") | himno_nacional = ''[[Star Spangled Banner]]'' | capital = [[Washington, DC]] | capital_población = 689.545 | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[Nueva York]] | idiomas_oficials = Garra. <br />''De facto'', l'[[anglés americano]] en cuasi tot o país. | gubierno = [[Republica|Rep. federal presidencialista]] | enfiladors_titols = [[President d'Estaus Unius|President]] | enfiladors_nombres = [[Donald Trump]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = Declarata<br />Reconoixida | establimiento_calendatas = d'o Reino Uniu<br />[[4 de chulio]] de [[1776]] <br />[[3 de setiembre]] de [[1783]] | superficie = 9.826.675 | superficie_posición = 4 | superficie_augua = 2,198% | mugas = | costas = | población = 331.449.281 | población_posición = 3 | población_densidat = 33,6 | población_anyada = 2020 | PIB = $14,264 billons | PIB_anyada = 2008 | PIB_posición = 1 | PIB_per_capita = $46.859 | moneda = [[Dólar estausunidense]] ($) | chentilicio = Estausunidense{{DACC}} u estausunidenco/a{{DACC}} | horario = [[UTC]]-4 a [[UTC]]-10 | hhorario_estiu = | cctld = [[.us]] | codigo_telefonico = +1 | prefixo_radiofonico = | codigo_ISO = | miembro_de = [[ONU]], [[OTAN]], [[OEA]], [[APEC]], [[OCDE]], [[OSCE]] | notas = }} [[Imachen:Empire State Building From NJ.jpg|right|thumb|250px|O ''[[Empire State Building]]'' ([[Nueva York]], [[Nueva York (estau)|Nueva York]]).]] [[Imachen:Bull Bison in Mud Volcano Area.JPG|right|thumb|250px|Un [[Bison bison|bisont]] en o [[Parque Nacional Yellowstone]].]] Os '''Estaus Unius d'America''' (en [[Idioma anglés|anglés]]: ''United States of America'', abreviato ''USA'') ye un [[país]] formato por una [[federación]] de 50 [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]] situatos en a parte norte d'[[America]], independient dende o [[4 de chulio]] de [[1776]] en a [[Guerra d'a Independencia d'os Estaus Unius]] contra o [[Reino Uniu]], cuan as primitivas 13 colonias d'a costa este facioron a suya declaración d'independencia. A suya [[Capital (politica)|capital]] ye a ciudat de [[Washington, DC]], establida en a honor de [[George Washington]] entre os estaus de [[Maryland]] y [[Virchinia]], en un districto federal dito [[Districto de Columbia]]. A suya forma de gubierno ye a [[Republica]] [[Federalismo|federal]], en un sistema de [[democracia]] [[Democracia representativa|representativa]] de tipo [[Presidencialismo|presidencialista]], estando l'actual [[President d'os Estaus Unius|president]] [[Donald Trump]]. A [[Constitución d'os Estaus Unius]] fue adoptada o [[17 de setiembre]] de [[1787]], estando ratificada en [[1788]], fendo asinas d'as primitivas 13 colonias un unico país independient. A suya [[Población humana|población]] ye de 317.238.626 habitants ([[2013]]) en una [[superficie]] de 9.826.675 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 33 hab/km². Estaus Unius ye asinas o tercer país d'o mundo por a suya superficie y tamién por a suya población. Estaus Unius muga a lo norte con [[Canadá]], a lo sud con [[Mexico]], a l'este con l'[[Oceano Atlantico]] y a l'ueste con l'[[Oceano Pacifico]], encara que o estau d'[[Alaska]] ye a o norte de [[Canadá]], o estau de [[Hawaii]] ye en l'Oceano Pacifico y os Estaus Unius son titulars de bellatros territorios en a [[mar Caribe]] u l'Oceano Pacifico. O estau d'Alaska muga a lo sud con [[Canadá]] y a l'ueste, en trescruzando l'[[estreito de Bering]], ye [[Rusia]]. Asinas, nomás 49 d'os 50 estaus se troban en [[America]], fendo parte o estau de Hawaii d'[[Oceanía]]. A [[economía d'Estaus Unius]] ye actualment a primera economía mundial, con un [[Producto Interior Bruto]] de mas de 13 billons de [[Dólar estausunidense|dólars estausunidenses]], ye decir, alto u baixo lo 19% d'a producción mundial. Estaus Unius ye miembro fundador d'a [[Organización d'as Nacions Unidas]], organización que tien una d'as suyas seus en a ciudat estausunidense de [[Nueva York]], y o país ye miembro permanent d'o [[Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas]]. O país tamién ye miembro de cuantas atras organizacions internacionals, como a [[OTAN]], a [[OEA]], l'[[APEC]], a [[OCDE]] u a [[OSCE]]. Encara que a luenga mas charrada d'o país ye a [[Idioma anglés|luenga anglesa]] en as suyas variants conoixidas como ''[[anglés americano|American English]]'', no tien garra luenga oficial, atamas de que l'anglés ye a luenga oficial ''de facto''. Sindembargo, se i charran encara cuantas luengas d'os indios americanos, y a mayor parte d'os inmigrants charran a suya luenga orichinaria, destacando l'[[Idioma italiano|italiano]], l'[[Idioma alemán|alemán]] u o [[Idioma chinés|chinés]], encara que se i charran cuasi todas as luengas. Antiparte, o [[Idioma castellano|castellano]] ye a luenga charrada d'antis de dentrar en os Estaus Unius de parte d'os estaus d'o sud-ueste d'o país, amás d'estar a luenga d'un numero muit important d'inmigrants en o [[sieglo XX]]. Ista inmigración, muit variada en os suyos oríchens, fa que os Estaus Unius sigan uno d'o países con mayor diversidat etnica d'o mundo.<ref>Adams, J.Q., y Pearlie Strother-Adams (2001): ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. {{ISBN|0-7872-8145-X}}.</ref> == Etimolochía == En 1507, o [[Cartografía|cartografo]] alemán [[Martin Waldseemüller]] fació un mapa d'o mundo a on que nombraba as tierras d'o hemisferio occidental como [[America]], en honor a l'explorador y cartografo italiano [[Amerigo Vespucci]].<ref>{{cita web|url=http://www.usatoday.com/news/nation/2007-04-24-america-turns-500_N.htm?csp=34|títol=Cartographer Put 'America' on the Map 500 years Ago|obra=USA Today|calendata=2007-04-24|calendata_acceso=2008-11-30}}</ref> As antigas colonias britanicas emplegoron por primera vegada o nombre moderno dimpués d'a [[declaración d'independencia d'os Estaus Unius|declaración d'independencia]], "''a declaración unanime d'independencia d'os Estaus Unius d'America''" (a parola "Unius" apareixeba en minusclas en a declaración) o [[4 de chulio]] de [[1776]].<ref>{{cita web|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/charters.html|títol=The Charters of Freedom|editorial=National Archives|calendata_acceso=2007-06-20}}</ref> L'actual nombre se fació oficial o [[15 de noviembre]] de [[1777]], cuan o [[Segundo Congreso Continental]] adoptó los [[Articlos d'a Confederación]], que deciban, "''O nombre d'ista Confederación será 'Os Estaus Unius d'America'''". O nombre curto "Estaus Unius" ye tamién estándard, atras formas comuns son en [[Idioma anglés|anglés]] U.S. y USA y en [[Idioma aragonés|aragonés]] EUA u EEUU, coloquialment en anglés tamién gosa decir-se ''the U.S. of A.'' u ''the States'' (en aragonés "os Estaus"). ''[[Columbia (nombre)|Columbia]]'', que gosó estar un nombre popular ta os Estaus Unius, se deriva de [[Cristofo Colombo]] que tamién apareixe en o nombre d'o [[Washington, D.C.|Districto de Columbia]]. Una forma estándard ta referir-se a los ciudadans d'os Estaus Unius ye "americano", "nortamericano" u tamién "estausunidense". En anglés nomás se fa servir a primera d'istas formas, y por ixo no ye guaire común emplegar l'adchetivo "americano" ta referir-se a personas que no tiengan a nacionalidat d'Estaus Unius.<ref>Wilson, Kenneth G. (1993). ''The Columbia Guide to Standard American English''. New York: Columbia University Press, pp. 27–28. {{ISBN|0-231-06989-8}}.</ref> == Cheografía fisica == [[Imachen:MountMcKinley BA.jpg|thumb|left|200px|O [[Monte McKinley]].]] [[Imachen:Lower Yellowstone Fall.JPG|thumb|200px|[[Salto d'augua]] en o [[Parque Nacional Yellowstone]].]] {{Articlo principal|Cheografía d'os Estaus Unius}} Os Estaus Unius son situatos cuasi en a suya totalidat en o [[hemisferio occidental]]: os cuaranta y ueito estaus continentals u contiguos se troban en o centro d'o subcontinent [[nortamerica]]no y s'estendillan dende l'[[Oceano Atlantico]] dica l'[[Oceano Pacifico]]. Mugan a lo norte con [[Canadá]], y a lo sud con [[Mexico]] y con o [[Golfo de Mexico]]. [[Alaska]], o estau mas gran en [[superficie]] y deseparato d'a resta d'os estaus continentals por Canadá, muga con l'Oceano Pacifico a lo sud y con l'[[Oceano Arctico]] a lo norte. [[Hawaii]] ye un [[archipelago]] d'o Pacifico central a l'ueste d'[[America d'o Norte]]. Estaus Unius ye o tercer u cuatreno país mas gran d'o mundo, pendendo de como se consideren as disputas territorials entre [[China]] y a [[India]].<ref>[http://education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html;_ylt=As1XMsN8 kgSx746VWazy_s7PecYF Yahoo Education 20-02-2007]</ref> Os Estaus Unius tamién administran diversos territorios insulars d'a [[mar Caribe]] y de l'Oceano Pacifico. A plana costera de l'Atlantico da lugar a [[selva]]s [[caducifolio|caducifolias]] y a la [[sierra de Piemont]]. A cadena montanyosa d'os [[Apalaches]] desepara o litoral d'os [[Grans Lacos d'America d'o Norte|Grans Lacos]] y as tascas d'o [[Meyo Ueste]].<ref name="Jones10">(Jones, 1996:10)</ref> O sistema fluvial d'o [[Mississipí-Missouri]], o cuatreno [[río]] mas gran d'o mundo en amplaria, fluye de norte enta sud d'o centro d'o país.<ref name="Jones10"/> As planas fértils, conoixidas como as [[Grans Planas]] s'estendillan dica l'ueste. As [[Montanyas Rocosas]] s'estendillan de norte ta sud a l'ueste d'as Grans Planas, deseparando o centro d'o país de l'[[Oceano Pacifico]].<ref name="Jones10"/> L'aria que se troba a l'ueste d'ista cadena montanyosa ye [[Disierto|desertica]] (se bi troban o [[Disierto de Mojave]] y a [[Gran Cuenca]]). A [[Sierra Nevada (Estaus Unius)|Sierra Nevada]] s'estendilla de manera paralela a las Rocosas, amán d'a costa d'o Pacifico. Con os suyos 6.194 [[metro]]s d'[[altaria]], o [[Monte McKinley]] ye o pico mas alto d'o país. Bi ha [[volcán|volcans]] activos en l'[[archipelago Alexander]] y as [[islas Aleutianas]]; tot o estau de Hawaii se troba sobre islas volcanicas tropicals. [[Imachen:Mount Whitney 2003-03-25.jpg|thumb|right|200px|O [[Monte Whitney]].]] Belunas d'as prencipals tucas d'Estaus Unius son: {| class="wikitable sortable" ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Tuca]] ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Estaus d'os Estaus Unius|Estau]] ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Cordelera]]<br />u macizo ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Altaria]]<br />en [[metro]]s |- ||[[Monte McKinley]]||[[Alaska]]||[[Cordelera d'Alaska]]||6.194 |- ||[[Monte Whitney]]||[[California]]||[[Sierra Nevada (Estaus Unius)|Sierra Nevada]]||4.421 |- ||[[Monte Elbert]]||[[Colorado]]||[[Montanyas Rocosas]]||4.401 |- ||[[Monte Rainier]]||[[Washington (estau)|Washington]]||[[Cordelera d'as Cadreitas]]||4.392 |- ||[[Monte Saint Elias]]||Alaska||||5.489 |} === Clima === [[Imachen:Prospect Heights Blizzard NYC 2-12-06.jpg|thumb|left|200px|Nevazo en a ciudat de [[Nueva York]].]] Os Estaus Unius, debito a la suya grandaria y variedat cheografica, incluyen cuasi toz os tipos de [[clima]]s. Dende l'este enta o meridiano 100, o clima ye dende [[clima continental humedo|continental humedo]] en o norte dica [[clima subtropical humedo|subtropical humedo]] en o sud. A parte sud d'a [[peninsula de Florida]], asinas como l'archipelago de Hawaii tienen un [[clima tropical]]. As Grans Planas a l'ueste d'o meridiano 100 son semi-aridas. Muitas d'as montanyas occidentals tienen un [[clima alpín]]. En a Gran Cuenca o clima ye arido, desertico en o sud-ueste, [[clima mediterranio|mediterranio]] en a costa de [[California]], y [[Clima oceanico|oceanico]] en as costas d'[[Oregón]], [[Washington (estau)|Washington]] y sud d'[[Alaska]]. A mayoría d'Alaska tien un [[clima subarctico]] u [[Clima polar|polar]]. As condicions climaticas extremas no son guaire raras en os estaus que se troban chunto a lo [[Golfo de Mexico]], a on que gosa haber [[Ciclón tropical|tormentas tropicals]]. A mayor parte d'os tornados en o mundo ocurren en iste país, prencipalment en l'aria conoixida como ''[[Tornado Alley]]''.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp Tornado Alley, USA]. Perkins, Sid. Science News.</ref> === Medio ambient === [[Imachen:Haliaeetus leucocephalus2.jpg|thumb|150px|L'[[Haliaeetus leucocephalus|alica de capeza blanca]] ye l'au nacional d'os Estaus Unius dende [[1782]].]] Os Estaus Unius estan consideratos como un país de [[país megadiverso|megadiversidat]] ecolochica: arredol de 17.000 especies de [[Tracheobionta|plantas vasculars]] se pueden trobar en os estaus continentals y [[Alaska]], y mas de 1.800 especies de [[flor]]s se troban en [[Hawaii]], estando bien poquetas d'istas las que se troban amás en o continent.<ref>[https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf Vascular Plants of the United States.] Morin, Nancy. National Biological Service</ref> Bi ha en os Estaus Unius mas de 400 especies de [[Mammalia|mamifers]], 750 d'[[Aves|aus]], y 500 de [[Reptilia|reptils]] y [[Amphibia|anfibios]].<ref>{{en}} [http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species.] SDI Group</ref> Bellas 91.000 especies d'[[Insecta|insectos]] han estau rechistratas.<ref>{{en}} [http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm Numbers of Insects] (Species and Individuals). Smithsonian Institution</ref> O ''[[Endangered Species Act]]'' de [[1973]] ye una lei que proteche as especies menazadas u en [[Especie en periglo d'extinción|periglo d'extinción]] y os suyos [[habitat]]s, que estan cusiratos por o [[Servicio de Pescata y Vida Salvache d'os Estaus Unius|Servicio de Pescata y Vida Salvache]]. Bi ha cincuanta y ueito [[Arias protechidas d'Estaus Unius|parques nacionals]] y cientos d'atros parques administratos federalment, selvas y arias naturals.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20061001195645/http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639 National Park Service Announces Addition of Two New Units]. National Park Service</ref> En conchunto lo gubierno poseye un 28,8% d'a superficie d'o país.<ref name=FL>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090309172818/http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf Federal Land and Buildings Ownership]. Republican Study Committee</ref> A mayoría d'istas arias baixo control d'o Gubierno federal son logadas a interpresas que expleitan os recursos de [[gas natural]] u [[petrolio]], a [[menería]], a [[industria fustera]] u a [[ganadería]]. Un 2,4% s'emplega ta usos militars.<ref name=FL/> == Historia == {{Articlo principal|Historia d'Estaus Unius}} [[Imachen:Cliff Palace MVNP.jpg|right|thumb|250px|[[Cliff Palace]], en o [[Parque Nacional de Mesa Verde]] ([[Colorado]]), un chacimiento d'os [[anasacis]].]] Encara que os Estaus Unius naixioron como un país independient con a [[Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos|Guerra d'Independencia]] contra o [[Reino Uniu]] dende [[1773]], a [[Historia d'Estaus Unius]] no prencipia con ista guerra, sino que ye muit anterior, remontando-se dica os primers pobladors d'o continent que habitaban el territorio que actualment ye o país. Se creye que o continent americano recibió os suyos primers pobladors arredol d'o 40.000 aC, encara que nomás bi ha restas [[Arqueolochía|arqueolochicas]] comprebadas dende o [[sieglo XXI aC]] en [[Alaska]], provenients de [[Siberia]] a traviés d'o [[estreito de Bering]] que desepara Alaska d'[[Asia]], encara que seguntes bella teoría o continent recibió tamién población dende [[Oceanía]] a traviés de l'[[Oceano Pacifico]] en a rechión de [[Sudamerica]]. Colonos d'orichen [[Europa|europeu]] s'establioron en a costa occidental estausunidense, a lo canto de l'[[Oceano Atlantico]], dende o [[sieglo XVI]]: [[Espanya|espanyols]] en [[Florida]] y as costas d'o [[golfo de Mexico]], [[angleses]], [[escoceses]], [[Países Baixos|neerlandeses]], [[daneses]] y [[suecos]], amás de [[franceses]] en as costas de l'[[Oceano Atlantico]], encara que os espanyols forachitoron muitas vegadas istos primers colonizadors foranos. Sindembargo, dende o [[sieglo XVI]] os angleses heban consolidato as suyas posicions en a costa atlantica, establindo asinas un territorio colonial, as ditas ''[[Trece colonias]]'', que proclamoron a suya independencia en [[1776]], prencipiando asinas a [[Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos]], con l'aduya militar, financiera y politica franco-espanyola dica rematar con o reconoiximiento d'a suya independencia efectiva por l'antiga metropoli. O nuevo país, luego d'a suya independencia, prencipió una expansión enta l'ueste, enta o dito ''[[Far West]]'', anexionando muitos territorios, incluyindo-ie antigas colonias espanyolas en guerras con o suyo vecín [[Mexico]], como [[Texas]], [[Nuevo Mexico]], [[Arizona]], [[Nevada]] u [[California]], amás de [[Florida]], creyando una gran potencia economica basada en una mano d'obra [[Esclavitut|esclava]] y que recibirba una important inmigración europea. A [[Guerra Civil Estausunidense]], a meyatos d'o [[sieglo XIX]], remató lo rechimen esclavista, proclamando a emancipación d'os esclavos de [[raza negra]], ubrindo amás as puertas a la introducción en o país d'a [[Revolución industrial]]. Antiparte, demientres a suya expansión enta l'ueste, os estausunidenses luitoron contra os [[pueblos amerindios]] en as ditas [[Guerras Indias]], ta fer-los reblar y albandonar os suyos territorios arrinconandolos en [[Reserva india|reservas]]. En [[1914]], en prencipiar a [[Primera Guerra Mundial]], Estaus Unius yera una d'as prencipals potencias economicas d'o mundo, y a suya dentrada en a guerra con os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]], en [[1917]], estió decisiva ta rematar ixe conflicto en prechudicio d'as [[Potencias Centrals]]. Manimenos, o país se replegó en o suyo interior, sin participar en os intentos de paz dimpués d'o [[Tractau de Versailles]], dica la suya intervención en a [[Segunda Guerra Mundial]] dende [[1941]] tamién con os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]], cuan o país prenió consciencia d'estar una gran potencia no nomás economica sino tamién politica y militar. Asinas o suyo papel estió fundamental en a construcción d'as [[Nacions Unidas]], como base d'o sistema politico internacional d'a post-guerra, y en o establimiento d'a [[OTAN]] como palanca militar ta la [[Guerra Freda]] contra la [[Unión Sovietica]] en os anyos [[Anyos 1960|1960]]-[[Anyos 1990|1990]], que remató con a [[disolución d'a Unión Sovietica]] en [[1991]] y con a presencia d'Estaus Unius como a gran potencia militar de prencipios d'o [[sieglo XXI]]. === Primers pobladors === [[Imachen:Monks Mound.jpg|left|thumb|250px|O chacimiento arqueolochico de [[Monk's Mound]] ([[Patrimonio d'a Humanidat]]), d'os [[Cahokia]], parte d'os [[Mound Builders]] u constuctors de tumulos, en [[Collinsville (Illinois)|Collinsville]] ([[Illinois]]).]] Actualment, seguntes as hipotesis d'os historiadors, se creye que os primers habitants d'o continent americano bi plegoron dende [[Asia]], a traviés d'o [[estreito de Bering]],<ref name="Jones10"/> trescruzando asinas o punto a on que se comunican l'[[Oceano Glacial Arctico]] con l'[[Oceano Pacifico]], en epocas de [[glaciacions]], cuan o nivel d'a mar yera mas baixo y, antiparte, bi heba un puent de [[chelo]] entre os dos continents, dende [[Siberia]] enta [[Alaska]]. Pareixe que ista dentrada de pobladors estió feita en diversas calendatas, entre o [[40.000 aC]] y o [[10.000 aC]], estando toz os [[pueblos amerindios]] descendients d'ixos grupos d'inmigrants d'orichen asiatico. Asinas, ye atestiguada la presencia humana en [[Alaska]] arredol d'o [[sieglo XXI aC]] u en a costa atlantica arredol d'o [[sieglo XVII aC]], seguntes as troballas [[Arqueolochía|arqueolochicas]], encara que as hipotesis dicen que a presencia humana estió anterior. Istos pobladors establioron cualques culturas [[Prehistoria|prehistoricas]] en l'actual territorio estausunidense, u mesmo nuclios de población importants en os territorios d'o sud, a man de l'actual muga con [[Mexico]], con millors condicions climatolochicas ta l'[[agricultura]] que permiteba o desarrollo d'a civilización. Asinas, a Cultura humana mas antiga conoixida en o territorio estausunidense ye a clamada ''[[Cultura Clovis]]'', d'arredol d'o [[sieglo XIV aC]], situada en o territorio de l'actual estau de [[Nuevo Mexico]]. Dimpués d'a ''Cultura Clovis'' se succedioron en a cuenca d'o [[río Mississippi]] os [[anasacis]], os ''[[Mound Builders]]'' u constructors de tumulos, y a dita [[Civilización d'o Mississippi]]. Sindembargo, istas civilizacions y mesmo a suya remeranza desapareixioron antis d'a plegada a America d'os europeus, que nomás troboron en l'actual territorio estausunidense grupos sin una cultura abanzada a o ran europeu, en comparanza con as civilizacions sudamericanas.<ref name="Jones, 1996:11">(Jones, 1996:11)</ref> En o [[sieglo XV]], cuan [[Cristofo Colombo]] plegó a America en l'anyo [[1492]], en o territorio estausunidense nomás i viviba bella tribus de cazataires-recolectors, que no heba establiu denguna civilización abanzada ni dengún nuclio habitato permanent, y que practicaba a sobén o [[nomadismo]] como medio de vida, sin conoixer l'[[agricultura]] u fendo d'ixa tecnica de cultivo de vechetals una ferramienta marguinal reservada a las mullers d'a tribu debant d'o papel d'o barón como cazador. === Colonización europea === {{Articlo principal|Descubrimiento d'America} [[Imachen:MayflowerHarbor.jpg|right|thumb|250px|''O [[Mayflower]] en [[Plymouth]]'', cuadro de [[William Halsall]] de [[1992]].]] {{Articlo principal||Colonización europea d'America|Trece colonias}} Ye fácil que os primers [[Europa|europeus]] en plegar en America estasen os [[vikingo]]s provenients d'[[Escandinavia]] (prencipalment de [[Noruega]]) a traviés d'[[Islandia]] y de [[Groenlandia]], y se diz que [[Leif Ericson]] i plegó a finals d'o [[sieglo X]] u primerías d'o [[sieglo XI]], en establindo-ie una colonia que clamó ''[[Vinland]]'' u ''tierra d'as [[vinya]]s'', por motivos de propaganda, mesmo como s'heba clamato a Groenlandia ''tierra verde''. Sindembargo, ye un tema controvertiu ta os historiadors, en no tener denguna confirmación arqueolochica platera u mesmo documental sobre ixos feitos.<ref name="Jones, 1996:11"/> Antiparte, se diz que [[pesca]]taires d'orichen [[bascos|basco]] u [[bretons|bretón]] bi podioron plegar en o [[sieglo XV]] dezaga d'a pesca d'as [[ballena]]s u de l'[[Gadus morhua|abadeixo]], por as pesquerías de [[Terranova]], encara que no bi ha tampoco [[prueba]]s documentals d'ixe feito. Mesmo, seguntes bellas teorías, ye iste feito o que bi ha dezaga d'o primer viache de Cristofo Colombo, que teneba conoiximiento d'a presencia de tierra en a redolada por os relatos d'os pescataires [[bascos]] y [[bretons]]. Sí ye documentato que [[Cristofo Colombo]] estió lo ''descubridor oficial'' d'America o [[12 d'octubre]] de [[1492]], en plegar en a rechión d'o [[Caribe]], encara que en realidat pensaba que heba plegato a [[China]] u [[Chapón]]. Os [[Espanya|espanyols]] colonizoron os territorios de [[Cuba]] y [[Puerto Rico]] en as [[Antillas]] y dentroron en [[Mexico]] y [[Panamá]], encara que tamién establioron bella colonia en l'actual estau de [[Florida]], forachitando a os [[Francia|franceses]] de relichión [[Protestantismo|protestant]] que se i heban instalato en os [[anyos 1580]] mientres as [[Guerras de Relichión de Francia]]. [[Imachen:St Augustine 1589.jpg|left|thumb|250px|Mapa de [[Saint Agustine]], en [[Florida]], a ciudat mas antiga d'America, en [[1589]].]] Antiparte, colonos tamién de relichión [[Protestantismo|protestant]], a sobén [[angleses]], encara que tamién d'os [[Países Baixos]], [[escoceses]], [[suecos]] u [[daneses]] s'establioron en a costa atlantica estausunidense dende a segunda metat d'o [[sieglo XVI]], y [[franceses]] y angleses ocuporon as costas de [[Canadá]] y d'o [[río Sant Lorient]], dentrando dica os [[Grans Lacos d'America d'o Norte]]. Istos colonos plegoron a la rechión en relación con as exploracions d'os países europeus que quereban trobar un paso por o norte dende l'[[Oceano Atlantico]] enta l'[[Oceano Pacifico]], ta poder acceder a lo [[comercio]] con [[China]], [[India]] y [[Chapón]] evitando lo control d'as atras vías maritimas por [[Espanya]] ([[Cabo de Hornos]] en [[America d'o Sud]]), [[Portugal]] (rota d'a India por o [[cabo de Buena Esperanza]]) u l'[[Imperio Otomán]] ([[mar Roya]]). Ye decir, yeran viaches ta buscar o dito ''[[paso d'o nord-ueste]]''. Os mas antigos lugars habitatos por europeus en l'actual territorio d'os Estaus Unius son: [[Saint Agustine]] en [[Florida]] ([[1565]] por os [[Espanya|espanyols]]), [[Jamestown (Virchinia)|Jamestown]] en [[Virchinia]] ([[1607]] por os [[angleses]]) y [[Plymouth (Massachusetts)|Plymouth]] en [[Massachusetts]], establida en [[1620]] por os ''[[pais pelegrins]]'' (''Pilgrim Fathers'') [[Puritanismo|puritans]] fuyius d'a intolerancia relichiosa en [[Anglaterra]]. Encara que en os [[anyos 1540]] y [[Anyos 1550|1550]] bi habió exploracions espanyolas en a parte sud d'o territorio estausunidense y en no trobar-ie [[oro]] os espanyols albandonoron a conquiesta d'os territorios a lo norte,<ref name="Jones, 1996:11"/> estioron asinas os angleses qui rematoron por unificar toz istos territorios d'a costa atlantica baixo lo suyo control, en establindo-ie un sistema de ''colonias'' administrativament independients dica creyar as clamadas ''[[Trece colonias]]''. Os [[espanyols]] dentroron sindembargo en l'actual territorio estausunidense dende o sud, a partir d'as suyas conquiestas en [[Mexico]], y tamién en puyando enta o norte por a costa de l'[[Oceano Pacifico]] con ciudaz como [[San Francisco (California)|San Francisco]], y mesmo os [[Imperio Ruso|rusos]] facioron a suya aparición dende [[Siberia]], trescruzando o [[estreito de Bering]] dica [[Alaska]] u mesmo dica [[Oregón]] u a parte norte de [[California]]. Antiparte, os colonos [[franceses]], dende as suyas bases en [[Nueva Orleans]], en o [[golfo de Mexico]], puyoron por a val d'o [[río Mississippi]], establindo-ie a [[Loisiana (Nueva Francia)|Loisiana]] en a suya desembocadura. [[Imachen:Thirteen Colonies 1775 map-an.svg|right|thumb|Mapa d'o nord-este d'America en [[1775]], alto u baixo.]] Mientres o [[sieglo XVII]] [[Anglaterra]] establió as suyas primeras colonias importants en territorio estausunidense, a sobén por iniciativa privada y vinclada a problemas de tipo [[Relichión|relichioso]] en a metropoli, estando amás conoixida a que fació plegar a 1.000 colonos, alto u baixo, en [[1630]] a l'actual [[Massachusetts]], que yeran de confesión [[Puritanismo|puritana]] y que establioron bella ciudat en a comarca, como [[Boston (Massachusetts)|Boston]] en a costa, encara que dentroron ta establir chicotas localidaz dica 30-40 [[km]] en l'interior d'o territorio.<ref>(Jones, 1996:15)</ref> En o [[sieglo XVIII]], os angleses prencipioron una muit ampla expansión d'os suyos territorios, doblando a [[superficie]] de territorio colonizato y multiplicando por ueito a suya [[Población humana|población]], con una creixenza de población muito mes gran que a meya europea en ixas envueltas.<ref name="Jones, 1996:25">(Jones, 1996:25)</ref> En primer lugar, dende as planas costeras enta l'ueste d'o continent, en luitas contra as tribus d'os [[amerindios]] que i viviban. En segundo lugar, contra as colonias francesas de Loisiana, que yeran un competidor comercial respective d'o lucrativo comercio de [[pellizo]]s d'animals salvaches ta [[pelletería]]. Y en tercero, contra os espanyols que teneban as suyas posicions en Florida. Amás, tamién prencipioron una explotación extensiva de l'[[agricultura]] en as colonias d'o sud, primero con [[mano d'obra]] d'orichen blanco en rechimen de semi-[[esclavitut]] (a sobén, colonos d'orichen [[Irlandeses|irlandés]] u [[escoceses|escocés]]), y luego con una masiva importación d'esclavos negros, cuan l'agricultura se convertió en bel lugar en un lucrativo negocio, como con o [[cotón]] u o [[tabaco]]. A población que i plegó en o sieglo XVIII ya no yera nomás d'orichen [[angleses|anglés]] u [[escoceses|escocés]] y de relichión [[Protestantismo|protestant]], porque en os suyos territorios d'orichen prencipió a estendillar-se a teoría de que a población d'un territorio yera una d'as suyas fuents de riqueza, que no se podeba ninviar difuera d'o territorio, y s'aprobó bella mesura ta dificultar a emigración d'[[angleses]] enta America.<ref name="Jones, 1996:25"/> Plegoron asinas [[irlandeses]] [[Catolicismo|catolicos]], encara que tamién [[hugonoz]] [[franceses]] fuyius de Francia cuan [[Loís XIV de Francia|Loís XIV]] derogó l'[[Edicto de Nantes]], u chents que plegaban dende [[Alemanya]] y dende os cantons de [[Suiza]] de [[Idioma alemán|luenga alemana]], fuyindo d'as guerras de relichión en Europa (istos alemans s'establioron a sobén en [[Pennsilvania]], a on encara hue se charra l'[[alemán de Pennsilvania]]); tamién bi plegoron os [[escoceses d'Ulaidh]] que albandonaban a suya tierra por as malas condicions economicas, y que yeran [[Presbiterianismo|presbiterians]]. Sindembargo, ista nueva población no se mezcló con as anteriors poblacions u entre sí, sino que en ista primera etapa formaba chicoz nuclios etnicos, como en un mosaico.<ref name="Jones, 1996:26">(Jones, 1996:26)</ref> Os colonos europeus que bi plegoron no plegoron sindembargo como población libre, porque plegoron con contratos de semi-[[esclavitut]], ta pagar o suyo viache u en plegar-ie como parte d'una condena chudicial, encara que ista servitut teneba una durada limitada en o tiempo.<ref>(Jones, 1996:27)</ref> Sindembargo, tamién plegaba a población [[Esclavitut|esclava]] ''stricto sensu'', que yera d'orichen [[africa]]no y que a sobén plegaban a las colonias d'o sud, ta treballar en as grans [[Plantación|plantacions]]. En [[1670]] nomás yeran 2.000 personas en [[Virchinia]], pero o suyo numero continó o suyo crecimiento, y s'aprobó bella norma que feba que a suya situación d'esclavitut fuese ta cutio, como en [[Virchinia]] u [[Maryland]], transmitindo ixa situación a los suyos fillos.<ref name="Jones, 1996:26"/> O 80% d'os esclavos africanos (arredol de 350.000 personas en [[1763]]) viviban en os estaus d'o sud; en [[1756]] en Virchinia os africanos yeran mas d'o 40% d'a población, y en [[1751]] en [[Carolina d'o Sud]] mas d'o 60%.<ref>(Jones, 1996:28)</ref> Ista situación permitió una important millora d'as infraestructuras en o territorio d'as Trece colonias, que en [[1775]] teneban una [[Población humana|población]] de mas de 2 milions d'habitants. En ixas envueltas, a [[Cultura d'os Estaus Unius]] teneba muita relación con a [[Cultura d'Europa]], en estar as unicas radices culturals d'os colonos o continent europeu.<ref>(Jones, 1996:9)</ref> === Guerra d'Independencia === {{Articlo principal|Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos}} [[Imachen:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|left|thumb|250px|''A declaración d'independencia'' d'o [[4 de chulio]] de [[1776]], cuadro de [[1819]] d'o pintor [[John Trumbull]].]] En os [[anyos 1760]]-[[anyos 1770|1770]], a situación politica d'as Trece colonias evolucionó. En primer lugar, a población d'orichen europeu heba desarrollato en ixos territorios una sociedat culturalment a lo mesmo nivel que a suya metropoli, con vías de comunicación internas parellanas a las anglesas, pero teneba bloqueyato o suyo abance por a presencia politica d'Anglaterra. Asinas, uno d'os obchectivos d'as colonias yera la suya expansión enta l'ueste, dezaga d'os [[monts Apalaches]], enta os territorios que nominalment feban parte dica ixe inte d'o dominio colonial francés y que os angleses heban conquiesto demientres a [[Guerra d'os Siet Anyos]], encara que o Gubierno britanico lis negaba ixa posibilidat, temendo lo fortaleiximiento d'a posición d'as colonias debant d'a metropoli cuan o Reino Uniu teneba que absorber a 80.000 colonos d'orichen francés que yeran en [[Canadá]], amás d'organizar as nuevas colonias conquiestas. D'atra man, as guerras con [[Francia]] y con [[Espanya]] facioron que o [[Parlamento britanico]], instigato por o [[Lista de primers ministros d'o Reino Uniu|primer ministro]] [[George Grenville]], puyase os [[impuesto]]s a toz os suyos territorios ta recullir diners (a deuda publica anglesa s'heba duplicato demientres a guerra),<ref>(Jones, 1996:42)</ref> incluyindo-ie as colonias americanas, sin parar cuenta en as protestas d'os colonos que deciban que ixos impuestos s'heban creyato sin o suyo consentimiento, en no estar representatos en o Parlamento britanico, a on que nomás teneban representación os territorios metropolitans. [[Imachen:Boston Massacre.jpg|right|thumb|250px|Grabato propagandistico d'epoca d'a ''[[Mortalera de Boston]]'', feito por [[Paul Revere]].]] A tensión puyó de ran en 1765, cuan o Parlamento britanico aprebó un nuevo impuesto en a dita ''Lei d'o Timbre''.<ref>(Jones, 1996:43)</ref> Ista lei se referiba a toz os territorios colonials angleses en America, y asinas por tot o territorio apareixioron organizacions politicas secretas, ditas ''Fillos d'a Libertat'', ta luitar contra l'impuesto y lograr-ne a suya supresión; en octubre de [[1765]] se reunioron en a ciudat de [[Nueva York]] representants de 9 d'as 13 colonias en un Congreso sobre a ''Lei d'o Timbre'', convertindo-se en asinas en a primera reunión de representants politicos intercolonial, y se i fació un Memorial de Dreitos.<ref name="Jones44"/> Prencipió un [[boicot]] a os produtos d'orichen britanico y en [[1766]] se derogó a ''Lei d'o Timbre'',<ref name="Jones44">(Jones, 1996:44)</ref> que se convertió asinas en a primera victoria politica conchunta d'os colonos. Sindembargo, en a derogación d'a lei se deciba que o Parlamento britanico teneba plena autoridat ta fer leis ''que obligasen a las colonias y a o pueblo americano''.<ref name="Jones44"/> En [[1767]], como continaban os problemas fiscals en o Reino Uniu, o ministro britanico [[Charles Townshend]] establió un impuesto sobre as exportacions d'as Colonias en cuantos articlos, amás d'establir una Chunta con [[Seu social|seu]] en [[Boston]] ta o suyo control. Tamién desichiba que as Colonias fesen que os ciudadans recibiesen en a suya vivienda a las tropas de l'[[Exercito britanico]] ta vivir-ie, como gosaba ser normal en ixas envueltas a on os [[cuartel]]s no existiban, y [[Nueva York (estau)|Nueva York]] se negó.<ref name="Jones44"/> En augmentar a tensión en o territorio, o Gubierno britanico ninvió tropas regulars de l'[[Exercito britanico]], lo que encara fació augmentar mas o clima prerrevolucionario en as colonias, especialment en [[Nueva Anglaterra]], [[Philadelphia]] y [[Virchinia]]. O [[5 de marzo]] [[1770]], tropas britanicas disparoron contra os manifestants en [[Boston]] ([[Massachusetts]]),<ref>(Jones, 1996:45)</ref> en a dita ''[[mortalera de Boston]]'', con 5 victimas. [[Imachen:Boston tea party.jpg|left|thumb|250px|Una representación d'a ''[[Boston Tea Party]]''.]] En [[1773]] s'aprebó una mesura en o Reino Uniu ta permetir a la ''[[Companyía Britanica d'as Indias Orientals]]'' vender o suyo [[té]] dreitament en as [[Colonias d'o Reino Uniu|colonias britanicas]], y ixo amenazaba a los comerciants d'o territorio estausunidense y tamién a os [[contrabandista]]s que introduciban ixe producto ilegalment.<ref name="Jones46">(Jones, 1996:46)</ref> Asinas, o [[16 d'aviento]] de [[1773]] os colonos destruyioron en Boston un cargamento de [[té]] en protesta por os impuestos que pagaban sobre iste producto, en a dita ''[[Boston Tea Party]]'',<ref name="Jones46"/> fendo asinas imposible cualsiquier intento conciliatorio, esclatando a [[Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos]] en [[1775]]. [[Imachen:Yorktown80.JPG|right|thumb|250px|Capitulación de [[Charles Cornwallis|Lord Cornwallis]] dimpués d'a suya redota en a [[batalla de Yorktown]] ([[17 d'octubre]] de [[1791]]), en un cuadro de [[John Trumbull]] de [[1820]].]] Os sublevatos ninvioron representants esleitos a un dito ''[[Congreso continental]]'' reuniu en [[Philadelphia]] dende o [[5 de setiembre]] de [[1774]] a petición de [[Virchinia]],<ref name="Jones47">(Jones, 1996:47)</ref> y un ''[[Segundo Congreso continental]]'' reuniu tamién en Philadelphia dende o [[10 de mayo]] de [[1775]],<ref name="Jones48">(Jones, 1996:48)</ref> a on s'aprebó a [[declaración d'independencia d'os Estaus Unius]], o [[4 de chulio]] de [[1776]], seguntes un borrador preparato por [[Thomas Jefferson]], a on que se proclamaban os prencipios de [[libertat]], [[igualdat]] y o dreito a la propia felicidat. A guerra contra o Reino Uniu estió amás una autentica [[guerra civil]], en estar en contra d'a independencia muitos ''loyalist'' u leyalistas, que en rematar a guerra albandonoron os Estaus Unius ta vivir en o territorio vecín de [[Canadá]], que yera una [[Colonias d'o Reino Uniu|colonia]] britanica y que no participó en a sublevación. En una luega campanya militar, en a cual os colonos americanos recibioron l'aduya de l'[[Exercito espanyol]] y de l'[[Exercito francés]], o nuevo exercito regular establiu por [[George Washington]],<ref name="Jones48"/> l'[[Exercito estausunidense]], redotó a l'[[Exercito britanico]] en batallas como a [[batalla de Saratoga]] ([[17 d'octubre]] de [[1777]]) u a [[batalla de Yorktown]] ([[1781]]), ubrindo asinas camín a lo [[Tractau de París (1783)|Tractau de París]] d'o [[3 de setiembre]] de [[1783]] por o cual o Reino Uniu acceptaba y reconoixeba la independencia d'os Estaus Unius.<ref name="Jones58">(Jones, 1996:58)</ref> Antiparte, o ''[[Segundo Congreso continental]]'', que heba ratificato os [[Articlos d'a Confederación]] en [[1781]], tamién redactó a [[Constitución d'os Estaus Unius]] ta la [[Convención de Philadelphia]] de [[1787]]. Iste texto, a lo cual se i adhibioron 10 enmiendas (''[[Declaración de Dreitos (Estaus Unius)|Declaración de Dreitos]]'') en [[1791]], ye lo fundamento d'o sistema de [[democracia]] en os Estaus Unius. Ta rematar o proceso de consolidación institucional d'o nuevo país, [[George Washington]] fue esleito en [[1789]] o primer [[President d'os Estaus Unius]], y en [[1800]] a [[Seu social|seu]] d'as institucions gubernamentals s'establió en a nueva ciudat de [[Washington, DC]], que se convertió asinas a en [[Capital (politica)|capital]] d'o país y centro d'un [[districto federal]] (o [[districto de Columbia]]), ta marcar a suya no dependencia de dengún d'os [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]]. Ta dignificar o cargo, Washington prebó d'imitar a dignitat d'as monarquías europeas, plegando a viachar en una carroza con o suyo escudo d'armas.<ref name="Jones78">(Jones, 1996:78)</ref> Sindembargo, o [[Congresó d'os Estaus Unius]] limitó ixo, y atorgó a lo cargo o nombre sencillo de ''President d'os Estaus Unius''.<ref name="Jones78"/> Estió o primer president, George Washington, qui establió en linias chenerals la base de l'actual sistema de gubierno estausunidense, creyando os cargos de [[Secretario d'Estau d'Estaus Unius|Secretario d'Estau]], [[Secretario d'Hicienda d'Estaus Unius|Secretario d'Hicienda]] u [[Secretario de Guerra d'Estaus Unius|Secretario de Guerra]], amás d'o [[Fiscal Cheneral d'Estaus Unius|Fiscal Cheneral]] y o Director Cheneral de Correus: [[Alexander Hamilton]] se convertió en Secretario de Hicienda y [[Thomas Jefferson]] Secretario d'Estau.<ref name="Jones79">(Jones, 1996:79)</ref> === Expansión continental en o sieglo XIX === {{Articlo principal|Conquiesta de l'Ueste}} [[Imachen:Map Thirteen Colonies 1775-an.svg|right|thumb|250px|O territorio d'as ''[[Trece colonias]]'' en [[1775]] y atros territorios mugants, oficialment propiedat d'estaus europeus como o [[Reino Uniu]] u [[Francia]].]] [[Imachen:US states by date of statehood3.gif|right|thumb|250px|Proceso de dentrada d'os [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]] como estaus miembros d'os Estaus Unius.]] [[Imachen:American Progress (John Gast painting).jpg|thumb|250px|En iste cuadro de [[John Gast]] d'arredol de [[1872]], titulau ''American Progress'', se puet veyer una representación [[Alegoría|alegorica]] d'o «Destín manifiesto». En ista obra, una muller anchelical (identificada como ''[[Columbia (alegoría)|Columbia]]'', a presonificación d'os Estaus Unius en o [[sieglo XIX]]), porta a luz d'a ''Civilizavión'' a l'Ueste con os colonos estausunidenses, debantando o [[telegrafo]] en a suya marcha. Os [[amerindios]] y os animals salvaches fuyen dica as [[tenebras|tinieblas]] d'o salvache Ueste encara per civilizar.]] En rematar a suya Guerra d'independencia, os Estaus Unius facioron frent a lo primero d'os suyos deseyos: a expansión enta l'ueste u ''[[Far West]]'', en a clamada [[Conquiesta de l'Ueste]], travesando los [[monts Apalaches]] mirando d'establir como muga occidental d'o país o [[río Mississippi]], que deseparaba os dominios colonials angleses y franceses en [[America d'o Norte]]. Asinas, encara que a población d'a rechión de dezaga d'os Apalaches yera cuasi nula en [[1775]], en [[1790]] ixe territorio ya teneba una [[Población humana|población]] de 120.000 personas.<ref>(Jones, 1996:67)</ref> Ista expansión se faxió con a oposición d'o [[Reino Uniu]] y d'[[Espanya]], estando iste zaguer país o propietario nominal d'a parte sud d'o territorio ocupato por os colonos, y tamién con a oposición d'os [[amerindios]] que i viviban.<ref>(Jones, 1996:68)</ref> O territorio estausunidense s'enampló, en aplicando a nueva ''[[Doctrina d'o destín manifiesto]]'' (''Manifest Destiny'' en anglés), a doctrina politica d'o [[Partiu Republicano-Democrata d'os Estaus Unius]], dominant en o primer cuatreno d'o sieglo XIX, seguntes a cual a nación estausunidense (''americana'', deciban, identificando o suyo país con tot o continent) teneba la misión divina de portiar a [[civilización]] y a [[democracia]] enta l'ueste. Ista doctrina se completaba con o ''[[Mito d'a muga]]'', cuan se clamaba ''muga'' a lo punto limite d'implantación d'as poblacions d'orichen racial blanco dimpués d'expulsar u estricallar a la población amerindia, con mortaleras continas dica rematar en amás conoixita, a [[mortalera de Wounded Knee]] en [[1890]]. Encara que ista expansión enta l'ueste se fació a vegadas por medio de compras (asinas, a compra de [[Loisiana]] o [[30 d'abril]] de [[1803]] a la [[Francia]] de [[Napoleón Bonaparte]] por 15 milions de [[Dólar estausunidense|dólars estausunidenses]]<ref>(Jones, 1996:92)</ref> u a compra d'[[Alaska]] en [[1867]] a l'[[Imperio Ruso]]), a mayor parte d'a expansión estausunidense se fació con guerras y mortaleras d'as poblacions nativas. Asinas, as [[Guerras Indias]] contra la población nativa amerindia que bi heban en os territorios conquiestos, que permetió a expoliación d'as suyas tierras; a [[Guerra Mexicano-Estausunidense]] de [[1846]]-[[1848]] y o [[Tractau de Guadalupe Hidalgo]] permitioron a ocupación de [[Texas]] y [[California]], amás d'os actuals [[Utah]], [[Nevada]], [[Nuevo Mexico]] y [[Arizona]]. Antiparte, o [[Tractau d'Oregón]] de [[1846]] trazó a muga definitiva entre os Estaus Unius y [[Canadá]] a l'ueste d'as [[montanyas Rocosas]]. Ista afluencia de colonos enta l'ueste augmentó espectacularment cuan se trobó [[oro]] en ixos territorios, prencipiando a clamada ''[[fiebre de l'oro]]'' en [[California]], favoreixida amás por a construcción d'o dito [[Primer ferrocarril transcontinental d'Estaus Unius|Primer ferrocarril transcontinental]] que feba posible a millora d'as comunicacions y a integración d'os territorios occidentals en a resta d'o país. O proceso d'a ''Conquiesta de l'Ueste'' tenió a suya enamplada enta l'[[oceano Pacifico]] a finals d'o sieglo XIX u mesmo a prencipios d'o [[sieglo XX]] ([[Alaska]] a lo norte y [[Hawaii]] a l'ueste, amás d'a [[Guerra Hispano-estausunidense]] que permitió anexionar [[Filipinas]] y bella isla en o Pacifico), y se puet considerar que no remató dica [[1912]], cuan [[Arizona]] se convertió en un [[Estaus d'os Estaus Unius|estau d'os Estaus Unius]] de pleno dreito, u mesmo dica [[1959]], cuan o fació l'estau d'[[Alaska]]. === Guerra Civil Estausunidense === {{Articlo principal|Guerra Civil Estausunidense}} O segundo gran problema d'os Estaus Unius mientres o [[sieglo XIX]] estió o problema d'a [[esclavitut]]. A nivel federal, a tracta d'esclavos fue prohibida en [[1808]], y en os estaus d'o norte d'o país a esclavitut fue declarada ilegal entre [[1777]] (en [[Vermont]])<ref>{{fr}} Jacques Binoche, ''Histoire des États-Unis'', [[París]], Ellipses, 2003, p.103; Nicole Bacharan, ''Faut-il avoir peur de l'Amérique?'', París, Éditions du Seuil, 2005 ({{ISBN|2-02-079950-2}}), p.117.</ref> y [[1808]], encara que os plantadors de [[cotón]] d'os estaus d'o sud d'o país emplegaban muita mano d'obra esclaba ta las suyas plantacions y feban una activa propaganda politica en os estaus sudenyos. Ixa fratura entre o norte y o sud fació esclatar a tensión politica, rematando en [[1860]] cuan fue esleito [[President d'os Estaus Unius]] l'advocato [[Abraham Lincoln]], un candidato antiesclavista que ganó as eleccions con un programa t'abolir a esclavitut en tot o país. Siet estaus esclavistas d'o sud facioron publico o suyo albandono d'os Estaus Unius, anunciando a creyación d'un nuevo país, os [[Estaus Confederatos d'America]]. Dimpués d'un tenso compás d'espera, a [[batalla de Fort Sumter]], d'abril de [[1861]], estió lo prencipio d'a [[Guerra Civil Estausunidense]]. Luego de cuatre largas anyadas, a guerra remató con a victoria d'o Norte, encara que en a guerra morioron bellas 970.000 personas (o 3% d'a población estausunidense en ixas envueltas), d'os cuals 620.000 yeran soldatos d'uniforme.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070711050249/http://www.cwc.lsu.edu/other/stats/warcost.htm Al Nofi: ''Statistics on the War's Costs''], Louisiana State University.</ref> En rematar a guerra, s'aprobó bella enmienda a la [[Constitución d'os Estaus Unius]] t'abolir a esclavitut, liberar a los cuatre millons d'esclavos que viviban en o sud y dar-lis os dreitos de ciudadanía como a cualsiquier atro ciudadán estausunidense. Sindembargo, as clamadas [[leis Jim Crown]] facioron legal en os estaus d'o sud a [[segregación racial]], una situación que no remató dica os [[anyos 1950]]-[[Anyos 1960|1960]] luego d'una intensa luita social y politica. Antiparte, a victoria federal en a Guerra Civil comportó lo reforzamiento d'o estau central en o país.<ref>{{en}} Marshall L. De Rosa: ''The Politics of Dissolution: The Quest for a National Identity and the American Civil War'', Edison, NJ: Transaction, 1997, p. 266 ({{ISBN|1-56000-349-9}}).</ref> === A industrialización y a inmigración a lo país === {{Articlo principal|Revolución Industrial}} [[Imachen:Ford Modell-T side 20020707.jpg|right|thumb|250px|Un ''[[Ford T]]'', o primer [[automobil]] construito con o sistema de [[producción en serie]].]] O proceso d'industrialización d'os Estaus Unius, parte d'a clamada [[Revolución Industrial]], prencipió en os [[anyos 1850]] en o norte d'o país, y a suya consecuencia estió una serie de cambios de muita importancia, a nivel [[Demografía|demografico]], [[Economía|economico]] y [[Sociedat|social]]. Apareixioron muitas ciudaz nuevas en tot o país, y antiparte, as ciudaz que ya existiban se consolidoron y creixioron. Istos procesos se complementoron con l'augmento d'a [[immigración]] a lo país, que permitió l'aparición d'un [[proletariato]] y o desarrollo d'o [[capitalismo]], vinculau a lo sector de l'[[Industria]]. Dende finals d'o [[sieglo XIX]] y primerías d'o [[sieglo XX]] fació aparición a [[sociedat de consumo]], estando uno d'os suyos factors l'[[automobil]]. En as ciudaz de [[Nueva York]] y [[Chicago]] se debantoron os primers [[grataciels]]. A industrialización fomentó un [[imperialismo]] parellán a lo imperialismo que por ixas envueltas se puet trobar en os prencipals países d'[[Europa]], desarrollando y fendo l'adaptación d'a clamada ''[[Doctrina Monroe]]'', seguntes a cual ''America habría d'estar ta os americanos''. Istas teorías son la base d'a creixent importancia en ixe periodo d'os Estaus Unius en a escena politica internacional, con as suyas primeras guerras contra potencias europeas, como a [[Guerra Hispano-Estausunidense]] en [[1898]], que permitió anexionar [[Filipinas]] y encorporar a la esfera d'influencias estausunidenses as antigas [[colonias d'Espanya]] de [[Cuba]] y [[Puerto Rico]] (ista zaguera contina hue fendo parte d'o territorio estausunidense con a categoría d'''Estau Libre Asociau''). === A Primera Guerra Mundial === {{Articlo principal||Primera Guerra Mundial|Estaus Unius en a Primera Guerra Mundial}} [[Imachen:World War I photographs - NARA - 285377.jpg|thumb|250px|left|Soldatos d'Estaus Unius en a [[batalla de Saint Mihiel]], en [[Francia]], demientres a [[Primera Guerra Mundial]].]] Encara que os Estaus Unius ya heban compareixiu en a escena politica internacional, o suyo gran momento estió a [[Primera Guerra Mundial]], que precipió en [[Europa]] en [[1914]] entre as [[Potencias Centrals]] y os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]]. En prencipiar a guerra, Estaus Unius se declaró neutral, y no estió dica o [[2 d'abril]] de [[1917]] que dentró en a guerra en aduya d'os Aliaus, mientres o mandato d'o president [[Woodrow Wilson]]. Manimenos, en os Estaus Unius teneban muita fuerza as ideyas aislacionistas, que consideraban que os asuntos d'Europa yeran muit luent d'o suyo país y que teneban que desligar-se-ne d'o imperialismo europeu y d'as suyas luitas de poder. Asinas, en rematar a guerra, o [[Senau d'os Estaus Unius]] refusó ratificar o [[Tractau de Versailles]] que heba rematato a guerra, y tamién refusó de dentrar en a [[Sociedat de Nacions]], encara que a ideya d'ista asociacion yera d'o mesmo president estausunidense, Woodrow Wilson. Prencipió asinas un periodo d'[[aislacionismo]] en o cual o país se replegó sobre si mesmo en o [[periodo d'entreguerras]], fendo en un primer momento creixer a prosperidat economica, politica y social en o país: dreito de voto primero ta las mullers, y luego ta os [[amerindios]], etc. Estió tamién un periodo de convulsions por a ''[[lei seca]]'', que ubrió a puerta a la expansión d'o [[gangster]]ismo en o país y estió l'orichen d'a posterior [[influencia]] d'a ''[[Mafia]]'' en a sociedat estausunidense. Sindembargo, en [[1929]] o dito ''[[crack de 1929]]'' prevocó una situación de [[crisi economica]], a clamada ''[[Gran Depresión]]'', que fació augmentar a tasa de [[paro]] en o país dica nivels no conoixius dica allora. Antiparte, en os [[anyos 1930]] tamién habió lo ''[[Dust Bowl]]'', unas tormentas de polvo en tot o centro agricola d'o pais que levoron a la ruina a muitos [[Agricultura|agricultors]]. En [[1932]] fue esleito [[president d'os Estaus Unius]] [[Franklin Delano Roosevelt]] (d'o [[Partiu Democrata (Estaus Unius)|Partiu Democrata]]), que fació a propuesta d'o ''[[New Deal]]'' ta combatir a crisi, metendo asinas os alacez d'o [[estau d'o bienestar]], que permitió a recuperación d'a situación economica d'o país. === A Segunda Guerra Mundial === {{Articlo principal||Segunda Guerra Mundial|Estaus Unius en a Segunda Guerra Mundial}} [[Imachen:Yalta Conference 1945 Churchill, Stalin, Roosevelt.jpg|right|thumb|250px|[[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]], [[Winston Churchill|Churchil]] y [[Stalin]] en [[1945]] demientres a [[Conferencia de Yalta]] en [[Crimea]].]] Cuan prencipió a [[Segunda Guerra Mundial]] en setiembre de [[1939]] con l'ataque d'o [[Tercer Reich]] contra [[Polonia]], os Estaus Unius, como en [[1914]], mantenioron a suya [[neutralidat]], encara que a lo president [[Franklin Delano Roosevelt]] li cuacaba la politica d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. Asinas, os Estaus Unius, encara que neutrals, favoreixeban de feito a luita d'o [[Reino Uniu]] contra l'[[Alemanya nazi]] y os suyos aliaus d'o [[Pacto de l'Eixe]], con mesuras como a [[Lei d'Ampre y Arriendo]], que meteba biens a disposición d'o esfuerzo belico britanico (y luego tamién d'a [[Unión Sovietica]] y d'a resta d'os Aliaus) sin necesidat d'o suyo pago anticipato. A producción d'a [[industria]] belica estausunidense, entre atras mesuras, favoreció a desaparición u reducción d'a tasa de paro, antis mesmo de dentrar en a guerra. O [[7 d'aviento]] de [[1941]], o [[Chapón]] atacó por sospresa la [[base naval]] estausunidense de [[Pearl Harbor]], en [[Hawaii]] ([[ataque a Pearl Harbor]]), fendo asinas que os Estaus Unius dentrasen en guerra con Chapón, y dimpués o [[Tercer Reich]] li declaró a guerra. Estaus Unius prencipió un intensivo programa de producción [[industria]]l ta fabricar armas y equipamiento ta la guerra, amás d'enamplar as suyas [[Fuerzas Armatas]], participando decisivament en a guerra en o [[Frent Occidental (Segunda Guerra Mundial)|Frent Occidental]] y o [[Frent d'a Mediterrania y o norte d'Africa]] contra os alemans, y en o [[Teatro d'operacions d'o Pacifico]] contra os chaponeses. En rematar a guerra con a victoria d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] en [[1945]], Estaus Unius yera la prencipal potencia economica d'o mundo, y tamién a prencipal potencia militar, en tener amás a [[bomba atomica]], estando por decisión d'o president [[Harry Truman]] o primer país en fer un uso militar d'ixa nueva arma en agosto de [[1945]] contra as ciudaz chaponesas de [[Hiroshima]] y [[Nagasaki]] en os [[bombardeyos atomicos sobre Hiroshima y Nagasaki]]. === A Guerra Frida === {{Articlo principal||||Guerra Frida|Guerra de Corea|Guerra de Vietnam}} [[Imachen:25thInfvietnam1968mask.jpg|right|thumb|250px|Tropas d'a [[25ª División d'Infantería (Estaus Unius)|25ª División d'Infantería]] de l'[[Exercito estausunidense]] en [[Vietnam]] demientres a [[Guerra de Vietnam]], en [[1968]].]] En rematar a guerra, ta evitar a repetición de l'[[aislacionismo]] dimpués d'a Primera Guerra Mundial, Estaus Unius prenió un papel decisivo tamién a livel d'a [[diplomacia]], estando uno d'os impulsors d'a [[Carta d'as Nacions Unidas]] que estió lo chermen d'a [[Organización d'as Nacions Unidas]], establida o [[24 d'octubre]] de [[1945]] en a ciudat de [[San Francisco (California)|San Francisco]], en [[California]]. Una d'as [[Seu social|seu]] d'a organización se troba situada en a ciudat de [[Nueva York]], y os Estaus Unius son uno d'os miembros permanents d'o [[Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas]]. Sindembargo, a victoria en a guerra deixó a los Estaus Unius debant de l'atra potencia militar emerchent d'a guerra, l'[[Unión Sovietica]], prencipiando una luita politica entre as dos nacions y los auyos aliaus, respectivament a [[OTAN]] y o [[Pacto de Varsovia]]. Ista guerra no estió una guerra dreita entre as dos superpotencias, sino que estió una luita indreita, dita ''[[Guerra Frida]]'', con episodios como a [[Guerra de Corea]] u a [[Guerra de Vietnam]], a on s'enfrontinaban os suyos aliaus con aduya d'as respectivas superpotencias. A Guerra de Corea, con muita implicación estausunidense, remató en empate, fendo asinas que hue en [[Corea]] bi haiga dos países: [[Corea d'o Norte]] y [[Corea d'o Sud]]. En [[Vietnam]], sindembargo, encara que os Estaus Unius estioron o prencipal combatient, fuoron redotatos, y [[Vietnam d'o Norte]] s'annexionó a [[Vietnam d'o Sud]], l'aliato estausunidense. === A posguerra fría === En rematar a [[Guerra Frida]] en [[1991]] con a [[disolución d'a Unión Sovietica]], Estaus Unius se convertió en a prencipal potencia militar d'o mundo y continó luitas contra [[Iraq]] y [[Afganistán]], amás d'estar obchectivo d'[[atentato]]s [[Terrorismo|terroristas]], como os [[atentatos de l'11 de setiembre de 2001]], convertindo-se a preocupación por o terrorismo en a prencipal preocupación d'os estausunidenses en as zaguras anyadas d'a controvertida presidencia de [[George Walker Bush]], que en [[2009]] fue substituyiu por [[Barack Obama]]. O [[6 de noviembre]] de [[2012]] [[Barack Obama]] redotó en as [[eleccions presidencials estausunidenses de 2012|eleccions presidencials]] a o canditato d'o [[Partiu Republicano d'os Estaus Unius|Partiu Republicano]] [[Mitt Romney]], estando asinas esleíto ta un nuevo periodo presidencial de cuatre anyadas a contar dende chinero de [[2013]].<ref>{{an}} [https://web.archive.org/web/20130114131140/http://www.arredol.com/obama-gana-sin-dificultatz/ ''Obama gana sin dificultatz''], en ''[[Arredol (diario dichital)|Arredol]]''.</ref> == Politica y gubierno == {{Articlo principal|Politica d'os Estaus Unidos}} [[Imachen:Capitol Building Full View.jpg|thumb|250px|right|A [[frontera]] ueste d'o [[Capitolio d'os Estaus Unius]], seu d'o [[Congreso d'os Estaus Unius]].]] Os Estaus Unius son actualment a [[federación]] mas antiga que existe. Ye una [[republica constitucional]] y una [[democracia representativa]]. O gubierno ye regulato por un sistema de [[deseparación de poders]] definiu en a Constitución, que ye o documento legal supremo d'o país. En o sistema federal americano, os ciudadans son subchectos a sobén a tres rans de gubierno: federal, estatal y local; as tasas locals gosan dividir-se entre os gubiernos d'o condau y o municipio. En a mayoría d'os casos, os liders executivos y lechislativos son esleitos a traviés d'[[escrutinio uninominal mayoritario]] por os ciudadans d'un districto. No bi ha [[escrutinio proporcional plurinominal]] a ran federal, y ye prou raro a rans inferiors. [[Imachen:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|left|A frontera sud d'a [[Casa Blanca]], residencia oficial y puesto de treballo d'o [[President d'os Estaus Unius]].]] O gubierno federal se divide en tres brancas: * [[Lechislatura|Lechislativo]]: O [[Congreso d'os Estaus Unius|Congreso]] [[bicameralismo|bicameral]] chunto con o [[Senau d'os Estaus Unius|Senau]] y a [[Cambra de Representants d'os Estaus Unius|Cambra de Representants]] apreban as [[lei federal|leis federals]], as [[Declaración de guerra|declaracions de guerra]] y os tractaus internacionals. * [[Executivo (gubierno)|Executivo]]: O [[President d'os Estaus Unius|president]] ye o comandant en chefe de l'exercito, puet vetar propuestas de lei antis de que istas se convertan en lei, y esleyir os miembros d'os suyo gabinet (con l'aprebación d'o Senau) y atros cargos oficials. Ye qui administra y fa cumplir as leis y politicas federals. * [[Chudicial]]: A [[Cort Suprema d'os Estaus Unius|Cort Suprema]] y a resta de [[Sistema chudicial en Estaus Unius|corz federals]], cuals chueces son esleitos por o president, con l'aprebación d'o Senau, interpreta y modifica as leis que son [[constitucionalidat|inconstitucionals]] [[Imachen:USSupremeCourtWestFacade.JPG|thumb|right|Frontera ueste d'a [[Cort Suprema d'os Estaus Unius]].]] A Cambra de Representants tien 435 miembros, cadagún representando a un districto d'o congreso mientres un periodo de dos anyos. Os escanyos se dividen cada diez anyos por estaus seguntes a suya población. Seguntes o censo estausunidense de l'anyo 2000, siet estaus tienen o minimo de un representant, mientres que California, o estau con mayor población, tien cincuanta y tres. O Senau tien 100 miembros, tenendo cada estau dos senadors, que s'eslichen cada seis anyos seguntes un sistema que fa que a lo menos cada dos anyos se renoven un tercio d'os senadors. O president sirve mientres un periodo de cuatre anyos y nomás puet estar re-esleito una vegata. O president no ye esleito a traviés d'o voto dreito, sino a traviés d'un sistema indreito de colechios electorals en que cada estau tien un numero de votos proporcional a la suya población. A Cort Suprema, liderada por o Chuez President d'os Estaus Unius, tien nueu miembros. A estructura d'os gubiernos estatals ye prou pareixida a la federal; nomás [[Nebraska]] tien un poder lechislativo unicameral. O gubernador (chefe executivo) de cada estau ye esleito dreitament. Cualques chueces estatals y miembros d'os gabinez son esleitos por o gubernador, mientres que d'atros son esleitos por votación popular. Totas as leis y procedimientos gubernamentals son subchectos a una revisión chudicial, y no se permite denguna lei que sia inconstitucional. O texto orichinal d'a Constitucion establixe a estructura y responsabilidaz d'o gubierno federal y as suyas relacions con os estaus. L<nowiki>'</nowiki>''Articlo Un'' proteche o dreito a l'[[Habeas corpus]] y l<nowiki>'</nowiki>''Articlo Tres'' guarancia o dreito a un chuicio cualsiquiera que sía o delito comeso. Ta fer cambios en a Constitución ye menester tener o refirme de tres cuatrenos d'os estaus, en total a Constitución s'ha cambiato vintidos vegadas dica hue. === Estructura politica === [[Imachen:Barack Obama - ITN.jpg|thumb|[[Barack Obama]] churando lo cargo de president debant de [[John G. Roberts]], [[20 de chinero]] de [[2009]].]] En a mayor parti d'a historia d'os Estaus Unius ha existido lo [[bipartidismo]]. Dende as eleccions presidenxials de [[1856]], os partius politicos mas importants han estau lo [[Partiu Democrata d'os Estaus Unius|Partiu Democrata]], establiu en [[1824]] y o [[Partiu Republicano d'os Estaus Unius|Partiu Republicano]], establiu en [[1912]]. Dende a [[Guerra Civil d'os Estaus Unius|Guerra Civil]], nomás un candidato presidencial d'un tercer partiu, o president [[Theodore Roosevelt]] por o [[Partiu Progresista d'Estaus Unius|Partiu Progresista]], consiguió un 20% d'o voto popular, en as eleccions de [[1912]]. En a cultura politica americana, o Partiu Republicano ye considerato de centro-dreita u "conservador" y o Partiu Democrata ye considerato de centro-ezquierda u "liberal". Os estaus d'o nord-este y d'a costa ueste y belluns d'a zona d'os Grans Lagos, son ditos os estaus azuls, y son relativament liberals. D'atra man os estaus royos son tradicionalment os d'o sud, as Grans Planas y as Montanyas Rocosas, y son relativament conservadors. O ganador d'as eleccions presidencials de 2008, [[Barack Obama]] ye o 44<sup>eno</sup> president, estando lo primer president [[afroamericanos|afroamericano]], ya que toz os anteriors estioron d'orichen europeu. En 2010, o Senau se compone de 58 senadors democratas, dos independients y 40 republicanos y a Cambra de Representants ye formada por 258 democratas y 177 republicanos. Respective a los gubernadors estatals, en 2010 bi'n ha 28 democratas y 22 republicanos. == Politica exterior y esfensa == [[Imachen:David Cameron and Barack Obama at the G20 Summit in Toronto.jpg|200px|thumb|right|O president Obama con o primer ministro d'o [[Reino Uniu]], [[David Cameron]].]] Os Estaus Unius exercen una [[influencia]] economica, politica y militar en tot o mundo. O país ye miembro permanent d'o [[Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas]] y amás a [[seu social|seu]] d'as [[Nacions Unidas]] se troba en a ciudat de [[Nueva York]]. Cuasi toz os países tienen [[embaixada]]s en Washington D.C., y muitos tienen [[consulato]]s por tot o país. D'a mesma traza cuasi toz os países tienen misions diplomaticas d'os Estaus Unius. Manimenos [[Cuba]], [[Irán]], [[Corea d'o Norte]], [[Bután]], [[Sudán]] y a [[Republica de China]] no tienen garra relación diplomatica con Estaus Unius. Os Estaus Unius tienen muit buenas relacions con o [[Reino Uniu]], [[Canadá]], [[Australia]], [[Nueva Zelanda]], [[Chapón]], [[Corea d'o Sud]], [[Israel]], y os estaus miembros d'a [[OTAN]]. Tamién treballa a ixena con os suyos vecins miembros d'a [[Organización d'os Estaus Americanos]] y tien alcuerdos de libre comercio con Canadá y Mexico, seguntes o [[tractau de Libre Comercio d'America d'o Norte]]. En 2008, os Estaus Unius gastoron 25.400 millons de dólars netos en [[aduya oficial a lo desarrollo]] arredol d'o mundo. Manimenos si parlamos de porcentaches respectives a la suya [[renda nacional bruta]], os Estaus Unius con un 0,18% estioron o zaguer d'os ventidos estaus donants. D'atra man, as aduyas privadas estausunidenses con o estranchero son relativament chenerosas.<ref>{{cita web|autor=Shah, Anup|títol=US and Foreign Aid Assistance|calendata=2009-04-13|editorial=GlobalIssues.org|url=http://www.globalissues.org/article/35/us-and-foreign-aid-assistance|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> [[Imachen:USS Abraham Lincoln(CVN 72).jpg|200px|thumb|left|O [[portaavions]] [[USS Abraham Lincoln (CVN-72)|USS ''Abraham Lincoln'']].]] O president tien o títol de comandant en cabo d'as fuerzas armadas nacionals y puet esleyir os suyos liders, o [[Secretario d'Esfensa d'os Estaus Unius|secretario d'Esfensa]] y a [[Estau Mayor Conchunto d'os Estaus Unius|Chunta de Chefes d'Estau Mayor]]. O [[Departamento d'Esfensa d'os Estaus Unius]] administra las [[fuerzas armatas]], incluyindo-ie l'[[Exercito d'os Estaus Unius|Exercito]], l'[[Armada d'os Estaus Unius|Armata]], o [[Marines d'os Estaus Unius|Cuerpo de Marines]] y a [[Fuerza Aeria d'os Estaus Unius|Fuerza Aeria]]. A [[Guardia Costera d'os Estaus Unius|Guardia Costera]] ye responsabilidat d'o [[Departamento de Seguridat Nacional d'os Estaus Unius|Departamento de Seguridat Nacional]] en tiempos de paz y d'o [[Departamento de l'Armada d'os Estaus Unius|Departamento de l'Armata]] en tiempos de guerra. En l'anyo 2008, as fuerzas armadas teneban un personal en activo d'1,4 millons. As reservas y [[Guardia Nacional d'os Estaus Unius|Guardia Nacional]] fan que o numero total de tropas sía de 2,3 millons. Amás o Departamento d'Esfensa tien bels 700.000 treballadors civils<ref>{{cita web|url=http://www.airforce-magazine.com/MagazineArchive/Magazine%20Documents/2009/May%202009/0509facts_fig.pdf|títol=The Air Force in Facts and Figures (Armed Forces Manpower Trends, End Strength in Thousands)|obra=Air Force Magazine|calendata=May 2009|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> O servicio militar ye voluntario, encara que en tiempos de guerra se puet reclutar ciudadans a traviés d'o ''[[Selective Service System]]''. As fuerzas armadas estausunidenses pueden esplegar-se a escape debiu a la gran flota d'avions de transporte que poseyen, os once [[portaavions]] activos que tien l'Armada y as flotas y unidaz que poseyen en os oceanos Atlantico y Pacifico. Difuera d'os Estaus Unius son 865 as bases y instalacions militars que poseye l'exercito.<ref>{{cita web|url=http://www.defenselink.mil/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|títol=Base Structure Report, Fiscal Year 2008 Baseline|editorial=Department of Defense|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> con personal esplegato en mas de 150 países.<ref name=DoDStrength>{{cita web|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/report/2008/hst0803.pdf|títol=Department of Defense Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)|calendata=2008-03-31|editorial=Global Policy Forum|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> A presencia global de l'Exercito d'os Estaus Unius ha levato a bel estudioso a definir-lo como lo mantenimiento d'os "alacez de l'imperio".<ref>{{cita web|autor=Ikenberry, G. John|url=http://people.cas.sc.edu/rosati/ttp.ikenberry.empirereviews.fa.march04.htm|títol=Illusions of Empire: Defining the New American Order|obra=Foreign Affairs|calendata=March/April 2004}} {{cita web|autor=Kreisler, Harry, and Chalmers Johnson|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people4/CJohnson/cjohnson-con3.html|títol=Conversations with History|editorial=University of California at Berkeley|calendata=2004-01-29|calendata_acceso=2007-06-21}}</ref> O gasto total d'os Estaus Unius en esfensa en [[2008]] estió de mas de 600.000 millons de dólars, lo que ye mas d'un 41% d'o gasto militar mundial y mas que os catorce mayors gastos militars chuntos. A [[renda per capita]] emplegada estió de 1.967$, alto u baixo nueu vegadas a meya mundial; con una tasa d'un 4% d'o PIB estió a segunda mayor entre os quince mayors gastos militars, dimpués d'[[Arabia Saudita]].<ref>{{cita web|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders|títol=The Fifteen Major Spender Countries in 2008|editorial=Stockholm International Peace Research Institute|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> A propuesta de presupuesto d'o Departamento d'Esfensa ta l'anyo 2010 ye de 533.800 millons de dólars, un 4% mayor que en 2009 y un 80% mayor que en 2001; amás bi ha una propuesta de 130.000 millons de dólars mas ta las campanyas en Iraq y Afganistán.<ref>{{cita web|url=http://www.defenselink.mil/comptroller/defbudget/fy2010/fy2010_SSJ.pdf|títol=FY 2010 Budget Request Summary Justification |editorial=Department of Defense|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> En setiembre de 2009 bi heba alto u baixo 130.000 soldatos esplegatos en Iraq y bels 62.000 en Afganistán.<ref>{{cita web|autor=Tan, Michelle|url=http://www.defensenews.com/osd_story.php?sh=VSDA&i=4302919|títol=As Debate Continues, 30,000 Soldiers Ready to Deploy to Afghanistan|editorial=Defense News (Army Times)|calendata=2009-09-30|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> Dica o [[9 d'octubre]] de [[2009]] l'exercito d'Estaus Unius ha teniu 4.349 baixas militars en a [[Guerra d'Iraq]],<ref>{{cita web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx|títol=Operation Iraqi Freedom|editorial=Iraq Coalition Casualty Count|calendata=2009-10-09|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> y 869 en a [[Guerra d'Afganistán]]<ref>{{cita web|url=http://icasualties.org/OEF/index.aspx|títol=Operation Enduring Freedom|editorial=Iraq Coalition Casualty Count|calendata=2009-10-09|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> == Divisions administrativas == :''Se veiga [[Organización territorial d'os Estaus Unius]]''. === Estaus === Estaus Unius ye actualment formato por 50 [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]] y un [[Districto de Columbia|districto federal]], encorporatos dende 1776 a los 13 estaus inicials. Antiparte, [[Puerto Rico]] tien dende a [[Guerra Hispano-Estausunidense]] un status especial como Estau Libre Asociau. Cada estau se divide en [[Condaus d'os Estaus Unius|condaus]] (encara que en o estau de [[Loisiana]] se claman ''parroquias'', por tener herencio d'o sistema administrativo [[Francia|francés]] anterior a la [[Revolución francesa]]). [[Imachen:Map of USA with state names.svg|lang=an|500px|center|Mapa d'os estaus d'os Estaus Unius.]] [[Estau]]s que forman os Estaus Unius d'America: {| align="center" |- | * [[Alabama]] * [[Alaska]] * [[Arizona]] * [[Arkansas]] * [[Virchinia]] * [[Virchinia Occidental]] * [[California]] * [[Carolina d'o Norte]] * [[Carolina d'o Sud]] * [[Colorado]] | * [[Connecticut]] * [[Cheorchia (estau)|Cheorchia]] * [[Dakota d'o Norte]] * [[Dakota d'o Sud]] * [[Delaware]] * [[Florida]] * [[Hawaii]] * [[Idaho]] * [[Illinois]] * [[Indiana]] | * [[Iowa]] * [[Kansas]] * [[Kentucky]] * [[Loisiana]] * [[Maine (estau)|Maine]] * [[Massachusetts]] * [[Maryland]] * [[Michigan]] * [[Minnesota]] * [[Mississippi]] | * [[Missouri]] * [[Montana]] * [[Nebraska]] * [[Nevada]] * [[Nuevo Mexico]] * [[Nueva Hampshire]] * [[Nueva Jersey]] * [[Nueva York (estau)|Nueva York]] * [[Ohio]] * [[Oklahoma]] | * [[Oregón]] * [[Pennsilvania]] * [[Rhode Island]] * [[Tennessee]] * [[Texas]] * [[Utah]] * [[Vermont]] * [[Washington (estau)|Washington]] * [[Wisconsin]] * [[Wyoming]] |} === Districto federal === * [[Washington, DC]] === Arias insulars === Amás important ye o estau libre asociau de [[Puerto Rico]], situau en a [[mar Caribe]]. As siguients [[isla]]s tamién son administradas por os Estaus Unius: [[Samoa Americana]], [[Isla Baker]], [[Guam]], [[Islas Howland]], [[Isla Jarvis]], [[Atol Johnston]], [[Arrecife Kingman]], [[Atol Midway]], [[Isla Navassa]], [[Islas Marianas d'o Norte]], [[Atol Palmyra]], [[Islas Vírchens Americanas]] y as [[Islas Wake]]. Se troban todas en l'[[Oceano Pacifico]]. == Economía == {{Articlo principal|Economía d'os Estaus Unidos}} {|class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#f99;" colspan="2"|Endicadors economicos |- |[[Tasa d'ature|Ature]]||10,2%<sup>Otub. 2009</sup><ref>{{en}} [http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm Employment Situation Summary]. U.S. Dept. of Labor</ref> |- |Creximiento d'o [[Producto Interior Bruto|PIB]]||−0,7%<sup>2Q 2009</sup> [0,4%<sup>2008</sup>]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090826171407/https://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls Gross Domestic Product]. Bureau of Economic. O cambio se basa en "chained dollars" de l'anyo 2005. O creiximiento cuatrimestral s'esprisa como una tasa anualizata.</ref> |- |Inflación d'o [[Index de pres a lo consumo|EPC]]||−1,5%<sup>Agosto de 2008–Agosto de 2009</sup><ref>{{en}} [http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm Consumer Price Index: August 2009]. Bureau of Labor Statistics</ref> |- |[[Deuda publica]]||$11,947 billons<sup>15 d'octubre de 2009</sup><ref>{{cita web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|títol=Debt Statistics|editorial=U.S. Dept. of the Treasury|calendata_acceso=2009-09-21}}</ref> |- |[[Pobreza]]||13,2%<sup>2008</sup><ref name=CBPR08>{{en}} [http://www.census.gov/prod/2009pubs/p60-236.pdf Income, Poverty and Health Insurance Coverage in the United States: 2008]. Census Bureau</ref> |} Os Estaus Unius tienen una [[economía mixta]] [[capitalismo|capitalista]], alimentada por l'abundancia d'os suyos [[recurso natural|recursos naturals]], unas infraestructuras prou bien desarrolladas y una alta productividat.<ref>Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny. Lederman, Daniel, and William Maloney, World Bank, 2007, {{ISBN|0-8213-6545-2}}</ref> D'alcuerdo con o [[Fundo Monetario Internacional]], o PIB d'os Estaus Unius ye de 14.400 billons de dólars, lo que fa un 23% d'o total mundial a tasas de cambio de mercato y cuasi un 21% d'o [[producto bruto mundial]] respective a la [[paridat de poder adquisitivo]] (PPP).<ref name="IMF GDP"/> Ye o PIB mas gran d'o mundo, estando alto u baixo un 5% menos que o conchunto d'o PIB d'os países d'a [[Unión Europea]] en termins de PPP en l'anyo 2008. O país se sitúa en o puesto diecisieteno mundial por [[PIB nominal per capita]] y seiseno por [[PIB (PPA) per cápita]].<ref name="IMF GDP">{{en}} [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=64&pr.y=8. "United States"]. International Monetary Fund.</ref> Os Estaus Unius son o primer importador de biens y o tercer mayor exportador, atamas de que as exportacions per capita son relativament pocas. Canadá, China, Mexico, Chapón y Alemanya son os suyos prencipals socios comercials.<ref>{{en}} [http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html Top Ten Countries with which the U.S. Trades]. U.S. Census Bureau. August 2009</ref> En l'anyo 2007 os vehiclos yeran a prencipal mercadería tanto importada como exportata<ref>{{en}} [http://www.census.gov/compendia/statab/tables/09s1267.xls Table 1267—U.S. Exports and General Imports by Selected SITC Commodity Groups]. U.S. Census Bureau</ref> China ye o prencipal tenedor estranchero d'a deuda publica estausunidense.<ref>{{en}} [http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE58M25U20090923 Factbox: U.S.-China Interdependence Outweighs Trade Spat]. Reuters</ref> Dimpués d'una expansión que ha durato mas de seis anyos, a economía estausunidense ha estau en rexesión dende aviento de 2007.<ref>{{en}} [http://www.nytimes.com/2008/12/02/business/02markets.html Grynbaum, Michael A.] Dow Plunges 680 Points as Recession Is Declared. New York Times</ref> Os Estaus Unius se clasifican en segundo lugar seguntes o Index de Competitividat Global.<ref>{{en}} [http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf Table 4: The Global Competitiveness Index 2009–2010 Rankings and 2008–2009 Comparisons.] World Economic Forum</ref> [[Imachen:NYC NYSE.jpg|thumb|A [[Bolsa de Nueva York]], en [[Wall Street]].]] En l'anyo 2009, s'estima que o sector privato constituye un 55,3% d'a suya economía, estando l'actividat economica d'o gubierno federal d'un 24,1% y l'actividat economica d'os gubiernos locals (incluyindo-ie as transferencias federals) un 20,6%.<ref>{{cita web|url=http://www.usgovernmentspending.com/index.php|títol=Government Spending Overview|editorial=usgovernmentspending.com|calendata_acceso=2009-05-09}}</ref> A economía ye [[sociedat post-industrial|postindustrial]], con o [[Sector terciario|sector servicios]] constituindo un 67,8% d'o PIB, encara que os Estaus Unius continan estando una potencia industrial.<ref name=Econ>{{cita web|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|calendata_acceso=2008-03-12|títol=USA Economy in Brief|editorial=U.S. Dept. of State, International Information Programs}}</ref> O negocio líder por ingresos brutos ye o comercio a lo por mayor y por menor; por ingresos netos ye a fabricación.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/tables/09s0724.xls|títol=Table 724—Number of Tax Returns, Receipts, and Net Income by Type of Business and Industry: 2005|editorial=U.S. Census Bureau|calendata_acceso=2009-10-12}}</ref> Os productos quimicos son o sector líder en fabricación.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/tables/09s0964.xls|títol=Table 964—Gross Domestic Product in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2006|editorial=U.S. Census Bureau|calendata=May 2008|calendata_acceso=2009-10-12}}</ref> Os Estaus Unius son o tercer mayor productor de [[petrolio]] d'o mundo, asinas como lo primer importador.<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|títol=Rank Order—Oil (Production)|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata_acceso=2009-10-12}}{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|títol=Rank Order—Oil (Consumption)|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata_acceso=2009-10-12}}{{cita web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/petroleum/data_publications/company_level_imports/current/import.html|títol=Crude Oil and Total Petroleum Imports Top 15 Countries|editorial=U.S. Energy Information Administration|calendata=2009-09-29|calendata_acceso=2009-10-12}}</ref> Ye o primer productor mundial d'[[enerchía electrica]] nucleyar, asinas como de [[gas natural]] liquido, fosfatos y sal. Encara que l'[[agricultura]] ye nomás un 1% d'o PIB,<ref name=Econ/> Estaus Unius ye o primer productor mundial de [[Zea mays|panizo]]<ref>{{cita web|url=http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&name=Corn|url_archivo=http://web.archive.org/web/20080112182404/http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&name=Corn|calendata_archivo=2008-01-12|títol=Corn|editorial=U.S. Grains Council|calendata_acceso=2008-03-13}}</ref> y [[Glycine max|soya]].<ref>{{cita web|url=http://www.worldwatch.org/node/5442|títol=Soybean Demand Continues to Drive Production|editorial=Worldwatch Institute|calendata=2007-11-06|calendata_acceso=2008-03-13}}</ref> A [[Bolsa de Nueva York]] ye o prencipal mercato mundial por volumen de dólars.<ref>{{cita web|url=http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&p=irol-newsArticle&ID=1036503&highlight=|títol=New Release/Ultra Petroleum Corp.,|editorial=NYSE Euronext|calendata=2007-07-03|calendata_acceso=2007-08-03}}</ref> [[Coca-Cola]] y [[McDonald's]] son dos d'as marcas mas conoixidas a ran mundial.<ref>{{cita web|url=http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2|títol=Sony, LG, Wal-Mart among Most Extendible Brands|editorial=Cheskin|calendata=2005-06-06|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> En o tercer cuatrimestre de 2009, o numero de treballadors estausunidenses yera de 154,4 millons de personas. D'istos treballadors, un 81% teneban treballos en o sector servicios. Con 22,4 millons de traballadors o Gubierno ye a primera fuent d'emplego.<ref>{{cita web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|títol=Employment Situation Summary|editorial=Bureau of Labor Statistics|calendata=2009-10-02|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> Arredol d'un 12% d'os treballados son afiliatos a bel [[sindicato]], estando un 30% a tasa en Europa Occidental.<ref>{{cita web|autor=Fuller, Thomas|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|títol=In the East, Many EU Work Rules Don't Apply|calendata=2005-06-15|obra=International Herald Tribune|calendata_acceso=2007-06-28}}</ref> O Banco Mundial sitúa a los Estaus Unius como lo país en que ye mas fácil contractar y despedir treballadors.<ref name="EDBI">{{cita web|url=http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=197|calendata_acceso=2007-06-28|títol=Doing Business in the United States (2006)|editorial=World Bank}}</ref> Entre 1973 y 2003, l'anyo laboral meyano d'un treballador en Estaus Unius ha creixiu en 199 horas.<ref>{{cita web|url=http://www.usnews.com/usnews/opinion/articles/031110/10dobbs.htm|autor=Dobbs, Lou|títol=The Perils of Productivity|obra=U.S. News & World Report|calendata=2003-11-02|calendata_acceso=2007-06-30}}</ref> En parte como resultato d'isto, Estaus Unius tiene a mayor tasa de productividat d'o mundo. En [[2008]], tamién lideraba la tasa de productividat por hora, pero actualment Noruega, Francia, Belchica y [[Luxemburgo]] son por debant.<ref>{{cita web|url=http://www.conference-board.org/economics/downloads/ted09I.xls|títol=Groningen Growth and Development Centre|editorial=University of Groningen|obra=Total Economic Database|calendata=2009-06-01|calendata_acceso=2009-11-21}}</ref> En comparanza con Europa, os impuestos por propiedat y sobre a renta son por un regular mayors, mientres que os impuestos sobre productos gosan estar menors.<ref>{{cite news|autor=Gumbel, Peter|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|títol=Escape from Tax Hell|calendata=2004-07-11|obra=Time|calendata_acceso=2007-06-28}}</ref> === Ingresos y desarrollo humán === D'alcuerdo con a Oficina de Censo d'os Estaus Unius, os ingresos brutos medianos por familia en 2007 fuoron de 50.233$. A mediana varía dende os 68.080$ en [[Maryland]] dica os 36.338$ en [[Mississippi]].<ref name=CBPR08/> Emplegando as tasas de [[paritat de poder adquisitivo]], a mediana total ye parellana a la d'atras nacions desarrollasas. Dimpués d'una important cayida mientres meyatos d'o [[sieglo XX]], as tasas de pobreza s'han estabilizato dende primerías d'os [[anyos 1970]], con entre un 11 y un 15% d'os ciudadans vivindo anyalment baixo lo umbral d'a pobreza y un 58,5% vivindo a lo menos un anyo en situación de pobreza entre os 25 y os 75 anyos.<ref name="USCB IP&HIC 2007">{{cita web|autor=DeNavas-Walt, Carmen, Bernadette D. Proctor, and Jessica Smith|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/p60-235.pdf|format=PDF|títol=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007|editorial=U.S. Census Bureau|mes=August|anyo=2008|calendata_acceso=2008-11-13}}</ref><ref>{{cita libro|apelliu=Hacker|nombre=Jacob S.|anyo=2006|títol=The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream|localización=New York|editorial=Oxford University Press|isbn=0195335341}}</ref> En 2007, 37,3 millon d'americanos viviban en a pobreza.<ref name=CBPR08/> O estau d'o bienestar d'os Estaus Unius ye actualment un d'os mas austers entre os países d'o mundo desarrollau, reducindo poco a pobreza relativa y a pobreza absoluta respecto a la meya d'os países mas ricos.<ref name="Sme">Smeeding, T. M. (2005). "Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective." ''Social Science Quarterly'' 86, 955–983.</ref><ref>Kenworthy, L. (1999). "Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment" ''Social Forces'' 77(3), 1119–1139. Bradley, D., E. Huber, S. Moller, F. Nielsen, and J. D. Stephens (2003). "Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies" ''American Sociological Review'' 68(1), 22–51.</ref> Mientres que o estau d'o bienestar americano ha mirato de reducir a pobreza entre as personas de mayor edat,<ref>Orr, D. (November–December, 2004). "Social Security Isn't Broken: So Why the Rush to 'Fix' It?" In C. Sturr and R. Vasudevan, eds. (2007). ''Current Economic Issues''. Boston: Economic Affairs Bureau.</ref> os chóvens reciben bien poqueta asistencia.<ref>{{cita web|url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|autor=Starr, Paul|calendata=2008-02-25|títol=A New Deal of Their Own|obra=American Prospect|calendata_acceso=2008-07-24}}</ref> En 2007 [[UNICEF]] estudeó a calidat de vida d'os ninos en ventidós países industrializatos, estando Estaus Unius o zaguero d'els en a clasificavión.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/bsp/hi/pdfs/13_02_07_nn_unicef.pdf|títol=Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries|autor=UNICEF|obra=BBC|anyo=2007|calendata_acceso=2007-09-10}}</ref> A pesar d'os grans incrementos en a productividat, a baixa tasa d'ature y a baixa inflación, l'augmento d'os ingresos dende 1980 ha estau menor que en as anteriors decadas, menos amplament repartius y amás acompanyatos d'un augmento en a inseguridat economica. Entre 1947 y 1979, os ingresos netos han puyato mas d'un 80% en totas as clases socials, estando amás mayor o creiximiento entre os pobres que entre os ricos.<ref name="Bar">Bartels, L. M. (2008). ''Unequal Democracy: The Political Economy of the New Gilded Age''. Princeton, NJ: Princeton University Press.</ref><ref>{{cita web|url=http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|autor=Hartman, C.|anyo=2008|títol=By the Numbers: Income|calendata_acceso=2008-07-24}}</ref> Os ingresos familiars medianos tamién han puyato en totas as clases dende 1980,<ref>{{cita web|autor=Henderson, David R.|url=http://www.hoover.org/publications/digest/3522596.html|títol=The Rich—and Poor—Are Getting Richer|obra=Hoover Digest|anyo=1998|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> debiu en gran parte a que muitas familias tiene dos sueldos, a la igualación de salarios entre os dos cheneros y a l'augmento d'horas de treballo.<ref name="Sme"/><ref name="Bar"/><ref>{{cita web|url=http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|autor=Yellen, J.|anyo=2006|títol=Speech to the Center for the Study of Democracy 2006–2007 Economics of Governance Lecture University of California, Irvine|editorial=Federal Reserve Board|localización=San Francisco|calendata_acceso=2008-07-24}}{{cita web|autor=Shapiro, Isaac|url=http://www.cbpp.org/10-17-05inc.htm|títol=New IRS Data Show Income Inequality Is Again on the Rise|calendata=2005-10-17|editorial=Center on Budget and Policy Priorities|calendata_acceso=2007-05-16}} Gilbert, D. (1998). ''The American Class Structure''. Belmont, CA: Wadsworth. {{ISBN|0-534-50520-1}}.</ref> Estaus Unius ye o país desarrollau con mayor desigualdat d'ingresos entre a suya población d'o mundo.<ref name="Sme"/><ref>{{cita web|url=http://elsa.berkeley.edu/~saez/TabFig2005prel.xls|autor=Saez, E.|títol=Table A1: Top Fractiles Income Shares (Excluding Capital Gains) in the U.S., 1913–2005|editorial=UC Berkeley|mes=October|anyo=2007|calendata_acceso=2008-07-24}}{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|títol=Field Listing—Distribution of Family Income—Gini Index|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2007-06-14|calendata_acceso=2007-06-17}}</ref> Un 1% d'a población pecha un 27,6% de toz os impuestos federals y un 10% d'a población o 54,7%.<ref>{{cita web|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/88xx/doc8885/EffectiveTaxRates.shtml|títol=Shares of Federal Tax Liabilities, 2004 and 2005|editorial=Congressional Budget Office|calendata_acceso=2008-11-02}}</ref> A riqueza, igual que os ingresos, ye muit concentrata: un 10% d'a población adulta d'o país poseye un 69,8% d'a riqueza, a segunda mayor tasa entre as nacions desarrolladas.<ref>{{cita web|autor=Domhoff, G. William|url=http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|títol=Table 4: Percentage of Wealth Held by the Top 10% of the Adult Population in Various Western Countries|editorial=University of California at Santa Cruz, Sociology Dept.|obra=Power in America|mes=December|anyo=2006|calendata_acceso=2006-08-21}}</ref> Un 1% d'a población poseye o 33,4% d'a riqueza neta.<ref>{{cita web|autor=Kennickell, Arthur B.|url=http://www.federalreserve.gov/pubs/oss/oss2/papers/concentration.2004.5.pdf|títol=Table11a: Amounts (Billions of 2004 Dollars) and Shares of Net Worth and Components Distributed by Net Worth Groups, 2004|editorial=Federal Reserve Board|obra=Currents and Undercurrents: Changes in the Distribution of Wealth, 1989–2004|calendata=2006-08-02|calendata_acceso=2007-06-24}}</ref> === Ciencia y tecnolochía === [[Imachen:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|right|thumb|L'astronauta [[Buzz Aldrin]] demientres a plegada de l'hombre a la [[Luna]] en [[1969]].]] Os Estaus Unius han estau líders en rechira cientifica y innovación tecnolochica dende o [[sieglo XIX]]. En 1876, [[Alexander Graham Bell]] recibió a primera patent estausunidense por o [[telefono]]. O laboratorio de [[Thomas Edison]] desarrolló lo [[fonografo]], a primera [[bombiella electrica]] y a primera [[Quinetoscopio|camara de vidio]]. [[Nikola Tesla]] estió un d'os pioners d'a [[corrient alterna]], o [[motor de corrient alterna]] y a [[Radio (meyo de comunicación)|radio]]. En primerías d'o [[sieglo XX]], as companyías d'automobils de [[Ransom E. Olds]] y [[Henry Ford]] creyoron a [[linia de montache]]. Os [[Chirmans Wright]] facioron o primer vuelo en l'anyo [[1903]].<ref>{{cita web|autor=Benedetti, François| url =http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| títol =100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality| editorial =Fédération Aéronautique Internationale (FAI)|calendata=2003-12-17|calendata_acceso=2007-08-15}}</ref> L'apocheu d'o [[Nazismo]] en os [[anyos 1930]] fació que muitos cientificos europeus, incluyindo-ie [[Albert Einstein]] y [[Enrico Fermi]], emigraran enta os Estaus Unius. Demientres a [[Segunda Guerra Mundial]] o [[prochecto Manhattan]] desarrolló armas nucleyars, dentrando asinas en a [[era atomica]]. A [[cursa espacial]] produció un gran empentón en os campos de l'[[astronautica]], a [[ciencia de materials]] y os [[ordinador]]s. En os Estaus Unius se desarrolló tamién l'[[ARPANET]] y o suyo succesor, [[Internet]]. Hue os prencipals ingresos ta la investigación, un 64%, s'obtienen d'o sector privato.<ref>{{cita web | url = http://www.census.gov/compendia/statab/tables/08s0775.xls | títol = Research and Development (R&D) Expenditures by Source and Objective: 1970 to 2004 | editorial = U.S. Census Bureau | calendata_acceso = 2007-06-19 }}</ref> Os Estaus Unius son líders mundials en publicacions cientificas y [[factor d'impacto]].<ref>{{cita web | url = http://www.guardian.co.uk/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |autor=MacLeod, Donald| títol = Britain Second in World Research Rankings | calendata=2006-03-21 | obra = Guardian | calendata_acceso = 2006-05-14 }}</ref> Os ciudadans americanos poseyen muitos productos tecnolochicos en as suyas casas<ref>{{cita web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_percap-media-televisions-per-capita | títol = Media Statistics > Televisions (per capita) by Country | editorial = NationMaster |mes=December | anyo=2003}} {{cita web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_per_com_percap-media-personal-computers-per-capita | títol = Media Statistics > Personal Computers (per capita) by Country | editorial = NationMaster |mes=December | anyo=2003}} {{cita web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_rad_percap-media-radios-per-capita | títol = Media Statistics > Radios (per capita) by Country | editorial = NationMaster | mes = December | anyo = 2003 | calendata_acceso = 2007-06-03 }}</ref> y cuasi toz tienen connexión a [[Internet de banda ampla]]. O país ye o prencipal productor de [[comida modificada cheneticament]]; mas d'a metat d'a superficie d'os suyos cautivos son biotecnolochicos.<ref>{{cita web | url = http://www.isaaa.org/Resources/Publications/briefs/35/executivesummary/default.html | títol = ISAAA Brief 35-2006: Executive Summary—Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2006 | editorial = International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications | calendata_acceso = 2007-06-19 }}</ref> === Transporte === [[Imachen:Map of current Interstates.svg|thumb|O rete d'autopistas interestatals, que tien una [[longaria]] de 46.876 km.<ref>{{cita web |títol=Interstate FAQ (Question #3) |editorial=Federal Highway Administration |anyo=2006 |url=http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 |calendata_acceso=2009-03-04}}</ref>]] En a vida cutiana o transporte mas emplegato en Estaus Unius ye o [[coche]]. En 2003, yeran 759 os automobils por cada 1.000 americanos en comparanza con os 472 por cada 1.000 habitants d'a Unión Europea.<ref>{{cita web | url =http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/125| títol =Car Free Day 2006: Nearly One Car per Two Inhabitants in the EU25 in 2004| calendata=2006-09-19|editorial =Europa, Eurostat Press Office| calendata_acceso = 2007-08-15 }}</ref> Alto u baixo un 40% d'os vehiclos personals son [[furgoneta]]s, [[toterreno]]s u [[cambioneta]]s.<ref>{{cita web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html| títol =Household, Individual, and Vehicle Characteristics|editorial =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|obra =2001 National Household Travel Sudvey|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> L'adulto meyo americano (contando tanto conductors como no conductors) pasa bels 55 menutos conducindo cada día, viachando 29&nbsp;km.<ref>{{cita web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html| títol =Daily Passenger Travel|editorial =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|obra =2001 National Household Travel Survey|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> A industria de l'[[aviación]] civil ye de tot privatizata, mientres que a mayor parte d'os [[aeropuerto]]s son de propiedat publica. As cuatre mayors aerolinias en o mundo por trafico de pasachers son estausunidenses; [[Southwest Airlines]] ye a numero uno.<ref>{{cita web|url=http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm| títol =Scheduled Passengers Carried (2008 data)|editorial=International Air Transport Association (IATA)|calendata_acceso=2009-06-27}}</ref> D'os trenta aeropuertos de pasachers con mayor trafico d'o mundo, dieciseis se troban en os Estaus Unius, incluyindo-ie [[Aeropuerto Internacional de Hartsfield-Jackson|lo mayor]] d'o mundo.<ref>{{cita web|url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__|títol=Passenger Traffic 2006 Final|editorial=Airports Council International|calendata=2007-07-18|calendata_acceso=2007-08-15}}</ref> Mientres que o transporte de mercaderías por [[ferrocarril]] ye prou estendillato, ye muit poqueta la chent que emplega o tren ta viachar, aintro u entre ciudaz.<ref>{{cita web | url = http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 | títol = Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures| calendata=2006-11-13| editorial = U.S. Government Accountability Office| calendata_acceso = 2007-06-20 }}</ref> Nomás un 9% d'os desplazamientos a lo puesto de treballo se fan a traviés d'o [[transporte publico]], mientres que en Europa se fa un 38,8%.<ref>{{cita web | url = http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf |format=PDF|autor=Renne, John L., and Jan S. Wells| títol = Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2) | anyo=2003 | editorial = Rutgers, The State University of New Jersey | calendata_acceso = 2007-06-11}}</ref> L'uso d'a bicicleta ye muit chicot, por debaixo d'os index europeus.<ref>{{cita web | url =http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf|autor=Pucher, John, and Lewis Dijkstra| títol = Making Walking and Cycling Safer: Lessons from Europe | mes=February | anyo=2000| editorial = Transportation Alternatives |obra=Transportation Quarterly | calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> === Enerchía === O mercato enerchetico d'Estaus Unius ye de 29.000 [[Watt-hora|terawatt-hora]] anyals. O consumo d'[[enerchía]] per capita ye equivalent a 7,7 toneladas de [[petrolio]] a l'anyo, en comparanza en Alemanya ye de 4,2 y en Canadá de 8,3 toneladas. En 2005, un 40% d'a suya enerchía s'obtenió d'o petrolio, un 23% d'o [[carbón]] y un 22% d'o [[gas natural]]. A resta estio subministrada por as fuents d'[[enerchía renovable]]s<ref>{{cita web |url=http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/pdf/pages/sec1_3.pdf|títol= Diagram 1: Energy Flow, 2007|obra=EIA Annual Energy Review 2007 |editorial=U.S. Dept. of Energy, Energy Information Administration|calendata_acceso=2008-06-25}}</ref> Os Estaus Unius son o primer consumidor mundial de petrolio.<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|títol= Rank Order—Oil (Consumption)|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2007-09-06|calendata_acceso=2007-09-14}}</ref> Mientres muitas decadas, a [[enerchía nucleyar]] ha teniu un papel limitato en relación con atros muitos países desarrollaus, en parte por l'accident de [[Three Mile Island]] en 1979. En 2007 s'han feito requestas ta la construcción de nuevas plantas nucleyars.<ref>{{cite news |url=http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=9762843|títol= Atomic Renaissance|obra=Economist|calendata_acceso=2007-09-06}}</ref> == Cheografía humana y sociedat == === Demografía === {{Articlo principal|Demografía d'os Estaus Unidos}} [[Imachen:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County-1396x955.png|thumb|right|Mayors grupos de antipasatos por condau, anyo 2000.]] A [[Población humana|población]] total d'Estaus Unius estimada por a Oficina de Censo d'os Estaus Unius ye de 308.049.000 personas,<ref name="POP">{{cita web|url=http://www.census.gov/population/www/popclockus.html|editorial=U.S. Census Bureau|títol=U.S. POPClock Projection}} Figure updated automatically.</ref> incluyindo-ie bels 11,2 millons d'inmigrants ilegals que s'estima i viven.<ref>{{cita web | url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| autor =Camarota, Steven A., and Karen Jensenius | títol = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population | mes =July | anyo =2008| editorial = Center for Immigration Studies | calendata_acceso = 2008-08-06}}</ref> Asinas, os Estaus Unius son o tercer país mas poblato d'o mundo dimpués de China y a India. A tasa de creiximiento d'a suya población ye de 0,98%,<ref name="WF">{{en}} [https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html "United States"]. The World Factbook. CIA.</ref> comparada con o 0,11% d'a Unión Europea.<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html|títol=European Union|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2009-09-28|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> A tasa de naixencias ye de 13,82 por 1.000, un 30% por debaixo d'a meya mundial, encara que ye mayor que cualsiquier país europeu fueras de [[Albania]] y [[Irlanda]].<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|títol=Rank Order—Birth Rate|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2009|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> En l'anyo fiscal 2008, 1,1 millons d'inmigrants obtenioron a residencia legal.<ref>[http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/publications/lpr_fr_2008.pdf “U.S. Legal Permanent Residents: 2008”]. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''</ref> Mexico ha estau mientres mas de dos decadas o país d'orichen d'a mayor parte d'os inmigrants; dende [[1998]], China, India y Filipinas se troban tamién entre os cuatre países prencipals d'orichen.<ref>{{cita web|url = http://www.dhs.gov/ximgtn/statistics/publications/LPR07.shtm|títol=Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3)|editorial=U.S. Dept. of Homeland Security|calendata_acceso=2008-09-06}}</ref> Estaus Unius ye a unica nación industrializada d'o mundo a on que os grans augmentos de población se prochectan.<ref name="PRC">{{cita web|url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|títol=Executive Summary: A Population Perspective of the United States|editorial=Population Resource Center|mes=May|anyo=2000|calendata_acceso=2007-12-20|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|calendata_archivo=2007-06-04}}</ref> Os Estaus Unius tienen una población muit diversa, 31 grupos etnicos tienen mas d'un millón de miembros.<ref name="An2000">{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf|títol=Ancestry 2000|editorial=U.S.Census Bureau|mes=June|anyo=2004|calendata_acceso=2007-06-13}}</ref> Os [[americanos blancos]] son o grupo racial mas numeroso; os descendients d'[[alemans]], [[irlandeses]] y [[angleses]] son tres d'os cuatre mayors grupos etnicos d'o país.<ref name="An2000"/> Os [[afroamericanos]] son a [[minoría racial]] mas numerosa y tercer grupo con mayor numero de descendients.<ref name="An2000"/><ref name="Cen2008">{{cita web|url=http://www.census.gov/popest/national/asrh/NC-EST2008-srh.html|títol=Annual Estimates of the Population by Sex, Race, and Hispanic Origin for the United States: April 1, 2000 to July 1, 2008 (NC-EST2008-03)| editorial = U.S. Census Bureau, Population Division | calendata = 2009-05-01| calendata_acceso = 2009-07-23}}</ref> Os asiatico-americanos son a segunda minoría racial mas gran; os dos mayors grupos etnicos son os [[chineses]] y os [[filipinos]].<ref name="An2000"/> En 2008, a población d'Estaus Unius s'estima que incluyiba bels 4,9 millons de personas con bel antipasato [[nativos americanos|nativo americano]] u [[nativos d'Alaska|nativo d'Alaska]] (3,1 millons nomás con istos antipasatos) y 1,1 millons con bel antipasato [[hawaiians|hawaiián]] u [[Oceanico-americanos|oceanico]] (0,6 millons nomás con istos antipasatos)<ref name="Cen2008"/> <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#f99;" colspan="2"|Raza/Orichen etnico (2008)<ref name="Cen2008"/> |- |[[Americanos blancos|Blancos]]||79,8% |- |[[Afroamericanos]]||12,8% |- |[[Asiatico-americanos]]||4,5% |- |[[Nativos americanos]] y [[Nativos d'Alaska]]||1,0% |- |[[Hawaiians]] y [[Oceanico-americanos]]||0,2% |- |[[Americanos multiracials]]|| 1,7% |- |[[Latinoamericanos|Hispanos]] (''de cualsiquier raza'')||15,4% |} </div> O creiximiento d'a población hispana u latina (os dos termins son oficials) ye o mayor de toz os grupos etnicos. Bi ha 46,9 millons d'americanos descendients d'hispanos<ref name="Cen2008"/> que son identificatos como una etnia propia por a oficina censal; o 64% d'istos son descendients de mexicanos.<ref name=CB2007>{{cita web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&-redoLog=true&-geo_id=01000US&-geo_id=04000US48&-format=&-_lang=en&-SubjectID=15233304 | títol = B03001. Hispanic or Latino Origin by Specific Origin | obra = 2007 American Community Sudvey | editorial = U.S. Census Bureau | calendata_acceso = 2008-09-26}}</ref> Entre 2000 y 2008, a población hispana ha puyato un 32%, mientres que a población no-hispana lo ha feito nomás un 4,3%<ref name="Cen2008"/> A mayoría d'o creiximiento ye por inmigración; asinas, en 2007 un 12,6% d'a población estausunidense yera naixida difuera d'o país, estando d'istos un 54% naixius d'[[America Latina]].<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|editorial=U.S. Census Bureau|obra=Statistical Abstract of the United States 2009| títol=Tables 41 and 42—Native and Foreign-Born Populations|calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> A fertilidat ye tamién atro factor important; una muller hispana tien de meya tres fillos. Tanimientres a tasa de fertilidat d'as mullers negras no-hispanas ye de 2,2 fillos y en as mullers blancas no-hispanas d'1,8. As [[Grupo minoritario|minorías]] (como son definius por a Oficina d'o Censo toz os no-hispanos y no blancos multirracials) constituyen un 34% d'a población; y s'estima que serán a mayoría d'a población en l'anyo 2042.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|títol=An Older and More Diverse Nation by Midcentury|editorial=U.S. Census Bureau|calendata=2008-08-14|calendata_acceso=2008-09-06}}</ref> Alto u baixo un 82% d'os americanos vien en arias urbanas (seguntes a Oficina d'o Censo, incluyindo-ie tamién os [[suburbio]]s);,<ref name="WF"/> a metat d'istos vive en ciudaz con poblacions de mas de 50.000 habitants.<ref>{{cita web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-state=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_box_head_nbr=GCT-P1&-mt_name=&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-1&-_lang=en| títol = United States—Urban/Rural and Inside/Outside Metropolitan Area (GCT-P1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000)| editorial = U.S. Census Bureau | calendata =2000-04-01| calendata_acceso = 2008-09-23 }}</ref> En 2008, 273 localidaz teneban una población superior a los 100.000 habitants, nueu ciudaz blincaban d'o millón de residents, y cuatre [[ciudat global|ciudaz global]] teneban mas de 2 millons ([[Nueva York]], [[Los Angeles]], [[Chicago]] y [[Houston]]).<ref name=PopEstBigCities>{{cita web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf|format=PDF| títol =Table 1: Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2008 Population: April 1, 2000 to July 1, 2008 | obra = 2008 Population Estimates | editorial = U.S. Census Bureau, Population Division | calendata =2009-07-01| calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> Bi ha cincuanta y dos arias metropolitanas con una población de mas d'1 millón d'habitants.<ref name=PopEstMSA>{{cita web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf |format=PDF| títol = Table 5. Estimates of Population Change for Metropolitan Statistical Areas and Rankings: July 1, 2007 to July 1, 2008 | obra = 2008 Population Estimates | editorial = U.S. Census Bureau| calendata =2009-03-19| calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> D'entre as cincuanta arias metropolitanas con mayor creiximiento, cuaranta y siet se troban en l'ueste y o sud.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/013426.html|títol=Raleigh and Austin are Fastest-Growing Metro Areas|editorial=U.S. Census Bureau|calendata=2009-03-19|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> As [[Aria metropolitana|arias metropolitanas]] de [[Dallas]], Houston, [[Atlanta]], y [[Phoenix (Arizona)|Phoenix]] han creixiu en mas d'un millón d'habitants entre 2000 y 2008.<ref name=PopEstMSA/> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! align=center style="background:#FF9999;" colspan="9"| As prencipals ciudaz |- ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Puesto ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Nuclio ! align=center style="background:#f5f5f5;" | [[Estaus d'os Estaus Unius|Estau]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Pop.<small><ref name="PopEstBigCities"/></small> ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Puesto de l'aria metr. ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Pob. aria metr.<small><ref name="PopEstMSA"/></small> ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Rechión<small><ref>{{cita web | url = http://www.census.gov/geo/www/tiger/glossry2.pdf | títol = Figure A–3. Census Regions, Census Divisions, and Their Constituent States |format=|[[Portable Document Format|PDF]] | editorial = U.S. Census Bureau| calendata_acceso = 2007-06-17}}</ref></small> ! align=center style="background:#f5f5f5;" | ! rowspan=11 | <br />[[Imachen:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|border|135px|Nueva York]]<br />[[Nueva York]]<br />[[Imachen:LosAngeles05.jpg|border|135px|Los Angeles]]<br />[[Los Angeles]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Nueva York]]''' || [[Nueva York (estau)|Nueva York]] || 8.363.710 || 1 || 19.006.798 || [[nord-este d'Estaus Unius|nord-este]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Los Angeles]]''' || [[California]] || 3.833.995 || 2 || 12.872.808 || [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Chicago]]''' || [[Illinois]] || 2.853.114 || 3 || 9.569.624 || [[Meyo Ueste d'Estaus Unius|Meyo Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Houston]]''' || [[Texas]] || 2.242.193 || 6 || 5.728.143 || [[Sud d'Estaus Unius|Sud]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Phoenix (Arizona)|Phoenix]]''' || [[Arizona]] || 1.567.924 || 12 || 4.281.899 || [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[Philadelphia]]''' || [[Pennsilvania]] || 1.447.395 || 5 || 5.838.471 || [[nord-este d'Estaus Unius|nord-este]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | '''[[San Antonio (Texas)|San Antonio]]''' || [[Texas]] || 1.351.305 || 28 || 2.031.445 || [[Sud d'Estaus Unius|Sud]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[Dallas]]''' || [[Texas]] || 1.279.910 || 4 || 6.300.006 || [[Sud d'Estaus Unius|Sud]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | '''[[San Diego (Califonia)|San Diego]]''' || [[California]] || 1.279.329 || 17 || 3.001.072 || [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[San José (California)|San José]]''' || [[California]] || 948.279|| 31 || 1.819.198|| [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5;" | Estimación d'o censo de 2008 |} <noinclude> === Luenga === {{Articlo principal|Luengas d'os Estaus Unius}} <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" ! style="background:#f99;" colspan="2"|Luengas (2019)<ref name="USCB Lang">{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|editorial=U.S. Census Bureau|obra=Statistical Abstract of the United States 2009| títol=Table 52—Languages Spoken at Home by Language: 2006|calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> |- |[[Idioma anglés|Anglés]] (''nomás'')||241.032.343 |- |[[Idioma castellano|Espanyol]], encl. [[Criollo espanyol|Criollo]]||41.757.391 |- |[[Idioma chinés|Chinés]]||3.494.544 |- |[[Idioma tagalo|Tagalo]]||1.763.585 |- |[[Idioma vietnamita|Vietnamita]]||1.570.526 |- |[[Idioma arabe|Arabe]]||1.260.437 |- |[[Idioma francés|Francés]], encl. [[Criollo francés|Criollo]]||1.171.775 |- |[[Idioma coreano|Coreano]]||1.075.247 |- |[[Idioma ruso|Ruso]]||941.454 |- |[[Idioma kreyòl|Kreyòl]]||924.817 |} </div> L'[[anglés american]] ye a [[luenga nacional]] ''de facto''. Encara que no bi ha una [[luenga oficial]] a livel federal, cualques leis como a lei de requestas de naturalización standardizan l'anglés. En 2006, bels 224 millons d'estausunidenses, un 80% d'a poblacion mayor de 5 anyadas, charraba nomás l'anglés en casa. O [[idioma castellano|espanyol]], charrato por un 12% d'a población en casa, ye a segunda luenga mas común y mas amplament amostrata.<ref name="USCB Lang"/><ref>{{cita web| url = http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf| títol = Foreign Language Enrollments in United States Institutions of Higher Learning|calendata=fall 2002| editorial = MLA| calendata_acceso = 2006-10-16}}</ref> Cualques americanos refirman a ideya de fer l'anglés luenga oficial, ya que en ye actualment en por lo menos vintidos estaus.<ref name=ILW>{{cita web|autor=Feder, Jody| url = http://www.ilw.com/immigdaily/news/2007,0515-crs.pdf| títol = English as the Official Language of the United States—Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress|calendata=2007-01-25| editorial = Ilw.com (Congressional Research Service)| calendata_acceso = 2007-06-19}}</ref> Tanto lo [[idioma hawaiián|hawaiián]] como l'anglés son idiomas oficials por lei en o estau de [[Hawaii]].<ref>{{cita web|url=http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|títol=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4| editorial=Hawaii Legislative Reference Bureau|calendata=1978-11-07|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> Encara que no tienen degún idioma oficial, [[Nuevo Mexico]] tien leis que promocionan l'uso de l'anglés y o castellano y [[Loisiana]] de l'anglés y o francés.<ref>{{cita libro| autor =Dicker, Susan J. | títol = Languages in America: A Pluralist View |anyo=2003|pachinas=216, 220–25 | localización =Clevedon, UK| editorial = Multilingual Matters|isbn=1853596515}}</ref> En atros estaus, como [[California]], ye obligatoria la publicación de versions en espanyol de cualques documentos gubernamentals, incluyindo-ie los formularios d'os trebunals.<ref>{{cita web|url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/waisgate?WAISdocID=90544325063+0+0+0&WAISaction=retrieve|títol=California Code of Civil Procedure, Section 412.20(6)| editorial=Legislative Counsel, State of California|calendata_acceso=2007-12-17}} {{cita web|url=http://www.courtinfo.ca.gov/forms/allforms.htm|títol=California Judicial Council Forms| editorial=Judicial Council, State of California|calendata_acceso=2007-12-17}}</ref> Bel territorio insular guarencía o reconoiximiento oficial d'as suyas luengas nativas chunto con l'anglés: o [[Idioma samoano|samoano]] y o [[idioma chamorro|chamorro]] son reconoixius en [[Samoa Americana]] y [[Guam]], respectivament; o [[idioma carolinio|carolinio]] y o chamorro son reconoixius en as [[Islas Marianas d'o Norte]]; y o espanyol ye luenga oficial en [[Puerto Rico]]. === Relichión === [[Imachen:BrunswickWhiteChurch.jpg|thumb|right|Una ilesia [[Presbiterianismo|presbiteriana]]; a mayoría d'americanos s'identifican como cristianos.]] {{Articlo principal|Relichión en os Estaus Unius}} Os Estaus Unius son oficialment un [[estau secular]]; a [[primera enmienda a la Constitución d'os Estaus Unius]] guarencía o libre exercicio d'a relichión y prohibe a creyación d'un gubierno relichioso. En un estudio de l'anyo 2002, o 59% d'os americanos dicioron que a relichión chuga un "papel muit important en as suyas vidas", una cifra muito mayor que en denguna atra nación rica.<ref>{{cita web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|títol=Among Wealthy Nations…U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion| editorial=Pew Research Center|obra=Pew Global Attitudes Project|calendata=2002-12-19|calendata_acceso=2008-10-23}}</ref> D'alcuerdo con una enquesta de 2007, o 78,4% d'os adultos s'identifican como [[Cristianismo en os Estaus Unius|cristianos]],<ref name="Pew">{{cita web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/affiliations-all-traditions.pdf|títol=Religious Composition of the U.S.| editorial=Pew Forum on Religion & Public Life|obra=U.S. Religious Landscape Sudvey|anyo=2007|calendata_acceso=2008-10-23}}</ref> estando un 86,4% en 1990.<ref name="ARIS">{{cita web|url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm|títol=American Religious Identification Survey| editorial=CUNY Graduate Center|anyo=2001|calendata_acceso=2007-06-17}}</ref> Os [[protestantismo|protestants]] suposan un 51,3% d'os cristianos, mientres que os [[Ilesia Catolica|catolicos]] son un 23,9%. O estudio categoriza como evanchelicos de raza blanca a un 26,3% d'a población, estando o grupo relichioso mas gran d'o país;<ref name="Pew"/> atro estudio estima que os evanchelicos de totas as razas son entre un 30% y un 35%.<ref>{{cita web|url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|autor=Green, John C|títol=The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004| editorial=University of Akron|Ray C. Bliss Institute of Applied Politics|calendata_acceso=2007-06-18}}</ref> O porcentache de ciudadans de relichions no-cristianas yera en 2007 d'un 4,7%, estando d'o 3,3% en 1990.<ref name="ARIS"/> As prencipals fes no cristianas son o [[chudaísmo]] (1,7%), [[budismo]] (0,7%), [[islam]] (0,6%), [[hinduismo]] (0,4%) y [[unitarismo universalista]] (0,3%).<ref name="Pew"/> Un 16,1% d'a población se describiba en l'anyo 2007 como [[agnosticismo|agnostico]], [[ateismo|ateo]] u [[Irrelichión|sin de relichión]],<ref name="Pew"/> cuan iste porcentache yera en 1990 de 8,2%.<ref name="ARIS"/> === Educación === {{Articlo principal|Educación en os Estaus Unius}} [[Imachen:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb|right|Alto u baixo un 80% d'os estudiants universitaires d'Estaus Unius estudeya en [[Universidat publica|universidaz publicas]] como a [[Universidat de Virchinia]], [[Patrimonio d'a Humanidat]] establida por [[Thomas Jefferson]].<ref>{{cita web |títol=Public Education for the Common Good |autor=Rosenstone, Steven J. |editorial=University of Minnesota |url=http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php |calendata=2009-12-17 |calendata_acceso=2009-03-06}}</ref>]] A educación publica americana ye dirichida dende os gubiernos estatals y locals, regulada por o [[Departamento d'Educación d'os Estaus Unius]] a traviés de restriccions a las subvencions federals. Os ninos en a mayoría d'estaus han de prencipiar a escuela a la edat de seis u siet anyadas (por un regular en [[educación infantil]] u [[educación primaria]]) y rematan con dieciueito anyadas (obtenendo lo doceno grau en rematar a escuela segundaria u ''high school''); bel estau permiten a los [[estudiant]]s de deixar a escuela con dieciseis u diecisiet anyadas.<ref>{{cita web |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp |títol=Ages for Compulsory School Attendance... |calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=U.S. Dept. of Education, National Center for Education Statistics}}</ref> Alto u baixo lo 12% d'os ninos van a escuelas relichiosas privatas. Nomás un 2% d'os ninos son educatos en a suya propia casa.<ref>{{cita web |url=http://www.ed.gov/about/offices/list/oii/nonpublic/statistics.html |títol=Statistics About Non-Public Education in the United States |calendata_acceso = 2007-06-05 |editorial=U.S. Dept. of Education, Office of Non-Public Education}}</ref> En os Estaus Unius existen muitas importants institucions d'educación superior tanto privadas como publicas, asinas como ''[[community college]]s'' con politicas de libre admisión. D'entre os nortamericanos mayors de venticinco anyadas, un 84,6% tienen o graduato escolar, un 52,6% son estudiants universitaires, un 27,2% tienen o títol de [[bachiller]] y un 9,6% un grado universitario.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf|títol=Educational Attainment in the United States: 2003|editorial=U.S. Census Bureau|calendata_acceso = 2006-08-01}}</ref> A tasa d'[[alfabetización]] ye alto u baixo d'un 99%.<ref name="WF" /><ref>For more detail on U.S. literacy, see [http://nces.ed.gov/NAAL/PDF/2006470.PDF A First Look at the Literacy of America’s Adults in the 21st century], U.S. Department of Education (2003).</ref> As Nacions Unidas clasifican a los Estaus Unius, con un index d'educación de 0,97, en o doceno puesto mundial.<ref>{{cita web|títol=Human Development Indicators|anyo=2005|editorial=United Nations Development Programme, Human Development Reports|calendata_acceso = 2008-01-14|url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070620235428/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|calendata_archivo=2007-06-20}}</ref> === Salut === Os Estaus Unius tienen una [[asperanza de vida]] de 77,8 anyos,<ref>{{cita web|url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf#027|títol=Health, United States, 2006|mes=November | anyo=2006|editorial=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> un anyo menos que a meya d'Europa Occidental y entre tres y cuatre anyos menor que Noruega, Suiza y Canadá.<ref>{{cita web |autor=Eberstadt, Nicholas, and Hans Groth|url=http://www.iht.com/articles/2007/04/19/opinion/edeber.php |títol=Healthy Old Europe|calendata=2007-04-19|obra=International Herald Tribune|calendata_acceso = 2007-06-19 }}</ref> En as dos zagueras decadas a posición d'o país en a clasificación mundial de países por asperanza de vida ha cayiu dende o puesto 11<sup>eno</sup> dica o 42<sup>eno</sup>.<ref>{{cita web|autor=MacAskill, Ewen|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/aug/13/usa.ewenmacaskill |títol=US Tumbles Down the World Ratings List for Life Expectancy|calendata=2007-08-13 |obra= Guardian|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> A [[mortalidat infantil]] ye d'un 6,37 por mil, lo que mete a los Estaus Unius en o puesto 42<sup>eno</sup> d'un total de 221 países, por dezaga de toz os países d'Europa Occidental.<ref>{{cita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html |títol=Rank Order—Infant Mortality Rate|calendata=2007-06-14|editorial =CIA|obra=The World Factbook|calendata_acceso = 2007-06-19}}</ref> As tasas de supervivencia a lo [[cáncer]] en Estaus Unius son as mayors de tot o mundo.<ref>{{cite news| nombre = Nicole| apelliu = Martin| títol = UK Cancer Sudvival Rate Lowest in Europe| url = http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1560849/UK-cancer-survival-rate-lowest-in-Europe.html | obra = The Daily Telegraph| calendata = 2007-08-24}} {{cite journal| apelliu = Gatta| nombre = Gemma | anyo = 2006| mes = February| títol = Survival from Rare Cancer in Adults: A Population-Based Study| journal = The Lancet Oncology| volume = 7| issue = 2| pachinas = 132–140| doi = 10.1016/S1470-2045(05)70471-X}}</ref> Alto u baixo un tercio d'a población adulta ye [[obesidat|obesa]] y unatro tercio tien sobrepeso;<ref>{{cita web |url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overweight/overwght_adult_03.htm |títol=Prevalence of Overweight and Obesity Among Adults: United States, 2003–2004 |calendata_acceso = 2007-06-05 |editorial=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics}}</ref> a tasa d'obesidat, amás alta en o mundo industrializato, s'ha duplicato en o zaguer cuatreno de sieglo.<ref>{{cita libro | autor= Schlosser, Eric | anyo = 2002 | títol = Fast Food Nation | editorial = Perennial | localización = New York| isbn = 0060938455 |pachina = 240 }}</ref> A [[Diabetis mellitus|diabetis]] tipo 2, relacionada con a obesidat, ye considerada como [[epidemia|epidemica]] por os profesionals d'a salut.<ref>{{cita web |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |títol=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity|anyo=2005 |calendata_acceso = 2007-06-17|obra= [[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]]|editorial=American Heart Association}}</ref> A tasa d'[[embarazo|emprenyaturas]] entre as adolescents ye de 79,8 por mil mullers, lo que ye cuasi cuatre vegadas mayor que en Francia y cinco mayor que en Alemanya.<ref>{{cita web |url=http://www.advocatesforyouth.org/PUBLICATIONS/factsheet/fsest.htm |títol=Adolescent Sexual Health in Europe and the U.S.—Why the Difference?|mes=October | anyo=2001 |calendata_acceso = 2007-06-17 |editorial=Advocates for Youth}}</ref> L'[[alborto]], legal por requesta, ye un tema con muita contraversia. Muitos estaus prohiben a subvención publica de l'alborto y miran de restrinchir-los, requerindo lo premiso paterno, y obligando a un periodo d'aspera. Mientres que a tasa d'albortos ye baixando, o ratio de 241 albortos por 1.000 naiximientos y 15 albortos por 1.000 mullers entre 15 y 44 anyos ye mayor que cualsiquier atra nación occidental.<ref>{{cita web |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|autor=Strauss, Lilo T., et al.|títol=Abortion Surveillance—United States, 2003|calendata_acceso = 2007-06-17 |editorial=Centers for Disease Control, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Reproductive Health|obra=MMWR|calendata=2006-11-24}}</ref> [[Imachen:FlightHoustontoDallas086.jpg|thumb|right|O ''[[Texas Medical Center]]'' en [[Houston]], o mayor centro medico d'o mundo<ref>{{cita web |url=http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|títol=2007 Facts & Figures|calendata_acceso = 2008-11-07|editorial=Texas Medical Center}}</ref>]] O sistema de salut d'os Estaus Unius tien muito mayor presupuesto que no en denguna atra nación, tanto en gasto per capita como en porcentache d'o PIB.<ref>''OECD Health Data 2000: A Comparative Analysis of 29 Countries'' [CD-ROM] (OECD: Paris, 2000). Se veiga tamién {{cita web |url=http://dll.umaine.edu/ble/U.S.%20HCweb.pdf|títol=The U.S. Healthcare System: The Best in the World or Just the Most Expensive?|anyo=2001|calendata_acceso = 2006-11-29 |editorial=University of Maine}}</ref> A [[Organización Mundial d'a Salut]] clasifica o sistema de salut estausunidense como lo primero en capacidat de respuesta, pero lo 37<sup>eno</sup> en rendimiento total. Os Estaus Untiso son líders en innovación medica. En 2004, o sector no industrial gastó en rechira biomedica tres vegadas mas per capita que Europa.<ref>{{cite journal |autor=Groves, Trish| anyo=2008|mes=February |títol=Stronger European Medical Research |journal=British Medical Journal |volume=336 |pachinas=341–342| doi=10.1136/bmj.39489.505208.80 |pmid=18276671 |nombre1=T |issue=7640 |issn=0959-8138}}</ref> De traza diferent a lo que se fa en atros países, en Estaus Unius o sistema de salut no ye guaranciato por o gubierno ta toz os ciudadans. En 2004, as companyias d'[[aseguranzas]] pagaban un 36% d'os gastos personals de salut, un 15% yera pagato por personas privatas, y os gubiernos federal, estatals y locals pagaban un 44%.<ref name="CDC H">{{cita web |url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf|títol=Health, United States, 2006|calendata_acceso = 2006-11-24 |editorial=Centers for Disease Control, National Center for Health Statistics}}</ref> En l'anyo 2005, 46,6 millons d'americanos, un 15,9% d'a población, no teneban aseguranza medica, 5,4 millons mas que en 2001. A prencipal causa ye l'augmento d'o numero de ciudadans que no tienen treballos que encluyan aseguranza medica.<ref name="CBPP">{{cita web|url=http://www.cbpp.org/8-29-06pov.htm|títol=Poverty Remains Higher, and Median Income for Non-Elderly Is Lower, Than When Recession Hit Bottom: Poor Performance Unprecedented for Four-Year Recovery Period|editorial=Center for Budget and Policy Priorities|calendata =2006-09-01|calendata_acceso = 2007-06-24}}</ref> O tema d'os ciudadans sin d'aseguranza ye una cuestión politica de primer orden.<ref>{{cite news|autor=Abelson, Reed|url=http://www.nytimes.com/2008/06/10/health/policy/10health.html|títol=Ranks of Underinsured Are Rising, Study Finds|calendata= 2008-06-10|obra=New York Times|calendata_acceso=2008-10-25}} {{cite journal|autor=Blewett, Lynn A. et al.|títol=How Much Health Insurance Is Enough? Revisiting the Concept of Underinsurance|anyo= 2006|obra=Medical Care Research and Review|volume=63|issue=6|pachinas=663–700|doi=10.1177/1077558706293634|journal=Medical Care Research and Review|pmid=17099121|mes=Dec|nombre1=LA|nombre2=A|nombre3=TJ|issn=1077-5587}}</ref> Un estudio de 2009 estima que a manca d'aseguranza ye asociada con cuasi 45.000 muertes anyals.<ref>{{cita web|autor=Park, Madison |url=http://www.cnn.com/2009/HEALTH/09/18/deaths.health.insurance/index.html?eref=rss_latest|títol=45,000 American Deaths Associated with Lack of Insurance |editorial=CNN|calendata=2009-09-18|calendata_acceso = 2009-10-01}}</ref> En 2006, [[Massachusetts]] se convirtió en o primer estau en incluyir aseguranza medica ta toz os ciudadans.<ref>{{cita web|autor=Fahrenthold, David A.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401937.html|títol= Mass. Bill Requires Health Coverage|calendata= 2006-04-05|obra=Washington Post|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> Antiparte, o [[22 de marzo]] de [[2010]] o president [[Barack Obama]] logró l'aprobación d'una reforma d'o sistema sanitario estausunidense ta guarancir a toz os ciudadans una asistencia sanitaria.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20100507124725/http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1246111 ''Histórica reforma de salud de Obama''], en o diario ''[[La Nación]]''.</ref> === Crimen y leis === [[Imachen:Homicide rate by country an.svg|right|400px|Mapa con o nivel d'[[homicidio]]s por condau en os Estaus Unius.]] L'aplicación d'a lei en Estaus Unius ye a primera responsabilidat d'os cuerpos de [[policía]] local y ''[[sheriff]]'', con a policía estatal fendo servicios adicionals mas amplos. As achencias federals como lo ''[[Federal Bureau of Investigation]]'' (FBI) y o [[Cuerpo de Aguacils d'Estaus Unius]] tienen funcions especials. A ran federal y en a mayoría d'estaus, a churisprudencia actua baixo un sistema de ''lei común'' ([[dreito anglosaxón]], en anglés ''common law''). Os trebunals estatals fan a mayoría de chuicios; encara que os trebunals federals de cualques delitos asignatos amás d'as apelacions a los trebunals estatals. Entre as nacions desarrolladas, os Estaus Unius se troban por dencima d'a meya en numero de crimens violentos y mas que mas de violencia relacionada con [[arma de fuego|armas de fuego]] y [[homicidio]]s.<ref>{{cita web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf|títol=Eighth United Nations Sudvey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (2001–2002) |editorial=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |calendata = 2005-03-31|calendata_acceso=2008-05-18}} {{cite journal |autor=Krug, E.G, K.E. Powell, and L.L. Dahlberg |anyo=1998 |títol=Firearm-Related Deaths in the United States and 35 Other High- and Upper-Middle Income Countries |journal=International Journal of Epidemiology |volume=7|issue=2 |pachinas=214–221 |url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/27/2/214 |doi=10.1093/ije/27.2.214 |pmid=9602401 |mes=Apr |nombre1=EG |nombre2=KE |nombre3=LL |issn=0300-5771}}</ref> En 2007 bi habió 5,6 homicidios por cada 100.000 habitants,<ref name="Crime 2007">{{cita web|url=http://www.fbi.gov/ucr/cius2007/data/table_01.html|títol=Crime in the United States by Volume and Rate per 100,000 Inhabitants, 1988–2007|obra=Crime in the United States 2007|editorial=FBI|mes=September | anyo=2008|calendata_acceso=2008-10-26}}</ref> tres vegadas mas que en a vecina Canadá.<ref>{{cita web|url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/legal02.htm?sdi=crimes|títol=Crimes by Type of Offence|editorial=Statistics Canada|calendata=2008-07-17|calendata_acceso=2008-10-26}}</ref> A tasa d'homicidios en os Estaus Unius, que baixó en un 42% entre 1991 y 1999, s'ha manteniu constant dende allora.<ref name="Crime 2007"/> Os dreitos de posesión d'armas son un polemico tema de debate politico. Os Estaus Unius tienen a mayor tasa de población presa d'o mundo,<ref name="SP">{{cita web |url=http://www.sentencingproject.org/Admin/Documents/publications/inc_newfigures.pdf|títol=New Incarceration Figures: Thirty-Three Consecutive Years of Growth |mes=December | anyo=2006 |calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=Sentencing Project}}</ref> asinas como a mayor población total presa.<ref>{{cita web| autor=Walmsley, Roy |url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |format=PDF|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070628215935/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |calendata_archivo=2007-06-28|títol=World Prison Population List |anyo=2005|calendata_acceso = 2007-10-19|editorial=King's College London, International Centre for Prison Studies}} Ta os zaguers datos, se veiga {{cita web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070804061423/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|calendata_archivo=2007-08-04|títol=Prison Brief for United States of America|calendata=2006-06-21|calendata_acceso = 2007-10-19|editorial=King's College London, International Centre for Prison Studies}} Ta atras estimacions en China y Corea d'o Norte se veiga {{cita web|autor=Adams, Cecil|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2494/does-the-united-states-lead-the-world-in-prison-population |títol=Does the United States Lead the World in Prison Population? |calendata=2004-02-06|calendata_acceso = 2007-10-11 |editorial=The Straight Dope}}</ref> En primerías de l'anyo 2008, mas de 2,3 millons de personas yeran presas, mas d'un de cada 100 adultos.<ref>{{cita web |url=http://www.pewcenteronthestates.org/news_room_detail.aspx?id=35912 |títol=Pew Report Finds More than One in 100 Adults are Behind Bars|calendata=2008-02-28|calendata_acceso = 2008-03-02|editorial=Pew Center on the States}}</ref> A tasa actual ye alto u baixo siet vegadas mayor que as cifras de l'anyo 1980.<ref>{{cita web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |títol=Incarceration Rate, 1980–2005 |anyo=2006|calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics}}</ref> Os hombres [[afroamericanos]] son engarcholatos alto u baixo seis vegadas mas que os hombres blancos y tres mas que os hombres hispanos.<ref name="SP"/> En 2006, o ratio de dentradas de chent en a garchola yera tres vegadas mayor que en Polonia, o siguient país con mayor ratio seguntes a [[Organización ta la Cooperación y o Desarrollo Economico]] (OECD).<ref>{{cita web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/highest_to_lowest_rates.php|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070824173340/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/highest_to_lowest_rates.php|calendata_archivo=2007-08-24|títol=Entire World—Prison Population Rates per 100,000 of the National Population|anyo=2007|calendata_acceso = 2007-10-19|editorial=King's College London, International Centre for Prison Studies}}</ref> Ye o país a on que mas personas s'engarcholan debiu a temas de [[droga]]s.<ref name="SP"/><ref name="HRW">{{cita web |url=http://www.hrw.org/reports/2000/usa/Rcedrg00-05.htm |títol=The Impact of the War on Drugs on U.S. Incarceration |mes=May | anyo=2000 |calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=Human Rights Watch}}</ref> Encara que ye abolida en a mayoría d'os países occidentals, a [[pena de muerte]] encara existe en os Estaus Unius por cualques crimens federals y militars y en trenta y seis estaus. Dende l'anyo 1976, cuan a [[Cort Suprema d'Estaus Unius]] reinstauró a [[pena capital]] dimpués d'una moratoria de cuatre anyadas, ha habiu mas de 1.000 [[execución (muerte)|execucions]].<ref>{{cita web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007 |títol=Executions in the United States in 2007|calendata_acceso = 2007-06-15 |editorial=Death Penalty Information Center}}</ref> En 2006, estió lo seiseno país con mayor numero d'execucions d'o mundo por dezaga nomás de [[China]], [[Irán]], [[Pakistán]], [[Iraq]] y [[Sudán]].<ref>{{cita web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-international-perspective |títol=Executions Around the World|calendata_acceso = 2007-06-15|anyo=2007 |editorial=Death Penalty Information Center}}</ref> En 2007, [[Nueva Jersey]] se convirtió en o primer estau en abolir de traza lechislativa la pena de muerte dende 1976, seguiu de [[Nuevo Mexico]] en 2009. == Cultura y ocio == [[Imachen:Motherhood and apple pie.jpg|thumb|200px|Elementos culturals estausunidenses.]] Estaus Unius ye una nación culturalment diversa, debiu a la gran variedat de grupos etnicos, de tradicions y de valors.<ref name="Dealing with Diversity">Adams, J.Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. {{ISBN|0-7872-8145-X}}.</ref><ref name="Society in Focus">Thompson, William, and Joseph Hickey (2005). ''Society in Focus''. Boston: Pearson. {{ISBN|0-205-41365-X}}.</ref> A cultura "americana" u "occidental" se deriva prencipalment d'os inmigrants d'[[Europa occidental]], prencipiando con os asentamientos [[angleses]] y [[neerlandeses]] d'os primers colonizadors. As culturas [[Alemania|alemana]], [[Irlanda|irlandesa]] y [[Escocia|escocesa]] tamién han influito significativament en a [[cultura estausunidense]], asinas como bella tradición d'os [[amerindios]] nortamericanos y d'os esclavos [[africa]]nos.<ref>Queralt, Magaly (2000). ''The Social Environment and Human Behavior: A Diversity Perspective''. Boston: Allyn & Bacon, p. 83. {{ISBN|0-02-397191-6}}.</ref> A expansión enta l'ueste metió a cultura estausunidense en contacto con a [[cultura mexicana]], encorporando-la en muitas expresions d'ocio y cocina d'o sud d'os Estaus Unius, mas que mas en os estaus orichinalment mexicanos, como [[Texas]], [[Nuevo Mexico]] y [[California]]. A inmigración masiva d'europeus d'o sud y de l'este d'o continent trayó nuevos elementos. A cultura estausunidense s'ha descrito como un crisol a on que os inmigrants asimilan a cultura estausunidense unificada que a la vegada encorpora las culturas de toz os inmigrants. Atros modelos, manimenos, suchieren que a cultura no ye un crisol sino que as culturas d'os inmigrants conservan as suyas caracteristicas sin de mezclar-se de tot en una cultura unificata. Os sociologos modernos dicen que a maniera en que a sociedat estausunidense conseguirá l'harmonía etnica y racial ye a traviés d'o pluralismo y no pas de l'asimilación, y que por tanto s'ha d'eliminar o concepto d'o "crisol" cultural. Un component important d'a cultura estausunidense ye o concepto d'o "suenio americano": a faina, o corache y a rasmia, sin d'importar a clase social, fan que una persona amillore as suyas condicions de vida. En o [[sieglo XX]] y lo que levamos d'o [[sieglo XXI|XXI]], Estaus Unius ha estau una gran potencia cultural mundial, pero, atamas de grans personas como [[William Faulkner]], [[Frank Lloyd Wright]] u [[Jackson Pollock]], as suyas grans aportacions a o patrimonio mundial no han de buscar-se en as artes tradicionals, sino en a [[Ciencia]], a [[tecnolochía]] y en tres d'as ditas artes populars, consideradas chenuinament estausunidenses: o [[cine]], o [[cómic]] y a [[musica popular]]. === Musica, cine y televisión === [[Imachen:PB050006.JPG|thumb|O famoso sinyal de [[Hollywood]].]] A primera cinta comercial d'o mundo s'exhibió en a ciudat de [[Nueva York]] en [[1894]], emplegando o [[quinetoscopio]] de [[Thomas Edison]]. L'anyo siguient podió veyer-se a primera prochección d'una cinta, tamién en Nueva York, estando Estaus Unius o país líder en o desarrollo d'o [[cine sonoro]] mientres as decadas venideras. Dende primerías d'o [[sieglo XX]], a industria d'o [[cine estausunidense]] ha teniu como base prencipal y referent o districto de [[Hollywood]] en a ciudat de [[Los Angeles]] ([[California]]). O director [[D. W. Griffith]] estió clau ta o desarrollo d'a gramatica cinematografica y a cinta ''[[Citizen Kane]]'' (en aragonés ''Ciudadán Kane'') de l'anyo 1941 gosa considerar-se a millor cinta de toz os tiempos.<ref>[http://www.filmsite.org/villvoice.html ''Village Voice'': 100 Best Films of the 20th century (2001)]. Filmsite.org; [http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-long.html ''Sight and Sound'' Top Ten Poll 2002]. BFI. Retrieved on 2007-06-19.</ref> [[Actor]]s estausunidenses como [[John Wayne]], [[Humphrey Bogart]] u [[Marilyn Monroe]] s'han convertiu en iconos, mientres que o productor [[Walt Disney]] estió líder tanto en as [[Animación|cintas d'animación]] como en o campo d'o [[merchandising]]. Os prencipals estudios cinematograficos de Hollywood han produciu as cintas de mayor exito comercial en a historia como ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars]]'' (1977) u ''[[Titanic (cinta de 1997)|Titanic]]'' (1997), y os productors de Hollywood dominan actualment en a industria cinematografica mundial.<ref>{{cita web |url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2000/00-120e.shtml |títol=World Culture Report 2000 Calls for Preservation of Intangible Cultural Heritage |calendata=2000-11-17 |editorial=UNESCO |calendata_acceso=2007-09-14}} {{cita web |url=http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |títol=Summary: Does Globalization Thwart Cultural Diversity? |editorial=World Bank Group |calendata_acceso=2007-09-14}}</ref> [[Imachen:Louis Armstrong restored.jpg|left|thumb|250px|O musico [[Louis Armstrong]] en una fotografía de [[1953]].]] Estaus Unius tien o mayor numero de telespectadors en o mundo,<ref>{{cita web |url=http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_vie-media-television-viewing |títol=Media Statistics > Television Viewing by Country |editorial=NationMaster |calendata_acceso=2007-06-03}}</ref> y o tiempo meyo que pasa un estausunidense debant d'a televisión contina puyando, estando ya de cinco horas diarias en 2006.<ref>{{cita web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1005003 |títol=Broadband and Media Consumption |calendata=2007-06-07|editorial=eMarketer |calendata_acceso=2007-06-10}}</ref> As cuatre mayors cadenas de televisión son interpresas privatas. O tiempo meyo que un estausunidense pasa ascuitando a radio ye una miqueta mayor de dos horas diarias.<ref>{{cita web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1004830 |títol=TV Fans Spill into Web Sites |calendata=2007-06-07|editorial=eMarketer |calendata_acceso = 2007-06-10}}</ref> En Internet as pachinas mas populars son [[Facebook]], [[YouTube]], [[MySpace]], [[Wikipedia]], [[Craigslist]] y [[eBay]].<ref name="alexa-topsitesus">{{cita web |url=http://www.alexa.com/topsites/countries/US |títol=Top Sites in United States |anyo=2009 |editorial=Alexa |calendata_acceso=2009-05-01}}</ref> Os estilos musicals ritmicos y liricos d'os afroamericanos han influenciato muito a [[musica d'os Estaus Unius|musica estausunidense]], fendo-la prou diferent d'a tradición europea. Bel elemento d'expresión d'a [[musica folk]] como lo ''[[blues]]'' s'ha adoptato y transformato en os diferents cheneros de [[musica popular]]. O ''[[jazz]]'' se desarrolló en os primers anyos d'o sieglo XX gracias a feguras como [[Louis Armstrong]] y [[Duke Ellington]]. A [[musica country]] se desarrolló en os [[anyos 1920]], y o ''[[rhythm and blues]]'' en a [[Anyos 1940|decada de 1940]]. [[Elvis Presley]] y [[Chuck Berry]] estioron pioners d'o [[rock-and-roll]] a meyatos d'a [[Anyos 1950|decada de 1950]]. En os [[anyos 1960]], [[Bob Dylan]] apareixió en o [[American folk music revival|renaiximiento d'a musica folk]] ta convertir-se en un d'os millors cantautors y [[James Brown]] lideró lo desarrollo d'o [[musica funk|funk]]. Os estilos mas modernos d'a musica estausunidense incluyen o [[hip hop]] y a [[musica house]]. Estrelas d'o pop estausunidenses como Presley, [[Michael Jackson]], y [[Madonna (cantaire)|Madonna]] s'han feito muit famosos a ran mundial.<ref>Biddle, Julian (2001). ''What Was Hot!: Five Decades of Pop Culture in America''. New York: Citadel, p. ix. {{ISBN|0-8065-2311-5}}.</ref> === Literatura, filosofía y arte === [[Imachen:Kerouac by Palumbo.jpg|thumb|O escritor [[Jack Kerouac]], una d'as feguras mas conoixidas d'a ''[[Cheneración Beat]]''.]] En o [[sieglo XVIII]] y primerías d'o [[sieglo XIX]], l'arte y a literatura estausunidenses prenioron a mayoría d'os suyos rasgos d'Europa. Escritors como [[Nathaniel Hawthorne]], [[Edgar Allan Poe]] u [[Henry David Thoreau]] creyoron a meyatos d'o sieglo XIX una nueva escuela literaria estausunidense. [[Mark Twain]] y o poeta [[Walt Whitman]] estioron importants figuras d'a segunda metat d'ixe mesmo sieglo; [[Emily Dickinson]], cuasi desconoixida demientres a suya vida, ye hue considerada como una poetesa esencial en a [[literatura estausunidense]].<ref>[[Harold Bloom|Bloom, Harold]]. 1999. ''Emily Dickinson''. Broomall, PA: Chelsea House Publishers. p. 9. {{ISBN|0-7910-5106-4}}.</ref> Bella obra que han puesto replegar o sentimiento y caracter nacional como ''[[Moby-Dick]]'' (1851) de [[Herman Melville]], ''[[Adventures of Huckleberry Finn|The Adventures of Huckleberry Finn]]'' (1885) de Twain u ''[[The Great Gatsby]]'' de [[F. Scott Fitzgerald]], se dicen a vegadas a "[[Gran Novela Americana]]". Once ciudadans d'Estaus Unius han ganato lo [[Premio Nobel de Literatura]], o mas recient [[Toni Morrison]] en [[1993]]. [[Ernest Hemingway]], o ganador de l'anyo 1954, ye conoixiu por estar un d'os escritors de mayor [[influencia literaria|influencia]] en o sieglo XX.<ref>Meyers, Jeffrey (1999). ''Hemingway: A Biography''. New York: Da Capo, p. 139. {{ISBN|0-306-80890-0}}.</ref> Bel chenero literario popular como lo ''[[Western (chenero)|Western]]'' y o ''[[Hard boiled]]'' s'ha desarrollau en os Estaus Unius. Os escritors d'a [[cheneración Beat]] ubrioron nuevos enfoques literarios, como por eixemplo escritors [[Literatura postmodernista|postmodernistas]] como [[John Barth]], [[Thomas Pynchon]] y [[Don DeLillo]]. Os [[trascendentalismo estausunidense|trascendentalistas]], lideratos por Thoreau y [[Ralph Waldo Emerson]] establioron o primer gran [[movimiento filosofico]] americano. En rematar d'a [[Guerra Civil estausunidense]], [[Charles Sanders Peirce]] y dimpués [[William James]] y [[John Dewey]] estioron liders en o desarrollo d'o [[pragmatismo]]. En o [[sieglo XX]], a obra de [[Willard Van Orman Quine|W. V. O. Quine]] y [[Richard Rorty]] facio surtir a [[filosofía analitica]] entre os academicos estausunidenses. [[John Rawls]] y [[Robert Nocick]] lideroron o renaiximiento d'a [[filosofía politica]]. [[Imachen:Oak Park Il Copeland House1.jpg|left|thumb|250px|A dita ''Casa Copeland'' en [[Oak Park]] ([[Illinois]]), un prochecto de l'[[arquitecto]] [[Frank Lloyd Wright]].]] En o campo d'as artes visuals, a [[Escuela d'o río Hudson]] estió un important movimiento de meyatos d'o sieglo XIX aintro d'a tradición d'o [[naturalismo (arte)|naturalismo]] europeu. En 1913 a [[Esposición Internacional d'Arte Moderno]] en a ciudat de [[Nueva York]], una exposición d'[[arte modernista]] europeu, impresionó a lo publico y transformó a escena artistica estausunidense.<ref>Brown, Milton W. (1988 1963). ''The Story of the Armory Show''. New York: Abbeville. {{ISBN|0-89659-795-4}}.</ref> [[Georgia O'Keeffe]], [[Marsden Hartley]] y atros artistas esperimentoron con nuevos estilos, amostrando una gran senbilidat individualista. Os prenipals movimientos artisticos como lo expresionismo abstracto de [[Jackson Pollock]] u [[Willem de Kooning]] y l'[[arte pop]] d'[[Andy Warhol]] y [[Roy Lichtenstein]] tenioron muita importancia en Estaus Unius. O modernismo y dimpués o [[postmodernismo]] facioron famosos a arquitectos estausunidenses como [[Frank Lloyd Wright]], [[Philip Johnson]] u [[Frank Gehry]]. Un d'os primers promotors d'o teatro estausunidense estió l'empresario [[P. T. Barnum]], qui prencipió a dirichir un complexo d'ocio en [[Manhattan]] en l'anyo [[1841]]. A companyía de ''[[Edward Harrigan|Harrigan and Hart]]'' produció una serie de comedias [[teatro musical|musicals]] en Nueva York dende os [[anyos 1870]]. Ya en o sieglo XX, o musical moderno emerchió en [[Broadway]]; os compositors mas famosos de [[Canción|cancions]] ta musicals estioron [[Irving Berlin]], [[Cole Porter]] u [[Stephen Sondheim]]. O escritor d'obras de teatro [[Eugene O'Neill]] ganó lo [[Premio Nobel de Literatura]] en [[1936]]; atros importants dramaturgos estausunidenses incluyen a cuantos ganadors d'o [[Premio Pulitcer]] como [[Tennessee Williams]], [[Edward Albee]] y [[August Wilson]]. A obra de [[Charles Ives]] en os [[anyos 1910]], li fació estar o primer compositor clasico important en os Estaus Unius; atros importants compositors estioron [[Henry Cowell]] y [[John Cage]]. [[Aaron Copland]] y [[George Gershwin]] desarrolloron una sintesi unica entre as musicas popular y clasica. As [[coreografía|coreografas]] [[Isadora Duncan]] y [[Martha Graham]] aduyoron a creyar a [[danza moderna]], mientres que [[George Balanchine]] y [[Jerome Robbins]] fuoron dos importants figuras d'o [[ballet]] mientres o sieglo XX. Unatro medio d'expresión artistico muit important ta os estausunidenses ye a [[fotografía]], tenendo grans fotografos como [[Alfred Stiegliz]], [[Edward Steichen]] y [[Ansel Adams]]. As [[tira comica|tiras comicas]] y os [[comic]]s son inventos estausunidenses. [[Superman]], un d'os prencipals comics de [[superheroe]]s, s'ha convertiu en tot un icono estounitense.<ref>{{cita libro | apelliu=Daniels | nombre=Les | vinclo_autor=Les Daniels | anyo=1998 | títol=Superman: The Complete History | pachina=11 | edition=1st | editorial=[[Titan Books]] | isbn=1-85286-988-7 }}</ref> === Gastronomía === [[Imachen:Strip Mall Troy.jpg|thumb|right|Un chicot [[centro comercial]], con restaurants de comida italiana, americana y chinesa/chaponesa.]] A [[gastronomía]] en os Estaus Unius ye parellana a la que se puet trobar en muitos atros paises occidentals. O [[Triticum|trigo]] ye o prencipal [[cerial]]. Tradicionalment a cocina estausunidense emplega ingredients como lo [[pavo]], [[ciervo]], [[trunfa]]s, [[moniato]]s, ''[[chayote]]'' y [[sirope d'acirón]], que ya se feban servir en as cocinas indichenas y d'os primers pobladors europeus. Beluns d'os platos mas caracteristicos son a [[barbacoa]] ta carnes de [[tocín]] y [[vaca]], o ''[[crabcake]]'', as [[trunfas fritas]] y as [[galletas con pepitas de chicolate]]. A ''[[soul food]]'', tipica d'os esclavos africanos, ye popular en o sud d'os Estaus Unius y mas que mas entre os afroamericanos en tot o país. As cocinas [[Sincretismo|sincretistas]] como a [[cocina criolla de Loisiana]], a [[gastronomía cajún|cocina cajún]] u a ''[[Tex-Mex]]'' son importants localment. Platos caracteristicos como a [[tarta de mazana]], o [[pollo frito]], a ''[[pizza]]'', as [[hamburguesa]]s y os ''[[hot dog]]s'' han teniu influencias de diferents grupos etnicos inmigrants. Tamién se consumen muito as trunfas fritas, asinas como los platos mexicanos como por eixemplo os ''[[burrito]]s'' y ''[[taco]]s'' y os platos italianos como a [[pasta]].<ref name="IFT">{{cita web |url=http://www.ift.org/cms/?pid=1000496 |autor=Klapthor, James N. |títol=What, When, and Where Americans Eat in 2003 |editorial=Institute of Food Technologists |calendata=2003-08-23|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> Os americanos por un regular prefieren o [[café]] en cuentas d'o [[té]]. As industrias de marketing d'as interpresas estausunidenses son responsables de que s'haigan cheneralizato o [[suco de narancha]] y a [[leit]] como bebidas ta o [[desayuno]].<ref>Smith, Andrew F. (2004). ''The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America''. New York: Oxford University Press, pp. 131–32. {{ISBN|0-19-515437-1}}. Levenstein, Harvey (2003). ''Revolution at the Table: The Transformation of the American Diet''. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press, pp. 154–55. {{ISBN|0-520-23439-1}}.</ref> Mientres as decadas de [[Anyos 1980|1980]] y [[Anyos 1990|1990]] a dieta calorica d'os americanos ha puyato en un 24%;<ref name="IFT" /> a sobén as cadenas de ''[[comida rapeda]]'' s'han asociato con lo que se diz a "epidemia d'obesidat" americana. Os refrescos gaseosos s'han feito tamién muit populars; iste tipo de bebidas representan o 9% d'a inchesta calorica meyana d'os americanos.<ref>{{cita web |títol=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity |editorial=American Heart Association |anyo=2005 |obra=[[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]] |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |calendata_acceso=2007-06-09}} {{cita web |títol=Let's Eat Out: Americans Weigh Taste, Convenience, and Nutrition |editorial=U.S. Dept. of Agriculture |url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf|calendata_acceso=2007-06-09}}</ref> === Esporte === * {{Articlo principal|Esporte en os Estaus Unius}} [[Imachen:Shea Smith-edit1.jpg|thumb|[[Quarterback]] d'un equipo de fútbol americano universitario.]] Dende zaguerías d'o [[sieglo XIX]], o [[béisbol]] ha estau considerato lo deporte nacional d'os Estaus Unius; o [[fútbol americano]], o [[basketbol]] y [[hockey chelo]] son os atros tres esportes profesionals por equipos mas importants. O fútbol americano y o basketbol universitarios atrayen grans audiencias, estando lo fútbol americano o esporte mas popular entre os espectadors.<ref>{{cita web|autor=Krane, David K.|títol=Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport|url=http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/index.asp?PID=337|editorial=Harris Interactive|calendata=2002-10-30|calendata_acceso=2007-09-14}} Maccambridge, Michael (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. {{ISBN|0-375-50454-0}}.</ref> D'antis mas os esportes individuals con mayor numero de seguidors yeran o [[boxeyo]] y as [[hipica|cursas de caballos]], pero actualment tienen mas importancia o [[golf]] y as [[automobilismo|cursas d'autos]], mas que mas a [[NASCAR]]. O [[fútbol]] se chuga prou a rans amateurs y chovenils. Tamién son populars atros esportes como lo [[tenis]] y l'[[atletismo]]. Atamas de que a mayoría d'os esportes estausunidenses s'han desarrollau partindo d'esportes europeus, o [[basketbol]], o [[voleibol]], o ''[[skateboarding]]'', o ''[[snowboarding]]'' y o [[cheerleading]] son inventos estausunidenses. O [[lacrosse]] y o [[surf]] tienen oríchens nativoamericanos y hawaianos. Dica hue, s'han feito ueito [[Chuegos Olimpicos]] en Estaus Unius. En total en a suya historia, os Estaus Unius han ganato 2.301 medallas en os Chuegos Olimpicos de Verano, mas que dengún atro país,<ref>{{cita web|títol=All-Time Medal Standings, 1896–2004 | editorial = Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html | calendata_acceso=2007-06-14}} {{cita web|títol=Distribution of Medals—2008 Summer Games| editorial = Fact Monster|url=http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html| calendata_acceso=2008-09-02}}</ref> y 216 en os Chuegos Olimpicos d'Hibierno, o segundo país con mayor numero.<ref>{{cita web|títol=All-Time Medal Standings, 1924–2006|editorial=Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html|calendata_acceso=2007-06-14}} [[Noruega]] ye o primero; a [[Unión Sovietica]] ye tercero, y sería segundo si se contaran as suyas medallas chunto con [[Rusia]].</ref> == Se veiga tamién == * [[Estaus d'Estaus Unius]]. == Bibliografía consultada == * {{es}} Carmen de la Guardia: ''Historia de Estados Unidos'', Ediciones S.L., [[Madrit]], [[2009]], {{ISBN|978-84-7737-221-9}} * {{es}} Maldwyn A. Jones: ''Historia de Estados Unidos, 1607-1992'', Ediciones Cátedra, S.A., [[Madrit]], [[1996]], {{ISBN|84-376-1407-4}} == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonsart|United States|os Estaus Unius}} * {{en}} [http://www.firstgov.gov Pachina web oficial d'o Gubierno d'Estaus Unius]. * {{en}}/{{es}}[http://www.mlssoccer.com/ Pachina web oficial d'a liga de fútbol profesional estausunidense] (MLS). {{America d'o Norte}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Estaus Unius|*]] 2le5tpf76f8uz48cpmb8rh2pymh3qho 2480137 2480069 2026-09-30T21:06:54Z RenatoGar 80073 2480137 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo destacau}} {{Articlo 1000|+30|D}} {{Ficha de país | nombre_oficial = United States of America | nombre_común = Estaus Unius | nombre = Estaus Unius d'America | imachen_bandera = Flag of the United States.svg | imachen_escudo = US-GreatSeal-Obverse.svg | simbolos = | imachen_mapa = LocationUSA.svg | lema_nacional = ([[1776]] - ) ''E Pluribus Unum''<br />([[latín]], "''De muitos, un''")<br />([[1956]] - ) ''In God We Trust''<br />([[Idioma anglés|anglés]], "''En Dios confitamos''") | himno_nacional = ''[[Star Spangled Banner]]'' | capital = [[Washington, DC]] | capital_población = 689.545 | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[Nueva York]] | idiomas_oficials = Garra. <br />''De facto'', l'[[anglés americano]] en cuasi tot o país. | gubierno = [[Republica|Rep. federal presidencialista]] | enfiladors_titols = [[President d'Estaus Unius|President]] | enfiladors_nombres = [[Donald Trump]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = Declarata<br />Reconoixida | establimiento_calendatas = d'o Reino Uniu<br />[[4 de chulio]] de [[1776]] <br />[[3 de setiembre]] de [[1783]] | superficie = 9.826.675 | superficie_posición = 4 | superficie_augua = 2,198% | mugas = | costas = | población = 331.449.281 | población_posición = 3 | población_densidat = 33,6 | población_anyada = 2020 | PIB = $14,264 billons | PIB_anyada = 2008 | PIB_posición = 1 | PIB_per_capita = $46.859 | moneda = [[Dólar estausunidense]] ($) | chentilicio = Estausunidense{{DACC}} u estausunidenco/a{{DACC}} | horario = [[UTC]]-4 a [[UTC]]-10 | hhorario_estiu = | cctld = [[.us]] | codigo_telefonico = +1 | prefixo_radiofonico = | codigo_ISO = | miembro_de = [[ONU]], [[OTAN]], [[OEA]], [[APEC]], [[OCDE]], [[OSCE]] | notas = }} [[Imachen:Empire State Building From NJ.jpg|right|thumb|250px|O ''[[Empire State Building]]'' ([[Nueva York]], [[Nueva York (estau)|Nueva York]]).]] [[Imachen:Bull Bison in Mud Volcano Area.JPG|right|thumb|250px|Un [[Bison bison|bisont]] en o [[Parque Nacional Yellowstone]].]] Os '''Estaus Unius d'America''' (en [[Idioma anglés|anglés]]: ''United States of America'', abreviato ''USA'') ye un [[país]] formato por una [[federación]] de 50 [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]] situatos en a parte norte d'[[America]], independient dende o [[4 de chulio]] de [[1776]] en a [[Guerra d'a Independencia d'os Estaus Unius]] contra o [[Reino Uniu]], cuan as primitivas 13 colonias d'a costa este facioron a suya declaración d'independencia. A suya [[Capital (politica)|capital]] ye a ciudat de [[Washington, DC]], establida en a honor de [[George Washington]] entre os estaus de [[Maryland]] y [[Virchinia]], en un districto federal dito [[Districto de Columbia]]. A suya forma de gubierno ye a [[Republica]] [[Federalismo|federal]], en un sistema de [[democracia]] [[Democracia representativa|representativa]] de tipo [[Presidencialismo|presidencialista]], estando l'actual [[President d'os Estaus Unius|president]] [[Donald Trump]]. A [[Constitución d'os Estaus Unius]] fue adoptada o [[17 de setiembre]] de [[1787]], estando ratificada en [[1788]], fendo asinas d'as primitivas 13 colonias un unico país independient. A suya [[Población humana|población]] ye de 317.238.626 habitants ([[2013]]) en una [[superficie]] de 9.826.675 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 33 hab/km². Estaus Unius ye asinas o tercer país d'o mundo por a suya superficie y tamién por a suya población. Estaus Unius muga a lo norte con [[Canadá]], a lo sud con [[Mexico]], a l'este con l'[[Oceano Atlantico]] y a l'ueste con l'[[Oceano Pacifico]], encara que o estau d'[[Alaska]] ye a o norte de [[Canadá]], o estau de [[Hawaii]] ye en l'Oceano Pacifico y os Estaus Unius son titulars de bellatros territorios en a [[mar Caribe]] u l'Oceano Pacifico. O estau d'Alaska muga a lo sud con [[Canadá]] y a l'ueste, en trescruzando l'[[estreito de Bering]], ye [[Rusia]]. Asinas, nomás 49 d'os 50 estaus se troban en [[America]], fendo parte o estau de Hawaii d'[[Oceanía]]. A [[economía d'Estaus Unius]] ye actualment a primera economía mundial, con un [[Producto Interior Bruto]] de mas de 13 billons de [[Dólar estausunidense|dólars estausunidenses]], ye decir, alto u baixo lo 19% d'a producción mundial. Estaus Unius ye miembro fundador d'a [[Organización d'as Nacions Unidas]], organización que tien una d'as suyas seus en a ciudat estausunidense de [[Nueva York]], y o país ye miembro permanent d'o [[Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas]]. O país tamién ye miembro de cuantas atras organizacions internacionals, como a [[OTAN]], a [[OEA]], l'[[APEC]], a [[OCDE]] u a [[OSCE]]. Encara que a luenga mas charrada d'o país ye a [[Idioma anglés|luenga anglesa]] en as suyas variants conoixidas como ''[[anglés americano|American English]]'', no tien garra luenga oficial, atamas de que l'anglés ye a luenga oficial ''de facto''. Sindembargo, se i charran encara cuantas luengas d'os indios americanos, y a mayor parte d'os inmigrants charran a suya luenga orichinaria, destacando l'[[Idioma italiano|italiano]], l'[[Idioma alemán|alemán]] u o [[Idioma chinés|chinés]], encara que se i charran cuasi todas as luengas. Antiparte, o [[Idioma castellano|castellano]] ye a luenga charrada d'antis de dentrar en os Estaus Unius de parte d'os estaus d'o sud-ueste d'o país, amás d'estar a luenga d'un numero muit important d'inmigrants en o [[sieglo XX]]. Ista inmigración, muit variada en os suyos oríchens, fa que os Estaus Unius sigan uno d'o países con mayor diversidat etnica d'o mundo.<ref>Adams, J.Q., y Pearlie Strother-Adams (2001): ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. {{ISBN|0-7872-8145-X}}.</ref> == Etimolochía == En 1507, o [[Cartografía|cartografo]] alemán [[Martin Waldseemüller]] fació un mapa d'o mundo a on que nombraba as tierras d'o hemisferio occidental como [[America]], en honor a l'explorador y cartografo italiano [[Amerigo Vespucci]].<ref>{{cita web|url=http://www.usatoday.com/news/nation/2007-04-24-america-turns-500_N.htm?csp=34|títol=Cartographer Put 'America' on the Map 500 years Ago|obra=USA Today|calendata=2007-04-24|calendata_acceso=2008-11-30}}</ref> As antigas colonias britanicas emplegoron por primera vegada o nombre moderno dimpués d'a [[declaración d'independencia d'os Estaus Unius|declaración d'independencia]], "''a declaración unanime d'independencia d'os Estaus Unius d'America''" (a parola "Unius" apareixeba en minusclas en a declaración) o [[4 de chulio]] de [[1776]].<ref>{{cita web|url=http://www.archives.gov/exhibits/charters/charters.html|títol=The Charters of Freedom|editorial=National Archives|calendata_acceso=2007-06-20}}</ref> L'actual nombre se fació oficial o [[15 de noviembre]] de [[1777]], cuan o [[Segundo Congreso Continental]] adoptó los [[Articlos d'a Confederación]], que deciban, "''O nombre d'ista Confederación será 'Os Estaus Unius d'America'''". O nombre curto "Estaus Unius" ye tamién estándard, atras formas comuns son en [[Idioma anglés|anglés]] U.S. y USA y en [[Idioma aragonés|aragonés]] EUA u EEUU, coloquialment en anglés tamién gosa decir-se ''the U.S. of A.'' u ''the States'' (en aragonés "os Estaus"). ''[[Columbia (nombre)|Columbia]]'', que gosó estar un nombre popular ta os Estaus Unius, se deriva de [[Cristofo Colombo]] que tamién apareixe en o nombre d'o [[Washington, D.C.|Districto de Columbia]]. Una forma estándard ta referir-se a los ciudadans d'os Estaus Unius ye "americano", "nortamericano" u tamién "estausunidense". En anglés nomás se fa servir a primera d'istas formas, y por ixo no ye guaire común emplegar l'adchetivo "americano" ta referir-se a personas que no tiengan a nacionalidat d'Estaus Unius.<ref>Wilson, Kenneth G. (1993). ''The Columbia Guide to Standard American English''. New York: Columbia University Press, pp. 27–28. {{ISBN|0-231-06989-8}}.</ref> == Cheografía fisica == [[Imachen:MountMcKinley BA.jpg|thumb|left|200px|O [[Monte McKinley]].]] [[Imachen:Lower Yellowstone Fall.JPG|thumb|200px|[[Salto d'augua]] en o [[Parque Nacional Yellowstone]].]] {{Articlo principal|Cheografía d'os Estaus Unius}} Os Estaus Unius son situatos cuasi en a suya totalidat en o [[hemisferio occidental]]: os cuaranta y ueito estaus continentals u contiguos se troban en o centro d'o subcontinent [[nortamerica]]no y s'estendillan dende l'[[Oceano Atlantico]] dica l'[[Oceano Pacifico]]. Mugan a lo norte con [[Canadá]], y a lo sud con [[Mexico]] y con o [[Golfo de Mexico]]. [[Alaska]], o estau mas gran en [[superficie]] y deseparato d'a resta d'os estaus continentals por Canadá, muga con l'Oceano Pacifico a lo sud y con l'[[Oceano Arctico]] a lo norte. [[Hawaii]] ye un [[archipelago]] d'o Pacifico central a l'ueste d'[[America d'o Norte]]. Estaus Unius ye o tercer u cuatreno país mas gran d'o mundo, pendendo de como se consideren as disputas territorials entre [[China]] y a [[India]].<ref>[http://education.yahoo.com/reference/factbook/countrycompare/area/3d.html;_ylt=As1XMsN8 kgSx746VWazy_s7PecYF Yahoo Education 20-02-2007]</ref> Os Estaus Unius tamién administran diversos territorios insulars d'a [[mar Caribe]] y de l'Oceano Pacifico. A plana costera de l'Atlantico da lugar a [[selva]]s [[caducifolio|caducifolias]] y a la [[sierra de Piemont]]. A cadena montanyosa d'os [[Apalaches]] desepara o litoral d'os [[Grans Lacos d'America d'o Norte|Grans Lacos]] y as tascas d'o [[Meyo Ueste]].<ref name="Jones10">(Jones, 1996:10)</ref> O sistema fluvial d'o [[Mississipí-Missouri]], o cuatreno [[río]] mas gran d'o mundo en amplaria, fluye de norte enta sud d'o centro d'o país.<ref name="Jones10"/> As planas fértils, conoixidas como as [[Grans Planas]] s'estendillan dica l'ueste. As [[Montanyas Rocosas]] s'estendillan de norte ta sud a l'ueste d'as Grans Planas, deseparando o centro d'o país de l'[[Oceano Pacifico]].<ref name="Jones10"/> L'aria que se troba a l'ueste d'ista cadena montanyosa ye [[Disierto|desertica]] (se bi troban o [[Disierto de Mojave]] y a [[Gran Cuenca]]). A [[Sierra Nevada (Estaus Unius)|Sierra Nevada]] s'estendilla de manera paralela a las Rocosas, amán d'a costa d'o Pacifico. Con os suyos 6.194 [[metro]]s d'[[altaria]], o [[Monte McKinley]] ye o pico mas alto d'o país. Bi ha [[volcán|volcans]] activos en l'[[archipelago Alexander]] y as [[islas Aleutianas]]; tot o estau de Hawaii se troba sobre islas volcanicas tropicals. [[Imachen:Mount Whitney 2003-03-25.jpg|thumb|right|200px|O [[Monte Whitney]].]] Belunas d'as prencipals tucas d'Estaus Unius son: {| class="wikitable sortable" ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Tuca]] ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Estaus d'os Estaus Unius|Estau]] ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Cordelera]]<br />u macizo ! align="center" style="background:#F0CF9F;"|[[Altaria]]<br />en [[metro]]s |- ||[[Monte McKinley]]||[[Alaska]]||[[Cordelera d'Alaska]]||6.194 |- ||[[Monte Whitney]]||[[California]]||[[Sierra Nevada (Estaus Unius)|Sierra Nevada]]||4.421 |- ||[[Monte Elbert]]||[[Colorado]]||[[Montanyas Rocosas]]||4.401 |- ||[[Monte Rainier]]||[[Washington (estau)|Washington]]||[[Cordelera d'as Cadreitas]]||4.392 |- ||[[Monte Saint Elias]]||Alaska||||5.489 |} === Clima === [[Imachen:Prospect Heights Blizzard NYC 2-12-06.jpg|thumb|left|200px|Nevazo en a ciudat de [[Nueva York]].]] Os Estaus Unius, debito a la suya grandaria y variedat cheografica, incluyen cuasi toz os tipos de [[clima]]s. Dende l'este enta o meridiano 100, o clima ye dende [[clima continental humedo|continental humedo]] en o norte dica [[clima subtropical humedo|subtropical humedo]] en o sud. A parte sud d'a [[peninsula de Florida]], asinas como l'archipelago de Hawaii tienen un [[clima tropical]]. As Grans Planas a l'ueste d'o meridiano 100 son semi-aridas. Muitas d'as montanyas occidentals tienen un [[clima alpín]]. En a Gran Cuenca o clima ye arido, desertico en o sud-ueste, [[clima mediterranio|mediterranio]] en a costa de [[California]], y [[Clima oceanico|oceanico]] en as costas d'[[Oregón]], [[Washington (estau)|Washington]] y sud d'[[Alaska]]. A mayoría d'Alaska tien un [[clima subarctico]] u [[Clima polar|polar]]. As condicions climaticas extremas no son guaire raras en os estaus que se troban chunto a lo [[Golfo de Mexico]], a on que gosa haber [[Ciclón tropical|tormentas tropicals]]. A mayor parte d'os tornados en o mundo ocurren en iste país, prencipalment en l'aria conoixida como ''[[Tornado Alley]]''.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070701131631/http://www.sciencenews.org/articles/20020511/bob9.asp Tornado Alley, USA]. Perkins, Sid. Science News.</ref> === Medio ambient === [[Imachen:Haliaeetus leucocephalus2.jpg|thumb|150px|L'[[Haliaeetus leucocephalus|alica de capeza blanca]] ye l'au nacional d'os Estaus Unius dende [[1782]].]] Os Estaus Unius estan consideratos como un país de [[país megadiverso|megadiversidat]] ecolochica: arredol de 17.000 especies de [[Tracheobionta|plantas vasculars]] se pueden trobar en os estaus continentals y [[Alaska]], y mas de 1.800 especies de [[flor]]s se troban en [[Hawaii]], estando bien poquetas d'istas las que se troban amás en o continent.<ref>[https://web.archive.org/web/20130724222726/http://www.fungaljungal.org/papers/National_Biological_Service.pdf Vascular Plants of the United States.] Morin, Nancy. National Biological Service</ref> Bi ha en os Estaus Unius mas de 400 especies de [[Mammalia|mamifers]], 750 d'[[Aves|aus]], y 500 de [[Reptilia|reptils]] y [[Amphibia|anfibios]].<ref>{{en}} [http://www.sdi.gov/curtis/TxTab4x1.html Global Significance of Selected U.S. Native Plant and Animal Species.] SDI Group</ref> Bellas 91.000 especies d'[[Insecta|insectos]] han estau rechistratas.<ref>{{en}} [http://www.si.edu/Encyclopedia_SI/nmnh/buginfo/bugnos.htm Numbers of Insects] (Species and Individuals). Smithsonian Institution</ref> O ''[[Endangered Species Act]]'' de [[1973]] ye una lei que proteche as especies menazadas u en [[Especie en periglo d'extinción|periglo d'extinción]] y os suyos [[habitat]]s, que estan cusiratos por o [[Servicio de Pescata y Vida Salvache d'os Estaus Unius|Servicio de Pescata y Vida Salvache]]. Bi ha cincuanta y ueito [[Arias protechidas d'Estaus Unius|parques nacionals]] y cientos d'atros parques administratos federalment, selvas y arias naturals.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20061001195645/http://home.nps.gov/applications/release/Detail.cfm?ID=639 National Park Service Announces Addition of Two New Units]. National Park Service</ref> En conchunto lo gubierno poseye un 28,8% d'a superficie d'o país.<ref name=FL>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090309172818/http://johnshadegg.house.gov/rsc/Federal%20Land%20Ownership--May%202005.pdf Federal Land and Buildings Ownership]. Republican Study Committee</ref> A mayoría d'istas arias baixo control d'o Gubierno federal son logadas a interpresas que expleitan os recursos de [[gas natural]] u [[petrolio]], a [[menería]], a [[industria fustera]] u a [[ganadería]]. Un 2,4% s'emplega ta usos militars.<ref name=FL/> == Historia == {{Articlo principal|Historia d'Estaus Unius}} [[Imachen:Cliff Palace MVNP.jpg|right|thumb|250px|[[Cliff Palace]], en o [[Parque Nacional de Mesa Verde]] ([[Colorado]]), un chacimiento d'os [[anasacis]].]] Encara que os Estaus Unius naixioron como un país independient con a [[Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos|Guerra d'Independencia]] contra o [[Reino Uniu]] dende [[1773]], a [[Historia d'Estaus Unius]] no prencipia con ista guerra, sino que ye muit anterior, remontando-se dica os primers pobladors d'o continent que habitaban el territorio que actualment ye o país. Se creye que o continent americano recibió os suyos primers pobladors arredol d'o 40.000 aC, encara que nomás bi ha restas [[Arqueolochía|arqueolochicas]] comprebadas dende o [[sieglo XXI aC]] en [[Alaska]], provenients de [[Siberia]] a traviés d'o [[estreito de Bering]] que desepara Alaska d'[[Asia]], encara que seguntes bella teoría o continent recibió tamién población dende [[Oceanía]] a traviés de l'[[Oceano Pacifico]] en a rechión de [[Sudamerica]]. Colonos d'orichen [[Europa|europeu]] s'establioron en a costa occidental estausunidense, a lo canto de l'[[Oceano Atlantico]], dende o [[sieglo XVI]]: [[Espanya|espanyols]] en [[Florida]] y as costas d'o [[golfo de Mexico]], [[angleses]], [[escoceses]], [[Países Baixos|neerlandeses]], [[daneses]] y [[suecos]], amás de [[franceses]] en as costas de l'[[Oceano Atlantico]], encara que os espanyols forachitoron muitas vegadas istos primers colonizadors foranos. Sindembargo, dende o [[sieglo XVI]] os angleses heban consolidato as suyas posicions en a costa atlantica, establindo asinas un territorio colonial, as ditas ''[[Trece colonias]]'', que proclamoron a suya independencia en [[1776]], prencipiando asinas a [[Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos]], con l'aduya militar, financiera y politica franco-espanyola dica rematar con o reconoiximiento d'a suya independencia efectiva por l'antiga metropoli. O nuevo país, luego d'a suya independencia, prencipió una expansión enta l'ueste, enta o dito ''[[Far West]]'', anexionando muitos territorios, incluyindo-ie antigas colonias espanyolas en guerras con o suyo vecín [[Mexico]], como [[Texas]], [[Nuevo Mexico]], [[Arizona]], [[Nevada]] u [[California]], amás de [[Florida]], creyando una gran potencia economica basada en una mano d'obra [[Esclavitut|esclava]] y que recibirba una important inmigración europea. A [[Guerra Civil Estausunidense]], a meyatos d'o [[sieglo XIX]], remató lo rechimen esclavista, proclamando a emancipación d'os esclavos de [[raza negra]], ubrindo amás as puertas a la introducción en o país d'a [[Revolución industrial]]. Antiparte, demientres a suya expansión enta l'ueste, os estausunidenses luitoron contra os [[pueblos amerindios]] en as ditas [[Guerras Indias]], ta fer-los reblar y albandonar os suyos territorios arrinconandolos en [[Reserva india|reservas]]. En [[1914]], en prencipiar a [[Primera Guerra Mundial]], Estaus Unius yera una d'as prencipals potencias economicas d'o mundo, y a suya dentrada en a guerra con os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]], en [[1917]], estió decisiva ta rematar ixe conflicto en prechudicio d'as [[Potencias Centrals]]. Manimenos, o país se replegó en o suyo interior, sin participar en os intentos de paz dimpués d'o [[Tractau de Versailles]], dica la suya intervención en a [[Segunda Guerra Mundial]] dende [[1941]] tamién con os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]], cuan o país prenió consciencia d'estar una gran potencia no nomás economica sino tamién politica y militar. Asinas o suyo papel estió fundamental en a construcción d'as [[Nacions Unidas]], como base d'o sistema politico internacional d'a post-guerra, y en o establimiento d'a [[OTAN]] como palanca militar ta la [[Guerra Freda]] contra la [[Unión Sovietica]] en os anyos [[Anyos 1960|1960]]-[[Anyos 1990|1990]], que remató con a [[disolución d'a Unión Sovietica]] en [[1991]] y con a presencia d'Estaus Unius como a gran potencia militar de prencipios d'o [[sieglo XXI]]. === Primers pobladors === [[Imachen:Monks Mound.jpg|left|thumb|250px|O chacimiento arqueolochico de [[Monk's Mound]] ([[Patrimonio d'a Humanidat]]), d'os [[Cahokia]], parte d'os [[Mound Builders]] u constuctors de tumulos, en [[Collinsville (Illinois)|Collinsville]] ([[Illinois]]).]] Actualment, seguntes as hipotesis d'os historiadors, se creye que os primers habitants d'o continent americano bi plegoron dende [[Asia]], a traviés d'o [[estreito de Bering]],<ref name="Jones10"/> trescruzando asinas o punto a on que se comunican l'[[Oceano Glacial Arctico]] con l'[[Oceano Pacifico]], en epocas de [[glaciacions]], cuan o nivel d'a mar yera mas baixo y, antiparte, bi heba un puent de [[chelo]] entre os dos continents, dende [[Siberia]] enta [[Alaska]]. Pareixe que ista dentrada de pobladors estió feita en diversas calendatas, entre o [[40.000 aC]] y o [[10.000 aC]], estando toz os [[pueblos amerindios]] descendients d'ixos grupos d'inmigrants d'orichen asiatico. Asinas, ye atestiguada la presencia humana en [[Alaska]] arredol d'o [[sieglo XXI aC]] u en a costa atlantica arredol d'o [[sieglo XVII aC]], seguntes as troballas [[Arqueolochía|arqueolochicas]], encara que as hipotesis dicen que a presencia humana estió anterior. Istos pobladors establioron cualques culturas [[Prehistoria|prehistoricas]] en l'actual territorio estausunidense, u mesmo nuclios de población importants en os territorios d'o sud, a man de l'actual muga con [[Mexico]], con millors condicions climatolochicas ta l'[[agricultura]] que permiteba o desarrollo d'a civilización. Asinas, a Cultura humana mas antiga conoixida en o territorio estausunidense ye a clamada ''[[Cultura Clovis]]'', d'arredol d'o [[sieglo XIV aC]], situada en o territorio de l'actual estau de [[Nuevo Mexico]]. Dimpués d'a ''Cultura Clovis'' se succedioron en a cuenca d'o [[río Mississippi]] os [[anasacis]], os ''[[Mound Builders]]'' u constructors de tumulos, y a dita [[Civilización d'o Mississippi]]. Sindembargo, istas civilizacions y mesmo a suya remeranza desapareixioron antis d'a plegada a America d'os europeus, que nomás troboron en l'actual territorio estausunidense grupos sin una cultura abanzada a o ran europeu, en comparanza con as civilizacions sudamericanas.<ref name="Jones, 1996:11">(Jones, 1996:11)</ref> En o [[sieglo XV]], cuan [[Cristofo Colombo]] plegó a America en l'anyo [[1492]], en o territorio estausunidense nomás i viviba bella tribus de cazataires-recolectors, que no heba establiu denguna civilización abanzada ni dengún nuclio habitato permanent, y que practicaba a sobén o [[nomadismo]] como medio de vida, sin conoixer l'[[agricultura]] u fendo d'ixa tecnica de cultivo de vechetals una ferramienta marguinal reservada a las mullers d'a tribu debant d'o papel d'o barón como cazador. === Colonización europea === {{Articlo principal|Descubrimiento d'America} [[Imachen:MayflowerHarbor.jpg|right|thumb|250px|''O [[Mayflower]] en [[Plymouth]]'', cuadro de [[William Halsall]] de [[1992]].]] {{Articlo principal||Colonización europea d'America|Trece colonias}} Ye fácil que os primers [[Europa|europeus]] en plegar en America estasen os [[vikingo]]s provenients d'[[Escandinavia]] (prencipalment de [[Noruega]]) a traviés d'[[Islandia]] y de [[Groenlandia]], y se diz que [[Leif Ericson]] i plegó a finals d'o [[sieglo X]] u primerías d'o [[sieglo XI]], en establindo-ie una colonia que clamó ''[[Vinland]]'' u ''tierra d'as [[vinya]]s'', por motivos de propaganda, mesmo como s'heba clamato a Groenlandia ''tierra verde''. Sindembargo, ye un tema controvertiu ta os historiadors, en no tener denguna confirmación arqueolochica platera u mesmo documental sobre ixos feitos.<ref name="Jones, 1996:11"/> Antiparte, se diz que [[pesca]]taires d'orichen [[bascos|basco]] u [[bretons|bretón]] bi podioron plegar en o [[sieglo XV]] dezaga d'a pesca d'as [[ballena]]s u de l'[[Gadus morhua|abadeixo]], por as pesquerías de [[Terranova]], encara que no bi ha tampoco [[prueba]]s documentals d'ixe feito. Mesmo, seguntes bellas teorías, ye iste feito o que bi ha dezaga d'o primer viache de Cristofo Colombo, que teneba conoiximiento d'a presencia de tierra en a redolada por os relatos d'os pescataires [[bascos]] y [[bretons]]. Sí ye documentato que [[Cristofo Colombo]] estió lo ''descubridor oficial'' d'America o [[12 d'octubre]] de [[1492]], en plegar en a rechión d'o [[Caribe]], encara que en realidat pensaba que heba plegato a [[China]] u [[Chapón]]. Os [[Espanya|espanyols]] colonizoron os territorios de [[Cuba]] y [[Puerto Rico]] en as [[Antillas]] y dentroron en [[Mexico]] y [[Panamá]], encara que tamién establioron bella colonia en l'actual estau de [[Florida]], forachitando a os [[Francia|franceses]] de relichión [[Protestantismo|protestant]] que se i heban instalato en os [[anyos 1580]] mientres as [[Guerras de Relichión de Francia]]. [[Imachen:St Augustine 1589.jpg|left|thumb|250px|Mapa de [[Saint Agustine]], en [[Florida]], a ciudat mas antiga d'America, en [[1589]].]] Antiparte, colonos tamién de relichión [[Protestantismo|protestant]], a sobén [[angleses]], encara que tamién d'os [[Países Baixos]], [[escoceses]], [[suecos]] u [[daneses]] s'establioron en a costa atlantica estausunidense dende a segunda metat d'o [[sieglo XVI]], y [[franceses]] y angleses ocuporon as costas de [[Canadá]] y d'o [[río Sant Lorient]], dentrando dica os [[Grans Lacos d'America d'o Norte]]. Istos colonos plegoron a la rechión en relación con as exploracions d'os países europeus que quereban trobar un paso por o norte dende l'[[Oceano Atlantico]] enta l'[[Oceano Pacifico]], ta poder acceder a lo [[comercio]] con [[China]], [[India]] y [[Chapón]] evitando lo control d'as atras vías maritimas por [[Espanya]] ([[Cabo de Hornos]] en [[America d'o Sud]]), [[Portugal]] (rota d'a India por o [[cabo de Buena Esperanza]]) u l'[[Imperio Otomán]] ([[mar Roya]]). Ye decir, yeran viaches ta buscar o dito ''[[paso d'o nord-ueste]]''. Os mas antigos lugars habitatos por europeus en l'actual territorio d'os Estaus Unius son: [[Saint Agustine]] en [[Florida]] ([[1565]] por os [[Espanya|espanyols]]), [[Jamestown (Virchinia)|Jamestown]] en [[Virchinia]] ([[1607]] por os [[angleses]]) y [[Plymouth (Massachusetts)|Plymouth]] en [[Massachusetts]], establida en [[1620]] por os ''[[pais pelegrins]]'' (''Pilgrim Fathers'') [[Puritanismo|puritans]] fuyius d'a intolerancia relichiosa en [[Anglaterra]]. Encara que en os [[anyos 1540]] y [[Anyos 1550|1550]] bi habió exploracions espanyolas en a parte sud d'o territorio estausunidense y en no trobar-ie [[oro]] os espanyols albandonoron a conquiesta d'os territorios a lo norte,<ref name="Jones, 1996:11"/> estioron asinas os angleses qui rematoron por unificar toz istos territorios d'a costa atlantica baixo lo suyo control, en establindo-ie un sistema de ''colonias'' administrativament independients dica creyar as clamadas ''[[Trece colonias]]''. Os [[espanyols]] dentroron sindembargo en l'actual territorio estausunidense dende o sud, a partir d'as suyas conquiestas en [[Mexico]], y tamién en puyando enta o norte por a costa de l'[[Oceano Pacifico]] con ciudaz como [[San Francisco (California)|San Francisco]], y mesmo os [[Imperio Ruso|rusos]] facioron a suya aparición dende [[Siberia]], trescruzando o [[estreito de Bering]] dica [[Alaska]] u mesmo dica [[Oregón]] u a parte norte de [[California]]. Antiparte, os colonos [[franceses]], dende as suyas bases en [[Nueva Orleans]], en o [[golfo de Mexico]], puyoron por a val d'o [[río Mississippi]], establindo-ie a [[Loisiana (Nueva Francia)|Loisiana]] en a suya desembocadura. [[Imachen:Thirteen Colonies 1775 map-an.svg|right|thumb|Mapa d'o nord-este d'America en [[1775]], alto u baixo.]] Mientres o [[sieglo XVII]] [[Anglaterra]] establió as suyas primeras colonias importants en territorio estausunidense, a sobén por iniciativa privada y vinculada a problemas de tipo [[Relichión|relichioso]] en a metropoli, estando amás conoixida a que fació plegar a 1.000 colonos, alto u baixo, en [[1630]] a l'actual [[Massachusetts]], que yeran de confesión [[Puritanismo|puritana]] y que establioron bella ciudat en a comarca, como [[Boston (Massachusetts)|Boston]] en a costa, encara que dentroron ta establir chicotas localidaz dica 30-40 [[km]] en l'interior d'o territorio.<ref>(Jones, 1996:15)</ref> En o [[sieglo XVIII]], os angleses prencipioron una muit ampla expansión d'os suyos territorios, doblando a [[superficie]] de territorio colonizato y multiplicando por ueito a suya [[Población humana|población]], con una creixenza de población muito mes gran que a meya europea en ixas envueltas.<ref name="Jones, 1996:25">(Jones, 1996:25)</ref> En primer lugar, dende as planas costeras enta l'ueste d'o continent, en luitas contra as tribus d'os [[amerindios]] que i viviban. En segundo lugar, contra as colonias francesas de Loisiana, que yeran un competidor comercial respective d'o lucrativo comercio de [[pellizo]]s d'animals salvaches ta [[pelletería]]. Y en tercero, contra os espanyols que teneban as suyas posicions en Florida. Amás, tamién prencipioron una explotación extensiva de l'[[agricultura]] en as colonias d'o sud, primero con [[mano d'obra]] d'orichen blanco en rechimen de semi-[[esclavitut]] (a sobén, colonos d'orichen [[Irlandeses|irlandés]] u [[escoceses|escocés]]), y luego con una masiva importación d'esclavos negros, cuan l'agricultura se convertió en bel lugar en un lucrativo negocio, como con o [[cotón]] u o [[tabaco]]. A población que i plegó en o sieglo XVIII ya no yera nomás d'orichen [[angleses|anglés]] u [[escoceses|escocés]] y de relichión [[Protestantismo|protestant]], porque en os suyos territorios d'orichen prencipió a estendillar-se a teoría de que a población d'un territorio yera una d'as suyas fuents de riqueza, que no se podeba ninviar difuera d'o territorio, y s'aprobó bella mesura ta dificultar a emigración d'[[angleses]] enta America.<ref name="Jones, 1996:25"/> Plegoron asinas [[irlandeses]] [[Catolicismo|catolicos]], encara que tamién [[hugonoz]] [[franceses]] fuyius de Francia cuan [[Loís XIV de Francia|Loís XIV]] derogó l'[[Edicto de Nantes]], u chents que plegaban dende [[Alemanya]] y dende os cantons de [[Suiza]] de [[Idioma alemán|luenga alemana]], fuyindo d'as guerras de relichión en Europa (istos alemans s'establioron a sobén en [[Pennsilvania]], a on encara hue se charra l'[[alemán de Pennsilvania]]); tamién bi plegoron os [[escoceses d'Ulaidh]] que albandonaban a suya tierra por as malas condicions economicas, y que yeran [[Presbiterianismo|presbiterians]]. Sindembargo, ista nueva población no se mezcló con as anteriors poblacions u entre sí, sino que en ista primera etapa formaba chicoz nuclios etnicos, como en un mosaico.<ref name="Jones, 1996:26">(Jones, 1996:26)</ref> Os colonos europeus que bi plegoron no plegoron sindembargo como población libre, porque plegoron con contratos de semi-[[esclavitut]], ta pagar o suyo viache u en plegar-ie como parte d'una condena chudicial, encara que ista servitut teneba una durada limitada en o tiempo.<ref>(Jones, 1996:27)</ref> Sindembargo, tamién plegaba a población [[Esclavitut|esclava]] ''stricto sensu'', que yera d'orichen [[africa]]no y que a sobén plegaban a las colonias d'o sud, ta treballar en as grans [[Plantación|plantacions]]. En [[1670]] nomás yeran 2.000 personas en [[Virchinia]], pero o suyo numero continó o suyo crecimiento, y s'aprobó bella norma que feba que a suya situación d'esclavitut fuese ta cutio, como en [[Virchinia]] u [[Maryland]], transmitindo ixa situación a los suyos fillos.<ref name="Jones, 1996:26"/> O 80% d'os esclavos africanos (arredol de 350.000 personas en [[1763]]) viviban en os estaus d'o sud; en [[1756]] en Virchinia os africanos yeran mas d'o 40% d'a población, y en [[1751]] en [[Carolina d'o Sud]] mas d'o 60%.<ref>(Jones, 1996:28)</ref> Ista situación permitió una important millora d'as infraestructuras en o territorio d'as Trece colonias, que en [[1775]] teneban una [[Población humana|población]] de mas de 2 milions d'habitants. En ixas envueltas, a [[Cultura d'os Estaus Unius]] teneba muita relación con a [[Cultura d'Europa]], en estar as unicas radices culturals d'os colonos o continent europeu.<ref>(Jones, 1996:9)</ref> === Guerra d'Independencia === {{Articlo principal|Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos}} [[Imachen:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|left|thumb|250px|''A declaración d'independencia'' d'o [[4 de chulio]] de [[1776]], cuadro de [[1819]] d'o pintor [[John Trumbull]].]] En os [[anyos 1760]]-[[anyos 1770|1770]], a situación politica d'as Trece colonias evolucionó. En primer lugar, a población d'orichen europeu heba desarrollato en ixos territorios una sociedat culturalment a lo mesmo nivel que a suya metropoli, con vías de comunicación internas parellanas a las anglesas, pero teneba bloqueyato o suyo abance por a presencia politica d'Anglaterra. Asinas, uno d'os obchectivos d'as colonias yera la suya expansión enta l'ueste, dezaga d'os [[monts Apalaches]], enta os territorios que nominalment feban parte dica ixe inte d'o dominio colonial francés y que os angleses heban conquiesto demientres a [[Guerra d'os Siet Anyos]], encara que o Gubierno britanico lis negaba ixa posibilidat, temendo lo fortaleiximiento d'a posición d'as colonias debant d'a metropoli cuan o Reino Uniu teneba que absorber a 80.000 colonos d'orichen francés que yeran en [[Canadá]], amás d'organizar as nuevas colonias conquiestas. D'atra man, as guerras con [[Francia]] y con [[Espanya]] facioron que o [[Parlamento britanico]], instigato por o [[Lista de primers ministros d'o Reino Uniu|primer ministro]] [[George Grenville]], puyase os [[impuesto]]s a toz os suyos territorios ta recullir diners (a deuda publica anglesa s'heba duplicato demientres a guerra),<ref>(Jones, 1996:42)</ref> incluyindo-ie as colonias americanas, sin parar cuenta en as protestas d'os colonos que deciban que ixos impuestos s'heban creyato sin o suyo consentimiento, en no estar representatos en o Parlamento britanico, a on que nomás teneban representación os territorios metropolitans. [[Imachen:Boston Massacre.jpg|right|thumb|250px|Grabato propagandistico d'epoca d'a ''[[Mortalera de Boston]]'', feito por [[Paul Revere]].]] A tensión puyó de ran en 1765, cuan o Parlamento britanico aprebó un nuevo impuesto en a dita ''Lei d'o Timbre''.<ref>(Jones, 1996:43)</ref> Ista lei se referiba a toz os territorios colonials angleses en America, y asinas por tot o territorio apareixioron organizacions politicas secretas, ditas ''Fillos d'a Libertat'', ta luitar contra l'impuesto y lograr-ne a suya supresión; en octubre de [[1765]] se reunioron en a ciudat de [[Nueva York]] representants de 9 d'as 13 colonias en un Congreso sobre a ''Lei d'o Timbre'', convertindo-se en asinas en a primera reunión de representants politicos intercolonial, y se i fació un Memorial de Dreitos.<ref name="Jones44"/> Prencipió un [[boicot]] a os produtos d'orichen britanico y en [[1766]] se derogó a ''Lei d'o Timbre'',<ref name="Jones44">(Jones, 1996:44)</ref> que se convertió asinas en a primera victoria politica conchunta d'os colonos. Sindembargo, en a derogación d'a lei se deciba que o Parlamento britanico teneba plena autoridat ta fer leis ''que obligasen a las colonias y a o pueblo americano''.<ref name="Jones44"/> En [[1767]], como continaban os problemas fiscals en o Reino Uniu, o ministro britanico [[Charles Townshend]] establió un impuesto sobre as exportacions d'as Colonias en cuantos articlos, amás d'establir una Chunta con [[Seu social|seu]] en [[Boston]] ta o suyo control. Tamién desichiba que as Colonias fesen que os ciudadans recibiesen en a suya vivienda a las tropas de l'[[Exercito britanico]] ta vivir-ie, como gosaba ser normal en ixas envueltas a on os [[cuartel]]s no existiban, y [[Nueva York (estau)|Nueva York]] se negó.<ref name="Jones44"/> En augmentar a tensión en o territorio, o Gubierno britanico ninvió tropas regulars de l'[[Exercito britanico]], lo que encara fació augmentar mas o clima prerrevolucionario en as colonias, especialment en [[Nueva Anglaterra]], [[Philadelphia]] y [[Virchinia]]. O [[5 de marzo]] [[1770]], tropas britanicas disparoron contra os manifestants en [[Boston]] ([[Massachusetts]]),<ref>(Jones, 1996:45)</ref> en a dita ''[[mortalera de Boston]]'', con 5 victimas. [[Imachen:Boston tea party.jpg|left|thumb|250px|Una representación d'a ''[[Boston Tea Party]]''.]] En [[1773]] s'aprebó una mesura en o Reino Uniu ta permetir a la ''[[Companyía Britanica d'as Indias Orientals]]'' vender o suyo [[té]] dreitament en as [[Colonias d'o Reino Uniu|colonias britanicas]], y ixo amenazaba a los comerciants d'o territorio estausunidense y tamién a os [[contrabandista]]s que introduciban ixe producto ilegalment.<ref name="Jones46">(Jones, 1996:46)</ref> Asinas, o [[16 d'aviento]] de [[1773]] os colonos destruyioron en Boston un cargamento de [[té]] en protesta por os impuestos que pagaban sobre iste producto, en a dita ''[[Boston Tea Party]]'',<ref name="Jones46"/> fendo asinas imposible cualsiquier intento conciliatorio, esclatando a [[Guerra d'Independencia d'os Estaus Unidos]] en [[1775]]. [[Imachen:Yorktown80.JPG|right|thumb|250px|Capitulación de [[Charles Cornwallis|Lord Cornwallis]] dimpués d'a suya redota en a [[batalla de Yorktown]] ([[17 d'octubre]] de [[1791]]), en un cuadro de [[John Trumbull]] de [[1820]].]] Os sublevatos ninvioron representants esleitos a un dito ''[[Congreso continental]]'' reuniu en [[Philadelphia]] dende o [[5 de setiembre]] de [[1774]] a petición de [[Virchinia]],<ref name="Jones47">(Jones, 1996:47)</ref> y un ''[[Segundo Congreso continental]]'' reuniu tamién en Philadelphia dende o [[10 de mayo]] de [[1775]],<ref name="Jones48">(Jones, 1996:48)</ref> a on s'aprebó a [[declaración d'independencia d'os Estaus Unius]], o [[4 de chulio]] de [[1776]], seguntes un borrador preparato por [[Thomas Jefferson]], a on que se proclamaban os prencipios de [[libertat]], [[igualdat]] y o dreito a la propia felicidat. A guerra contra o Reino Uniu estió amás una autentica [[guerra civil]], en estar en contra d'a independencia muitos ''loyalist'' u leyalistas, que en rematar a guerra albandonoron os Estaus Unius ta vivir en o territorio vecín de [[Canadá]], que yera una [[Colonias d'o Reino Uniu|colonia]] britanica y que no participó en a sublevación. En una luega campanya militar, en a cual os colonos americanos recibioron l'aduya de l'[[Exercito espanyol]] y de l'[[Exercito francés]], o nuevo exercito regular establiu por [[George Washington]],<ref name="Jones48"/> l'[[Exercito estausunidense]], redotó a l'[[Exercito britanico]] en batallas como a [[batalla de Saratoga]] ([[17 d'octubre]] de [[1777]]) u a [[batalla de Yorktown]] ([[1781]]), ubrindo asinas camín a lo [[Tractau de París (1783)|Tractau de París]] d'o [[3 de setiembre]] de [[1783]] por o cual o Reino Uniu acceptaba y reconoixeba la independencia d'os Estaus Unius.<ref name="Jones58">(Jones, 1996:58)</ref> Antiparte, o ''[[Segundo Congreso continental]]'', que heba ratificato os [[Articlos d'a Confederación]] en [[1781]], tamién redactó a [[Constitución d'os Estaus Unius]] ta la [[Convención de Philadelphia]] de [[1787]]. Iste texto, a lo cual se i adhibioron 10 enmiendas (''[[Declaración de Dreitos (Estaus Unius)|Declaración de Dreitos]]'') en [[1791]], ye lo fundamento d'o sistema de [[democracia]] en os Estaus Unius. Ta rematar o proceso de consolidación institucional d'o nuevo país, [[George Washington]] fue esleito en [[1789]] o primer [[President d'os Estaus Unius]], y en [[1800]] a [[Seu social|seu]] d'as institucions gubernamentals s'establió en a nueva ciudat de [[Washington, DC]], que se convertió asinas a en [[Capital (politica)|capital]] d'o país y centro d'un [[districto federal]] (o [[districto de Columbia]]), ta marcar a suya no dependencia de dengún d'os [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]]. Ta dignificar o cargo, Washington prebó d'imitar a dignitat d'as monarquías europeas, plegando a viachar en una carroza con o suyo escudo d'armas.<ref name="Jones78">(Jones, 1996:78)</ref> Sindembargo, o [[Congresó d'os Estaus Unius]] limitó ixo, y atorgó a lo cargo o nombre sencillo de ''President d'os Estaus Unius''.<ref name="Jones78"/> Estió o primer president, George Washington, qui establió en linias chenerals la base de l'actual sistema de gubierno estausunidense, creyando os cargos de [[Secretario d'Estau d'Estaus Unius|Secretario d'Estau]], [[Secretario d'Hicienda d'Estaus Unius|Secretario d'Hicienda]] u [[Secretario de Guerra d'Estaus Unius|Secretario de Guerra]], amás d'o [[Fiscal Cheneral d'Estaus Unius|Fiscal Cheneral]] y o Director Cheneral de Correus: [[Alexander Hamilton]] se convertió en Secretario de Hicienda y [[Thomas Jefferson]] Secretario d'Estau.<ref name="Jones79">(Jones, 1996:79)</ref> === Expansión continental en o sieglo XIX === {{Articlo principal|Conquiesta de l'Ueste}} [[Imachen:Map Thirteen Colonies 1775-an.svg|right|thumb|250px|O territorio d'as ''[[Trece colonias]]'' en [[1775]] y atros territorios mugants, oficialment propiedat d'estaus europeus como o [[Reino Uniu]] u [[Francia]].]] [[Imachen:US states by date of statehood3.gif|right|thumb|250px|Proceso de dentrada d'os [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]] como estaus miembros d'os Estaus Unius.]] [[Imachen:American Progress (John Gast painting).jpg|thumb|250px|En iste cuadro de [[John Gast]] d'arredol de [[1872]], titulau ''American Progress'', se puet veyer una representación [[Alegoría|alegorica]] d'o «Destín manifiesto». En ista obra, una muller anchelical (identificada como ''[[Columbia (alegoría)|Columbia]]'', a presonificación d'os Estaus Unius en o [[sieglo XIX]]), porta a luz d'a ''Civilizavión'' a l'Ueste con os colonos estausunidenses, debantando o [[telegrafo]] en a suya marcha. Os [[amerindios]] y os animals salvaches fuyen dica as [[tenebras|tinieblas]] d'o salvache Ueste encara per civilizar.]] En rematar a suya Guerra d'independencia, os Estaus Unius facioron frent a lo primero d'os suyos deseyos: a expansión enta l'ueste u ''[[Far West]]'', en a clamada [[Conquiesta de l'Ueste]], travesando los [[monts Apalaches]] mirando d'establir como muga occidental d'o país o [[río Mississippi]], que deseparaba os dominios colonials angleses y franceses en [[America d'o Norte]]. Asinas, encara que a población d'a rechión de dezaga d'os Apalaches yera cuasi nula en [[1775]], en [[1790]] ixe territorio ya teneba una [[Población humana|población]] de 120.000 personas.<ref>(Jones, 1996:67)</ref> Ista expansión se faxió con a oposición d'o [[Reino Uniu]] y d'[[Espanya]], estando iste zaguer país o propietario nominal d'a parte sud d'o territorio ocupato por os colonos, y tamién con a oposición d'os [[amerindios]] que i viviban.<ref>(Jones, 1996:68)</ref> O territorio estausunidense s'enampló, en aplicando a nueva ''[[Doctrina d'o destín manifiesto]]'' (''Manifest Destiny'' en anglés), a doctrina politica d'o [[Partiu Republicano-Democrata d'os Estaus Unius]], dominant en o primer cuatreno d'o sieglo XIX, seguntes a cual a nación estausunidense (''americana'', deciban, identificando o suyo país con tot o continent) teneba la misión divina de portiar a [[civilización]] y a [[democracia]] enta l'ueste. Ista doctrina se completaba con o ''[[Mito d'a muga]]'', cuan se clamaba ''muga'' a lo punto limite d'implantación d'as poblacions d'orichen racial blanco dimpués d'expulsar u estricallar a la población amerindia, con mortaleras continas dica rematar en amás conoixita, a [[mortalera de Wounded Knee]] en [[1890]]. Encara que ista expansión enta l'ueste se fació a vegadas por medio de compras (asinas, a compra de [[Loisiana]] o [[30 d'abril]] de [[1803]] a la [[Francia]] de [[Napoleón Bonaparte]] por 15 milions de [[Dólar estausunidense|dólars estausunidenses]]<ref>(Jones, 1996:92)</ref> u a compra d'[[Alaska]] en [[1867]] a l'[[Imperio Ruso]]), a mayor parte d'a expansión estausunidense se fació con guerras y mortaleras d'as poblacions nativas. Asinas, as [[Guerras Indias]] contra la población nativa amerindia que bi heban en os territorios conquiestos, que permetió a expoliación d'as suyas tierras; a [[Guerra Mexicano-Estausunidense]] de [[1846]]-[[1848]] y o [[Tractau de Guadalupe Hidalgo]] permitioron a ocupación de [[Texas]] y [[California]], amás d'os actuals [[Utah]], [[Nevada]], [[Nuevo Mexico]] y [[Arizona]]. Antiparte, o [[Tractau d'Oregón]] de [[1846]] trazó a muga definitiva entre os Estaus Unius y [[Canadá]] a l'ueste d'as [[montanyas Rocosas]]. Ista afluencia de colonos enta l'ueste augmentó espectacularment cuan se trobó [[oro]] en ixos territorios, prencipiando a clamada ''[[fiebre de l'oro]]'' en [[California]], favoreixida amás por a construcción d'o dito [[Primer ferrocarril transcontinental d'Estaus Unius|Primer ferrocarril transcontinental]] que feba posible a millora d'as comunicacions y a integración d'os territorios occidentals en a resta d'o país. O proceso d'a ''Conquiesta de l'Ueste'' tenió a suya enamplada enta l'[[oceano Pacifico]] a finals d'o sieglo XIX u mesmo a prencipios d'o [[sieglo XX]] ([[Alaska]] a lo norte y [[Hawaii]] a l'ueste, amás d'a [[Guerra Hispano-estausunidense]] que permitió anexionar [[Filipinas]] y bella isla en o Pacifico), y se puet considerar que no remató dica [[1912]], cuan [[Arizona]] se convertió en un [[Estaus d'os Estaus Unius|estau d'os Estaus Unius]] de pleno dreito, u mesmo dica [[1959]], cuan o fació l'estau d'[[Alaska]]. === Guerra Civil Estausunidense === {{Articlo principal|Guerra Civil Estausunidense}} O segundo gran problema d'os Estaus Unius mientres o [[sieglo XIX]] estió o problema d'a [[esclavitut]]. A nivel federal, a tracta d'esclavos fue prohibida en [[1808]], y en os estaus d'o norte d'o país a esclavitut fue declarada ilegal entre [[1777]] (en [[Vermont]])<ref>{{fr}} Jacques Binoche, ''Histoire des États-Unis'', [[París]], Ellipses, 2003, p.103; Nicole Bacharan, ''Faut-il avoir peur de l'Amérique?'', París, Éditions du Seuil, 2005 ({{ISBN|2-02-079950-2}}), p.117.</ref> y [[1808]], encara que os plantadors de [[cotón]] d'os estaus d'o sud d'o país emplegaban muita mano d'obra esclaba ta las suyas plantacions y feban una activa propaganda politica en os estaus sudenyos. Ixa fratura entre o norte y o sud fació esclatar a tensión politica, rematando en [[1860]] cuan fue esleito [[President d'os Estaus Unius]] l'advocato [[Abraham Lincoln]], un candidato antiesclavista que ganó as eleccions con un programa t'abolir a esclavitut en tot o país. Siet estaus esclavistas d'o sud facioron publico o suyo albandono d'os Estaus Unius, anunciando a creyación d'un nuevo país, os [[Estaus Confederatos d'America]]. Dimpués d'un tenso compás d'espera, a [[batalla de Fort Sumter]], d'abril de [[1861]], estió lo prencipio d'a [[Guerra Civil Estausunidense]]. Luego de cuatre largas anyadas, a guerra remató con a victoria d'o Norte, encara que en a guerra morioron bellas 970.000 personas (o 3% d'a población estausunidense en ixas envueltas), d'os cuals 620.000 yeran soldatos d'uniforme.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070711050249/http://www.cwc.lsu.edu/other/stats/warcost.htm Al Nofi: ''Statistics on the War's Costs''], Louisiana State University.</ref> En rematar a guerra, s'aprobó bella enmienda a la [[Constitución d'os Estaus Unius]] t'abolir a esclavitut, liberar a los cuatre millons d'esclavos que viviban en o sud y dar-lis os dreitos de ciudadanía como a cualsiquier atro ciudadán estausunidense. Sindembargo, as clamadas [[leis Jim Crown]] facioron legal en os estaus d'o sud a [[segregación racial]], una situación que no remató dica os [[anyos 1950]]-[[Anyos 1960|1960]] luego d'una intensa luita social y politica. Antiparte, a victoria federal en a Guerra Civil comportó lo reforzamiento d'o estau central en o país.<ref>{{en}} Marshall L. De Rosa: ''The Politics of Dissolution: The Quest for a National Identity and the American Civil War'', Edison, NJ: Transaction, 1997, p. 266 ({{ISBN|1-56000-349-9}}).</ref> === A industrialización y a inmigración a lo país === {{Articlo principal|Revolución Industrial}} [[Imachen:Ford Modell-T side 20020707.jpg|right|thumb|250px|Un ''[[Ford T]]'', o primer [[automobil]] construito con o sistema de [[producción en serie]].]] O proceso d'industrialización d'os Estaus Unius, parte d'a clamada [[Revolución Industrial]], prencipió en os [[anyos 1850]] en o norte d'o país, y a suya consecuencia estió una serie de cambios de muita importancia, a nivel [[Demografía|demografico]], [[Economía|economico]] y [[Sociedat|social]]. Apareixioron muitas ciudaz nuevas en tot o país, y antiparte, as ciudaz que ya existiban se consolidoron y creixioron. Istos procesos se complementoron con l'augmento d'a [[immigración]] a lo país, que permitió l'aparición d'un [[proletariato]] y o desarrollo d'o [[capitalismo]], vinculau a lo sector de l'[[Industria]]. Dende finals d'o [[sieglo XIX]] y primerías d'o [[sieglo XX]] fació aparición a [[sociedat de consumo]], estando uno d'os suyos factors l'[[automobil]]. En as ciudaz de [[Nueva York]] y [[Chicago]] se debantoron os primers [[grataciels]]. A industrialización fomentó un [[imperialismo]] parellán a lo imperialismo que por ixas envueltas se puet trobar en os prencipals países d'[[Europa]], desarrollando y fendo l'adaptación d'a clamada ''[[Doctrina Monroe]]'', seguntes a cual ''America habría d'estar ta os americanos''. Istas teorías son la base d'a creixent importancia en ixe periodo d'os Estaus Unius en a escena politica internacional, con as suyas primeras guerras contra potencias europeas, como a [[Guerra Hispano-Estausunidense]] en [[1898]], que permitió anexionar [[Filipinas]] y encorporar a la esfera d'influencias estausunidenses as antigas [[colonias d'Espanya]] de [[Cuba]] y [[Puerto Rico]] (ista zaguera contina hue fendo parte d'o territorio estausunidense con a categoría d'''Estau Libre Asociau''). === A Primera Guerra Mundial === {{Articlo principal||Primera Guerra Mundial|Estaus Unius en a Primera Guerra Mundial}} [[Imachen:World War I photographs - NARA - 285377.jpg|thumb|250px|left|Soldatos d'Estaus Unius en a [[batalla de Saint Mihiel]], en [[Francia]], demientres a [[Primera Guerra Mundial]].]] Encara que os Estaus Unius ya heban compareixiu en a escena politica internacional, o suyo gran momento estió a [[Primera Guerra Mundial]], que precipió en [[Europa]] en [[1914]] entre as [[Potencias Centrals]] y os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]]. En prencipiar a guerra, Estaus Unius se declaró neutral, y no estió dica o [[2 d'abril]] de [[1917]] que dentró en a guerra en aduya d'os Aliaus, mientres o mandato d'o president [[Woodrow Wilson]]. Manimenos, en os Estaus Unius teneban muita fuerza as ideyas aislacionistas, que consideraban que os asuntos d'Europa yeran muit luent d'o suyo país y que teneban que desligar-se-ne d'o imperialismo europeu y d'as suyas luitas de poder. Asinas, en rematar a guerra, o [[Senau d'os Estaus Unius]] refusó ratificar o [[Tractau de Versailles]] que heba rematato a guerra, y tamién refusó de dentrar en a [[Sociedat de Nacions]], encara que a ideya d'ista asociacion yera d'o mesmo president estausunidense, Woodrow Wilson. Prencipió asinas un periodo d'[[aislacionismo]] en o cual o país se replegó sobre si mesmo en o [[periodo d'entreguerras]], fendo en un primer momento creixer a prosperidat economica, politica y social en o país: dreito de voto primero ta las mullers, y luego ta os [[amerindios]], etc. Estió tamién un periodo de convulsions por a ''[[lei seca]]'', que ubrió a puerta a la expansión d'o [[gangster]]ismo en o país y estió l'orichen d'a posterior [[influencia]] d'a ''[[Mafia]]'' en a sociedat estausunidense. Sindembargo, en [[1929]] o dito ''[[crack de 1929]]'' prevocó una situación de [[crisi economica]], a clamada ''[[Gran Depresión]]'', que fació augmentar a tasa de [[paro]] en o país dica nivels no conoixius dica allora. Antiparte, en os [[anyos 1930]] tamién habió lo ''[[Dust Bowl]]'', unas tormentas de polvo en tot o centro agricola d'o pais que levoron a la ruina a muitos [[Agricultura|agricultors]]. En [[1932]] fue esleito [[president d'os Estaus Unius]] [[Franklin Delano Roosevelt]] (d'o [[Partiu Democrata (Estaus Unius)|Partiu Democrata]]), que fació a propuesta d'o ''[[New Deal]]'' ta combatir a crisi, metendo asinas os alacez d'o [[estau d'o bienestar]], que permitió a recuperación d'a situación economica d'o país. === A Segunda Guerra Mundial === {{Articlo principal||Segunda Guerra Mundial|Estaus Unius en a Segunda Guerra Mundial}} [[Imachen:Yalta Conference 1945 Churchill, Stalin, Roosevelt.jpg|right|thumb|250px|[[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]], [[Winston Churchill|Churchil]] y [[Stalin]] en [[1945]] demientres a [[Conferencia de Yalta]] en [[Crimea]].]] Cuan prencipió a [[Segunda Guerra Mundial]] en setiembre de [[1939]] con l'ataque d'o [[Tercer Reich]] contra [[Polonia]], os Estaus Unius, como en [[1914]], mantenioron a suya [[neutralidat]], encara que a lo president [[Franklin Delano Roosevelt]] li cuacaba la politica d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. Asinas, os Estaus Unius, encara que neutrals, favoreixeban de feito a luita d'o [[Reino Uniu]] contra l'[[Alemanya nazi]] y os suyos aliaus d'o [[Pacto de l'Eixe]], con mesuras como a [[Lei d'Ampre y Arriendo]], que meteba biens a disposición d'o esfuerzo belico britanico (y luego tamién d'a [[Unión Sovietica]] y d'a resta d'os Aliaus) sin necesidat d'o suyo pago anticipato. A producción d'a [[industria]] belica estausunidense, entre atras mesuras, favoreció a desaparición u reducción d'a tasa de paro, antis mesmo de dentrar en a guerra. O [[7 d'aviento]] de [[1941]], o [[Chapón]] atacó por sospresa la [[base naval]] estausunidense de [[Pearl Harbor]], en [[Hawaii]] ([[ataque a Pearl Harbor]]), fendo asinas que os Estaus Unius dentrasen en guerra con Chapón, y dimpués o [[Tercer Reich]] li declaró a guerra. Estaus Unius prencipió un intensivo programa de producción [[industria]]l ta fabricar armas y equipamiento ta la guerra, amás d'enamplar as suyas [[Fuerzas Armatas]], participando decisivament en a guerra en o [[Frent Occidental (Segunda Guerra Mundial)|Frent Occidental]] y o [[Frent d'a Mediterrania y o norte d'Africa]] contra os alemans, y en o [[Teatro d'operacions d'o Pacifico]] contra os chaponeses. En rematar a guerra con a victoria d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] en [[1945]], Estaus Unius yera la prencipal potencia economica d'o mundo, y tamién a prencipal potencia militar, en tener amás a [[bomba atomica]], estando por decisión d'o president [[Harry Truman]] o primer país en fer un uso militar d'ixa nueva arma en agosto de [[1945]] contra as ciudaz chaponesas de [[Hiroshima]] y [[Nagasaki]] en os [[bombardeyos atomicos sobre Hiroshima y Nagasaki]]. === A Guerra Frida === {{Articlo principal||||Guerra Frida|Guerra de Corea|Guerra de Vietnam}} [[Imachen:25thInfvietnam1968mask.jpg|right|thumb|250px|Tropas d'a [[25ª División d'Infantería (Estaus Unius)|25ª División d'Infantería]] de l'[[Exercito estausunidense]] en [[Vietnam]] demientres a [[Guerra de Vietnam]], en [[1968]].]] En rematar a guerra, ta evitar a repetición de l'[[aislacionismo]] dimpués d'a Primera Guerra Mundial, Estaus Unius prenió un papel decisivo tamién a livel d'a [[diplomacia]], estando uno d'os impulsors d'a [[Carta d'as Nacions Unidas]] que estió lo chermen d'a [[Organización d'as Nacions Unidas]], establida o [[24 d'octubre]] de [[1945]] en a ciudat de [[San Francisco (California)|San Francisco]], en [[California]]. Una d'as [[Seu social|seu]] d'a organización se troba situada en a ciudat de [[Nueva York]], y os Estaus Unius son uno d'os miembros permanents d'o [[Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas]]. Sindembargo, a victoria en a guerra deixó a los Estaus Unius debant de l'atra potencia militar emerchent d'a guerra, l'[[Unión Sovietica]], prencipiando una luita politica entre as dos nacions y los auyos aliaus, respectivament a [[OTAN]] y o [[Pacto de Varsovia]]. Ista guerra no estió una guerra dreita entre as dos superpotencias, sino que estió una luita indreita, dita ''[[Guerra Frida]]'', con episodios como a [[Guerra de Corea]] u a [[Guerra de Vietnam]], a on s'enfrontinaban os suyos aliaus con aduya d'as respectivas superpotencias. A Guerra de Corea, con muita implicación estausunidense, remató en empate, fendo asinas que hue en [[Corea]] bi haiga dos países: [[Corea d'o Norte]] y [[Corea d'o Sud]]. En [[Vietnam]], sindembargo, encara que os Estaus Unius estioron o prencipal combatient, fuoron redotatos, y [[Vietnam d'o Norte]] s'annexionó a [[Vietnam d'o Sud]], l'aliato estausunidense. === A posguerra fría === En rematar a [[Guerra Frida]] en [[1991]] con a [[disolución d'a Unión Sovietica]], Estaus Unius se convertió en a prencipal potencia militar d'o mundo y continó luitas contra [[Iraq]] y [[Afganistán]], amás d'estar obchectivo d'[[atentato]]s [[Terrorismo|terroristas]], como os [[atentatos de l'11 de setiembre de 2001]], convertindo-se a preocupación por o terrorismo en a prencipal preocupación d'os estausunidenses en as zaguras anyadas d'a controvertida presidencia de [[George Walker Bush]], que en [[2009]] fue substituyiu por [[Barack Obama]]. O [[6 de noviembre]] de [[2012]] [[Barack Obama]] redotó en as [[eleccions presidencials estausunidenses de 2012|eleccions presidencials]] a o canditato d'o [[Partiu Republicano d'os Estaus Unius|Partiu Republicano]] [[Mitt Romney]], estando asinas esleíto ta un nuevo periodo presidencial de cuatre anyadas a contar dende chinero de [[2013]].<ref>{{an}} [https://web.archive.org/web/20130114131140/http://www.arredol.com/obama-gana-sin-dificultatz/ ''Obama gana sin dificultatz''], en ''[[Arredol (diario dichital)|Arredol]]''.</ref> == Politica y gubierno == {{Articlo principal|Politica d'os Estaus Unidos}} [[Imachen:Capitol Building Full View.jpg|thumb|250px|right|A [[frontera]] ueste d'o [[Capitolio d'os Estaus Unius]], seu d'o [[Congreso d'os Estaus Unius]].]] Os Estaus Unius son actualment a [[federación]] mas antiga que existe. Ye una [[republica constitucional]] y una [[democracia representativa]]. O gubierno ye regulato por un sistema de [[deseparación de poders]] definiu en a Constitución, que ye o documento legal supremo d'o país. En o sistema federal americano, os ciudadans son subchectos a sobén a tres rans de gubierno: federal, estatal y local; as tasas locals gosan dividir-se entre os gubiernos d'o condau y o municipio. En a mayoría d'os casos, os liders executivos y lechislativos son esleitos a traviés d'[[escrutinio uninominal mayoritario]] por os ciudadans d'un districto. No bi ha [[escrutinio proporcional plurinominal]] a ran federal, y ye prou raro a rans inferiors. [[Imachen:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|left|A frontera sud d'a [[Casa Blanca]], residencia oficial y puesto de treballo d'o [[President d'os Estaus Unius]].]] O gubierno federal se divide en tres brancas: * [[Lechislatura|Lechislativo]]: O [[Congreso d'os Estaus Unius|Congreso]] [[bicameralismo|bicameral]] chunto con o [[Senau d'os Estaus Unius|Senau]] y a [[Cambra de Representants d'os Estaus Unius|Cambra de Representants]] apreban as [[lei federal|leis federals]], as [[Declaración de guerra|declaracions de guerra]] y os tractaus internacionals. * [[Executivo (gubierno)|Executivo]]: O [[President d'os Estaus Unius|president]] ye o comandant en chefe de l'exercito, puet vetar propuestas de lei antis de que istas se convertan en lei, y esleyir os miembros d'os suyo gabinet (con l'aprebación d'o Senau) y atros cargos oficials. Ye qui administra y fa cumplir as leis y politicas federals. * [[Chudicial]]: A [[Cort Suprema d'os Estaus Unius|Cort Suprema]] y a resta de [[Sistema chudicial en Estaus Unius|corz federals]], cuals chueces son esleitos por o president, con l'aprebación d'o Senau, interpreta y modifica as leis que son [[constitucionalidat|inconstitucionals]] [[Imachen:USSupremeCourtWestFacade.JPG|thumb|right|Frontera ueste d'a [[Cort Suprema d'os Estaus Unius]].]] A Cambra de Representants tien 435 miembros, cadagún representando a un districto d'o congreso mientres un periodo de dos anyos. Os escanyos se dividen cada diez anyos por estaus seguntes a suya población. Seguntes o censo estausunidense de l'anyo 2000, siet estaus tienen o minimo de un representant, mientres que California, o estau con mayor población, tien cincuanta y tres. O Senau tien 100 miembros, tenendo cada estau dos senadors, que s'eslichen cada seis anyos seguntes un sistema que fa que a lo menos cada dos anyos se renoven un tercio d'os senadors. O president sirve mientres un periodo de cuatre anyos y nomás puet estar re-esleito una vegata. O president no ye esleito a traviés d'o voto dreito, sino a traviés d'un sistema indreito de colechios electorals en que cada estau tien un numero de votos proporcional a la suya población. A Cort Suprema, liderada por o Chuez President d'os Estaus Unius, tien nueu miembros. A estructura d'os gubiernos estatals ye prou pareixida a la federal; nomás [[Nebraska]] tien un poder lechislativo unicameral. O gubernador (chefe executivo) de cada estau ye esleito dreitament. Cualques chueces estatals y miembros d'os gabinez son esleitos por o gubernador, mientres que d'atros son esleitos por votación popular. Totas as leis y procedimientos gubernamentals son subchectos a una revisión chudicial, y no se permite denguna lei que sia inconstitucional. O texto orichinal d'a Constitucion establixe a estructura y responsabilidaz d'o gubierno federal y as suyas relacions con os estaus. L<nowiki>'</nowiki>''Articlo Un'' proteche o dreito a l'[[Habeas corpus]] y l<nowiki>'</nowiki>''Articlo Tres'' guarancia o dreito a un chuicio cualsiquiera que sía o delito comeso. Ta fer cambios en a Constitución ye menester tener o refirme de tres cuatrenos d'os estaus, en total a Constitución s'ha cambiato vintidos vegadas dica hue. === Estructura politica === [[Imachen:Barack Obama - ITN.jpg|thumb|[[Barack Obama]] churando lo cargo de president debant de [[John G. Roberts]], [[20 de chinero]] de [[2009]].]] En a mayor parti d'a historia d'os Estaus Unius ha existido lo [[bipartidismo]]. Dende as eleccions presidenxials de [[1856]], os partius politicos mas importants han estau lo [[Partiu Democrata d'os Estaus Unius|Partiu Democrata]], establiu en [[1824]] y o [[Partiu Republicano d'os Estaus Unius|Partiu Republicano]], establiu en [[1912]]. Dende a [[Guerra Civil d'os Estaus Unius|Guerra Civil]], nomás un candidato presidencial d'un tercer partiu, o president [[Theodore Roosevelt]] por o [[Partiu Progresista d'Estaus Unius|Partiu Progresista]], consiguió un 20% d'o voto popular, en as eleccions de [[1912]]. En a cultura politica americana, o Partiu Republicano ye considerato de centro-dreita u "conservador" y o Partiu Democrata ye considerato de centro-ezquierda u "liberal". Os estaus d'o nord-este y d'a costa ueste y belluns d'a zona d'os Grans Lagos, son ditos os estaus azuls, y son relativament liberals. D'atra man os estaus royos son tradicionalment os d'o sud, as Grans Planas y as Montanyas Rocosas, y son relativament conservadors. O ganador d'as eleccions presidencials de 2008, [[Barack Obama]] ye o 44<sup>eno</sup> president, estando lo primer president [[afroamericanos|afroamericano]], ya que toz os anteriors estioron d'orichen europeu. En 2010, o Senau se compone de 58 senadors democratas, dos independients y 40 republicanos y a Cambra de Representants ye formada por 258 democratas y 177 republicanos. Respective a los gubernadors estatals, en 2010 bi'n ha 28 democratas y 22 republicanos. == Politica exterior y esfensa == [[Imachen:David Cameron and Barack Obama at the G20 Summit in Toronto.jpg|200px|thumb|right|O president Obama con o primer ministro d'o [[Reino Uniu]], [[David Cameron]].]] Os Estaus Unius exercen una [[influencia]] economica, politica y militar en tot o mundo. O país ye miembro permanent d'o [[Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas]] y amás a [[seu social|seu]] d'as [[Nacions Unidas]] se troba en a ciudat de [[Nueva York]]. Cuasi toz os países tienen [[embaixada]]s en Washington D.C., y muitos tienen [[consulato]]s por tot o país. D'a mesma traza cuasi toz os países tienen misions diplomaticas d'os Estaus Unius. Manimenos [[Cuba]], [[Irán]], [[Corea d'o Norte]], [[Bután]], [[Sudán]] y a [[Republica de China]] no tienen garra relación diplomatica con Estaus Unius. Os Estaus Unius tienen muit buenas relacions con o [[Reino Uniu]], [[Canadá]], [[Australia]], [[Nueva Zelanda]], [[Chapón]], [[Corea d'o Sud]], [[Israel]], y os estaus miembros d'a [[OTAN]]. Tamién treballa a ixena con os suyos vecins miembros d'a [[Organización d'os Estaus Americanos]] y tien alcuerdos de libre comercio con Canadá y Mexico, seguntes o [[tractau de Libre Comercio d'America d'o Norte]]. En 2008, os Estaus Unius gastoron 25.400 millons de dólars netos en [[aduya oficial a lo desarrollo]] arredol d'o mundo. Manimenos si parlamos de porcentaches respectives a la suya [[renda nacional bruta]], os Estaus Unius con un 0,18% estioron o zaguer d'os ventidos estaus donants. D'atra man, as aduyas privadas estausunidenses con o estranchero son relativament chenerosas.<ref>{{cita web|autor=Shah, Anup|títol=US and Foreign Aid Assistance|calendata=2009-04-13|editorial=GlobalIssues.org|url=http://www.globalissues.org/article/35/us-and-foreign-aid-assistance|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> [[Imachen:USS Abraham Lincoln(CVN 72).jpg|200px|thumb|left|O [[portaavions]] [[USS Abraham Lincoln (CVN-72)|USS ''Abraham Lincoln'']].]] O president tien o títol de comandant en cabo d'as fuerzas armadas nacionals y puet esleyir os suyos liders, o [[Secretario d'Esfensa d'os Estaus Unius|secretario d'Esfensa]] y a [[Estau Mayor Conchunto d'os Estaus Unius|Chunta de Chefes d'Estau Mayor]]. O [[Departamento d'Esfensa d'os Estaus Unius]] administra las [[fuerzas armatas]], incluyindo-ie l'[[Exercito d'os Estaus Unius|Exercito]], l'[[Armada d'os Estaus Unius|Armata]], o [[Marines d'os Estaus Unius|Cuerpo de Marines]] y a [[Fuerza Aeria d'os Estaus Unius|Fuerza Aeria]]. A [[Guardia Costera d'os Estaus Unius|Guardia Costera]] ye responsabilidat d'o [[Departamento de Seguridat Nacional d'os Estaus Unius|Departamento de Seguridat Nacional]] en tiempos de paz y d'o [[Departamento de l'Armada d'os Estaus Unius|Departamento de l'Armata]] en tiempos de guerra. En l'anyo 2008, as fuerzas armadas teneban un personal en activo d'1,4 millons. As reservas y [[Guardia Nacional d'os Estaus Unius|Guardia Nacional]] fan que o numero total de tropas sía de 2,3 millons. Amás o Departamento d'Esfensa tien bels 700.000 treballadors civils<ref>{{cita web|url=http://www.airforce-magazine.com/MagazineArchive/Magazine%20Documents/2009/May%202009/0509facts_fig.pdf|títol=The Air Force in Facts and Figures (Armed Forces Manpower Trends, End Strength in Thousands)|obra=Air Force Magazine|calendata=May 2009|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> O servicio militar ye voluntario, encara que en tiempos de guerra se puet reclutar ciudadans a traviés d'o ''[[Selective Service System]]''. As fuerzas armadas estausunidenses pueden esplegar-se a escape debiu a la gran flota d'avions de transporte que poseyen, os once [[portaavions]] activos que tien l'Armada y as flotas y unidaz que poseyen en os oceanos Atlantico y Pacifico. Difuera d'os Estaus Unius son 865 as bases y instalacions militars que poseye l'exercito.<ref>{{cita web|url=http://www.defenselink.mil/pubs/BSR_2008_Baseline.pdf|títol=Base Structure Report, Fiscal Year 2008 Baseline|editorial=Department of Defense|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> con personal esplegato en mas de 150 países.<ref name=DoDStrength>{{cita web|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/report/2008/hst0803.pdf|títol=Department of Defense Active Duty Military Personnel Strengths by Regional Area and by Country (309A)|calendata=2008-03-31|editorial=Global Policy Forum|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> A presencia global de l'Exercito d'os Estaus Unius ha levato a bel estudioso a definir-lo como lo mantenimiento d'os "alacez de l'imperio".<ref>{{cita web|autor=Ikenberry, G. John|url=http://people.cas.sc.edu/rosati/ttp.ikenberry.empirereviews.fa.march04.htm|títol=Illusions of Empire: Defining the New American Order|obra=Foreign Affairs|calendata=March/April 2004}} {{cita web|autor=Kreisler, Harry, and Chalmers Johnson|url=http://globetrotter.berkeley.edu/people4/CJohnson/cjohnson-con3.html|títol=Conversations with History|editorial=University of California at Berkeley|calendata=2004-01-29|calendata_acceso=2007-06-21}}</ref> O gasto total d'os Estaus Unius en esfensa en [[2008]] estió de mas de 600.000 millons de dólars, lo que ye mas d'un 41% d'o gasto militar mundial y mas que os catorce mayors gastos militars chuntos. A [[renda per capita]] emplegada estió de 1.967$, alto u baixo nueu vegadas a meya mundial; con una tasa d'un 4% d'o PIB estió a segunda mayor entre os quince mayors gastos militars, dimpués d'[[Arabia Saudita]].<ref>{{cita web|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/resultoutput/15majorspenders|títol=The Fifteen Major Spender Countries in 2008|editorial=Stockholm International Peace Research Institute|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> A propuesta de presupuesto d'o Departamento d'Esfensa ta l'anyo 2010 ye de 533.800 millons de dólars, un 4% mayor que en 2009 y un 80% mayor que en 2001; amás bi ha una propuesta de 130.000 millons de dólars mas ta las campanyas en Iraq y Afganistán.<ref>{{cita web|url=http://www.defenselink.mil/comptroller/defbudget/fy2010/fy2010_SSJ.pdf|títol=FY 2010 Budget Request Summary Justification |editorial=Department of Defense|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> En setiembre de 2009 bi heba alto u baixo 130.000 soldatos esplegatos en Iraq y bels 62.000 en Afganistán.<ref>{{cita web|autor=Tan, Michelle|url=http://www.defensenews.com/osd_story.php?sh=VSDA&i=4302919|títol=As Debate Continues, 30,000 Soldiers Ready to Deploy to Afghanistan|editorial=Defense News (Army Times)|calendata=2009-09-30|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> Dica o [[9 d'octubre]] de [[2009]] l'exercito d'Estaus Unius ha teniu 4.349 baixas militars en a [[Guerra d'Iraq]],<ref>{{cita web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx|títol=Operation Iraqi Freedom|editorial=Iraq Coalition Casualty Count|calendata=2009-10-09|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> y 869 en a [[Guerra d'Afganistán]]<ref>{{cita web|url=http://icasualties.org/OEF/index.aspx|títol=Operation Enduring Freedom|editorial=Iraq Coalition Casualty Count|calendata=2009-10-09|calendata_acceso=2009-10-09}}</ref> == Divisions administrativas == :''Se veiga [[Organización territorial d'os Estaus Unius]]''. === Estaus === Estaus Unius ye actualment formato por 50 [[Estaus d'os Estaus Unius|estaus]] y un [[Districto de Columbia|districto federal]], encorporatos dende 1776 a los 13 estaus inicials. Antiparte, [[Puerto Rico]] tien dende a [[Guerra Hispano-Estausunidense]] un status especial como Estau Libre Asociau. Cada estau se divide en [[Condaus d'os Estaus Unius|condaus]] (encara que en o estau de [[Loisiana]] se claman ''parroquias'', por tener herencio d'o sistema administrativo [[Francia|francés]] anterior a la [[Revolución francesa]]). [[Imachen:Map of USA with state names.svg|lang=an|500px|center|Mapa d'os estaus d'os Estaus Unius.]] [[Estau]]s que forman os Estaus Unius d'America: {| align="center" |- | * [[Alabama]] * [[Alaska]] * [[Arizona]] * [[Arkansas]] * [[Virchinia]] * [[Virchinia Occidental]] * [[California]] * [[Carolina d'o Norte]] * [[Carolina d'o Sud]] * [[Colorado]] | * [[Connecticut]] * [[Cheorchia (estau)|Cheorchia]] * [[Dakota d'o Norte]] * [[Dakota d'o Sud]] * [[Delaware]] * [[Florida]] * [[Hawaii]] * [[Idaho]] * [[Illinois]] * [[Indiana]] | * [[Iowa]] * [[Kansas]] * [[Kentucky]] * [[Loisiana]] * [[Maine (estau)|Maine]] * [[Massachusetts]] * [[Maryland]] * [[Michigan]] * [[Minnesota]] * [[Mississippi]] | * [[Missouri]] * [[Montana]] * [[Nebraska]] * [[Nevada]] * [[Nuevo Mexico]] * [[Nueva Hampshire]] * [[Nueva Jersey]] * [[Nueva York (estau)|Nueva York]] * [[Ohio]] * [[Oklahoma]] | * [[Oregón]] * [[Pennsilvania]] * [[Rhode Island]] * [[Tennessee]] * [[Texas]] * [[Utah]] * [[Vermont]] * [[Washington (estau)|Washington]] * [[Wisconsin]] * [[Wyoming]] |} === Districto federal === * [[Washington, DC]] === Arias insulars === Amás important ye o estau libre asociau de [[Puerto Rico]], situau en a [[mar Caribe]]. As siguients [[isla]]s tamién son administradas por os Estaus Unius: [[Samoa Americana]], [[Isla Baker]], [[Guam]], [[Islas Howland]], [[Isla Jarvis]], [[Atol Johnston]], [[Arrecife Kingman]], [[Atol Midway]], [[Isla Navassa]], [[Islas Marianas d'o Norte]], [[Atol Palmyra]], [[Islas Vírchens Americanas]] y as [[Islas Wake]]. Se troban todas en l'[[Oceano Pacifico]]. == Economía == {{Articlo principal|Economía d'os Estaus Unidos}} {|class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#f99;" colspan="2"|Endicadors economicos |- |[[Tasa d'ature|Ature]]||10,2%<sup>Otub. 2009</sup><ref>{{en}} [http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm Employment Situation Summary]. U.S. Dept. of Labor</ref> |- |Creximiento d'o [[Producto Interior Bruto|PIB]]||−0,7%<sup>2Q 2009</sup> [0,4%<sup>2008</sup>]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090826171407/https://www.bea.gov/national/xls/gdpchg.xls Gross Domestic Product]. Bureau of Economic. O cambio se basa en "chained dollars" de l'anyo 2005. O creiximiento cuatrimestral s'esprisa como una tasa anualizata.</ref> |- |Inflación d'o [[Index de pres a lo consumo|EPC]]||−1,5%<sup>Agosto de 2008–Agosto de 2009</sup><ref>{{en}} [http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm Consumer Price Index: August 2009]. Bureau of Labor Statistics</ref> |- |[[Deuda publica]]||$11,947 billons<sup>15 d'octubre de 2009</sup><ref>{{cita web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|títol=Debt Statistics|editorial=U.S. Dept. of the Treasury|calendata_acceso=2009-09-21}}</ref> |- |[[Pobreza]]||13,2%<sup>2008</sup><ref name=CBPR08>{{en}} [http://www.census.gov/prod/2009pubs/p60-236.pdf Income, Poverty and Health Insurance Coverage in the United States: 2008]. Census Bureau</ref> |} Os Estaus Unius tienen una [[economía mixta]] [[capitalismo|capitalista]], alimentada por l'abundancia d'os suyos [[recurso natural|recursos naturals]], unas infraestructuras prou bien desarrolladas y una alta productividat.<ref>Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny. Lederman, Daniel, and William Maloney, World Bank, 2007, {{ISBN|0-8213-6545-2}}</ref> D'alcuerdo con o [[Fundo Monetario Internacional]], o PIB d'os Estaus Unius ye de 14.400 billons de dólars, lo que fa un 23% d'o total mundial a tasas de cambio de mercato y cuasi un 21% d'o [[producto bruto mundial]] respective a la [[paridat de poder adquisitivo]] (PPP).<ref name="IMF GDP"/> Ye o PIB mas gran d'o mundo, estando alto u baixo un 5% menos que o conchunto d'o PIB d'os países d'a [[Unión Europea]] en termins de PPP en l'anyo 2008. O país se sitúa en o puesto diecisieteno mundial por [[PIB nominal per capita]] y seiseno por [[PIB (PPA) per cápita]].<ref name="IMF GDP">{{en}} [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=64&pr.y=8. "United States"]. International Monetary Fund.</ref> Os Estaus Unius son o primer importador de biens y o tercer mayor exportador, atamas de que as exportacions per capita son relativament pocas. Canadá, China, Mexico, Chapón y Alemanya son os suyos prencipals socios comercials.<ref>{{en}} [http://www.census.gov/foreign-trade/top/dst/current/balance.html Top Ten Countries with which the U.S. Trades]. U.S. Census Bureau. August 2009</ref> En l'anyo 2007 os vehiclos yeran a prencipal mercadería tanto importada como exportata<ref>{{en}} [http://www.census.gov/compendia/statab/tables/09s1267.xls Table 1267—U.S. Exports and General Imports by Selected SITC Commodity Groups]. U.S. Census Bureau</ref> China ye o prencipal tenedor estranchero d'a deuda publica estausunidense.<ref>{{en}} [http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE58M25U20090923 Factbox: U.S.-China Interdependence Outweighs Trade Spat]. Reuters</ref> Dimpués d'una expansión que ha durato mas de seis anyos, a economía estausunidense ha estau en rexesión dende aviento de 2007.<ref>{{en}} [http://www.nytimes.com/2008/12/02/business/02markets.html Grynbaum, Michael A.] Dow Plunges 680 Points as Recession Is Declared. New York Times</ref> Os Estaus Unius se clasifican en segundo lugar seguntes o Index de Competitividat Global.<ref>{{en}} [http://www.weforum.org/pdf/GCR09/GCR20092010fullrankings.pdf Table 4: The Global Competitiveness Index 2009–2010 Rankings and 2008–2009 Comparisons.] World Economic Forum</ref> [[Imachen:NYC NYSE.jpg|thumb|A [[Bolsa de Nueva York]], en [[Wall Street]].]] En l'anyo 2009, s'estima que o sector privato constituye un 55,3% d'a suya economía, estando l'actividat economica d'o gubierno federal d'un 24,1% y l'actividat economica d'os gubiernos locals (incluyindo-ie as transferencias federals) un 20,6%.<ref>{{cita web|url=http://www.usgovernmentspending.com/index.php|títol=Government Spending Overview|editorial=usgovernmentspending.com|calendata_acceso=2009-05-09}}</ref> A economía ye [[sociedat post-industrial|postindustrial]], con o [[Sector terciario|sector servicios]] constituindo un 67,8% d'o PIB, encara que os Estaus Unius continan estando una potencia industrial.<ref name=Econ>{{cita web|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html|calendata_acceso=2008-03-12|títol=USA Economy in Brief|editorial=U.S. Dept. of State, International Information Programs}}</ref> O negocio líder por ingresos brutos ye o comercio a lo por mayor y por menor; por ingresos netos ye a fabricación.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/tables/09s0724.xls|títol=Table 724—Number of Tax Returns, Receipts, and Net Income by Type of Business and Industry: 2005|editorial=U.S. Census Bureau|calendata_acceso=2009-10-12}}</ref> Os productos quimicos son o sector líder en fabricación.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/tables/09s0964.xls|títol=Table 964—Gross Domestic Product in Current and Real (2000) Dollars by Industry: 2006|editorial=U.S. Census Bureau|calendata=May 2008|calendata_acceso=2009-10-12}}</ref> Os Estaus Unius son o tercer mayor productor de [[petrolio]] d'o mundo, asinas como lo primer importador.<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html|títol=Rank Order—Oil (Production)|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata_acceso=2009-10-12}}{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|títol=Rank Order—Oil (Consumption)|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata_acceso=2009-10-12}}{{cita web|url=http://www.eia.doe.gov/pub/oil_gas/petroleum/data_publications/company_level_imports/current/import.html|títol=Crude Oil and Total Petroleum Imports Top 15 Countries|editorial=U.S. Energy Information Administration|calendata=2009-09-29|calendata_acceso=2009-10-12}}</ref> Ye o primer productor mundial d'[[enerchía electrica]] nucleyar, asinas como de [[gas natural]] liquido, fosfatos y sal. Encara que l'[[agricultura]] ye nomás un 1% d'o PIB,<ref name=Econ/> Estaus Unius ye o primer productor mundial de [[Zea mays|panizo]]<ref>{{cita web|url=http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&name=Corn|url_archivo=http://web.archive.org/web/20080112182404/http://www.grains.org/page.ww?section=Barley,+Corn+%26+Sorghum&name=Corn|calendata_archivo=2008-01-12|títol=Corn|editorial=U.S. Grains Council|calendata_acceso=2008-03-13}}</ref> y [[Glycine max|soya]].<ref>{{cita web|url=http://www.worldwatch.org/node/5442|títol=Soybean Demand Continues to Drive Production|editorial=Worldwatch Institute|calendata=2007-11-06|calendata_acceso=2008-03-13}}</ref> A [[Bolsa de Nueva York]] ye o prencipal mercato mundial por volumen de dólars.<ref>{{cita web|url=http://ir.nyse.com/phoenix.zhtml?c=129145&p=irol-newsArticle&ID=1036503&highlight=|títol=New Release/Ultra Petroleum Corp.,|editorial=NYSE Euronext|calendata=2007-07-03|calendata_acceso=2007-08-03}}</ref> [[Coca-Cola]] y [[McDonald's]] son dos d'as marcas mas conoixidas a ran mundial.<ref>{{cita web|url=http://www.cheskin.com/view_news.php?id=2|títol=Sony, LG, Wal-Mart among Most Extendible Brands|editorial=Cheskin|calendata=2005-06-06|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> En o tercer cuatrimestre de 2009, o numero de treballadors estausunidenses yera de 154,4 millons de personas. D'istos treballadors, un 81% teneban treballos en o sector servicios. Con 22,4 millons de traballadors o Gubierno ye a primera fuent d'emplego.<ref>{{cita web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|títol=Employment Situation Summary|editorial=Bureau of Labor Statistics|calendata=2009-10-02|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> Arredol d'un 12% d'os treballados son afiliatos a bel [[sindicato]], estando un 30% a tasa en Europa Occidental.<ref>{{cita web|autor=Fuller, Thomas|url=http://www.iht.com/articles/2005/06/14/news/europe.php|títol=In the East, Many EU Work Rules Don't Apply|calendata=2005-06-15|obra=International Herald Tribune|calendata_acceso=2007-06-28}}</ref> O Banco Mundial sitúa a los Estaus Unius como lo país en que ye mas fácil contractar y despedir treballadors.<ref name="EDBI">{{cita web|url=http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=197|calendata_acceso=2007-06-28|títol=Doing Business in the United States (2006)|editorial=World Bank}}</ref> Entre 1973 y 2003, l'anyo laboral meyano d'un treballador en Estaus Unius ha creixiu en 199 horas.<ref>{{cita web|url=http://www.usnews.com/usnews/opinion/articles/031110/10dobbs.htm|autor=Dobbs, Lou|títol=The Perils of Productivity|obra=U.S. News & World Report|calendata=2003-11-02|calendata_acceso=2007-06-30}}</ref> En parte como resultato d'isto, Estaus Unius tiene a mayor tasa de productividat d'o mundo. En [[2008]], tamién lideraba la tasa de productividat por hora, pero actualment Noruega, Francia, Belchica y [[Luxemburgo]] son por debant.<ref>{{cita web|url=http://www.conference-board.org/economics/downloads/ted09I.xls|títol=Groningen Growth and Development Centre|editorial=University of Groningen|obra=Total Economic Database|calendata=2009-06-01|calendata_acceso=2009-11-21}}</ref> En comparanza con Europa, os impuestos por propiedat y sobre a renta son por un regular mayors, mientres que os impuestos sobre productos gosan estar menors.<ref>{{cite news|autor=Gumbel, Peter|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,662737-2,00.html|títol=Escape from Tax Hell|calendata=2004-07-11|obra=Time|calendata_acceso=2007-06-28}}</ref> === Ingresos y desarrollo humán === D'alcuerdo con a Oficina de Censo d'os Estaus Unius, os ingresos brutos medianos por familia en 2007 fuoron de 50.233$. A mediana varía dende os 68.080$ en [[Maryland]] dica os 36.338$ en [[Mississippi]].<ref name=CBPR08/> Emplegando as tasas de [[paritat de poder adquisitivo]], a mediana total ye parellana a la d'atras nacions desarrollasas. Dimpués d'una important cayida mientres meyatos d'o [[sieglo XX]], as tasas de pobreza s'han estabilizato dende primerías d'os [[anyos 1970]], con entre un 11 y un 15% d'os ciudadans vivindo anyalment baixo lo umbral d'a pobreza y un 58,5% vivindo a lo menos un anyo en situación de pobreza entre os 25 y os 75 anyos.<ref name="USCB IP&HIC 2007">{{cita web|autor=DeNavas-Walt, Carmen, Bernadette D. Proctor, and Jessica Smith|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/p60-235.pdf|format=PDF|títol=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2007|editorial=U.S. Census Bureau|mes=August|anyo=2008|calendata_acceso=2008-11-13}}</ref><ref>{{cita libro|apelliu=Hacker|nombre=Jacob S.|anyo=2006|títol=The Great Risk Shift: The New Economic Insecurity and the Decline of the American Dream|localización=New York|editorial=Oxford University Press|isbn=0195335341}}</ref> En 2007, 37,3 millon d'americanos viviban en a pobreza.<ref name=CBPR08/> O estau d'o bienestar d'os Estaus Unius ye actualment un d'os mas austers entre os países d'o mundo desarrollau, reducindo poco a pobreza relativa y a pobreza absoluta respecto a la meya d'os países mas ricos.<ref name="Sme">Smeeding, T. M. (2005). "Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective." ''Social Science Quarterly'' 86, 955–983.</ref><ref>Kenworthy, L. (1999). "Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment" ''Social Forces'' 77(3), 1119–1139. Bradley, D., E. Huber, S. Moller, F. Nielsen, and J. D. Stephens (2003). "Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies" ''American Sociological Review'' 68(1), 22–51.</ref> Mientres que o estau d'o bienestar americano ha mirato de reducir a pobreza entre as personas de mayor edat,<ref>Orr, D. (November–December, 2004). "Social Security Isn't Broken: So Why the Rush to 'Fix' It?" In C. Sturr and R. Vasudevan, eds. (2007). ''Current Economic Issues''. Boston: Economic Affairs Bureau.</ref> os chóvens reciben bien poqueta asistencia.<ref>{{cita web|url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=a_new_deal_of_their_own|autor=Starr, Paul|calendata=2008-02-25|títol=A New Deal of Their Own|obra=American Prospect|calendata_acceso=2008-07-24}}</ref> En 2007 [[UNICEF]] estudeó a calidat de vida d'os ninos en ventidós países industrializatos, estando Estaus Unius o zaguero d'els en a clasificavión.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/bsp/hi/pdfs/13_02_07_nn_unicef.pdf|títol=Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries|autor=UNICEF|obra=BBC|anyo=2007|calendata_acceso=2007-09-10}}</ref> A pesar d'os grans incrementos en a productividat, a baixa tasa d'ature y a baixa inflación, l'augmento d'os ingresos dende 1980 ha estau menor que en as anteriors decadas, menos amplament repartius y amás acompanyatos d'un augmento en a inseguridat economica. Entre 1947 y 1979, os ingresos netos han puyato mas d'un 80% en totas as clases socials, estando amás mayor o creiximiento entre os pobres que entre os ricos.<ref name="Bar">Bartels, L. M. (2008). ''Unequal Democracy: The Political Economy of the New Gilded Age''. Princeton, NJ: Princeton University Press.</ref><ref>{{cita web|url=http://www.demos.org/inequality/numbers.cfm#1|autor=Hartman, C.|anyo=2008|títol=By the Numbers: Income|calendata_acceso=2008-07-24}}</ref> Os ingresos familiars medianos tamién han puyato en totas as clases dende 1980,<ref>{{cita web|autor=Henderson, David R.|url=http://www.hoover.org/publications/digest/3522596.html|títol=The Rich—and Poor—Are Getting Richer|obra=Hoover Digest|anyo=1998|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> debiu en gran parte a que muitas familias tiene dos sueldos, a la igualación de salarios entre os dos cheneros y a l'augmento d'horas de treballo.<ref name="Sme"/><ref name="Bar"/><ref>{{cita web|url=http://www.frbsf.org/news/speeches/2006/1106.html|autor=Yellen, J.|anyo=2006|títol=Speech to the Center for the Study of Democracy 2006–2007 Economics of Governance Lecture University of California, Irvine|editorial=Federal Reserve Board|localización=San Francisco|calendata_acceso=2008-07-24}}{{cita web|autor=Shapiro, Isaac|url=http://www.cbpp.org/10-17-05inc.htm|títol=New IRS Data Show Income Inequality Is Again on the Rise|calendata=2005-10-17|editorial=Center on Budget and Policy Priorities|calendata_acceso=2007-05-16}} Gilbert, D. (1998). ''The American Class Structure''. Belmont, CA: Wadsworth. {{ISBN|0-534-50520-1}}.</ref> Estaus Unius ye o país desarrollau con mayor desigualdat d'ingresos entre a suya población d'o mundo.<ref name="Sme"/><ref>{{cita web|url=http://elsa.berkeley.edu/~saez/TabFig2005prel.xls|autor=Saez, E.|títol=Table A1: Top Fractiles Income Shares (Excluding Capital Gains) in the U.S., 1913–2005|editorial=UC Berkeley|mes=October|anyo=2007|calendata_acceso=2008-07-24}}{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|títol=Field Listing—Distribution of Family Income—Gini Index|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2007-06-14|calendata_acceso=2007-06-17}}</ref> Un 1% d'a población pecha un 27,6% de toz os impuestos federals y un 10% d'a población o 54,7%.<ref>{{cita web|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/88xx/doc8885/EffectiveTaxRates.shtml|títol=Shares of Federal Tax Liabilities, 2004 and 2005|editorial=Congressional Budget Office|calendata_acceso=2008-11-02}}</ref> A riqueza, igual que os ingresos, ye muit concentrata: un 10% d'a población adulta d'o país poseye un 69,8% d'a riqueza, a segunda mayor tasa entre as nacions desarrolladas.<ref>{{cita web|autor=Domhoff, G. William|url=http://sociology.ucsc.edu/whorulesamerica/power/wealth.html|títol=Table 4: Percentage of Wealth Held by the Top 10% of the Adult Population in Various Western Countries|editorial=University of California at Santa Cruz, Sociology Dept.|obra=Power in America|mes=December|anyo=2006|calendata_acceso=2006-08-21}}</ref> Un 1% d'a población poseye o 33,4% d'a riqueza neta.<ref>{{cita web|autor=Kennickell, Arthur B.|url=http://www.federalreserve.gov/pubs/oss/oss2/papers/concentration.2004.5.pdf|títol=Table11a: Amounts (Billions of 2004 Dollars) and Shares of Net Worth and Components Distributed by Net Worth Groups, 2004|editorial=Federal Reserve Board|obra=Currents and Undercurrents: Changes in the Distribution of Wealth, 1989–2004|calendata=2006-08-02|calendata_acceso=2007-06-24}}</ref> === Ciencia y tecnolochía === [[Imachen:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|right|thumb|L'astronauta [[Buzz Aldrin]] demientres a plegada de l'hombre a la [[Luna]] en [[1969]].]] Os Estaus Unius han estau líders en rechira cientifica y innovación tecnolochica dende o [[sieglo XIX]]. En 1876, [[Alexander Graham Bell]] recibió a primera patent estausunidense por o [[telefono]]. O laboratorio de [[Thomas Edison]] desarrolló lo [[fonografo]], a primera [[bombiella electrica]] y a primera [[Quinetoscopio|camara de vidio]]. [[Nikola Tesla]] estió un d'os pioners d'a [[corrient alterna]], o [[motor de corrient alterna]] y a [[Radio (meyo de comunicación)|radio]]. En primerías d'o [[sieglo XX]], as companyías d'automobils de [[Ransom E. Olds]] y [[Henry Ford]] creyoron a [[linia de montache]]. Os [[Chirmans Wright]] facioron o primer vuelo en l'anyo [[1903]].<ref>{{cita web|autor=Benedetti, François| url =http://www.fai.org/news_archives/fai/000295.asp| títol =100 Years Ago, the Dream of Icarus Became Reality| editorial =Fédération Aéronautique Internationale (FAI)|calendata=2003-12-17|calendata_acceso=2007-08-15}}</ref> L'apocheu d'o [[Nazismo]] en os [[anyos 1930]] fació que muitos cientificos europeus, incluyindo-ie [[Albert Einstein]] y [[Enrico Fermi]], emigraran enta os Estaus Unius. Demientres a [[Segunda Guerra Mundial]] o [[prochecto Manhattan]] desarrolló armas nucleyars, dentrando asinas en a [[era atomica]]. A [[cursa espacial]] produció un gran empentón en os campos de l'[[astronautica]], a [[ciencia de materials]] y os [[ordinador]]s. En os Estaus Unius se desarrolló tamién l'[[ARPANET]] y o suyo succesor, [[Internet]]. Hue os prencipals ingresos ta la investigación, un 64%, s'obtienen d'o sector privato.<ref>{{cita web | url = http://www.census.gov/compendia/statab/tables/08s0775.xls | títol = Research and Development (R&D) Expenditures by Source and Objective: 1970 to 2004 | editorial = U.S. Census Bureau | calendata_acceso = 2007-06-19 }}</ref> Os Estaus Unius son líders mundials en publicacions cientificas y [[factor d'impacto]].<ref>{{cita web | url = http://www.guardian.co.uk/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |autor=MacLeod, Donald| títol = Britain Second in World Research Rankings | calendata=2006-03-21 | obra = Guardian | calendata_acceso = 2006-05-14 }}</ref> Os ciudadans americanos poseyen muitos productos tecnolochicos en as suyas casas<ref>{{cita web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_percap-media-televisions-per-capita | títol = Media Statistics > Televisions (per capita) by Country | editorial = NationMaster |mes=December | anyo=2003}} {{cita web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_per_com_percap-media-personal-computers-per-capita | títol = Media Statistics > Personal Computers (per capita) by Country | editorial = NationMaster |mes=December | anyo=2003}} {{cita web | url = http://www.nationmaster.com/graph/med_rad_percap-media-radios-per-capita | títol = Media Statistics > Radios (per capita) by Country | editorial = NationMaster | mes = December | anyo = 2003 | calendata_acceso = 2007-06-03 }}</ref> y cuasi toz tienen connexión a [[Internet de banda ampla]]. O país ye o prencipal productor de [[comida modificada cheneticament]]; mas d'a metat d'a superficie d'os suyos cautivos son biotecnolochicos.<ref>{{cita web | url = http://www.isaaa.org/Resources/Publications/briefs/35/executivesummary/default.html | títol = ISAAA Brief 35-2006: Executive Summary—Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: 2006 | editorial = International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications | calendata_acceso = 2007-06-19 }}</ref> === Transporte === [[Imachen:Map of current Interstates.svg|thumb|O rete d'autopistas interestatals, que tien una [[longaria]] de 46.876 km.<ref>{{cita web |títol=Interstate FAQ (Question #3) |editorial=Federal Highway Administration |anyo=2006 |url=http://www.fhwa.dot.gov/interstate/faq.htm#question3 |calendata_acceso=2009-03-04}}</ref>]] En a vida cutiana o transporte mas emplegato en Estaus Unius ye o [[coche]]. En 2003, yeran 759 os automobils por cada 1.000 americanos en comparanza con os 472 por cada 1.000 habitants d'a Unión Europea.<ref>{{cita web | url =http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/06/125| títol =Car Free Day 2006: Nearly One Car per Two Inhabitants in the EU25 in 2004| calendata=2006-09-19|editorial =Europa, Eurostat Press Office| calendata_acceso = 2007-08-15 }}</ref> Alto u baixo un 40% d'os vehiclos personals son [[furgoneta]]s, [[toterreno]]s u [[cambioneta]]s.<ref>{{cita web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_01.html| títol =Household, Individual, and Vehicle Characteristics|editorial =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|obra =2001 National Household Travel Sudvey|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> L'adulto meyo americano (contando tanto conductors como no conductors) pasa bels 55 menutos conducindo cada día, viachando 29&nbsp;km.<ref>{{cita web|url =http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/section_02.html| títol =Daily Passenger Travel|editorial =U.S. Dept. of Transportation, Bureau of Transportation Statistics|obra =2001 National Household Travel Survey|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> A industria de l'[[aviación]] civil ye de tot privatizata, mientres que a mayor parte d'os [[aeropuerto]]s son de propiedat publica. As cuatre mayors aerolinias en o mundo por trafico de pasachers son estausunidenses; [[Southwest Airlines]] ye a numero uno.<ref>{{cita web|url=http://www.iata.org/ps/publications/wats-passenger-carried.htm| títol =Scheduled Passengers Carried (2008 data)|editorial=International Air Transport Association (IATA)|calendata_acceso=2009-06-27}}</ref> D'os trenta aeropuertos de pasachers con mayor trafico d'o mundo, dieciseis se troban en os Estaus Unius, incluyindo-ie [[Aeropuerto Internacional de Hartsfield-Jackson|lo mayor]] d'o mundo.<ref>{{cita web|url=http://www.airports.org/cda/aci_common/display/main/aci_content07_c.jsp?zn=aci&cp=1-5-54-55_666_2__|títol=Passenger Traffic 2006 Final|editorial=Airports Council International|calendata=2007-07-18|calendata_acceso=2007-08-15}}</ref> Mientres que o transporte de mercaderías por [[ferrocarril]] ye prou estendillato, ye muit poqueta la chent que emplega o tren ta viachar, aintro u entre ciudaz.<ref>{{cita web | url = http://www.gao.gov/products/GAO-07-15 | títol = Intercity Passenger Rail: National Policy and Strategies Needed to Maximize Public Benefits from Federal Expenditures| calendata=2006-11-13| editorial = U.S. Government Accountability Office| calendata_acceso = 2007-06-20 }}</ref> Nomás un 9% d'os desplazamientos a lo puesto de treballo se fan a traviés d'o [[transporte publico]], mientres que en Europa se fa un 38,8%.<ref>{{cita web | url = http://www.policy.rutgers.edu/vtc/documents/TOD.Euro-Style_Planning-Renne-Wells.pdf |format=PDF|autor=Renne, John L., and Jan S. Wells| títol = Emerging European-Style Planning in the United States: Transit-Oriented Development (p. 2) | anyo=2003 | editorial = Rutgers, The State University of New Jersey | calendata_acceso = 2007-06-11}}</ref> L'uso d'a bicicleta ye muit chicot, por debaixo d'os index europeus.<ref>{{cita web | url =http://www.transalt.org/files/resources/other/010901TQpdf021.pdf|autor=Pucher, John, and Lewis Dijkstra| títol = Making Walking and Cycling Safer: Lessons from Europe | mes=February | anyo=2000| editorial = Transportation Alternatives |obra=Transportation Quarterly | calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> === Enerchía === O mercato enerchetico d'Estaus Unius ye de 29.000 [[Watt-hora|terawatt-hora]] anyals. O consumo d'[[enerchía]] per capita ye equivalent a 7,7 toneladas de [[petrolio]] a l'anyo, en comparanza en Alemanya ye de 4,2 y en Canadá de 8,3 toneladas. En 2005, un 40% d'a suya enerchía s'obtenió d'o petrolio, un 23% d'o [[carbón]] y un 22% d'o [[gas natural]]. A resta estio subministrada por as fuents d'[[enerchía renovable]]s<ref>{{cita web |url=http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/pdf/pages/sec1_3.pdf|títol= Diagram 1: Energy Flow, 2007|obra=EIA Annual Energy Review 2007 |editorial=U.S. Dept. of Energy, Energy Information Administration|calendata_acceso=2008-06-25}}</ref> Os Estaus Unius son o primer consumidor mundial de petrolio.<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html|títol= Rank Order—Oil (Consumption)|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2007-09-06|calendata_acceso=2007-09-14}}</ref> Mientres muitas decadas, a [[enerchía nucleyar]] ha teniu un papel limitato en relación con atros muitos países desarrollaus, en parte por l'accident de [[Three Mile Island]] en 1979. En 2007 s'han feito requestas ta la construcción de nuevas plantas nucleyars.<ref>{{cite news |url=http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=9762843|títol= Atomic Renaissance|obra=Economist|calendata_acceso=2007-09-06}}</ref> == Cheografía humana y sociedat == === Demografía === {{Articlo principal|Demografía d'os Estaus Unidos}} [[Imachen:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County-1396x955.png|thumb|right|Mayors grupos de antipasatos por condau, anyo 2000.]] A [[Población humana|población]] total d'Estaus Unius estimada por a Oficina de Censo d'os Estaus Unius ye de 308.049.000 personas,<ref name="POP">{{cita web|url=http://www.census.gov/population/www/popclockus.html|editorial=U.S. Census Bureau|títol=U.S. POPClock Projection}} Figure updated automatically.</ref> incluyindo-ie bels 11,2 millons d'inmigrants ilegals que s'estima i viven.<ref>{{cita web | url = http://www.cis.org/articles/2008/back808.pdf| autor =Camarota, Steven A., and Karen Jensenius | títol = Homeward Bound: Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population | mes =July | anyo =2008| editorial = Center for Immigration Studies | calendata_acceso = 2008-08-06}}</ref> Asinas, os Estaus Unius son o tercer país mas poblato d'o mundo dimpués de China y a India. A tasa de creiximiento d'a suya población ye de 0,98%,<ref name="WF">{{en}} [https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html "United States"]. The World Factbook. CIA.</ref> comparada con o 0,11% d'a Unión Europea.<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html|títol=European Union|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2009-09-28|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> A tasa de naixencias ye de 13,82 por 1.000, un 30% por debaixo d'a meya mundial, encara que ye mayor que cualsiquier país europeu fueras de [[Albania]] y [[Irlanda]].<ref>{{cita web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html|títol=Rank Order—Birth Rate|editorial=CIA|obra=The World Factbook|calendata=2009|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> En l'anyo fiscal 2008, 1,1 millons d'inmigrants obtenioron a residencia legal.<ref>[http://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/publications/lpr_fr_2008.pdf “U.S. Legal Permanent Residents: 2008”]. [[Office of Immigration Statistics]] ''Annual Flow Report.''</ref> Mexico ha estau mientres mas de dos decadas o país d'orichen d'a mayor parte d'os inmigrants; dende [[1998]], China, India y Filipinas se troban tamién entre os cuatre países prencipals d'orichen.<ref>{{cita web|url = http://www.dhs.gov/ximgtn/statistics/publications/LPR07.shtm|títol=Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth: Fiscal Years 1998 to 2007 (Table 3)|editorial=U.S. Dept. of Homeland Security|calendata_acceso=2008-09-06}}</ref> Estaus Unius ye a unica nación industrializada d'o mundo a on que os grans augmentos de población se prochectan.<ref name="PRC">{{cita web|url=http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|títol=Executive Summary: A Population Perspective of the United States|editorial=Population Resource Center|mes=May|anyo=2000|calendata_acceso=2007-12-20|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070604165856/http://www.prcdc.org/summaries/uspopperspec/uspopperspec.html|calendata_archivo=2007-06-04}}</ref> Os Estaus Unius tienen una población muit diversa, 31 grupos etnicos tienen mas d'un millón de miembros.<ref name="An2000">{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/c2kbr-35.pdf|títol=Ancestry 2000|editorial=U.S.Census Bureau|mes=June|anyo=2004|calendata_acceso=2007-06-13}}</ref> Os [[americanos blancos]] son o grupo racial mas numeroso; os descendients d'[[alemans]], [[irlandeses]] y [[angleses]] son tres d'os cuatre mayors grupos etnicos d'o país.<ref name="An2000"/> Os [[afroamericanos]] son a [[minoría racial]] mas numerosa y tercer grupo con mayor numero de descendients.<ref name="An2000"/><ref name="Cen2008">{{cita web|url=http://www.census.gov/popest/national/asrh/NC-EST2008-srh.html|títol=Annual Estimates of the Population by Sex, Race, and Hispanic Origin for the United States: April 1, 2000 to July 1, 2008 (NC-EST2008-03)| editorial = U.S. Census Bureau, Population Division | calendata = 2009-05-01| calendata_acceso = 2009-07-23}}</ref> Os asiatico-americanos son a segunda minoría racial mas gran; os dos mayors grupos etnicos son os [[chineses]] y os [[filipinos]].<ref name="An2000"/> En 2008, a población d'Estaus Unius s'estima que incluyiba bels 4,9 millons de personas con bel antipasato [[nativos americanos|nativo americano]] u [[nativos d'Alaska|nativo d'Alaska]] (3,1 millons nomás con istos antipasatos) y 1,1 millons con bel antipasato [[hawaiians|hawaiián]] u [[Oceanico-americanos|oceanico]] (0,6 millons nomás con istos antipasatos)<ref name="Cen2008"/> <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- ! style="background:#f99;" colspan="2"|Raza/Orichen etnico (2008)<ref name="Cen2008"/> |- |[[Americanos blancos|Blancos]]||79,8% |- |[[Afroamericanos]]||12,8% |- |[[Asiatico-americanos]]||4,5% |- |[[Nativos americanos]] y [[Nativos d'Alaska]]||1,0% |- |[[Hawaiians]] y [[Oceanico-americanos]]||0,2% |- |[[Americanos multiracials]]|| 1,7% |- |[[Latinoamericanos|Hispanos]] (''de cualsiquier raza'')||15,4% |} </div> O creiximiento d'a población hispana u latina (os dos termins son oficials) ye o mayor de toz os grupos etnicos. Bi ha 46,9 millons d'americanos descendients d'hispanos<ref name="Cen2008"/> que son identificatos como una etnia propia por a oficina censal; o 64% d'istos son descendients de mexicanos.<ref name=CB2007>{{cita web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-CONTEXT=dt&-mt_name=ACS_2007_1YR_G2000_B03001&-redoLog=true&-geo_id=01000US&-geo_id=04000US48&-format=&-_lang=en&-SubjectID=15233304 | títol = B03001. Hispanic or Latino Origin by Specific Origin | obra = 2007 American Community Sudvey | editorial = U.S. Census Bureau | calendata_acceso = 2008-09-26}}</ref> Entre 2000 y 2008, a población hispana ha puyato un 32%, mientres que a población no-hispana lo ha feito nomás un 4,3%<ref name="Cen2008"/> A mayoría d'o creiximiento ye por inmigración; asinas, en 2007 un 12,6% d'a población estausunidense yera naixida difuera d'o país, estando d'istos un 54% naixius d'[[America Latina]].<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|editorial=U.S. Census Bureau|obra=Statistical Abstract of the United States 2009| títol=Tables 41 and 42—Native and Foreign-Born Populations|calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> A fertilidat ye tamién atro factor important; una muller hispana tien de meya tres fillos. Tanimientres a tasa de fertilidat d'as mullers negras no-hispanas ye de 2,2 fillos y en as mullers blancas no-hispanas d'1,8. As [[Grupo minoritario|minorías]] (como son definius por a Oficina d'o Censo toz os no-hispanos y no blancos multirracials) constituyen un 34% d'a población; y s'estima que serán a mayoría d'a población en l'anyo 2042.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/012496.html|títol=An Older and More Diverse Nation by Midcentury|editorial=U.S. Census Bureau|calendata=2008-08-14|calendata_acceso=2008-09-06}}</ref> Alto u baixo un 82% d'os americanos vien en arias urbanas (seguntes a Oficina d'o Censo, incluyindo-ie tamién os [[suburbio]]s);,<ref name="WF"/> a metat d'istos vive en ciudaz con poblacions de mas de 50.000 habitants.<ref>{{cita web | url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-state=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_box_head_nbr=GCT-P1&-mt_name=&-_caller=geoselect&-geo_id=&-format=US-1&-_lang=en| títol = United States—Urban/Rural and Inside/Outside Metropolitan Area (GCT-P1. Population, Housing Units, Area, and Density: 2000)| editorial = U.S. Census Bureau | calendata =2000-04-01| calendata_acceso = 2008-09-23 }}</ref> En 2008, 273 localidaz teneban una población superior a los 100.000 habitants, nueu ciudaz blincaban d'o millón de residents, y cuatre [[ciudat global|ciudaz global]] teneban mas de 2 millons ([[Nueva York]], [[Los Angeles]], [[Chicago]] y [[Houston]]).<ref name=PopEstBigCities>{{cita web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/copy_of_2008-subcounty-population-hawaii/SUB_EST2008_01.pdf|format=PDF| títol =Table 1: Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2008 Population: April 1, 2000 to July 1, 2008 | obra = 2008 Population Estimates | editorial = U.S. Census Bureau, Population Division | calendata =2009-07-01| calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> Bi ha cincuanta y dos arias metropolitanas con una población de mas d'1 millón d'habitants.<ref name=PopEstMSA>{{cita web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf |format=PDF| títol = Table 5. Estimates of Population Change for Metropolitan Statistical Areas and Rankings: July 1, 2007 to July 1, 2008 | obra = 2008 Population Estimates | editorial = U.S. Census Bureau| calendata =2009-03-19| calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> D'entre as cincuanta arias metropolitanas con mayor creiximiento, cuaranta y siet se troban en l'ueste y o sud.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/013426.html|títol=Raleigh and Austin are Fastest-Growing Metro Areas|editorial=U.S. Census Bureau|calendata=2009-03-19|calendata_acceso=2009-10-11}}</ref> As [[Aria metropolitana|arias metropolitanas]] de [[Dallas]], Houston, [[Atlanta]], y [[Phoenix (Arizona)|Phoenix]] han creixiu en mas d'un millón d'habitants entre 2000 y 2008.<ref name=PopEstMSA/> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! align=center style="background:#FF9999;" colspan="9"| As prencipals ciudaz |- ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Puesto ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Nuclio ! align=center style="background:#f5f5f5;" | [[Estaus d'os Estaus Unius|Estau]] ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Pop.<small><ref name="PopEstBigCities"/></small> ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Puesto de l'aria metr. ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Pob. aria metr.<small><ref name="PopEstMSA"/></small> ! align=center style="background:#f5f5f5;" | Rechión<small><ref>{{cita web | url = http://www.census.gov/geo/www/tiger/glossry2.pdf | títol = Figure A–3. Census Regions, Census Divisions, and Their Constituent States |format=|[[Portable Document Format|PDF]] | editorial = U.S. Census Bureau| calendata_acceso = 2007-06-17}}</ref></small> ! align=center style="background:#f5f5f5;" | ! rowspan=11 | <br />[[Imachen:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|border|135px|Nueva York]]<br />[[Nueva York]]<br />[[Imachen:LosAngeles05.jpg|border|135px|Los Angeles]]<br />[[Los Angeles]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Nueva York]]''' || [[Nueva York (estau)|Nueva York]] || 8.363.710 || 1 || 19.006.798 || [[nord-este d'Estaus Unius|nord-este]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Los Angeles]]''' || [[California]] || 3.833.995 || 2 || 12.872.808 || [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Chicago]]''' || [[Illinois]] || 2.853.114 || 3 || 9.569.624 || [[Meyo Ueste d'Estaus Unius|Meyo Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Houston]]''' || [[Texas]] || 2.242.193 || 6 || 5.728.143 || [[Sud d'Estaus Unius|Sud]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Phoenix (Arizona)|Phoenix]]''' || [[Arizona]] || 1.567.924 || 12 || 4.281.899 || [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[Philadelphia]]''' || [[Pennsilvania]] || 1.447.395 || 5 || 5.838.471 || [[nord-este d'Estaus Unius|nord-este]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 7 ||align=left | '''[[San Antonio (Texas)|San Antonio]]''' || [[Texas]] || 1.351.305 || 28 || 2.031.445 || [[Sud d'Estaus Unius|Sud]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 8 ||align=left | '''[[Dallas]]''' || [[Texas]] || 1.279.910 || 4 || 6.300.006 || [[Sud d'Estaus Unius|Sud]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 9 ||align=left | '''[[San Diego (Califonia)|San Diego]]''' || [[California]] || 1.279.329 || 17 || 3.001.072 || [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | 10 ||align=left | '''[[San José (California)|San José]]''' || [[California]] || 948.279|| 31 || 1.819.198|| [[Ueste d'Estaus Unius|Ueste]] |- | colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5;" | Estimación d'o censo de 2008 |} <noinclude> === Luenga === {{Articlo principal|Luengas d'os Estaus Unius}} <div style="font-size: 90%"> {| class="wikitable" border="1" table style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" ! style="background:#f99;" colspan="2"|Luengas (2019)<ref name="USCB Lang">{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2008pubs/09statab/pop.pdf|editorial=U.S. Census Bureau|obra=Statistical Abstract of the United States 2009| títol=Table 52—Languages Spoken at Home by Language: 2006|calendata_acceso = 2009-10-11}}</ref> |- |[[Idioma anglés|Anglés]] (''nomás'')||241.032.343 |- |[[Idioma castellano|Espanyol]], encl. [[Criollo espanyol|Criollo]]||41.757.391 |- |[[Idioma chinés|Chinés]]||3.494.544 |- |[[Idioma tagalo|Tagalo]]||1.763.585 |- |[[Idioma vietnamita|Vietnamita]]||1.570.526 |- |[[Idioma arabe|Arabe]]||1.260.437 |- |[[Idioma francés|Francés]], encl. [[Criollo francés|Criollo]]||1.171.775 |- |[[Idioma coreano|Coreano]]||1.075.247 |- |[[Idioma ruso|Ruso]]||941.454 |- |[[Idioma kreyòl|Kreyòl]]||924.817 |} </div> L'[[anglés american]] ye a [[luenga nacional]] ''de facto''. Encara que no bi ha una [[luenga oficial]] a livel federal, cualques leis como a lei de requestas de naturalización standardizan l'anglés. En 2006, bels 224 millons d'estausunidenses, un 80% d'a poblacion mayor de 5 anyadas, charraba nomás l'anglés en casa. O [[idioma castellano|espanyol]], charrato por un 12% d'a población en casa, ye a segunda luenga mas común y mas amplament amostrata.<ref name="USCB Lang"/><ref>{{cita web| url = http://www.adfl.org/resources/enrollments.pdf| títol = Foreign Language Enrollments in United States Institutions of Higher Learning|calendata=fall 2002| editorial = MLA| calendata_acceso = 2006-10-16}}</ref> Cualques americanos refirman a ideya de fer l'anglés luenga oficial, ya que en ye actualment en por lo menos vintidos estaus.<ref name=ILW>{{cita web|autor=Feder, Jody| url = http://www.ilw.com/immigdaily/news/2007,0515-crs.pdf| títol = English as the Official Language of the United States—Legal Background and Analysis of Legislation in the 110th Congress|calendata=2007-01-25| editorial = Ilw.com (Congressional Research Service)| calendata_acceso = 2007-06-19}}</ref> Tanto lo [[idioma hawaiián|hawaiián]] como l'anglés son idiomas oficials por lei en o estau de [[Hawaii]].<ref>{{cita web|url=http://www.hawaii.gov/lrb/con/conart15.html|títol=The Constitution of the State of Hawaii, Article XV, Section 4| editorial=Hawaii Legislative Reference Bureau|calendata=1978-11-07|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> Encara que no tienen degún idioma oficial, [[Nuevo Mexico]] tien leis que promocionan l'uso de l'anglés y o castellano y [[Loisiana]] de l'anglés y o francés.<ref>{{cita libro| autor =Dicker, Susan J. | títol = Languages in America: A Pluralist View |anyo=2003|pachinas=216, 220–25 | localización =Clevedon, UK| editorial = Multilingual Matters|isbn=1853596515}}</ref> En atros estaus, como [[California]], ye obligatoria la publicación de versions en espanyol de cualques documentos gubernamentals, incluyindo-ie los formularios d'os trebunals.<ref>{{cita web|url=http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/waisgate?WAISdocID=90544325063+0+0+0&WAISaction=retrieve|títol=California Code of Civil Procedure, Section 412.20(6)| editorial=Legislative Counsel, State of California|calendata_acceso=2007-12-17}} {{cita web|url=http://www.courtinfo.ca.gov/forms/allforms.htm|títol=California Judicial Council Forms| editorial=Judicial Council, State of California|calendata_acceso=2007-12-17}}</ref> Bel territorio insular guarencía o reconoiximiento oficial d'as suyas luengas nativas chunto con l'anglés: o [[Idioma samoano|samoano]] y o [[idioma chamorro|chamorro]] son reconoixius en [[Samoa Americana]] y [[Guam]], respectivament; o [[idioma carolinio|carolinio]] y o chamorro son reconoixius en as [[Islas Marianas d'o Norte]]; y o espanyol ye luenga oficial en [[Puerto Rico]]. === Relichión === [[Imachen:BrunswickWhiteChurch.jpg|thumb|right|Una ilesia [[Presbiterianismo|presbiteriana]]; a mayoría d'americanos s'identifican como cristianos.]] {{Articlo principal|Relichión en os Estaus Unius}} Os Estaus Unius son oficialment un [[estau secular]]; a [[primera enmienda a la Constitución d'os Estaus Unius]] guarencía o libre exercicio d'a relichión y prohibe a creyación d'un gubierno relichioso. En un estudio de l'anyo 2002, o 59% d'os americanos dicioron que a relichión chuga un "papel muit important en as suyas vidas", una cifra muito mayor que en denguna atra nación rica.<ref>{{cita web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|títol=Among Wealthy Nations…U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion| editorial=Pew Research Center|obra=Pew Global Attitudes Project|calendata=2002-12-19|calendata_acceso=2008-10-23}}</ref> D'alcuerdo con una enquesta de 2007, o 78,4% d'os adultos s'identifican como [[Cristianismo en os Estaus Unius|cristianos]],<ref name="Pew">{{cita web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/affiliations-all-traditions.pdf|títol=Religious Composition of the U.S.| editorial=Pew Forum on Religion & Public Life|obra=U.S. Religious Landscape Sudvey|anyo=2007|calendata_acceso=2008-10-23}}</ref> estando un 86,4% en 1990.<ref name="ARIS">{{cita web|url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm|títol=American Religious Identification Survey| editorial=CUNY Graduate Center|anyo=2001|calendata_acceso=2007-06-17}}</ref> Os [[protestantismo|protestants]] suposan un 51,3% d'os cristianos, mientres que os [[Ilesia Catolica|catolicos]] son un 23,9%. O estudio categoriza como evanchelicos de raza blanca a un 26,3% d'a población, estando o grupo relichioso mas gran d'o país;<ref name="Pew"/> atro estudio estima que os evanchelicos de totas as razas son entre un 30% y un 35%.<ref>{{cita web|url=http://www.uakron.edu/bliss/docs/Religious_Landscape_2004.pdf|autor=Green, John C|títol=The American Religious Landscape and Political Attitudes: A Baseline for 2004| editorial=University of Akron|Ray C. Bliss Institute of Applied Politics|calendata_acceso=2007-06-18}}</ref> O porcentache de ciudadans de relichions no-cristianas yera en 2007 d'un 4,7%, estando d'o 3,3% en 1990.<ref name="ARIS"/> As prencipals fes no cristianas son o [[chudaísmo]] (1,7%), [[budismo]] (0,7%), [[islam]] (0,6%), [[hinduismo]] (0,4%) y [[unitarismo universalista]] (0,3%).<ref name="Pew"/> Un 16,1% d'a población se describiba en l'anyo 2007 como [[agnosticismo|agnostico]], [[ateismo|ateo]] u [[Irrelichión|sin de relichión]],<ref name="Pew"/> cuan iste porcentache yera en 1990 de 8,2%.<ref name="ARIS"/> === Educación === {{Articlo principal|Educación en os Estaus Unius}} [[Imachen:University-of-Virginia-Rotunda.jpg|thumb|right|Alto u baixo un 80% d'os estudiants universitaires d'Estaus Unius estudeya en [[Universidat publica|universidaz publicas]] como a [[Universidat de Virchinia]], [[Patrimonio d'a Humanidat]] establida por [[Thomas Jefferson]].<ref>{{cita web |títol=Public Education for the Common Good |autor=Rosenstone, Steven J. |editorial=University of Minnesota |url=http://cla.umn.edu/news/clatoday/summer2002/dean.php |calendata=2009-12-17 |calendata_acceso=2009-03-06}}</ref>]] A educación publica americana ye dirichida dende os gubiernos estatals y locals, regulada por o [[Departamento d'Educación d'os Estaus Unius]] a traviés de restriccions a las subvencions federals. Os ninos en a mayoría d'estaus han de prencipiar a escuela a la edat de seis u siet anyadas (por un regular en [[educación infantil]] u [[educación primaria]]) y rematan con dieciueito anyadas (obtenendo lo doceno grau en rematar a escuela segundaria u ''high school''); bel estau permiten a los [[estudiant]]s de deixar a escuela con dieciseis u diecisiet anyadas.<ref>{{cita web |url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d02/dt150.asp |títol=Ages for Compulsory School Attendance... |calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=U.S. Dept. of Education, National Center for Education Statistics}}</ref> Alto u baixo lo 12% d'os ninos van a escuelas relichiosas privatas. Nomás un 2% d'os ninos son educatos en a suya propia casa.<ref>{{cita web |url=http://www.ed.gov/about/offices/list/oii/nonpublic/statistics.html |títol=Statistics About Non-Public Education in the United States |calendata_acceso = 2007-06-05 |editorial=U.S. Dept. of Education, Office of Non-Public Education}}</ref> En os Estaus Unius existen muitas importants institucions d'educación superior tanto privadas como publicas, asinas como ''[[community college]]s'' con politicas de libre admisión. D'entre os nortamericanos mayors de venticinco anyadas, un 84,6% tienen o graduato escolar, un 52,6% son estudiants universitaires, un 27,2% tienen o títol de [[bachiller]] y un 9,6% un grado universitario.<ref>{{cita web|url=http://www.census.gov/prod/2004pubs/p20-550.pdf|títol=Educational Attainment in the United States: 2003|editorial=U.S. Census Bureau|calendata_acceso = 2006-08-01}}</ref> A tasa d'[[alfabetización]] ye alto u baixo d'un 99%.<ref name="WF" /><ref>For more detail on U.S. literacy, see [http://nces.ed.gov/NAAL/PDF/2006470.PDF A First Look at the Literacy of America’s Adults in the 21st century], U.S. Department of Education (2003).</ref> As Nacions Unidas clasifican a los Estaus Unius, con un index d'educación de 0,97, en o doceno puesto mundial.<ref>{{cita web|títol=Human Development Indicators|anyo=2005|editorial=United Nations Development Programme, Human Development Reports|calendata_acceso = 2008-01-14|url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070620235428/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf|calendata_archivo=2007-06-20}}</ref> === Salut === Os Estaus Unius tienen una [[asperanza de vida]] de 77,8 anyos,<ref>{{cita web|url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf#027|títol=Health, United States, 2006|mes=November | anyo=2006|editorial=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> un anyo menos que a meya d'Europa Occidental y entre tres y cuatre anyos menor que Noruega, Suiza y Canadá.<ref>{{cita web |autor=Eberstadt, Nicholas, and Hans Groth|url=http://www.iht.com/articles/2007/04/19/opinion/edeber.php |títol=Healthy Old Europe|calendata=2007-04-19|obra=International Herald Tribune|calendata_acceso = 2007-06-19 }}</ref> En as dos zagueras decadas a posición d'o país en a clasificación mundial de países por asperanza de vida ha cayiu dende o puesto 11<sup>eno</sup> dica o 42<sup>eno</sup>.<ref>{{cita web|autor=MacAskill, Ewen|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/aug/13/usa.ewenmacaskill |títol=US Tumbles Down the World Ratings List for Life Expectancy|calendata=2007-08-13 |obra= Guardian|calendata_acceso = 2007-08-15}}</ref> A [[mortalidat infantil]] ye d'un 6,37 por mil, lo que mete a los Estaus Unius en o puesto 42<sup>eno</sup> d'un total de 221 países, por dezaga de toz os países d'Europa Occidental.<ref>{{cita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html |títol=Rank Order—Infant Mortality Rate|calendata=2007-06-14|editorial =CIA|obra=The World Factbook|calendata_acceso = 2007-06-19}}</ref> As tasas de supervivencia a lo [[cáncer]] en Estaus Unius son as mayors de tot o mundo.<ref>{{cite news| nombre = Nicole| apelliu = Martin| títol = UK Cancer Sudvival Rate Lowest in Europe| url = http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1560849/UK-cancer-survival-rate-lowest-in-Europe.html | obra = The Daily Telegraph| calendata = 2007-08-24}} {{cite journal| apelliu = Gatta| nombre = Gemma | anyo = 2006| mes = February| títol = Survival from Rare Cancer in Adults: A Population-Based Study| journal = The Lancet Oncology| volume = 7| issue = 2| pachinas = 132–140| doi = 10.1016/S1470-2045(05)70471-X}}</ref> Alto u baixo un tercio d'a población adulta ye [[obesidat|obesa]] y unatro tercio tien sobrepeso;<ref>{{cita web |url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/overweight/overwght_adult_03.htm |títol=Prevalence of Overweight and Obesity Among Adults: United States, 2003–2004 |calendata_acceso = 2007-06-05 |editorial=Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics}}</ref> a tasa d'obesidat, amás alta en o mundo industrializato, s'ha duplicato en o zaguer cuatreno de sieglo.<ref>{{cita libro | autor= Schlosser, Eric | anyo = 2002 | títol = Fast Food Nation | editorial = Perennial | localización = New York| isbn = 0060938455 |pachina = 240 }}</ref> A [[Diabetis mellitus|diabetis]] tipo 2, relacionada con a obesidat, ye considerada como [[epidemia|epidemica]] por os profesionals d'a salut.<ref>{{cita web |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |títol=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity|anyo=2005 |calendata_acceso = 2007-06-17|obra= [[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]]|editorial=American Heart Association}}</ref> A tasa d'[[embarazo|emprenyaturas]] entre as adolescents ye de 79,8 por mil mullers, lo que ye cuasi cuatre vegadas mayor que en Francia y cinco mayor que en Alemanya.<ref>{{cita web |url=http://www.advocatesforyouth.org/PUBLICATIONS/factsheet/fsest.htm |títol=Adolescent Sexual Health in Europe and the U.S.—Why the Difference?|mes=October | anyo=2001 |calendata_acceso = 2007-06-17 |editorial=Advocates for Youth}}</ref> L'[[alborto]], legal por requesta, ye un tema con muita contraversia. Muitos estaus prohiben a subvención publica de l'alborto y miran de restrinchir-los, requerindo lo premiso paterno, y obligando a un periodo d'aspera. Mientres que a tasa d'albortos ye baixando, o ratio de 241 albortos por 1.000 naiximientos y 15 albortos por 1.000 mullers entre 15 y 44 anyos ye mayor que cualsiquier atra nación occidental.<ref>{{cita web |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/ss5511a1.htm|autor=Strauss, Lilo T., et al.|títol=Abortion Surveillance—United States, 2003|calendata_acceso = 2007-06-17 |editorial=Centers for Disease Control, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Division of Reproductive Health|obra=MMWR|calendata=2006-11-24}}</ref> [[Imachen:FlightHoustontoDallas086.jpg|thumb|right|O ''[[Texas Medical Center]]'' en [[Houston]], o mayor centro medico d'o mundo<ref>{{cita web |url=http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/FactsandFigures/Facts+and+Figures.htm|títol=2007 Facts & Figures|calendata_acceso = 2008-11-07|editorial=Texas Medical Center}}</ref>]] O sistema de salut d'os Estaus Unius tien muito mayor presupuesto que no en denguna atra nación, tanto en gasto per capita como en porcentache d'o PIB.<ref>''OECD Health Data 2000: A Comparative Analysis of 29 Countries'' [CD-ROM] (OECD: Paris, 2000). Se veiga tamién {{cita web |url=http://dll.umaine.edu/ble/U.S.%20HCweb.pdf|títol=The U.S. Healthcare System: The Best in the World or Just the Most Expensive?|anyo=2001|calendata_acceso = 2006-11-29 |editorial=University of Maine}}</ref> A [[Organización Mundial d'a Salut]] clasifica o sistema de salut estausunidense como lo primero en capacidat de respuesta, pero lo 37<sup>eno</sup> en rendimiento total. Os Estaus Untiso son líders en innovación medica. En 2004, o sector no industrial gastó en rechira biomedica tres vegadas mas per capita que Europa.<ref>{{cite journal |autor=Groves, Trish| anyo=2008|mes=February |títol=Stronger European Medical Research |journal=British Medical Journal |volume=336 |pachinas=341–342| doi=10.1136/bmj.39489.505208.80 |pmid=18276671 |nombre1=T |issue=7640 |issn=0959-8138}}</ref> De traza diferent a lo que se fa en atros países, en Estaus Unius o sistema de salut no ye guaranciato por o gubierno ta toz os ciudadans. En 2004, as companyias d'[[aseguranzas]] pagaban un 36% d'os gastos personals de salut, un 15% yera pagato por personas privatas, y os gubiernos federal, estatals y locals pagaban un 44%.<ref name="CDC H">{{cita web |url=http://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus06.pdf|títol=Health, United States, 2006|calendata_acceso = 2006-11-24 |editorial=Centers for Disease Control, National Center for Health Statistics}}</ref> En l'anyo 2005, 46,6 millons d'americanos, un 15,9% d'a población, no teneban aseguranza medica, 5,4 millons mas que en 2001. A prencipal causa ye l'augmento d'o numero de ciudadans que no tienen treballos que encluyan aseguranza medica.<ref name="CBPP">{{cita web|url=http://www.cbpp.org/8-29-06pov.htm|títol=Poverty Remains Higher, and Median Income for Non-Elderly Is Lower, Than When Recession Hit Bottom: Poor Performance Unprecedented for Four-Year Recovery Period|editorial=Center for Budget and Policy Priorities|calendata =2006-09-01|calendata_acceso = 2007-06-24}}</ref> O tema d'os ciudadans sin d'aseguranza ye una cuestión politica de primer orden.<ref>{{cite news|autor=Abelson, Reed|url=http://www.nytimes.com/2008/06/10/health/policy/10health.html|títol=Ranks of Underinsured Are Rising, Study Finds|calendata= 2008-06-10|obra=New York Times|calendata_acceso=2008-10-25}} {{cite journal|autor=Blewett, Lynn A. et al.|títol=How Much Health Insurance Is Enough? Revisiting the Concept of Underinsurance|anyo= 2006|obra=Medical Care Research and Review|volume=63|issue=6|pachinas=663–700|doi=10.1177/1077558706293634|journal=Medical Care Research and Review|pmid=17099121|mes=Dec|nombre1=LA|nombre2=A|nombre3=TJ|issn=1077-5587}}</ref> Un estudio de 2009 estima que a manca d'aseguranza ye asociada con cuasi 45.000 muertes anyals.<ref>{{cita web|autor=Park, Madison |url=http://www.cnn.com/2009/HEALTH/09/18/deaths.health.insurance/index.html?eref=rss_latest|títol=45,000 American Deaths Associated with Lack of Insurance |editorial=CNN|calendata=2009-09-18|calendata_acceso = 2009-10-01}}</ref> En 2006, [[Massachusetts]] se convirtió en o primer estau en incluyir aseguranza medica ta toz os ciudadans.<ref>{{cita web|autor=Fahrenthold, David A.|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401937.html|títol= Mass. Bill Requires Health Coverage|calendata= 2006-04-05|obra=Washington Post|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> Antiparte, o [[22 de marzo]] de [[2010]] o president [[Barack Obama]] logró l'aprobación d'una reforma d'o sistema sanitario estausunidense ta guarancir a toz os ciudadans una asistencia sanitaria.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20100507124725/http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1246111 ''Histórica reforma de salud de Obama''], en o diario ''[[La Nación]]''.</ref> === Crimen y leis === [[Imachen:Homicide rate by country an.svg|right|400px|Mapa con o nivel d'[[homicidio]]s por condau en os Estaus Unius.]] L'aplicación d'a lei en Estaus Unius ye a primera responsabilidat d'os cuerpos de [[policía]] local y ''[[sheriff]]'', con a policía estatal fendo servicios adicionals mas amplos. As achencias federals como lo ''[[Federal Bureau of Investigation]]'' (FBI) y o [[Cuerpo de Aguacils d'Estaus Unius]] tienen funcions especials. A ran federal y en a mayoría d'estaus, a churisprudencia actua baixo un sistema de ''lei común'' ([[dreito anglosaxón]], en anglés ''common law''). Os trebunals estatals fan a mayoría de chuicios; encara que os trebunals federals de cualques delitos asignatos amás d'as apelacions a los trebunals estatals. Entre as nacions desarrolladas, os Estaus Unius se troban por dencima d'a meya en numero de crimens violentos y mas que mas de violencia relacionada con [[arma de fuego|armas de fuego]] y [[homicidio]]s.<ref>{{cita web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf|títol=Eighth United Nations Sudvey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems (2001–2002) |editorial=United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |calendata = 2005-03-31|calendata_acceso=2008-05-18}} {{cite journal |autor=Krug, E.G, K.E. Powell, and L.L. Dahlberg |anyo=1998 |títol=Firearm-Related Deaths in the United States and 35 Other High- and Upper-Middle Income Countries |journal=International Journal of Epidemiology |volume=7|issue=2 |pachinas=214–221 |url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/27/2/214 |doi=10.1093/ije/27.2.214 |pmid=9602401 |mes=Apr |nombre1=EG |nombre2=KE |nombre3=LL |issn=0300-5771}}</ref> En 2007 bi habió 5,6 homicidios por cada 100.000 habitants,<ref name="Crime 2007">{{cita web|url=http://www.fbi.gov/ucr/cius2007/data/table_01.html|títol=Crime in the United States by Volume and Rate per 100,000 Inhabitants, 1988–2007|obra=Crime in the United States 2007|editorial=FBI|mes=September | anyo=2008|calendata_acceso=2008-10-26}}</ref> tres vegadas mas que en a vecina Canadá.<ref>{{cita web|url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/legal02.htm?sdi=crimes|títol=Crimes by Type of Offence|editorial=Statistics Canada|calendata=2008-07-17|calendata_acceso=2008-10-26}}</ref> A tasa d'homicidios en os Estaus Unius, que baixó en un 42% entre 1991 y 1999, s'ha manteniu constant dende allora.<ref name="Crime 2007"/> Os dreitos de posesión d'armas son un polemico tema de debate politico. Os Estaus Unius tienen a mayor tasa de población presa d'o mundo,<ref name="SP">{{cita web |url=http://www.sentencingproject.org/Admin/Documents/publications/inc_newfigures.pdf|títol=New Incarceration Figures: Thirty-Three Consecutive Years of Growth |mes=December | anyo=2006 |calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=Sentencing Project}}</ref> asinas como a mayor población total presa.<ref>{{cita web| autor=Walmsley, Roy |url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |format=PDF|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070628215935/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/world-prison-population-list-2005.pdf |calendata_archivo=2007-06-28|títol=World Prison Population List |anyo=2005|calendata_acceso = 2007-10-19|editorial=King's College London, International Centre for Prison Studies}} Ta os zaguers datos, se veiga {{cita web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070804061423/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/north_america_records.php?code=190|calendata_archivo=2007-08-04|títol=Prison Brief for United States of America|calendata=2006-06-21|calendata_acceso = 2007-10-19|editorial=King's College London, International Centre for Prison Studies}} Ta atras estimacions en China y Corea d'o Norte se veiga {{cita web|autor=Adams, Cecil|url=http://www.straightdope.com/columns/read/2494/does-the-united-states-lead-the-world-in-prison-population |títol=Does the United States Lead the World in Prison Population? |calendata=2004-02-06|calendata_acceso = 2007-10-11 |editorial=The Straight Dope}}</ref> En primerías de l'anyo 2008, mas de 2,3 millons de personas yeran presas, mas d'un de cada 100 adultos.<ref>{{cita web |url=http://www.pewcenteronthestates.org/news_room_detail.aspx?id=35912 |títol=Pew Report Finds More than One in 100 Adults are Behind Bars|calendata=2008-02-28|calendata_acceso = 2008-03-02|editorial=Pew Center on the States}}</ref> A tasa actual ye alto u baixo siet vegadas mayor que as cifras de l'anyo 1980.<ref>{{cita web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/incrttab.htm |títol=Incarceration Rate, 1980–2005 |anyo=2006|calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics}}</ref> Os hombres [[afroamericanos]] son engarcholatos alto u baixo seis vegadas mas que os hombres blancos y tres mas que os hombres hispanos.<ref name="SP"/> En 2006, o ratio de dentradas de chent en a garchola yera tres vegadas mayor que en Polonia, o siguient país con mayor ratio seguntes a [[Organización ta la Cooperación y o Desarrollo Economico]] (OECD).<ref>{{cita web|url=http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/highest_to_lowest_rates.php|url_archivo=http://web.archive.org/web/20070824173340/http://www.kcl.ac.uk/depsta/rel/icps/worldbrief/highest_to_lowest_rates.php|calendata_archivo=2007-08-24|títol=Entire World—Prison Population Rates per 100,000 of the National Population|anyo=2007|calendata_acceso = 2007-10-19|editorial=King's College London, International Centre for Prison Studies}}</ref> Ye o país a on que mas personas s'engarcholan debiu a temas de [[droga]]s.<ref name="SP"/><ref name="HRW">{{cita web |url=http://www.hrw.org/reports/2000/usa/Rcedrg00-05.htm |títol=The Impact of the War on Drugs on U.S. Incarceration |mes=May | anyo=2000 |calendata_acceso = 2007-06-10 |editorial=Human Rights Watch}}</ref> Encara que ye abolida en a mayoría d'os países occidentals, a [[pena de muerte]] encara existe en os Estaus Unius por cualques crimens federals y militars y en trenta y seis estaus. Dende l'anyo 1976, cuan a [[Cort Suprema d'Estaus Unius]] reinstauró a [[pena capital]] dimpués d'una moratoria de cuatre anyadas, ha habiu mas de 1.000 [[execución (muerte)|execucions]].<ref>{{cita web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/executions-united-states-2007 |títol=Executions in the United States in 2007|calendata_acceso = 2007-06-15 |editorial=Death Penalty Information Center}}</ref> En 2006, estió lo seiseno país con mayor numero d'execucions d'o mundo por dezaga nomás de [[China]], [[Irán]], [[Pakistán]], [[Iraq]] y [[Sudán]].<ref>{{cita web |url=http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-international-perspective |títol=Executions Around the World|calendata_acceso = 2007-06-15|anyo=2007 |editorial=Death Penalty Information Center}}</ref> En 2007, [[Nueva Jersey]] se convirtió en o primer estau en abolir de traza lechislativa la pena de muerte dende 1976, seguiu de [[Nuevo Mexico]] en 2009. == Cultura y ocio == [[Imachen:Motherhood and apple pie.jpg|thumb|200px|Elementos culturals estausunidenses.]] Estaus Unius ye una nación culturalment diversa, debiu a la gran variedat de grupos etnicos, de tradicions y de valors.<ref name="Dealing with Diversity">Adams, J.Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. {{ISBN|0-7872-8145-X}}.</ref><ref name="Society in Focus">Thompson, William, and Joseph Hickey (2005). ''Society in Focus''. Boston: Pearson. {{ISBN|0-205-41365-X}}.</ref> A cultura "americana" u "occidental" se deriva prencipalment d'os inmigrants d'[[Europa occidental]], prencipiando con os asentamientos [[angleses]] y [[neerlandeses]] d'os primers colonizadors. As culturas [[Alemania|alemana]], [[Irlanda|irlandesa]] y [[Escocia|escocesa]] tamién han influito significativament en a [[cultura estausunidense]], asinas como bella tradición d'os [[amerindios]] nortamericanos y d'os esclavos [[africa]]nos.<ref>Queralt, Magaly (2000). ''The Social Environment and Human Behavior: A Diversity Perspective''. Boston: Allyn & Bacon, p. 83. {{ISBN|0-02-397191-6}}.</ref> A expansión enta l'ueste metió a cultura estausunidense en contacto con a [[cultura mexicana]], encorporando-la en muitas expresions d'ocio y cocina d'o sud d'os Estaus Unius, mas que mas en os estaus orichinalment mexicanos, como [[Texas]], [[Nuevo Mexico]] y [[California]]. A inmigración masiva d'europeus d'o sud y de l'este d'o continent trayó nuevos elementos. A cultura estausunidense s'ha descrito como un crisol a on que os inmigrants asimilan a cultura estausunidense unificada que a la vegada encorpora las culturas de toz os inmigrants. Atros modelos, manimenos, suchieren que a cultura no ye un crisol sino que as culturas d'os inmigrants conservan as suyas caracteristicas sin de mezclar-se de tot en una cultura unificata. Os sociologos modernos dicen que a maniera en que a sociedat estausunidense conseguirá l'harmonía etnica y racial ye a traviés d'o pluralismo y no pas de l'asimilación, y que por tanto s'ha d'eliminar o concepto d'o "crisol" cultural. Un component important d'a cultura estausunidense ye o concepto d'o "suenio americano": a faina, o corache y a rasmia, sin d'importar a clase social, fan que una persona amillore as suyas condicions de vida. En o [[sieglo XX]] y lo que levamos d'o [[sieglo XXI|XXI]], Estaus Unius ha estau una gran potencia cultural mundial, pero, atamas de grans personas como [[William Faulkner]], [[Frank Lloyd Wright]] u [[Jackson Pollock]], as suyas grans aportacions a o patrimonio mundial no han de buscar-se en as artes tradicionals, sino en a [[Ciencia]], a [[tecnolochía]] y en tres d'as ditas artes populars, consideradas chenuinament estausunidenses: o [[cine]], o [[cómic]] y a [[musica popular]]. === Musica, cine y televisión === [[Imachen:PB050006.JPG|thumb|O famoso sinyal de [[Hollywood]].]] A primera cinta comercial d'o mundo s'exhibió en a ciudat de [[Nueva York]] en [[1894]], emplegando o [[quinetoscopio]] de [[Thomas Edison]]. L'anyo siguient podió veyer-se a primera prochección d'una cinta, tamién en Nueva York, estando Estaus Unius o país líder en o desarrollo d'o [[cine sonoro]] mientres as decadas venideras. Dende primerías d'o [[sieglo XX]], a industria d'o [[cine estausunidense]] ha teniu como base prencipal y referent o districto de [[Hollywood]] en a ciudat de [[Los Angeles]] ([[California]]). O director [[D. W. Griffith]] estió clau ta o desarrollo d'a gramatica cinematografica y a cinta ''[[Citizen Kane]]'' (en aragonés ''Ciudadán Kane'') de l'anyo 1941 gosa considerar-se a millor cinta de toz os tiempos.<ref>[http://www.filmsite.org/villvoice.html ''Village Voice'': 100 Best Films of the 20th century (2001)]. Filmsite.org; [http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-long.html ''Sight and Sound'' Top Ten Poll 2002]. BFI. Retrieved on 2007-06-19.</ref> [[Actor]]s estausunidenses como [[John Wayne]], [[Humphrey Bogart]] u [[Marilyn Monroe]] s'han convertiu en iconos, mientres que o productor [[Walt Disney]] estió líder tanto en as [[Animación|cintas d'animación]] como en o campo d'o [[merchandising]]. Os prencipals estudios cinematograficos de Hollywood han produciu as cintas de mayor exito comercial en a historia como ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope|Star Wars]]'' (1977) u ''[[Titanic (cinta de 1997)|Titanic]]'' (1997), y os productors de Hollywood dominan actualment en a industria cinematografica mundial.<ref>{{cita web |url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2000/00-120e.shtml |títol=World Culture Report 2000 Calls for Preservation of Intangible Cultural Heritage |calendata=2000-11-17 |editorial=UNESCO |calendata_acceso=2007-09-14}} {{cita web |url=http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/thwart.html |títol=Summary: Does Globalization Thwart Cultural Diversity? |editorial=World Bank Group |calendata_acceso=2007-09-14}}</ref> [[Imachen:Louis Armstrong restored.jpg|left|thumb|250px|O musico [[Louis Armstrong]] en una fotografía de [[1953]].]] Estaus Unius tien o mayor numero de telespectadors en o mundo,<ref>{{cita web |url=http://www.nationmaster.com/graph/med_tel_vie-media-television-viewing |títol=Media Statistics > Television Viewing by Country |editorial=NationMaster |calendata_acceso=2007-06-03}}</ref> y o tiempo meyo que pasa un estausunidense debant d'a televisión contina puyando, estando ya de cinco horas diarias en 2006.<ref>{{cita web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1005003 |títol=Broadband and Media Consumption |calendata=2007-06-07|editorial=eMarketer |calendata_acceso=2007-06-10}}</ref> As cuatre mayors cadenas de televisión son interpresas privatas. O tiempo meyo que un estausunidense pasa ascuitando a radio ye una miqueta mayor de dos horas diarias.<ref>{{cita web |url=http://www.emarketer.com/Article.aspx?id=1004830 |títol=TV Fans Spill into Web Sites |calendata=2007-06-07|editorial=eMarketer |calendata_acceso = 2007-06-10}}</ref> En Internet as pachinas mas populars son [[Facebook]], [[YouTube]], [[MySpace]], [[Wikipedia]], [[Craigslist]] y [[eBay]].<ref name="alexa-topsitesus">{{cita web |url=http://www.alexa.com/topsites/countries/US |títol=Top Sites in United States |anyo=2009 |editorial=Alexa |calendata_acceso=2009-05-01}}</ref> Os estilos musicals ritmicos y liricos d'os afroamericanos han influenciato muito a [[musica d'os Estaus Unius|musica estausunidense]], fendo-la prou diferent d'a tradición europea. Bel elemento d'expresión d'a [[musica folk]] como lo ''[[blues]]'' s'ha adoptato y transformato en os diferents cheneros de [[musica popular]]. O ''[[jazz]]'' se desarrolló en os primers anyos d'o sieglo XX gracias a feguras como [[Louis Armstrong]] y [[Duke Ellington]]. A [[musica country]] se desarrolló en os [[anyos 1920]], y o ''[[rhythm and blues]]'' en a [[Anyos 1940|decada de 1940]]. [[Elvis Presley]] y [[Chuck Berry]] estioron pioners d'o [[rock-and-roll]] a meyatos d'a [[Anyos 1950|decada de 1950]]. En os [[anyos 1960]], [[Bob Dylan]] apareixió en o [[American folk music revival|renaiximiento d'a musica folk]] ta convertir-se en un d'os millors cantautors y [[James Brown]] lideró lo desarrollo d'o [[musica funk|funk]]. Os estilos mas modernos d'a musica estausunidense incluyen o [[hip hop]] y a [[musica house]]. Estrelas d'o pop estausunidenses como Presley, [[Michael Jackson]], y [[Madonna (cantaire)|Madonna]] s'han feito muit famosos a ran mundial.<ref>Biddle, Julian (2001). ''What Was Hot!: Five Decades of Pop Culture in America''. New York: Citadel, p. ix. {{ISBN|0-8065-2311-5}}.</ref> === Literatura, filosofía y arte === [[Imachen:Kerouac by Palumbo.jpg|thumb|O escritor [[Jack Kerouac]], una d'as feguras mas conoixidas d'a ''[[Cheneración Beat]]''.]] En o [[sieglo XVIII]] y primerías d'o [[sieglo XIX]], l'arte y a literatura estausunidenses prenioron a mayoría d'os suyos rasgos d'Europa. Escritors como [[Nathaniel Hawthorne]], [[Edgar Allan Poe]] u [[Henry David Thoreau]] creyoron a meyatos d'o sieglo XIX una nueva escuela literaria estausunidense. [[Mark Twain]] y o poeta [[Walt Whitman]] estioron importants figuras d'a segunda metat d'ixe mesmo sieglo; [[Emily Dickinson]], cuasi desconoixida demientres a suya vida, ye hue considerada como una poetesa esencial en a [[literatura estausunidense]].<ref>[[Harold Bloom|Bloom, Harold]]. 1999. ''Emily Dickinson''. Broomall, PA: Chelsea House Publishers. p. 9. {{ISBN|0-7910-5106-4}}.</ref> Bella obra que han puesto replegar o sentimiento y caracter nacional como ''[[Moby-Dick]]'' (1851) de [[Herman Melville]], ''[[Adventures of Huckleberry Finn|The Adventures of Huckleberry Finn]]'' (1885) de Twain u ''[[The Great Gatsby]]'' de [[F. Scott Fitzgerald]], se dicen a vegadas a "[[Gran Novela Americana]]". Once ciudadans d'Estaus Unius han ganato lo [[Premio Nobel de Literatura]], o mas recient [[Toni Morrison]] en [[1993]]. [[Ernest Hemingway]], o ganador de l'anyo 1954, ye conoixiu por estar un d'os escritors de mayor [[influencia literaria|influencia]] en o sieglo XX.<ref>Meyers, Jeffrey (1999). ''Hemingway: A Biography''. New York: Da Capo, p. 139. {{ISBN|0-306-80890-0}}.</ref> Bel chenero literario popular como lo ''[[Western (chenero)|Western]]'' y o ''[[Hard boiled]]'' s'ha desarrollau en os Estaus Unius. Os escritors d'a [[cheneración Beat]] ubrioron nuevos enfoques literarios, como por eixemplo escritors [[Literatura postmodernista|postmodernistas]] como [[John Barth]], [[Thomas Pynchon]] y [[Don DeLillo]]. Os [[trascendentalismo estausunidense|trascendentalistas]], lideratos por Thoreau y [[Ralph Waldo Emerson]] establioron o primer gran [[movimiento filosofico]] americano. En rematar d'a [[Guerra Civil estausunidense]], [[Charles Sanders Peirce]] y dimpués [[William James]] y [[John Dewey]] estioron liders en o desarrollo d'o [[pragmatismo]]. En o [[sieglo XX]], a obra de [[Willard Van Orman Quine|W. V. O. Quine]] y [[Richard Rorty]] facio surtir a [[filosofía analitica]] entre os academicos estausunidenses. [[John Rawls]] y [[Robert Nocick]] lideroron o renaiximiento d'a [[filosofía politica]]. [[Imachen:Oak Park Il Copeland House1.jpg|left|thumb|250px|A dita ''Casa Copeland'' en [[Oak Park]] ([[Illinois]]), un prochecto de l'[[arquitecto]] [[Frank Lloyd Wright]].]] En o campo d'as artes visuals, a [[Escuela d'o río Hudson]] estió un important movimiento de meyatos d'o sieglo XIX aintro d'a tradición d'o [[naturalismo (arte)|naturalismo]] europeu. En 1913 a [[Esposición Internacional d'Arte Moderno]] en a ciudat de [[Nueva York]], una exposición d'[[arte modernista]] europeu, impresionó a lo publico y transformó a escena artistica estausunidense.<ref>Brown, Milton W. (1988 1963). ''The Story of the Armory Show''. New York: Abbeville. {{ISBN|0-89659-795-4}}.</ref> [[Georgia O'Keeffe]], [[Marsden Hartley]] y atros artistas esperimentoron con nuevos estilos, amostrando una gran senbilidat individualista. Os prenipals movimientos artisticos como lo expresionismo abstracto de [[Jackson Pollock]] u [[Willem de Kooning]] y l'[[arte pop]] d'[[Andy Warhol]] y [[Roy Lichtenstein]] tenioron muita importancia en Estaus Unius. O modernismo y dimpués o [[postmodernismo]] facioron famosos a arquitectos estausunidenses como [[Frank Lloyd Wright]], [[Philip Johnson]] u [[Frank Gehry]]. Un d'os primers promotors d'o teatro estausunidense estió l'empresario [[P. T. Barnum]], qui prencipió a dirichir un complexo d'ocio en [[Manhattan]] en l'anyo [[1841]]. A companyía de ''[[Edward Harrigan|Harrigan and Hart]]'' produció una serie de comedias [[teatro musical|musicals]] en Nueva York dende os [[anyos 1870]]. Ya en o sieglo XX, o musical moderno emerchió en [[Broadway]]; os compositors mas famosos de [[Canción|cancions]] ta musicals estioron [[Irving Berlin]], [[Cole Porter]] u [[Stephen Sondheim]]. O escritor d'obras de teatro [[Eugene O'Neill]] ganó lo [[Premio Nobel de Literatura]] en [[1936]]; atros importants dramaturgos estausunidenses incluyen a cuantos ganadors d'o [[Premio Pulitcer]] como [[Tennessee Williams]], [[Edward Albee]] y [[August Wilson]]. A obra de [[Charles Ives]] en os [[anyos 1910]], li fació estar o primer compositor clasico important en os Estaus Unius; atros importants compositors estioron [[Henry Cowell]] y [[John Cage]]. [[Aaron Copland]] y [[George Gershwin]] desarrolloron una sintesi unica entre as musicas popular y clasica. As [[coreografía|coreografas]] [[Isadora Duncan]] y [[Martha Graham]] aduyoron a creyar a [[danza moderna]], mientres que [[George Balanchine]] y [[Jerome Robbins]] fuoron dos importants figuras d'o [[ballet]] mientres o sieglo XX. Unatro medio d'expresión artistico muit important ta os estausunidenses ye a [[fotografía]], tenendo grans fotografos como [[Alfred Stiegliz]], [[Edward Steichen]] y [[Ansel Adams]]. As [[tira comica|tiras comicas]] y os [[comic]]s son inventos estausunidenses. [[Superman]], un d'os prencipals comics de [[superheroe]]s, s'ha convertiu en tot un icono estounitense.<ref>{{cita libro | apelliu=Daniels | nombre=Les | vinclo_autor=Les Daniels | anyo=1998 | títol=Superman: The Complete History | pachina=11 | edition=1st | editorial=[[Titan Books]] | isbn=1-85286-988-7 }}</ref> === Gastronomía === [[Imachen:Strip Mall Troy.jpg|thumb|right|Un chicot [[centro comercial]], con restaurants de comida italiana, americana y chinesa/chaponesa.]] A [[gastronomía]] en os Estaus Unius ye parellana a la que se puet trobar en muitos atros paises occidentals. O [[Triticum|trigo]] ye o prencipal [[cerial]]. Tradicionalment a cocina estausunidense emplega ingredients como lo [[pavo]], [[ciervo]], [[trunfa]]s, [[moniato]]s, ''[[chayote]]'' y [[sirope d'acirón]], que ya se feban servir en as cocinas indichenas y d'os primers pobladors europeus. Beluns d'os platos mas caracteristicos son a [[barbacoa]] ta carnes de [[tocín]] y [[vaca]], o ''[[crabcake]]'', as [[trunfas fritas]] y as [[galletas con pepitas de chicolate]]. A ''[[soul food]]'', tipica d'os esclavos africanos, ye popular en o sud d'os Estaus Unius y mas que mas entre os afroamericanos en tot o país. As cocinas [[Sincretismo|sincretistas]] como a [[cocina criolla de Loisiana]], a [[gastronomía cajún|cocina cajún]] u a ''[[Tex-Mex]]'' son importants localment. Platos caracteristicos como a [[tarta de mazana]], o [[pollo frito]], a ''[[pizza]]'', as [[hamburguesa]]s y os ''[[hot dog]]s'' han teniu influencias de diferents grupos etnicos inmigrants. Tamién se consumen muito as trunfas fritas, asinas como los platos mexicanos como por eixemplo os ''[[burrito]]s'' y ''[[taco]]s'' y os platos italianos como a [[pasta]].<ref name="IFT">{{cita web |url=http://www.ift.org/cms/?pid=1000496 |autor=Klapthor, James N. |títol=What, When, and Where Americans Eat in 2003 |editorial=Institute of Food Technologists |calendata=2003-08-23|calendata_acceso=2007-06-19}}</ref> Os americanos por un regular prefieren o [[café]] en cuentas d'o [[té]]. As industrias de marketing d'as interpresas estausunidenses son responsables de que s'haigan cheneralizato o [[suco de narancha]] y a [[leit]] como bebidas ta o [[desayuno]].<ref>Smith, Andrew F. (2004). ''The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America''. New York: Oxford University Press, pp. 131–32. {{ISBN|0-19-515437-1}}. Levenstein, Harvey (2003). ''Revolution at the Table: The Transformation of the American Diet''. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press, pp. 154–55. {{ISBN|0-520-23439-1}}.</ref> Mientres as decadas de [[Anyos 1980|1980]] y [[Anyos 1990|1990]] a dieta calorica d'os americanos ha puyato en un 24%;<ref name="IFT" /> a sobén as cadenas de ''[[comida rapeda]]'' s'han asociato con lo que se diz a "epidemia d'obesidat" americana. Os refrescos gaseosos s'han feito tamién muit populars; iste tipo de bebidas representan o 9% d'a inchesta calorica meyana d'os americanos.<ref>{{cita web |títol=Fast Food, Central Nervous System Insulin Resistance, and Obesity |editorial=American Heart Association |anyo=2005 |obra=[[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]] |url=http://atvb.ahajournals.org/cgi/content/full/25/12/2451#R3-101329 |calendata_acceso=2007-06-09}} {{cita web |títol=Let's Eat Out: Americans Weigh Taste, Convenience, and Nutrition |editorial=U.S. Dept. of Agriculture |url=http://www.ers.usda.gov/publications/eib19/eib19_reportsummary.pdf|calendata_acceso=2007-06-09}}</ref> === Esporte === * {{Articlo principal|Esporte en os Estaus Unius}} [[Imachen:Shea Smith-edit1.jpg|thumb|[[Quarterback]] d'un equipo de fútbol americano universitario.]] Dende zaguerías d'o [[sieglo XIX]], o [[béisbol]] ha estau considerato lo deporte nacional d'os Estaus Unius; o [[fútbol americano]], o [[basketbol]] y [[hockey chelo]] son os atros tres esportes profesionals por equipos mas importants. O fútbol americano y o basketbol universitarios atrayen grans audiencias, estando lo fútbol americano o esporte mas popular entre os espectadors.<ref>{{cita web|autor=Krane, David K.|títol=Professional Football Widens Its Lead Over Baseball as Nation's Favorite Sport|url=http://www.harrisinteractive.com/harris_poll/index.asp?PID=337|editorial=Harris Interactive|calendata=2002-10-30|calendata_acceso=2007-09-14}} Maccambridge, Michael (2004). ''America's Game: The Epic Story of How Pro Football Captured a Nation''. New York: Random House. {{ISBN|0-375-50454-0}}.</ref> D'antis mas os esportes individuals con mayor numero de seguidors yeran o [[boxeyo]] y as [[hipica|cursas de caballos]], pero actualment tienen mas importancia o [[golf]] y as [[automobilismo|cursas d'autos]], mas que mas a [[NASCAR]]. O [[fútbol]] se chuga prou a rans amateurs y chovenils. Tamién son populars atros esportes como lo [[tenis]] y l'[[atletismo]]. Atamas de que a mayoría d'os esportes estausunidenses s'han desarrollau partindo d'esportes europeus, o [[basketbol]], o [[voleibol]], o ''[[skateboarding]]'', o ''[[snowboarding]]'' y o [[cheerleading]] son inventos estausunidenses. O [[lacrosse]] y o [[surf]] tienen oríchens nativoamericanos y hawaianos. Dica hue, s'han feito ueito [[Chuegos Olimpicos]] en Estaus Unius. En total en a suya historia, os Estaus Unius han ganato 2.301 medallas en os Chuegos Olimpicos de Verano, mas que dengún atro país,<ref>{{cita web|títol=All-Time Medal Standings, 1896–2004 | editorial = Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html | calendata_acceso=2007-06-14}} {{cita web|títol=Distribution of Medals—2008 Summer Games| editorial = Fact Monster|url=http://www.factmonster.com/sports/olympics/2008/distribution-medals-summer-games.html| calendata_acceso=2008-09-02}}</ref> y 216 en os Chuegos Olimpicos d'Hibierno, o segundo país con mayor numero.<ref>{{cita web|títol=All-Time Medal Standings, 1924–2006|editorial=Information Please|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115207.html|calendata_acceso=2007-06-14}} [[Noruega]] ye o primero; a [[Unión Sovietica]] ye tercero, y sería segundo si se contaran as suyas medallas chunto con [[Rusia]].</ref> == Se veiga tamién == * [[Estaus d'Estaus Unius]]. == Bibliografía consultada == * {{es}} Carmen de la Guardia: ''Historia de Estados Unidos'', Ediciones S.L., [[Madrit]], [[2009]], {{ISBN|978-84-7737-221-9}} * {{es}} Maldwyn A. Jones: ''Historia de Estados Unidos, 1607-1992'', Ediciones Cátedra, S.A., [[Madrit]], [[1996]], {{ISBN|84-376-1407-4}} == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonsart|United States|os Estaus Unius}} * {{en}} [http://www.firstgov.gov Pachina web oficial d'o Gubierno d'Estaus Unius]. * {{en}}/{{es}}[http://www.mlssoccer.com/ Pachina web oficial d'a liga de fútbol profesional estausunidense] (MLS). {{America d'o Norte}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Estaus Unius|*]] 9xdqhep8irun77kre24lpyvc9alg5t9 Ciudat d'o Vaticano 0 2339 2480110 2303614 2026-09-30T20:04:38Z RenatoGar 80073 2480110 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+10}} {{Ficha de país | nombre = Estau d'a Ciudat d'o Vaticano | nombre_oficial = Status Civitatis Vaticanæ<br />Stato della Città del Vaticano | de = d'a&nbsp; | nombre_común = Ciudat d'o Vaticano | imachen_bandera = Flag of Vatican City (2023–present).svg | imachen_bandera_grandaria = 95px | imachen_escudo =Vatican City CoA.svg | imachen_escudo_grandaria = 80px | simbolos = | imachen_mapa = Europe location VAT.png | lema_nacional = | himno_nacional = ''[[Inno e Marcia Pontificale]]'' | capital = Ciudat d'o Vaticano | capital_población = 801 ([[2020]]) | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = | idiomas_oficials = [[Latín]] y [[Idioma italiano|italiano]] | gubierno = [[Monarquía electiva]] | enfiladors_titols = [[Lista de Papas|Chefe d'Estato]] | enfiladors_nombres = [[León XIV]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = [[Pacto de Letrán]] | establimiento_calendatas = <br />[[11 de febrero]] de [[1929]] | superficie = 0,44 | superficie_posición = 247 | superficie_augua = 0% | mugas = 4 km | costas = | población = 801 | población_posición = 197 | población_densidat = 1.820,45 | población_anyada = 2020 | PIB = US$ 333 millons | PIB_anyada = | PIB_posición = 179 | PIB_per_capita = | moneda = [[Euro]] <small>([[ISO 4217|€]])</small> | chentilicio = Vaticano/a{{DACC}} | horario = [[UTC]]+1 | horario_estiu = [[UTC]]+2 | cctld = [[.va]] | codigo_telefonico = 379 | prefixo_radiofonico = HVA-HVZ | codigo_ISO = 255/ VAT / VA | miembro_de = [[ONU]], [[Unión Latina|UL]] (observador) | notas = }} O '''Estau d'a Ciudat d'o Vaticano''' ye, con os suyos 0,44&nbsp;km<sup>2</sup> de [[superficie]] y a suya [[Población humana|población]] de 932 habitants, o [[estau]] menos amplo y poblau d'o mundo. Ye situau en a [[ciudat]] [[italia]]na de [[Roma]], con a que tien 4 [[km]] de muga. Se troba en a zona ueste d'a ciudat, sobre a marguin dreita d'o [[río Tíber]]. O [[edificio]] mas destacau ye a [[Basilica de Sant Pietro]]. Incluye tamién, en rechimen de extraterritorialidat, as basilicas de [[Sant Chuan de Letrán]], [[Sant Pavlo Extramuros]] y [[Santa María la Mayor]], y difuera d'a ciudat, o [[Palacio de Castelgandolfo]]. O estau ye tan chicot que nomás a Basilica de Sant Pietro ya en ye o 7% d'a suya superficie; a [[basilica]] y a [[Plaza de Sant Pietro]] ocupan un 20% d'o territorio, ixo li fa estar o territorio independient mas urbanizau d'o mundo. A Ciudat d'o Vaticano alberga la [[Santa Seu]], maxima institución d'a [[Ilesia Catolica]]. Encara que os dos nombres «Ciudat d'o Vaticano» y «Santa Seu» s'emplegan a sobén com si fuesen equivalents, o primero se refiere a la Ciutat y a lo suyo territorio, mientres que o segundo se refiere a la institución que diriche a Ilesia y que tien [[personalidat churidica]] propia (como [[subchecto]] de [[Dreito internacional]]). Rigurosament, ye a Santa Seu, y no lo Estau d'o Vaticano, la que mantiene relacions diplomaticas con a resta d'estaus d'o mundo. D'atra man, o Vaticano ye qui da o soporte temporal y [[sobirania|sobirán]] (sustrato territorial) a l'actividat d'a Santa Seu. Fa parte d'a [[Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat]]. == Historia d'o Vaticano == [[Imachen:Vatican City annex.jpg|thumb|200px|left|Territorio Vaticano d'alcuerdo a los Pautos de Letrán.]] * [[756]], prencipia la historia d'os [[Estaus Pontificios]]. * [[1860]], l'exercito d'o rei d'Italia [[Victor Manuel II d'Italia|Bitor Manuel II]] conquista os [[Estaus Pontificios]] y deixa o Vaticano solament en posesión de Roma y a suya rechión costera mientres o papau de [[Pío IX]]. * [[1870]], Vitor Manuel prene posesión d'una gran parti de Roma gracias a la [[Guerra Francoprusiana]] y la proclama nueva capital d'o suyo reino. * [[1917]], [[Benedet XV]] proposa un plan de paz ta la [[Primera Guerra Mundial]] que ye ignorato de tot por a comunidat internacional. * [[1929]], os [[Pactos de Letrán]] son sinyaus por [[Pietro Gasparri]] en representación d'o Vaticano y [[Benito Mussolini]], [[Lista de primers ministros d'Italia|primer ministro]] italiano, l'[[11 de febrero]] mientres o pontificau de [[Pío XI]]. Con iste pauto se remató a disputa con [[Italia]] que existiba dende [[1870]]. Con o reconoiximiento d'iste chicorrón estau lo concordato guaranció a total independencia d'o Papa. * [[1939]], esclata la [[Segunda Guerra Mundial]]; o Vaticano se declara neutral. * [[1965]], [[Pablo VI]] clausura o [[Concilio Vaticano II]]. * [[1981]], [[Chuan-Pavlo II]] sufre un atentau. * [[2003]], o Vaticano s'oposa a la [[Invasión d'Iraq de 2003|invasión d'Iraq]] por parti d'os [[Estaus Unius d'America|EUA]] y os suyos aliaus. * [[2005]], Muere o papa Chuan-Pavlo II y asume o papau [[Benedet XVI]]. * [[2013]], lo sucesor de Chuan-Pavlo II, Benedet XVI, renuncia a lo suyo pontificau por razons de salut, estando-ne a primera renuncia d'un Papa en as zagueras 600 anyadas.<ref>{{es}} [http://internacional.elpais.com/internacional/2013/02/11/actualidad/1360580038_865243.html ''El Papa anuncia su renuncia el próximo 28 de febrero por razones de salud''], en o diario ''[[El País]]''.</ref>. En o [[Conclave de 2013]], [[Jorge Mario Bergoglio]] ye triau como papa, baixo lo nombre de [[Francisco (papa)|Francisco]]. == Gubierno y politica == [[Imachen:Vatican Gardens 4.jpg|thumb|250px|Palacio d'o Gubierno en os Chardins Vaticanos.]] A esencia mesma d'o Estau d'a Ciudat d'o Vaticano se basa en a doctrina y en a lechislación d'a [[Ilesia Catolica]], de manera que o [[Papa]] ye allora Chefe Supremo d'a Ilesia y Chefe d'o Estau d'o Vaticano. Como en a propia Ilesia Catolica, os centenars de millons de miembros d'ista no tienen dreito de voto u decisión sobre a organización, o Vaticano ye l'unico estau europeu que amás de no estar formalment una [[democracia]], esfensa explicitament o suyo caracter de [[dictadura]] teocratica. A elección d'o Papa corresponde a lo [[Sacro Colechio Cardenalicio]] (institución no esleita, os miembros d'a cual son designaus por o propio Pontifice), reunitos en [[Conclau]], seguntes as disposicions d'a Constitución Apostolica ''Universi Dominici Gregis'', promulgada por [[Chuan-Pavlo II]] o [[22 de febrero]] de [[1996]]. Ista Constitución Apostolica restrinche o metodo d'elección eliminando a posibilidat d'aclamación y de compromís y desichindo que a mesma se verifique por escrutinio. [[Imachen:View of saint Peter basilica from a roof.jpg|thumb|250px|Basilica y plaza de Sant Pietro.]] O escullito se torna en Papa cuan manifiesta a suya aceptación, siempre que se tracte d'una persona que tenese ya o caracter de [[Bispe]]. En caso contrario, o trigau ha d'estar ordenau Bispe a l'inte. En cualsiquiera d'os dos casos, o Papa esleito adquiere dende o mesmo momento d'a suya aceptación, y ordenación si ye o caso, a plena y suprema potestat en a Ilesia Catolica y en o Estau d'a Ciudat d'o Vaticano. Tampoco no existe a [[división de Poders]] propia de cualsiquier [[democracia]]: o Papa concentra en a suya persona toz os tres poders [[poder lechislativo|lechislativo]], [[poder executivo|executivo]] y [[poder chudicial|chudicial]], encara que no gosa exercer-los de forma dreita en a mayoría d'os casos. Ta asistir a lo Papa en o gubierno d'o Estau d'a Ciudat d'o Vaticano esiste una administración dita [[Curia Pontificia]] Romana, que s'encarga d'os asuntos ordinarios d'o gubierno eclesial y vaticano. Os idiomas oficials son o [[latín]] y o italiano. A moneda d'o país, seguntes un alcuerdo suscrito con a [[Unión Europea]] (UE), ye l'[[euro]]. Ye o solo estau sobirán d'o mundo que ye reconoixito por a [[Organización d'as Nacions Unidas]] y que no i perteneixe. == Cheografía == [[Imachen:Map of Vatican City.jpg|right|thumb|200px|Plan d'a Ciudat d'o Vaticano.]] A Ciudat d'o Vaticano constituye un enclau adintro d'a ciudat italiana de [[Roma]], con a cual tien una [[muga]] de 4&nbsp;km. Se troba situada en a zona uest de Roma, en un chicot tozar en a marguin dreita d'o río [[río Tíber|Tíber]].<ref>{{en}} [http://www.nationsencyclopedia.com/Europe/Vatican.html Encyclopedia of the Nations]</ref> O prencipal edificio d'o estau ye a [[basilica de Sant Pietro]] que se troba en a plaza d'o mesmo nombre. Adintro d'as murallas se troban atros edificios importants como el Palacio d'o Gubierno, os [[Museus Vaticanos]] y os [[Chardins Vaticanos]]. === Clima === Os [[hibierno]]s son suaus y, encara que as temperaturas son altas mientres o día, as nueiz son fredas. A [[temperatura meyana]] en [[chinero]] ye de 7&nbsp;°C, mientres que en [[chulio]] ye de 24&nbsp;°C. I plebe poco entre [[mayo]] y [[setiembre]]. [[Octubre]] y [[noviembre]] son os meses mas umedos.<ref>{{en}} [http://www.nationsencyclopedia.com/Europe/Vatican.html Encyclopedia of the Nations].</ref> == Economía == [[Imachen:Musei Vaticani. Braccio Nuovo.JPG|thumb|250px|Museus Vaticanos: A sala dita ''Braccio Nuovo''.]] O Vaticano no puet mantener-se gracias a l'actividat productiva d'o suyo propio territorio, limitada a la venda d'obchectos [[turismo|turisticos]], libres d'impuestos, [[estampeta postal|estampetas]] y dentradas a [[museu]]s. Pero conta amás con os grans ingresos d'a Ilesia Catolica en tot o mundo, provenients de: as aportacions economicas d'os Estaus a on conta con alcuerdos de financiamiento (por a suya tradición catolica u por a presión de partius politicos afins), as donacions d'os [[catolico]]s u d'interpresas vinculadas a éls; os beneficios d'as interpresas propiedat d'a Ilesia y d'as suyas actividaz financieras de banca y bolsa a nivel internacional. A economía yera muit danyada en 1979, y tres anyos dimpués se produce a caita d'un d'os [[banco (entidat)|banco]]s mas ilustres de [[Italia]], o [[Banco Ambrosiano]], que levaba as finanzas internacionals d'o Vaticano. Dimpués o [[Papa]] tresladó a responsabilidat d'a economia vaticana a lo [[Estau]], que, a partir de 1984, s'encargarba d'as [[finanzas]]. Cinco anyos dimpués, o Papa fa una reestructuración d'a organización economica y a economía estatal s'encargó a cinco financiers reconoixitos internacionalment (encara que baixo lo control d'una comisión formada por cinco cardenals). === Monedas === Debito a un alcuerdo con [[Italia]], en representación d'a [[Unión Europea]], a moneda vaticana ye l'[[euro]]. A ciudat tien euros con disenyo propio, que son acceptaus en Italia y a resta de países d'a [[zona euro]]. A Ciudat d'o Vaticano no tien un banco que pueda emitir istas monedas, por ixo tien un alcuerdo con Italia ta la suya fabricación, que no puet estar de mas d'un millón d'euros anyals. == Medios de comunicación == [[Imachen:radio vaticana.jpg|right|thumb|150px|Antena d'a Radio Vaticano.]] A Ciudat d'o Vaticano emite as suyas propias estampetas postals y monedas, tien una estación de ferrocarril y un periodico (''[[L'Osservatore Romano]]''), una emisora, ([[Radio Vaticano]]) y una televisión ([[Centro televisivo vaticano]]), amás de diferents fundacions, como ''Latinitas'', ta o estudio d'o [[latín]], academias y universidaz pontificias. === Servicio telefonico === O estau d'a Ciudat d'o Vaticano tien un servicio de telefonos que disposa de modernas instalacions ta la comunicación tanto interna como externa d'a ciudat tamién disposa de personal altament capacitau. S'ha de tener en cuenta que no existe o dreito a la confidencialidat d'as comunicacions telefonicas u d'unatro tipo. A ciudat estau tien una complexa infraestructura de rez, por lo que tien una autonomía completa. == Transportes == A ciudat tien una gara que recorre o trachecto dende o Vaticano dica Italia. Amás, tamién tien un [[helipuerto]]. Os servicios d'autocar dende a ciudat de Roma son frecuents. === Siglas automovilisticas === [[Imachen:JPII 29 09 2004 1 FXD.jpeg|thumb|200px|O ''Papamóbil'' con a matricula SCV1.]] O Vaticano atorga a traviés d'o "rechistro de vehíclos vaticanos" una [[matricula]] a los automóbils d'ista ciudat-estau. Os automóbils que son d'o gubierno portían as siglas "''RVV''" y os que son d'os ciudadans, "''SCV''". == Esfensa == [[Imachen:Group of swiss guards inside saint peter dome.jpg|thumb|left|200px|A tradicional apariencia d'a Guardia Suiza amaga un moderno exercito d'elite.]] A [[Guardia Suiza]] ye o cuerpo militar encargau d'a seguridat d'a Ciudat d'o Vaticano. Ye composada por bels cient soldaus (toz hombres): cuatre oficials, 23 comandants intermedios, 70 [[alabarders]], 2 tamboriners y un capellán. Son entrenaus en procedimientos y maneyo d'armas modernas (como o fusil suizo [[Sig 550]]), encara que tamién s'amuestra a maniar a [[espada]] y l'[[alabarda]]. A Guardia Suiza tien a suya seu debant d'o [[Palacio Apostolico Pontificio]]. Seguntes os [[Pactos de Letrán]] sinyaus con o gubierno faixista italiano de [[Benito Mussolini]], s'establió que a Policía italiana ha de cusirar, en chunto con a [[Guardia Suiza]] y os Servivios Vaticanos de Seguridat (servicios secretos), a [[Plaza de Sant Pietro]]. A esfensa d'a Ciudat d'o Vaticano ye proporcionada por [[Italia]]. == Nacionalidat == A nacionalidat vaticana no s'obtién por naiximiento, sino por o sistema de ''iure officii'' u concesión, a aquellas personas que treballan ta o Vaticano. Tamién pueden obtener a nacionalidat os [[conchuche]]s (que s'anula, en caso de deseparación) y fillos (que se anula si son treballadors, tienen mas de 25 anyos u en o caso d'as fillas si se casan) d'os treballadors vaticanos.<ref>{{en}} [http://www.unhcr.org/refworld/category,LEGAL,,LEGISLATION,VAT,3ae6b52f10,0.html Law on Citicenship and Residence, 7 June 1992]</ref> Seguntes as leis italianas, si una persona pierde a ciudadanía vaticana y no tiene denguna atra ciudadanía automaticament se converte en ciudadán d'Italia.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20180523023017/http://www.aloha.net/~mikesch/treaty.htm Lateran Treaty, article 9]</ref> O [[31 d'aviento]] de [[2005]], yeran 558 as personas con nacionalidat vaticana, d'as cuals 246 teneban dople nacionalidat. Istas 558 personas yeran:<ref>{{en}} [http://www.vatican.va/news_services/press/documentacione/documents/sp_ss_scv/informacione_generale/cittadini-vaticani_en.html Vatican citicenship, Holy See Press Office]</ref> * O [[Papa]]; * 58 [[Cardenal (Catolicismo)|cardenals]], residents en Roma; * 293 [[clerigo]]s, miembros d'a Santa Seu en misions [[diplomacia|diplomaticas]]; * 62 atros miembros d'o clero, treballando en o Vaticano; * 101 miembros d'a [[Guardia Suiza]]; y * 43 atras personas. Asinas, d'as personas que tienen a nacionalidat vaticana, un 80% fan parti d'o clero d'a Ilesia Catolica, y a mayor parti d'a resta son guardias suizos, que tamién son catolicos, estando amás iste un d'os prencipals regles ta dentrar en a Guardia Suiza. No se diz a relichión d'as atras 43 personas. Istas cifras se refieren a personas con nacionalidat vaticana, pero no toz son residents en a Ciudat. Os ciudadans que treballan en misions diplomaticas, a gran mayoría d'os cardenals y una gran proporción d'os miembros d'o clero y laicos que treballan en o Vaticano viven fuera d'o Estau. == Cultura == [[Imachen:0 Chapelle Sixtine - Palais du Belvédère et Musées du Vatican.JPG|thumb|200px|Os Museus Vaticanos.]] A cultura d'o Vaticano, como ye platero, se corresponde con a cultura d'a [[Ilesia Catolica]], encara que s'ubre tamién a l'arte d'atras culturas, y o suyo mayor exponent son as obras d'[[arquitectura]] relichiosa, como a [[Basilica de Sant Pero|Basilica de Sant Pietro]], a [[Plaza de Sant Pietro]], a [[Capiella Sixtina]] y os [[Museus Vaticanos]]. Entre os Museus Vaticanos se troban: o [[Museu Gregoriano d'arte echipcio y d'arte etrusco]], o [[Museu Pío Clementín]], o [[Museu Chiaramonti]] y a [[Pinacoteca Vaticana]]. Muitos artistas y arquitectos famosos como [[Donato d'Angelo Bramante|Bramante]], [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]] y [[Gian Lorenzo Bernini|Bernini]] treballoron en importantismas obras artisticas que hue se pueden admirar en os edificios vaticanos. Tamién cal destacar a [[Biblioteca Apostolica Vaticana]], considerada como a biblioteca particular d'o [[Papa]], famosa y muito important per tos suyos fichers historicos y institucionals con manuscritos antigos en muitos idiomas. === Esportes === O Vaticano tien una selección de [[fútbol]], a [[Selección de fútbol d'a Ciudat d'o Vaticano]], que no ye asociada ni a la NF-Board ni a la [[FIFA]]. Ista selección s'enfrontinó a [[Sant Marino]] y [[Mónegue]], quedando 0-0 contra os dos equipos. L'equipo ye composau por voluntarios d'a [[Guardia Suiza]], miembros d'o Consello Papal y por guardias d'os museus. En [[febrero]] de [[2007]] sacerdoz y seminaristas d'a Ciudat d'o Vaticano y Roma chugoron a primera «Copa Clerical». Ye o primer campionato d'equipos formaus por clerigos, una ideya d'o Secretario d'Estau, o cardenal [[Tarcisio Bertone]]. == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{commonscat|Vatican City|a Ciudat d'o Vaticano}} * {{es}} [https://www.vaticanstate.va/es/ Sitio web d'a Ciudat d'o Vaticano]. {{Europa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ciudat d'o Vaticano]] 4zjkniwq5m9ea1ui2xggtpqbe09v2hg Cuba 0 2380 2480096 2361466 2026-09-30T19:51:41Z RenatoGar 80073 2480096 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+10}} :''Iste articlo ye sobre un estau d'America d'o Norte en a mar Caribe; ta atros usos, se veiga '''[[Cuba (desambigación)]]'''''. {{Ficha de país | nombre_oficial = República de Cuba | nombre_común = Cuba | nombre = Republica de Cuba | imachen_bandera = Flag of Cuba.svg | imachen_escudo = Coat of arms of Cuba.svg | imachen_escudo_grandaria = 80px | simbolos = | imachen_mapa = LocationCuba.svg | lema_nacional = ''Patria u Muerte'' | himno_nacional =''[[La Bayamesa]]'' | capital = [[L'Habana]] | capital_población = 2.132.394 | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[L'Habana]] | idiomas_oficials = [[Idioma castellano|Castellano]] | gubierno = [[Republica socialista]] | enfiladors_titols = President d'o <br />Consello d'Estato | enfiladors_nombres = [[Miguel Díaz-Canel]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = Declarata<br />Reconoixita | establimiento_calendatas = d'[[Espanya]]<br />[[10 d'octubre]] de [[1868]] <br />[[20 de mayo]] de [[1902]] | superficie = 110.860 | superficie_posición = 105 | superficie_augua = | mugas = 29 | costas = | población = 11.193.470 | población_posición = 71 | población_densidat = 100,97 | población_anyada = 2020 | PIB = US$ {{increase}} 102.574 millons | PIB_anyada = 2016 | PIB_posición = 86 | PIB_per_capita = US$ 9,126.43 | moneda = [[Peso cubano]] (CUP)<br />[[Peso cubano convertible]] (CUC) | chentilicio = Cubano/a{{DACC}} | horario = [[Tiempo Coordinato Universal|UTC]] -5 | horario_estiu = [[Tiempo Coordinato Universal|UTC]] -4 | cctld = [[.cu]] | codigo_telefonico = 53 | prefixo_radiofonico = CLA-CMZ / T4A-T4Z / COA-COZ | codigo_ISO = 192 / CUB / CU | miembro_de = [[ONU]], [[ALBA]], [[ALEC]] y [[ALADI]] | notas = }} A '''Republica de Cuba''' ye un [[país]] d'[[America]] asentato en un [[archipelago]] d'o [[mar d'as Antillas]], tamién conoixiu como [[mar Caribe]], en a confluencia entre o [[golfo de Mexico]] y l'[[Oceano Atlantico]]. A lo norte se troban [[Estaus Unius]] y [[Bahamas]], a l'ueste [[Mexico]], a lo sud as [[Islas Caimán]] y [[Chamaica]] y a lo sud-este [[Haití]], en l'occident d'a isla [[La Española]], que comparte con a [[Republica Dominicana]]. A [[población humana|población]] d'o país ye de 11.308.764 habitants ([[2004]]) en una [[superficie]] de 110.860 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 101 hab/km². Ye asinas a segunda [[isla]] mas poblata d'as [[Antillas]], dezaga de [[La Española]]. Politicament, Cuba ye una [[Republica]] dende a suya independencia d'[[Espanya]], reconoixita o [[20 de mayo]] de [[1902]] (encara que a luita por a suya independencia prencipió en [[1868]]), con [[Capital (politica)|capital]] en a ciudat de [[La Habana]], estando l'actual [[Lista de presidents de Cuba|President]] d'o Consello d'Estato [[Miguel Díaz-Canel]]. En a vichent [[Constitución de Cuba]], o suyo articlo 1 define a o país como un ''Estato [[Socialismo|socialista]] de treballadors'', dende a victoria de [[Fidel Castro Ruz]] en a [[Revolución Cubana]] en [[1960]]. L'[[idioma oficial]] de Cuba ye o [[Idioma castellano|castellano]], y a suya [[moneda]] o [[peso cubano]] (encara que tamién bi ha o [[peso cubano convertible]]). As prencipals ciudaz d'o país son a suya capital, [[La Habana]], con mas de 2 millons d'habitants, [[Santiago de Cuba]], con mas de meyo millón, y [[Camagüey]] y [[Holguín]], ciudaz con una población de mas de 300.000 habitants. Sindembargo, en o país bi ha 11 ciudaz mas con una población superior a los 100.000 habitants. Encara que en plegar os colonizadors espanyols a Cuba en [[1492]] a población yera formata por [[amerindios]], as [[malautía]]s y a propia colonización facioron desapareixer a mayor parte d'a suya población nativa, que fue substituyida por [[Esclavitut|esclavos]] de [[raza negra]] portiatos dende [[Africa]], estando asinas a población actual d'o país una suma de descendients d'istas razas, amás d'una chicota immigración d'orichen [[asia]]tico vinculada a la presencia [[Colonias d'Espanya|colonizadora espanyola]] en as [[islas Filipinas]]. == Historia == [[Imachen:USS Maine entering Havana harbor HD-SN-99-01929.JPEG|thumb|200px|left|[[USS Maine]] en pleganto ta la badía de la Habana]] Antiga colonia [[Espanya|espanyola]] dende o [[sieglo XVI]], a luita por a [[independencia]] prencipió en [[1868]] y continó mientres tot o [[sieglo XIX]] dica la [[Guerra Hispano-estausunidense|Guerra de Cuba]] de [[1898]] entre [[Espanya]] y os [[Estaus Unius]]. O desencadenant d'a guerra estió lo esclatito d'o [[vaixiello]] [[USS Maine]] d'os Estaus Unius, atracato en o puerto de la Habana, o [[15 de febrero]] de [[1898]]. A prensa estausunidense fació una fuerte presión ta culpar a Espanya d'o esclatito en a nau, declarando Estaus Unius a guerra a Espanya con ixa [[enchaquia]]. O president [[William McKinley]] desichió a immediata retirata espanyola de Cuba, ninviando tropas americanas a la isla. Dimpués d'a ocupación estausunidense, a isla obtenió a independencia en [[1902]], encara que os Estaus Unius continoron tenendo bel privilechio en Cuba. A revuelta guerrillera ([[Revolución Cubana]]) contra la dictadura de [[Fulgencio Batista]] levó a lo establimiento d'o rechimen revolucionario [[Fidel Castro|castrista]] a partir de [[1959]]. [[Imachen:Chemarch.jpg|thumb|180px|[[Fidel Castro]], [[Ché Guevara|Guevara]] y atros liders d'a revolución en la Habana]] Diversos grupos de terratenients exiliatos en [[Miami]], armatos y entrenatos por o gubierno d'os Estaus Unius y con o refirme d'a [[CIA]], prencipioron una invasión militar sobre a isla o [[17 d'abril]] de [[1961]] en a zona de [[Playa Girón]], estando rapedament redotatos en poquetas horas. Iste feito fació que o gubierno, a lo prencipio nacionalista, de [[Fidel Castro]] declarase o caracter [[socialista]] d'a Revolución Cubana, y que s'intensificasen as relacions de Cuba con a [[URSS]], que podió veyer-se en a dita [[Crisi d'os misils de Cuba]], en [[1962]]. Istos feitos creyoron una situación prebelica entre os gubiernos de Cuba y os Estaus Unius, que s'ha mantenito dica l'actualidat, un [[bloqueyo]] economico, d'alimentos y medicamentos sobre a isla; bloqueyo que ha estato reiteradament denunciato por a [[Organización d'as Nacions Unidas]] y que, manimenos, s'ha visto intensificato dende [[1996]] con l'aprobación d'a [[Lai Helms-Burton]] por parti d'os Estaus Unius. Iste bloqueyo, acompanyato d'a cayita d'a [[Unión Sovietica]] a prencipios d'os anyos 1990, ha creyato una important crisi economica en a isla, fendo que se desarrollase a metat d'ista decada un movimiento migratorio enta las costas de [[Florida]] protagonizato por os ''[[balseros]]''. Recientment, o incremento d'os ingresos turisticos y os convenios de colaboración con o gubierno de [[Venezuela]] (desplazamiento de medicos cubanos voluntarios a Venezuela en [[paga]]s por pres preferencials en o petrolio venezolano ta Cuba) han contribuito a una cierta recuperación d'a economía cubana. == Subdivisions administrativas == [[Imachen:CubaSubdivisions.png|thumb|400px|dreita|As provincias cubanas.]] Cuba se divide, politicament y administrativa, en 14 provincias y un municipio especial. Amás, totas as provincias se dividen en municipios; en total en son 169. {| align="left" |----- | align="center" colspan="2" | |----- | # [[Isla de la Juventud]] (mun. esp.). # [[Provincia de Pinar del Río|Pinar del Río]]. # [[Provincia de L'Habana|L'Habana]]. # [[L'Habana|Ciudat de L'Habana]]. # [[Provincia de Matanzas|Matanzas]]. # [[Provincia de Cienfuegos|Cienfuegos]]. # [[Provincia de Villa Clara|Villa Clara]]. # [[Provincia de Sancti Spíritus|Sancti Spíritus]]. | <ol start=9> <li>[[Provincia de Ciego de Ávila|Ciego de Ávila]]. <li>[[Provincia de Camagüey|Camagüey]]. <li>[[Provincia de Las Tunas|Las Tunas]]. <li>[[Provincia de Granma|Granma]]. <li>[[Provincia d'Holguín|Holguín]]. <li>[[Provincia de Santiago de Cuba|Santiago de Cuba]]. <li>[[Provincia de Guantánamo|Guantánamo]]. </ol> |} {{clear}} == Cheografía == [[Imachen:SierraMaestra-382707055.jpg|thumb|right|A Sierra Maestra]] Cuba ye un [[archipelago]] constituito por a mayor [[isla]] d'as [[Antillas]] dita ''isla de Cuba'', a [[isla de la Juventud]] (en [[idioma aragonés|aragonés]] ''"isla d'a Choventut"'', d'antis mas dita ''Isla de Pinos'') y atras 4.195 islas. Ye situata en o mar d'as Antillas, a man d'as costas d'os [[Estaus Unius]] y [[Mexico]]. A isla prencipal de Cuba ye a mas gran en superficie, con 105.006&nbsp;km², y a setena mas gran d'o mundo. A segunda isla mas gran de Cuba ye a isla de la Juventud, a lo suduest, con un aria de nomás 3.056&nbsp;km². A superficie total de Cuba ye de 110.860&nbsp;km². A lo sud-este bi ha la [[Sierra Maestra]], una cordelera de montanyas a on o punto mas alto se troba en o [[Pico Real de Turquino]], con 2.005 [[metro|m]]. A l'ueste bi ha la [[Sierra de los Órganos]], con una [[Altaria (magnitut fisica)|altaria]] maxima de 800 m. A lo sud se troba la [[Sierra de la Trinidad]], u as montanyas d'Escambray; o punto mas alto en ye de 1.1.50 m.<ref name=encartaland>[https://web.archive.org/web/20081206024952/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569844/cuba.html#s91 Cuba]. II. Land and Resources. Encyclopedia Encarta.</ref> Arredol d'o 75% d'o territorio ye fértil; ya que a mayoría d'a tierra ye arable y accesible dende a mar, Cuba tien una posición unica en o Caribe.<ref name=encartaland/> === Clima === O [[clima]] de Cuba ye [[clima tropical|tropical]], mas que mas en a rechión occidental, pero l'aire fredo d'o norte produce una oscilación termica anyal, mas evident en a rechión oriental.<ref name=climacat>[http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?NDCHEC=0020910 Cuba. A cheografía fisica. O clima]. L'Enciclopèdia Catalana. Data d'accés: 20 d'octubre, 2008</ref> L'amplaria cheografica de Cuba y a variedat d'as montanyas, [[sabana]]s, [[paúl]]s, [[placha]]s y selvas tropicals que producen microclimas y diferencias en temperatura, precipitación, fauna y flora.<ref name=encartaclima>[https://web.archive.org/web/20090820233657/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569844_2/Cuba.html Cuba]. Climate. Encyclopedia Encarta</ref> A temperatura meyana ye de 25&nbsp;°C.<ref name=climacat/> A precipitación anyal meyana ye de 1.320&nbsp;mm; a temporada de plevias ye de mayo a octubre.<ref name=encartaclima/> === Hidrografía === Cuba tien mas de 200 ríos, pero nomás dos en son navegables.<ref name=encartarius>[https://web.archive.org/web/20081206024952/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569844/cuba.html#s91 Cuba. Rivers and Lakes]. Encyclopedia Encarta.</ref> O [[río Cauto|Cauto]], a lo sud-este d'o país tien una longaria de 343&nbsp;km; o [[río Tao|Tao]] ye mas curto, pero mas cabaludo.<ref name=hidrocat>[http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?NDCHEC=0020911 Cuba. A hidrografía y a vechetación]. L'Enciclopèdia Catalana.</ref> O [[Sagua la Grande]], en o centro de Cuba, s'emplega ta producir [[hidroelectrecidat|enerchía hidroelectrica]], asinas como diversos saltos d'augua situatos en diversas rechions d'o territorio. === Fauna y flora === [[Imachen:Cubaanse Trogon.jpg|thumb|left|150px|O ''Tocoloro'', ''[[Priotelus temnurus]]'' ye l'au nacional de Cuba.]] [[Imachen:Hedychium coronarium0.jpg|thumb|200px|A flor nacional de Cuba ye a ''[[Hedychium coronarium]]''.]] Belunas d'as especies d'a fauna que destacan en Cuba son os mamifers como os [[Hutia|uties]], diversos [[Chiroptera|quiropteros]], reptils (Cuba poseye una población important de cocodrilos), anfibios (como por eixemplo, belunas d'as especies mas chicotas de ranas d'o mundo), peixes y animals marins. A flora conta con mas de 6.500 especies de plantas de simient, de selvas, de plantas tropicals, de río y [[Árbol fruital|árbols fruitals]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070814140119/http://mipais.cuba.cu/geografia.php?subcat=31 Mi País Cuba.]</ref> En os suelo abundan os insectos que fan proliferar en bellas zonas os mamífers [[insectivoro]]s como l'[[almiquí]]. Amás, bi ha presencia de diversas aus endemicas como lo tocororo, o ''[[Chlorostilbon ricordii]]'' y l'''[[Aratinga euops]]''. En as paúls i habitan especies caracteristicas d'o país como los [[cocodrilo]]s , ''[[Agelaius assimilis]]'', ''[[Ferminia cerverai]]'', ''[[Cyanolimnas cerverai]]'' y o ''[[Bubulcus ibis]]''. == Esporte == * ''Categoría principal'': [[:Categoría:Esporte en Cuba|Esporte en Cuba]]. === Cuba en os Chuegos Olimpicos === * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]]. * ''Categoría principal:'' [[:Categoría:Cuba en os Chuegos Olimpicos]]. Os esportistas de Cuba en os [[Chuegos Olimpicos]] son representaus per lo [[Comité Olimpico Cubano]], creyau en l'anyo [[1926]] y miembro d'o [[Comité Olimpico Internacional]] dende l'anyo 1955. <ref>{{es}} [https://www.olympics.com/ioc/cuba O Comité Olimpico Cubano seguntes o COI].</ref> Participó per primeras vegadas en os [[Chuegos Olimpicos de París 1900|Chuegos Olimpicos de 1900]] y [[Chuegos Olimpicos de Saint Louis 1904|1904]], dimpués a causa d'a inestabilidat politica y economica derivada d'as guerras y la intervención estatounitense no participó mientres los [[Chuegos Olimpicos de Londres 1908|Chuegos de 1908]] y [[Chuegos Olimpicos d'Anvers 1920|1920]], dende alavez os suyos atletas participan de forma continada dica l'actualidat (2025), con as excepcions d'os boicots de 1984 y 1988. En a suya participación en las edicions de Chuegos Olimpicos de Verano o país ha obteniu un total de 244 medallas : 86 d'oro, 70 d'archent y 88 de bronce. En los [[Chuegos Olimpicos d'Hibierno]] no ha participau en garra edición dica l'actualidat (2025). == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonsart|Cuba}} * {{es}}/{{en}} [http://www.cubagob.cu/ Pachina web oficial d'o Gubierno de Cuba]. {{America d'o Norte}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cuba|*]] t97y7r7c2wu4xvpri4li73zk8y8p7hz Republica Democratica d'o Congo 0 2415 2480179 2335958 2026-09-30T22:47:18Z RenatoGar 80073 2480179 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} :''Iste articlo ye sobre un estau d'Africa; ta atros usos, se veiga '''[[Congo (desambigación)]]'''''. {{Ficha de país | nombre_oficial = République Démocratique du Congo | nombre_común = Republica Democratica d'o Congo | de = d'a&nbsp; | imachen_bandera = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg | imachen_escudo = Armoiries de la République démocratique du Congo - 2006.png | imachen_escudo_grandaria = 95px | simbolos = | imachen_mapa = LocationCongoDemocraticRepublicofthe.svg | lema_nacional = ''Justice, Paix et Travail''<br /> francés: Chusticia, Paz y Traballo'' | himno_nacional =''[[Debout Kongolaise]]'' | capital = [[Kinshasa]] | capital_población = 9.463.749 | capital_cor_fmt = | capital_cor = | ciudat_prencipal = [[Kinshasa]] | idiomas_oficials = [[idioma francés|Francés]] ([[Lingala]], [[kikongo]], [[suahili]] y [[tshiluba]] son idiomas nacionals) | gubierno = [[Republica semipresidencialista]] | enfiladors_titols = [[President d'a Republica Democratica d'o Congo|President]]<br /> [[Primer ministro d'a Republica Democratica d'o Congo|Primer ministro]] | enfiladors_nombres = [[Félix Thisekedi]] <br /> [[Jean-Michel Sama Lukonde]] | establimiento= Independencia | establimiento_fitas = Declarata | establimiento_calendatas = De [[Belchica]]<br />[[30 de chunio]] de [[1960]] | superficie = 2.344.858 | superficie_posición = 12 | superficie_augua = 3,3% | mugas = 10.744 | costas = | población = 92.000.000 | población_posición = 22 | población_densidat = 39 | población_anyada = 2017 | PIB = US$ 21.393 millons | PIB_anyada = 2009 | PIB_posición = 120 | PIB_per_capita = US$ 330 | moneda = [[Franco congolenyo]] | chentilicio = | horario = [[Tiempo Coordinato Universal|UTC]]+1 | horario_estiu = [[Tiempo Coordinato Universal|UTC]]+2 | cctld = [[.cd]] | codigo_telefonico = 243 | prefixo_radiofonico = 9OA-9TZ | codigo_ISO = 180 / COD / CD | miembro_de = [[Unión Africana|UA]], [[ONU]] | notas = }} A '''Republica Democratica d'o Congo''' ye un [[estau]] d'[[Africa]], conoixito como '''Zaire''' entre os anyos [[1971]] y [[1999]]. Situato en l'[[Africa central]] ye o tercer país mas gran d'o continent. Muga con a [[Republica Centroafricana]] y [[Sudán]] a lo norte, [[Uganda]], [[Ruanda]], [[Burundi]], y [[Tanzania]] a l'este, [[Zambia]] y [[Angola]] a lo sud, y a [[Republica d'o Congo]] a l'ueste. Tien dentrada a lo mar a traviés d'una estreita francha de 40 [[km]] de costa, siguindo lo [[Río Congo]] dica lo [[Golfo de Guinea]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 71.712.867 habitants ([[2011]]), en una [[superficie]] de 2.344.858 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 31 hab/km². A [[Capital (politica)|capital]] d'o país ye a [[ciudat]] de [[Kinshasa]]; o [[Lista de presidents d'a Republica Democratica d'o Congo|president]] ye [[Joseph Kabila]] y o [[Lista de primers ministros d'a Republica Democratica d'o Congo|primer ministro]] ye [[Adolphe Muzito]]. Administrativament, a Republica Democratica d'o Congo ye dividita en [[Provincias d'a Republica Democratica d'o Congo|provincias]], encara que [[Kinshasa]], a suya capital, tien un estatuto especial. D'a suya larga historia fan parte escaicimientos destacatos, como a plegata d'os [[bantús]] en a dita ''[[expansión bantú]]'', que dimpués i establioron o [[Reino d'o Congo]] en o [[sieglo XIV]]. En zaguerías d'o [[sieglo XIX]], o territorio de l'actual Republica Democratica d'o Congo se convertió en una propiedat personal de [[Leopoldo II de Belchica]], qui dimpués lo traspasó a o reino de [[Belchica]], dica a suya descolonización en primerías d'os [[anyos 1960]], en meyo d'una [[guerra civil]] que remató con o establimiento d'a [[dictadura]] de [[Mobutu Sese Seko]], prencipiando a la suya cayita una atra guerra civil. == Historia == {{Articlo principal|Historia d'a Republica Democratica d'o Congo}} D'a larga historia d'a Republica Democratica d'o Congo fan parte escaicimientos destacatos, como a plegata d'os [[bantús]] a o territorio dende [[2000 aC]] dica [[500]] dC en a dita ''[[expansión bantú]]'', que dimpués i establioron o [[Reino Luba]] y encara dimpués o [[Reino d'o Congo]] en o [[sieglo XIV]]; en ixas envueltas s'establió un denso rete comercial que plegaba dica l'[[Oceano Indico]]. [[Imachen:Katanga Cross.jpg|left|thumb|230px|Una cruz katanga]] En zaguerías d'o [[sieglo XIX]], manimenos, como consecuencia d'a [[Conferencia de Berlín]], o territorio de l'actual Republica Democratica d'o Congo se convertió en una propiedat personal d'o [[Lista de reis de Belchica|rei]] [[Leopoldo II de Belchica]], qui dimpués lo traspasó en [[1908]] a o reino de [[Belchica]], prencipiando asinas una intensa explotación [[Colonialismo|colonial]] en condicions d'autentica [[esclavitud]], dica a suya descolonización en primerías d'os [[anyos 1960]], en meyo d'una [[guerra civil]] (a dita ''[[Crisi d'o Congo]]'') entre [[Patrice Lumumba]] y [[Moise Tshombe]], que remató con o establimiento d'a [[dictadura]] de [[Mobutu Sese Seko]], principiando a suya cayita en una atra guerra civil con aduya forana, guerra a on venció [[Laurent-Désiré Kabila]], asasinato y succeito dimpués por o suyo fillo [[Joseph Kabila]], qui venció en as primeras eleccions democraticas celebratas en o país dende a suya independencia.. === Prehistoria === Os primers pobladors [[bantús]] plegoron a l'actual territorio d'a Republica Democratica d'o Congo entre [[2000 aC]] y [[500]] dC, desplazando a los suyos anteriors pobladors [[pigmeus]] enta o sud (y con bels repuis ixeminatos por tot o territorio); antiparte, grupos de pobladors orichinarios d'o [[Sudán]] y de l'[[Africa oriental]] tamién s'instaloron en a parte oriental d'o territorio. Os nuevos habitadors, os bantús, yeran mas que mas [[Agricultura|agricultors]], a diferencia d'os pigmeus, que yeran cazataires-recolectors, y charraban as [[luengas bantús]], que dende ixe inte se convertioron en as luengas predominants en o territorio. Dende o [[sieglo III]], os pobladors bantús en as marguins d'o [[río Lualaba]] (en l'actual [[Katanga]]) establioron as bases d'un desarrollo social complexo, a [[cultura Upemba]], que dimpués se convertió en un estato consolidato, o [[reino Luba]], que posteriorment se transformó enta o [[reino Congo]]. En ixe inte se desembolicó a tecnolochía d'o [[fierro]] y d'o [[cobre]], dentrando asinas o territorio en a [[Edat d'o Fierro]]. Amás de l'agricultura, practicaban o [[comercio]], plegando os suyos rez comercials mesmo a o canto de l'[[Oceano Indico]]. == Organización territorial == Dende a independencia d'o país a Republica Democratica d'o Congo estió tradicionalment dividita en diez provincias. Istas yeran de distinta grandaria y historicament constituyoron en si mesmas focos de seccesionismo debito a la escasa fuerza d'o gubierno de Kinshasa ta mantener o control en tot o país. Asinas, por eixemplo, en a decada de 1960 o estato de [[Katanga]] proclamó a suya independencia, encara que a dita situación fue revertita con posterioridat. A constitución de [[2005]] establió un cambio en a organización territorial d'o Congo, creyando 26 provincias y substituyindo a las tradicionals 10. Istas, seguntes o texto constitucional, habrían de prencipiar a funcionar en febrero de l'anyo [[2009]], encara que dica hue o debantdito cambio constitucional encara no s'ha levato a la practica. [[Imachen:Provinces de la République démocratique du Congo - 2005.svg|right|260px]] {| class="wikitable" border="1" width=65% ! Nº ! Nueva provincia ! Capital ! Antiga provincia |- | 1 || [[Kinshasa]] || [[Kinshasa]] || Sin cambios |- | 2 || [[Kongo central]] || [[Matadi]] || [[Baixo Congo]] |- | 3 || [[Kwango]] || [[Kenge]] || [[Bandundu]] |- | 4 || [[Kwilu]] || [[Kikwit]] || [[Bandundu]] |- | 5 || [[Mai-Ndombe]] || [[Inongo]] || [[Bandundu]] |- | 6 || [[Kasaï]] || [[Luebo]] || [[Kasai Occidental]] |- | 7 || [[Lulua]] || [[Kananga]] || [[Kasai Occidental]] |- | 8 || [[Kasaï Oriental]] || [[Mbuji-Mayi]] || [[Kasai Oriental]] |- | 9 || [[Lomami]] || [[Kabinda]] || [[Kasai Oriental]] |- | 10 || [[Sankuru]] || [[Lodja]] || [[Kasai Oriental]] |- | 11 || [[Maniema]] || [[Kindu]] || Sin cambios |- | 12 || [[Kivu d'o Sud]] || [[Bukavu]] || Sin cambios |- | 13 || [[Kivu d'o Norte]] || [[Goma]] || Sin cambios |- | 14 || [[Ituri]] || [[Bunia]] || [[Provincia Oriental|Oriental]] |- | 15 || [[Alto Uele]] || [[Isiro]] || [[Provincia Oriental|Oriental]] |- | 16 || [[Tshopo]] || [[Kisangani]] || [[Provincia Oriental|Oriental]] |- | 17 || [[Baixo Uele]] || [[Buta]] || [[Provincia Oriental|Oriental]] |- | 18 || [[Ubangi d'o Norte]] || [[Gbadolite]] || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |- | 19 || [[Mongala]] || [[Lisala]] || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |- | 20 || [[Ubangi d'o Sud]] || [[Gemena]] || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |- | 21 || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] || [[Mbandaka]] || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |- | 22 || [[Tshuapa]] || [[Boende]] || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |- | 23 || [[Tanganyika]] || [[Kalemie]] || [[Katanga]] |- | 24 || [[Alto Lomami]] || [[Kamina]] || [[Katanga]] |- | 25 || [[Lualaba]] || [[Kolwezi]] || [[Katanga]] |- | 26 || [[Alto Katanga]] || [[Lubumbashi]] || [[Katanga]] |} == Cheografía == [[Image:Congo Rep Dem carte.gif|210px|thumb|Prencipals ciudaz<br /> [[Goma]]<br />[[Ilebo]] ''(Port-Francqui)''<br />[[Kalemie]] ''(Albertville - Albertstad)''<br />[[Kananga]] ''(Lualabourg - Lualaburg)''<br />[[Kindu]]<br />[[Kinshasa]] ''(Léopoldville - Leopoldstad)''<br />[[Kisangani]] ''(Stanleyville - Stanleystad)''<br />[[Kolwezi]]<br />[[Likasi]] ''(Jadotville - Jadotstad)''<br />[[Lubumbashi]] ''(Elisabethville - Elisabethstad)''<br />[[Mbandaka]] ''(Coquilhatville - Cocquilhatstad)''<br />[[Mobaye-Mbongo]] ''(Banzyville - Banzystad)'']] A Republica Democratica d'o Congo se sitúa en o corazón d'o sector centro-occidental de l'[[Africa Sub-sahariana]] y muga (seguindo o sentito d'as manetas d'o reloch, dende l'ueste) con [[Angola]], a [[Republica d'o Congo]], a [[Republica Centroafricana]], [[Sudán]], [[Uganda]], [[Ruanda]], [[Burundi]], [[Tanzania]] (mugando con o [[laco Tanganica]]) y [[Zambia]]. O territorio ye trescruzato por o [[Linia ecuatorial|ecuador]], con un tercio d'o país en o [[Hemisferio Norte]] y dos tercios en o [[Hemisferio Sud]] Como resultato d'a suya localización ecuatorial, o Congo, RD. poseye altismos endices pluvials (Se veiga ''[[Clima Tropical]]''), a meyana anyal d'o país ye de 1.070&nbsp;mm. Tota ista plevia creya a segunda [[pluvisilva]] mas gran d'o mundo. A exuberant vechetación cubre gran parti d'a [[compleganza]] d'o río Congo, dica a suya desembocadura en l'[[oceano Atlantico|Atlantico]] a l'ueste. Ista aria ye rodiada por [[sabana]]s a o sud y sud-ueste, por terrenos montanyosos a l'ueste y densos pastizals que s'estendillan dillá d'o [[río Congo]] a o norte. Altas montanyas pueden trobar-se en a rechión mas enta l'este d'o país, estando o punto mas alto d'o país se troba en o [[Mont Ngaliema]] en a muga con Uganda (5110 metros). A compleganza d'o río Congo s'estendilla por cuasi a totalidat d'o país, en un aria de bels 3.700.000&nbsp;km². O río y os suyos afluyents (o [[río Kasai|Kasai]], o [[río Sangha|Sangha]], l'[[río Ubangui|Ubangui]], l'[[río Aruwimi|Aruwimi]], y o [[río Lulonga|Lulonga]] son os mas grans) forman a piedra angular d'a economía y transporte d'o país, y tienen un alto impacto en a vida diaria d'a población. A fuent d'o Congo se troba en as tierras altas y as montanyas d'a [[Gran Val d'o Rift]], tamién en o laco Tanganica y o [[laco Mweru]]. O río Congo ye o mas luengo d'Africa Central, o segundo con mas largaria d'Africa y o segundo con mayor cabal d'o mundo. A [[Gran Val d'o Rift]] d'o continent [[africa]]no s'estendilla por l'aria d'os [[Grans lacos africanos]], mugando a Republica Democratica d'o Congo con dos d'éls: o [[Laco Alberto (Africa)|laco Alberto]] y o laco Tanganica. A val de Rift en a parti sud y este d'a Republica Democratica d'o Congo conta con una gran cantidat de riquezas [[mineral]]s, incluyindo-ie [[coltan]] (mineral que ha aduyato a financiar a cuantos bandos d'a Segunda Guerra d'o Congo, un conflicto que ha resultato con un balance d'alto u baixo 5 millons de muertos, o mayor dende a Segunda Guerra Mundial), [[cobalto]], [[arambre]], [[cadmio]], [[petrolio]], [[diamant]]s, [[oro]], [[archent]], [[sen]], [[magnesio]], [[estanyo (elemento)|estanyo]], [[chermanio]], [[uranio]], [[Radio (elemento)|radio]], [[bauxita]], [[fierro]] y [[carbonio]]. Desafortunadament ista riqueza no ha plega a mans d'o pueblo congolenyo sino que son as guerrillas locals as que se financian en parti gracias a la explotación y venda d'os diamants que se i quitan ilegalment. === Flora y fauna === Situata en un territorio d'orografía diversa, a Republica Democratica d'o Congo poseye una gran variedat de [[bioma]]s; dende a [[sabana]] en as rechions d'o sud, a [[selva umbrofila]] d'as rechions [[montanya|montanyosas]] de l'este, os grans lacos africanos a l'este y a [[pluvisilva]] d'o Congo que ye, dimpués d'a [[Selva Amazonica]] a mas gran d'o mundo, isto fa d'a Republica Democratica d'o Congo un d'os países con mayor [[biodiversidat|diversidat biolochica]] d'a planeta. [[Imachen:Congo maluku.jpg|thumb|left|250px|O río Congo.]] O [[Fundo Mundial ta a Naturaleza|WWF]] divide o territorio d'a Republica Democratica d'o Congo entre decisiet ecorrechions: * [[Mosaico de selva y sabana d'o norte d'o Congo]], en o norte. * [[Sabana sudanesa oriental]], en l'extremo nord-este. * [[Selva costera ecuatorial atlantica]], en l'extremo ueste. * [[Manglar d'Africa central]], en a desembocadura d'o [[río Congo]]. * [[Selva de tierras baixas d'o Congo nortoriental]], en o nord-este d'a cuenca d'o Congo. * [[Selva pantanosa d'o Congo occidental]], en a marguin occidental d'o Congo. * [[Selva pantanosa d'o Congo oriental]], en a marguin oriental d'o Congo. * [[Selva de tierras bajas del Congo central]], en o centro d'a cuenca del Congo. * [[Mosaico de selva y sabana d'o Congo occidental]], en l'ueste d'o país. * [[Mosaico de selva y sabana d'o Congo meridional]], en o sud d'a cuenca d'o Congo. * [[Selva montana d'a falla Albertina]] y [[paramo d'os monts Ruwenzori y Virunga]], en as montanyas de l'este. * [[Mosaico de selva y sabana d'a cuenca d'o laco Victoria]], en a muga con Uganda. [[Imachen:Bonobo.jpg|225px|thumb|Un bonobo puyando por un árbol.]] * [[Sabana arbolata de miombo d'Angola]], en o sud-ueste. * [[Sabana arbolata de miombo d'o Zambeze central]], en o sud-este. * [[Matarralera de Itigi y Sumbu]], en un chicot enclau chunto a o [[laco Tanganica]], en a muga con Zambia. * [[Paúl d'o Zambeze]], en un chicot enclau d'o sud-este, en a muga con Zambia. Entre as muitas especies (belunas [[Endemismo|endemicas]] y muitas atras raras) que habitan en o suyo territorio podemos trobar dos especies de chimpanzés; o [[Pan troglodytes|chimpanzé común]] y o [[Pan paniscus|bonobo]] u chimpanzé pigmeu, o [[Gorilla gorilla|gorila de montanya]], l'[[okapi]] y o pavo reyal d'o Congo. Cinco d'os [[parque nacional|parques nacionals]] d'o país son catalogatos como [[Patrimonio d'a Humanidat]]: os parques nacionals de [[Parque Nacional Garamba|Garamba]], [[Parque Nacional de Kahuzi-Biega|Kahuzi-Biega]], [[Parque nacional Salonga|Salonga]] y [[Parque Nacional Virunga|Virunga]] y a [[Reserva d'a Vida Silvestre de l'Okapi]]. A guerra civil y a pobre economía han feito a-saber-lo mal a la biodiversidat. Muitos guardas forestals fuoron asasinatos u no podioron continar con o suyo treballo. Istos cinco puestos son listatos como Patrimonio d'a Humanidad en periglo por a [[Unesco]]. Con o paso d'os sieglos, a Republica Democratica d'o Congo ha estato o centro d'o que se conoixe como o problema d'o trafico de carne [[Africa Central|centroafricana]] d'animales silvestres, que ye considerato por muitos un problema [[Medio ambient|medioambiental]], y parti d'a crisi socio-economica que sufre o país. A carne d'os animals silvestres con os que se trafica s'obtiene por un regular por medio de [[trampa]]s u [[gavia]]s d'arambre, atras vegatas con [[escopeta]]s u atras armas. === Mayors ciudaz === [[Imachen:Kinshasa downtown.jpg|250px|thumb|[[Kinshasa]]]] [[Imachen:Downtown Lubumbashi, Democratic Republic of the Congo - 20061130.jpg|250px|thumb|[[Lubumbashi]]]] [[Imachen:Avenue a Kananga, Congo.jpg|250px|thumb|[[Kananga]]]] {| class="wikitable" |----- |colspan="6" align="center" bgcolor="#FFA500" | '''Mayors ciudaz en a Republica Democratica d'o Congo''' |----- |rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Posición''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Ciudat''' || colspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Población''' || rowspan="2" align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Provincia''' |----- |align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Censo de 1984''' || align="center" bgcolor="#98FB98" | '''Estimacions de 2005''' |----- |align=right | 1. || [[Kinshasa]] || align=right | {{formatnum:2653558}} || align=right | {{formatnum:7787832}} || [[Kinshasa]] |----- |align=right | 2. || [[Lubumbashi]] || align=right | {{formatnum:564830}} || align=right | {{formatnum:1374808}} || [[Katanga]] |----- |align=right | 3. || [[Kolwezi]] || align=right | {{formatnum:416122}} || align=right | {{formatnum:910167}} || [[Katanga]] |----- |align=right | 4. || [[Mbuji-Mayi]] || align=right | {{formatnum:486235}} || align=right | {{formatnum:874974}} || [[Kasaï Oriental]] |----- |align=right | 5. || [[Kisangani]] || align=right | {{formatnum:317581}} || align=right | {{formatnum:539164}} || [[Congo Oriental]] |----- |align=right | 6. || [[Kananga]] || align=right | {{formatnum:298693}} || align=right | {{formatnum:463556}} || [[Kasaï Occidental]] |----- |align=right | 7. || [[Likasi]] || align=right | {{formatnum:213862}} || align=right | {{formatnum:422726}} || [[Katanga]] |----- |align=right | 8. || [[Boma]] || align=right | {{formatnum:197617}} || align=right | {{formatnum:344522}} || [[Baixo Congo]] |----- |align=right | 9. || [[Tshikapa]] || align=right | {{formatnum:116016}} || align=right | {{formatnum:267508}} || [[Kasaï Occidental]] |----- |align=right | 10. || [[Bukavu]] || align=right | {{formatnum:167950}} || align=right | {{formatnum:225431}} || [[Kivu d'o Sud]] |----- |align=right | 11. || [[Mwene-Ditu]] || align=right | {{formatnum:94560}} || align=right | {{formatnum:189215}} || [[Kasaï Oriental]] |----- |align=right | 12. || [[Kikwit]] || align=right | {{formatnum:149296}} || align=right | {{formatnum:186995}} || [[Provincia de Bandundu|Bandundu]] |----- |align=right | 13. || [[Mbandaka]] || align=right | {{formatnum:137291}} || align=right | {{formatnum:184189}} || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |----- |align=right | 14. || [[Matadi]] || align=right | {{formatnum:138798}} || align=right | {{formatnum:180115}} || [[Baixo Congo]] |----- |align=right | 15. || [[Uvira]] || align=right | {{formatnum:74432}} || align=right | {{formatnum:170422}} || [[Kivu d'o Sud]] |----- |align=right | 16. || [[Butembo]] || align=right | {{formatnum:73312}} || align=right | {{formatnum:154649}} || [[Kivu d'o Norte]] |----- |align=right | 17. || [[Gandajika]] || align=right | {{formatnum:64878}} || align=right | {{formatnum:154414}} || [[Kasaï Oriental]] |----- |align=right | 18. || [[Kalemie]] || align=right | {{formatnum:73528}} || align=right | {{formatnum:147065}} || [[Katanga]] |----- |align=right | 19. || [[Goma]] || align=right | {{formatnum:77908}} || align=right | {{formatnum:144151}} || [[Kivu d'o Norte]] |----- |align=right | 20. || [[Kindu]] || align=right | {{formatnum:66812}} || align=right | {{formatnum:135690}} || [[Maniema]] |----- |align=right | 21. || [[Isiro]] || align=right | {{formatnum:78268}} || align=right | {{formatnum:127068}} || [[Congo Oriental]] |----- |align=right | 22. || [[Bandundu]] || align=right | {{formatnum:63642}} || align=right | {{formatnum:118203}} || [[Provincia de Bandundu|Bandundu]] |----- |align=right | 23. || [[Gemena]] || align=right | {{formatnum:63052}} || align=right | {{formatnum:117631}} || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |----- |align=right | 24. || [[Ilebo]] || align=right | {{formatnum:53877}} || align=right | {{formatnum:107086}} || [[Kasaï Occidental]] |----- |align=right | 25. || [[Bunia]] || align=right | {{formatnum:59598}} || align=right | {{formatnum:96757}} || [[Congo Oriental]] |----- |align=right | 26. || [[Bumba]] || align=right | {{formatnum:51197}} || align=right | {{formatnum:95514}} || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |----- |align=right | 27. || [[Beni, Nord-Kivu|Beni]] || align=right | {{formatnum:44141}} || align=right | {{formatnum:89643}} || [[Kivu d'o Norte]] |----- |align=right | 28. || [[Mbanza-Ngungu]] || align=right | {{formatnum:44782}} || align=right | {{formatnum:86351}} || [[Baixo Congo]] |----- |align=right | 29. || [[Kamina]] || align=right | {{formatnum:62789}} || align=right | {{formatnum:73616}} || [[Katanga]] |----- |align=right | 30. || [[Lisala]] || align=right | {{formatnum:37565}} || align=right | {{formatnum:70082}} || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |----- |align=right | 31. || [[Lodja]] || align=right | {{formatnum:28671}} || align=right | {{formatnum:68239}} || [[Kasaï Oriental]] |----- |align=right | 32. || [[Kipushi]] || align=right | {{formatnum:53207}} || align=right | {{formatnum:62382}} || [[Katanga]] |----- |align=right | 33. || [[Binga]] || align=right | {{formatnum:32181}} || align=right | {{formatnum:60037}} || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |----- |align=right | 34. || [[Kabinda]] || align=right | {{formatnum:24789}} || align=right | {{formatnum:58999}} || [[Kasaï Oriental]] |----- |align=right | 35. || [[Kasongo]] || align=right | {{formatnum:27138}} || align=right | {{formatnum:55115}} || [[Maniema]] |----- |align=right | 36. || [[Kalima]] || align=right | {{formatnum:27087}} || align=right | {{formatnum:55012}} || [[Maniema]] |----- |align=right | 37. || [[Mweka]] || align=right | {{formatnum:25494}} || align=right | {{formatnum:50672}} || [[Kasaï Occidental]] |----- |align=right | 38. || [[Gbadolite]] || align=right | {{formatnum:27063}} || align=right | {{formatnum:50489}} || [[Provincia d'Ecuador|Ecuador]] |} == Economía == [[Imachen:Democratic Republic of the Congo GDP evolution-fr.svg|thumb|400px|Evolución d'o [[PIB]] por habitant en a Republica Democratica d'o Congo y en Africa.]] A economía d'a Republica Democratica d'o Congo, una nación provista de grans recursos naturals, ha cayito drasticamente dende a metat d'a [[decada de 1980]]. Os dos conflictos recients (a [[Primera Guerra d'o Congo|Primera]] y a [[Segunda Guerra d'o Congo]]), que prencipioron en 1996, han reducido a producción d'o país y os suyos ingresos estatals, incrementando a suya [[deuda externa]], y han suposato a muerte por a guerra, a [[fambre]] y as malautías, de 3,8 millons de personas. Actualment, a Republica Democratica d'o Congo ye o segundo país mas pobre d'o continent Africano, con un [[PIB per capita]] de 300$, dimpués de [[Zimbabwe]].<ref>{{en}} [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=%2C&br=1&c=512%2C446%2C914%2C666%2C612%2C668%2C614%2C672%2C311%2C946%2C213%2C137%2C911%2C962%2C193%2C674%2C122%2C676%2C912%2C548%2C313%2C556%2C419%2C678%2C513%2C181%2C316%2C682%2C913%2C684%2C124%2C273%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C942%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698%2C941&s=PPPPC&grp=0&a=&pr1.x=41&pr1.y=14 Evolución d'o PIB (PPA) per capita dende 2007 dica 2009], en ''World Economic Outlook Database'', [[Fundo Monetario Internacional]] (abril de 2008). As celdas de color indican estimacions d'o FMI.</ref> A situación d'incerteza causata por o creixient conflicto, l'ausencia d'infraestructuras y a dificultat ta operar en un ambient hostil, han reducido as operacions de comercio exterior. A guerra tamién ha intensificato o impacto de problemas fundamentals como o inestable marco legal, a corrupción, a inflación y l'ausencia de apertura d'o gubierno en politica economica y operacions financieras. As condiciones han amillorato a partir de 2002 con a salita d'as fuerzas invasoras. Un gran número de misions d'o [[FMI]] y d'o [[Banco Mundial]] s'han reunito con o gubierno ta aduyar a desarrollar un plan economico coderent y o president [[Joseph Kabila]] ha prencipiato a implementar reformas. Muita de l'actividat economica recaye en actividaz que quedan difuera d'os datos d'o [[PNB]] oficial. == Demografía == === Población por etnias y nacionalidaz === A Republica Democratica d'o Congo no ye etnicament uniforme, como muitos países africanos con mugas naixitas d'o colonialismo europeu, y en especial os de gran mida. Os habitants mes antigos son os [[pigmeus]] d'o Congo y de tota [[Africa Central]], con antigas adaptacions a la vida de cazataires-recolectors en a [[selva ecuatorial]]. A distribución d'os pigmeus quedó esminglanata en enclaus (o mes important a [[Selva d'Ituri]]), a causa d'a expansión de pueblos [[bantús]] que veniban d'o nord-ueste y a diferencia d'os pigmeus practicaban l'agricultura y teneban conoixencias de metalurchia. En os cabos orientals d'o Congo os bantús se topetoron con a expansión u emigracions de pueblos [[niloticos]] principalment ganaders como os [[tutsi]]s. Os bantús d'a cuenca d'o Congo se dividen en cuatre brancas principals: [[mongo]], [[ngombe]], [[mbochi]] y as [[chents de l'augua]]. == Cultura == === Idiomas === S'estima que se parlan un total de 242 luengas en a Republica Democratica d'o Congo. De todas ellas, nomás 4 poseyen o estatus de luenga nacional: o [[idioma kikongo|kikongo]], o [[idioma lingala|lingala]], o [[idioma tshiluba|tshiluba]] y o [[idioma suahili|suahili]]. O lingala estió a luenga oficial de l'exercito baixo a dictadura de [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]], pero, dende que l'exercito se rebeló, tamién s'usa o suahili en l'este. O [[Idioma francés|francés]] ye a luenga oficial d'o país. Se quiere emplegar como un idioma neutral entre as diferents collas etnicas. Mientres o [[Congo Belga|periodo colonial belga]], as cuatre luengas nacionals fuoron amostratas en as escuelas primarias, lo que fació que o país fuese un d'os pocos en poseyer literatura en a suya luenga local mientres a ocupación europea en Africa. === Relichión === [[Imachen:Kindu church.jpg|Ilesia en [[Kindu]]|thumb|250px]] O cristianismo ye a relichión mayoritaria en a Republica Democratica d'o Congo, seguito por cuasi un 80% d'a población. En iste grupo s'incluyen as relichions [[catolicismo|catolica]] con un 50%, [[protestantismo|protestant]] con un 20%, y [[Ilesia kimbanguista|kimbanguista]] con un 10%. O kimbanguismo yera visto como una amenaza ta o rechimen colonial y fue prohibito por os belgas. Actualment a ilesia kimbanguista, dita oficialment "ilesia de Cristo en a Tierra por o profeta Simon Kimbangu", tien alto u baixo tres millones de miembros,<ref name=Adherents>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110629051439/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_365.html "Zaire (Democratic Republic of Congo)", Adherents.com - Religion by Location.] ''CIA Factbook'' (1998), 'official government web site' of ''Democratic Republic of Congo''</ref> mas que mas entre os [[pueblo kongo|bakongo]] en as rechions d'o [[Baixo Congo]] y [[Kinshasa]]. O mayor numero de cristianos seguidors d'o reverendo [[William Branham]] se troba en a Republica Democratica d'o Congo, a on s'estima que bi ha bels 2.000.000 seguidors. Sesanta y dos d'as denominacions protestants d'o país son federatas aintro d'a [[Ilesia de Cristo en o Congo]] u ''CCC''. A sobén se le diz dimplament "A Ilesia Protestante", ya que ye formata por mas d'o 20% d'a población. == Esporte == * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]] A RD d'o Congo partecipa en os [[Chuegos Olimpicos de Verano]] ininterrompidament dende [[1968]], anque encara no ha ganato garra medalla. * O [[fútbol]] ye o esporte mes popular y con mes exitos internacionals, o suyo organismo rector ye a [[Federación Congolenya de Fútbol]] (Fédération Congolaise de Football-Association, FECOFA) y a suya prencipal liga ye a [[Linafoot]]. Os equipos mes destacatos d'a Linafoot son o [[Daring Club Motema Pembe|Motema Pembe]] y el [[AS Vita Club|Vita Club]]. A suya selección nacional estió campiona d'a [[Copa d'Africa de Nacions]] en os anyos 1968 (como Zaire) y 1974 (como Congo Kinshasa) y en o anyo 2009 estió tamién campiona d'o [[Campionato Africano de Nacions]]. Tamién cal destacar a suya partecipacion en a [[Copa d'o Mundo de Fútbol]] en a edición de [[Copa d'o Mundo de Fútbol de 1974|1974]]. * En o [[atletismo]] cal destacar a [[Gary Kikaya]] [[Campión d'os Campionatos d'Africa]] d'atletismo en o 2006 y bronce en o 2010, y bronce tamién en o [[Campionato d'o Mundo d'Atletismo Indoor]] de [[Campionato d'o Mundo d'Atletismo Indoor de 2004|2004]] en a preba de [[400 metros lisos]].<ref>[http://www.iaaf.org/athletes/biographies/country=COD/athcode=182101/index.html Perfil en a pachina web d'a IAAF]</ref> En ista mesma preba en a lista mundial de toz os tiempos ye o primer atleta no estausunidense.<ref>[http://www.iaaf.org/statistics/toplists/inout=o/age=n/season=0/sex=M/all=y/legal=A/disc=400/detail.html lista mundial de toz os tiempos en a pachina web d'a IAAF]</ref> * L'equipo nacional de [[basketbol]] d'a RD d'o Congo ha partecipato 5 vegatas en a fase final d'o Afrobasquet (Campionato de basketbol Africano) estando a suya mejor clasificación un cuatreno puesto en a edición de 1975 partecipando con o nombre de Zaire. == Vinclos externos == {{Commonscat|Democratic Republic of the Congo|a Republica Democratica d'o Congo}} == Referencias == {{listaref}} {{Africa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Republica Democratica d'o Congo|*]] q57v51p45v1otg09l5wlea0fcguqrri Bordeus 0 2449 2480205 2409827 2026-10-01T00:38:21Z RenatoGar 80073 2480205 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |imachen =[[Imachen:BordeauxPlaceVictoire.jpg|250px|''Place de la Victoire'']]<br /> ''Place de la Victoire'' |escudo=Blason ville fr Bordeaux (Gironde).svg |nombre=Bordeus |nombre_oficial=Bordeaux |país = [[Imachen:Flag of Occitania.svg|18px|border]] [[Occitania]] |rechión=[[Nueva Aquitania]] ([[prefectura|pref.]]) |departamento=[[Gironda]] ([[prefectura]]) |districto=[[Districto de Bordeus|Bordeus]] ([[Capital (politica)|capital]]) |cantón=Capital de 5 cantons:<br>[[Cantón de Bordeus-1|Bordeus-1]], [[Cantón de Bordeus-2|2]], [[Cantón de Bordeus-3|3]], [[Cantón de Bordeus-4|4]] y [[Cantón de Bordeus-5|5]] |insee=33063 |cp=33000, 33100, 33200, 33300, 33800 |alcalde=Alain Juppé ([[Union pour un Mouvement Populaire|UMP]]) |mandato=[[2004]]-[[2008]] |mancomunidat=[[Mancomunidat urbana de Bordeus]] (CUB) |chentilicio = Bordelés/a{{DACC}} |lonchitut=-0.578334 |latitut=44.838612 |altaria_mey=6 m |altaria_min=1 m |altaria_max=42 m |hectarias=4.936 |km²=49,36 |población=257.068 |date-población=[[2018]] |dens=4.363}} '''Bordeus''' (''Bordèu'' {{IPA|[buɾˈðɛw]}} en [[idioma occitán|occitán]]; ''Bordeaux'' en [[idioma francés|francés]]) ye un important puerto d'o sud-ueste de [[Francia]], capital d'a provincia d' [[Nueva Aquitania]] y prefectura u capital administrativa d'o [[Departamentos de Francia|departamento]] de [[Gironda]]. Ye a capital historica d'as rechions de [[Gascunya]] y [[Guyena]]. Fa parte d'a [[Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat]]. Un '''bordeus''' puede estar de vegada o [[vin]] que s'elabora en o país. == Cheografía == A ciudat ye construita sobre o estuario d'o río [[Garona]], estallata per tanto en dos cantos. == Demografía == En [[2018]], a ciudat teneba 257.068 habitadors en o distrito municipal y 801.041 en l'aria metropolitana. Ta febrero de [[2004]], s'esmaba una población de 229.500 habitants. Os habitadors de Bordeus son ''bordeleses''. A luenga parlata cheneralment y oficial ye o [[idioma francés|francés]], bien que a [[parla (lingüistica)|parla]] autoctona bordelesa ye una variant d'o dialecto [[gascón]], clasificato en a luenga [[idioma occitán|occitana]]. == Historia == * Fue fundata arredol de l'anyo 300 aC. per os [[romanos]], que la clamoron ''Burdigala''. * Fue saqueyata per as tropas d' [[Abd al-Rahman|Abderramán]] en [[732]], dimpués d'haber redotato a o [[duque Eudes]]. * Entre os sieglos XII y XV, Bordeus estió un feudo d'o rei d'[[Reino d'Anglaterra|Anglaterra]]. * O sieglo XVIII significó lo suyo sieglo d'oro gracias a o comercio con as [[Indias occidentals]]. Os hotels d'os muelles proceden d'iste periodo. * En a [[Primer Guerra Mundial]], o gubierno francés se retiró ta ista ciudat. == Vins == A rechión de Bordeus ye cuna d'os mas prestichiosos productors de [[vin]] d'o mundo. Se i fan igual de tintos como de blancos. O Bordeus tinto s'elabora per un regular a partir d'una mezcla d' [[uga]]s que puede estar de [[Cabernet Sauvignon]], [[Cabernet Franc]], [[Merlot]], [[Petit Verdot]] y [[Malbec]]. O bordeus blanco s'elabora a partir de [[Sauvignon Blanc]], [[Semillon]] y [[Muscadelle]]. A rechión vinicola de Bordeus ye estallata en subrechions, entre as cuals [[Saint Émilion]], [[Pomerol]], [[Médoc]] y [[Graves]]. Istos cinco tintos ''Premier Cru'' (cuatre de Médoc y un, o Chateau Haut-Brion, de Graves), instituitos per a [[Clasificación oficial de vins de Bordeus de 1855]], se troban entre os mas caros y que mas requesta leban d'o mundo: * [[Château Lafite-Rothschild]] * [[Château Margaux]] * [[Château Latour]] * [[Château Haut-Brion]] * [[Château Mouton-Rothschild]] [[Sauternes]] ye una subrechión de Graves, conoixita per os suyos vins blancos dulces ta postres, como lo [[Château d'Yquem]]. == Administración == === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico|Partito politico]] |- | align="center"|[[1925]]–[[1944]] | [[Adrien Marquet]] | [[Section Française de l'Internationale Ouvrière]] |- | align="center"|[[1944]]–[[1947]] | Jean-Fernand Audeguil | [[Section Française de l'Internationale Ouvrière]] |- | align="center"|[[1947]]–[[1953]] | Jacques Chaban-Delmas | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[1953]]–[[1959]] | Jacques Chaban-Delmas | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[1959]]–[[1965]] | Jacques Chaban-Delmas | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[1965]]–[[1971]] | Jacques Chaban-Delmas | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[1971]]–[[1977]] | Jacques Chaban-Delmas | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[1977]]–[[1983]] | Jacques Chaban-Delmas | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[1989]]–[[1995]] | Jacques Chaban-Delmas | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[1995]]–[[2001]] | Alain Juppé | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[2001]]–[[2004]] | Alain Juppé | [[Rassemblement pour la République]] |- | align="center"|[[2004]]–[[2006]] | Hugues Martin | [[Union pour un Mouvement Populaire]] |- | align="center"|[[2006]]–[[2014]] | Alain Juppé | [[Union pour un Mouvement Populaire]] |} == Climatolochía == {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" |+ [[Imachen:Nuvola apps kweather.png|20px]]&nbsp; '''Estación meteorolochica de Bordeaux-Mérignac''' |- ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Mes ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Chi ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Feb ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mar ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abr ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | May ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Chn ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Chl ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ago ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Set ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Otu ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nob ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Abi |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Temp. mas. meya (°C) | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 9 | style="background: #FFFFFF; color:#000000;" | 11 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 14 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 16 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 19 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | <span style="color:white;">23</span> | style="background: #FF8000; color:#000000;" | <span style="color:white;">26</span> | style="background: #FF8000; color:#000000;" | <span style="color:white;">26</span> | style="background: #FF8000; color:#000000;" | <span style="color:white;">23</span> | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 18 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 13 | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 10 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Temp. min. meya (°C) | style="background: #87CEEB; color: black;" | 2 | style="background: #87CEEB; color: black;" | 3 | style="background: #87CEEB; color: black;" | 4 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 6 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 10 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 13 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 15 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 15 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 12 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 9 | style="background: #87CEEB; color: black;" | 5 | style="background: #87CEEB; color: black;" | 3 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Meya (°C) | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 6 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 7 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 9 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 11 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 15 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 18 | style="background: #FF8000; color: black;" | <span style="color:white;">21</span> | style="background: #FF8000; color: black;" | <span style="color:white;">21</span> | style="background: #FFCC66; color: black;" | 18 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 14 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 9 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 7 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Plebida meyas (mm) | style="background: #87CEEB; color: black;" | 76 | style="background: #AFEEEE; color: black;" | 64 | style="background: #AFEEEE; color: black;" | 66 | style="background: #AFEEEE; color: black;" | 66 | style="background: #87CEEB; color: black;" | 71 | style="background: #AFEEEE; color: black;" | 66 | style="background: #E0FFFF; color: black;" | 53 | style="background: #E0FFFF; color: black;" | 58 | style="background: #87CEEB; color: black;" | 71 | style="background: #007BA7; color: black;" | <span style="color:white;">86</span> | style="background: #007BA7; color: black;" | <span style="color:white;">89</span> | style="background: #007BA7; color: black;" | <span style="color:white;">86</span> |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Fuent : [http://fr.weather.com/weather/climatology/FRXX0016 The Weather Channel] [https://web.archive.org/web/20080514204247/http://www.meteofrance.com/FR/index.jsp Météo France] |} == Personaches celebres == Entre os bordeleses mas conoixitos, i feguran: * [[Ricardo II d'Anglaterra]] ([[1367]]-[[1400]]). * [[Michel de Montaigne]] ([[1533]]-[[1592]]), filosofo y escritor. * [[François Mauriac]] ([[1885]]-[[1970]]), escritor, Premio Nobel de literatura en [[1952]]. * [[René Clément]] ([[1913]]-[[1996]]), [[director cinematografico]]. == Bels puestos d'intrés y molimentos == * Seu de Sant Andreu. * Chardín Botanico * ''Musée d'Aquitaine'' (Museu d'Aquitania) * ''Musée des Beaux-Arts'' (Museu de Bellas Artes) * ''Monument aux Girondins'' (Molimento en a ''Place des Quinconces'') * ''Grand Théatre'' (En a ''Place de la Comédie'') * ''Palais Rohan'' (Palacio Rohan, que ye a seu d'o concello d'a ciudat) * ''Pont de Pierre'' (Puent de Piedra) * ''Allées de Tourney'' == Altros datos == L'actual alcalde de Bordeus ye '''Alain Juppé''', de l'UMP (Unión per un Movimiento Popular). L'equipo de futbol local ye o ''[[Girondins de Bordeaux]]''. == Localidaz achirmanatas == * [[Bristón]] [[Imachen:Flag of England.svg|border|20px]] ([[Anglaterra]]). ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == {{Commonsart|Bordeaux|Bordeus}} * [http://www.bordeaux.fr/ Pachina web oficial municipal]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Bordeus|*]] fx1twbtv6kow2rxfkyn5cuolunie00w Sobrarbe 0 2467 2480170 2474989 2026-09-30T22:43:46Z RenatoGar 80073 2480170 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo destacau}} :''Iste articlo ye sobre a comarca aragonesa de '''Sobrarbe'''. Ta atros emplegos se veiga [[Sobrarbe (desambigación)]].'' {{Ficha de comarca| |de = d' |banderap = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|20px]] |escudo = [[Imachen:Tree of Sobrarbe Arms.svg|70px]]<br>[[Imachen:Logo Sobrarbe.png|180px]] |imachen = [[Imachen:Cirque de Soaso et massif du Mont-Perdu.jpg|250px]]<br>O [[circo de Soaso]] ([[Val d'Ordesa|Ordesa]]) en primavera. |nombre = Sobrarbe |mapa = [[Imachen:Localización de Sobrarbe (Aragón).svg|150px]] |país = [[Aragón]] |provincia = [[Provincia de Uesca|Uesca]] |población = 7.176 |anyo = 2010 |superficie = 2.202,70 |densidat = 3,26 |capital = [[Boltanya]] y |capital2 = [[L'Aínsa]] |chentilicio = Sobrarbés/a{{DACC}} |municipios = 19 |mayor_población = [[L'Aínsa]] |web = [http://www.sobrarbe.com/ www.sobrarbe.com] }} '''Sobrarbe'''<ref>{{an}} ''Los nombres de bellas comarcas historicas s'escriben sin articlo: Sobrarbe, Ribagorza, Cinco Villas, etc.'' "Gramática basica de l'aragonés", Estudio de Filología Aragonesa. Prensas de la Universidad de Zaragoza. Pach. 104. {{ISBN|978-84-1340-204}}</ref> ye una [[comarcas d'Aragón|comarca oficial]] d'[[Aragón]]<ref name="Ley">{{es}} [https://web.archive.org/web/20110308121205/http://www.comarcas.es/index.php/mod.normativas/mem.detalle/idnormativa.38/relcategoria.201/chk.5e5fa2d0456f34deb8a6b0cf2e231d02.html «''Ley 5/2003 de creación de la Comarca de Sobrarbe''» en a pachina d'o programa de comarcalización d'o Gubierno de Aragón], expublicada en o ''BOE'' de [[26 de frebero]] de [[2003]]. Consultau o [[25 de frebero]] de [[2011]].</ref> situada en o norte d'a [[provincia de Uesca]], que fa muga con o [[departamentos de Francia|departamento]] d'os [[Altos Pireneus]] de [[Francia]] per o norte, con a tamién comarca aragonesa de [[Ribagorza]] per l'este, con o [[Semontano de Balbastro]] per o sud, con l'[[Alto Galligo]] per l'ueste. A suya [[Capital (politica)|capital]]idat, per motivos de tradición historica y d'importancia demografica,<ref name="Ley"/> ye compartita d'entre as [[villa]]s de [[L'Aínsa]] y [[Boltanya]].<ref name="Ley"/> Cheograficament parlando, Sobrarbe ye una comarca de [[montanya]], con cualques d'as alturas mayors de tot lo [[Pireneu]],<ref name="RedNatural">{{es}} ANTOR CASTELLARNAU, Ramón ''et alter''. ''Sobrarbe'' (num. 21 en a colección Red Natural de Aragón); Ed. [[Gubierno d'Aragón|Gobierno de Aragón]] + Sodemasa + [[PRAMES]]. Zaragoza, 2008. {{ISBN|978-84-8321-821-1}}</ref><ref name="Comarca">{{es}} [[Severino Pallaruelo Campo|PALLARUELO CAMPO, Severino]] et al. ''Comarca de Sobrarbe'' (Num. 23 en a «''Colección Territorio''»). Gobierno de Aragón; Zaragoza, [[2007]]. {{ISBN|84-7753-630-9}}</ref> y que se prolarga dende as alturas d'o [[Pireneu Axial]] en norte y en a muga con Francia, dica las [[sierras exteriors pirenencas]], en sud, que la deseparan contra os [[semontano]]s aragoneses. A dita limitación clara con [[sierra]]s y formacions cheolochicas visibles fa que siempre s'haiga considerato una comarca natural y que os suyos habitants y tamién os de demés l'haigan apreciata tradicionalment como aital.<ref name="Comarca"/><ref name="Prames">{{es}} LÓPEZ DUESO, Manuel ''et alt.''. ''Sobrarbe'' (Num. 43 en a colección «''RutasCai por Aragón''»). [[PRAMES]], Zaragoza, 2006.{{ISBN|978-84-96007-84-7}}</ref> Ademés, as mugas actuals d'a comarca de Sobrarbe coinciden, alto u baixo, con as que en fuén de lo [[condau de Sobrarbe]].<ref name="Comarca"/> Actualment, forman a comarca un total de 19 [[municipio]]s, que en rematar l'anyo [[2010]] sumaban una población de 7.176 habitants,<ref name="CalculoINE">{{es}} [http://www.ine.es/nomen2/index.do Calculos elaboratos a partir d'a páchina «''Relación de unidades poblacionales''» d'o «''Instituto Nacional de Estadística''»], consultata o [[25 de frebero]] de [[2011]].</ref> que con una superficie comarcal de 2.202,7&nbsp;km² fan una [[densidat de población]] de 3,26 hab/km². A suya superficie representa o 14,1% de a provincia de Uesca, pero a suya población no yera si que o 3,14% de lo total d'a provincia en 2010. A comarca actual ye a heredera, en o [[Plan de Comarcalización d'Aragón]] de 2003, de l'antiga «''[[Mancomunidad de Sobrarbe]]''» formata en os [[anyos 1990]] per os achuntamientos d'os diferents municipios.<ref name="Ley"/> == Cheografía == A comarca de Sobrarbe tiene una cheografía sinyoriata per as montanyas y per os dos grans [[río]]s que confluyen en [[L'Aínsa]]: A [[río Cinca|Cinca]] y [[río Ara|l'Ara]], y a comarca queda devidita en dos grans tipos d'espacios en os que tradicionalment s'han entendito as relacions humanas y que tiene muita relación con o espacio cheografico en o que os pobladors humans se i troban: «As Fuevas», u l'aria que corresponde aproximadament a la metat sud de a comarca, en agrupando-se con ista denominación popular lo [[Viello Sobrarbe]], a [[val d'a Cinca|val d'o río Cinca]] dende L'Aínsa t'abaixo, y [[A Fueva (val)|a Fueva]] de [[Tierrantona]], y «As Valles» u espacio que comprende totas as [[val]]s tributarias d'o [[río Cinca]] y d'o [[río Ara]] dende L'Aínsa t'alto. Adintro d'as mugas de Sobrarbe i naixen cualques d'os ríos prencipals que dimpués esnaviesan per os semontanos: A Cinca, [[río Alcanadre|l'Alcanadre]], [[río Vero|o Vero]], [[río Balcez|o Balcez]] (u Isuela) y o [[río Mascún|barranco de Mascún]]. === Mugas === Sobrarbe muga a o norte con o [[Departamentos de Francia|departamento]] d'os [[Altos Pireneus]] de [[Francia]] per o norte, con a tamién comarca aragonesa de [[Ribagorza]] per l'este, con o [[Semontano de Balbastro]] per o sud y con l'[[Alto Galligo]] per l'ueste. {| width ="45%" style="border: 1px #aaaaaa solid;" align="center" |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[Altos Pireneus]] | width ="33%" align="left" | |----- | width ="33%" align="right" | [[Alto Galligo]] | width ="33%" align="center" | [[Imachen:Rosa de los vientos.svg|85px|Sobrarbe]] | width ="33%" align="left" | [[Ribagorza]] |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[Semontano de Balbastro]] | width ="33%" align="left" | |} === Montanyas === [[Imachen:07.La man pocina (sierra d'As Zucas) - Pineta.jpg|thumb|right|250px|A man [[Pocino|pocina]] d'a [[sierra d'as Zucas]], en [[val de Pineta|Pineta]].]] A muga d'o norte de Sobrarbe, que ye a mes larga d'as mugas con [[Francia]] que tienen as cuatre comarcas aragonesas d'o Pireneu, coincide con a [[cresta|crestera]] d'o «[[Pireneu Axial]]», y ye una succesión de [[pico (topografía)|pica]]s y [[altura]]s que se troban mayoritariament d'entre os 2.500 y os 3.400 metros sobre o nivel d'a mar, con dos teitos que son a segunda y a tercera alturas de tot lo Pireneu y se troban en o territorio comarcal, como son o [[Tuca Lardana|Lardana]] (3.371 metros) y lo [[Mont Perdito]] (3.355 m).<ref name="ComarcaNaturaleza">{{es}} CUCHÍ OTERINO, José Antonio; ''De la naturaleza'' (cap. I en ''Comarca de Sobrarbe'' (Num. 23 en a Colección Territorio)). Gobierno de Aragón; Zaragoza, [[2007]]. {{ISBN|84-7753-630-9}}. O capítol puede leyer-se en linia [https://web.archive.org/web/20110902202537/http://www.comarcas.es/pub/documentos/documentos_I-1_0c86a27e.pdf aquí].</ref> A linia con a man septentrional d'o Pireneu no tiene si que cinco [[puerto]]s que son, a saber-se, o [[puerto de Buixaruelo]] en a cabecera d'a [[val de l'Ara]], a [[breca de Roldán]] por a part de lo macizo d'[[As Tres Serols]], o [[puerto de Bielsa]] u «puerto viello», y o «[[puerto de la Madera]]» y o «[[puerto de la Pez]]» (nombres grafiatos en [[aragonés chistabín|chistabín]]) per a [[val de Viadors]] (tributadera de Chistau). De toz cinco, o paso per a breca de Roldán ha gosato estar siempre lo mes temito, per l'altura per a on se i pasa y per as mudanzas que a sobén i tiene l'[[orache]], y encara en l'actualidat ye un paso per a on que no se i recomienda pasar si que a os pireneistas mes templatos. En sud de totas istas montanyas, creixen as vals mes nortencas d'a comarca, cuasi totas d'oríchens glacials, que fuén socavadas per os importants [[glaciar]]s d'o [[Pleistoceno]] y que en l'actualidat suposan o corso superior d'os ríos principals de Sobrarbe, como son l'alta val de l'Ara u [[val de Buixaruelo]] y as suyas vals subsidiarias, a [[val de Bielsa]] y as suyas subsidiarias, y a [[val de Chistau]], a mes oriental d'a comarca. [[Imachen:Penya Montanyesa dende A Buerda.jpg|thumb|right|250px|A [[Penya Montanyesa]], visible dende cuasi toda la val d'o río Cinca en Sobrarbe.]] Dimpués, mes en sud de ixas vals mes axials, se i puede trobar un cinturón de monts que trescruza la comarca no guaire leixos en [[kilometro]]s de la crestera d'o Pireneu Axial, de forma sensiblement paralela a las mugas, y que muitors autors consideran que ye asimilable a lo complexo d'as [[sierras interiors pirenencas]].<ref name="ComarcaNaturaleza"/><ref name="CuencaDelAra">{{es}} [[José Luis Acín Fanlo|ACÍN FANLO, José Luis]] et alt. ("Colectivo Pirineos"). ''La Cuenca del Ara, Aula Itinerante / Ruta Práctica''. Diputación General de Aragón; Zaragoza, [[1985]]. {{ISBN|84-505-2004-5}}</ref> Son formacions en as que i domina la [[calsinera|penya calsinera]], y se troban representatas per o macizo d'a [[sierra Tendennera|Tendenyera]] (2.853 m) sobre l'alta val de l'Ara, as [[Sestrals]] (2.106 m) que sinyorean a [[val d'Anyisclo]], de Puértolas y [[val de Vio|de Vio]], o [[Castiello Mayor]] (2.014 m) sobre [[val de Puértolas|Puértolas]], y o [[macizo de Cotiella]] (2.912 m) que con as suyas filials, [[Penya Lierga]] (2.268 m) y [[Penya Montanyesa]] (2.291 m) domina la val d'a Cinca y A Fueva. Dos grans sierras calsinosas se troban d'entre cualques d'ixas alturas menors y as vals axials, y comparten con as unas y as altras firmes [[puerto]]s que las meten en comunicación con gran altaria, por o que bels autors as clasifican como partes d'o Pireneu Axial, mientres que belaltros lo fan como sierras interiors; se tracta d'a [[sierra d'as Cutas]], que desepara la [[val d'Ordesa]] de l'alta val de Vio (concretament, a «val de Fanlo» ye como se conoix ixa partida) y tiene alturas como la [[punta Cuta]] (u «Acuta»; 2.236 m) y o [[Pueyo Mondicieto]] (2.382 m) sobre [[Nerín]], y a [[sierra d'as Zucas]] que desparte la [[val de Pineta]] contra la [[val de Tella|de Tella]], con alturas como [[O Zucón]] (2.750 m), o [[Portanyús]] (2.556 m) y a [[Pala d'O Bachaco]] (2.317 m) que se desploma sobre o [[forato d'As Devotas]], per a on que i esnaviesa la Cinca. ===Fuevas=== As sierras calsinosas cosiran, dende o norte d'a comarca, diferents «fuevas» (depresions) que i ha d'entre o [[soaso de Linars]] dica La Fueva de [[Tierrantona]]. P. ex. O soaso de Linars se troba deseparato contra la subcomarca de [[Sobrepuerto]] per a [[sierra d'O Pelopín]], u cualques [[sierra|serretas]] [[marga|margosas]] que s'estendillan d'entre a val de l'Ara y a d'o río Cinca y delimitan as vals de Vio, Puértolas y [[val d'A Solana|A Solana]], en as cuals i predomina terrenos [[faixa|enfaixonatos]] de cultura de [[secano]] (a mayoría, albandonatos en l'actualidat) en os que cuan brincan mallas deforestadas u d'[[erosión]], luego i amaneixen os [[terrero (cheomorfolochía)|terreros]], que son una forma erosiva tan frecuent en buena cosa d'a comarca. [[Imachen:01.La Fueva.JPG|thumb|right|250px|[[A Fueva]] de Tierrantona, dende [[Palo (a Fueva)|Palo]]. As depresions u «fuevas» dominan a metat sud d'a comarca.]] En sud de L'Aínsa i ha una gran depresión, asimilable a la [[Depresión meya intrapirenenca|depresión intrapirenenca]],<ref name="CuencaDelAra"/> que tradicionalment se conoixeba como «A Foya» u «Ribera de Mediano», rica y de buenas fincas agricolas, pero que en l'actualidat se troba submerchita debaixo de l'[[entibo de Mediano]].<ref name="ComarcaNaturaleza"/> Dimpués, en l'este, en habendo-se salvato las [[terraza fluvial|terracetas fluvials]] a on que son [[Cherbe]] y [[Banastón]] y tamién a [[sierra de Muro de Roda]], se penetra en [[A Fueva]] (a de Tierrantona), que se puede subdevidir en a «Fueva Alta» (a cuenca d'o [[río d'A Nata]]), fuertement caracterizata per as faixas y [[saso]]s<ref name="ComarcaNaturaleza"/> que i ha en os [[calcil]]s d'a [[sierra Ferrera]], y a «Fueva Baixa» (a d'o [[río Usía]]), una depresión pura y extensa en a que i ha bella cincuentena d'[[aldeya]]s, [[pardina]]s y [[lugar]]s (muitos, despoblatos) capitaniatos per a localidat de Tierrantona. En sud de la [[sierra de l'Entremont]] y d'o [[tozal de Trillo]], as garroteras partidas que perteneixón a os municipios de [[Clamosa (municipio)|Clamosa]] y [[Trillo (Clamosa)|Trillo]], en l'actualidat compresos en o [[A Fueva (municipio)|municipio d'A Fueva]], tienen valletas per a on que i baixa os barrancos de [[barranco de Clamosa|Clamosa]] y [[barranco d'o Salinar|o Salinar]], que afluyen en l'[[entibo de lo Grau]] que ha cacegato lo corso d'a Cinca en ista part per en sud de [[congosto de l'Entremont|l'Entremont]]. ====Viello Sobrarbe==== :''L'articlo prencipal d'iste alpartato s'espera que sía [[Viello Sobrarbe]]''. En a metat meridional de Sobrarbe, en ueste d'o río Cinca se troba la subcomarca que se conoix tradicionalment como «[[Viello Sobrarbe]]», en a que historicament diz que naixió lo condau medieval,<ref name="Comarca"/> y que como A Fueva de Tierrantona y a Ribera de Mediano puede asimilar-se a la depresión intrapirinenca, que ixo ye, lo espacio que i ha d'entre as [[sierras interiors pirenencas|sierras interiors]] y as [[sierras exteriors pirenencas]]. Con denominación de Viello Sobrarbe s'agrupan tres cuencas hidrolochicas que drenan a subcomarca en tres direccions: norte, este y sud. A primer ye a semi-meseta<ref name="ComarcaNaturaleza"/> de [[Buil]], con poblacions como [[A Torriciella]] y Buil, y que corresponde con a cuenca hidrolochica de lo [[río Ena]], que desaugua en dirección norte en o río Ara aman de [[Guaso]]. Ista semi-meseta tiene una altitut en elevación muit poco sensible anque cuasi constant, con bels tozals y arias de terreros intercalatas, y culmina en dirección a L'Arcusa, aman de [[Castellaz]], a on que i naixe l'Ena. Se troba deseparata de a val d'o río Cinca per o modesto [[sierra de Partara|sarrato de Bruello]], y de a val de l'Ara per as [[sierra de Sieste|sierras de Sieste]] y [[tozal de Guaso|de Guaso]]. {{Image label begin|image=217.Recolons d'o río Ena y Viello Sobrarbe dende Guaso.jpg|width=250|float=right|thumb=thumb|caption=A fondonada de lo [[río Ena]], con [[A Torriciella]] en o centro, como se vei dende o [[tozal de Guaso]].}} {{Image label small|x=0.08|y=0.14|scale=500|text=<span style="color:#000000;">[[Tozal d'Asba]]</span>}} {{Image label small|x=0.38|y=0.14|scale=500|text=Sarrato <span style="color:#000000;">[[tozal de Crapamote|Crapamote]]</span>}} {{Image label small|x=0.32|y=0.20|scale=500|text=<span style="color:#FFFFFF;">[[A Torriciella]]</span>}} {{Image label small|x=0.12|y=0.23|scale=500|text=<span style="color:#FFFFFF;">[[Río Ena]]</span>}} {{Image label end}} Estrictament en sud de la fondonada de Buil se troba la [[val d'o Susía|val d'o río Susía]], una vegada se trescruza lo modesto sarratet que i ha per alto de [[L'Arcusa]], con una discreta altitut que ronda os 1.000 metros sobre o nivel d'a mar, pero que representa a culminación de la semi-meseta de Buil y a la vegada la divisoria d'entre a dita semi-meseta y a val d'o Susía. Ista valleta incluye localidaz que fan parte d'o [[L'Aínsa-Sobrarbe|municipio de L'Aínsa]] (como [[Castillón de Sobrarbe|Castillón]], L'Arcusa, [[Mondot]] u [[Elsón]]) y d'o [[L'Abizanda|municipio de L'Abizanda]] ([[Lamata]]). O [[río Susía|Susía]] desemboca en a Cinca en o [[Mesón de Ligüerre]], per lo que creya una baixant moderata y muit solana, rica en formacions de terrero y d'especial interés [[cheolochía|cheolochico]]<ref name="ComarcaNaturaleza"/> y [[cheomorfolochía|cheomorfolochico]], que limita en sud con a [[sierra d'Elsón]]<ref name="ComarcaNaturaleza"/> u «de Sant Benedet»,<ref name="RedNatural"/> a cual concabe la [[penya Arrueba]] (1.107 m) y os [[puerto de l'Alto de lo Pino|puertos de «l'Alto'l Pino»]] (857 m) y de [[Collato de Sant Crapás|Sant Crapás]] (810 m); limita tamién en este con os [[Alto de l'Eripol|altos de l'Eripol]], y en norte y nort-ueste con os mes discretos que son os sarratos de L'Arcusa (ya mencionato) y de [[Pelegrín]] y [[A Capana]]. A tercer cuenca hidrolochica ye la d'o [[río Vero]], que dende que naixe en as [[garra (orografía)|garras]] d'o [[tozal de Crapamote]] (1.299 m), aman de [[Puimorcat]], esnaviesa mes de 20&nbsp;km en territorio d'a comarca de Sobrarbe d'antes no l'abandona per [[Lecina]], formando lo que se conoix como «[[Tierra de Buxo]]» (sinonimo popular de la «val de l'Alto Vero»). A Tierra de Buxo, como tamién pasa con a val d'o Susía y a de l'Ena, no tiene una divisoria important que la desepare d'as altras zonas que s'engloba en o «Viello Sobrarbe», sino que se troba bien comunicata a traviés de la [[loma]] d'os altos d'[[Eripol]] y per alto d'[[Almazore]] con a vecina val d'o Susía, lo que fa posible a suya continuidat en a subcomarca. Fan parte, per orientación cheografica, de la dita val de l'Alto Vero u «Tierra de Buxo», l'aldeyeta [[ganadería|ganadera]] de [[Puimorcat]] (no pas o despoblato de [[Morcat]], que ye en a cabecera d'a [[val de Sieste]]), en o [[termin municipal]] de l'achuntamiento de Boltanya, os lugars de [[Sasa de Surta]], [[Paúls de Sasa|Paúls]], [[Santa María de La Nuez]] y [[O Coscollar]], en o termin municipal de L'Aínsa-Sobrarbe, y tamién [[Betorz]], Almazore, [[L'Hespitalet]], [[Lecina]] y [[Barcabo]], en o termin municipal que ha nombre como lo zaguer. A muga mes meridional d'a comarca de Sobrarbe la estableixe a [[foz d'o río Vero]], en sud de [[Lecina]], que s'adintra en o termin municipal d'[[Alquezra]], que ya fa parte d'a vecina comarca d'o [[Semontano de Balbastro]]. En sud de la penya Arrueba, en a baixant de solano de la sierra d'Elsón, se troba la población de [[Suelves]], que anque fa parte d'o termin municipal de Barcabo, se troba fisicament en a cuenca d'o [[barranco de La Llastra]], per alto de [[Nabal]], localidat dende a que ye millor accesible que no dende Barcabo, per lo que puede considerar-se que fa parte cheograficament de lo Semontano de Balbastro anque politicament Suelves sía adscrito a un municipio sobrarbenco. ===Ríos que i naixen y marchan; o [[Sarrablo historico|Sarrablo sobrarbenco]]=== ====Val d'o río Balcez==== {{articlo principal|río Balcez}} O [[río Balcez]] (que mes t'adebant, en o Semontano, recibe o nombre d'"Isuela") naixe en os arredols d'o [[Mesón de Fuevola]], en as estribacions sud-orientals de la [[sierra d'O Gabardón]] y en as inmediacions de lo [[puerto de Sarrablo]], adintro d'o termin municipal de [[Boltanya]], y pasa dimpués una parte d'o termin municipal de [[L'Aínsa-Sobrarbe]]. Esnaviesa bels 17&nbsp;km adintro d'a comarca de Sobrarbe, con una trachectoria cuasi paralela a la d'o [[río Vero]], anque deseparata d'ixe per a [[sierra]] que forman o [[tozal d'As Bellostas]] (1.297 m) primer y o [[tozal de Surta]] (1.348 m) dimpués, per lo que no tiene guaire comunicación con a vecina val d'a Tierra de Buxo, ni se puede decir que faiga parte de lo Viello Sobrarbe. O naixedero se troba en un [[circo glaciar|circo]] discreto que fa la suya val, delimitata en norte per a [[Penyarrueba (Napinals)|Penyarrueba de Napinals]] (1.683 m), zaguer altura d'a sierra d'O Gabardón, as baixants occidentals d'o [[sarrato]] de Puimorcat y As Bellostas, o [[tozal de La Plana]] (1.392 m) per alto de Torrulluela, y o [[collato de Sant Póliz]]. Anque o río bien luego se fica en un barranco fondo, en as baixants que l'arrodeyan se troban cualques asentamientos que son [[Torrulluela de lo Vico|Torrulluela de Lo Vico]] (despoblato), [[Torrulluela d'a Plana|Torrulluela de La Plana]] (despoblato), [[Bagüeste]] (despoblato) y [[As Bellostas]] (9 hab. en 2010<ref name="INEBellostas">{{es}} [https://web.archive.org/web/20120111114916/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaRapida&subaccion=&numPag=0&ordenAnios=ASC&nombrePoblacion=Bellostas&botonBusquedaRapida=Consultar+selecci%F3n «Bellostas (Las)» en a subpachina «''Relación de unidades poblacionales''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultata o [[26 de frebero]] de [[2011]].</ref>). Dende Bagüeste y cara ta'l sud, o río Balcez s'encaixona en a [[foz d'o río Balcez]], que como a foz d'o Vero tamién fa parte d'o [[Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara]]. A foz ye cosirata en altura per a [[punta Forcas]] (1.540 m), que fa parte d'a [[sierra de Balcez]], y o [[tozal d'Asba]] (1.441 m) que en ye de la [[sierra de Sebil]]. ==== Valleta d'o barranco de Mascún ==== O [[barranco de Mascún]], afluent d'o [[río Alcanadre]], naixe per pocos cientos de metros adintro de la comarca de Sobrarbe, en a curta distancia de la baixant meridional d'o [[collato de Sant Póliz]] que o termin de Boltanya pilla aman de lo despoblato d'[[Alastrué]]. Luego se mete ya en o Semontano de Balbastro, en o [[municipio]] de [[Biarche]], y baixa dica achuntar-se con l'Alcanadre en [[Rodellar]], a 7 u 8&nbsp;km en sud, en pasando per os despoblatos de [[Sant Póliz (Rodellar)|Sant Póliz]] y [[Letosa]], y dimpués per [[Otín]] y mes t'abaixo [[Cheto]] d'antes d'arribar ta Rodellar. D'entre os despoblatos semontaneses de Letosa y Otín, o barranco de Mascún traza una [[foz]] prefunda, considerata una d'as mes espectaculars en o Parque de Guara.<ref name="Mascún">{{es}} [https://web.archive.org/web/20100707091241/http://www.gmaltaruta.com/Espeleo/Cam%20y%20Exp/Campanas/Campana%20Pirineos%202003/Barranco%20de%20Mascun.htm Toponimia en o barranco de Mascún]; consultata o [[26 de frebero]] de [[2011]].</ref> ==== Val de l'alto Alcanadre ==== O [[río Alcanadre]] tamién naixe en a comarca de Sobrarbe, anque per bels 2,5&nbsp;km. O suyo [[naixedero]] ye a poca distancia de lo despoblato de [[Matidero]], en o termin municipal de Boltanya. O río baixa per una valleta delimitata en este per a serreta de [[Baibals]] (1.389 m, en Sobrarbe) y per l'ueste per a [[sierra d'Aineto]] ([[Alto Galligo]]) dica que, en habendo recibita l'augua d'os barrancos de [[Barranco de Cardito|Cardito]] y [[barranco de Fuset|de Fuset]] mes t'abaixo de [[Bara]], s'adintra en o Semontano de Balbastro per a [[foz de l'Alcanadre]], que ye d'entre a dita [[sierra Lupera]] y o [[tozal Cabeza]] (1.870 m) d'a [[sierra de Guara]]. Se tracta, pues, d'un aria en a que en poquez kilometros se troban as mugas d'as comarcas de l'Alto Galligo, a [[Plana de Uesca]], o Semontano de Balbastro y Sobrarbe. En a part sobrarbenca d'ista val se troba os lugars de Matidero, [[Miz]] y [[Bibán]], toz tres en o termin municipal de [[Boltanya]]. === O Sobrepuerto === :''L'articlo prencipal d'iste alpartato ye [[Sobrepuerto]].'' {{Image label begin|image=37.Asín de Broto - Plano general.JPG|width=250|float=right|thumb=thumb|caption=O [[Sobrepuerto]] dende [[Asín de Broto]].}} {{Image label small|x=0.09|y=0.13|scale=500|text=<span style="color:#000000;">[[Auturía|Oturia]]</span>}} {{Image label small|x=0.40|y=0.09|scale=500|text=<span style="color:#000000;">[[Sierra d'a Monchoya|A Manchoya]]</span>}} {{Image label small|x=0.15|y=0.23|scale=500|text=<span style="color:#FFFFFF;">[[barranco de Forcos|Bco. Forcos]]</span>}} {{Image label end}} O [[Sobrepuerto]] ye una subcomarca natural situata a muita altitut, encaballetata d'entre as cuencas hidrolochicas d'o [[río Galligo]] y d'o [[río Ara]], y rodeyata per un corrolde de puntas que s'enfilan d'entre os 1.500 y os 2.000 metros d'altaria sobre o nivel d'a mar, como son (en sentito antihorario) [[Sierra d'a Monchoya|A Manchoya]] (2.034 m), O [[Pelopín]] (2.007 m), a [[punta d'A Erata]] (2.005 m), A [[Auturía|Oturia]] (1.920 m), o [[Pueyo de Cortiellas]] (1.694 m), o [[tozal de Santa Marina]] (1.646 m) y o [[tozal de Berroi]] (1.658 m). En l'actualidat ye despoblata. Anque administrativament se troba despartita d'entre la comarca de l'[[Alto Galligo]] y Sobrarbe, aproximadament a partes iguals, a realidat ye que cuasi o 90% d'a suya superficie se desaugua per lo [[barranco de Forcos]], que de camín per [[Bergua]] baixa ta l'[[Ara]]. Nomas bel 10% d'a superficie, con o solo lugar sobrepuertano d'[[Ainielle]], se drenan per o [[barranco d'Ainielle]] que ye afluent natural d'o Galligo. Ademés, tal como [[José Satué Buisán]] explicaba en o suyo libro «''[[Memoria de un montañés]]''» (Xordica Editorial, 2005), os naturals de Sobrepuerto guardaban muita relación con a [[val de Broto]], mientres que, lo menos os d'[[Escartín]], [[Basarán]], [[Ciellas]] y [[Cortiellas]], no baixaban ta [[Biescas]], camín mes largo y duro, si que ta la feria de [[bestiar|ganatos]] que se i feba.<ref name="SATUE">{{es}} [[José Satué Buisán|SATUÉ BUISÁN, José]]; ''[[Memoria de un montañés]]''. [[Xordica Editorial]]; Zaragoza, 2005.{{ISBN|978-84-96457-25-6}}</ref> Manimenos, con motivo d'a festividat patronal de tot Sobrepuerto, que ye la [[romería]] de [[Santa Orosia]],<ref name="SATUE"/> si que i gosaba puyar habitants de la [[val de Basa]], como chent de [[Yebra de Basa|Yebra]], con a que Cortiellas tiene camín de ferradura tradicional. En l'actualidat, d'os siete nuclios de población que omne puede identificar como propios d'o Sobrepuerto (Bergua y [[Ayerbe de Broto|Ayerbe]] miran ta a val de Broto), nomás [[Otal]], [[Escartín]] y [[Basarán]] perteneixen a l'achuntamiento sobrarbenco de [[Broto]], mientres que [[Ciellas]], [[Cortiellas]] y [[Sasa de Sobrepuerto|Sasa]] fan parte de l'achuntamiento de Yebra de Basa (Alto Galligo), y [[Ainielle]] perteneixe a Biescas (Alto Galligo). ==Cheolochía== :''L'articlo prencipal d'iste alpartato s'espera que sía [[Cheolochía en Sobrarbe]].'' A comarca de Sobrarbe tiene a particularidat d'estar tota ella declarata [[Cheoparque]],<ref name="Comarca"/><ref name="Geoparque">{{es}} [http://www.geoparquepirineos.com/index.php?idi=1 Páchina oficial d'o Cheoparque de Sobrarbe]; consultata lo [[27 de febrero]] de [[2011]].</ref> una figura especial ta la protección d'a [[naturaleza]] que s'adhibe a la presencia de dos [[Parque natural|Parques Naturals]] ([[Parque Natural de Posets-Maladeta|Posets-Maladeta]] y [[Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara|Guara]]) y un [[Parque Nacional]] ([[Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols|Ordesa]]) y os cualques cientos d'hectarias d'espacios protechitos per a [[Red Natura 2000]]<ref name="Comarca"/> de la [[Unión Europea]] en o territorio comarcal, y que fa extensible cualques d'as propiedaz de protección d'ixes espacios a os mes de 2.200&nbsp;km² que mesura la comarca. A presencia d'o [[Cheoparque de Sobrarbe]] u «Parque Cheolochico d'os Pireneus» dexiche unas especials politicas de conciliación d'entre o [[desarrollo economico]] y a conservación d'a naturaleza,<ref name="Geoparque" /> que son chestionatas per un patronato que depende de l'administración d'a [[Comarca de Sobrarbe]].<ref name="Geoparque" /> {{Image label begin|image=Boltaña (2).JPG|width=250|float=right|thumb=thumb|caption=L'[[anticlinal de Boltanya]] en o [[Nabaín]].}} {{Image label small|x=0.35|y=0.07|scale=500|text=<span style="color:#FFFFFF;">[[Nabaín]]</span>}} {{Image label small|x=0.23|y=0.27|scale=500|text=<span style="color:#00009C;">[[Boltanya]]</span>}} {{Image label small|x=0.37|y=0.35|scale=500|text=<span style="color:#00009C;">[[Malgurguet]]</span>}} {{Image label end}} A declaración de lo Cheoparque obedeix a la particularidat cheolochica y cheomorfolocica d'a comarca, que ha estau obchecto d'estudio dende fa decadas per partes d'investigadors de diferents [[universidat]]z internacionals y espanyolas, y que ha servito ta lo millor estudio y comprensión d'os procesos [[Orochenia herciniana|hercinians]] y [[Orochenia alpina|alpins]] que formón l'actual Pireneu, que cal recordar que ye una d'as mayors sierras d'[[Europa]]. En o territorio d'a comarca se dan cita [[plegamiento]]s y [[anticlinal]]s visibles, de grans proporcions, como l'[[anticlinal de Boltanya]], [[anticlinal de l'Entremont|l'Entremont]] y la d'[[Anticlinal d'Anyisclo|Anyisclo]], inmensas [[napa tectonica|napas tectonicas]] como os que forman as alturas en [[As Tres Serols]] y as destacables [[penya]]s de lo macizo de [[Cotiella]] y as suyas subsidiarias ([[penya Lierga]], [[Penya Solano]], [[Sierra Ferrera]]), formacions de «carcavas» ([[terrero (cheomorfolochía)|terrers]]) extensas en a [[depresión intrapirenenca|depresión central]] ([[val d'o río Susía]]) y afloramientos de [[roca ignea|rocas igneas]] antiquismas en a [[Comachibosa]], a [[circo d'a Barrosa]] u l'[[ibón de Barbaricia]]. Con un percentache elevadismo d'o territorio comarcal ocupato con terrenos [[calsina|calsinosos]], as formacions erosivas, os [[karst]]s y os modelatos hidricos constituyen un atractivo adicional de Sobrarbe. ===Historia cheolochica=== A historia cheolochica d'o que en l'actualidat ye Sobrarbe se remonta aproximadament a fa 450 millons d'anyos, en o [[Ordovicián|periodo Ordoviciano]] d'a [[Paleozoico|era Paleozoica]], que ye de cuan s'ha puesto datar que se formón as [[roca]]s mes antigas d'o territorio.<ref name="ComarcaNaturaleza"/> A par d'alavez, no i heba encara vida terrestre, y toz os organismos vivos se concentraban en a [[mar]]. D'ixe periodo cheolochico s'ha puesto rescatar restas de [[conglomerau|conglomeratos]] de [[silicio]], anque tansament en hai. De lo [[Silurián|periodo Siluriano]], con bels 430 millons d'anyos, datan as [[pizarra]]s muito mes abundants que s'han quitato tradicionalment en as vals septentrionals d'a comarca (como [[val de Bielsa|Bielsa]] y [[val de Chistau|Chistau]]) ta cubillar os tellatos. En o [[Devonián|Devoniano]] (fa ±415 - ±360 m.a.) se formó la [[calsinera|penya calsinera]] antiga como a que se puede trobar en norte de [[Chistén]],<ref name="ComarcaNaturaleza"/> en o [[puerto de Plan]]. En o plano [[paleontolochía|paleontolochico]], os [[fosil]]s que amaneixen son muit escasos. [[Lucas Mallada]] describió ''[[Goniatites]]'' y ''[[Orthoceras]]'' ([[cefalopodo]]s [[Nautiloidea|nautiloideus]]) en a [[val de Buixaruelo]]<ref name="ComarcaNaturaleza"/> y tamién s'ha trobato [[trilobite]]s en a [[val de l'Ara]]. En as zaguerías d'a era Paleozoica, o proceso global de [[teoría d'a tectonica de placas|deriva continental]] causó a emersión d'o territorio actual dende os fondos marins dica formar-se un [[Primer Pireneu]], enmarcato en o proceso que se conoix como [[orochenia herciniana]]. Ixe proceso aturó de forma cuasi fortuita (cal pensar en a duración de mils u millons d'anyos d'os procesos cheolochicos) o diposito de sedimentos que heba caracterizato lo Paleozoico, en o que cuasi toz os chacimientos sobrarbencos son de [[roca sedimentaria|rocas sedimentarias]] marinas, y probablement, anque con o numer tan baixo de restas tan antigas que se puede trobar no i ha garra prueba que lo demuestre,<ref name="ComarcaNaturaleza"/> s'inició un proceso inverso, d'erosión, tan frecuent en os territorios emerchitos. ====Era Mesozoica==== O [[Mesozoico]] conoixió cuasi de seguro ixe Pireneu primitivo emerchito, que debió d'existir d'entre lo [[Permián|periodo Permiano]] paleozoico y lo [[Triasico|periodo Triasico]] d'o Mesozoico, anque i ha bien pocos datos de como heba d'estar. Se piensa, manimenos, que o grau de [[continentalidat]] habría augmentato muito en respective a lo [[Carbonifero]], tot tornando-se una zona de [[disierto]]<ref name="ComarcaNaturaleza"/> en o Permiano y o Triasico inicial. O Triasico suposó tamién un tiempo de deriva continental muit marcata, a nivel global, pero que en a zona en a que actualment se troba Sobrarbe i significó un retroceso d'a formación montanyesa primitiva. En estirando-se tot lo territorio, fayó baixar as alturas y remató, en habe arredol de 200 millons d'anyos,<ref name="ComarcaNaturaleza"/> con fer que o Primer Pireneu desapareixese, deixando una [[plana]] a lo primer y dimpués fendo que i amaneixese un brazo de [[mar]] cada vegada mes amplo. En tot ixe periodo, se formón grans dipositos [[sal]]ins, que son os que en tiempos historicos recients han feito posibles as explotacions de [[salina]]s en o [[barranco d'o Salinar]] (Trillo), y en [[Salinas de Sin|Salinas]] en a [[forcallo|confluencia]] d'o [[río Cinqueta|Cinqueta]] con a [[río Cinca|Cinca]].<ref name="ComarcaNaturaleza"/> En o Mesozoico, cuasi toz os fosils corresponden a [[equinodermo]]s y chicoz invertebratos marins. Os dipositos de sedimentos marins mesozoicos son os materials que predominan en a cheolochía actual d'a comarca.<ref name="ComarcaNaturaleza"/><ref name="Geoparque"/> O mantenimiento d'o territorio submerchito d'entre fa ±200 millons d'anyos y ne fa bels 70 millons d'anyos pareix que ye un feito comprebato. Anque en tota ixa dilatación temporal, o mar que cubriba l'actual Sobrarbe tuvo variacions de prefundidat y temperatura. Per ixo, en o [[Cretacio]] y [[Paleoceno]] inicial se troba variacions substancials en as ampluras y naturalezas d'os diferents sedimentos, cuasi toz [[penya calsinera|calsinosos]], treito d'a famosa formación d'as «[[Areniscas de Marmorens]]», que resultan vesibles a meya altaria en as parez que muito dimpués, en o Pleistoceno, os glaciars excavarían en a [[val d'Ordesa]] y en a [[val de Pineta|de Pineta]].<ref name="ComarcaNaturaleza"/> En as zaguerías d'o [[Cretacio]], fa 70–65 m. a., s'emprencipió lo periodo d'[[orochenia alpina]] que remataría dando lo Pireneu actual, en empuchando a [[placa africana]] contra la [[Placa Eurasiatica|eurasiatica]], y fendo que la que dica alavez heba estau una [[isla]] se tornase a [[Peninsula Iberica]] y fendo re-emerchir os fondos marinos prefundos como mar interior, plano, y con grans extensions de marismas en a posterior era Cenozoica.<ref name="ComarcaNaturaleza"/> ====Era Cenozoica==== [[Imachen:01.Lenera.JPG|thumb|right|250px|Una [[lenera]] de ''flysch'' cenozoico.]] O [[Cenozoico]] s'escomenzó en Sobrarbe con un paisache de tot diferent de l'actual. En o [[Paleoceno|periodo Paleoceno]], as evidencias de fosils indican que o territorio comarcal habría estau un aria plana, como una mar somera, con muit poca prefundidat y abundants formacions [[coral]]inas, que s'intercalarían con uno u mes [[Delta fluvial|delta]]s u [[estuario]]s salobres.<ref name="ComarcaNaturaleza"/> En o dito periodo amaneixen os primers chacimientos [[paleontolochía|paleontolochicos]] de [[vertebrata|vertebratos]], en cheneral [[mar]]ins u de vita anfibia. A teoría de que Sobrarbe hese estau un gran delta en o Paleoceno y buena cosa de l'[[Eoceno]] pareix que explica la superposición d'estratos de diferents durezas que se troban a embutes en tota la comarca, en forma de [[turbidita]]s y formacions de ''[[flysch]]'', que corresponderían con aportacions de sedimentos [[aluvión|aluvials]] de tierra t'adintro.<ref name="ComarcaNaturaleza"/>. Entre as unidaz litostratigraficas de [[flysch]] destaca o "[[Grupo Echo]]", que se troba a l'ueste d'o [[río Yaga]]. Bels cheografos parlan d'un "[[Flysch de Sobrarbe]]" en a parte sud d'a comarca, diferent d'o "[[Flysch pirenenco cretacio-eoceno|Flysch cretacio-eoceno]]" d'o nord-ueste de Sobrarbe (y d'a mes gran part de l'Alto Aragón). Tot iste proceso pareix que habría ocurrito en paralelo con que, per o sector mes ta'l norte, as fuerzas orochenicas fesen empuchando mes y mes a tierra, y que os cheologos creyen que sería o periodo en o que se formón as grans [[anticlinal]]s, plegamientos y cabalgamientos d'os [[estrato]]s mesozoicos (anteriors) per tot lo Pireneu, feitos per fuerzas que dende lo norte (placa eurasiatica) habrían empuchato cara ta'l sud. Iste proceso se diz [[orochenia alpina]]. Muitas d'as formacions de ''flysch'', sobretot as que se troba en o [[soaso de Linars]],<ref name="ComarcaNaturaleza"/> corresponderían con istos procesos, de pur [[derrubio]] dende lo norte, que se podrían haber alternato u dica coexistito con as aportacions consideratas fluvials dende lo sud, dindo poquet a poquet d'entre as unas y as altras omplindo lo brazo de mar mesozoica, en un periodo que se debió de prolargar muitos millons d'anyos, posiblement mientres buena cosa d'a era Cenozoica. Os [[tierratremo]]s y dica cualques [[erupción vulcanica|erupcions vulcanianas]] i podión estar frecuents en a era. O [[Eoceno|periodo Eoceno]] ye a epoca en a que mes sedimentos d'os que en l'actualidat se i puede trobar se dipositón. As formacions mes caracteristicas d'ista epoca son as «margas» grisas, que forman uns modelatos que en a tierra se conoixen como «[[terrero (cheomorfolochía)|terrers/os]]», y que se'n puede trobar en grans extensions dende a baixa val de l'Ara dica la [[cuenca sedimentaria|cuenca]] de [[Cuenca de Graus-Tremp|Tremp]], en o [[Pallars Chusán|Pallars Chusano]] ([[provincia de Leida|Leida]]). En l'Eoceno, as fuerzas de compresión norte-sud se fayón intensismas, prevocando la formación de plegamientos sinclinals y anticlinals, como os que son vesitables en a [[sierra de l'Entremont]]. Mes en norte, una fractura chigantosa afectó a la [[crosta terrestre]], y formó una u mes [[napa tectonica|napas tectonicas]] enormes, caracterizatos per o deslizamiento d'estratos mes antigos en superficie, en tapando-ie os mes nuevos que se quedón debaixo. D'istes corrimientos, se troban as trazas d'una que se conoix como «[[napa de Gavarnía]]», que ye socavato per o glaciar pleistoceno d'a val d'Ordesa. Un segundo corrimiento se produció per alto d'ixe primer, y ye la roca calsinera que forma las puntas d'o macizo d'[[As Tres Serols]].<ref name="ComarcaNaturaleza"/> Lo mes complexo d'as [[napa tectonica]] que se puede estudiar en Sobrarbe ye a «[[napa tectonica de Cotiella]]», que forma l'altura d'ixe macizo, pero que tiene a estructura de diferents escratas cheolochicas superposatas, d'entre as que se rompión cualques ''[[klipe]]s'', que dión lugar a la punta d'as montanyas satelitals d'ixe macizo: [[Penya Lierga]], [[Penya Montanyesa]] y [[Penya Solano]], grans moles calsinosas d'a [[Mesozoico|era secundaria]] que se refirman sobre materials [[Cenozoico|terciarios]]. [[Imachen:27.Terreros.JPG|thumb|right|250px|Os [[terrero (cheomorfolochía)|terrers]] son o modelato cheolochico sobre materials cenozoicos que con mes frecuencia amaneix en a metat meriodional d'a comarca.]] De l'Eoceno data tamién o conoixito fosil d'o «[[crocodilo de Lamata]]», un cranio parcialment bien conservato de [[reptil]] [[crocodilia]]no que se trobó en os arredols d'ista localidat d'o municipio de [[L'Abizanda]], y que parla d'un entorno de [[marisma]] u de mar superficial en recesión fa d'entre 40 y 50 millons d'anyos, en o subperiodo conoixito como [[Lutecián]], en a zona sud d'a comarca. Tamién en o termin municipal de L'Abizanda se trobó lo «[[femur de L'Abizanda]]», un femur enter (60&nbsp;cm) de bella especie de [[Mammalia|mamifero]] de grans dimensions, que, ademés, tiene un [[dient]] de reptil (posiblement, bella forma de [[Varanidae|varano]]) que se crebó y desprendió de l'amo cuan se miraba ta consumir a carcana. L'[[Oligoceno]] siguió con a elevación d'o Pireneu alpino, y a total desaparición d'os [[ecosistema]]s acuaticos d'o territorio que actualment ye a comarca, que se va tornar, paulatinament, mes continental. L'aparición d'importants vias d'augua, [[río]]s y [[torrent]]s que drenaban as montanyas creixents propiciaban l'acumulación de sedimentos que baixaban d'ixas, y s'acumulaban en cualques puntos. Amaneixen [[cono de dechección|conos de dechección]] fluvials litificatos en a [[sierra de Canciás]] ([[Fiscal]]), en o puerto de Sant Crapás ([[Barcabo]]), en o «puerto de ''l'Alto'l Pino''», y en a vecina [[Ribagorza]] en a [[cuenca sedimentaria|cuenca]] de [[Cuenca de Graus-Tremp|Graus]]. O [[Mioceno]] y o [[Plioceno]] se caracterizón per os firmes cambios en a repartición de cuencas hidrolochicas en a [[Peninsula Iberica]]. Os ríos que naixeban en o choven Pireneu cambeón paulatinament as suyas [[trachectoria]]s a mesura que a forma d'as montanyas s'aposentaba, y l'aparición d'o [[río Ebro]] (fa cosa de 6 millons d'anyos<ref name="ComarcaNaturaleza"/>) propició que os ríos d'o que ye Sobrarbe surtisen ta a [[Mar Mediterrania]], per cuentas de desauguar-se en os antigos mars interiors d'a Peninsula. O mayor deslivel, con un Pireneu mes altero y con a surtita a la mar exterior, favoreixió a [[lixiviación]] y erosión d'as cuencas sedimentarias meridionals, resistindo millor as vals d'o Pireneu axial, de materials mes duros. En istos millons d'anyos apareix [[A Fueva]], cuan se buedan os sedimentos interiors d'a suya cuenca,<ref name="ComarcaNaturaleza"/> y se forman os modelatos cheolochicos d'a cuenca d'o [[río Susía]] y d'o [[Viello Sobrarbe]]. [[Imachen:Posets Viadós.jpg|thumb|right|250px|Dende as bordas de [[val de Viadors|Viadors]], o [[Tuca Lardana|Lardana]] ye una masa vistera de rocas antigas emerchitas en os procesos [[orochenia alpina|alpins]] en a era terciaria.]] A finals d'o Plioceno, muitas d'as montanyas calsinosas tienen ya la estructura y altaria que tienen en l'actualidat, y s'escomienzan os procesos de modelato [[karst]]ico que foradan l'interior d'as moles de roca calsinera, y que encara en l'actualidat no han deixato de funcionar. O [[periodo Pleistoceno|Pleistoceno]] ye la epoca dorata d'os [[glaciar]]s. Aproximadament fa 2 millons d'anyos, cuan as montanyas pirenencas ya feban alto u baixo la mesma altaria que en l'actualidat, o progresivo refridamiento global d'iste periodo cheolochico suposó l'aparición de grans masas de [[chel]] en as vals pirenencas. En a val de l'Ara se producción os glaciars de mayor mida, en arribando en os [[pico glacial|picos glacials]] dende a on en l'actualidat naixe o río dica lo [[Plan de l'Uviar]] y [[río Ixate|os Ixates]], en [[Sarvisé]]. En a Cinca existiban dos glaciars que no i hai pruebas que nunca s'achuntasen, la un en a val de Bielsa que gosaba arribar dica [[Forato d'As devotas|Las Devotas]], y l'altra en Chistau, que naixeba en [[val de Viadors|Viadors]]. En cualques valletas laterals, como lo soaso de Linars, as [[morrena]]s de glaciars mes menudas fayón que en os sieglos d'estadios mes calidos se i formasen [[laco]]s d'altitut. Os [[Foratars d'Escuaín]] y as [[foz|foces]] d'a [[val d'Anyisclo]] s'excavón con l'augua que se deschelaba d'os glaciars concabitos en os cabos d'alto de las ditas vals. =====Karsts===== [[Imachen:Cirque et cascade de Gavarnie.JPG|thumb|right|250px|A [[cascada de Gavarnía|cascada]] y a [[circo de Gavarnía]], en a [[comunas d'Altos Pireneus|comuna]] de [[Gavarnía]] (dpto. d'[[Altos Pireneus]]), que con os suyos 423 metros d'altaria ye la mes altera d'[[Europa]] occidental, anque se troba adintro d'o territorio [[Francia|francés]], s'alimenta per vía soterrania con l'augua de l'[[Ibón Chelato de Mont Perdito]], en Sobrarbe.]] As [[karst|formacions karsticas]] son numerosos en o terreno calsinoso de Sobrarbe, y constituyen un d'os suyos atractivos, pus en i ha cualques que son practicables en [[espelolochía]]. As formas de modelato socavatas con l'[[augua]] de milenta anyos son comuns en buena cosa de l'actual comarca, y forman interesants cavidaz y corredors soterranios d'augua en encara en l'actualidat son vivos. O karst mes extenso documentato en Sobrarbe ye [[Sistema karstico de Santa Helena de Buixaruelo|o de Santa Helena]] en [[val de Buixaruelo|Buixaruelo]], con galerías de 30&nbsp;km<ref name="ComarcaNaturaleza"/> de largaria y cuasi 1&nbsp;km de prefundidat,<ref name="ComarcaNaturaleza"/> que desemboca en un [[viver]] de firme churro, que ye d'a on se quita lo nombre de «Santa Helena». En a mesma val de Buixaruelo i ha tamién o karst de Senderuelo y o karst de Gabietos, que os dos rematan tamién con barrancos d'augua en superficie que afluyen en l'[[río Ara|Ara]]. Os [[troixo (Karst)|trucho]]s per a on percola l'augua en superficie son frecuents en a [[sierra Ferrera]] y en as baixants de Cotiella, como en a partida que se'n diz a «[[Ereta d'as Bruixas]]», debaixo de las [[Agullas d'o Mobisón]] y de la Cotiella. Tamién se'n troba buen numer d'ixes [[forato]]s en o macizo d'As Tres Serols, y anque no s'ha puesto explorar-los en prefundidat, se suposa que la cascada d'a Font-Blanca d'Anyisclo, que le da naixedero a lo [[río Bellós|Bellós]] per debaixo d'a [[punta d'As Solas]], puede estar a manifestación externa d'as corrients soterranias de lo gran macizo que conoix a suya mayor altura en o Mont Perdito. A [[cascada de Gavarnía]], en a vecina [[Gavarnía|comuna de Gavarnía]] ([[Altos Pireneus]], [[Francia]]), ye una cascada de 423 metros d'altaria que fa parte d'o [[Patrimonio d'a Humanidat]] de la [[UNESCO]] y que ye la mes altera d'[[Europa occidental]]. Una d'as caracteristicas mes marcatas d'ixa cascada ye lo fuerte [[estiache]] que sufre en hibierno, que heba meravillato a locals y foranos en muitas decadas, sin que denguno no en hese puesto dar garra razón cientifica, dica que en o [[sieglo XX]] se demostró que naixeba d'un viver d'auguas soterranias que se pillaban d'o fundo de l'[[Ibón Chelato de Mont Perdito]], que no tiene prou liquideza ta abastir-la si que en o verano. Per a suya espectacularidat, a cascada de Gavarnía corresponde probablement con l'eixemplo mes destacable (pero no lo solo eixemplo que i ha) d'un corso d'augua que esnaviesa per galerías karsticas en Sobrarbe, y comparte a suya naturaleza de churro aflorador con tantas altras fuents en a comarca ([[cascada d'o Sorrosal|Sorrosal]], [[viver de Garcés|Garcés]], [[cascada d'a Font-Blanca d'Anyisclo|Font-Blanca d'Anyisclo]], [[vivers d'O Campillón]], [[churro de Furnos]], [[fuent d'O Garonazo|O Garonazo]], etc.) lo que fa platera la riqueza de formacions karsticas que cal que i haiga en Sobrarbe, muitas d'ellas que nian s'han gosato describir encara. ==Clima== [[Imachen:124.San Vicente de Labuerda nieve.JPG|thumb|right|250px|Paisache dimpués d'un [[Nieu|nevazo]] hibernal en [[Sant Vicient d'A Buerda|St. Vicient d'A Buerda]], con o [[boira|gallín]] arrocegato per l'[[aire de puerto]] ta'l sud, en tapando-le as garras a la Penya Montanyesa.]] Sobrarbe tiene un clima actual dominato per dos variables que se manifiestan mes u menos en seguntes qué puestos d'a suya cheografía: a [[continentalidat]] y l'[[altitut]]. A primer variable, muit marcata per a suya posición en o centro d'o Pireneu central, i alporta una component prencipal de sequera y temperaturas extremas, que manimenos pueden sentir-se disminuitas per l'efecto de l'agreste cheografía, que cualques vegadas actúa como cubilar contra l'orache, u como en o caso d'as [[foz|foces]] y valletas mes estretas, fa que se i guarde millor a [[humedat]]. A segunda variable, prencipal per a dificil cheografía d'a comarca, conta con as fuertes diferencias que suposa una comarca tan contrastada, con altituz que no pasan d'os 500 m en bels puntos en sud contra belaltras que brincan t'alto d'os 3.000 m en norte. A suma y integración de totas dos variables da una diversidat de subespacios climaticos prou rica.<ref name="Prames"/><ref name="ComarcaFlora">{{es}} SÁINZ OLLERO, Helios; ''Flora y vegetación'' (cap. 3 en ''Comarca de Sobrarbe'' (Num. 23 en a Colección Territorio)). Gobierno de Aragón; Zaragoza, [[2007]]. {{ISBN|84-7753-630-9}}. O capítol puede leyer-se en linia [https://web.archive.org/web/20110902202537/http://www.comarcas.es/pub/documentos/documentos_I-1_0c86a27e.pdf aquí].</ref> ====Continentalidat==== A continentalidat s'accentúa per a presencia de [[sierra]]s y formacions montanyesas que fan de barrera contra os vientos que arrociegan as precipitacions, per lo que buena cosa d'a comarca presenta un grau de continentalidat superior a lo que le i gosaría tocar per a suya posición y distancias dica las diferents mars, per lo que Sobrarbe ye la mes continental d'as cuatro comarcas pirenencas aragonesas,<ref name="ComarcaFlora"/> anque a diferencia con as de demés ye subtil. A humedat que dimana de la [[mar Cantabrica]] y que en as comarcas mes occidentals aporta precipitacions d'[[agüerro]] y d'[[hibierno]],<ref name="ComarcaFlora"/> se troba con a secuencia d'alturas que va dende lo [[Sierra Tendennera|macizo d'a Tendenera]] dica [[sierra de Canciás|Canciás]],<ref name="ComarcaFlora"/> en pasando per recuestos como lo [[puerto de Cotefablo]], a [[punta d'Otal]] y a [[Oturia]] que cierran o Sobrepuerto per a man occidental, y que privan relativament a dentrada d'as mesmas [[nuble]]s que fan discretament mes humedos os paisaches en a man de ponient d'ixes sarratos. Significativament, a presencia de los ditas sierras en o extremo occidental d'a comarca reduce la incidencia d'os vientos de component ueste, como lo [[cierzo]], que tan frecuents son en a [[depresión d'Ebro]] y en a [[val Ancha]], y que en Sobrarbe son discretos u no se dan si que en as alturas. O vientos de la [[mar Mediterrania|Mediterrania]], que arriban a traviés de [[Catalunya]] y de [[Ribagorza]], y que podrían aportar-ie a humedat de [[tronata]]s y [[ruixata]]s de [[verano]]s que se desarrollan en o [[golfo de Lión]], se troban con a linia de [[Posets]], [[collata de Sagún]] y o macizo de la [[Cotiella]], que les impiden d'arribar enta'l centro y norte d'a comarca. Ye poco significativa la pluviometría d'oríchens mediterranias que se da en a comarca (si se conta con a suya posición cheografica), y con frecuencia, cuan en i hai, se concentra mes en a metat meridional que no en a de norte,<ref name="ComarcaFlora"/> millor guardata per as ditas sierras. [[Imachen:250.Sasa de Surta.Puent d'o Vero.jpg|thumb|right|250px|Estiache d'hiberno en o [[río Vero]], en [[Sasa de Surta]].]] En cualques arias d'a comarca, manimenos, cayen mes precipitacions que dimanan d'os costato francés d'o Pireneu que no d'as cuencas hispanas. Ye un [[fenomeno meteorolochico|fenomeno]] prou tipico la «[[gabacha]]», nombre con o que se conoix en a comarca las formacions de [[boira]]s altas que tapan con frequencia lo sistema d'as [[vals de Bielsa]], pero que se topan con a [[sierra d'as Zucas|sierra d'As Zucas]] que no pueden atravesar y fan que se trobe un contraste important dende a man norte contra la man sud de la dita sierra, fendo que en [[Bielsa]] sia nuble u [[plevia|i pleva]] un numer significativament superior de dias que p. ex. en [[Tella]]. ====Precipitacions==== A [[pluviometría]] meya presenta una important variación dende as poblacions en norte d'a comarca, afectadas frecuentment per o fenomeno de la «gabacha» (u nubles que trescruzan dende Francia), contra las poblacions en sud. En poblacions en norte, se rechistra precipitacions meyas anyals de 1.600&nbsp;mm (p. ex. en a [[villa]] de Bielsa,<ref name="Comarca"/> 1.500&nbsp;mm en Buixaruelo) y que se suposa que pueden enfilar-se t'alto d'os 2.000&nbsp;mm/anyada en as alturas. En sud, a sequera ye mes dominant, con precipitacions de 950-1.000&nbsp;mm en A Fueva y a val d'o río Cinca, y con 800&nbsp;mm anyals en [[Lecina]], en o Viello Sobrarbe, en estando que a dita «Tierra de Buxo» ye la part mes seca de tot Sobrarbe.<ref name="ComarcaFlora"/> Ixa desigual repartición d'as precipitacions en a cheografía comarcal tamién en ye en tot l'anyo, con maximos d'agüerro y de primavera, y [[estiache]]s d'hibierno y de finals de verano que se fan notar en a baixata d'o nivel d'os ríos. ==Flora== [[Imachen:Pineta - Faberas d'as boeras.jpg|thumb|right|250px|[[Fabera]] en a [[val de Pineta]].]] A zonación vechetacional de Sobrarbe ye muit marcata en latitut, en estando una comarca montanyesa, con as altarias mayors cuasi siempre que se troban en norte d'a comarca, a on que tamién coincide que se i produce as mayors precipitacions. En altitut, a zonación d'a vechetación tamién i ye clara, pero presenta matices que de regular se troba relacionatos con as diferents cuantidaz de precipitacions que se i rechistra. Os diferents [[piso vechetacional|pisos de vechetación]] que tradicionalment se da tamién existen en Sobrarbe, pero con peculiaridaz. As prencipals peculiaridaz floristicas se pueden definir per a continchencia de diferents factors, prencipalment dominatos per o tremescluz y aleatorización d'[[especie]]s vechetals propias d'as arias [[Europa central|centroeuropeguas]] y [[Mar Mediterrania|mediterranias]]. Existe, tamién, una influencia important de lo relieve: [[foz|foces]], [[conchestra]]s, [[tartera]]s u [[solán|solans]] proporcionan condicions fisicas y d'habitabilidat muit diferents, y tot isto fa que naturalment amaneixcan especies tipicas d'hábitats muit diferents deseparadas tansament per pocos kilometros. ===División=== O territorio d'a comarca de Sobrarbe el trescruzan diferents [[val]]s que prencipalment s'obren de norte ta sud, u que s'abocan a belaltra que sí que tienga ixa orientación, lo que significa que per la boca tamién i pueden recibir influencias d'ixas. En as vals norte → sud, as influencias son mes montanyesas y atlanticas en norte, y mes de tipo mediterranio conforme baixan ta's [[semontano]]s. Manimenos, l'aparición d'eixemplars inesperatos d'especies impropias de bel puesto tamién puede tornar-se un [[fenomeno biolochico|fenomeno]] común,<ref name="ComarcaFlora"/> y como eixemplo se'n puede dar a presencia de [[selva|selvetas]] de [[Pinus halepensis|pinarra]]s (''Pinus halepensis'', especie muit mediterrania, de costa y clima suau) en [[puerto de l'Alto d'o Pino|''l'Alto'l Pino'']],<ref name="ComarcaFlora"/> a cuasi 1.000 metros d'altaria sobre o nivel d'a mar y a mes de 250&nbsp;km d'a [[costa]] millor amanata, u a peculiar comunidat de [[Quercus ilex|carrasca]]s (''Quercus ilex'', de meya y baixa montanya mediterrania) que s'enfilan dica os 1.700 metros d'altitut<ref name="ComarcaFlora"/> en a baixant de solano d'[[Sestrals|As Sestrals]]. En os pisos meyos i ha un paisache d'especies propias de l'estadío mediterranio humedo y submediterranio, que son as mes numbrosas y as que, globalment, mes superficie en a comarca cubren. Son especies de ''[[Quercus]]'' con [[fuella marcescent]], fundamentalment [[caixico]]s como ''[[Quercus subpyrenaica]]'',<ref name="ComarcaFlora"/> muit numeroso en a comarca, y sobretot grans extensions de [[pinar]]s de [[Pinus nigra|pin crabero]] (''Pinus nigra'' var. ''salzmannii'') y de [[Pinus pinaster|pinastra]] (''Pinus pinaster''), en estando-ie ista zaguer especie una que s'ha trobau muit favoireixita per os procesos de [[reforestación]] de lo [[sieglo XX]]. A variabilidat de paisaches y comunidaz ye muit important, y ta muitos autors tot isto ha gosato representar un problema de clasificación. A realidat floristica de la comarca ye complexa y forma un mosaico de dificil descripción, que en as parolas de lo botanico Helios Sáinz no vale a pena romper-se a cabeza ta mirar d'encaixonar-lo en una descripción tradicional: {{Cita|A dita amalgama de variatos estallos de vechetación comunica heterocheneidat a lo paisache, y no se presta guaire a interpretacions esquematicas. Tot ixo ha provocato rompederos de cabeza en cientificos cartesians, que han gosato cayer en disquisicions biocheograficas alto u baixo esterils, sobre si lo Pireneu espanyol caleba considerar-lo mediterranio u eurosiberiano. Cuan ye, precisament, ixe caracter de mescla, mosaico u transición, o rasgo millor caracteristico de lo paisache vechetal de Sobrarbe.}} ====Pisos vechetacionals==== [[Imachen:026.Paules de Sarsa alrededores.JPG|thumb|right|250px|Paisache de piso basal mediterranio extremo en o [[Viello Sobrarbe]], en os arredols de [[Paúls de Sarsa|Paúls]]. Difuera d'os campos cautivatos, o mont se composa d'[[aliaga (planta)|aliagas]], [[Quercus coccifera|coscollos]] y bellas [[planta aromatica|plantas aromaticas]] como l'[[Thymus vulgaris|estremoncillo]]. I ha bien pocos [[árbol]]s.]] Os pisos de vechetación en Sobrarbe, d'alcuerdo con bel experto, son prencipalment seis,<ref name="ComarcaFlora"/> y son: #Un [[piso vechetacional basal mediterranio|piso basal mediterranio]], a on que a especie arboria salvachina mas frecuent ye a carrasca u lecina (''[[Quercus ilex]]''), que forma selvas de creiximiento lento, y puede trobar-se substituita per o pinastre (''[[Pinus pinaster]]'') en os puestos a on que s'haiga eliminato lo carrascal. En iste piso, as plantas menors son diversas, pero numericament i amaneix as [[aliaga (planta)|aliagas]], a [[Quercus coccifera|coscollera]] (''Quercus coccifera''), as [[sabina]]s (''Juniperus'' spp.) y o [[Juniperus oxycedrus|chinipro]] (''J. oxycedrus''), y o [[Buxus|buxo]] (''Buxus sempervirens'') como especies predominaderas d'entre os [[arbusto]]s. Matizos de [[Rosmarinus|romers]] y de [[Thymus vulgaris|tremoncillo]]s ocupan os estratos vechetativos mes baixos. Iste tipo de comunidaz vechetacionals predominan en o [[Viello Sobrarbe]] y en as sierras en sud d'[[A Fueva]] ([[Sierra de l'Entremont|l'Entremont]], [[tozal de Trillo|Trillo]], [[barranco de Clamosa]], etc.), pero tamién son frecuents en buena cosa d'os [[solán|solans]] en o centro d'a comarca, en os arredols de lugars como [[Puyarruego]], o [[barranco de Canyimars|solano de Canyimars]] en [[Boltanya]], [[A Buerda]], [[O Pueyo d'Araguás]], u per tot lo [[Baixo Penyas]]. A [[agricultura|cultura]] en ixes puestos ye de [[secano]], con predominancia en os cautivos tradicionals de [[Vitis vinifera|vinya]], [[Prunus dulcis|almendreras]] y [[Olea europaea|oliveras]]. #Un [[piso vechetacional submediterranio|piso submediterranio]], en os puestos a on que la [[temperatura]] meya anyal ronde os 12&nbsp;°C,<ref name="ComarcaFlora"/> con dominancia d'os caixicos de fuella marcescent (como lo dito ''Q. subpyrenaica'') y mes que mes, pinars de pinastre (''Pinus pinaster''), especialment numerosas dende que a ixa especie la fízon servir como prencipal elemento de repoblación en os programas de reforestación en o sieglo XX. O buxo (''B. sempervirens'') ye mes frecuent en iste piso que no en o basal, pero tiene dificultat ta creixer en as formacions monoespecificas de ''P. pinaster'' (ixo ye, cuasi siempre, espacios reforestaus) per lo que ye mes abundant como [[sotabosque]] en os [[caixicar]]s. En os pinars, o sotabosque ye mes escaso, y puede no trobar-se-ie si que bels eixemplars d'especies de [[Fabaceae|fabacias]]. L'agricultura, como en o caso anterior, ye de secano. #Un [[piso vechetacional montano inferior|piso montano inferior]], en o que i domina lo pin royo<ref name="ComarcaFlora"/> (''[[Pinus sylvestris]]''). Ista especie d'[[árbol]] ye clau ta describir a vechetación de la comarca, con formacions muit importants que i han perdurato dende as [[glaciacions]] gracias a l'adaptabilidat ecolochica que tiene, y per estar a primer especie de substitución en as selvas que han sufierto la madera en os sieglos anteriors. O sotabosque que s'asocia con ''Pinus sylvestris'' ye mayoritariament de buxo (''Buxus sempervirens'') #O [[piso vechetacional montano superior|piso montano superior]], que en primeras habría estau cubierto de [[Fagus sylvatica|fabos]] (''Fagus sylvatica'') y [[Abies|abetes]], pero que per a presión maderera en o pasato sobre ixas especies s'habrían visto minguatas. En l'actualidat, o piso montano superior en Sobrarbe el domina cuasi en exclusiva lo pin royo (''P. sylvestris''), mesmo que lo inferior, anque en as vals millor guardatas (como [[val d'Ordesa|Ordesa]] u en a [[circo glaciar]] de [[val de Pineta|Pineta]]), encara i existe formacions de fabos («fabosas») que son destacables, y siempre que as dos especies i coexisten, o pin royo pierde protagonismo en os puestos de mas [[ubago]],<ref name="ComarcaFlora"/> millor propicios ta os fabos. En as altituz ocupatas per iste estrato fitoclimatico, l'actividat agricola ye muit escasa y cuasi exclusivament queda restrinchita a la producción de [[ferranyal|ferraina]]. A [[ganadería]] i ye muito mas important. [[Imachen:Ibón de Plan (Huesca, Aragón).jpg|thumb|right|250px|A [[basa d'a Mora]] en o macizo d'a [[Cotiella]]. Os [[Pinus uncinata|pins negros]] son os solos árbols que se puede trobar en cualques altituz.]] #Un [[piso vechetacional subalpín|piso subalpín]] ye dominato en o suyo [[árbol|estrato arborio]] per os pins negros (''[[Pinus uncinata]]'') que pueden formar corroldes u no, en amaneixendo muitas vegadas anisolaus. O pin negro ye l'árbol que se puede trobar a mayor altitut en Sobrarbe.<ref name="ComarcaFlora"/> En iste piso se troba buena cosa d'especies de [[mata]]s d'[[alta montanya mediterrania]]: [[abrinzón|abrinzons]] (''Echinospartum horridum''), [[Rhododendron|farnuceras]] (''Rhododendron'' spp.), [[Arctostaphylos uva-ursi|buxaruelas]] (''Arctostaphylos uva-ursi''), etc. #Un [[piso vechetacional alpín|piso alpino]] colonizato con [[prato]]s d'[[estiva]] u a vechetación tipica d'as tarteras y petrosas en os puestos con mas penyas y cantals sueltos. Amaneix ista vechetación en os puestos en os que a temperatura meya anyal no i gosa puyar por alto d'os 0&nbsp;°C. Una tonica cheneral adintro de toz os pisos fitoclimaticos ye que en os puestos en os que se i puede dar mas humedat, se i puede trobar con frecuencia un numero mayor d'especies propias de la [[rechión eurosiberiana]] (p. ex. [[Europa central]]), mientres que en os solanos y puestos de mas sequera, as especies son mas mediterranias.<ref name="ComarcaFlora"/> En Sobrarbe no i existe lo [[piso colino]] propio d'o clima atlantico.<ref name="ComarcaFlora"/> Tampoco no se i troba especies tan frecuents en a rechión eurosiberiana como ''[[Quercus robur]]'',<ref name="ComarcaFlora"/> per garra puesto. ==Cheografía orografica y humana== [[Imachen:Chaminera Sobrarbina.JPG|thumb|150px|left|A chaminera ''troncoconica'', elemento tradicional pirenenco, con especial personalidat en o '''Sobrarbe'''.]] Ta entender a fesionomía popular y demografica de Sobrarbe, cal mirar-se es dos ríos principals d'a suya naturaleza; a metat ueste, dominata per a influencia de l'[[río Ara|Ara]], ye una tierra de vals chicotas con lugars alteros que enfilan t'alto en o [[Sobrepuerto]], con as chicolonas vals d'[[valle d'Otal (Sobrepuerto)|Otal]] y d'[[Val d'o Sorrosal|o Sorrosal]], per alto de nuclios poblacionals como [[Broto]] y [[Boltanya]] en a ribera d'o río, constituyen un paisache bien curioso a on es despoblatos mandan es puestos mes altos (con contadas excepcions como [[Fraixén]] y [[Linás de Broto|Linás]]) y severas poblacions d'alto d'es 100 habitadors mandando-ne as fincas mes baixas ([[Saruisé|Sarvisé]], [[Broto]], [[Fiscal]]...). A parti mes calmera, a baixa cuenca de l'Ara, tien importants despoblatos como la rematanza d'a [[Ribera de Fiscal]], a on que l'entibo nunca construito de [[Entibo de Chanovas|Chanovas]] vuedó de tot en es [[Decenio de 1960|anyos 60]] es lugars de [[Lavelilla]], [[Lacort]] y [[Chanobas]], y a on que o [[prochecto]] inconcluso d'una repoblación forestal d'es [[Decenio de 1970|70]], que nunca se plegó a fer, en exilió es pobladors d'a lateral [[val d'a Solana]]. A metat este, dominata per [[Cinca|A Cinca]], ye una zona mes complexa a on que vals como [[A Fueva]] y [[Chistau]] han aconservato dica es nuestros días plen furas personalidaz individuals, mientres que a ribera mesma d'o río no ha habito (dica tiempos recients) guaires diferencias con es lugars d'alto a las vals como [[Val de Puertolas|Puertolas]] u [[Val de Tella|Tella]]. [[Bielsa]], partida d'a on que libra a Cinca, ye per astí uno d'es municipios mes singulars d'Aragón, con capezana en a villa d'o mesmo nombre, repliega como a [[lavallo]]s un conchunto de vals que bien baixan d'o mallo d'[[As Tres Serols]], u bien enfilan ta as buegas que fan puesto a [[Francia]] d'altra man d'a montanya, d'entre d'as cuals a [[Cinca]] en amaneix ''de mai tornar'' a traviés d'o [[Forato d'as Devotas]] (''O Forau'') que ye o solo puesto per a on esta compleguera ha garra paso enta a resta de Sobrarbe. [[Imachen:138.Buerba, casa.JPG|thumb|right|250px|Una casa tradicional en [[Buerba]], en a [[Vallivió|''Valle' Vió'']].]] O interfluvio d'a Cinca y de l'Ara, con a redolada d'o ''Quinyón'' de Fanlo y d'a [[Valle de Vió]] (''Valle' Vió'' en as formas d'a [[parla (lingüistica)|parla]] local) como a estandartes, ye una tierra de gradients, culturals y demograficos, a on l'espoblación y a falta d'envenache turistico han permeso la conservación de beluns d'es nuclios mes rusticos y isolatos d'a zona, y a on que cualsiquier visitant (y cada vegada ne son mes) bi puet trobar puestos unicos, paisaches remotos, y una rica muestra d'as formas tradicionals sobrarbencas en a cultura y l'arquitectura autoctona. A rechión mes baixa d'a ''comarca'' ye separata per a ringlera de monts que forman a [[Sierra d'Olsón]] en dos partis: o [[Viello Sobrarbe]] y o [[Baixo Sobrarbe]] (cuenca de [[Mediano]]), enta que a ralla be d'implantar-se en a [[Sierra de Nabal]] que en ye la muga mes inferior con o [[semontano de Balbastro|Semontán]]. O [[Viello Sobrarbe]] estió a ixe efecto o primordio historico d'esta comarca, feta d'alto u baixo d'as tierras que estioren o [[Condau de Sobrarbe]] medieval, feto que seguntes prou historiadors, en salioren de debaixo d'es tozals de [[Guaso]] y per ixo d'a fondalada de [[Paulés]] (depresión de [[l'Arcusa]]), as fuerzas cristianas ta conquerir-ne las villas de [[Boltanya]] y [[l'Aínsa]] d'a [[Val de l'Ara|valle de l'Ara]]. Una tierra complexa, fondalada orografica sulcada per o [[río Ena]] en o norte, ixuca y repentata de terreros y lavallatas per o sud, a on que es lugars dispersos d'o municipio de [[Barcabo]] fan puesto ta lo zaguer repui sobrarbenco antes de fer-se semontanesa semontanesa ixa tierra que o [[río Vero|Vero]] ha de veyer, y mes dura que verda en a suya despullatura per l'ueste, a on que se'n diz con gran encierto a [[Tierra d'o Buixo]], perque cuasi no se i vei altra cosa, penya sulcada de barrancos que sin mes arbols que as almendreras d'as marguins, fa camín enta o ya vecín [[Sarrablo]]. [[Imachen:217.Recolons d'o río Ena y Viello Sobrarbe dende Guaso.jpg|thumb|left|300px|A '''fondalada de [[l'Arcusa]]''' y o [[Viello Sobrarbe]] vistos de [[Guaso]].]] Ye ixe Viello Sobrarbe de benas profundas afundato d'es territorios a on yera l'antigo [[Condau de Sobrarbe]] d'o [[Sieglo IX]], mientres que l'actual comarca politica coincide alto u baixo con es limites d'aquel que fue dito asinas en o [[sieglo X]], a centuria dimpués, dezaga d'a conquista que heba de portar-ne lo nombre en radigar-se con es oríchens d'o mesmo [[Reino d'Aragón]]. Diz, no obstante, que ya heba per ixes lugars ideya, de plen en o sieglo XX, que a tierra conoixita como Sobrarbe no fues que a tierra que trobamos d'entre las sierras de [[Sierra de Guara|Guara]], [[Sierra de Sevil|Sevil]], [[Sierra de Balcez|Balcez]] y d'[[Sierra d'Olsón|Olsón]], bellas partes baixo a uembra d'o [[Tozal de l'Asba]] (1441m), bellas partes crebata d'as escorrenteras d'a tierra de [[Barcabo]] y [[Lecina]], y d'a [[Tierra d'o Buxo]], pero nunca no mes enta o norte d'o Tozal de Guaso y d'o [[río Ara]]. Ni l'Aínsa ni Boltanya, ni tota aquella tierra dita ''As Valles'' u mesmo [[Val d'a Fueva|A Fueva]], tiene o privilechio de contar-se adintro de Sobrarbe propiament dito. L'autor [[Bielsa|belsetán]] [[Leonardo Escalona]] fa tamién ista distinción en un poema: <center>''Como en altros puestos pasa''</center> <center>''En Ribagorza y Litera''</center> <center>''Y al igual que per astí''</center> <center>''En Sobrarbe y per la Fueva''</center> D'o Viello Sobrarbe en amaneix una val lateral enta a cuenca d'a Cinca, de [[l'Arcusa]] enta a [[Cosculluela de Sobrarbe|Cosculluela]] pasando per [[Castillón de Sobrarbe|Castillón]], que ye la [[val d'Olsón|valle d'Olsón]] (u compleguera d'a [[río Susía|Susía]], menazata per un [[prochecto]] de ''[[entibo]]''), actualment con despoblatos importants como o mesmo [[Olsón]], d'antis mes un lugar de pelegrinación de tot Sobrarbe ta romerías y similars, a ilesia d'o cual, uei de poco ta enronar-se, yera conoixita d'antigos como ''a Catedral de Sobrarbe''. O [[Baixo Sobrarbe]], a redolada natural de [[Mediano]], a on que antes mas diz que bi heba es millors campos de tota la ''comarca'', encetó con mal piet o [[sieglo XX]] per a fuyita d'as fadas, diz, y per a construcción d'a reclosa que heba d'entibar-ne la vida baixo mes augua que les caleba ta regar. O [[Entibo de Mediano]] ye, asinas, o responsable d'a factica muerte d'un aria que habe tiempos heba estau o mes beroi espiello que uellos montanyeses podeban veyer. [[Imachen:As Cortz - Val d'A Fueva dende o lugar.jpg|thumb|center|500px|A [[val d'a Fueva|valle d'a Fueva]] ye dreitata y tranquila, talment como a redolada tradicionalment desapartata d'a ''comarca''.]] [[Val d'a Fueva|A Fueva]] ye d'altra man, una fondalada como o suyo nombre fa a veyer, per baixo d'a [[Sierra Ferrera]] s'estendilla adintro d'unas tierras sin guaires monts ni altros. Estruturada arredol d'o nuclio de [[Tierrantona]], baixa d'a [[Sierra d'Arro]] que la separa d'a [[val d'a Cinca|valle d'a Cinca]] per l'ueste, y d'as sierras [[Sierra Ferrera|Ferrera]] y [[Monts de Foradada|de Foradada]] per o norte y l'este respectivament. Paisache planer, no tien guaire mes lugars granizos que [[Tierrantona]] y talment [[Fuendecampo]], constando a suya distribución demografica d'una base important de nuclios chicotez con belas casas como a mes gran d'éls, deseparatos politicament per es municipios de [[Palo (a Fueva)|Palo]] (o mes chicot de tot Sobrarbe) y d'[[A Fueva]]. [[Imachen:Panorámica de Muro Completa.JPG|thumb|820px|center|Panoramica d'a [[Val d'a Cinca|Valle d'a Cinca]] d'alto d'a [[Sierra de Sant Visorio]]. <small>[//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ab/Panor%C3%A1mica_de_Muro_Completa.JPG Se veiga a plena resolución astí]</small>. <small>E tammién [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Panor%C3%A1mica_Muro_Toponimia_Fabla.JPG Se veiga una versión con a toponimia senyalada].</small>]] ==Parques Naturals y altros espacios protechitos== [[Imachen:114.Ilesia de Sercué.jpg|thumb|right|250px|Con a declaración d'es espacios protechitos y a regulación d'as actividaz tradicionals, bels lugars rematoren a cayita en a [[despoblación en Aragón|despoblación]]. En a imachen, a ilesia de [[Sercuet|Sercué]], con o zaguer nievaso primaberenc d'as [[Sestrals]] dezaga.]] A ''comarca'' de Sobrarbe contién cuatro grans arias naturals protechitas; una con ran de [[Parque Nacional|parque nacional]], dos en grau de [[parque natural|parques naturals]] y una tercena, relacionata con a primera, en grau de [[Reserva Integral d'a Biosfera|reserva d'a biosfera]]. Chunto con es puestos declaratos ''Zonas d'Especial Protección ta las Aves'' (ZEPA), que s'han declarato en habe pocos tiempos, y o ''[[Molimento Natural d'os Glaciars Pirenencos]]'' (declaración d'o [[1990]]), tien o 46% d'o suyo territorio (1.017 [[Km2|Km<sup>2</sup>]]) considerato espacio protechito. Actualment toz es espacios protechitos d'a comarca feguran en a Lista de Puestos d'Interés Comunitario (conoixita per as siglas castellanas LIC -''Lugares de Interés Comunitario''-) ta que en caso que o [[prochecto]] s'aprobás, faigan parte d'a ''[[Rete Natura 2000]]'' d'espacios protechitos per a [[Unión Europea]]. ===Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols=== :''l'Articlo principal d'este departato ye [[Parque Nacional d'Ordesa y d'as Tres Serols]]''. [[Imachen:07.La man pocina (sierra d'As Zucas) - Pineta.jpg|thumb|left|250px|''A man pacina'' d'a [[valle de Pineta]], en o Parque Nacional.]] Creyato orichinalment o [[16 d'agosto]] d'o [[1918]] con un extensión unica que cobriba a [[valle d'Ordesa]], estió lo segundo Parque Nacional d'[[Espanya]] en estar creyato, no mes que bels días dimpués que yeba declarato o Parque Nacional de ''Covadonga'' (actual [[Parque Nacional d'os Picos d'Europa|Picos d'Europa]]), en [[Asturias]]. No estió dica lo [[13 de chulio]] d'o [[1982]] que se-bi encluyoren o [[as Tres Serols|mallo d'o Mont Perdito]] y las valles de [[valle de Pineta|Pineta]] y [[valle d'Anyisclo|Anyisclo]], enamplando-ne asinas a extensión dica 15 600 [[Hectaria|has]]. Compliega fincas d'es municipios de [[Torla]], [[Broto]], [[Fanlo]], [[Puertolas]], [[Tella-Sin]] y [[Bielsa]], y ye, d'ixa traza, tot er en a suya amplaria aintre de Sobrarbe. A complicadisma historia cheolochica d'esta aria, con es rigors d'o clima local, han feto que sía un medio a on que de luent se feba duro vivir. O medio natural d'as redoladas naturals de l'actual parque ye de plen furo y ixo ye una cosa que n'ha feto de siempre es suyos pobladors mirar cuentas de no veyer-se sien de recursos. Alto u baixo, toz es habitants d'as valles redolantas han feto exploitacions racionals y cudiatosas con o medio natural, como solo camín ta resistir-be, y per ixo se n'ha afavorito a conservación ambiental dica es nuestros días. [[Imachen:Pineta - Faberas d'as boeras.jpg|thumb|right|250px|As [[Fabo|faberas]] son selvas qui frequentan as riberas aintre d'o Parque, prosperando per as boiras baixas y la elevata humidat.]] Paisachisticament, es endreitos d'o Parque Nacional son contrastatos. Es [[lapiar]]s d'alto en as tucas son ixucos y foradatos d'auguas que s'escuelan per aintre d'a montanya, amagadas de no veyer-se y luent d'as benas d'una vechetación esparza y fustiata d'aires y ixuqueras, y per baixo en as valles, libradors d'auguas en abundancia que alimentan selvas caducifolias centenarias a on que s'amaga la fauna, y nutren as [[garona]]s d'es grans ríos d'a ''comarca'', como la [[Cinca]] en [[Valle de Pineta|Pineta]], l'[[río Arazas|Arazas]] en [[Ordesa]], u lo [[Río Bellós|Bellós]] en [[Val d'Anyisclo|Anyisclo]]. ===Parque Natural d'o Posets-Maladeta=== :''l'Articlo principal d'este departato ye [[Parque Natural de Posets-Maladeta]].'' O parque d'o Posets-Maladeta ye un aria protechita d'entre as valles de [[Val de Chistau|Chistau]] y d'[[Val d'Arán|Arán]], con a suya mes gran parti aintre d'es limites d'a comarca de [[Ribagorza]] ([[val de Benás|Valle de Benasc]]), prene no obstante belas fincas d'a [[Valle de Chistau]] per l'ueste. [[Imachen:Chistén (Val de Chistau, Uesca, Aragón).jpg|thumb|left|200px|[[Chistén]] estió bombardeyato en a [[Guerra Civil Espanyola|Guerra Civil]]. Actualment ha experimentato una renaixencia economica y demografica gracias a lo Parque.]] Estruturado arredol d'o sistema montanyoso d'a [[Maladeta]] per a suya bersant benasquesa, y con a [[Tuca Lardana]] (u Posets) como a mes gran montanya que ne fa parti per [[Chistau]], tien un total de 33 207 [[etaria|has]] de superficie vertida a dos valles pirenencas, que engloban fincas d'es municipios ribagorzans de [[Benás|Benasc]], [[Montanui]] y [[Saúnc]], y d'a man sobrarbenca [[Chistén]], [[Plan]] y [[Sant Chuan de Plan|Sant Chuan]]. D'un terrén prou complicato, esta parti d'a montanya enclui o mes gran numbro de tucas en puntas per alto d'es 3000m d'altaria de tot o [[Pireneu]], con l'[[Aneto]] en a parti benasquesa d'o parque que ye l'uno mes alto de tota a cordelera, tien no obstante os glaciars y [[ibón|ibons]] mes importants en as suyas faldadas, trobando-se-be [[nieu]]s perpetuas a bel puesto, y estando o mallo rocoso de tot foradato per aintre de chamineras, [[sima]]s y regalladors que ne filtran as auguas enta as cuenca per una man de l'[[río Esera|Esera]] y per l'altra d'a [[río Cinqueta|Cinqueta]]. [[Imachen:Ibón de Plan (Huesca, Aragón).jpg|thumb|right|250px|A [[Basa de la Mora|Basa d'a Mora]] (u Ibón de Plan) Anque no s etroba en o Parque, ye un ixemplo d'es ibons d'a compleguera alta de [[Chistau]].]] Contién altras montanyas importants como a [[Culfreda]], a [[Vachimala]], a [[Punta de Grist|Bagüenyola]], a [[Pico Espadas|Punta d'Espadas]], o [[Tuca Perdiguero|Puntal Perdiguero]] y a [[Tuca Vallhibierna|Vallhibierna]]. As pratieras d'a man chistabina enfilan t'alto per as garras d'a Llardana, desembratas d'ibons, beluns d'es cuals tienen mitos y falordias relacionatos, y amuestras paisaches de verdura sien de comparacions. As [[borda]]s son frecuents en toz es transectos per as parzanas mes altas d'a valle de Chistau, formando a bel puesto agrupacions curiosas, a on que d'antigos se-bi guardaba palla y alfalz ta as bestias en l'hibierno. Altras bordas, poquetas huei, encara conservan es tiellatos de [[palla]] que d'abantis mes heban estau una d'as caracteristicas d'as bordas d'esta valle. ===Parque Natural d'a Sierra y Foces de Guara=== :''l'Articlo principal d'este departato ye [[Parque Natural d'a Sierra y as Foces de Guara]]''. Como en o caso anterior, este ye un espacio natural deseparato en mes d'una comarca, d'entre d'o [[Viello Sobrarbe]], d'a [[Plana de Uesca]] y [[Sarrablo]]. Tien una superficie total de 47 450 [[etaria|has]] amés de belas 33 775 [[etaria|has]] d'''Aria de Protección Periferica'', con bels puestos interiors adeclaratos ''Zonas d'Especial Protección ta las Aus'' (ZEPA). Asinas, embraca fincas d'es municipios d'[[Abiego]], [[Adauesca]], [[l'Aínsa-Sobrarbe]], [[Boltanya]], [[Barcabo]], [[Alquezra]], [[Arguis]], [[Candarenas]], [[Casbas de Uesca]], [[Colungo]], [[Samianigo]], [[Lo Porzano]] y d'o mesmo [[Uesca]]. A naturaleza d'o terrén, rico en sedimentos calsionosos y fuertament [[karst]]icos, fa que sía mes blando d'escardar per l'[[augua]], d'on ye l'enchaque que s'aiga foradato per es ríos y escorrenteras d'una maniera tan fura tot o paisache. As sierras de [[Sierra de Guara|Guara]], [[sierra de Sebil|Sebil]], [[Sierra d'o Gabardón|Gabardón]], [[sierra de Balcez|Balcez]], [[sierra d'a Gabardilla|Gabardilla]] y d'[[sierra d'Arengol|Arengol]] s'embrazan a esta parti d'as sierras exteriors solcatas per es cinco ríos principals: l'[[río Alcanadre|Alcanadre]], o [[río Vero|Vero]], o [[río Flumen|Flumen]], o [[río Guatizalema|Guatizalema]] y o [[río Mascún|Mascún]], d'entre es cuals o Bero n'ha feto o mes destacato canyón, a man d'o lugar de [[Lecina]]. ==Gastronomía== [[Imachen:Moriello de Sampietro 1.JPG|thumb|left|250px|Bels puestos de Sobrarbe encara ne mantienen as formas tradicionals.]] Sobrarbe ye, como tot l'[[Alto Aragón]], tierra de buen minchar. A [[gastronomía]] local enclui muitos mes platos de [[carne]] que no en altras rechions. A tradición [[ganadería|rematera]] d'esta tierra, chunto con a deficultat t'aconservar as minchas ta l'hibierno facilitó de seguras l'especial desarrollo de tradicions carnicas y conservaderas como a fabricación artesanal de numbrosas variantas de [[chacina]]s y [[matacía]]s, que bi han plegato a estar claus ta entendier a gastronomía local. Clasicas están as [[longaniza]]s (''secallonas'') de [[Boltanya]], como clasicas son as '''[[chireta]]s''', una especialidat culinaria sobrarbenca cuasi desconeixita fuera d'a redolada, que en tien d'[[arroz]], [[pimienta]], y trocez d'o [[liviano]] de [[corder]] (o [[corazón]] y es [[polmón|polmons]] fetos borralla) bien cotraciatos aintre d'o [[bodiello]] de l'animal, que se cuez buens ratos d'antis no se sirbe, con recetas peculiars pendendo d'o lugar, que gosan a incluyir [[hierba aromatica|hierbas aromaticas]] autoctonas que preban d'aromatizar-ne o gusto. As '''[[torteta]]s''' son masaduras d'a [[sangre]] d'o [[tocín]] con [[farina]], [[anís]] (u talment altros licors), a [[grasada]] de l'animal, [[canela]] y belaltras especias, masatas enta una forma d'aniello u rosqueta, que dimpués se fa tostar a l'alto d'una plancha de fierra en alto d'o [[fueco]] u similar, ta fer-las conservables. Dimpués, d'antis no se sirvan, s'han de cuecer bien aintre d'o [[forno]] ta trigar-ne a millor sapia d'as especias. A '''[[butifarda]]''' u butifarra ye o [[mondongo]] tipico d'a redolada, que como altros mondongos d'[[Aragón]], contién en a tripa d'o tocín, a suya sangre con especias, grasa y arroz. O '''[[salmorrello]]''' u ''salmorrejo'' que no ye si que una torta d'[[arroz]] con [[patata]] y [[carne]] de corder u [[craba]]. A '''[[polleta en pepitoria]]''' tammién ye altro plato a gustar. A bels puestos, amés, son aconservatos platos tradicionals de guisada d'es [[pastor]]s; ixes preparatos feban honra d'aproveitar es ingredients como garra no en feba. Cuasi toz tienen a [[patata]] como a base, pero per alto d'ella incluyen trocez de carne, [[vediella]] u [[corder]] per un regular. En son ixemplos as ''Patatas de sopas'' u as ''Patatas con carne''. A repostería d'a redolada ye, amés, rica y variata. As '''[[Torta]]s''' de farina y [[uevo]] con zucre per l'alto son preparato forniatos, fetos per un regular a masaderías. Actualment son famosas en a comarca as unas fetas en [[A Buerda]]. A torta tien una versión mes dulcera encara, con l'interior emplenato de [[carbaza]] u altras fruitas, que se'n diz '''[[pastillo]]'''. Formas mes complicatas se troban a bels lugars, a on que ixas especialidaz gosan a incluir trocez de [[nuez]] u [[abellana]]s. Es '''[[crespiello]]s''' son una varianta local de [[bunyuelo]]s con especias. ==Se veiga tamién== * [[Lista de molimentos de Sobrarbe catalogaus como Bien d'Intrés Cultural]]. * [[Himno de Sobrarbe]]. * [[Condau de Sobrarbe]]. ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{commonscat|Sobrarbe}} *{{es}} [http://www.sobrarbe.com Sobrarbe.com, pachina oficial] *{{es}} [http://www.turismosobrarbe.com Turismo de Sobrarbe] *{{es}} [http://www.ordesa.com Parque Nacional d'Ordesa y Mont perdito] *{{es}} [http://www.naturalezadearagon.com/epguara.php Parque Natural d'a Sierra y Foces de Guara] *{{es}} [http://www.naturalezadearagon.com/epposets.php Parque Natural d'o Posets-Maladeta] {{Municipios Sobrarbe}} {{comarcas d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Sobrarbe|*]] qd9gep6l8vbnth18xoq1erh53qnyeoy Sudafrica 0 2709 2480103 2457469 2026-09-30T19:53:52Z RenatoGar 80073 2480103 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de país | nombre_oficial = Republiek van Suid-Afrika<br /> Republic of South Africa<br /> IRiphabliki yaseNingizimu Afrika | nombre_común = Sudafrica | nombre = Republica de Sudafrica | de = de&nbsp; | imachen_bandera = Flag of South Africa.svg | imachen_escudo = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg | imachen_escudo_grandaria = 60px | simbolos = | imachen_mapa = LocationSouthAfrica.svg | lema_nacional = [http://www.suedafrika.org/sae/en/index.asp?DocumentID=120 !ke e: ǀxarra ǁke] | himno_nacional = [[Nkosi Sikelel' iAfrika]] (Dios bendiga Africa) | capital = [[Pretoria]] (administrativa),<br /> [[Ciudat d'o Cabo]] (lechislativa),<br /> [[Bloemfontein]] (chudicial). | capital_población = 2.893.251 ([[2001]]) | capital_cor_fmt = | capital_cor = 33_55_N_18_27_E_ 33°55′ S 18°27′ E | ciudat_prencipal = [[Johannesburgo]] | idiomas_oficials = [[Idioma Afrikaans|Afrikaans]], [[Idioma zulú|zulú]], [[Idioma xhosa|xhosa]], [[Idioma swazi|swazi]], [[Idioma ndebele|ndebele]], [[Idioma sesotho|sotho]], [[Idioma tsonga|tsonga]], [[idioma tswana|tswana]], [[idioma venda|venda]], [[Idioma pedi|pedi]] y [[Idioma anglés|anglés]] | gubierno = [[Republica]] | enfiladors_titols = [[President de Sudafrica|President]] | enfiladors_nombres = [[Cyril Ramaphosa]] | establimiento = Independencia | establimiento_fitas = &nbsp;• Calendata | establimiento_calendatas = (d'o [[Reino Uniu]])<br /> [[31 de mayo]] de [[1910]] | superficie = 1.219.912 | superficie_posición = 23 | superficie_augua = Espernible | mugas = - [[Kilometro|km]] | costas = 2.500 km | población = 58.775.022 ([[2019]] est.) | población_posición = 26 | población_densidat = 36 | PIB = US$ 532.011 millons | PIB_anyada = 2005 | PIB_posición = 24 | PIB_per_capita = US$ 11.100 (2004) | moneda = [[Rand]] (<code>[[ISO 4217|ZAR]]</code>) | chentilicio = Sudafricano/a{{DACC}} | horario = [[CET]] ([[Tiempo Coordinato Universal|UTC]]+2) | horario_estiu = [[CEST]] ([[Tiempo Coordinato Universal|UTC]]+3) | cctld = .za | codigo_telefonico = 27 | prefixo_radiofonico = S8A-S8Z | codigo_ISO = 710 / ZAF / ZA | miembro_de = [[Unión Africana|UA]], [[ONU]], [[Commonwealth]] | notas = }} A '''Republica de Sudafrica''' ye un [[país]] que se troba situato en a estrimera meridional d'o continent d'[[Africa]]. Muga con os estaus de [[Namibia]], [[Botsuana]], [[Zimbabwe]], [[Mozambique]] y [[Eswatini]]. Antiparte, o [[Lesoto|Reino de Lesoto]] ye un chicot país que se troba enclavato dentro d'a Republica de Sudafrica. Tamién muga a l'este con l'[[Oceano Indico]] y a l'ueste con l'[[Oceano Atlantico]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 43.647.658 habitants (estimación de [[2002]]) en una [[superficie]] d'1.219.912 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 36 hab/km². Sudafrica ye organizata politicament como una [[republica]], y as suyas [[Capital (politica)|capitals]] son [[Pretoria]] (administrativa), [[Bloemfontein]] (chudicial) y [[Ciudat d'o Cabo]] (lechislativa); sindembargo, a mayor ciudat d'o país ye [[Johannesburgo]]. L'actual [[Lista de presidents de Sudafrica|president]] d'o país ye [[Jacob Zuma]]. Sudafrica, que fa parte d'a [[Unión Africana]], d'a [[ONU]] y d'a [[Commonwealth]], ye independient d'o [[Reino Uniu]] dende o [[31 de mayo]] de [[1910]]. En estar un país con una gran diversidat etnica por a suya propia historia, Sudafrica tien muitas luengas oficials: [[Idioma Afrikaans|Afrikaans]], [[Idioma zulú|zulú]], [[Idioma xhosa|xhosa]], [[Idioma swazi|swazi]], [[Idioma ndebele|ndebele]], [[Idioma sesotho|sotho]], [[Idioma tsonga|tsonga]], [[idioma tswana|tswana]], [[idioma venda|venda]], [[Idioma pedi|pedi]] y [[Idioma anglés|anglés]]. A población d'orichen africano ye, alto u baixo, o 75% d'o total d'a población, y arredol d'o 25% son descendients de colonos [[Europa|europeus]] ([[holandeses]], [[alemans]], hugonoz [[occitans]] y [[franceses]], [[angleses]], [[chudieus]] y atros) y dividitos actualment en [[africaners]] y anglofonos. Tamién bi ha minorías d'antigas [[Colonias d'o Reino Uniu|colonias britanicas]], como [[India|indios]]. A [[historia de Sudafrica]] tien como gran diferencia con a resta d'o continent africano a plegata dende [[1625]] de muita población d'orichen europeu a mans d'a ''[[Companyía Neerlandesa d'as Indias Orientals]]'', situación que ye l'fundamentos d'as posteriors luitas entre as poblacions blanca y negra y d'o rechimen d'o ''[[apartheid]]'' institucionalizau dende [[1948]], en rematar a [[Segunda Guerra Mundial]], por a minoría blanca ''[[Boers|boer]]'' d'o ''[[National Party (Sudafrica)|National Party]]'' (''Partiu Nacional''). O rechimen d'o ''apartheid'' y a [[segregación racial]] no remató dica [[1990]], cuan se celebroron as primeras eleccions autenticament libres en o país. Sudafrica se caracteriza por a suya importancia en recursos [[mena|mineros]] en [[oro]], [[diamant]]s, [[carbón]] y cuantos atros minerals. Istos recursos se tornoron d'importancia estratechica mientres a [[Guerra fría]], premitiendo a pervivencia d'o sistema politico d'o ''[[apartheid]]''. == Toponimia == A Republica de Sudafrica tien 11 luengas oficials, estando o nombre d'o país en cadaguna d'ixas luengas o siguient: * ''Republiek van Suid-Afrika'' ([[Idioma afrikaans|afrikaans]]). * ''Republic of South Africa'' ([[Idioma anglés|anglés]]). * ''IRiphabliki yeSewula Afrika'' ([[Idioma ndebele|ndebele]]). * ''IRiphabliki yaseMzantsi Afrika'' ([[Idioma xhosa|xhosa]]). * ''IRiphabliki yaseNingizimu Afrika'' ([[Idioma zulú|zulú]]). * ''Rephaboliki ya Afrika-Borwa'' ([[Idioma pedi|pedi]]). * ''Rephaboliki ya Afrika Borwa'' ([[Idioma sotho|sotho]]). * ''Rephaboliki ya Aforika Borwa'' ([[Idioma tswana|tswana]]). * ''IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika'' ([[Idioma swati|swati]]). * ''Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe'' ([[Idioma venda|venda]]). * ''Riphabliki ra Afrika Dzonga'' ([[Idioma tsonga|tsonga]]). Antiparte, en bels medios politicos africanistas d'ezquierda se gosa emplegar a palabra ''[[Azania]]'' ta o nombre d'o país, en considerar que ''Sudafrica'' ye un nombre d'orichen forano. == Cheografía == {{Articlo principal|Cheografía de Sudafrica}} === Cheografía fisica === [[Imachen:Makuleke4.JPG|right|thumb|250px|Parque de Makuleke.]] Sudafrica se troba situata en o cabo sud d'o [[continent]] d'[[Africa]], en o puesto d'unión entre l'[[Oceano Indico]] a l'este y l'[[Oceano Atlantico]] a l'ueste, estando as suyas mugas terrestres con [[Botsuana]] y [[Zimbabwe]] a o norte, con [[Mozambique]] y [[Eswatini]] a l'este y a o nord-este, y con [[Namibia]] a o nord-ueste. Antiparte, clavato dentro de Sudafrica se troba o chicot país de [[Lesoto]]. Tamién fan parte de Sudafrica a [[isla Prencipe Eduardo]] y a [[isla Marion]], que se troban alto u baixo a una [[distancia]] de 1.900 [[km]] enta o sud, ya amán de l'[[Antarctida]]. A [[superficie]] d'o país ye d'1.219.912 [[km²]], estendillando-se en un territorio cheograficament prou variato. En o centro d'o país se troba o [[disierto d'o Kalahari]], que ye rodiato por un [[altiplano]] dito [[Highveld]], o cual s'estendilla dende 1.500 dica 2.400 [[metro]]s d'[[altaria]] dencima d'o [[livel d'a mar]]. A rechión costera ye estreita y deseparata de l'interior por una succesión de [[montanya]]s. ==== Hidrolochía ==== [[Imachen:Orange River and mountains, South Africa.jpg|left|thumb|250px|O [[río Orange]], o prencipal río d'o país.]] O prencipal río d'o país ye o [[río Orange]], que tien o suyo naixedero en [[Lesoto]] ([[monts Drakensberg]]) y a suya [[desembocadura]] en l'[[Oceano Atlantico]], estando a suya [[cuenca hidrolochica]] a mayor parte d'a [[superficie]] d'o país, y fendo de muga con [[Namibia]] en zaguerías d'o suyo recorrito. O segundo río en importancia de Sudafrica y o [[río Limpopo]], que desaugua en l'[[Oceano Indico]] fendo de muga a o norte con [[Botsuana]] y [[Zimbabwe]]. Antiparte, o tercer río d'o país ye o [[río Vaal]], un afluent d'o río Orange. ==== Climatolochía ==== En Sudafica se puet trobar cuatre trazas climaticas prencipals: * [[Clima mediterranio]]: en a redolada d'o Cabo. * [[Clima subtropical humido]]: en a rechión de [[Durban (Sudafrica)|Durban]]. * [[Clima desertico]]: en a costa atlantica. * [[Clima tropical]]: en as planas d'o norte. === Cheografía humana === A [[Población humana|población]] total d'o país ye de 43.647.658 (estimación de [[2002]]), estando as prencipals ciudaz d'o país [[Ciudat d'o Cabo]] (2.984.100 habitants, estimación de [[2004]]), [[Durban (Sudafrica)|Durban]] (2.531.300 habitants, estimación de 2004), [[Johannesburgo]] (1.975.500 habitants, estimación de 2004) y [[Pretoria]] (1.473.800 habitants, estimación de [[2004]]). === Cheografía politica === Dica [[1994]], mientres l'<nowiki></nowiki>''[[apartheid]]'', Sudafrica se trobaba dividita en nomás que 4 provincias, amás de 10 [[Bantustán|bantustans]] formalment independients encara que a comunidat internacional no reconoixeba ixas pseudo-independencias. Cuan remató o rechimen anterior desapareixioron os bantustans y a 4 provincias se dividioron en territorios mas chicoz. En l'actualidat, asinas, a Republica de Sudafrica se divide administrativament en 9 [[Provincias de Sudafrica|provincias]]: [[Imachen:Mapa de Sudáfrica con etiquetas en español.svg|right|thumb|250px|División politica d'o país.]] {|style="background:transparent" cellspacing="0" cellpadding="0" |- valign="top" |style="width:600px"| {|class="wikitable sortable" ![[Provincias de Sudafrica|Provincia]]!!<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20130115104831/http://www.info.gov.za/documents/constitution/1996/96cons6.htm#103 ''Constitution of the Republic of South Africa. Chapter 6 - Provinces''] ([[Gubierno de Sudafrica]])</ref>[[Capital (politica)|Capital]]<ref name=about>{{cita libro|primero=Delien |último=Burger |títol=South Africa Yearbook 2008/09 |url=http://www.gcis.gov.za/resource_centre/sa_info/yearbook/2008-09.htm |calendata_acceso=23 de septiembre de 2009|autor=Sistema Gubernamental de Información y Comunicación|lugar=Pretoria |isbn=978-0-621-38412-3 |página=7–24 |capítulo=The land and its people |urlcapítulo=http://www.gcis.gov.za/resource_centre/sa_info/yearbook/2009/chapter1.pdf|idioma=Inglés}}</ref>!![[Superficie]] ([[km²]])<ref name=about />!![[Población humana|Población]] ([[2007]])<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110221195700/http://www.statssa.gov.za/Publications/CS2007Basic/CS2007Basic.pdf ''Community Survey 2007: Basic results''].</ref> |- |[[Provincia d'o Cabo Septentrional|Cabo Septentrional]]<br />(''Northern Cape'')||[[Kimberley (Cabo Septentrional)|Kimberley]]||align=right|361.830||align=right|1.058.060 |- |[[Provincia d'o Cabo Occidental|Cabo Occidental]]<br />(''Western Cape'')||[[Ciudat d'o Cabo]]||align=right|129.370||align=right|5.278.585 |- |[[Provincia d'o Cabo Oriental|Cabo Oriental]]<br />(''Eastern Cape'')||[[Bhisho]]||align=right|169.580||align=right|6.527.747 |- |[[Provincia d'o Estau Libre|Estau Libre]]<br />(''Free State'')||[[Bloemfontein]]||align=right|129.480||align=right|2.773.059 |- |[[Gauteng]]||[[Johannesburgo]]||align=right|17.010||align=right|10.451.713 |- |[[KwaZulu-Natal]]||[[Pietermaritzburg]]||align=right|92.100||align=right|10.259.230 |- |[[Provincia de Limpopo|Limpopo]]||[[Polokwane]]||align=right|123.900||align=right|5.238.286 |- |[[Mpumalanga]]||[[Nelspruit]]||align=right|79.490||align=right|3.643.435 |- |[[Provincia d'o Nord-ueste|Nord-ueste]]<br />(''North West'')||[[Mafikeng]]||align=right|116.320||align=right|3.271.948 |-class="sortbottom" |colspan="2"|'''Total'''||align=right|'''1.219.080'''||align=right|'''48.502.063''' |} | |} == Historia == {{Articlo principal|Historia de Sudafrica}} Encara que mientres o periodo de l'''[[apartheid]]'' (u mesmo en momentos anteriors de supremacía colonial) se miró d'aparentar que a Historia de Sudafrica prencipiaba nomás en plegar l'hombre blanco en o territorio, a Historia de Sudafrica prencipia mesmo dende que apareixe l'hombre en o continent africano, en haber-ie tamién importants chacimientos arqueolochicos ta l'estudio d'os antipasatos de l'hombre. Mesmo s'explicaba que cuan en [[1652]] plegoron os colonizadors europeus, en o territorio de l'actual Sudafrica nomás i viviban que chicoz grupos de población ixeminata formatos por cazadors-recolectors sin garra civilización, y que en o [[sieglo XVII]] i plegoron os primers grupos de [[bantús]], que se deciba que yeran una mica mas (encara que no guaire) civilizatos.<ref>{{es}} (Johnson, 2005:37)</ref> Mientres o periodo d'os navegants [[Europa|europeus]] (primero d'o [[Reino de Portugal]], y dimpués d'o [[Reino de Francia]] y d'o [[Reino Uniu]]) enta la [[India]], Sudafrica se convertió en una fita important en ixa rota comercial, encara que a suya explotación no prencipió dica o sieglos [[Sieglo XVII|XVII]]-[[Sieglo XVIII|XVIII]], cuan bi plegoron os colonos [[Países Baixos|neerlandeses]], substituyius en o [[sieglo XIX]] por os britanicos, que facioron convertir-se en o territorio una d'as suyas [[Colonias d'o Reino Uniu|colonias]]. Mientres o sieglo XIX, l'actual Sudafrica estió puet que o solo lugar a on esclató una guerra entre colonizadors blancos, a dita [[Guerra d'os Boers]], que remató con a redota d'os colonos d'orichen neerlandés, encara que dende prencipios d'o [[sieglo XX]] os ''[[boers]]'' conquirioron una parte important d'o poder politico en o territorio, rematando con a imposición de l' ''[[apartheid]]'' oficialment dende [[1948]], en rematar a [[Segunda Guerra Mundial]]. Sindembargo, l' ''apartheid'' y a [[segregación racial]] rematoron en os [[anyos 1990]] con a cesión d'o poder politico a la mayoría d'a población d'o país, de [[raza negra]]. === Prehistoria === [[Imachen:Australopithecus africanus - Cast of taung child.jpg|left|thumb|250px|O cranio d'o dito ''[[Nin de Taung]]'', d'a especie ''[[Australopithecus africanus]]'', trobato en Sudafrica en [[1924]].]] O territorio de Sudafrica tien beluns d'os mas antigos [[Chacimiento arqueolochico|chacimientos]] [[Paleoantropolochía|paleoantropolochicos]] conoixitos dica hue, con [[Kenya]] y [[Etiopia]]. Asinas, en [[1924]] se i trobó un [[cranio]] fosil d'un nin d'a especie ''[[Australopithecus africanus]]'', dito o ''[[Nin de Taung]]'', a man d'a localidat de [[Taung]], en a [[Provincia d'o Nord-ueste]], encara que a comunidat cientifica no aceptó a valideza d'o fósil dica os [[anyos 1950]].<ref>{{es}} (Johnson, 2005:40)</ref> Fa 3 milions d'anyadas, l'actual territorio sudafricano yera ocupato por bellos grupos d'''[[Australopithecus]]'', seguntes as troballas feitas en as espelungas de [[Sterkfontein]] y [[Kromdraai]]. Istos grupos de [[prehominidos]] fuoron succeditos por chents d'o [[Chenero (biolochía)|chenero]] ''[[Homo]]'', incluyindo-ie ''[[Homo habilis]]'', ''[[Homo ergaster]]'' y hombres modernos (''[[Homo sapiens]]''). D'os ''Homo habilis'' destacan os chacimientos de Sterkfontein (datato en 3,3 milions d'anyadas d'antiguidat), [[Swartkrantz]], [[Drimolen]] u [[Kromdal]].<ref>{{es}} (Johnson, 2005:41)</ref> En a provincia de [[KwaZulu-Natal]] (espelunga Border) se i troboron os mas antigos vestichios dica hue d'o emplego de [[tecnolochía]] asociata a humans modernos, datata alto u baixo en 195.000 anyadas.<ref>{{es}} (Johnson, 2005:42)</ref> L'actual población sudafricana apareix en o territorio fa alto u baixo 40.000 anyadas, encara que vinculada con a población anterior d'o territorio, y son os ditos ''[[khoisan]]'' (termin que hue se prefiere a ''[[bosquimans]]'' u ''[[hotentoz]]'', consideratos denigrants en estar asociatos a las denominacions emplegatas mientres o dominio colonial y l' ''apartheid''), encara que en realidat se trataba de dos grupos humans diferents, os ''[[khoi]]'' y os ''[[san]]'', con diferencias entre éls nomás que lingüisticas.<ref>{{es}} (Johnson, 2005:45)</ref> Istos grupos creyoron un [[arte rupestre]] propio, que s'estendilla dica l'actual [[Namibia]], con pinturas de 27.000 anyadas d'antiguidat u gravatos de 10.000 anyadas.<ref>{{es}} (Johnson, 2005:47)</ref> D'istos grupos, os ''san'' viviban d'a [[cazata]] (incluyindo-ie a [[pesca]]) y d'a recolección d'alimentos, en chicoz grupos con poco desarrollo de poder social u politico,<ref>{{es}} (Johnson, 2005:48)</ref> y os ''khol'' viviban d'a [[ganadería]] de [[Ovis orientalis aries|uella]]s dende o [[sieglo I]], estendillatos por o territorio encara que con mayor desarrollo socio-politico.<ref name="Johnson49">{{es}} (Johnson, 2005:49)</ref> Iste proceso d'adopción d'a ganadería fació que a luenga se deseparase entre istos dos grupos, en emplegar os ''khol'' termins relativos a la ganadería desconoixitos ta los ''san''.<ref name="Johnson49"/> No i heba denguna atra esferecia important entre os dos grupos, y pareix que os ''khol'' adhibioron a o suyo grupo a muitos ''san'', vivindo os dos grupos en a dita [[Edat de Piedra]].<ref name="Johnson50">{{es}} (Johnson, 2005:50)</ref> [[Imachen:Bantu Phillipson.png|left|thumb|250px|As migracions d'os [[bantús]] dende l'actual [[Camerún]] dica Sudafrica, en trescruzando a mitat d'[[Africa]].]] L'[[agricultura]], as [[ferramienta]]s agricolas y a [[Edat de Fierro]] plegoron enta l'actual Sudafrica con os [[bantús]], que marchoron dende l'actual [[Camerún]] arredol d'o [[sieglo XVI aC]], ye fácil que por a [[desertificación]] d'o [[disierto d'o Sahara]], plegando a Sudafrica en dos grupos: uno baixando por a costa de l'[[Oceano Atlantico]] (encara que iste grupo tamién se diz que quedó en l'actual [[Namibia]]), l'atro viachando enta l'este dica [[Tanzania]] (a on plegó o [[sieglo XI aC]]) y luego enta o sud dica [[Malaui]], estando iste zaguer grupo l'inventor d'a [[metalurchia]] en o [[sieglo IX aC]] mientres a suya estadía en Tanzania, y fendo dentrar o territorio sudafricano en a [[Edat de Fierro]].<ref name="Johnson50"/> Se conoix tamién que arredol d'os sieglos [[Sieglo IV|IV]] y [[Sieglo V|V]] s'establioron a o sud d'o [[río Limpopo]] nuevos grupos d'[[Agricultura|agricultors]] y [[Ganadería|ganaders]] d'o grupo etnico d'os [[bantús]], que dimpués se tresladoron encara mes enta o sud, enta l'actual [[Provincias de Sudafrica|provincia]] de [[KwaZulu-Natal]], a on se troba o lugar d'ocupación mas antiga conoixita d'istos grupos, que ye de [[1050]]. O grupo bantú que s'establió mas a o sud estioron os [[xhosas]], que plegoron dica o [[río Fish]], en l'actual [[provincia d'o Cabo Oriental]]. Istas poblacions, que culturalment perteneixeban a la [[Edat d'o Fierro]], desplazoron a grupos etnicos mas atrasatos culturalment y que i viviban d'antis mas. Sindembargo, dica la plegata a o territorio d'os [[Portugal|portugueses]], tecnicament istas poblacions encara viviban en a [[Prehistoria]], por no conoixer pas a [[escritura]]. En o [[sieglo X]] apareix o primer estau en o territorio de l'actual Sudafrica, o [[reino de Mapungubwe]]<ref name="Johnson57">{{es}} (Johnson, 2005:57)</ref> (o [[chacimiento arqueolochico]] d'os repuis d'a suya antiga [[Capital (politica)|capital]], [[Mapungubwe]], fuoron declaratos [[Patrimonio d'a Humanidat]] en [[2003]] por a [[UNESCO]]), y dende meyatos d'o [[sieglo VIII]] bi heban ciudaz-estau que feban [[comercio]] con [[Omán]], [[India]] u [[China]].<ref name="Johnson57"/> Una d'as caracteristicas d'ixas envueltas yera a practica d'a [[menería]], con [[mena]]s de [[fierro]], [[Estanyo (elemento)|estanyo]], [[oro]] u [[cobre]], estando istos dos zaguers productos destinatos a la suya exportación y os dos primers a o suyo consumo local.<ref name="Johnson57"/> Sindembargo, cuan se descubrió en [[1933]] o chacimiento de Mapungubwe, fue ignorato, por contradecir as teorías d'o ''[[apartheid]]'' que negaban a existenxia d'un estau en a rechión antis de plegar-ie os colonizadors blancos.<ref name="Johnson60">{{es}} (Johnson, 2005:60)</ref> O reino de Mapungubwe s'adedicaba a ormino a o comercio, y con o estau d'o [[Gran Zimbabwe]], establito a o norte en o sieglos [[Sieglo XII|XII]]-[[Sieglo XV|XV]], estioron en contacto con as primers ciudaz establitas en a costa de l'actual [[Mozambique]], con qui praticaban o comercio y que yeran as suyas intermediarias con China u la India.<ref name="Johnson60"/> === A presencia portuguesa === [[Imachen:Gama route 1.svg|right|thumb|250px|Rota de [[Vasco da Gama]] enta la [[India]] dende as costas sudafricanas.]] Os navegants portugueses plegaron a la redolada en o suyo camín enta la [[India]], cuan en [[1488]]<ref>{{es}} (Johnson, 2005:81)</ref> i plegó [[Bartolomeu Dias]], que clamó a o lugar ''Cabo das Tormentas'' (Cabo d'as Tronatas, en [[Idioma aragonés|aragonés]]) por o mal [[orache]] que i trobó en a redolada. Bartolomeu Dias estió o primer europeu en plegar dica a o sud d'o continent d'[[Africa]], ubriendo asinas una vía ta o [[comercio]] d'[[Europa]] con [[Asia]] a traviés de l'[[Oceano Atlantico]] y de l'[[Oceano Indico]], evitando o comercio con os territorios controlatos por l'[[Imperio Otomán]]. Sindembargo, en tornar a [[Portugal]], por motivos de caire propagandistico, o [[Lista de reis de Portugal|rei]] [[Chuan II de Portugal]] li cambió o nombre a o lugar enta ''Cabo da Boa Esperança'' ([[Cabo de Buena Esperanza]] en aragonés), nombre que mantién encara hue, ta evitar a mala fama d'o lugar asociata a lo nombre que li heba puesto Bartolomeu Dias. Dies anyadas dimpués d'o viache de Bartolomeu Dias, una nueva flota portuguesa, mandata por [[Vasco da Gama]], marchó de Portugal enta [[Calcuta]], en pasando por o Cabo de Buena Esperanza y trescruzando luego l'[[Oceano Indico]]. Sindembargo, en istos primers viaches os portugueses no s'instaloron pas en o territorio sudafricano, encara que creyoron [[factoría]]s en bels puestos d'[[Angola]], de [[Mozambique]] y d'atros puestos d'[[Africa Oriental]], amás d'en [[Goa]], en territorio indio, y en [[Macau]], en [[China]]. O motivo de que no s'instalasen en Sudafrica yera, d'una man, que yera difícil recalar-ie en o viache de tornata dende la India, por a dirección d'os vientos predominants, y d'atra man, l'ausencia en o territorio d'a posibilidat de trobar-ie [[alimento]]s, amás que l'actitud d'os nativos no yera pas muit amistosa.<ref>{{es}} (Johnson, 2005:82)</ref> A vegatas bi habió desembarcos puntuals, ta apropiar-sen de [[Bos taurus|vacas]] d'os nativos, como en [[1510]], cuan desembarcó l'almirant Francisco de Almeida, qui morió chunto con 50 d'os suyos soldatos en un combate con os nativos.<ref name="Johnson, 2005:83">{{es}} (Johnson, 2005:83)</ref> Tampoco podeba estar o territorio una fuent d'[[Esclavitut|esclavos]], en no existir-ie pas dengún estau centralizato con elites que esdeveniesen os proveidors d'esclavos d'os portugueses, intermediarios que caleba tener ta que controlasen o territorio, situación que sí troboron os portugueses en atros puestos,<ref name="Johnson, 2005:83"/> como en os territorios d'[[Angola]], [[Mozambique]] u o [[golfo de Guinea]]. Encara que os portugueses facioron bels alcuerdos con as poblacions d'a redolada, istos pactos no s'han conservato pas dica hue. O portugueses no ocuporon pas o territorio, sino que nomás lo trescruzaban, amás de i acullir a os supervivients d'os naufrachios escaicitos en a rota comercial. A chesta d'os portugueses fue recullita por o [[poeta]] portugués [[Luís de Camões]] en o suyo poema epico ''[[Os Lusíadas]]''.<ref name="WDL">{{cita web |url = http://www.wdl.org/en/item/11198/ |títol = The Lusiads |website = [[World Digital Library]] |calendata = 1800-1882 |calendata_acceso = 2013-08-31 }}</ref> Dica o [[sieglo XVII]] a situación en Sudafrica continó estando alto u baixo igual, dica que i plegoron en [[1652]] os [[Países Baixos|neerlandeses]]. === A presencia neerlandesa === [[Imachen:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|right|thumb|250px|[[Jan van Riebeeck]] establix una factoría en o Cabo de Buena Esperanza o [[6 d'abril]] de [[1652]], en un cuadro de [[Charles Davidson Bell]].]] En o [[sieglo XVII]], os habitants d'os [[Países Baixos]] (ye decir, os neerlandeses) consolidoron a suya independencia, luego d'una luenga guerra con [[Espanya]], en perteneixer ixe territorio tamién a la [[Casa d'Austria]]. O nuevo país, volcato enta o [[comercio]], establió una companyía comercial ta las suyas transaccions con a [[India]] y o sud-este d'[[Asia]], a dita ''[[Companyía neerlandesa d'as Indias Occidentals]]'', y continó con o camín ubierto por os portugueses, encara que os neerlandeses sí que instaloron bellas factorías comercials en l'actual Sudafrica. Asinas, o [[6 d'abril]] de [[1652]] [[Jan van Riebeeck]]<ref name="Johnson84"/> establió un puesto ta abastir os [[barco]]s neerlandeses en o cabo de Buena Esperanza, y mientres os sieglos [[Sieglo XVII|XVII]] y [[Sieglo XVIII|XVIII]] continó a expansión d'a chicota colonia neerlandesa. A calendata d'o desembarco neerlandés fue considerata por a población afrikaner de Sudafrica dica fa pocas anyadas como a calendata de creyación de Sudafrica.<ref>{{es}} (Johnson, 2005:85)</ref> Tamién a ''[[Companyía anglesa d'as Indias Occidentals]]'', competidora d'a suya cuasi homonima neerlandesa, s'heba instalato en ixe inte en Sudafrica, prencipiando una rivalidat comercial entre as dos companyías que yera amás una rivalidat politica entre os dos países a que perteneixeban. Mesmo os britanicos preboron d'instalar-ie una colonia de tipo penal mientres o [[sieglo XVII]], antis d'o desembarco neerlandés.<ref name="Johnson84">{{es}} (Johnson, 2005:84)</ref> Os primers colonos neerlandeses estioron una comunidat muit chicota, y prencipiaron os [[matrimonio]]s mixtos con a población [[khoi]] d'a redolada, estando o primer matrimonio mixto conoixito en [[1656]].<ref name="Johnson86">{{es}} (Johnson, 2005:86)</ref> Dica [[1689]] no creixió a población de colonos blancos, en plegar-ie un grupo de 180 [[hugonoz]] fuyitos d'as [[Guerras de relichión de Francia|Guerras de relichión]] de [[Francia]].<ref name="Johnson86"/> Tamién bi plegoron chicoz grupos d'[[alemans]]. Cuan os colonos neerlandeses en o suyo abance enta l'interior d'o territorio se troboron con os [[xhosas]] en o suyo camín enta o sud dende o [[río Fish]], prencipiaron una serie de luitas entre toz dos pueblos, que competiban por l'aproveitamiento d'os mesmos recursos naturals d'a redolada, basicament a tierra y l'[[alimento]]. Antiparte, os colonos neerlandeses, ta disponer de mas mano d'obra, prencipiaron a importar población dende atros territorios que controlaban u que se trobaban en as suyas rotas comercials, como [[Madagascar]], u os actuals países d'[[Indonesia]] y [[India]], que son en a suya mayor parte lo fundamento de l'actual población sudafricana d'orichen asiatico. === A presencia britanica === [[Imachen:Cape Colony00.jpg|dreita|thumb|250px|Mapa d'a colonia neerlandesa d'o Cabo en [[1809]].]] En [[1797]], mientres as [[Guerras napoleonicas]], os [[Países Baixos]] y o [[Reino Uniu]] luitoron entre sí en a dita [[Cuatrena Guerra anglo-neerlandesa]], y as tropas de l'[[Exercito britanico]] fuoron ninviatas a ocupar as posesions neerlandesas en o cabo de Buena Esperanza, ta evitar amás a posible influencia d'as ideyas d'a [[Revolución Francesa]] en un puesto tan sensible ta la suya politica colonial como yera la India, en trobar-se a colonia neerlandesa clavata en a rota enta la India. En continar os Países Baixos a suya alianza militar como o estau satelite que yera en ixe inte d'a [[Francia]] de [[Napoleón Bonaparte]], o Reino Uniu s'annexionó o territorio en [[1805]], continando dimpués con una politica d'expansión enta o norte d'a colonia, a cual cosa fació que bi hese encara mas luitas contra os xhosas, plegando a nueva muga con iste pueblo dica o [[río Fish]], linia de muga que os britanicos fortificaron en establir-ie cuantos [[fuerte]]s. Os colonos d'orichen [[Países Baixos|neerlandés]], que se veyeban discriminatos en o poder en a nueva colonia britanica, marchoron y s'establioron en parti mas a o norte, a on fundoron bellas comunidaz independients que yeran en luita con a población negra d'a redolada, encara que tamién yeran en tensión con a colonia britanica, que veyeba istas tierras ocupatas por os colonos neerlandeses (u ''[[boers]]'', como yeran ditos ya en ixas envueltas) como o suyo futuro territorio d'expansión colonial. == Economía == {{Articlo principal|Economía de Sudafrica}} [[Imachen:Diamond-gem7-52a.jpg|right|thumb|250px|Un [[diamant]] d'a [[mina Kimberley]], en Sudafrica.]] A [[economía]] de Sudafrica ye a economía mas gran d'Africa, y suposa alto u baixo a cuatrena parte d'o [[PIB]] total d'o continent, por a cual cosa ye un important motor economico continental; ye a 24<sup>ena</sup> economía d'o mundo. Destaca como actividat economica prencipal a [[menería]], en estar Sudafrica muit rica en recursos minerals, destacando-ie o [[carbón]] y bellos metals y minerals preciosos, como [[oro]], [[platín|platino]] y [[diamant]]s. Asinas, Sudafrica ye o segundo país d'o mundo en producción d'oro dezaga de [[China]] con o 15% d'a producción mundial, tenendo sindembargo un 25% d'as reservas mundials d'ixe metal; ye tamién o primer país productor de platino, producindo o 75% d'a producción mundial d'iste metal; y ye o 5<sup>eno</sup> país productor de diamants. Se i puet trobat tamién produccions importants de [[cobre]], [[uranio]] y [[níquel]], amás de produccions mas chicotas d'atros metals i minerals. Tamién destaca o país por a suya [[industria]], que ye a industria con una diversificación mas gran y amás a industria mas potent d'o continent; cal mencionar as industrias d'os sectors automovilistico, de transformación de minerals, de transformación de biens agricolas y ganaders, de producción d'[[enerchía]] y d'o sector aeronautico. [[Imachen:Gauteng-Sheep Farming-001.jpg|left|thumb|250px|Uellas en una grancha sudafricana.]] Respective de l'[[agricultura]], que ocupa alto u baixo o 12% d'a superficie d'o país, Sudafrica produce cantidaz prou importants de [[Zea mays|panizo]], [[Triticum|trigo]], [[Saccharum officinarum|canya de zucre]], [[fruita]]s y [[legumbre]]s, sin xublidar-se d'a suya [[viticultura]] (en [[2005]], Sudafrica estió o 9<sup>eno</sup> productor mundial de [[vin]], con arredol de 600 millons de litros). En a [[ganadería]], destaca por as [[Ovis orientalis aries|uellas]] y por a prodicción d'a suya [[avicultura]]. Tamién produce [[lana]] y [[leit]], derivatos d'a ganadería. Sudafrica destaca tamién por o suyo sector turistico, en estar o país prou densenvolicato ta ufrir a los turistas una estructura adecuata a las suyas potencialidaz: Sudafrica tien un amplo rete de [[Parque nacional|parques nacionals]], ta o turismo de naturaleza, y unas [[placha]]s con [[clima mediterranio]] y sin problemas de masificación. A [[divisa]] de Sudafrica ye o [[rand]], que se divide en 100 [[centau]]s (ye decir, centimos). == Esporte == * {{Articlo principal|Esporte en Sudafrica}} [[Imachen:Frantz-Kruger-2010.jpg|200px|thumb|O lanzador de disco [[Frantz Kruger]] en 2010.]] Sudafrica fue alpartada d'organizacions internacionals esportivas por a suya suya politica d'o apartheid dende os anyos 1960 dica 1992. Lo [[Comité Olimpico Internacional|COI]] decidió que Sudáfrica estase excluyida de traza permanent d'os [[Chuegos Olimpicos de Verano]] y d'[[Chuegos Olimpicos d'hibierno|hibierno]] dica que no eliminase as leis que discriminaban a la población de raza negra que viviba en o país (entre éls, os esportistas). Seguntes as normas olimpicas, lo COI prohibe que "nomás un sector" (racismo u exclusión d'as mullers) d'un país participe en os Chuegos Olimpicos y en Sudáfrica existiba lo racismo enta los negros. En 1990, i hai un cambio de politica y elimina lo apartheid per lo que se le permitió tornar a participar nuevament en os Chuegos Olimpicos de Verano, en [[Chuegos Olimpicos de Barcelona 1992|Barcelona 1992]], y en [[Chuegos Olimpicos d'hibierno de 1994|Lillehammer 1994]] en os d'hiberno pero no podió utilizar a suya bandera, habió d'usar una bandera especial pa ditas edicións. En los siguients Chuegos, en [[Chuegos Olimpicos d'Atlanta 1996|Atlanta 1996]], podió tornar a utilizar nuevament a suya bandera y incorporarse como miembro de pleno dreito en lo COI. Os esportes mes populars son o [[rugby]] y o [[cricket]] practicaus prencipalment por personas de raza blanca y o [[fútbol]] practicau cheneralment por chugadors de raza negra, istas tendencias de practicar un l'esporte seguntes a raza u clase social zaguerament son en retroceso. Atros esportes populars individuals son a [[natación]], l'[[atletismo]], [[golf]], [[boxeyo]], [[tennis]] y [[surf]]. === Competicions esportivas=== Sudafrica bi ha organizato os [[Campionatos Mundials de Fútbol de 2010]], os primers organizatos en Africa. ==== Chuegos Olimpicos ==== * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]]. == Bibliografía consultada == * {{es}} R.W. Johnson: ''Historia de Sudáfrica'', Grupo Editorial Random House Mondadori, S.L., [[Barcelona]], setiembre de [[2005]], {{ISBN|84-8306-633-5}} == Vinclos externos == {{commonsart|South Africa|Sudafrica}} * {{en}} [http://www.gov.za/ Pachina web oficial d'o Gubierno de Sudafrica]. * {{en}} [http://www.parliament.gov.za/ Pachina web oficial d'o Parlamento de Sudafrica]. * {{en}} [http://www.statssa.gov.za/ Pachina oficial d'Estatistica de Sudafrica]. * {{en}} [http://www.southafrica.net/ Pachina web oficial de Turismo de Sudafrica]. == Referencias == {{Listaref|2}} {{Africa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Sudafrica|*]] b04vthq5ggrpnjk7j8k7m8xmyro3pv5 Islam 0 2931 2480007 2425928 2026-09-30T18:35:07Z RenatoGar 80073 2480007 wikitext text/x-wiki {{Articlo 1000|+10}} [[Imachen:Mosque.svg|thumb|right|150px|Silueta d'una [[mesquita]], templo de l'islam.]] L''''islam''', que en [[idioma arabe|arabe]] (إسلام) significa "sosmesa", ye una d'as tres grans [[relichión|relichions]] [[monoteísmo|monoteístas]], chunto con o [[chudaísmo]] y lo [[cristianismo]], estando-ne la tercera por orden cronolochico. A la persona que practica l'islam li se clama [[musulmán]], u tradicionalment "moro" (d'o [[latín]] ''< maurus'' "habitant de [[Mauritania]])<ref>{{es}} [[Francho Nagore Laín]]: ''Vocabulario de la Crónica de San Juan de la Peña (versión aragonesa, s. XIV)'', [[Universidat de Zaragoza]], [[2021]], {{ISBN|978-84-1340-315-1}}, p.315.</ref>. Ta los suyos creyents, l'orichen de l'islam se troba en a revelación feita a lo profeta [[Mahoma]] (u mas correctament en arabe "Muhammad") por [[Dios]] en a ciudat d'[[a Meca]] en o [[sieglo VII]] y que recibió a traviés de l'[[arcánchel Sant Gabriel]], y no consideran que sía una nueva relichión, so que la mesma verdat que Dios ha revelau a traviés de toz os suyos profetas a cada pueblo, revelación que se troba recullida en l'<nowiki></nowiki>''[[Alcorán]]'', que ye lo libro sagrau de l'islam. Os devotos consideran que l'islam ye a la vegada una relichión y tamién una forma plena de vida, amenistando-se que lo creyent se sosmeta a la voluntat de [[Dios]] ta trobar asinas a suya [[salvación]]. Consideran que Mahoma ye un profeta que contina con a linia de profetas anteriors, como [[Abrahán]] (''Ibrahim'', en arabe), [[Moisen]] (''Mussa'' en arabe) y [[Chesús de Nazaret]] (''Issa'' en arabe), encara que la linia mayoritaria islamica considera tamién que lo mensache transmitiu por os profetas anteriors ha estau alterau y que Mahoma ye lo profeta que recupera lo mensache orichinal y autentico en a suya perfección, zarrando asinas o ciclo que s'heba iniciau con Abraham. En consecuencia, afirman que las palabras pronuciadas por o profeta Mahoma y los suyos actos constituyen un modelo que cualsiquier musulmán ha de seguir, estando las palabras d'o profeta Mahoma recullidas en los ''[[hadit]]s'', que son cuasi tan sagraus como en ye l'<nowiki></nowiki>''Alcorán'', constituindo lo conchunto d'<nowiki></nowiki>''Alcorán'' y ''hadits'' la clamada ''[[sunna]]'' u tradición islamica. As practicas basicas de l'islam consisten en respectar os clamaus "[[pilars de l'islam]]", que son cinco actos de devoción obligatorios ta los musulmans ta obtener a salvación y la creyencia en l'[[Aqida]] (os seis articlos d'a fe). D'atra man, una d'as caracteristicas d'a relichión islamica ye de no tener [[liturchia]] ni garra [[clero]] u clase sacerdotal (encara que bellas variants de l'islam minoritarias sí que en poseyen), en considerar que no ha d'haber garra intermediario entre [[Dios]] y cadagún d'os creyents. En no existir una clase sacerdotal encargada d'a interpretación y aplicación d'as normas relichiosas y en dabant d'a posibilidat de multiples interpretacions, a practica consuetudinaria ha fixau poquet a poquet un conchunto de normas, que coonforman a clamada ''lei islamica'' (''[[Sharia]]''), que ha de dirichir por completo la vida d'os creyents, mesmo en a suya versant publica que privada, tenendo mesmo consecuencias tamién ta la vida politica, economica u social. [[Imachen:Islam percentage by country.png|dreita|thumb|250px|Mapa que amuestra la proporción de musulmans en os países d'o mundo.]] Actualment l'islam se troba dividiu en dos grans brancas principals, a branca [[Sunnismo|sunnita]] y la branca [[Chiismo|chiita]], estando actualment con muita diferencia predominant la primera, a la que perteneixen alto u baixo lo 90% d'os musulmans y que ye amás a mas estendillada arredol d'o mundo, estando d'atra man a mayor parte d'os chiitas concentraus en una aria cheografica restrinchida cuasi que nomás a [[Irán]], [[Iraq]] y [[Libano]]. Tanimientres, tamién bi ha atras brancas muito mas minoritarias, amás de diferencias d'interpretación plasmadas en corrients adintro de cadaguna d'as brancas principals. L'islam ye practicau por mas de 1.500 millons de personas, bien amán d'o 25% d'a población mundial, estando asinas a segunda relichión mas practicada d'o planeta dimpués d'o [[cristianismo]]. O país d'o mundo con mayor numero de practicants de l'islam ye [[Indonesia]], representando alto u baixo lo 13% d'os musulmans; en o [[subcontinent indio]] viven arredol d'o 31% d'os musulmans, en [[Orient Proximo]] un 20& y finalment un 15% en l'[[Africa subsahariana]]. Tanimientres, tamién existen nuclios importants de practicants de l'islam en [[China]] y [[Rusia]], y en [[Europa]] destaca la presencia musulmana mas que mas en [[Bosnia y Herzegovina]] y [[Albania]], herencio de cuan ixos países feban parte de l'[[Imperio otomano]]. Finalment, en a segunda metat d'o [[sieglo XX]] se produció una important corrient migratoria dende los países debanditos enta los países d'[[Europa occidental]] y [[Estaus Unius]] y, como consecuencia, han apareixiu nuclios de practicants de l'islam en ixos países. D'atra man, en [[Estaus Unius]] bels [[afroamericanos]] 'han convertiu a l'islam como parte d'un proceso d'autoafirmación d'a suya personalidat propia. == Etimolochía == A voz "islam" ye en [[idioma arabe]] y [[alfabeto arabe]] الإسلام, y lo suyo significau ye la "submisión y subchección a las órdens de Dios", en alusión a lo sosmetimiento voluntario d'o creyent a ixos deseyos divinos. Historicament en cuantas luengas a los creyents en l'islam se lis ha clamau "musulmans" (de l'arabe مُسْلِم, "muslim", orichinalment significando "qui se fa chicot" y, en arabe moderno, "qui se sosmete"), u tamnién "mahometans" (derivando-se ista palabra d'o nombre de [[Mahoma]], o profeta de l'islam), reservando-se actualment un derivau d'islam, "[[islamismo]]", ta designar a una visión de traza politica de l'islam, que lo fa convertir-se en una [[ideolochía]] politica. Cal parar cuenta tamién que gosa emplegar-se la palabra "islam", a sobén en mayuscla, ta designar o conchunto d'o [[mundo islamico]], de vegadas dito tamién "[[Civilización islamica]]", y las suyas realizacions culturals dende los oríchens d'ista relichión dica l'actualidat. == Historia de l'islam == {{Articlo principal|Historia de l'islam}} [[Imachen:Al Khazneh.jpg|dreita|thumb|250px|Un d'os monumentos de [[Petra (ciudat)|Petra]], a on de feito naixió l'islam en estar aquí a on [[Mahoma]] recibió la suya revelación.]] Se conoix poca cosa d'os oríchens de l'islam, en estar a mayor parte d'a suya historia inicial una reconstrucción posterior mientres o [[sieglo X]] y lo [[sieglo XI]] con un obchectivo politico de lechitimación d'un poder musulmán que se trobaba immerso en un periodo de fragmentacions, divisions internas y que pretendeba asolar-se sobre un pasau d'esplendor y expansión territorial fulgurant dende los suyos oríchens en a [[peninsula arabica]]. Asinas por eixemplo l'amuestra la evolución de l'<nowiki></nowiki>''[[alquibla]]'' (a orientación cheografica que cal seguir a lo creyent en os suyos [[rezo]]s, que encara que actualment s'adrezan en dirección a [[A Meca]] d'antes mas s'adrezaban enta [[Cherusalem]] y mesmo anteriorment enta l'antiga ciudat de [[Petra (ciudat)|Petra]], que ye lo puesto a on [[Mahoma]] recibió la suya revelación y a on de feito s'establió lo primer islam. L'islam apareixió en a [[peninsula arabica]] mientres o [[sieglo VII]] fundau por [[Mahoma]], tenendo una expansión fulgurant. Nomás que un sieglo dimpués d'a muerte de Mahoma en [[632]], un imperio islamico s'estendillaba dende l'[[oceano Atlantico]] a l'ueste dica [[Asia Central]] a l'este. Ixo se connectaba con una visión d'o mundo caracterizada por guerras constants, estando iste periodo bien marcau por una constant secuencia de [[batalla]]s, que yeran lo que permeteba ixa rapeda expansión. Antiparte, [[Abu-Bakr as-Siddiq]], o primer [[califa]] de l'islam, s'enfrentó a muitos d'os habitants d'a propia peninsula arabica que encara continaban con as suyas creyencias preislamicas, y en morir o tercer califa, [[Uthman ibn Affan]], esclató una autentica [[guerra civil]] entre los musulmans. Tanimientres, iste periodo marcau por a violencia belica coexistió con a fixación d'a propia relichión islamica, con os suyos dogmas, as suyas normativas y los suyos ritos propios, estando tamién iste periodo lo momento de fixación d'a redacción d'o propio ''[[Alcorán]]'' y la fixación d'a ortodoxia [[Sunnismo|sunnita]]. Asinas, en os primers tiempos d'o [[califato abasida]] quedó fixada la tradición ortodoxa islamica, que arredol d'o [[sieglo IX]] u lo [[sieglo X]] quedó definitivament asentada con a redacción d'a ''[[sira]]'' (vida d'o profeta Mahoma) y los ''[[hadiz]]'' (palabras d'o profeta, que dica alavez yeran transmitidas nomás que oralment), en un proceso de codificación que marcaba la fixación d'una ortodoxia que pretendeba que lo creyent l'emplegase en a suya vida cutiana. En esvoldregar-se lo califato abasida en primerías d'o [[sieglo XIII]], s'escaició un periodo de turbulencias en o cual estioron cuantas as dinastías que reclamoron o [[califato]] u mando u dominio politico d'o mundo islamico, amaneixendo asinas a fragmentación d'un poder politico que dica l'inte heba estau unitario. Atamas d'ista fragmentación (que obviament comportaba una mayor debilidat politica, militar y economica) o mundo islamico conoixió grans entidaz politicas autoproclamadas "califatos", como l'[[Imperio Mogol]] en l'actual [[India]], l'[[Imperio Selchucida]] centrau en os actuals [[Iraq]] y [[Irán]] u l'[[Imperio Otomán]], centrau en l'actual [[Turquía]] y que dominó as costas d'a [[mar Negra]], a [[peninsula arabica]], [[Echipto]] y l'[[Africa d'o Norte]] dica [[Marruecos]] y estió una detacada potencia militar en os [[Balcans]] dica mesmo los primers anyos d'o [[sieglo XX]]. Tanimientres, dende los sieglos [[Sieglo XVII|XVII]] y [[Sieglo XVIII|XVIII]] l'[[Imperio Otomán]], o zaguer califato islamico d'importancia, prencipió un proceso de decadencia debant d'os países d'[[Europa]] que se completaba con l'asunción por part d'os otomans de bellas partes d'o prensamiento occidental, producindo-se en l'interior de l'imperio bellas reformas ta adaptarse a las ideyas occidentals. Ixo d'atra man fació que apareixese o "[[wahabismo]]", un movimiento reformista de tipo conservador que propugna lo retorno a la pureza d'os principios de l'islam primitivo, considerando-se que lo suyo principal impulsor estió lo teologo [[Mohammed ben Abdelwahhab]] y que hue ye estreitament vinculau a la familia reyal de l'[[Arabia Saudita]], a [[dinastía saudita]]. Encara que bellas brancas de l'islam recibioron l'afectación de bellas [[ideolochía]]s mientres o [[sieglo XX]], dende la segunda metat d'ixe sieglo y primerías d'o [[sieglo XXI]] as ideas propias de l'islam adquirioron preponderancia front de cuestions de tipo politico, amaneixendo mesmo la concepción de l'[[islamismo]] como [[fundamentalismo]] en a suya versant d'o [[fundamentalismo islamico]], vinculau mesmo a movimientos de tipo [[Terrorismo|terrorista]] como los grupos [[Chihadismo|chihadistas]] vinculaus a lo [[salafismo]], como ''[[Al-Qaeda]]''. == Presencia en o mundo == En l'anyo [[2015]] s'estimaba que alto u baixo lo 24% d'a población mundial (ye decir, 1.800 millons de personas) profesaba la relichión islamica, con una presencia practicament monolitica en o [[mundo arabe]] y una presencia mas limitada fuera d'ixe ambito, explicando-se la suya presencia a traviés d'as [[Migración|migracions]] pero también d'o proselitismo de l'islam, un fenomeno creixent en bellas rechions mas que mas d'o [[Africa|continent africano]]. En cualsiquier caso, se tracta d'una relichión que en primerías d'o [[sieglo XXI]] ye en un claro proceso expansivo, aduyau tamién por as altas tasas de creiximiento vechetativo d'os países a on a suya presencia ye mas important como consecuencia d'as altas [[Tasa de fecundidat|tasas de fecundidat]]. D'atra man, ye la sola relichión d'o planeta que amaneixe en o mesmo nombre oficial de bellos estaus que se claman oficialment "[[republica islamica]]", como la [[Republica Islamica d'Irán]], a [[Republica Islamica de Mauritania]], a [[Republica Islamica de Pakistán]] u l'[[Emirato Islamico d'Afganistán]] (en iste zaguer caso adoptando lo nombre d'[[emirato]] en cuentas de [[republica]]). == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Islam|l'islam}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Islam| ]] 88vmee6nkytyq37dcpmn3ztfyfnodpa Cristianismo 0 2932 2480006 2478371 2026-09-30T18:34:47Z RenatoGar 80073 2480006 wikitext text/x-wiki {{Articlo 1000|+10}} [[Imachen:Statua lignea di Gesu ad Oropa.jpg|thumb|right|A cruz ye o simbolo d'o cristianismo.]] O '''cristianismo''' ye una [[relichión]] [[monoteísta]] [[Relichions abrahanicas|abrahanica]] (mesmo que en son o [[chudaísmo]] y l'[[islam]]) que se fundamenta en a vida y las amostranzas de [[Chesús de Nazaret]], que se troban recullidas en o [[Nuevo Testamento]] por os [[evanchelistas]] en l'[[Evanchelio]] (d'o griego ευαγγέλιον, evanguélion), estando profetizada la suya arribada por as profecías que se troban en o [[Viello Testamento]]. O cristianismo ye la mayor relichión d'a [[Tierra]], con alto u baixo 2.100 millons de practicants, lo que representa cuasi que un tercio d'o total d'a población [[Hombre|humana]], estando amás a relichión mayoritaria en bels 120 países. Comparte con o [[chudaísmo]] lo [[Tánakh]], clamau como [[Antigo Testamento]] por os cristianos. Por ista [[razón]] ye a vegadas clamada como una ''relichión abrahananica'', chunto a lo [[chudaísmo]] y a l'[[islam]]. Os practicants d'o cristianismo son clamaus "cristianos". O suyo nombre provién d'o [[Idioma griego|griego]] Χριστιανός, khristianós, y s'estendilló a traviés de l'[[Imperio Romano]], mas que mas cuan a practica d'a nueva relichión sobreixió d'o suyo nuclio orichinal entre los practicants d'o [[chudaísmo]] ta abracar a atras capas d'a sociedat en as tierras de l'Imperio. Efectivament, de feito en primeras o cristianismo no yera considerau so que una secta u branca concreta d'o chudaísmo y circumscrita a la provincia romana de [[Chudea romana|Chudea]]. Tanimientres, bien luego s'ixeminó por os nuclios de población [[Chudieus|chudieva]] (a sobén vinculaus a lo [[comercio]]), inicialment en os territorios orientals de l'Imperio (provincias d'[[Echipto (provincia romana)|Echipto]], [[Arabia Petria]], [[Asia (provincia romana)|Asia]], [[Bitinia y Ponto]], [[Cilicia (provincia romana)|Cilicia]], [[Galacia (provincia romana)|Galacia]], [[Licia y Panfilia]]...) ta posteriorment plegar enta la ciudat de [[Roma]], d'a on s'ixeminó por tot l'Imperio. Encara que en os primers intes d'a presencia d'o cristianismo en Roma la nueva relichión estió obchecto de persecucions (motivadas expecialment por topar a creyencia cristiana en nomás que un unico [[Dios]] con o culto imperial, que consideraba a l'emperador como un dios), a la fin plegó en primeras a estar tolerada como una relichión mas con l'[[Edicto de Milán]] de [[Constantín I]] en [[313]] (estando ista aceptación o motivo prencipal d'o creiximiento d'o cristianismo) y dimpués cuasi que como la sola relichión de l'Imperio. En desapareixer l'[[Imperio Romano d'Occident]] con as [[primeras invasions barbaras]] por os [[pueblos chermanicos]], o cristianismo fue adoptau por istos (en primeras en a suya versión [[Arrianismo|arriana]]) ta estar posteriorment un d'os fundamentos d'o [[Reino franco]] de [[Carlos Magno]] en a suya fundación d'o [[Sacro Imperio Romano Chermanico]], escomenzando dende alabez a suya expansión enta l'este, a la vegada que lo cristianismo oriental constituyiu en l'[[Imperio bizantín]] s'expandiba enta lo norte y l'este enta los [[eslaus]]. Dende ixas envueltas os procesos d'expansión d'os países d'[[Europa]] estioron tamién una expansión d'o cristianismo enta nuevos territorios, mesmo enta [[America]] por os países occidentals que enta [[Siberia]] por l'[[Imperio ruso]], continando con una expansión enta [[Africa]] mas que mas con a expansión colonial dende lo [[sieglo XIX]] enta dito continent. As diferents brancas d'o cristianismo difieren entre ellas en cualques aspectos concretos doctrinals, encara que comparten atros aspetos fundamentals: consideran que [[Chesús de Nazaret]] ye lo fillo de [[Dios]], naixiu a lo mundo con a [[encarnación de Chesús]] como fillo de [[Santa María]] en a [[Natividat de Chesús]] ta dimpués d'una vida de miraglos padeixer a [[pasión de Cristo|pasión]] y la [[Crucifixión de Cristo|crucifixión]] y ta posteriorment [[Resurrección de Cristo|resucitar]] y [[Ascensión de Chesús|ascender]] enta los cielos con su pai, Dios, y que iste proceso vital s'escaició ta la [[Salvación en o cristianismo|salvación]] d'a Humanidat. == Historia == {{Articlo principal|Historia d'o cristianismo}} === O primer cristianismo === O cristianismo s'orichina mientres o [[sieglo I]] en a [[Provincias de l'Imperio Romano|provincia]] de l'[[Imperio Romano]] de [[Chudea (provincia romana)|Chudea]] fendo parte d'o [[chudaísmo]] mientres o periodo clamau como "[[Chudaísmo d'o Segundo Templo]]".<ref>{{en}} Stephen Benko: [https://books.google.com/books?id=LHHxkapsiEgC&pg=PA22 ''Pagan Rome and the Early Christians''], [[Indiana University Press]], 1984, p.22 {{ISBN|978-0-253-34286-7}}.</ref> De feito, los primers seguidors de [[Chesús de Nazaret]] estioron [[chudieus]] que entendeban a suya vida, muerte y tornada a traviés de mecanismos mentals propios d'os chudieus d'ixas envueltas, como l'[[escatolochía chudieva]] u lo concepto d'o [[Mesías]]. Istos primers cristianos remanioron integraus en a vida relichiosa y social chudieva y en primeras no se veyeban deseparando-se d'o chudaísmo ta fundar una nueva fe ni tampoco alpartando-se d'o pueblo chudieu. Dimpués d'a [[resurrección de Cristo]] nomás facioron que establir una comunidat en [[Cherusalem]] que asperaba la [[Segunda Venita]] de Chesús que s'heba profetizau a la vegada que tamién difundiban iste mensache a traviés d'os chudieus residents en Chudea pero tamién en a [[diaspora chudieva]]. En ixas envueltas, ixa primera comunidat yera rechida por os clamaus tres [[Pilars d'a Ilesia]] ([[Chaime lo Chusto]], [[sant Pero]] y [[Chuan l'Apóstol]]). No se conoix qué s'escaició con ista primera comunidat cristiana, que pareixe que desapareixió con a destrucción d'a ciudat como consecuencia d'o [[Seche de Cherusalem de 70|seche]] de [[Cherusalem]] por l'Imperio Romano l'anyo [[70]]. A la vegada, a mida que lo mensache de Chesus s'estendillaba dillá de [[Chudea]] y [[Galilea]] enta lo [[mundo grecorromano]] en cheneral, cada vegada atrayeba mas seguidors chentils, anque mas que mas entre los no chudieus que se sentiban atrayius por o [[chudaísmo]] y partecipaban en o culto en as [[sinoga]]s encara que no s'heban convertiu.<ref name="PaulaFredriksen1">, {{en}} [[Paula Fredriksen]]: ''[[Ancient Christianities: The First Five Hundred Years]]'', Princeton: [[Princeton University Press]], 1<sup>era</sup> ed, 2024, {{ISBN|978-0-691-26497-4}}.</ref> Io comportaba un problema ta la perspectiva relichiosa fundament chudieva d'iste primer cristianismo, que enfatizaba con o complimento estricto d'os mandatos relichiosos chudieus. En ixe contexto, l'apóstol [[sant Pavlo]] (un [[Fariseus|fariseu]]<ref name="PaulaFredriksen2">, {{en}} [[Paula Fredriksen]]: ''[[When Christians Were Jews: The First Generation]]'', New Haven London: [[Yale University Press]], 2018. {{ISBN|978-0-300-24840-1}}.</ref> que dica l'inte heba perseguiu a lo cristianismo cerenyament) se convertió a lo cristianismo ta estar dende alavez un d'os suyos predicadors mas influyents estendillando lo mensache cristiano entre los habitants no chudieus d'a mar Mediterrania oriental.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Pavlo argumentaba que los chentils podeban partecipar con a devoción exclusiva a lo Dios d'Israel, a fe en [[Chesús de Nazaret|Cristo]], lo [[baptismo]] y la suya partecipación en a muerte y resurrección de Chesús sin a suya adhesión a toz os mandatos incluyius en a [[Torah]], como la [[circumcisión]].<ref>{{en}} [[Mark A. Seifrid]]: [https://books.google.com/books?id=KdUkuOtOw68C&pg=PA210 ''"'Justification by Faith' and The Disposition of Paul's Argument"''], en ''Justification by Faith: The Origin and Development of a Central Pauline Theme'', ''[[Novum Testamentum]]'', Leiden: Brill. pp. 210–211, 246–247. {{ISBN|9004095217}}. ISSN 0167-9732.</ref> Iste feito estió lo prencipio d'a deseparación entre lo cristianismo y lo [[chudaísmo]], con chicotas diferencias cada vegada mas grans que provocoron un proceso gradual que remató con a consolidación d'o cristianismo como una relichión diferenciada.<ref>{{en}} Stephen M. Wylen: ''The Jews in the Time of Jesus: An Introduction'', Paulist Press (1995), {{ISBN|0809136104}}, pp. 190–192; y James D.G. Dunn: ''Jews and Christians: The Parting of the Ways, A.D. 70 to 135'', Wm. B. Eerdmans Publishing (1999), {{ISBN|0802844987}}, pp. 33–34.</ref> === Antes d'o concilio de Nicea === Mientres iste periodo, prencipioron os primers [[bispe]]s, a qui los cristianos consideran como [[Succesión apostolica|succesors]] d'os [[apóstol]]s de Cristo. Prencipiando arredol de [[150]], os mayestros cristianos escomenzoron a producción d'obras teolochicas y apolocheticas con l'obchecto de defender a fe cristiana. A istos primers autors se'ls conoix como los "[[Pais d'a Ilesia]]" y l'estudio d'a suya vida y obra se clama "[[patristica]]". Entre los mas destacaus Pais d'a Ilesia se puet citar a [[Sant Ignacio d'Antioquia]], [[Sant Policarpo d'Esmirna]], [[Sant Chustino mártir]], [[Sant Ireneu]], [[Tertuliano]], [[Sant Climent d'Alexandría]] u [[Origenes]]. Mientres iste periodo no bi heba un movimiento cristiano unificau, so que un conchunto de sectas con rivalidat entre ellas y con creyencias bien diferents unas d'atras. Os autors cristianos d'ixas envueltas prencipioron a fer servir a palabra [[Idioma griego|griega]] "hairesis" (que significa "escuela de pensamiento") ta designar a comunidaz rivals, estando ixe termin l'orichen d'o concepto d'[[herechía]].<ref name="PaulaFredriksen1"/> Mientres os sieglos [[Sieglo II|II]] y [[Sieglo III|III]] figuras como [[sant Chustín Mártir]], [[sant Irineu]], [[Tertuliano]] u [[sant Climent]] insistiban en a existencia d'una ensenyanza apostolica orichinal y que toz os grupos rivals s'heban deseparau d'ella.<ref name="PaulaFredriksen1"/> [[Valentín o Gnostico]] d'[[Aleixandría]], dimpués de no estar esleyiu bispè, desenrolló una teoría de tipo [[Gnosticismo|gnostico]] seguntes a cual Chesús heba trayiu un conoiximiento salvador (una [[gnosi]]) que permitiba a los creyents d'estar redimius d'o mundo material.<ref name="PaulaFredriksen1"/> [[Marción]], un teologo de [[Sinope (Turquía)|Sinope]] en [[Bitinia]], establió una distinción entre un Dios alto, purament bueno y pai de Cristo, con un dios baixo, merament "chusto" en o [[chudaísmo]], que desichiba sacrificio y procreación.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Marción estió tamién qui replegó un conchunto de textos cristianos (incluyindo-ie lo suyo propio [[evanchelio]], l'''[[Evanchelio de Marción]]'', creyando asinas un d'os cánons escriturals mas antigos d'o cristianismo.<ref name="PaulaFredriksen1"/> [[Sant Chustín Mártir]], procedent de [[Nablus|Neapolis]], discrepaba de toz dos, argumentando que lo Dios d'as escrituras chudievas yera lo mesmo Cristo antis d'a suya encarnación.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Una escisión gradual d'un cristianismo chentil u no chudieu deixó a los chudeocristianos continando con a [[Lei de Moisen]], incluyindo-ie practicas como la [[circumcisión]], pero ya en o [[sieglo V]] fuoron en a suya mayor parte suprimius por sectas dominants mesmo en o cristanismo que en o [[chudaísmo]], desapareixendo asinas ixe grupo que compartiba aspectos d'uns y d'atros. En l'interior d'o mundo romano, lo cristianismo d'ixas envueltas ocupaba una posición inestable. En ixos momentos, ixo que modernament clamamos "relichión" se trobaba estreitamemnt vinculau a tradicions ancestrals y, amás, yera muit uniu a muitos atros aspectos d'a identidad etnica.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Asinas, puet considerar-se que los cristianos d'orichen etnico no chudieu estasen percibius por os suyos vecins que encara practicaban as relichions paganas como personas que alteraban a relación tradicional entre la divinidat y la propia comunidat, relación que yera fundamental ta lo mesmo bienestar civico.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Asinas, os primers eixemplos de [[persecución d'os cristianos]] relataus en os [[Feitos d'os Apóstols]] amuestran a [[sant Istevan]] estando [[Asasinato|asasinau]] por una turba en [[Cherusalem]], y lo mesmo [[sant Pavlo]] relata las suyas propias persecucions de cristianos antes d'a suya conversión.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Amás, [[Tacito]] conta en os suyos escritos que l'emperador [[Nerón]] culpaba a los cristianos de l'[[incendio de Roma]] l'anyo [[64|64 dC]].<ref name="PaulaFredriksen1"/> En os sieglos posteriors, se citan acusacions a los cristianos como responsables de sequeras, fambreras u plagas.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Con tot y con ixo, as persecucions dica meyaus d'o [[sieglo III]] yeran nomas que localizadas, reactivas y ocasionals.<ref name="PaulaFredriksen1"/> O gran cambio s'escaició l'anyo [[249]], cuan l'emperador [[Decio]], qui gubernó bien luego d'un periodo d'inestabilidat, ordenó a toz os habitants de l'[[Imperio Romano]] (con a sola excepción d'os chudieus) a celebración d'un sacrificio en a honor d'os [[Mitolochía romana|dioses romanos]].<ref name="PaulaFredriksen1"/> Os chudieus feba tiempos que heban conseguiu a suya exclusión d'ixe tipo de situacions en poseyer unas costumbres asentadas y bien conoixidas, cosa que en ixe momento los cristianos no poseyeban.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Ixo ubrió lo camín a una represión y persecución d'os cristianos, destacando las encetadas por l'emperador [[Dioclecián]] a partir de l'anyo [[303]], con acusacions d'atrayer con as suyas practicas a [[diaple]]s, d'interromper as practicas relichiosas tradicionals y de menazar l'orden publico, motivos por os cuals prencipioron confiscacions, destruccions d'edificios, expulsions, engarcholamientos y desichencias de sacrificios a los dioses romanos.<ref name="PaulaFredriksen1"/> A situación cambió con [[Constantín I]], qui atorgó lo refirme imperial a lo cristianismo, incluyindo-ie la supresión d'as formas d'o cristianismo consideradas hereticas.<ref name="PaulaFredriksen1"/> Ixe refirme de Constantín prencipió en [[313]] con l'[[Edicto de Milán]], que concedió la libertat de culto a los cristianos. === Expansión en l'Imperio Romano === O cristianismo s'estendilló enta los lugars a on se i charraba l'[[idioma arameu]] en a costa d'a [[mar Mediterrania]] y tamién enta lugars interiors perteneixents a l'[[Imperio Romano]] pero tamién dillá, enta l'[[Imperio Parto]] (y lo posterior [[Imperio Sasanida]]) , incluyindo-ie [[Mesopotamia]], territorio que estió a sobén baixo lo control d'istos imperios.<ref>{{en}} Michael Whitby y atros, eds.: [https://www.questia.com/read/115080283?title=Christian%20Persecution%2c%20Martyrdom%2c%20and%20Orthodoxy ''Christian Persecution, Martyrdom and Orthodoxy''], 2006.</ref> A presencia d'o cristianismo en [[Africa]] escomencipió en o [[sieglo I]] en [[Echipto]] y tamién alto u baixo mientres o [[sieglo II]] en a redolada de [[Cartago]]. Se diz que [[sant Marcos Apóstol]] estió lo fundador d'a [[Ilesia d'Aleixandría]] alto u baixo lo [[43|43 dC]], estando ixe feito reclamau como lo suyo acto fundacional por atras ilesias, incluyindo-ie la [[Ilesia Ortodoxa Copta]].<ref>{{en}} Neil Lettinga: [https://web.archive.org/web/20010730174045/https://www.bethel.edu/~letnie/AfricanChristianity/WesternNorthAfricaHomepage.html ''A History of the Christian Church in Western North Africa''], en ''African Christianity''.</ref> Como consecuencia, cuantos africanos tenioron gran importancia en o desenrollo posterior d'o cristianismo, como por eixemplo [[Tertuliano]], [[sant Climent d'Alexandría]], [[Origenes]], [[sant Cebrián]], [[sant Atanasio]] u [[sant Agostín d'Hipona]]. En o [[reino d'Armenia]], lo suyo rei [[Tiridates III d'Armenia|Tiridates III]] convertió en primerías d'o [[sieglo IV]] a lo cristianismo en a relichión oficial d'o reino, que esdevenió asinas o primer estau oficialment cristiano d'a Historia. No yera una relichión desconoixida en ixas envueltas en o país, a on se sabe que i yera present ya mientres o [[sieglo III]], con posibilidaz mesmo de presencia anterior. De choven, l'emperador [[Constantín I]] heba estau en contacto con o cristianismo y mientres a suya vida creixió lo suyo intrés en dita relichión, dica que a la fin plegó enta lo suyo [[baptismo]] en o momento d'a suya muerte.<ref>{{en}} Jonathan Harris: [https://books.google.com/books?id=b-ECDgAAQBAJ ''Constantinople: Capital of Byzantium''], Bloomsbury Academic, 2017 (2<sup>nda</sup> edición), p. 38. {{ISBN|978-1-4742-5467-0}}. De feito, mientres o suyo reinau l'[[Edicto de Serdica]] (u Edicto de Tolerancia) remató l'anyo [[311]] con a persecución d'o cristianismo, estando completau por l'[[Edicto de Milán]] de [[313]]. Atamas d'ixo, en ixas envueltas o cristianismo encara yera una relichión bien minoritaria en l'[[Imperio Romano]], estando los cristians alto u baixo nomás que lo 5%d'a suya población.<nowiki><ref></nowiki>{{en}} David Chidester: ''Christianity: A Global History'', HarperOne, 2000, p. 91.</ref> Poco dimpués, por influyencia d'o filosofo [[Mardonio (filosofo)|Mardonio]] l'emperador [[Chulián l'Apostata|Chulián]] querió suprimor o cristianismo, encara que sin garra exito.<ref>{{en}} [[Giuseppe Ricciotti]]: [https://books.google.com/books?id=L1c9CwAAQBAJ ''Julian the Apostate: Roman Emperor (361–363)'']], TAN Books, 1999 {{ISBN|978-1-5051-0454-7}}.</ref> Iste proceso gradual remató lo [[27 de febrero]] de [[380]], cuan [[Teodosio I]], [[Gracián]] y [[Valentinián II]] emitioron l'[[Edicto de Tesalonica]] por o cual s'establiba lo [[cristianismo niceno]] como la relichión oficial de l'[[Imperio Romano]]. Malas que lo cristianismo quedó vinculau a l'estau romano, creixió la suya riqueza, en estar dende alabez a Ilesia capable de recibir donacions de personas cabaleras y tamién de poseyer tierras adintro d'o territorio romano.<ref>{{en}} Jane Burbank y Frederick Copper: ''Empires in World History: Power and the Politics of Difference''. Princeton University Press, 2010, p. 64.</ref> Constantín estió tamién clau en a convocatoria d'o [[Primer Concilio de Nicea]] l'anyo [[325]], l'obchectivo d'o cual yera tractar o tema de l'[[arrianismo]] y en o cual s'adoptó lo clamau "Credo Niceno", que s'pemplega encara en o [[Ilesia Catolica|catolicismo]], las [[Ilesia Ortodoxa|ilesias ortodoxas]], o [[luteranismo]], l'[[anglicanismo]] y la mayor parte d'o [[protestantismo]].<ref>{{en}} T.J. McTavish: ''A Theological Miscellany: 160 Pages of Odd, Merry, Essentially Inessential Facts, Figures, and Tidbits about Christianity'', Thomas Nelson,1990 {{ISBN|978-1-4185-5281-7}}.</ref> Iste [[concilio (relichión)|concilio]] estió lo primero d'una serie de [[Concilio ecumenico|concilios ecumenicos]] a on se i definioron elementos esencials d'a teolochía, mas que mas en aspectos relativos a la [[cristolochía]].<ref>{{en}} McManners, ''Oxford Illustrated History of Christianity'', pp. 37ff.</ref> Tanimientres, a [[Ilesia d'Orient]] no acceptó ni lo tercero ni los siguients concilios ecumenicos y encara hue contina deseparada d'as atras ilesias crostianas, como [[Ilesia Asiria d'Orient]].<ref>{{en}} Ronnie Chuang-Rang Gao y Kevin Sawatsky: [https://hc.edu/center-for-christianity-in-business/2023/02/07/motivations-in-faith-based-organizations/ ''Motivations in Faith-Based Organizations''], [[Universidat Cristiana de Houston]], 2023.</ref> Respective d'a properidat y d'a vida [[cultura]]l, l'[[Imperio Bizantín]] estió una d'as fitas prencipals d'a [[historia d'o Cristianismo]] y d'a [[civilización cristiana]]<ref>{{en}} [[Averil Cameron]]: ''The Byzantines'', Oxford: Blackwell, 2006, p.42. {{ISBN|978-1-4051-9833-2}}</ref> y la ciudat de [[Istambul|Constantinoble]] continó estando la ciudat mas gran d'o mundo cristiano por os suyos tamanyo, riqueza y cultura.<ref>{{en}} [[Averil Cameron]]: ''The Byzantines'', Oxford: Blackwell, 2006, p.47. {{ISBN|978-1-4051-9833-2}}</ref> S'escaició un renovau intrés por a [[filosofía griega]] clasica mesmo que un gran augmento en a producción literaria en [[idioma griego]].<ref>{{en}} Robert Browning: ''The Byzantine Empire''. Washington, D.C., The Catholic University of America Press, 1992, pp.198-208. ISBN 978-0-8132-0754-4.</ref> L'[[arte bizantin]] y la [[literatura]] bizantina ocupaban un puesto destacau en Europa y l'impacto cultural de l'arte bizantín en Occident demientres iste periodo estió muit gran y bien sosteniu en o tiempo.<ref>{{en}} Robert Browning: ''The Byzantine Empire''. Washington, D.C., The Catholic University of America Press, 1992, p.218. ISBN 978-0-8132-0754-4.</ref> Tanimientres, a expansión de l'[[Islam]] en [[Orient Proximo]] y lo [[norte d'Africa]] reducioron o tamanyo y lo numero d'a presencia de comunidaz cristianas en ixas rechions, que tenioron una bien funda islamización remanindo-ie nomás que chicotas ilesias locals bien luego minoritarias en os suyos lugars respectivos. == Edat Meya == == Brancas d'o cristianismo == As diferents brancas d'o cristianismo han amaneixiu dende lo mesmo suyo orichen. A mes antiga son os clamaus [[ebionitas]], que creyeban en a fegura de [[Chesús]] pero sin deixar de seguir a lei y rituals propios d'o chudaísmo, por o que no acceptoron a [[sant Pavlo]]. Tamién i habió en ixas envueltas [[secta]]s que combinaban cristianismo y [[gnosis]]. Belunas d'as ditas [[ilesias orientals]] tienen o suyo orichen en as luitas por o poder entre bispes, cuan uns conseguiban imponer os suyos criterios en os [[concilio (relichión)|concilios]] y atros no los acceptaban, independizando-se de feito y convertindo-se en [[herechía|hereches]] pa lo cristianismo oficial. Pa pueblos sozmesos a los romanos l'herechía ha estau un camín pa expresar o deseyo d'independencia u la independencia politicas (nacionalismo relichioso); como ye lo caso d'a [[Ilesia Copta]] u d'a [[Ilesia Ortodoxa Siriana|Ilesia Siriana]]. O proceso d'expansión d'o cristianismo fueras de l'Imperio Romano permitió la expansión tanto de formas de cristianismo que obedeixeban a [[Roma]] u a [[Costantinoble]] como de formas hereticas. As formas no ortodoxas u herechías permitiban a los recient convertius desligar-sen d'o poder imperial, creyar ilesias nacionals u no ser perseguius en países enemigos de Roma: [[Ilesia Arriana]], [[Ilesia Armenia]], [[Ilesias Celtas]], [[Ilesia Asiriana]], etc... A rivalidat entre la hierarquía de Roma y [[Costantinoble]] produció un proceso contino de deseparación que remató en o [[sieglo XI]] con a primer gran división d'o cristianismo en dos grans brancas diferenciadas: * [[Catolicismo]], a mayor d'as brancas cristianas, que accepta l'autoridat centralizada d'o [[papa]], en [[Roma]]. * [[Ilesia Ortodoxa|Ortodoxia]], con a [[Ilesia Ortodoxa Griega]], a [[Ilesia Melkita]] y bella ilesia autocefala d'os [[Balcans]], países [[pueblos eslaus|eslaus]] y [[Cheorchia]]. Dende ixas envueltas d'as [[Cruzadas]] y d'a decadencia de l'[[Imperio Bizantín]] Roma ha conseguiu que parte d'os fidels d'as ilesias orientals haigan acceptau l'autoridat de Roma, encara que tamién mantenendo lo suyo rito propio, convertindo-se asinas en lo que se conoixe como "[[ilesias uniatas]]", en oposición a las ilesias orientals que no acceptan l'autoridat papal y que se conoixen como "ilesias ortodoxas". * Toz os [[Ilesia maronita|maronitas]] acceptoron a lo papa de Roma, convertindo-se asinas en uniatas. * Parte d'os armenios acceptoron l'autoridat papal, sobretot en tiempos d'o [[Reino d'Armenia la Chica]], un reino que estio aliau d'os cruzaus. * Parte d'a [[Ilesia Asiriana]], seguidora d'o [[nestorianismo]], aceptó a lo papa de Roma en o [[sieglo XVI]], orichinando en consecuencia la [[Ilesia Caldea]]. * Parte d'a mingua [[Ilesia Ortodoxa Siriana|Ilesia Siriana]] acceptó a lo papa de Roma, orichinando la [[Ilesia Catolica Siriana]]. * Os cristianos de rito griego que acceptoron en diferents contextos historicos a lo papa de Roma son conoixius como [[greco-catolicos]]. En [[Grecia]] siempre han estau pocos y fuoron perseguius. En cambio, una parte sustancial d'os cristianos de rito griego acceptoron a lo papa de Roma en l'antiga [[Unión Polaco-Lituana]], en [[Transilvania]] ([[Ilesia Uniata d'Alba Iulia]]), y en [[Orient Meyo]]. As crisis [[Baixa Edat Meya|baixomedievals]] y los cambios socioeconomicos de dimpués d'a [[Edat Meya]] facioron que en cualques países d'Europa que deseyaban desligar-sen de Roma prenesen versions d'o cristianismo diferents d'o catolicismo, mirando en a radiz biblica y orichinando una succesión d'ilesias diferents a lo largo d'os sieglos. * [[Protestantismo]], formau por multiples ilesias independients, que no reconoixe la supremacía papal. * ''[[Restauracionismo]]'', formau por os [[Testimonios de Chehová]], una escisión d'os [[Adventistas d'o Seteno Día]] y la [[Ilesia Mormona]], entre d'atros. == Bibliografía == * [[Isaac Asimov]]: ''Guía de la Biblia: Nuevo Testamento''. [[Plaza & Janés Editores, S.A.]] {{ISBN|978-84-01-45083-9}}. * [[Isaac Asimov]]: ''Guía de la Biblia: Antiguo Testamento''. Plaza & Janés Editores, S.A. {{ISBN|978-84-01-45082-2}}. == Se veiga tamién == * [[Biblia]]. * [[Antigo Testamento]]. * [[Nuevo Testamento]]. == Referencias == {{Listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Christianity|o cristianismo}} * {{es}} [http://www.wordproject.org/bibles/audio/06_spanish/index.htm Biblia en audio], (en mp3). {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cristianismo|*]] 0rp3evap3mdckx89v15ubvxb8depyrk Budapest 0 3150 2480084 2327968 2026-09-30T19:47:28Z RenatoGar 80073 2480084 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat |nombre = Budapest |imachen = [[Imachen:Gellért Hill Danube 2.jpg|250px|''Budapest'']]<br /> O [[Danubio]] en Budapest. |bandera = Flag of Budapest (2011-).svg |paísde = d' |escudo = Coa Hungary Town Budapest big.svg |escudo_grandaria = 90px |país = Hongría |bandera_país = Flag of Hungary.svg |tprechión = [[Rechions d'Hongría|Rechión]] |rechión = [[Hongría Central]] |tpprovincia = [[Condaus d'Hongría|Condau]] |provincia = [[Condau de Pest|Pest]] |superficie = 525,16 |población = 1.695.000 |densidat = 3.230 |calendata = 2005 |cp = 1010-1239 |web = http://www.budapest.hu/ |latd=47 |latm=29 |lats=33 |latNS=N |longd=19 |longm=03 |longs=05 |longEW=E |mapa_loc = Hongría |}} '''Budapest''' (pronunciato en [[idioma hongaro|hongaro]] ''ˈbudɒpɛʃt'') ye a capital y ciudat mas gran d'[[Hongría]], y o suyo prencipal centro industrial, comercial y de tranportes. Tien 1,7 millons d'habitans seguntes o [[censo]] de [[2005]], con mas de 3,3 millons en a suya aria metropolitana. Ye a setena ciudat mas gran d'a [[Unión Europea]]. A ciudat de Budapest ye o resultau d'a unificación en [[1873]], ocupando los dos cantos d'o río [[Danubio]], d'as ciudaz de [[Buda (Hongría)|Buda]] y [[Óbuda]], en o canto dreito, con [[Pest]], en a marguin ezquierda. Fa parti d'a [[Organización d'as Ciudaz d'o Patrimonio d'a Humanidat]]. == Historia == [[Imachen:Crown, Sword and Globus Cruciger of Hungary2.jpg|left|250px|thumb|A corona de Sant Esteban, a espada y l'orbe d'Hongría]] A historia conoixita de Budapest se remonta a la ciudat romana d'[[Aquincum]], establita en os arredols de l'actual ciudat en l'anyo [[89]] sobre d'un antigo campamento [[celtas|celta]], amán d'o que dimpués sería Óbuda. Dende [[106]] dica a fin d'o [[sieglo IV]], estió a capital d'a provincia de [[Pannonia]] inferior. Arredol de l'anyo [[896]], os [[Hongaros (pueblo nomada)|machiars]], [[antipasau|antipasato]]s d'o [[hongaros|pueblo hongaro]] actual, colonizan a rechión baixo o mando d'[[Dinastía Árpád|Árpád]], poblando a cuenca de Pannonia asinas como o sector d'Óbuda. Hongría se funda un sieglo mas tardi, en l'anyo [[1000]], con a coronación d'o suyo primer rei, [[Esteban I d'Hongría|Esteban I]]. Atamas d'a suya destrucción cuasi total en respuesta a una invasión [[mongols|mongola]] en [[1241]], y o desplazamiento d'a residencia reyal enta [[Visegrád]] en [[1308]], a ciudat se converte en capital d'o país en [[1361]]. A conquiesta d'a mayor parti d'o país en o [[sieglo XVI]] por l'[[Imperio Otomán]] creba de raso o creiximiento d'a ciudat. Pest caye en mans d'o invasor por o sud en [[1526]]. Buda, defensada por o suyo castiello, tien a mesma suerte 15 anyos mas tardi. Mientres que Buda se converte en a seu d'un gubernador turco, Pest ye albandonata por una gran parti d'os suyos habitants dica l'inte d'a suya reconquiesta en [[1686]] por os [[Dinastía d'os Habsburgo|Habsburgo]], que heban continato estando reis d'Hongría dende [[1526]] encara que s'heba perdito a mayoría d'o país. En o transcurso d'os sieglos [[sieglo XVII|XVII]] y [[sieglo XVII|XVIII]], atamas d'una [[inundación]] devastadora en [[1838]] en a que bi habió 70.000 muertos, Pest conoixe la taxa de creiximiento mas gran gracias a un comercio prou activo, contribuindo en gran parti a o creiximiento combinato d'as tres ciudaz. En [[1900]], a suya población ya ye por dencima d'as de Buda y Óbuda chuntas. En o transcurso d'o sieglo sigüient, a población de Pest se multiplicará por vinte, mientres que as de Buda y [[Óbuda]] lo ferán por cinco. En [[1780]], os Habsburgo oficializan l'[[idioma alemán|alemán]] en o país. [[Imachen:Hungary budapest districts.svg|miniaturadeimagen|200px|Os 23 [[districto]]s de Budapest]] A fusión d'as tres ciudaz baixo una administración común se produció por primera vegada en [[1849]] baixo o empente d'o gubierno revolucionario, antis d'estar revocata dimpués d'a reconstitución de l'autoridat d'os Habsburgo. Ye ratificata definitivament en [[1873]] por o gubierno reyal autonomo hongaro procedent d'o compromís austrohongaro de [[1867]]. A población total d'a capital unificata se multiplicó por siet en o periodo [[1840]]-[[1900]], con 730.000 habitants. Mientres o [[sieglo XX]], a mayoría d'as industrias d'o país s'instalan en a ciudat, y o creiximiento d'a población contina. Asinas, a población d'[[Újpest]] puya mas d'o doble en o periodo [[1890]]-[[1910]], y a de [[Kispest]] se multiplica por cinco entre [[1900]] y [[1920]]. A perduas humanas vinculadas a la [[Primera Guerra Mundial]] y a perdua consecuent de mas d'os dos tercios d'o territorio de l'antigo reino en 1920 no causan mas que un trestuque temporal: Budapest contina estando a capital d'un estat ciertament mas chicot pero d'agora entabant sobirán. En [[1930]], a ciudat conta con un millón d'habitants, mas 400.000 en a comarca. En a [[Segunda Guerra Mundial]], os [[chudieus]] son reunitos en o [[gueto]] de Budapest. Alto u baixo un tercio d'os 250.000 habitants chudieus de Budapest morioron en o [[chenocidio]] [[nazi]] perpetrato mientres a ocupación [[Alemanya|alemana]] de [[1944]]. Atamas d'isto, Budapest ye actualment a capital europea que tien mas ciudadans chudieus. En 1944, o diplomatico [[Suecia|sueco]] [[Raoul Wallenberg]] salvo a o menos 10.000 chudieus hongaros. A partir de [[1950]], l'aglomeración de Budapest conoixe una expansión significativa: se creyan nuevos districtos a partir d'as ciudaz vecinas. Mientres os anyos [[decada de 1950|1950]] y [[decada de 1960|1960]], a ciutat se recupera d'o seche sovietico de 1944. A democratización ye aturata por a [[Revolución hongara de 1956|insurrección de Budapest]] de [[1956]] y a intervención d'a [[URSS]]. == Cultura == === Museus === * [[Museu d'Artes Polidas de Budapest]]. === Molimentos === * [[Banyos Gellért]]. * [[Banyos Széchenyi]]. * [[Basilica de Sant Esteban de Budapest]]. * [[Bastión d'os Pescataires]]. * [[Castiello de Buda]]. * [[Gran Sinoga de Budapest]]. * [[Mercato Central de Budapest]]. * [[Opera Nacional d'Hongría]]. * [[Parlamento d'Hongría]]. * [[Puent d'as Cadenas]]. * [[Puent Margit]]. == Esporte == === Competicions esportivas === Dublín ha organizau o [[Campionato Europeu de Campo a Traviesa]] una vegada en a edición de [[Campionato Europeu de Campo a Traviesa de 2012|2012]]. == Localidaz achirmanatas == * [[Imachen:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Dublín]] ([[Irlanda]]). * [[1991]]: [[Imachen:Flag of Germany.svg|22px|border]] [[Berlín]] ([[Alemanya]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Brazil.svg|22px]] [[São Paulo]] ([[Brasil]]). [[Imachen:Budapest chain bridge pillar by night.JPG|thumb|250px|right|Puent d'as Cadenas, sobre o [[Danubio]], Budapest.]] == Vinclos externos == {{Commonsart|Budapest|Budapest}} * [http://www.budapestinfo.hu/es BudapestInfo – Turismo de Budapest]. * [https://web.archive.org/web/20070927013039/http://budapest-view.info/map.php/ Mapa de Budapest]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Budapest|*]] bm0cyz200489zyhu399cbf03f5v8ks6 Nicheria 0 3510 2480100 2476092 2026-09-30T19:52:56Z RenatoGar 80073 2480100 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de país | nombre_oficial = Federal Republic of Nigeria | nombre = Republica Federal de Nicheria | nombre_común = Nicheria | de = de&nbsp; | imachen_bandera = Flag of Nigeria.svg | imachen_escudo = Coat of arms of Nigeria.svg | imachen_escudo_grandaria = 125px | simbolos = | imachen_mapa = LocationNigeria.svg | lema_nacional = <small>''Unity and Strength, Peace and Progress'' ([[Idioma anglés|Anglés]]; ''«Unidat y Fuerza, Paz y Progreso»'')</small> | himno_nacional = ''[[Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey]]'' | capital = [[Abuja]] | capital_población = 174.152 ([[2005]]) | capital_cor_fmt = | capital_cor = 8_49_N_7_10_E_ 8°49′ N 7°10′ E | ciudat_prencipal = [[Lagos]] | idiomas_oficials = [[Idioma anglés|Anglés]]¹ | gubierno = [[Federación|Republica Federal]] | enfiladors_titols = [[Lista de presidents de Nicheria|President]]<br />[[Lista de vicepresidents de Nicheria|Vicepresident]] | enfiladors_nombres = [[Muhammadu Buhari]]<br />[[Yemi Osinbajo]] | establimiento = [[Independencia]] | establimiento_fitas = &nbsp;• Calendata | establimiento_calendatas = D'o [[Reino Uniu]]<br />[[1 d'octubre]] de [[1960]] | superficie = 923.768 | superficie_posición = 31 | superficie_augua = 1,4% | mugas = 4.047 [[kilometro|km]] | costas = 853 km | población = 133.881.703 ([[2004]]) | población_posición = 9 | población_densidat = 147 | PIB = US$ 173.704 millons | PIB_anyada = 2005 | PIB_posición = 46 | PIB_per_capita = US$ 908 | moneda = [[Naira]] (<code>[[ISO 4217|NGN]]</code>) | chentilicio = Nicheriano, -a | horario = [[Tiempo Coordinato Universal|UTC]]+1 | horario_estiu = = | cctld = .ng | codigo_telefonico = 234 | prefixo_radiofonico = 5NA-5OZ | codigo_ISO = 566 / NGA / NG | miembro_de = [[Nacions Unidas|ONU]], [[Commonwealth]], [[OPEP]], [[Unión Africana|UA]] | notas = ¹ En Nigeria se fablan mas de 200 luengas, pero l'unico idioma oficial ye l'anglés. Atros importants son: [[yoruba]], [[idioma hausa|hausa]], [[ibo]], ... }} A '''Republica Federal de Nicheria''' ye un [[país]] y [[estau]] que se troba situato en l'ueste d'[[Africa]]. Nicheria ye o país mas poblato d'o [[continent]] [[africa]]no. Muga a l'ueste con [[Benín]], [[Chad]] y con [[Camerún]] a l'este, [[Nícher]] a lo norte y o [[golfo de Guinea]] a lo sud. As prencipals ciudaz incluyen a la [[Capital (politica)|capital]] [[Abuja]], l'anterior capital [[Lagos]] (que n'estió dica [[1991]]), [[Abeokuta]], [[Ibadan]], [[Port Harcourt]], [[Enugu]], [[Kano]], [[Kaduna]], [[Jos]], y [[Benin City]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 174.152 habitants ([[2005]]) en una [[superficie]] de 923.768 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 147 hab/km². Ye un país independient dende l'[[1 d'octubre]] de [[1960]], estando d'antis mas una [[Colonias d'o Reino Uniu|colonia]] que feba parte de l'[[Imperio Britanico]]. Dende a suya independencia, politicament Nicheria ye una [[republica]] [[Federalismo|federal]], estando l'actual [[Lista de presidents de Nicheria|president]] d'o país [[Goodluck Jonathan]]. Encara que ye prou luent, as primeras civilizacions conoixitas de l'actual Nicheria teneban influencias d'as civilizacions d'a val d'o [[río Nilo]], mas que mas de l'[[Antigo Echipto]]. Os [[hausas]] y [[yorubas]] i plegoron dimpués, creyando succesivos reinos dica que i plegoron os [[Portugal|portugueses]], adedicatos a o [[comercio]] d'[[esclavo]]s con destín enta [[Brasil]] y as colonias espanyolas d'[[America]]. Dende zaguerías d'o [[sieglo XVIII]] prencipió a expansión [[Reino Uniu|britanica]] por o [[golfo de Nicheria]], rematando por dominar de raso o territorio dica la suya independencia. Dende alavez, o escaicimiento historico mas destacato estió a [[Guerra de Biafra]] en zaguerías d'os [[anyos 1960]]. Encara que formalment ye un país [[Democracia|democratico]] con [[sufrachio universal]], os observadors foranos constatan fraudes masius en os succesivos procesos electorals. Fa parte d'as [[Nacions Unidas]], d'a [[Commonwealth]], d'a [[OPEP]] y d'a [[Unión Africana]]. En ixa zaguera guerra uno d'o elementos destactos estió o [[petrolio]], que se bi heba descubierto en primerías d'os anyos 1960, poco dimpués d'a indepedencia de Nicheria, y que hue ye uno d'os suyos principals productos d'exportación, chunto con o [[gas natural]]. Tamién se i troba una chicota [[industria petroquimica]], mas que mas vinculau a o petrolio. Antiparte, l'[[agricultura]] y a [[ganadería]], que d'antis mas yeran as prencipals actividaz economicas, actualment no son prous ta cubrir a demanda interna d'o país, que ye importador d'[[alimento]]s. Antiparte, atamas d'os ingresos d'o petrolio, Nicheria ye un país prou pobre, mas que mas por a suya situación endemica de [[corrupción]]. == Historia == {{Articlo principal|Historia de Nicheria}} === Prehistoria === A [[civilización nok]] estió a civilización dominant en a redolada de l'actual Nicheria dende o [[sieglo VI aC]] dica o [[sieglo III]], ixeminando-se dimpués enta as redoladas d'[[Ife]] y d'o [[reino de Benin]]. Dende o [[sieglo VII]] dica o [[sieglo XI]] plegoron en o territorio os [[hausas]], asentando-sen en o norte d'o país, y tamién os [[yorubas]], que s'instaloron en o sud-ueste. L'[[imperio Kanem]] (dica o [[sieglo XIV]]) y dimpués o [[reino Kanem-Bornu]] (que plegó enta o suyo maximo poderío o [[sieglo XVI]]) amán d'o [[laco Chad]] dominoron o norte de Nicheria mientres mas de 600 anyadas, prosperando gracias a la suya posición cheografica como puesto de contacto en o comercio norte-sud entre os [[berbers]] d'Africa d'o norte y os pueblos d'as [[Selva tropical|selvas tropicals]]. En primerías d'o [[sieglo XIX]], [[Usman dan Fodio]] unificó a mayor parti d'as rechions d'o norte d'o país metendo-las baixo o control d'un imperio [[islam]]ico con capital en [[Sokoto]]. === Presencia de Portugal === O [[reino d'Oyo]] a o sud-ueste y o [[reino de Benin]] a u sud-este establioron sistemas politicos complexos mientres os sieglos [[Sieglo XV|XV]], [[Sieglo XVI|XVI]] y [[Sieglo XVII|XVII]]. As redoladas d'Ife y Benin son tamién conoixitas por as suyas obras d'[[arte africano]] en [[boire]], [[madera]], [[bronce]] y [[cobre]]. En [[1486]] plegoron os portugueses, establindo os suyos primers contactos con o reino de Benin. === Presencia britanica === En [[1553]] os [[Reino d'Anglaterra|angleses]], en o marco d'as suyas luitas con [[Felipe II d'Espanya]], destruyioron os reinos vasallos d'os portugueses (Portugal en ixas envueltas feba parte d'os reinos de Felipe II d'Espanya), y dende o [[sieglo XVII]] dica o [[sieglo XIX]] os mercaders europeus establioron chicotas factorías comercials en os [[puerto]]s d'o [[golfo de Guinea]] por o floreixent comercio d'[[esclavos]] con destín en [[America]]. Mentres o sieglo XIX cambió progresivament o chenero d'ixe comercio, prenendo importancia a exportación de [[materias primas]] en cuentas d'o trafico de sers humans. A situación continando estando pareixita dica que o Gubierno d'o [[Reino Uniu]] atorgó poders a la ''[[Royal Niger Company]]'' (''Companyía Reyal de Nícher''), que encomenzó a expansión d'o poder colonial de l'[[Imperio Britanico]] por o territorio. En [[1900]] os britanicos establioron cuantos [[protectorato]]s estendillatos por tot o territorio, y en [[1914]] o territorio de l'actual Nicheria se convertió en formalment una colonia [[Colonias d'o Reino Uniu|britanica]]. Dimpués de rematar a [[Segunda Guerra Mundial]] prenió fuerza o nacionalismo y as presions en favor d'a independencia de Nicheria. En consecuencia, o Gubierno britanico alcordó en [[1951]] a concesión d'un Gubierno nigeriano representativo, y dimpués d'una [[Constitución]] de traza federal en [[1958]]. === Independencia === Nicheria plegó en a suya independencia plena l'[[1 d'octubre]] de [[1960]], dividendo-se o país en tres rechions federals que poseyeban una ampla autonomía interna. En [[1963]] s'aprebó a primera [[Constitución de Nicheria]], que proclamaba a o país como una [[republica]], encara que fendo parte d'a [[Commonwealth]] y que estió vichent dica o [[golpe d'estau]] de [[1966]]. ==== A guerra de Biafra ==== {{Articlo principal|Guerra de Biafra}} O [[15 de chinero]] de [[1966]] se produció un [[golpe d'estau]] organizau por militars d'ezquierda, que portó en a presidencia d'o país a o cheneral [[Johnson Aguiyi-Ironsi]], un [[Ibos|ibo]], en derrocando a o [[Yorubas|yoruba]] conservador [[Abubakar Tafawa Balewa]], que heba estau o ganador d'as eleccions de 1965. Sindembargo, Aguiyi-Ironsi fue asasinato poco dimpués en un nuevo golpe d'estau, que cambeyó de raso o panorama politico d'o país en substituyir os tres estaus orichinarios por doce, en refirmando amás os poders centrals estatals frent d'os poders d'os estaus. Amás, prencipioron represalias d'os yorobas [[musulmans]] sobre os ibos [[cristianos]], que portoron a istos, mayoritarios en a rechión de [[Biafra]], situata a o sud-ueste d'o país, a proclamar a suya independencia en [[1967]], independencia que no fue reconeixita por o Gubierno nigeriano, prencipiando asinas a dita [[Guerra de Biafra]], en a que o Gubierno central recebió l'aduya d'una man d'o [[Reino Uniu]], l'antiga potencia colonial, y d'atra mas d'a [[Unión Sovietica]]. Dimpués d'una sangrosa luita con muitismos actos de violencia contra la población civil iba, [[fambre]]s y [[epidemia]]s, con acusacions cheneralizatas de [[chenocidio]] divulgatas por parti d'os [[meyos de comunicación]] occidentals, os independentistas biafrenyos fuoron redotatos, fendo-se a suya rendición o [[12 de chinero]] de [[1970]], tornando asinas Biafra a fer de nuevo parti de Nicheria. Biafra fue repartita entre cuantos d'os nuevos estaus de Nicheria, ta fer desaparixer o naixent nacionalismo biafrenyo. De feito, as leis posteriors de Nicheria prohiben a fundación de garra [[partiu politico]] de tipo [[Etnia|etnico]] u [[Tribu|tribal]], encara que mai no s'han aplicato. [[Odumegwu Emeka Ojukwu]], qui estió o comandant militar biafrenyo mientres a guerra, marchó enta o exilio, ta no tornar en o país dica [[1982]] y estar candidato presidencial en as eleccions de [[2003]], continando con a denuncia d'as condicions en que viven os ibos. ==== Gubiernos militars ==== A posterior historia de Nicheria ye una succesión de golpes d'estau organizatos u protagonizatos por os [[militar]]s: un golpe incruento en [[1975]] portó a o Gubierno a [[Murtala Ramat Mohammed]], qui prometeba retornar en un sistema democratico en o país. Sindembargo, l'asasinoron en un golpe d'estau abortato, succedindo-lo [[Olusegun Obasanjo]]. S'aprebó una nueva Constitución en [[1977]] con unas eleccions democraticas en [[1979]], eleccions que ganó [[Shehu Shagari]]. Pero en [[1983]] un nuevo golpe d'estau mlitar tornó a os militars o poder, anulando-se o resultato d'as eleccions de [[1993]] en no cuacar-lis a os militars y decidindo que o nuevo president fuese [[Sani Abacha]] dica la suya muerte en [[1998]], cuan lo succedió [[Abdulsalami Abubakar]], qui restablió a Constitución de 1977 y convocó unas eleccions que ganó [[Olusegun Obasanjo]]. ==== O retorno en o sistema democratico ==== Con Olusegun Obasanjo prencipió un periodo d'estabilidat democratica en Nicheria. En [[2007]] ganó as eleccions [[Umaru Yar'Adua]], qui morió o [[5 de mayo]] de [[2010]] succedindo-lo dende o [[6 de mayo]] [[Goodluck Ebele Jonathan]], l'actual president d'o país. == Subdivisions administrativas == {{Articlo principal|Estaus de Nicheria}} Nicheria se divide en trenta y seis [[Estaus de Nicheria|estaus]] y un [[Territorio d'a Capital Federal de Nicheria|Territorio d'a Capital Federal]], que a la vegada se subdividen en 774 [[Arias de Gubierno Local de Nicheria|Arias de Gubierno Local]] (en [[idioma anglés|anglés]] ''Local Government Areas'' u ''LGAs''). A cantidat d'estaus, d'os que nomás bi heba tres cuan o país s'independizó, reflecta a tumultuosa historia d'o país y as dificultaz de manullar una entidat nacional tan heterochenea en toz os rans de gubierno. Nicheria tien seis ciudaz con una población de mas d'1&nbsp;millon d'habitants (dende a mas gran enta a mas chicota: [[Lagos]], [[Kano]], [[Ibadan]], [[Kaduna]], [[Port Harcourt]], y [[Benin City]]). Lagos ye a ciudat mas gran de l'Africa subsahariana, con una población de mas de 8&nbsp;millons d'habitants nomás en a suya [[Aria metropolitana|aria urbana]]. A población d'as ciudaz de Nicheria con mas d'un millón d'habitants incluye a [[Lagos]] (7.937.932), [[Kano]] (3.848.885), [[Ibadan]] (3.078.400), [[Kaduna]] (1.652.844), [[Port Harcourt]] (1.320.214), [[Benin City]] (1.051.600), [[Maiduguri]] (1.044.497) y [[Zaria]] (1.018.827), encara que istas cifras gosan variar seguntes as fuents en Nicheria.<ref name="felix">{{cite news |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L29819278.htm |publisher=Reuters |title=Nigeria gives census result, avoids risky details |first=Felix |last=Onuah |date=29 December 2006|accessdate=2008-11-23}}</ref> [[Imachen:Nigeria political.png|thumb|320px|[[Estaus de Nicheria]], bi ha un total de 36 estaus en Nigeria amás d'[[Abuja]], que ye o territorio d'a capital federal.]] '''Estaus:''' {| |- | # [[Territorio d'a Capital Federal (Nicheria)|Territorio d'a Capital Federal]] # [[Estau d'Anambra|Anambra]] # [[Estau d'Enugu|Enugu]] # [[Estau d'Akwa Ibom|Akwa Ibom]] # [[Estau d'Adamawa|Adamawa]] # [[Estau d'Abia|Abia]] # [[Estau de Bauchi|Bauchi]] # [[Estau de Bayelsa|Bayelsa]] # [[Estau de Benue|Benue]] # [[Estau de Borno|Borno]] # [[Estau d'o río Cross|Río Cross]] # [[Estau de Delta|Delta]] # [[Estau d'Ebonyi|Ebonyi]] | <ol start="14"> <li> [[Estau d'Edo|Edo]] <li> [[Estau d'Ekiti|Ekiti]] <li> [[Estau de Gombe|Gombe]] <li> [[Estau d'Imo|Imo]] <li> [[Estau de Jigawa|Jigawa]] <li> [[Estau de Kaduna|Kaduna]] <li> [[Estau de Kano|Kano]] <li> [[Estau de Katsina|Katsina]] <li> [[Estau de Kebbi|Kebbi]] <li> [[Estau de Kogi|Kogi]] <li> [[Estau de Kwara|Kwara]] <li> [[Estau de Lagos|Lagos]] <li> [[Estau de Nasarawa|Nasarawa]] </ol> | <ol start="27"> <li> [[Estau de Nícher|Nícher]] <li> [[Estau d'Ogun|Ogun]] <li> [[Estau d'Ondo|Ondo]] <li> [[Estau d'Osun|Osun]] <li> [[Estau d'Oyo|Oyo]] <li> [[Estau de Plateau|Plateau]] <li> [[Estau de Rivers|Rivers]] <li> [[Estau de Sokoto State|Sokoto]] <li> [[Estau de Taraba State|Taraba]] <li> [[Estau de Yobe State|Yobe]] <li> [[Estau de Zamfara State|Zamfara]] </ol> | |} '''Territorio d'a Capital Federal:''' [[Abuja]] == Cheografía == {{Articlo principal|Cheografía de Nicheria}} [[Imachen:Nigeria Topography.png|250px|thumb|Mapa topografico de Nicheria]] Nicheria se troba a l'ueste d'Africa en o [[Golfo de Guinea]] y tien una superficie total de 923.768 [[kilometro cuadrato|km²]],<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html CIA - The World Factbook.]</ref> lo que lo converte en o trenteno-segundo país mas gran d'o mundo (dimpués de [[Tanzania]]). Ye comparable en grandaria a [[Venezuela]] y alto u baixo o doble de [[California]]. Comparte uns 4.047 kilometros de muga, 773 con [[Benín]], 1.497 con [[Nícher]], 87 con [[Chad]], 1.690 con [[Camerún]] y tien una costa d'alto u baixo 853&nbsp;km. === Clima === Nicheria tien un clima calido con escasa amplitut termica anyal. En a francha costera se troban [[selva pulvial|selvas pluvials]] con precipitacions intensas que oscilan entre os 2.000 y os 4.000&nbsp;mm anyals; l'atmosfera ye muit humida. Enta l'interior as precipitacions van disminuindo (Kaduma, 1.227&nbsp;mm). En l'extremo norte, as plevias no gosan brincar d'os 600–700&nbsp;mm (Katsina, 710&nbsp;mm). === Ecolochía === [[Imachen:Yankari.jpg|250px|left|thumb|[[Parque Nacional de Yankari]]]] Os [[bioma]]s predominants en Nicheria son a [[sabana]] en o norte y o centro d'o país, y a [[selva umbrofila]] en o sud. Seguntes a [[World Wide Fund for Nature|WWF]], as prencipals ecorrechions de sabana de Nicheria son a [[sabana sudanesa occidental]], a o norte, y o [[mosaico de selva y sabana de Guinea]], en o centro d'o país. L'extremo nord-este ye ocupato por a [[sabana d'acacias d'o Sahel]] y, en a marguin d'o [[laco Chad]], a [[sabana inundata d'o laco Chad|sabana inundata]]; a ista zaguera ecorrechión i perteneixe a [[zona humida]] de [[Hadejia-Nguru]], en o [[forcallo]] d'os ríos [[Río Hadejia|Hadejia]] y [[Río Jama'are|Jama'are]], en o centro-norte d'o país. En o [[macizo de Mandara]], en a muga con [[Camerún]], se i troba o [[mosaico d'o macizo de Mandara]]. As selvas d'o sud de Nicheria se clasifican, d'este enta ueste, en a [[selva d'a sierra de Camerún]], en a [[sierra de Camerún]], en a muga con iste país; [[selva costera d'o Cross-Sanaga y Bioko]], entre o [[Río Cross|Cross]] y a muga con Camerún; [[selva de transición d'o Cross-Nícher]], entre os ríos Cross y o [[Río Nícher|Nícher]]; [[selva paulenca d'o delta d'o Nícher]], y [[selva de tierras baixas de Nicheria]], entre o río Nícher y a muga con [[Benín]]. A mayor parti d'a costa de Nicheria s'encuadra adintro d'o [[manglar de l'Africa central]], y a diversidat ecolochica d'o país se completa con os [[prau de montanya|praus de montanya]] d'o [[mosaico de selva y partis d'a meseta de Jos]]. == Economía == [[Imachen:Lagos Island.jpg|thumb|250px|Anvista de [[Lagos]].]] {{Articlo principal|Economía de Nicheria}} Dende que en os anyos 60 se descubrió [[petrolio]], a [[economía]] de Nicheria paso d'estar [[Agricultura|agricola]] y [[Ganadería|ganadera]], a [[industria]]l. Con 15.600 millons de barrils en reservas de crudo y mas de 3 millons de [[m³]] de [[gas natural]], ye un d'os países africanos que mas s'han desarrollato. Manimenos, a fuerte dependencia d'o petrolio y que iste se trobe en mans d'interpresas foranas, fa que existan grieus desigualdaz socials: mientres a mayoría d'os nicherians vive con menos d'un [[Dólar estausunidense|dólar]] a o día, existen grans fortunas creyatas con os diners d'o [[petrolio]]. A [[balanza de pagos]] nicheriana ye positiva gracias a la exportación de crudo que se conduce a traviés de [[gasoducto]]s y [[olioducto]]s dende l'interior dica os puertos de l'[[oceano Atlantico]]. Destaca tamién a [[industria petroquimica]], d'[[Automóbil|automobils]] y as [[refineria]]s. Respective a la resta de l'actividat productiva, nomás tien bella importancia o [[cacau]], a o que se destina o 50% d'a tierra cultivable y que va dirichito de tot a la [[exportación]]. L'[[agricultura]] y a [[ganaderia]] ocupan a o 50% d'a población pero nomás sirve ta proveer a la propia demanda interna. Dende [[2008]] o gubierno da muestras de voluntat d'implementar as reformas economicas sucheritas por o [[Fundo Monetario Internacional]], tals como modernizar o sistema bancario, reducir a [[inflación]] controlando as demandas salarials, y resolver as disputas rechionals por o control d'as ganancias d'a industria d'o petrolio.<ref name=CIA>{{en}} [https://web.archive.org/web/20190329081848/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ni.html CIA].</ref> == Cheografía humana y sociedat == === Demografía === [[Imachen:Nigeria-demography.png|thumb|250px|Evolución demografica de Nicheria entre 1961 y 2003.]] Nicheria ye o país mas poblato d'[[Africa]] y conta con alto u baixo una cinquena parti d'a población d'o continent. Encara que menos d'o 25% d'os nicherians viven en asentamientos urbans, como minimo bi ha 24 ciudaz con una población mas gran a 100.000 habitants. A variedat de costumbres, idiomas y tradicions provenients d'os 250 grupos etnicos que coexisten en Nicheria, le dan a o país una gran diversidat. O grupo etnico dominant en a rechión norte son os [[Hausa|hausa-fulani]], d'os que una gran mayoria son [[Islam|musulmans]]. Atros grupos etnicos importants d'ista zona son os [[nupe]], os [[tiv]], y os [[kanuri]]. A etnia [[yoruba]] predomina en o sud. Mas d'a metat d'os yorubas son [[Cristianismo|cristianos]] y cuasi un cuatreno, musulmans. A resta, mayoritariament, siguen creyencias tradicionals. O grupo predominantment cristiano [[igbo]] ye o grupo etnico mas gran d'o sud-este. A mayoría son [[Ilesia Catolica|catolicos]] romanos, encara que os [[Ilesia Anglicana|anglicanos]], pentecostals y atras denominacions evanchelicas tamién tienen importancia. As comunidaz [[efik]], [[ibibio]], [[annang]], y [[ijaw]] (os cuatre grupos etnicos mas grans d'o país) tamién conforman un segmento substancial d'a población de l'aria. Personas con diferents idiomas, por un regular se comunican en [[idioma anglés|anglés]], encara que o conoiximiento de dos u mas idiomas nicherians ye común. Os idiomas mas difusos son o [[idioma hausa|hausa]], o [[dioma yoruba|yoruba]] y o [[Idioma igbo|igbo]]. En os zaguers anyos s'han dato esporadicos choques entre grupos cristianos y musulmans, mas que mas en o norte d'o país, a on i habió presión ta introducir a lei islamica (a [[xaria]]). [[Imachen:Nigeria Benin Cameroon languages.png|300px|thumb|Mapa lingüistico de Benín, Nicheria y Camerún.]] Encara que Nicheria conta con una cifra d'emigrants relativament baixa, mils de personas deixan o país cada anyo, tenendo como destín prencipal a [[Unión Europea]]. Un tema que s'ha complicato por o caos politico ha estau o programa d'a [[Organización Mundial d'a Salut]] ta erradicar a [[poliomielitis]] d'a planeta. O norte de Nicheria estió a localización d'a metat de toz os casos de poliomielitis rechistratos en anyo [[2003]], pero os clerigos musulmans han protestau repetidament contra a vacuna como un esfuerzo por parti d'os [[occident]]als d'esterilizar a las ninas musulmanas. O programa nacional de [[vacuna]]ción fue suspendito en cuantos estaus en agosto de 2003, y a malautía cuasi se quintuplicó (119 casos en o primer cuatreno de l'anyo 2004 contra 24 casos en 2003). En mayo de 2004, se reportó que a poliomielitis s'heba propagato dende ista zona a muitas atras nacions africanas, que previament heban estau declaratas libres d'ista malautía. O 18 de mayo, o estau de Kano acceptó reprener os programas de vacunación fendo servir vacunas creyatas en [[Indonesia]]. En l'anyo 2007 Nicheria contaba con una población de 135.000.000 habitants. A meya de fillos por muller ye de 5,45 una d'as tasas mas altas d'Africa, o que ye prebocando un creiximiento poblacional nunca visto en a historia d'o país: se calcula que a l'anyo 2050 iste país tendrá 258.100.000 d'habitants.<ref>{{en}} [http://www.xist.org/earth/pop_prospects1.aspx GeoHive - Population prospects].</ref> === Relichión === [[Imachen:AbujaNationalMosque.jpg|thumb|A mesquita nacional d'Abuja.]] Nicheria ye un país con una gran variedat de relichions, con tendencia a variar rechionalment. Ista situación accentua as diferencias rechionals y etnicas y ha estau vista con frecuencia como una fuent de conflicto sectario entre a población.<ref>Osita AGBU; milicias etnicas y l'amenaza a la democracia en transición dimpués de Nicheria, Instituto Nordico d'Africa, 2004, p. 6.</ref> As relichions con mas presencia en Nicheria son o [[islam]] y o [[cristianismo]],<ref name=statereport/> y bels poquez seguidors d'as relichions indichenas. Os conflictos actualment s'han incrementato, ocasionando diversas muertes.<ref>{{ca}} [http://www.elperiodico.cat/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAT&idnoticia_PK=694063&idseccio_PK=1007 ''Mig miler de víctimes mortals en els xocs religiosos a Nigèria'']. ''[[El Periódico]]''.}}</ref> En base a una enquesta d'o 2003, o 50,5% yeran musulmans, o 48,2% yeran cristianos (15% [[protestantismo|protestants]], o 13,7% [[ilesia catolica|catolicos]], y o 19,6% d'atros cristianos), y os seguidors d'atras relichions yeran un 1,4%.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20100421200729/http://pewforum.org/world-affairs/countries/?countryID=150#2 Perfil demografico relichiosp - Nicheria] Forum Pew (Pew Research Center).</ref> O norte ye predominantment musulmán, bi ha un gran numero de musulmans y cristianos en a francha intermedia, incluyindo o Territorio d'a Capital Federal. A o sud-ueste, os cristianos y os musulmans tienen una presencia parellana, as rechions d'o sud son predominantment cristianas, a l'este, os catolicos, anglicanos, y [[metodismo|metodista]]s i son mayoría, con pocos creyents tradicionals, mientres que a rechión d'o delta d'o Nícher ye de mayoría cristiana.<ref Name=statereport>{{en}} [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127249.htm International Religious Freedom Report 2009 - Nicheria] EUA Departamento d'Estau.</ref> A mayoría d'os musulmans de Nicheria son [[Sunnismo|sunnitas]] (95%), pero con un significativo numero de [[Chiismo|chiitas]]. Bels estaus d'o norte han encorporato a [[lei islamica]] en os suyos ordenamientos churidicos, antis seculars, creyando cierta controversia.<ref name=tiptoe>{{en}} ''Owobi Angrew, Tiptoeing Through A Constitutional Minefield: The Great Sharia Controversy in Nigeria, Journal Of African law, Vol 48, No 2, 2002.''</ref> O [[estau de Kano]] ha mirato d'encorporar a [[xaria]] en a suya Constitución.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20081005214338/http://www.wwrn.org/article.php?idd=15994&sec=36&cont=3 "Kano Seeks Supremacy of Sharia Over Constitution"], wwrn.org</ref> Os cristianos nicherians son dividitos uniformement entre [[Catolicismo|catolicos]] y [[Protestantismo|protestants]]. Liderando as ilesias nicherianes, se troban a [[Ilesia de Nicheria]], d'a branca [[anglicanismo|anglicana]], y a d'a [[Convención Baptista de Nicheria]]. L'aria de Yoruba contiene una alta presencia anglicana, mientres que l'aria d'Igboland ye predominantment catolica. A traviés de Yoruba y enta l'ueste, muitas personas son seguidors d'a espritualidat Yorubo/Irunmole. Atros grupos minoritarios relichiosos y esprituals en Nicheria son o [[hinduismo]],<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20080512083536/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_245.html "Adherents by Location"], Adherents.com.</ref> o [[chudaísmo]], o [[bahaísmo]], y o [[chrislam]] (una fe [[sincretica]] que proviene d'a fusión d'elementos d'o cristianismo y d'o islam).<ref>{{en}} [http://www.csmonitor.com/2006/0126/p01s04-woaf.html "In African, Islam and Christianity are growing - and blending"], csmonitor.com, Accessed May 19, 2007.</ref> D'atra man, Nicheria s'ha convertito en un centro africano ta o [[Movimiento d'o Gredal]]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20071010211336/http://www.grailmovementnigeria.org/index.html "Grail Movement - Nigeria"], grailmovementnigeria.org</ref> y os [[Hare Krishna]]s.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20081005220221/http://www.wwrn.org/article.php?idd=5544&sec=28&cont=3 "Day Hare Krishna Came to Town"], wwrn.org</ref> == Cultura == === Esporte === * [[Imachen:Olympic flag.svg|50px]] [[{{PAGENAME}} en os Chuegos Olimpicos]]. O futbol ye o esporte mas practicato en Nicheria tien una liga de futbol dita [[Premier League de Nicheria]], tamién bi ha atros esportes muit praticatos como o [[basquet]], o [[cricket]], o [[boxeyo]] y l'[[atletismo]] en iste zaguero destacan en [[cursas de velocidat|prebas de velocidat]]. * En [[fútbol]] a suya competición mes important ye a [[Nicheria Premier League]], l'equipo con mes campionatos ganatos ye o [[Emyimba F.C]] d'a ciudat d'[[Aba]], con seis títols, toz aconseguitos en a zaguera decada. L'equipo nacional de fútbol de Nicheria, conoixito con a embotada d'as ''Alicas Verdes'', estió campión olimpico en os [[Chuegos Olimpicos]] de [[Atlanta 1996]] y medalla d'[[archent]] en os de [[Pekín 2008]], tamién estió campión d'a [[Copa d'Africa de Fútbol]] de [[Copa d'Africa de Fútbol de 1980|1980]] y [[Copa d'Africa de Fútbol de 1994|1994]], y subcampiona en [[Copa d'Africa de Fútbol de 1984|1984]], [[Copa d'Africa de Fútbol de 1988|1988]], [[Copa d'Africa de Fútbol de 1990|1990]] y [[Copa d'Africa de Fútbol de 2004|2004]]. Ha partecipato en a [[Copa d'o Mundo de Fútbol]] (''FIFA Wold Cup'' en anglés) en as edicions de [[Copa d'o Mundo de Fútbol de 1994|1994]], [[Copa d'o Mundo de Fútbol de 1998|1998]], [[Copa d'o Mundo de Fútbol de 2002|2002]], y [[Copa d'o Mundo de Fútbol de 2010|2010]]. * En atletismo os atletas de Nicheria destacan en as [[cursas de velocidat|prebas de velocidat]] y [[Cursas de relevos (atletismo)|relevos]]. O primer atleta en destacar a nivel mundial estio [[Innocent Egbunike]], subcampión mundial y campión africano de [[400 m lisos]] en l'anyo [[1987]], amás de miembro d'o relevo que ganó una medalla de bronce en os [[Chuegos Olimpicos]] de [[Los Angeles 1984]].<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110725223853/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/NGR/summer/1984/ATH/ Nicheria en os Chuegos Olimpicos de Los Angeles 1984].</ref> O relevo masculín de 4x400 metros amás d'a medalla de bronce de Los Angeles 1984, ganó una atra de bronce en [[Atenas 2004]] y estió campión olimpico en [[Sydney 2000]],<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110725223902/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/NGR/summer/ATH/mens-4-x-400-metres-relay.html O relevo de Nicheria en a preba 4x400 metros lisos en os Chuegos Olimpicos].</ref> y tamién estió campión africano en 1990. O relevo 4x100 m ha ganato 2 medallas olimpicas una d'archent en [[Barcelona 1992]] y una atra de bronce en Atenas 2004.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110725223908/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/NGR/summer/ATH/mens-4-x-100-metres-relay.html O relevo de Nicheria en a preba 4x100 metros lisos en os Chuegos Olimpicos].</ref> En o Campionato de Africa d'Atletismo ha ganato 9 vegatas en as 15 edicions celebratas. ==== Competicions esportivas ==== Nicheria ha organizato bels d'os escaicimientos esportivos mes important d'Africa. En l'anyo [[1973]] organizó en [[Lagos]] y en o [[2003]] en [[Abuja]] os [[Chuegos d'Africa]] (''All Africa Games'' en anglés) y en [[1989]] o [[Campionato d'Africa d'Atletismo]]. Tamién ha organizato competicions importants de fútbol como a [[Copa Africana de Nacions]] en as edicions de 1980, en a que estió campiona, y en o 2000. Tamién ha organizato as edicions de 1998, 2002, y 2006 d'o [[Campionato Africano de fútbol femenín]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Nigeria|Nicheria}} {{Commonsart|Atlas of Nigeria|atlas de Nicheria}} * {{en}} [https://web.archive.org/web/20041127020926/http://www.nigeria.gov.ng/ Pachina web oficial d'o Gubierno de Nicheria]. == Referencias == {{listaref|2}} {{Africa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Nicheria|*]] lisig5pp4xe8h9hjv5k5fcm6vfcdt41 Seu basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Zaragoza 0 5928 2480037 2478021 2026-09-30T19:13:52Z RenatoGar 80073 2480037 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio | nombre =Seu basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar | imachen = [[Imachen:Basílica del Pilar, Zaragoza, Aragón.jpg|250px]] | descripción = Basílica de Nuestra Sinyora d'o Pilar chunto a l'[[Río Ebro|Ebro]]. | tipo = [[seu (edificio)|Seu]] y [[basilica]] | advocación = [[Nuestra Sinyora d'o Pilar]] | situación = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Zaragoza]], [[Aragón]] | culto = [[Ilesia catolica|Catolico]] | archidiocesi = [[Archidiocesi de Zaragoza|Zaragoza]] | arcipestrau = [[Arcipestrau Centro|Centro]] | adreza = [[Plaza d'o Pilar]], s/n | orden = [[Clero secular]] | mosen = | construcción = [[1681]]-[[1961]] | fundador = | estilo = [[Barroco]], [[Rococó]], [[Neoclasico]] | catalogación = [[Molimento Nacional]]<br>[[Bien d'Intrés Cultural]] |latitut = 41.65 |lonchitut = -0.87 |mapa_loc = Aragón }} A '''seu basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar''' ye un [[Ilesia (edificio)|templo]] d'estilo [[arte barroco|barroco]] situau en [[Zaragoza]] ([[Aragón]]) a on ye conservada y venerada a columna (pilar) sobre a que, seguntes a tradición, s'apareixió a [[Virchen d'o Pilar]] en carne mortal a l'[[apóstol]] [[Sant Chaime o Mayor|Sant Chaime]] o día [[2 de chinero]] de l'anyo [[40|40 dC]]..<ref>{{es}} [[Guillermo Fatás]] (coord.) ''Guía histórico-artística de Zaragoza'', [[Concello de Zaragoza]], [[1991]], {{ISBN|84-86807-76-X}}, p.287</ref> Ye una d'as dos [[seu]]s metropolitanas de l'[[Archidiocesi de Zaragoza]], chunto con a [[Seu d'o Salvador de Zaragoza|Seu d'o Salvador]], lo que converte a [[Zaragoza]] en a unica ciudat d'o mundo con dos seus en activo.<ref>{{es}} [https://viajes.nationalgeographic.com.es/ubicacion-exacta/caso-excepcional-espana-esta-es-unica-ciudad-dos-catedrales-activo_17062 Un caso excepcional en España: Esta es la única ciudad con dos catedrales en activo]. Mari Carmen Duarte, [[National Geographic]]. [[30 de noviembre]] de [[2023]]</ref> Iste mandó construyir una chicota [[capiella]] ta alzar a columna, mas tardi s'obró una ilesia [[arte romanico|romanica]], dimpues destruita por un incendio y una [[Ilesia mudéchar de Santa María d'o Pilar de Zaragoza|mudéchar anterior a l'actual]] d'estilo [[arte barroco|barroco]] debida a [[Francisco Herrera Hidestrosa]], por iniciativa de don [[Chuan d'Austria]], qui ordenó prencipiar as obras en [[1681]]. O rey [[Ferrando VI d'Espanya|Ferrando VI]], ordenó en [[1754]], a construcción d'a Santa Capiella, encomendando a obra a l'arquitecto [[Ventura Rodríguez]], qui enampló o templo dica as actuals grandarias: 130 m. de largaria por 67 d'amplo, con por once [[cupula]]s, diez [[lanterna]]s y cuatre [[torre]]s. A imachen d'a Virchen de fusta tien 39&nbsp;cm. d'altaria y ye dencima d'una [[columna (arquitectura)|columna]] presguardada por un estuche de [[bronce]] y atro de [[plata]] y cubierta por un manto dica os piez d'a imachen, a excepción d'os días 2, 12 y 20 de cada mes que a columna apareixe veyible. En a [[frontera]] posterior d'a capiella s'ubre o [[peirón]], a on os fiels pueden venerar a la Santa Columna. == Historia == Seguntes a lechenda [[cristianismo|cristiana]] María s'habría apareixiu en Zaragoza «en carne mortal» sobre una columna —dita popularment «o Pilar»— o [[2 de chinero]] de l'[[40|anyo 40]]. A partir d'ista creyencia, a tradición relichiosa parla d'a presencia d'una capiella feita construyir por a Virchen pa alochar a columna que deixó en testimonio d'a suya venida, y que fue devantada por [[Sant Chaime o Mayor]] y os siet primers conversos d'a ciudat de Zaragoza. [[Imachen:Tímpano románico de El Pilar.jpg|thumb|left|Timpano d'a ilesia romanica]] No i hai constatación arqueolochica ni documental d'ista primera capiella, pero sí n'i hai d'a existencia d'una ilesia en [[Saraqusta]], «mai d'as ilesias d'a ciudat», adedicada a Santa María Virchen en o [[sieglo IX]] en o puesto a on actualment se troba a Basilica, arredol d'a que s'articulaba una d'as comunidaz de [[mozarabes]] d'a ciudat, seguntes transmite o monche franco de l'[[abadía de Saint-Germain-des-Prés]] [[Aimoino Germanopratino|Aimoino]].<ref name="Miguel Ángel_1">{{es}} ''El Pilar desconocido'' Miguel Ángel Ortiz Albero, Julián Pelegrín Campo y María Pilar Rivero Gracia, , Zaragoza, Heraldo de Aragón, 2006, pág. 13.—D. L. Z-2597-06. OCLC 433533535</ref> Dimpués d'a conquiesta de Zaragoza por o rei [[Alifonso I d'Aragón]] en [[1118]], o templo se trobaba en enruenass, y o bispe [[Pedro de Librana]] habió d'acotraciar a ilesia pa o culto cristiano.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20180823214026/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=10191&tipo_busqueda=1&nombre=Pilar&categoria_id=&subcategoria_id=&conImagenes= «El Pilar»] ''Gran Enciclopedia Aragonesa''</ref> Tiempo dimpués, prencipió en ixe mesmo puesto a construcción d'una ilesia [[arte romanico|romanica]], cuals obras no rematoron dica o [[sieglo XIII]]. D'ixas envueltas data l'antiga capiella d'o Pilar, situada en o interior d'una sala en un claustro annexo a o templo prencipal. A capiella d'o Pilar ye documentada por [[Diego d'Espés]] en [[1240]] y yera un recinto de culto independient. Una bula d'o papa [[Bonifacio VIII]] de [[1297]] confirma que ya se veneraba o pilar —u columna— vinculau a l'advocación de Santa María, unindo-se os dos cultos en o de Santa María d'o Pilar. En [[1293]] a iglesia ya se trobaba muit espatracada y poco dimpués se prencipia a construcción d'un nuevo edificio [[arte gotico|gotico]]-[[mudéchar aragonés|mudéchar]], que continó dica [[1515]], y incluyiba a realización d'o coro con o suyo [[sillerío d'o coro|sillerío]] labrau y o retablo de l'altar mayor, encargau a [[Damián Forment]]. D'o estau d'ixe templo nos da una ideya un croquís d'a planta que se roba en l'Archivo d'o Pilar, una vista d'[[Antonio van den Wyngaerde]] de [[1563]] y a ''Vista de Zaragoza'' de [[Juan Bautista Martínez del Mazo]] de [[1647]], asinas como una descripción notarial de l'acta de l'edificio devantada o [[2 d'octubre]] de [[1668]]. A capiella antiga permaneixió en piet dica a reforma d'o templo en o [[sieglo XVIII]]. === O templo barroco === En [[1670]] [[Chuan Chusé d'Austria]], ta par d'alavez [[Virrei d'Aragón]], promovió a construcción d'un templo d'estilo [[Arquitectura barroca|barroco]] de nueva fabrica, que ye o que, fundamentalment, existe en l'actualidat. Fue disenyau a partir de cuantos prochectos, que encabezoron os mayestros d'obras zaragozanos [[Felipe Busiñac]] y [[Felipe Sánchez]], y los continó o prestichioso arquitecto reyal [[Francisco de Herrera el Mozo]]. As obras prencipioron en [[1681]]. En [[1730]], dimpués d'estar enamplau, o templo arribó a l'actual grandaria: 130 m de longaria por 67 d'amplaria.<ref>Yera ya previsto que estase rematau por once cupulas, diez lanternas y cuatre [[torre]]s, encara que en primerías d'o [[siglo XIX]] nomás s'heban construyiu as cinco cupulas que coronan y rodian a Santa capiella, y a torre de l'anglo sudoccidental. Nomás en a segunda metat d'o [[sieglo XIX]] fuoron construyidas a resta d'as cupulas y cupuliellas, y en o [[sieglo XX]] as altas torres angulars, que fuoron rematadas en [[1961]]. L'interior d'as cupulas y [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]]s fue ideyau pa estar pintau a o fresco, encara que no todas as cupulas se pintoron.</ref> Finalment, en [[1765]], remató a reforma con as aportacions de [[Ventura Rodríguez]], qui en [[1750]] heba prochectau una nueva capiella d'a Virchen por iniciativa de [[Ferrando VI d'Espanya|Ferrando VI]] que prencipió a executar-se en 1754 una vegada espaldada l'antiga. Ventura Rodríguez tamién tractó de reorganizar o templo. Entre os suyos plans yera cambiar de puesto o retablo renacentista y o coro, creyando una graniza nau central, que tendría por altar o gran altorrelieu de [[marbre]] que decora o muro d'o trasaltar d'a Santa Capiella de [[Carlos Salas Viraseca]]. Finalment no se'n fació, pero sí que modificó o concepto decorativo de l'interior d'o templo, simplificando notablement a decoración d'os [[capitel]]s y os [[flamero]]s d'as columnas, dando-le un aspecto mas sobrio y acorde con l'incipient gusto neoclasico d'a epoca. Tamién contribuyó a o suyo aspecto bizantino actual o marqués de Peralada, qui dio a ideya de dotar a o santuario d'a suya caracteristica silueta de cupulas y torres, que fuoron devantadas en a suya mayor parti entre [[1796]] y [[1872]], anyo en que se consideró rematau o templo. Manimenos as torres angulares que realzan o volumen exterior datan en a suya mayor parti d'o [[sieglo XX]], y no fuoron rematadas dica [[1961]]. <gallery mode=packed caption="Imáchens historicas"> Imachen:Templo mudéjar del Pilar en 1647.jpg|Ilesia mudéchar d'o Pilar en [[1647]], seguntes detalle d'a ''Vista de Zaragoza'' de [[Juan Bautista Martínez del Mazo|Martínez del Mazo]] Imachen:Zaragoza - Vista - El Pilar y el Ebro.jpg|Basilica d'o Pilar en [[1806]]. Grabau de Robert Daudet a partir d'un dibuixo de Louis François Léjeune. Imachen:El Pilar en 1883.jpg|O Pilar en [[1883]] (Adriano Lombardo) Imachen:El Pilar en 1912.png|O Pilar en [[1912]] (as torres encara no heban alcanzau l'altura definitiva) (''Mundo Gráfico'', n.º 14 de 31 de enero de 1912) </gallery> == Exterior d'a basilica == [[Imachen:El Pilar - Vista de tramo central.JPG|150px|left|thumb|Portalada central d'a frontera sud]] O volumen exterior d'a basilica d'o Pilar alcanza proporcions machestuosas. A o largo d'os sieglos, y mas que mas dende a edificación barroca, o templo ha iu enamplando a suya silueta con a construcción de cupulas y de [[torre]]s en os suyos anglos. Poseye en l'actualidat once cupulas cubilladas con tellas vidriadas de colors verdas, amariellas, azulas y blancas. Una central, en a confluyencia entre a [[nau (arquitectura)|nau]] y o [[Trampo (arquitectura)|trampo]] central d'a ilesia —que consta de tres naus y siet trampos—; dos mas chicotas situadas a os dos cantos, en os trampos segundo y seiseno, sobre a Santa Capiella y o Coro Mayor; y cuatre menors rodiando en os anglos a istas dos cupulas meyanas, sobre os trampos primero, tercero, cinqueno y septimo d'as dos naus laterals. Amás, entre os contrafuertes se zarran capiellas rematadas con lanternas. As torres, construyidas en a suya mayor parti en o [[sieglo XX]] gracias a o prochecto realizau por l'arquitecto [[Miguel Ángel Navarro (arquitecto)|Miguel Ángel Navarro Pérez]], plegan a os noventa y ueito metros d'altaria.<ref>{{es}} [https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/38/38/33espada.pdf «Leonor Sala Ruiz de Andrés, la última gran mecenas de la basílica del Pilar»]. ''Las mujeres y el universo de las artes'', D.M. Espada Torres. Institución Fernando el Católico. {{ISBN|978-84-9911-594-8}}.</ref> En [[1944]] se convocó una limosna popular pa reformar a frontera sud, que da a la plaza. O prochecto de [[Teodoro Ríos Balaguer|Teodoro Ríos]] s'executó entre [[1945]] y [[1950]] y consistió en enmarcar con porticos de frontons triangulars sobre columnas corintias as dos dentradas prencipals d'os estremos d'o templo. Asinas mesmo, s'adhibioron pilastras adosadas que crebaban a monotonía d'o muro pa creyar una serie de trampos, a la vegada que se situaba, en o centro, coincidindo con a cupula mayor, un atro portico formau por un nicho con una escultura d'a ''Venida d'a Virchen'' de [[Pablo Serrano]] (1969) en coincidencia con o pinyón d'a nau d'o [[Crucero (arquitectura)|crucero]] u trampo central, flanquiau por dobles columnas entre as que se situoron nichos con flameros. Sobre toda a frontera, dispuso un cornisamiento moldurau de gran resalte y rematando iste atico, una rotunda barrustrada que incorpora estatuas de santos d'a rechión debius a [[Félix Burriel]] —''[[Sant Vicent de Paúl]]''— y a [[Antonio Torres Clavero]] —''[[Sant Vicent]]'', ''[[Sant Chaime o Mayor|Sant Chaime]]'', ''[[Santa Isabel de Portugal]]'', ''[[Sant Braulio]]'', ''[[Sant Valero]]'', ''[[Santa Engracia]]'' y ''[[Sant Chusep de Calasanz]]''.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20180422164457/http://www.unizar.es/artigrama/pdf/19/3varia/9.pdf La decoración escultórica del Pilar en el siglo XX: la obra de Antonio Torres]. Ana Ara Fernández, Artigrama. Num. 19. [[2004]]. Pach. 453-471. ISSN 0213-1498</ref> En o muro mas anamanu a la puerta d'o estremo oriental, la que queda mas amanada a la Santa Capilla se ficó o [[timpano]] romanico, unica resta que queda d'a ilesia altomedieval. Hue lo día, en a frontera exterior norte y este d'a Basilica d'o Pilar encara se pueden veyer as marcas producidas por as bombas chitadas por os [[franceses]] mientres os dos [[seches de Zaragoza|seches d'a ciudat de Zaragoza]] en os anyos [[1808]] y [[1809]]. == Interior d'a basilica == [[Imachen:Zaragoza - Basilica del Pilar 14.JPG|150px|left|thumb|Cupula ''[[Regina Martirum]]'' por Francisco de Goya]] A disposición interior d'a basilica d'o Pilar s'articula en tres [[nau (arquitectura)|naus]] —a central mas ampla— y siet trampos, que descansan sobre gruesos pilars decoraus con pilastras adosadas clasicistas. Sobre els i hai uns sobrios entablamentos que suportan cupulas sobre pichinas y vueltas rebaixadas. En os muros s'ubren capiellas laterals cubiertas con cupulas con lanterna u vueltas. Os [[intradós|intradoses]] d'os [[arco de meyo punto|arcos de meyo punto]], cuellos de [[Vuelta (arquitectura)|vueltas]] y cupulas fuoron decoraus en [[1871]] por o escultor [[Manuel Miguel Gálvez]] con garlandas y ''[[putto|putti]]''. Fendo un recorriu seguntes as agullas d'o reloch, dende a dita puerta baixa (a mas amanada ta a Virchen, en o estremo este d'a frontera sud), se troba a capiella de Santa Ana y a de Sant Chusé. Contino, en o centro d'a nau lateral sud, s'ubre a sacristía mayor. Dimpués a capiella de Sant Antón y a de Sant Braulio dica arribar a la dentrada d'a puerta alta. En o trampo ueste, en o trascoro, se troban cuatre chicotas capelletas, a os dos cantos d'o coro, entre as que destacan as de l'Ecce Homo (con un cuadro atribuyiu a [[Roland de Mois]] u a [[Pablo Scheppers]]), y a d'a Buena Asperanza. En o canto d'os piez d'a seu s'ubren atras dos capiellas: d'o Rosario y de Sant Agostín (dita tamién parroquia d'o Pilar, a on se i fan oficios relichiosos cutianos) y entre ellas se sitúa a sala capitular. En o costau norte y dende a puerta alta d'o norte, que da a la ribera d'Ebro, i hai atras tres capiellas: Sant Pero Arbués, Sant Lorient y Sant Chuaquín y a sacristía d'a Virchen, deixando en o centro o espacio que ocupa o Museu Pilarista. En zagueras, en o costau este, debant d'a Santa Capiella, ye o Coreto d'a Virchen y a os dos costaus dos capiellas: a o norte a de Sant Chaime y a o sud a de Sant Chuan, ya en a puerta baixa de dentrada d'o canto d'a plaza debantdita en prencipiando iste recorrido, que ye a que mayor afluyencia de publico recibe. O Museu Pilarista guarda una sinfinidat d'obchectos d'orfebrería liturchica, pero destaca mas que mas o dito choyero d'a Virgen, a on se troban coronas, diademas, resplandors, etc. de piedras preciosas, y a colección de mas de 350 mantos d'a Virchen. En a basilica del Pilar son apedecaus a mayoría d'os [[Lista de bispes y arcebispes de Zaragoza|arcebispes zaragozanos]] d'a Edad Moderna, asinas como tamién reposan os cuerpos de [[Sant Braulio]] y d'o duque de Zaragoza, o [[José de Palafox y Melci|cheneral Palafox]], entre atros. === Pinturas a o fresco === Son pintadas todas as cupulas que rodian y coronan a Santa Capiella. [[Antonio González Velázquez]] pintó en [[1753]] a cupula eliptica sobre a capiella d'a Virgen y as restantes os chirmans [[Ramón Bayeu|Ramón]] y [[Francisco Bayeu]] y [[Francisco de Goya]], que decoró la que leva o nombre de ''[[Regina Martirum]]'' ('Reina d'os Mártirs') y a [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] d'o Coreto<ref>{{es}} [http://goya.unizar.es/InfoGoya/Fotosjpg/Pilar.jpg Plano de situación de las pinturas de las cúpulas del entorno de la Santa Capilla.]</ref>. Tamién recibioron ornamentación pictorica a cupula mayor, a que cubre l'organo y Coro Mayor, y a cupula eliptica d'a nau central de debant d'o Coro. Os bocetos de muitas d'istas obras se guardan en o museu d'a seu. === Retablo de l'altar mayor === [[Imachen:Retablo mayor de la Basílica del Pilar.jpg|thumb|140px|''Retablo de l'Asumpción''. [[Damián Forment]], 1509-1518]] O retablo de l'altar mayor fue realizau en [[alabastro]] policromau, con [[guardapolvo (arquitectura)|guardapolvo]] de fusta, por [[Damián Forment]] entre [[1515]] y [[1518]] y ye adedicau a l'[[Asumpción de Santa María|Asumpción de la Virgen]]. O estilo de l'arquitectura d'o retablo ye [[arte gotico|gotico final]], encara que as escenas figurativas amuestran caracteristicas plenament [[Renaiximiento|renaixentistas]]. En [[1509]] o [[Capítol Metropolitano de Zaragoza|capítol metropolitano]] contrató a [[Damián Forment]] o banco u [[predela]] d'o retablo de l'altar mayor que ocuparía a cabecera d'a colechiata de Santa María, con a exichencia de que estase «tan bueno y millor que l'Asseu» (que [[Seu d'o Salvador de Zaragoza|o d'a Seu]]). En [[1511]], cuasi rematau o banco, contrataría tamién a resta d'o retablo, con tres escenas molimentas en as suyas carreras: l'''[[Asumpción de Santa María|Asumpción]]'' en o centro, o ''Natalicio d'a Virchen'' a la suya dreita y a ''Presentación de María en o templo'' a la suya ezquierda. Finalment, en [[1515]], Forment delega os treballos d'a resta d'a decoración arquitectonica en mayestros contrataus por o suyo taller. O retablo remató d'asentar-se en [[1518]]. En a [[predela]] i hai siet escenas d'ezquierda ta dreita: ''Trobada de Sant Chuaquín y Santa Ana en a puerta dorada'', ''Anunciación'', ''Visitación'', ''[[Adoración d'os pastors]]'', ''[[Adoración d'os Reis Magos]]'', ''Piedat'' y ''Resurrección'', deseparadas por columnas con [[doselet|doselez]] goticos que acullen estatuas de [[santo]]s y [[apóstol]]s. Ye a zona d'o retablo a on Forment s'amostra mas avanzau, pos en os marcos d'as escenas y as suyas arquitecturas y ornamentos, apareixe decoración propia d'o renaiximiento, como [[putto|putti]], [[cartelas]]s u [[balagosto]]s. Lo completan dos estatuas de [[Sant Chaime o Mayor]] y [[Sant Braulio]] situadas en [[capilleta]]s a os costaus. Asinas mesmo, en o [[sotabanco]] apareixen escudos heraldicos sostenius por ancheloz y medallones. As escenas d'o banco encara conservan restas d'a policromía orichinal, encara que en as carreras prencipals practicament ha desapareixiu. == Se veiga tamién == * [[Ilesia mudéchar de Santa María d'o Pilar de Zaragoza]]. * [[Lista de mayestros de capiella d'a seu basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Zaragoza]]. * ''[[Salida de misa de doce del Pilar de Zaragoza]]''. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Catedral-Basílica de Nuestra Señora del Pilar de Zaragoza|a Basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Zaragoza}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20041019075343/http://www.cabildodezaragoza.org/basilica/ Capítol de Zaragoza] * {{en}} [https://gcatholic.org/churches/spain/0651.htm Ficha en gcatholic.org] * {{es}} [https://rutamariana.com/el-pilar/ O Pilar adintro d'a Rota Mariana] {{Seus d'Aragón}} {{Basilicas d'Aragón}} {{Rota Mariana |anterior = [[Monesterio de Santa María de Montserrat|Monesterio de Montserrat]] |actual = Basilica d'o Pilar |posterior = [[Santuario de Torrociudat]] }} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Seus catolicas romanas d'Aragón|Zaragoza]] [[Categoría:Basilicas d'Aragón|Pilar]] [[Categoría:Ilesias de Zaragoza]] [[Categoría:Ilesias d'a Comarca Central|Pilar]] [[Categoría:Ilesias d'a provincia de Zaragoza|Pilar]] [[Categoría:Ilesias d'Aragón adedicadas a Nuestra Sinyora d'o Pilar]] [[Categoría:Ilesias de l'archidiocesi de Zaragoza|*]] [[Categoría:Ilesias parroquials de l'archidiocesi de Zaragoza]] [[Categoría:Ilesias barrocas d'Aragón]] [[Categoría:Ilesias neoclasicas d'Aragón]] [[Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'a Comarca Central]] [[Categoría:Rota Mariana|Pilar]] [[Categoría:Santuarios marianos|Pilar]] dlry423322ljm2vosckddppwxamg8fk Buxus 0 6693 2480178 2424167 2026-09-30T22:47:00Z RenatoGar 80073 2480178 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre o [[chenero (biolochía)|chenero]] de [[Plantae|plantas]] '''Buxus'''. Ta o material que se quita d'istas especies, se veiga '''[[Buxo (madera)]]'''.'' {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Buxus'' |nombre_pop1 = buixos |nombre_pop2 = buixeras |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Buxus sempervirens0.jpg|250px|Buxo]] |descripcion = Buixo |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Plantae |subreino = |division = Magnoliophyta |filo = |clase = Magnoliopsida |subclase = |orden = Buxales |suborden = |familia = Buxaceae |subfamilia = |tribu = |chenero = Buxus |subchenero = |especie = |subespecie = |nombre_binominal = |descriptor = [[Carl von Linné|L.]] |calendata_desc = 1753 |ran_descripcion = |especie_tipo = |descriptor_tipo = |calendata_desc_tipo = |sublivel = |lista_sublivel = |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} Os '''buixos'''{{DACC}}<ref>{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas]]: ''Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals'', [[Editorial Val d'Onsera]], [[2004]], {{ISBN|978-84-8986-235-7}}, p.47.</ref><ref group="nota">Con as variants '''buxo''' y '''bucho'''</ref> u '''buixeras'''{{DACC}} ({{nombreCientifico|Buxus}}) son un [[chenero (biolochía)|chenero]] de [[planta]]s [[fuella perén|perennifolias]] en a [[familia (biolochía)|familia]] d'as [[Buxaceae|buixacias]]. Habitualment tienen porte [[arbusto|arbustivo]], anque existe eixemplars de bellas especies que gosan arribar a porte [[árbol|arborio]]. En a [[Peninsula Iberica]], a [[especie]] mas representativa d'o chenero ye ''[[Buxus sempervirens]]'', que ye silvestre en buena cosa de a cheografía, y forma poblacions importants en as [[sierra]]s como os [[Pireneus]]. == Distribución == Son naturals en [[Europa]] (especialmnent en o sud), buena cosa d'o sud d'[[Asia]] en pasando por a [[India]] y en arribando dica o [[Oceano Pacifico|Pacifico]], y en bellas zonas d'[[America]] (dende [[Mexico]] dica [[Colombia]]). As [[especie]]s de ''Buxus'' son, por tot ixo, propias de [[latitut]]z y [[clima]]s [[Clima temperato|temperaus]] y [[Clima subtropical|subtropicals]]. En existe cualques poblacions en o norte d'[[Africa]], mas que mas en a cuenca [[Mar Mediterrania|mediterrania]] d'ixe continent. En a [[isla]] de [[Madagascar]] s'ha documentau bellas poblacions d'especies autoctonas, anque muit reducidas. == Caracteristicas == Os buixos manifiestan midas variables, anque as formas arbustivas de port reduciu son con diferencia as mas abundants, en existe belaltras, en climas tropicals, que arriban a fer 12 [[metro]]s d'altaria. A especie mas frecuent en Europa, ''B. sempervirens'', tiene una altaria meya de bels 120 [[centimetro|cm]], con a mayoría d'eixemplars plenament desarrollaus d'entre os 100 y os 150&nbsp;cm,<ref name="infojardin">[http://fichas.infojardin.com/arbustos/buxus-sempervirens-boj-boje.htm Ficha de ''B. sempervirens'']; consultada l'11 de chunio de 2011.</ref> anque de manera infrecuent pueden creixer dica 5 [[metro]]s d'altaria.<ref name="infojardin"/> O creiximiento d'os buixos ye muit lento. No puyan si que bels centimetros cada anyada, y por ixa razón producen una [[madera]] bien quiesta por a suya dureza. En o [[Espanya|Estau Espanyol]], a suya explotación ye viedada por as leis. [[Imachen:Buxus sempervirens foliage 1.jpg|thumb|right|250px|[[Follamen]].]] As [[fuella]]s son tiercas, coriacias, con forma lanciolada u arronchadeta, con una lonchitut que baila d'entre 1,5 y 5&nbsp;cm (en pendendo de a especie y o eixemplar), y d'entre 5 y 35 [[milimetro|mm]] d'amplaria. Brostan oposadas en a [[branca]], y a suya coloración ye caracteristicament [[verde|verda]] intensa en a mayoría d'as especies y en os eixemplars no exposaus a insolación directa, pero puede tornar-se [[amariello|amarellisca]] u [[royo|royisca]] en o sol, con frido intenso, u cuan se fan viellas. En captividat, s'ha conseguiu variedaz ornamentals con diferents formas de [[variegación]] y colors diferents,<ref name="infojardin"/> que en l'actualidat contan con cualque difusión en [[chardinería]]. As [[flor]]s son [[Planta monoica|monoicas]], con os dos sexos presents en o mesmo eixemplar, de regular muit discretas. Os [[estamen]]s son largos y sesils, protuberants dillá que os [[petalo]]s. Os [[lulo]]s, cuan son maduros, son [[capsula]]s de color [[grisa]] u [[marrón]] que contienen as [[simient]]s. A mida varía d'entre 5 y 15&nbsp;mm. == Hábitat == As matas de buixo gosan creixer en una gran diversidat de puestos, en os que a sola limitación que troban ye o suyo creiximiento, tan lento, que fa que en as zonas umbrivolas se desarrollen mal, masiau finos y propensos a malotías. S'adaptan bien a una gran cantidat de suelos, pero tienen preferencia por os suelos [[calso|calsinosos]] y con [[Ph]] amán d'os valors neutros. [[Imachen:Buxus biotop.JPG|thumb|right|250px|Hábitat petroso sobre suelo calsinoso. Biotopo frecuent ta las matas de buixo, que compartirán con matas de [[romero]], [[aliaga (planta)|aliagas]] y [[estremoncillo]]s.]] En os [[solano|solans]] tamién se'n i puede trobar, anque a forma que adoptan ye mas chicorrona y arronchadeta, y as matas se suelen trobar deseparadas d'entre ellas, sin formar guaire [[barda]]s ni atipir-se. En a [[cuenca mediterrania]], a especie predominant, ''B. sempervirens'', s'adapta bien a's terrenos [[petrosa|petrosos]] en [[penya calsinera]], por o que ye regular de trobar-los en ixes ambients, a on que as formacions en as que i predominan reciben o nombre de «[[buixitar]]s» u «[[buixosa]]s».<ref name="TopBroto">{{es}} [[María Isabel Allué Navarro|ALLUÉ NAVARRO, Mª Isabel]] y [[María Pilar Fuertes Casaus|FUERTES CASAUS, Mª Pilar]]. ''Nombres para un paisaje (toponimia del Valle de Broto)''. Ed. Comarca de Sobrarbe + Diputación de Huesca; Zaragoza, [[2006]]. {{ISBN|84-611-1141-9}}</ref> As [[radiz|venas]], a largo termin, tienen una gran capacidat ta meteorizar a penya. En formacions composadas, con elevada presencia d'[[árbol]]s ([[selvas]]), as matas de buixo pueden formar una parte principal en o [[estrato arbustivo]]. En o [[dominio submediterranio]] en os [[Pireneu]]s, o buixo ye a especie mas frecuent como sotobosque en as selvas de planifolios, como [[caixigar]]s, [[carrascal]]s y [[fabosa]]s (en iste zaguer caso, se forma una comunidat conoixida como «[[fayar con buxo|fabosa con buixo]]»). Tamién se troba en [[pinar]]s, anque a elevada competitividat por a luz que presentan as [[conifera]]s, de [[fuella perén]] y atipida, dificulta o suyo desarrollo. En as etapas de degradación d'ixas formacions se i puede trobar comunidaz no formadas sique por buixos, por o que tamién se les gosa dar nombre «buixitars» u «buixosas». == Imáchens == <gallery> Boxwood Buxus sempervirens var. arborescens Bark 2597px.jpg|Crosta. Buxus sempervirens.jpg|Mata de buixo desarrollada en a uembra. Staelen - Haus Caen 10 ies.jpg|Una [[barda]] de buixos. Buxus.png|Buxo exposau a'l sol, con as [[fuella]]s que s'han tornau amarelliscas. BuisFeuille.jpg|Detalle d'as fuellas. Buisfleurs.jpg|[[Flor]]s. </gallery> == Fitonimia == A forma «buixo» (d'o [[Idioma latín|latín]] <''buxus'') ye a sola forma reconoixida pa representar este [[fitonimia aragonesa|fitonimo]] en a [[Propuesta Ortografica de l'Academia de l'Aragonés]],<ref name="ACAR">{{an}} Varios. ''[[Propuesta Ortografica de l'Academia de l'Aragonés]]''; Estudio de Filología Aragonesa (Academia de l'Aragonés); Zaragoza, 2010. {{ISBN|978-84-614-4170-9}}</ref> en a que s'indica que as formas graficas «buxo» (/'buʃo/) y «bucho» (/'butʃo), que en a propuesta grafica de 1987 gosaba representar a ixas dos variants foneticas patrimonials, no s'emplegarán ya, tot asumindo-se que quedan incluidas en as posibilidaz de pronunciación de a forma grafica «buixo». === Pronunciación «''buxo''» === A nivel fonetico y no grafico, a pronunciación /'buʃo/ («buxo») ye con diferencia a mas emplegada por tot l'[[Alto Aragón]], en rechistrando-se por toda una pantilla de [[lugar]]s tanto en l'[[Aragonés occidental|aria occidental]], a on que sería mas esperable a pronunciación sin a -i- semivocalica, como en a [[Aragonés oriental|oriental]] y centro-oriental, en a que sí que i ye un caso atipico pus o regular ye que s'introduzca la dita -i debant de -x [iʃ]. Asinas, o lexicografo naturalista [[Rafel Vidaller]] en documenta uso en puestos por toda la [[Chacetania]] ([[aragonés cheso|Echo]], [[aragonés ansotano|Ansó]], [[Botaya]], etc.),<ref name="VIDALLER">{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas|VIDALLER TRICAS, Rafel]], ''Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals''; [[Edicions Val d'Onsera]], Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|978-84-89862-35-7}}.</ref> en o norte de l'[[Alto Galligo]] ([[aragonés panticuto|Pandicosa]] y [[Sallent de Galligo|Sallent]]),<ref name="VIDALLER"/> por tot o [[Sobrarbe]] ([[Bielsa]], [[Plan]], [[Torla]], [[Sarvisé]], [[a Espunya]], [[Fanlo]], [[Nerín]], [[a Buerda]], [[Tella]]),<ref name="VIDALLER"/> en a [[aragonés ribagorzano|Ribagorza aragonesofona]] ([[Torres (Ribagorza)|Torres]], [[Aragonés campés|Campo]], etc.),<ref name="VIDALLER"/> en o [[aragonés d'o Semontano de Balbastro|Semontano de Balbastro]] (en [[aragonés navalés|Naval]] y [[Castillazuelo]]),<ref name="VIDALLER"/> en a [[Plana de Uesca]] ([[Agüero]] y [[Ayerbe]])<ref name="VIDALLER"/> y en [[Cinco Villas]]. === Pronunciación «''buixo''» === A forma /'buiʃo/ («buixo»), menos frecuent, s'ha documentau siempre en [[aragonés oriental|a zona mas oriental]] de o dominio lingüistico de l'[[Idioma aragonés|aragonés]]. Vidaller la ha documentau en [[Ribagorza]] ([[Benás]], [[Sarllé|Sarler]], Campo, [[Vilanova]], Torres, [[Capella]], [[Bisagorri]], etc.) pero tamién en a [[Cinca Meya]] (en [[Fonz]]).<ref name="VIDALLER"/> En Sobrarbe tamién diz que ye prou abundant, anque coexiste en a mayor parte d'a comarca, de forma minoritaria, con as formas /'buʃo/ y /'butʃo/. Se diz /'buiʃo/, d'alcuerdo con Vidaller, en Fanlo y en [[Vio]];<ref name="VIDALLER"/> todas dos en a [[val de Vio]]. === Pronunciación «''bucho''» === A forma con [[cheada]], /'butʃo/ («bucho»), acunyada por hipercorrección [[castellanización|castellanizadera]], se documenta en una gran cantidat de localidaz en as que historicament s'ha parlau aragonés y en belaltros en os que encara se i parla. Vidaller da como puestos de referencia [[Buerba]] en a val de Vio y [[Fraixén]] en a [[aragonés bergotés|val de Broto]] en Sobrarbe, [[Alquezra]], [[Nocito]] y [[Radiquero]] d'entre belaltros en o Semontano de Balbastro, [[Luesia]] y [[Longars (Cinco Villas)|Longars]] en Cinco Villas, etc. pero s'ha de manifestar que a distribución d'ista forma, en l'actualidat, ye muito mas cheneral. D'entre todas as formas exposadas, a sobén dos u mas d'ellas se pueden sentir coexistindo en bels puntos cheograficos, y mesmo puede que un mesmo parlant en diga una u l'altra aleatoriament en a mesma conversa. En iste estau se puede sentir o suyo emplego actual, p. ex, en [[l'Aínsa]], a Buerda, [[Escalona]] y toz os lugars en a comarca, en a [[val d'a Cinca]] en Sobrarbe, en os que predominantement se diz «bucho» en l'actualidat, pero ocasionalment tamién se deixa sentir a forma «buxo» u dica «buixo», en estando ista zaguera la que muitos consideran mas «anticuada» y «basta», cosa que, como han gosau sinyalar muitos autors, tamién puede significar que sia la mas chenuinament aragonesa. ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == {{Wikispecies}} {{Commonscat}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Arbustos]] [[Categoría:Buxus|*]] t0eqammr3po7jxuy3labl1xc8whoqzm Val d'Arán 0 7013 2480169 2337374 2026-09-30T22:43:29Z RenatoGar 80073 2480169 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de comarca| |bandera = [[Imachen:Flag-Val d'Aran.svg|120px]] |escudo = [[Imachen:Escut de la Vall d'Aran.svg|70px]] |nombre orichinal = Vath d'Aran<br>Vall d'Aran |de = d' |banderap = [[Imachen:Flag of Occitania.svg|20px]] |imachen = |nombre = Val d'Arán |mapa = [[Imachen:Localització de la Vall d'Aran.svg|250px]] |descripción mapa = Mapa de situación en Catalunya |país = [[Occitania]] |pcabecera = [[Occitania]] |estau = [[Image:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Espanya]] |banderaca = [[Image:Flag of Catalonia.svg|border|20px]] |ccaa = [[Catalunya]] |provincia = [[Provincia de Leida|Leida]] |población = {{#property:P1082}} |anyo = 2019 |superficie = 633,60 |densidat = {{formatnum:{{ #expr: (9993/633.6) round 2 }}}} |capital = [[Vielha]] |chentilicio = Aranés/a{{DACC}} u araneso/a{{DACC}} |municipios = 9 |web = [http://www.aran.org/ www.aran.org] }} A '''val d'Arán''' (en [[Idioma occitán|occitán]] [[Idioma aranés|aranés]] ''vath d'Aran'', en [[Idioma occitán|occitán]] ''val d'Aran'', en [[Idioma catalán|catalán]] ''vall d'Aran'') ye una val [[Pireneus|pirenenca]] y una [[Comarcas de Catalunya|comarca]] semiautonoma [[Occitania|occitana]] y administrativament perteneixient a [[Catalunya]] situada en a [[provincia de Leida]]. ''Arán'' ye una palabra d'orichen [[Idioma basco|basco]] que significa "[[val]]" ("haran"), asinas que ''Val d'Arán'' puet ser un [[pleonasmo]] que significás ''val de la val''. A suya [[Capital (politica)|capital]] ye [[Vielha]], y lo [[chentilicio]] d'es suyos pobladors ye ''aranés'' u ''aranesa''. == Cheneralidaz == A val d'Arán ye la unica [[val]] d'es Pireneus espanyols que s'esaugua enta la man [[Oceano Atlantico|atlantica]]. S'estendilla fendo una parzana d'arredol d'es 620 [[km²]], con a muga nortenca con [[Francia]] (departamento de l'[[Alta Garona]]), a meridional con l'[[Alta Ribagorza]] y lo [[Pallars Sobirán]], en o sud-ueste con a [[Ribagorza]] d'[[Aragón]] (municipios de [[Montanui]] y [[Benás]]). O [[río]] principal d'a val, a [[río Garona|Garona]], trescruza la val d'alto d'o plan de Beret dica a suya boca a l'[[Oceano Atlantico|Atlantico]] (a par de [[Bordeus]]). Ixa orientación cheografica, per a suya embocadura natural enta las tierras d'[[Occitania]], que ligatas con a manca de buenas comunicacions con es territorios peninsulars de [[Catalunya]] y [[Aragón]], en han fetas manifiestas diferencias con a resta d'as comarcas catalanas, tanto fisica como culturalment. A diferencia mes esclatera se fa manifiesta en que la val tienga como a propia una luenga diferent d'a resta d'es territorios, l'[[idioma occitán|occitán]], que diz que n'han dito siempre [[aranés]] en a val. A población recensada ye de {{#property:P1082}} habitants, y la suya [[economía]] yera plenament basada en o sector d'es servicios. == Cheografía == A val d'Arán muga con [[Francia]] a lo norte y a l'ueste; con [[Aragón]] a lo sud-ueste; con l'[[Alta Ribagorza]] a lo sud y con [[Pallars Sobirán]] a l'este. Fa parti d'a [[Gascunya]], rechión d'[[Occitania]]. O río [[río Garona|Garona]] naixe en a val d'Arán, bel centenar de metros dillá d'a libradera d'a [[Noguera Pallaresa]], ixaltro río que encieta la baixada per o canto [[Mar Mediterranio|mediterranio]]. == Organización administrativa == [[Imachen:Val d'Aran.png|thumb|230px|right|Municipios d'a Val d'Arán]] === Municipios === As poblacions d'a val son un total de 33 [[lugar]]s, repartitos d'entre 9 [[municipio]]s: {| {{tablapolida}} |- style="background:#e3e3e3" ! Municipio ! Habitants (2017) ! Municipio ! Habitants (2017) |- | [[Arres]] | 59 | [[Les]] | 955 |- | [[Bausen]] | 67 | [[Naut Aran]] | 1.781 |- | [[Bossòst]] | 1.120 | '''[[Vielha]]''' | 5.512 |- | [[es Bòrdes]] | 252 | [[Vilamòs]] | 151 |- | [[Canejan]] | 88 | | |} Per tot que respecta la suya división administrativa, de l'altra man, a comarca se troba singularment dividita en 6 termins (ditos ''terçons'' allá): * [[Cuatre Lòcs]]. * [[Lairisa]]. * [[Marcatosa]]. * [[Pujólo]]. * [[Castiero]]. * [[Arties e Garós]]. As capiellas d'a val penden d'a [[diocesis de Catalunya|diocesi]] d'a [[Diocesi d'Urchel|Seu d'Urchel]] d'o [[sieglo XVIII]] dica l'inte; d'antis mes pendeban d'o bispato de [[Condau de Comencha|Comencha]]. == Economía == [[Imachen:VISTA BAQUEIRA 1500.jpg|thumb|right|200px|As pistas d'esquí de [[Baquéira-Beret]], principal motor economico d'a val.]] A [[economía]] tradicional d'a val d'Arán, como en a mas gran parti d'as vals pirenencas, yera basada en o [[bestiar]] y as explotacions forestals. En o [[sieglo XX]], dos factors trascendentals marcoron o devenir-se de l'apuyanza economica d'a val, a construcción d'a carretera d'o [[túnel de Vielha]] en es anyos 40, y l'apertura d'as pistas d'esquí de [[Baquèira-Beret]]. A combinación d'os dos escaicimientos condicionó que una tierra de pastors y picadors se convertise en o important foco turistico que ye a l'actualidat, y tamién que se producise una rapeda transición dica que se fese una d'as comarcas con a renta ''per capita'' mes altera de [[Catalunya]]. == Comunicacions == Existen cuatro vías d'acceso enta la val: * De [[Pallars Sobirán|Pallars]] per alto d'o [[Puerto d'a Bonaigua]] (2072 m) enna carretera C-28 (l'antiga C-142) que pasa per a man d'o complexo de [[Baquèira-Beret|Baquèira]]. * de [[Ribagorza]] per o [[Túnel de Vielha]] (5173 m de lonchitut) enna carretera N-230 que puya de [[Leida]]. Dimpués d'atravesar o túnel, a carretera N-230 marcha ta [[Vielha]], [[Es Bòrdes]], [[Bossòst]] y [[Les]], y la muga de [[Francia]] enno endreito d'Eth Pont de Rei. [[Imachen:Europe2005 bossost1.jpg|thumb|right|225px|A proximidat ta [[Francia]] s'ha traducito tammién en importants influencias como en l'arquitectura. Enna imachen, [[Bossòst]].]] * De [[Francia]] per o Pont de Rei y seguindo la carretera N-230 que ye cuntinuadora, en territorio espanyol, d'a carretera francesa N-618. * De [[Banyeras de Luixón]] ([[Francia]]) per alto d'o [[Puerto de Portilló]], d'a on que la carretera francesa N-125 se conviert enna carretera N-141 espanyola, baixadera enta [[Bossòst]]. == Historia == A val ye poblata dende a prehistoria, como totas as vals [[Pireneus|pirenencas]]. A val d'Aran estió adhibita a l'[[Imperio Romano]] anque la calendata exacta d'a suya adquisición ye encara huei una incognita. Diz que cuan [[Chulio César|César]] encetó a conquiesta d'as [[Galia]]s, a val mes alta d'a [[río Garona|Garona]] yeba ya incorporada enta l'imperio. O proceso de romanización se fació alavez a traviés d'a ''via'' romana que en rancando de [[Tolosa]] marchaba ta o [[Pallars]] per alto d'a [[Puerto d'a Bonaigua|Bonaigua]]. A importancia d'a romanización se fa patent enna presencia de toponimos como mesmo [[Vielha]] (alavez ''Vetula''), y de lapidas y [[estelas discoidals|estelas]] funerarias, y en cayer l'imperio, a val como toz es puestos d'a cuerda pirenenca, se deixoron perder enna suya suerte, sucedindo-se bels sieglos a on que no se'n sabe cosa d'a situación d'a tierra aranesa. === Edat Meya === As primeras recensadas [[Edat Meya|medievals]] el deixan veyer como a que feba parti d'o [[Comenche|Condau de Comenche]] (''Comenge, Comminges''), que feba dominio de tota l'[[Alta Garona]]. Enno [[1175]], a val s'enclui enna [[Corona d'Aragón]] per o [[tractau d'Emperanza]] que sinyó o rei [[Alifonso II d'Aragón|Alifonso II]]. En [[1195]] diz que i-heba referencia d'a construcción d'o [[Hespital de Vielha]], que como mutos d'altros pirenencos yera adedicato ta l'auspicio de viachers. A val cambió de mans a sobén mientres es [[sieglo XII|sieglos XII]] y [[sieglo XIII|XIII]], pasando-se'n d'es [[Lista de reis d'Aragón|reis d'Aragón]] enta es soberans de [[Bigorra]] u d'o [[Comenche|condau de Comenche]]. [[Alifonso I d'Aragón]] en reconoixió a sobiranía de [[Céntol de Bigorra]] en compensación per l'aduya que él le prestó en a reconquiesta contra es musulmans ([[Céntol de Bigorra|Céntol]] y lo suyo chirmán [[Gaston IV de Biarn|o vizconte de Bearn]] compartioron o sinyorau d'[[Uncastiello]] y d'a mesma [[Zaragoza]], d'entre altros, en [[1119]]). Ixa sección la fació sin de parar garra cuenta que la val yera alavez baixo es dominios d'o primo d'aquels dos, o comte [[Bernal II de Comenche]]. Alavez, o comte de Comenche decidió d'atacar y les prenió diversos senyoratos de Bigorra, como Labrust. [[Pero II d'Aragón]] se deixó d'asumir as pretensions d'a val en plegar ta un alcuerdo con [[Bernal IV de Comenche]] d'alcuerdo con o cual Bernal se feba esvurciar d'a suya muller [[María de Montpeller]] ta que ella s'acomodase con o monarca aragonés. No s'ha tenito garra constancia que es contes de Comenche nunca hesen estau [[vasallache|vasallo]]s d'es reis d'Aragón per a val d'Arán, per o cual cal suponer que la suya sobiranía a l'alto d'a val yera de tot plena. En o [[1298]], pos d'o [[convenio]] d'[[convenio d'Argelers|Argelers]], se determinó que la val d'Arán heba de permaneixer temporalment baixo d'a churisdicción d'o [[reino de Mallorca]] mientres que las partis que feban baralla no plegasen dica garra alcuerdo respective. Finalment, en [[1313]] es araneses decidioron de votar popularment a remanencia d'a val en a [[Corona d'Aragón]] pos o conte de Comenche heba abandonato plenament as suyas pretensions dinasticas d'a val, d'a mesma vez que o rei [[Chaime I d'Aragón|Chaime I]] le daba a la val o conchunto de [[privilechio]]s conoixitos como a ''Era Querimònia'', a verdadera ''Carta Magna'' d'a val d'Arán, que se ratificó per man de toz es reis dica [[Ferrando II d'Aragón|Ferrando II]]. En o [[1411]], o sindico (''síndic'') d'Arán ufrió d'unir-se libre y pactadament con es condaus [[catalunya|catalans]], y las Corz de Catalunya en aceptoron l'ofreiximiento. A val d'Arán tammién estió asolada mientres a [[Sublevación de Catalunya]] d'o [[1640]], en l'anyo [[1645]], pos heba remaso fidel enta o rei [[Felipe IV d'Espanya|Felipe IV]]. == Demografía == {{DemogCat| 1497= | 1515= | 1553=598| 1717= | 1787=5.637| 1857=9.908| 1877=7.957| 1887=7.410| 1900=6.389| 1910=6.650| 1920=6.608| 1930=6.182| 1940=4.681| 1950=6.555| 1960=6.525| 1970=5.055| 1981=5.923| 1990=6.531| 1992=6.553| 1994=6.975| 1996=7.130| 1998=7.425| 2000=7.779| 2002=8.087| 2004=8.832| 2006=9.554| 2014=9.993| 2016=9.930}} ==Referencias== {{listaref}} {{Comarcas de Catalunya}} {{Municipios Val d'Arán}} {{Occitania}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Val d'Arán]] po813k6w6sz0wxnhzs7372od8twq7yt Entrena 0 9042 2480135 2477072 2026-09-30T21:03:26Z RenatoGar 80073 2480135 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Entrena |de = d' |bandera = ESP Entrena Flag.svg |escudo = Escudo de Entrena-La Rioja.svg |escudo_grandaria = 55px |imachen = [[Imachen:Entrena 1.JPG|center|250px|Anvista d'Entrena]] |comunidat = La Rioja |comarca = Comarca de Logronyo |cp = 26375 |latitut = 42.39 |lonchitut = -2.53 |superficie = 21,03 |altaria = 559 |distancia = 13 |ta = Logronyo |población = 1.488 |calendata = 2009 |patrón = [[Sant Cristofo]] |web = [http://www.entrena.org www.Entrena.org] |situación = |mapa_loc = La Rioja }} '''Entrena''' ye una localidat y [[municipio]] d'a [[comunidat autonoma]] uniprovincial de [[La Rioja]], en a [[Comarcas de La Rioja|comarca]] de [[Comarca de Logronyo|Logronyo]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 1.488 habitants ([[2009]]) en una [[superficie]] de 21,03 [[km²]], con una [[densidat de población|densidat]] de 70,76 hab/km². == Cheografía == Entrena ye situau a 559 [[metro]]s d'[[altaria]]sobre lo [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 13 [[km]] de [[Logronyo]], a [[Capital (politica)|capital]] de [[La Rioja]] y d'a suya comarca. A [[orografía]] d'o municipio ye plana, con una [[Altaria (magnitut fisica)|altaria]]s d'entre os 500 y os 600 m. A mayor parte d'o municipio se troba en un [[glacis]], antigo cauz d'o [[río Iregua]].<ref>Antonio M. Casas Sainz, Andrés Gil Imaz y Arsenio Muñoz Jiménez: ''Guía geológica del valle del Iregua'', [[Librería General]], ([[1998]]), {{ISBN|84-7078-171-5}}</ref> Enta o sud se troban os primers altizos d'a [[Sierra de Moncalvillo]]. En ixa zona ye lo nuclio de población, sobre o [[pueyo]] dito ''El Conjuro''. O suyo [[termin municipal]] muga con [[Navarret (La Rioja)|Navarret]] y [[Lardero]] a o norte; con [[Albelda de Iregua]] a l'este; [[Nalda]], [[Sorzano]] y [[Sojuela]] a o sud y con [[Medrano]] a l'ueste. En o termin no bi ha ríos importants. <center> {| width="60%" align="center" |----- | width ="35%" align="center" | ''Nord-ueste:'' [[Navarret (La Rioja)|Navarret]] | width ="30%" align="center" | ''Norte:'' [[Navarret (La Rioja)|Navarret]] | width ="35%" align="center" | ''Nord-este:'' [[Lardero]] |----- | width ="10%" align="center" | ''Ueste:'' [[Medrano]] | width ="35%" align="center" | [[Imachen:Rosa de los vientos.svg|80px]] | width ="30%" align="center" | ''Este:'' [[Albelda de Iregua]] |----- | width ="35%" align="center" | ''Sud-ueste:'' [[Sojuela]] | width ="30%" align="center" | ''Sud:'' [[Sorzano]] | width ="35%" align="center" | ''Sud-este:'' [[Nalda]] |}</center> == Historia == A zona estió poblata por os [[Antiga Roma|romanos]], como amuestra as runas d'a ''Dehesa'' («defesa» u «acampo» en [[idioma aragonés|aragonés]]), amás d'a [[calzada romana]] que i pasaba. [[Alifonso I d'Asturias]] ''lo Catolico'' a meyaus d'o [[sieglo VII]] lis prenió a villa a los musulmans. A villa fue establita en o [[sieglo X]]. Dende [[1076]] perteneixió a [[Reino de Castiella|Castiella]] y a lo suyo rei [[Alifonso VI]]. Este rei, parando cuenta d'a valura estratechica d'a zona, que mugaba con os reinos d'[[Reino d'Aragón|Aragón]] y [[Reino de Navarra|Navarra]], i debantó y repobló cuantos puestos fortificaus pa esfender os suyos intreses. Un d'estos puestos yera Entrena. En [[1160]] [[Sancho VI de Navarra]] repobló a villa. En a documentación de bellas donacions d'o rei [[Sancho Garcés IV de Navarra]] apareixe Entrena con o nombre en [[latín]] de ''Entedigone''. A villa estió donata per a reina [[Estefanía de Foix]], vídua d'o rei [[García Sánchez III de Navarra]] ''de Nachera'', a lo [[monesterio de Santa María la Reyal de Nachera]], apareixendo nombrada como "''Antelana''". En [[1189]] os flaires [[Orden de Sant Benedet|benedictinos]] de [[Santa María la Reyal de Nachera]] donoron entre atras, a ilesia d'Entrena a o bispe de [[Calagorra]]. O rei [[Henrique II de Castiella]] donó a villa a Juan Ramírez de Arellano por os servicios prestaus, seguntes apareix en a escritura de concesión d'a [[Cameros|sinyoría de Cameros]]. Dende allora a villa estió vinculada a os ''Arellano'', que teneban grans pleitos con os ''Gómez Manrique'', sinyors de [[Navarret (La Rioja)|Navarret]] por donación d'o rei [[Chuan I de Castiella]] a Diego Gómez Manrique de Lara en [[1380]]. En [[1478]] os vecins de [[Navarret (La Rioja)|Navarret]] espaldoron as murallas d'Entrena. == Toponimia == Entrena apareixe cuaternada como ''Entedigone, Antelena, Antilenam<ref>[http://dialnet.unirioja.es/servlet/fichero_articulo?articulo=61316&orden=75975]</ref>, Entelena u Antrena'' en bels documentos historicos. == Puestos d'intrés == [[Imachen:Convento de Santa Clara (Entrena).jpg|thumb|right|150px|Convento de Santa Clara]] === Molimentos relichiosos === * [[Ilesia de Sant Martín d'Entrena]], una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] devantada en [[1545]]. * Convento de Santa Clara. Establiu en [[1503]] por don [[Carlos Ramírez d’Arellano]] y a suya muller Juana de Zúñiga, contes d'Aguilar y sinyors de [[Cameros]]. As primeras monchas i plegoron dende [[Tordesillas]]. * Ermita de Santa Ana. Situada a 2&nbsp;km d'a localidat por a LR-137 de camín enta [[Navarrete]]. Pareixe [[arte barroco|barroca]], d'o [[sieglo XVIII]], fue restaurada en [[1964]] y [[2005]]. En [[Pentecosta]] bi ha una procesión enta la ermita y dimpués se fa una fiesta en o parache de Las Riberas. === Fuents === * Fuent de Las Riberas a o canto d'o [[río Daroca]]. == Demografía == En o censo de población d'a [[Corona de Castiella]] feito en o [[sieglo XVI]], Entrena apareixe en as adiccions de [[Nachera]] con 232 vecins (1.160 almas). En o ''Diccionario Geográfico'' de [[Barcelona]] de [[1830]] Entrena ye citada con 255 vecins (1.285 almas). En o censo d'a [[provincia de Logronyo]] de [[1840]] rechistra 181 vecins (803 almas). {{DemogEspanya |1749= |1787= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900=904 |1910=927 |1920=923 |1930=939 |1940=1.081 |1950=1.182 |1960=1.178 |1970=1.204 |1981=1.167 |1991= |1992= |1994= |1996= |1997= |1998= |1999= |2000=1.130 |2001= |2002= |2003= |2004= |2005= |2006= |2007= |2008=1.451 |2009=1.488 |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=1.632}} <center> '''Evolución demografica d'Entrena, dende 1900.''' </center> <center> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.3,0.5,0.7) ImageSize = width:500 height:300 PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20 DateFormat = x.y Period = from:900 till:1500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:900 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:900 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar: 1900 text: 1900 bar: 1910 text: 1910 bar: 1920 text: 1920 bar: 1930 text: 1930 bar: 1940 text: 1940 bar: 1950 text: 1950 bar: 1960 text: 1960 bar: 1970 text: 1970 bar: 1981 text: 1981 bar: 1990 text: 1990 bar: 2000 text: 2000 bar: 2008 text: 2008 PlotData= color:barra width:20 align:center bar: 1900 from:904 till: 900 bar: 1910 from:927 till: 900 bar: 1920 from:923 till: 900 bar: 1930 from:939 till: 900 bar: 1940 from:1081 till: 900 bar: 1950 from:1182 till: 900 bar: 1960 from:1178 till: 900 bar: 1970 from:1204 till: 900 bar: 1981 from:1167 till: 900 bar: 1990 from:1116 till: 900 bar: 2000 from:1130 till: 900 bar: 2008 from:1451 till: 900 PlotData= bar: 1900 at: 904 fontsize:S text: 904 shift:(0,5) bar: 1910 at: 927 fontsize:S text: 927 shift:(0,5) bar: 1920 at: 923 fontsize:S text: 923 shift:(0,5) bar: 1930 at: 939 fontsize:S text: 939 shift:(0,5) bar: 1940 at: 1081 fontsize:S text: 1081 shift:(0,5) bar: 1950 at: 1182 fontsize:S text: 1182 shift:(0,5) bar: 1960 at: 1178 fontsize:S text: 1178 shift:(0,5) bar: 1970 at: 1204 fontsize:S text: 1204 shift:(0,5) bar: 1981 at: 1167 fontsize:S text: 1167 shift:(0,5) bar: 1990 at: 1116 fontsize:S text: 1116 shift:(0,5) bar: 2000 at: 1130 fontsize:S text: 1130 shift:(0,5) bar: 2008 at: 1451 fontsize:S text: 1451 shift:(0,5) TextData= fontsize:S pos:(60,10) text:Fuent ''[[Instituto Nacional de Estadística de España]]'' - Elaboración grafica por Biquipedia. </timeline> </center> Como ye situato a man d'a [[Logronyo|capital]], a suya poblacion ha creixiu muito en as zagueras anyadas. Entrena ha aculliu a muitos inmigrants, en a suya mayor parti [[Marruecos|marroquins]] y [[rumanos]]. [[Imachen:Entrena2.jpg|thumb|center|700px|Anvista d'Entrena dende o [[pueyo]] ''El Tono'' (noviembre [[2007]]).]] == Economía == A suya [[economía]] se basa en as explotacions [[Agricultura|agricolas]] de [[regano]] ([[perera]]s) y a producción de [[vin]]s. En ista localidat bi ha cinco bodegas. Tamién se i cautivan [[olivera]]s, [[cerial]]s y [[manzanera]]s. == Administración == === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | Juan Ulecia Medrano | Independient |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | Aquiliano Medrano Rodríguez | [[Partido Socialista Obrero Español]] |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | Jose Luis Rodríguez Untoria | [[Partido Socialista Obrero Español]] |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | Miguel Ángel Corral Navarro | [[Partido Popular]] |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | Miguel Ángel Corral Navarro | [[Partido Popular]] |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | Ricardo Cerrolaza Ruiz | [[Partido Popular]] |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | Manuel Rodríguez Rodríguez | [[Partido Socialista Obrero Español]] |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Esteban Pérez Díez | [[Partido Popular]] |- | align="center"|[[2011]]–[[2015]] | | |- | align="center"|[[2015]]–[[2019]] | | |- | align="center"|[[2019]]–[[2023]] | | |- | align="center"|[[2023]]–[[2027]] | | |} === Reparto de concellers === <center> {| {{tabla`polida}} |- | colspan="9" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''[[Partiu politico]]''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Partido Popular|PP]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 2 (3) | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | 6 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 5 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 |- | bgcolor="#32CD32" | '''[[Partido Riojano|PR]]''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 1 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 0 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 0 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 1 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 0 |- | bgcolor="#FFA500" | '''Independients''' | bgcolor="#ffC000" align="right" | 9 | bgcolor="#ffC000" align="right" | | bgcolor="#ffC000" align="right" | - | bgcolor="#ffC000" align="right" | - | bgcolor="#ffC000" align="right" | - | bgcolor="#ffC000" align="right" | - | bgcolor="#ffC000" align="right" | 1 (0) | bgcolor="#ffC000" align="right" | - |- | bgcolor="#EEEE42" | '''[[Alianza Riojana|AR]]''' | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - |- | bgcolor="#00FFFF" | '''[[Centro Democrático y Social|CDS]]''' | bgcolor="#00FFFF" align="right" | - | bgcolor="#00FFFF" align="right" | | bgcolor="#00FFFF" align="right" | - | bgcolor="#00FFFF" align="right" | 0 | bgcolor="#00FFFF" align="right" | - | bgcolor="#00FFFF" align="right" | - | bgcolor="#00FFFF" align="right" | - | bgcolor="#00FFFF" align="right" | - |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' |} <small>Fuent: [https://web.archive.org/web/20090827060030/http://www.mir.es/ Ministerio d'o Interior].</small> </center> == Fiestas == [[Imachen:Procesionsancristobal.JPG|thumb|Procesión o día de Sant Cristofo.]] [[Imachen:Procesión San Blas.jpg|thumb|Procesión o día de Sant Blas.]] * [[3 de febrero]], [[Sant Blas]]. * [[11 d'abril]], [[Sant Lazaro]]. * [[15 de mayo]], [[Sant Isidro Labrador]]. * La Hermedaña, en [[Pentecosta]]. * [[10 de chulio]], fiestas patronals en honor a [[Sant Cristofo]]. * [[26 de chulio]], [[Santa Ana]]. * [[11 de noviembre]], [[Sant Martín]]. == Veyer tamién == * [[Lista de municipios de La Rioja]] * [[Comarca de Logronyo]] * [[Velilla de la Rad]] == Referencias == {{listaref}} == Bibliografía == * {{es}} VVAA. Ed. Luis Aramburu; ''Enciclopedia de La Rioja''. {{ISBN|84-7407-162-3}} * {{es}} Ángel Casimiro de Govantes: ''Diccionario Geográfico y Histórico de Espanya Seccion II comprende La Rioja o toda la Provincia de Logronyo y algunos pueblos de la de Burgos.'', ''[[Real Academia de la Historia]] ([[1846]]), reimp., Logronyo, Consejería de Educación, Cultura y Deportes, ([[1986]]). {{ISBN|84-505-3985-4}}. == Vinclos externos == * {{commonscat|Entrena}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20201220114031/http://www.entrena.org/ Concello]. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20050312222822/http://centros2.cnice.mecd.es/~moncalvi/ C.R.A. Moncalvillo]. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20070929102845/http://www.viamichelin.com/viamichelin/esp/dyn/controller/mapPerformPage?expressMap=false&act=&pim=true&strAddress=&strCP=22150&strLocation=Bentu%E9%20de%20Rasal&strCountry=844&x=13&y=6&productId= Mapa de situación]. {{Municipios Comarca de Logronyo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de La Rioja]] cr0g4pn765hq9b2kx5l02p7wy86k7oe Salinas de Trillo 0 9484 2480175 2370112 2026-09-30T22:45:57Z RenatoGar 80073 2480175 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre '''Salinas de Trillo'''. Ta altros emplegos d'o termin «salina» se veiga '''[[Salina (desambigación)]]'''.'' {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Salinas de Trillo |imachen = [[Imachen:20.Salinas de Trillo.JPG|250px]] |municipio = A Fueva (municipio) |comarca = Sobrarbe |provincia = Uesca |partiuchudicial= Boltanya |altaria = 780 |distancia = 103 |ta = Uesca |distancia2 = 25 |ta2 = L'Aínsa |distancia3 = 10,5 |ta3 = Tierrantona |población = 9 |calendata = 2011 |cp = 22438 |diocesi = Balbastro-Monzón |arcipestrau = [[Arcipestrau de Sobrarbe-Ribagorza|Sobrarbe-Ribagorza]] |parroquia = [[Ilesia de Santa Ana de Salinas de Trillo|Santa Ana]] |latd=42|latm=18|lats=07.99|latNS=N|longd=0|longm=16|longs=31.59|longEW=E |pos_etiqueta_loc = left }} '''Salinas de Trillo''' ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] en o [[municipio]] de [[A Fueva (municipio)|a Fueva]], en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]] y a provincia de [[provincia de Uesca|Uesca]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 9 habitants ([[2011]]<ref name="INEinterSalinas">{{es}} [https://web.archive.org/web/20120205102536/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaRapida&subaccion=&numPag=0&ordenAnios=ASC&nombrePoblacion=Salinas+de+Trillo&botonBusquedaRapida=Consultar+selecci%F3n «''Salinas de Trillo''» en a subpachina «''Relación de unidades poblacionales''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada o 22 de marzo de 2012.</ref>). ==Cheografía== Salinas se troba en as [[garra (orografía)|garras]] meridionals de o [[tozal de Trillo|tozal de Sant Marcos]] (u «de Trillo»), en a cuenca d'o [[barranco d'o Salinar]] que ye afluent directo d'o [[río Cinca]] por a [[cuentra]] de [[Ligüerre de Cinca|Ligüerre]]. No fa parte d'a subcomarca natural d'[[a Fueva]], anque dende a [[anyos 1960|decada de 1960]] os nuclios d'a redolada se troben incorporaus en o [[A Fueva (municipio)|municipio de a Fueva]].<ref name="INEinterClam">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Clamosa&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «Clamosa» en a subpachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada l'[[1 d'aviento]] de [[2010]]</ref> Manimenos, de siempre s'ha puesto tener muita relación con os nuclios d'a Fueva propiament dita, en a que de Salinas se'n gosaba comprar a sal,<ref name="Fueva"/> y arribando dica a compartir tradicions liturchicas y relichiosas con os fovanos, como en ye la [[romería]] anyal ta'l [[santuario de Santa María de Bruís]], a poquez kilometros en o costau de a Fueva de o tozal de Trillo. ==Demografía== {{DemogAragón |1362= |1495= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1998= |1999= |2000= 11 |2001= 11 |2002= 11 |2003= 11 |2004= 11 |2005= 11 |2006= 11 |2007= 11 |2008= 11 |2009= 11 |2010= 9 |2011= 9 |2012= }} ==Toponimia== O nombre de Salinas dimana d'a explotación de [[sal]] en o [[barranco d'o Salinar]], que ye lo mas probable orichen de l'asentamiento en o lugar. L'augua de o dito barranco ye rica en minerals, y dende fa sieglos se tiene conoiximiento d'explotacions salinas en a redolada. Un [[diapiro]] de materials [[triasico]]s de facies [[Keuper]] explica a [[salinización]] de l'augua d'este barranco (como en atras localidaz d'as [[sierras exteriors pirenencas]] a l'este d'a [[sierra de Sevil]]).<ref name=TEMATICACHEOGRAFIA>{{es}} [[Luisa María Frutos Mejías]], [[María Carmen Chueca Diago]], [[María Teresa Echeverría Arnedo]], [[Francisco Pellicer Corellano]], [[José Luis Peña Monné]], et al.: ''Enciclopedia Temática de Aragón. Tomo V: Geografía.'' [[Ediciones Moncayo]], 1987. p. 51.</ref> Os afloramientos de Keuper son tovos ([[erosionabilidat]] alta), y fan fácil a formación de [[foya]]s con [[acuifero]]s y [[suelo]]s [[salinizau]]s. S'ha puesto documentar o nombre como «''Salillas''» antes de [[1717]],<ref name="Fueva">{{es}} [https://web.archive.org/web/20101112064320/http://www.lafueva.com/salinas-de-trillo-2.htm «''Salinas de Trillo''» en a pachina oficial de l'achuntamiento d'a Fueva], consultada l'[[1 d'aviento]] de [[2010]].</ref> y ixo lo emparentaría con belaltros toponimos que se puede trobar en [[Chunzano]], [[Nocito]] y [[Sesa]].<ref name="BENITOíndice">{{es}} [https://web.archive.org/web/20130403013539/http://www.aragob.es/edycul/patrimo/etno/pueblos/indice.htm ''Índice de pueblos del Alto Aragón, el orígen de sus nombres]. Por [[Manuel Benito Moliner]]. Consultau l'[[1 d'aviento]] de [[2010]].</ref> A partir de 1717 ya pasa a nombrar-se «''Salinas''»<ref name="Fueva"/> y posiblement l'apelativo «de Trillo» dimana d'a suya pertinenza a lo [[municipio]] que teneba capital en [[Trillo (Clamosa)|Trillo]] (a poquet mas d'1&nbsp;km de Salinas), fusionau en o [[Clamosa (municipio)|municipio de Clamosa]] a partir de 1857.<ref name="INEinterClam"/><ref name="INETrillo">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Trillo&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «''Trillo''» en a pachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada l'[[1 d'aviento]] de [[2010]]</ref> ==Monimentos== [[Imachen:22.Salinas de Trillo.JPG|thumb|right|180px|''Casa Palacio'' (s. XVI), en Salinas de Trillo.]] A [[ilesia (edificio)|ilesia]] de salinas ye o suyo principal monimento; datada en o [[sieglo XII]] ye un templo [[arte romanico|romanico]] con [[abside]] semicircular y una estrcutura que recorda a la [[ilesia de Sant Chuan d'o Toledo d'a Nata]],<ref name="Arquivoltas">{{es}} [https://web.archive.org/web/20101126150413/http://www.arquivoltas.com/4-HU-Sobrarbe/99040-SalinasT.htm «Salinas de Trillo» en a pachina ''Arquivoltas.com''], consultada l'[[1 d'aviento]] de [[2010]].</ref> a l'extrimo oposau de a Fueva. En a [[anyos 2000|decada de 2000]] s'ha restaurau a ilesia, y s'ha lempidau o contorno, derribando-se-ie cualques [[borda]]s y edificios que i heba, ta fer-la de millor admirar,<ref name="Arquivoltas"/> anque tot ixo le ha dau un aspecto artificial de templo isolau que no ye o suyo aspecto historico natural.<ref name="Arquivoltas"/> En Salinas tamién existe un [[casal (edificio)|casal]] fortificau, deseparau de o gruixo d'a población, que ha nombre ''Casa Palacio''. Datau en o [[sieglo XVI]],<ref name="Fueva"/><ref name="Arquivoltas"/> tiene una [[torre]] de base semicircular que serviba ta guardar millor defensa. Por a suya cronolochía, s'ha puesto emparentar con a epoca en a que tanto Salinas como Trillo feban parte d'a [[baronía de Monclús]] y con o beneplácito d'os barons sirvión ta base operativa de bellas mesnada bandosas en o conflictivo periodo d'as [[guerras de Ribagorza]].<ref name="BENITO">{{es}} [http://www.google.es/url?sa=t&source=web&cd=18&ved=0CEMQFjAHOAo&url=http%3A%2F%2Fdialnet.unirioja.es%2Fservlet%2Ffichero_articulo%3Fcodigo%3D253022%26orden%3D81465&rct=j&q=Samper%20de%20Trillo&ei=yjHdTI_sB4imhAeH_s2ADQ&usg=AFQjCNGaqLFa-W2O08IvLOT2VSJDzrcB9A&cad=rja ''Despoblados del antiguo municipio de Clamosa''] por [[Manuel Benito Moliner]]; consultau l'[[1 d'aviento]] de [[2010]].</ref> Pareix que en iste sentido, a presencia de o capitoste bandoso [[Lupercio Latrás]] estaría atestiguada en a localidat.<ref name="BENITO"/> ==Imáchens== <gallery> Imachen:24.Salinas de Trillo.JPG|[[Abside]] d'a [[Ilesia de Santa María de l'Asumpción de Salinas de Trillo|ilesia]]. Imachen:23.Salinas de Trillo.JPG Imachen:21.Salinas de Trillo.JPG|''Casa Palacio''. </gallery> ==Fiestas== *[[24 d'abril]], [[romería]] ta'l santuario d'a [[Santa María de Bruís|Madama de Bruís]].<ref name="FuevaFiestas"/> *[[25 d'abril]], '''fiesta menor''', fendo-le honras a [[Sant Marcos]].<ref name="FuevaFiestas"/> *[[26 de chulio]], '''Fiesta Mayor''', fendo-le honras a [[Santa Ana]].<ref name="FuevaFiestas">{{es}} [https://web.archive.org/web/20091023051148/http://www.lafueva.com/fiestas.htm Calandario de fiestas en a pachina oficial de l'achuntamiendo d'A Fueva]; consultada l'[[1 d'aviento]] de [[2010]].</ref> ==Se veiga tamién== *[[Ilesia de Santa María de l'Asumpción de Salinas de Trillo]]. ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{Commonscat}} {{Lugars d'a Fueva (municipio)}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Salinas de Trillo}} [[Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta santa Ana]] [[Categoría:Lugars d'a Fueva]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Balbastro-Monzón en Sobrarbe]] 7r9r7nllfnpnaovp04wazgpobnox7cf Lardiés 0 9499 2480200 2362600 2026-09-30T23:42:28Z RenatoGar 80073 2480200 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre o nuclio de Lardiés en o municipio de Fiscal (Sobrarbe). Pa atros usos d'o [[toponimia|toponimo]] Lardiés se veiga [[Lardiés (desambigación)]].'' {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Lardiés |imachen = [[Imachen:097.Lardiés.jpg|250px]] |provincia = Uesca |comarca = Sobrarbe |municipio = Fiscal |partiuchudicial= Boltanya |cp = 22373 |superficie = |altaria = 890 |distancia = 1 |ta = Fiscal |distancia2 = 23 |ta2 = L'Aínsa |distancia3 = 117 |ta3 = Uesca |población = 9 |calendata = 2018 |chentilicio= |río = |situación = |diocesi = Chaca |arcipestrau = [[Arcipestrau de Biescas|Biescas]] |parroquia = [[Ilesia d'os Santos Reis de Lardiés|Santos Reis]] |latitut = 42.4985103 |lonchitut =-0.1346978 |pos_etiqueta_loc = left }} '''Lardiés''' ye un [[lugar]] d'o municipio de [[Fiscal]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]]. A suya [[población humana|población]] ye de 9 habitants ([[2018]]).<ref name=INE1>{{es}} Lardiés en [https://web.archive.org/web/20190322091915/http://www.ine.es/nomen2/inicio_a.do ''Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblaciona'' de l'INE], consultau o 16 de marzo de 2019.</ref> Se troba en os primers metros d'a costera d'a [[punta de Berroy]], por alto d'as suyas propias [[uebra]]s en a [[Ribera de Fiscal]], cosirando a boquera d'o [[barranco de Sant Salvador (Fiscal)|barranco de Sant Salvador]] en o [[río Ara]]. Se i plega por o primer esbarre d'a [[N-260]] en a [[variant Yebra-Fiscal]], salindo dende a rotonda de [[Fiscal]] de sentiu ta [[Yebra de Basa|Yebra]]. Enantes de que se i fese la dita obra, se i diba por un camín [[Gudrón|gudronau]] dende a suya cabecera municipal. == Historia == [[Imachen:166.Lardiés.jpg|thumb|right|200px|A ilesia de Sta. Agueda de Lardiés, en 2013.]] En [[1073]] apareixe en a documentación d'o [[monesterio de Sant Per de Rava]],<ref name=AytoFiscal/> que yera en o termino d'[[Ayerbe de Broto]], como [[aldeya]] que pagaba treudos a l'abadía. En [[1571]] a [[Parroquia eclesiastica|parroquia]] se transfiere dende lo [[bispato de Uesca|bispau de Uesca]] ta lo de [[bispau de Chaca|Chaca]].<ref name=AytoFiscal/> Amaneix en o ''[[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar]]'' de [[Pascual Madoz]]. D'alcuerdo con o cheografo navarro, arredol de [[1845]] teneba 8 casas y una ilesia parroquial, que yera servida por un [[mosén]] que nombraba o [[Rei d'Espanya|Rei]] y, si no, l'[[Arcipestrau de Biescas|arcipestre de Biescas]].<ref name=Madoz>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160803120355/http://www.diccionariomadoz.org/historia-LARDIES-1-111453.html ''Historia de Lardiés''], consultau o 16 de marzo de 2019.</ref> No explica o por qué d'ixa tradición de que lo nombrás en primeras o Rei. A metat d'o [[sieglo XIX]] o nuclio se serviba de l'[[augua]] de dos [[fuent]]s,<ref name=Madoz/> teneba uebras productivas y o [[mont (terreno)|mont]] yera de [[pinar]], de [[Buxus|buxo]]s y d'[[aliaga (planta)|aliagas]].<ref name=Madoz/> Teneba camins que yiban ta Fiscal, ta [[Bergua]] y ta [[Chaca]]<ref name=Madoz/> (cal suposar que o camín viello d'o [[puerto de montanya|puerto]] de [[puerto de Petralba|Petralba]], que puya dende o [[barranco de Sant Salvador]] y se i prene aman). O correu le plegaba dende [[l'Aínsa]].<ref name=Madoz/> Seguntes o que diz Madoz, perteneceban a o [[Termin municipal|termino]] de Lardiés as «[[pardina]]s» d'[[Pardina d'Asué|Asué]], [[Berroy]], Vinyuals y Sant Chaime.<ref name=Madoz/> A par d'alavez Berroy encara teneba [[municipio]] propio, por o que puet estar que le mentisen en as [[enquesta]]s. === Economía === Por Madoz sabemos que, en o [[sieglo XIX]], os campos de Lardiés produciban [[trigo]], [[civada]], [[panizo]] y [[millo]].<ref name=Madoz/> A [[ganadería]] ye «''de corto numero''», compuesta de [[uella]]s y [[crapa]]s, pero teneba [[caza]] en abundancia, feta de [[perdiz|perdices]], [[llebre]]s, [[corzo]]s y [[chabalín|chabalins]].<ref name=Madoz/> Contribuibacon 956 reals a la facienda publica, y teneba un presupuesto municipal de 600 reals que s'aplegaba a vecinal.<ref name=Madoz/> == Molimentos == A [[ilesia parroquial]] data d'o [[sieglo XVIII]] y ye consagrada a l'advocación de [[Santa Agueda]].<ref name=SIPCA>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-HUE-003-109-171/Iglesia/de/Santa/%C3%81gueda.html ''Iglesia de Santa Águeda'' ]; consultada o 16 de marzo de 2019.</ref> Ye [[Bien d'Intrés Cultural]] declarau, con codigo SIPCA 1-INM-HUE-003-109-171,<ref name=SIPCA/> y se troba feta enrunas dende que s'espaldó lo [[tellau]] en 2009.<ref name=Heraldo>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/huesca/2009/05/09/la-iglesia-lardies-derrumba-no-hay-intencion-reconstruirla-47206-2261127.html Noticia «''La iglesia de Lardiés se derrumba y no hay intención de reconstruirla''» de 8 de mayo de 2009]; consultada o 19 de marzo de 2019.</ref> No teneba oficios regulars dende feba 40 anyos, d'acuerdo con a diocesi, pero encara se visitaba dica 2007.<ref name=Heraldo/> O zaguer servicio que se fizo fue o [[baptismo|baltismo]] d'un ninón d'a localidat, en 1999, y ya se diz que o [[pai]] d'o crío i heba teniu que fer bels apanyos.<ref name=Heraldo/> Tanimientres, atras informacions dicen que se tracta d'a [[ilesia d'os Santos Reis de Lardiés]], adedicada a los [[Reis Magos|Santos Reis]], y que ye la ilesia parroquial d'o lugar.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221105134244/https://www.diocesisdejaca.org/index.php/arciprestazgos-y-parroquias/49-parroquiasarciprestazgodebiescas ''Parroquias del Arciprestazgo de Biescas''] en o sitio web d'a [[Diocesi de Chaca]].</ref> Ye destacable Casa Tapia, que data de 1787.<ref name=AytoFiscal>{{es}} [https://web.archive.org/web/20201023054326/http://www.aytofiscal.es/index.php/mod.pags/mem.detalle/idpag.37/relcategoria.359/idmenu.1042/chk.e335c02c4a9961b33aac09366318c981.html Lardiés en a web de l'Achuntamiento de Fical], consultada o 16 de marzo de 2019.</ref> Tamién son B.I.C. o [[lavadero]],<ref name=SIPCA2>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-HUE-003-109-111/Lavadero.html ''Lavadero'' ]; consultada o 16 de marzo de 2019.</ref> Casa Perico<ref name=SIPCA3>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-HUE-003-109-110/Casa/Perico.html ''Casa Perico'' ]; consultada o 16 de marzo de 2019.</ref> y Casa Allué.<ref name=SIPCA4>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-HUE-003-109-108/Casa/Allu%C3%A9.html ''Casa Allué'' ]; consultada o 16 de marzo de 2019.</ref> == Referencias == {{listaref}} == Se veiga tamién == * [[Apellito Lardiés|Apelliu Lardiés]]. == Vinclos externos == {{Commonscat}} {{Lugars de Fiscal}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ribera de Fiscal]] [[Categoría:Lugars de Fiscal]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Chaca en Sobrarbe]] el4lx3fpkuyby5a1by1djbusbwq7h1s Moriello de Tou 0 9564 2480138 2362880 2026-09-30T21:07:18Z RenatoGar 80073 2480138 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre '''Moriello de Tou'''. Ta atros emplegos d'o [[Toponimia|toponimo]] «Moriello» se veiga '''[[Moriello (desambigación)]]''', y ta «Tou» se veiga '''[[Tou (desambigación)]].'' {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Moriello de Tou |nombre_oficial = Morillo de Tou |imachen = [[Imachen:287.Moriello de Tou - Plan Cheneral.JPG|250px]]<br>Envista parcial de Moriello. |municipio = l'Aínsa-Sobrarbe |estau = Espanya |comarca = Sobrarbe |provincia = Uesca |partiuchudicial= Boltanya |diocesi = Balbastro-Monzón |arcipestrau = [[Arcipestrau de Sobrarbe-Ribagorza|Sobrarbe-Ribagorza]] |altaria = 538 |distancia = 105 |ta = Uesca |distancia2 = 5 |ta2 = l'Aínsa |chentilicio = |población = 10 |calendata = 2018 |patrón = [[Santa Ana]] |ríos = [[río Cinca|Cinca]] |cp = 22395 |latd=42|latm=22|lats=30.50|latNS=N|longd=0|longm=09|longs=12.84|longEW=E |pos_etiqueta_loc = left |}} '''Moriello de Tou'''<ref name="GEATop">{{es}} [https://web.archive.org/web/20120111103202/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=20323&voz_id_origen=4184 ''Topónimos: pueblos con nombre local en aragonés''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa online]]''. Consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> (oficialment, en [[Idioma castellano|castellano]], «''Morillo de Tou''»<ref name="INEMorillo"/><ref name="INEinterMorillo">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Morillo+de+Tou&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «''Morillo de Tou''» en a subpachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]]</ref>) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'o [[municipio]] de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]] y a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. A suya [[población humana|población]] ye d'10 habitants ([[2018]]<ref name="INEMorillo">{{es}} [https://web.archive.org/web/20120210022657/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaRapida&subaccion=&numPag=0&ordenAnios=ASC&nombrePoblacion=Morillo+de+Tou&botonBusquedaRapida=Consultar+selecci%F3n «''Morillo de Tou''» en a subpachina «''Relación de unidades poblacionales''» d'o ''Insituto Nacional de Estadística'']; consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref>). Moriello de Tou estió [[capital (politica)|capital]] d'o [[municipio]] homonimo dende os primers censos modernos de 1834 dica la suya absorción en o [[Cosculluela de Sobrarbe (municipio)|municipio de Cosculluela de Sobrarbe]] en bel momento en o periodo intercensal 1842-1857.<ref name="INEinterMorillo"/> Feba parte d'o municipio de Moriello lo [[despoblato|despoblau]] de [[Tou]]. Dende a [[anyos 1960|decada de 1960]],<ref name="INEinterCoscu">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Coscojuela+de+Sobrarbe&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «''Coscojuela de Sobrarbe''» en a subpachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada o [[26 d'abril]] de [[2011]]</ref> o municipio de Cosculluela desapareixió absorvido por [[l'Aínsa (municipio)|l'Aínsa]].<ref name="INEinterCoscu"/> == Cheografía == Moriello de Tou ye situau a 538 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o nivel d'a mar, debaixo d'as [[garra (orografía)|garras]] d'o [[tozal]] que en a redolada se conoix como «Penya d'o Cotón» (±700 msnm), en a [[valle d'a Cinca|valle d'o río Cinca]]. En l'actualidat, l'asentamiento de Moriello ye en a [[ribera]] de l'[[entibo de Mediano|pantano de Mediano]], que inunda buena cosa d'as tierras que enantes yeran de lugar. Por ixe motivo, y por a imposibilidat de meter en [[agricultura|cultura]] las tierras afogadas, a [[Confederación Hidrografica de l'Ebro]] expropió tot lo lugar en os [[anyos 1960]].<ref name="Morillo">{{es}} [https://web.archive.org/web/20110809105448/http://www.morillodetou.com/Inicio.php?pag=Inicio&sub=inicio Pachina d'o Centro de vacacions «Morillo de Tou»]; consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> L'acceso ta lugar ye simple, pus a [[carretera autonomica|carretera]] [[carretera autonomica A-138|A-138]] i pasa en o suyo trampo [[Balbastro]]-[[l'Aínsa]]. Dista, escasament, 5 [[kilometro]]s ta'l sud de a [[villa]] que ye capital de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], y bels 3&nbsp;km (por a carretera) en norte de [[Cosculluela de Sobrarbe]], que tamién en fue capital municipal. Por alto de Moriello, en a corona de a Penya Cotón, se i puede trobar o despoblau [[Edat Meya|historico]] de [[Tou]] (d'a on que probablement dimana o nombre), o suyo [[campanal]] de o [[sieglo XI]] encara se conserva parcialment de peu. O conchunto, publicitau con o nombre de «[[castiello de Tou]]»,<ref name="Morillo"/> se puede vesitar previa ascensión ta l'altura por un caminet balizau que naix en o cabo d'alto de Moriello. ==Historia== [[Imachen:045.Morillo de Tou.jpg|thumb|right|250px|Moriello, en a ribera d'o [[Entibo de Mediano|pantano]], dende o caminet que puya ta [[Tou]].]] Se crei que os primers habitants de Moriello habrían dimanau, en tiempos de paz, de a población fortificada de [[Tou]], a cual l'habría dau lo nombre. As enrunas arqueolochicas de Tou, encara vesitables en l'actualidat, antigament constarían d'un lugar fortificau en l'altura, ixo ye con muralla, semellant a como ye [[Muro de Roda]], que se troba en a [[cuentra]] d'a [[valle d'a Cinca]], en a [[sierra de Muro de Roda]] que fa de divisoria con [[a Fueva]]. Se tiene constancia de que existise Moriello dende a [[Edat Meya]],<ref>{{es}} [[Agustín Ubieto Arteta|UBIETO ARTETA, Agustín]]: ''Toponimia aragonesa medieval'' ([[Valencia]], [[1972]]).</ref> y l'historiador [[Agustín Ubieto Arteta|Agustín Ubieto]] replega, de diferents documentos historicos, as diferents grafías «''Morello de Tou''», «''Murello''», «''Moriello''», «''Murel''», «''Moriellyo''» y «''Moriellyo de Tou''». En o [[Fogache de 1495]] i amaneix como «''Morello de Tou''». Con una economía eminentment [[agricultura|agricola]] y [[ganadería|ganadera]], Moriello de Tou comenzó a sofrir a emigración cara ta principios d'o [[sieglo XX]], cuan se fizo publico lo prochecto de construcción de o pantano de Mediano que i habría d'afogar buena cosa d'as partidas de tierra plana en a valle. O lugar, que heba arribau a estar [[capital (politica)|cabecera]] de [[municipio]] d'entre 1834 y o periodo intercensal 1842-1857,<ref name="INEinterMorillo"/> quedó expropiau por a [[Confederación Hidrografica de l'Ebro]] en a decada de 1960, en despoblando-se de tot en os anyos siguients.<ref name="Morillo"/> ===Centro vacacional=== [[Imachen:079.Morillo de Tou.JPG|thumb|right|180px|A reconstrucción d'o lugar por partes d'un sindicato se plasma en a existencia de cualques anacronismos en o casco urbano de Moriello, como ista dedicatoria a [[Thomas Moore]].]] En [[1986]], a Unión Sindical d'[[Aragón]] de ''[[Comisiones Obreras]]'' planteyó un prochecto de recuperación de o despoblau que a par d'alavez yera Moriello ta reconvertir-lo en un centro vacacional.<ref name="Morillo"/> Seguntes Antonio Martínez, responsable d'o centro vacacional en l'anyo 2000,<ref name="PirDigital"/> a percepción que se teneba sobre Moriello en os 80 yera: {{cita|Quan viniemos t'aquí no i heba cosa. Yera un rabanyo d'enrunas, zaborros y [[barza]]s. [...] Por ixas envueltas denguno no n'hese dau una perra.<ref name="PirDigital"/>}} A cesión por partes d'a [[Confederación Hidrografica de l'Ebro|Confederación Hidrografica]] y a reconstrucción se fizo en a [[Anyos 1990|decada de 1990]],<ref name="Morillo"/> con buena cosa de mano d'obra de voluntarios,<ref name="PirDigital"/> afiliaus a lo sindicato,<ref name="PirDigital">{{es}} [https://web.archive.org/web/20090205090815/http://pirineodigital.com/reportajes/destinos/morillo-tou/morillo-tou.htm Reportache expublicau en PirineoDigital.com o 6 de frebero de 2006]; consultau o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> que i fizon diferents funcions relacionadas con as suyas profesions. Sobre a reconstrucción, Martínez declaró: {{cita|Cal contar que quan arribemos ta Moriello, feba 35 anyos que yera albandonau, y o solo indicio de vida que i trobemos fuén o metro y meyo de [[costiella]]s [de corder] que os antigos habitants i heban deixau en o [[cimenterio]], d'os cabos de semana que veniban a chentar t'aquí.<ref name="PirDigital"/>}} Actualment, Moriello de Tou funciona como centro de vacacions, obierto toda l'anyada, y disposa de [[piscina]],<ref name="Morillo"/> aria de [[camping]], [[bungalow]]s, [[supermercau]],<ref name="Morillo"/> y apartamentos y casas unifamiliars ta logar.<ref name="Morillo"/> L'expleita la [[sociedat (economía)|sociedat]] privada Sobrarbe S.A.,<ref name="Morillo"/> con seu en [[Zaragoza]] y vinculada con CC.OO. Manimenos, a rehabilitación y puesta en expleitación de o nuclio descartó ta cutio la posibilidat de reversión d'as propiedaz inmuebles ta os suyos amos orichinals. Debant de l'inicio d'as obras, bels antigos vecinos de a localidat, que en ixas envueltas viviban en belaltros nuclios d'a redolada, manifestón en bellas ocasions o suyo desalcuerdo con a cesión d'os terrens y edificios ta fer-ie o centro vacacional, anque por diferents motivos nunca no se formó garra asociación con obchectivo de contraposar-se a lo prochecto. Con [[Ligüerre de Cinca]], emprendido analogament por o sindicato [[Unión General de Trabajadores|UGT]], Moriello de Tou ye un d'os dos solos nuclios expropiaus y dimpués cedidos por a Confederación Hidrografica de l'Ebro ta fer-ne centros vacacionals que se troba en tot l'[[Alto Aragón]], y toz dos son en [[Sobrarbe]]. ==Demografía== {{DemogAragón |1362= |1495= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1998= |1999= |2000=6 |2001=6 |2002=7 |2003=10 |2004=10 |2005=6 |2006=7 |2007=7 |2008=8 |2009= 11|2010= 11|2011=}} ==Imáchens== <gallery> Imachen:083.Morillo de Tou.JPG|A Casa Forestal. Imachen:035.Morillo de Tou.JPG|O supermercau, en l'antiga casa Cardiel. Imachen:041.Morillo de Tou.JPG|Instalacions d'o centro vacacional, en l'antiga casa Cambra. Imachen:087.Morillo de Tou.JPG|A biblioteca. </gallery> ==Fiestas== *[[26 de chulio]], '''Fiesta Mayor''',<ref name="Sobrarbe">{{es}} [http://www.sobrarbe.com/sobrarbe.php?niv=3&cla=_1TD0P2EYT&cla2=&tip=1 «''Calendario festivo''» en a pachina oficial d'a Comarca de Sobrarbe]; consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> fendo-le honras a [[Santa Ana]]. == Monimentos == [[Imachen:038.Morillo de Tou.JPG|thumb|right|250px|A [[ilesia parroquial]] de [[Santa Ana]] (s. XI - XVI), que agora contiene o Museu d'Alfarería Tradicional Aragonesa adintro.]] *[[Ilesia de Santa Ana (Moriello de Tou)|Ilesia de Santa Ana]], d'estilo [[Arte gotico|gotico]], d'o [[sieglo XVI]], que en l'actualidat se destina a contener o Museu d'Alfarería Tradicional Aragonesa, con una colección remanent de mas de 450 piezas.<ref name="Morillo"/> *Casa Cambra, d'o [[sieglo XVIII]].<ref name="Morillo"/> *L'edificio de a [[biblioteca]] publica, obierto en a temporana de veranos. *A Casa Forestal, feita nueva. ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Morillo de Tou|Moriello de Tou}} {{Lugars l'Aínsa-Sobrarbe}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Moriello de Tou}} [[Categoría:Lugars de l'Aínsa-Sobrarbe]] [[Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta santa Ana]] [[Categoría:Lugars afectaus por l'entibo de Mediano]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Balbastro-Monzón en Sobrarbe]] jbibcdi7rrjdhco6qav5bxrm0motn9o 2480177 2480138 2026-09-30T22:46:41Z RenatoGar 80073 2480177 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre '''Moriello de Tou'''. Ta atros emplegos d'o [[Toponimia|toponimo]] «Moriello» se veiga '''[[Moriello (desambigación)]]''', y ta «Tou» se veiga '''[[Tou (desambigación)]].'' {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Moriello de Tou |nombre_oficial = Morillo de Tou |imachen = [[Imachen:287.Moriello de Tou - Plan Cheneral.JPG|250px]]<br>Envista parcial de Moriello. |municipio = l'Aínsa-Sobrarbe |estau = Espanya |comarca = Sobrarbe |provincia = Uesca |partiuchudicial= Boltanya |diocesi = Balbastro-Monzón |arcipestrau = [[Arcipestrau de Sobrarbe-Ribagorza|Sobrarbe-Ribagorza]] |altaria = 538 |distancia = 105 |ta = Uesca |distancia2 = 5 |ta2 = l'Aínsa |chentilicio = |población = 10 |calendata = 2018 |patrón = [[Santa Ana]] |ríos = [[río Cinca|Cinca]] |cp = 22395 |latd=42|latm=22|lats=30.50|latNS=N|longd=0|longm=09|longs=12.84|longEW=E |pos_etiqueta_loc = left |}} '''Moriello de Tou'''<ref name="GEATop">{{es}} [https://web.archive.org/web/20120111103202/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=20323&voz_id_origen=4184 ''Topónimos: pueblos con nombre local en aragonés''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa online]]''. Consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> (oficialment, en [[Idioma castellano|castellano]], «''Morillo de Tou''»<ref name="INEMorillo"/><ref name="INEinterMorillo">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Morillo+de+Tou&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «''Morillo de Tou''» en a subpachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]]</ref>) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'o [[municipio]] de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]] y a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. A suya [[población humana|población]] ye d'10 habitants ([[2018]]<ref name="INEMorillo">{{es}} [https://web.archive.org/web/20120210022657/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaRapida&subaccion=&numPag=0&ordenAnios=ASC&nombrePoblacion=Morillo+de+Tou&botonBusquedaRapida=Consultar+selecci%F3n «''Morillo de Tou''» en a subpachina «''Relación de unidades poblacionales''» d'o ''Insituto Nacional de Estadística'']; consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref>). Moriello de Tou estió [[capital (politica)|capital]] d'o [[municipio]] homonimo dende os primers censos modernos de 1834 dica la suya absorción en o [[Cosculluela de Sobrarbe (municipio)|municipio de Cosculluela de Sobrarbe]] en bel momento en o periodo intercensal 1842-1857.<ref name="INEinterMorillo"/> Feba parte d'o municipio de Moriello lo [[despoblato|despoblau]] de [[Tou]]. Dende a [[anyos 1960|decada de 1960]],<ref name="INEinterCoscu">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Coscojuela+de+Sobrarbe&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «''Coscojuela de Sobrarbe''» en a subpachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada o [[26 d'abril]] de [[2011]]</ref> o municipio de Cosculluela desapareixió absorvido por [[l'Aínsa (municipio)|l'Aínsa]].<ref name="INEinterCoscu"/> == Cheografía == Moriello de Tou ye situau a 538 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o nivel d'a mar, debaixo d'as [[garra (orografía)|garras]] d'o [[tozal]] que en a redolada se conoix como «Penya d'o Cotón» (±700 msnm), en a [[valle d'a Cinca|valle d'o río Cinca]]. En l'actualidat, l'asentamiento de Moriello ye en a [[ribera]] de l'[[entibo de Mediano|pantano de Mediano]], que inunda buena cosa d'as tierras que enantes yeran de lugar. Por ixe motivo, y por a imposibilidat de meter en [[agricultura|cultura]] las tierras afogadas, a [[Confederación Hidrografica de l'Ebro]] expropió tot lo lugar en os [[anyos 1960]].<ref name="Morillo">{{es}} [https://web.archive.org/web/20110809105448/http://www.morillodetou.com/Inicio.php?pag=Inicio&sub=inicio Pachina d'o Centro de vacacions «Morillo de Tou»]; consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> L'acceso ta lugar ye simple, pus a [[carretera autonomica|carretera]] [[carretera autonomica A-138|A-138]] i pasa en o suyo trampo [[Balbastro]]-[[l'Aínsa]]. Dista, escasament, 5 [[kilometro]]s ta'l sud de a [[villa]] que ye capital de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], y bels 3&nbsp;km (por a carretera) en norte de [[Cosculluela de Sobrarbe]], que tamién en fue capital municipal. Por alto de Moriello, en a corona de a Penya Cotón, se i puede trobar o despoblau [[Edat Meya|historico]] de [[Tou]] (d'a on que probablement dimana o nombre), o suyo [[campanal]] de o [[sieglo XI]] encara se conserva parcialment de peu. O conchunto, publicitau con o nombre de «[[castiello de Tou]]»,<ref name="Morillo"/> se puede vesitar previa ascensión ta l'altura por un caminet balizau que naix en o cabo d'alto de Moriello. ==Historia== [[Imachen:045.Morillo de Tou.jpg|thumb|right|250px|Moriello, en a ribera d'o [[Entibo de Mediano|pantano]], dende o caminet que puya ta [[Tou]].]] Se crei que os primers habitants de Moriello habrían dimanau, en tiempos de paz, de a población fortificada de [[Tou]], a cual l'habría dau lo nombre. As enrunas arqueolochicas de Tou, encara vesitables en l'actualidat, antigament constarían d'un lugar fortificau en l'altura, ixo ye con muralla, semellant a como ye [[Muro de Roda]], que se troba en a [[cuentra]] d'a [[valle d'a Cinca]], en a [[sierra de Muro de Roda]] que fa de divisoria con [[a Fueva]]. Se tiene constancia de que existise Moriello dende a [[Edat Meya]],<ref>{{es}} [[Agustín Ubieto Arteta|UBIETO ARTETA, Agustín]]: ''Toponimia aragonesa medieval'' ([[Valencia]], [[1972]]).</ref> y l'historiador [[Agustín Ubieto Arteta|Agustín Ubieto]] replega, de diferents documentos historicos, as diferents grafías «''Morello de Tou''», «''Murello''», «''Moriello''», «''Murel''», «''Moriellyo''» y «''Moriellyo de Tou''». En o [[Fogache de 1495]] i amaneix como «''Morello de Tou''». Con una economía eminentment [[agricultura|agricola]] y [[ganadería|ganadera]], Moriello de Tou comenzó a sofrir a emigración cara ta principios d'o [[sieglo XX]], cuan se fizo publico lo prochecto de construcción de o pantano de Mediano que i habría d'afogar buena cosa d'as partidas de tierra plana en a valle. O lugar, que heba arribau a estar [[capital (politica)|cabecera]] de [[municipio]] d'entre 1834 y o periodo intercensal 1842-1857,<ref name="INEinterMorillo"/> quedó expropiau por a [[Confederación Hidrografica de l'Ebro]] en a decada de 1960, en despoblando-se de tot en os anyos siguients.<ref name="Morillo"/> ===Centro vacacional=== [[Imachen:079.Morillo de Tou.JPG|thumb|right|180px|A reconstrucción d'o lugar por partes d'un sindicato se plasma en a existencia de cualques anacronismos en o casco urbano de Moriello, como ista dedicatoria a [[Thomas Moore]].]] En [[1986]], a Unión Sindical d'[[Aragón]] de ''[[Comisiones Obreras]]'' planteyó un prochecto de recuperación de o despoblau que a par d'alavez yera Moriello ta reconvertir-lo en un centro vacacional.<ref name="Morillo"/> Seguntes Antonio Martínez, responsable d'o centro vacacional en l'anyo 2000,<ref name="PirDigital"/> a percepción que se teneba sobre Moriello en os 80 yera: {{cita|Quan viniemos t'aquí no i heba cosa. Yera un rabanyo d'enrunas, zaborros y [[barza]]s. [...] Por ixas envueltas denguno no n'hese dau una perra.<ref name="PirDigital"/>}} A cesión por partes d'a [[Confederación Hidrografica de l'Ebro|Confederación Hidrografica]] y a reconstrucción se fizo en a [[Anyos 1990|decada de 1990]],<ref name="Morillo"/> con buena cosa de mano d'obra de voluntarios,<ref name="PirDigital"/> afiliaus a lo sindicato,<ref name="PirDigital">{{es}} [https://web.archive.org/web/20090205090815/http://pirineodigital.com/reportajes/destinos/morillo-tou/morillo-tou.htm Reportache expublicau en PirineoDigital.com o 6 de frebero de 2006]; consultau o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> que i fizon diferents funcions relacionadas con as suyas profesions. Sobre a reconstrucción, Martínez declaró: {{cita|Cal contar que quan arribemos ta Moriello, feba 35 anyos que yera albandonau, y o solo indicio de vida que i trobemos fuén o metro y meyo de [[costiella]]s [de corder] que os antigos habitants i heban deixau en o [[cimenterio]], d'os cabos de semana que veniban a chentar t'aquí.<ref name="PirDigital"/>}} Actualment, Moriello de Tou funciona como centro de vacacions, obierto toda l'anyada, y disposa de [[piscina]],<ref name="Morillo"/> aria de [[camping]], [[bungalow]]s, [[supermercau]],<ref name="Morillo"/> y apartamentos y casas unifamiliars ta logar.<ref name="Morillo"/> L'expleita la [[sociedat (economía)|sociedat]] privada Sobrarbe S.A.,<ref name="Morillo"/> con seu en [[Zaragoza]] y vinculada con CC.OO. Manimenos, a rehabilitación y puesta en explotación de o nuclio descartó ta cutio la posibilidat de reversión d'as propiedaz inmuebles ta os suyos amos orichinals. Debant de l'inicio d'as obras, bels antigos vecinos de a localidat, que en ixas envueltas viviban en belaltros nuclios d'a redolada, manifestón en bellas ocasions o suyo desalcuerdo con a cesión d'os terrens y edificios ta fer-ie o centro vacacional, anque por diferents motivos nunca no se formó garra asociación con obchectivo de contraposar-se a lo prochecto. Con [[Ligüerre de Cinca]], emprendido analogament por o sindicato [[Unión General de Trabajadores|UGT]], Moriello de Tou ye un d'os dos solos nuclios expropiaus y dimpués cedidos por a Confederación Hidrografica de l'Ebro ta fer-ne centros vacacionals que se troba en tot l'[[Alto Aragón]], y toz dos son en [[Sobrarbe]]. ==Demografía== {{DemogAragón |1362= |1495= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1998= |1999= |2000=6 |2001=6 |2002=7 |2003=10 |2004=10 |2005=6 |2006=7 |2007=7 |2008=8 |2009= 11|2010= 11|2011=}} ==Imáchens== <gallery> Imachen:083.Morillo de Tou.JPG|A Casa Forestal. Imachen:035.Morillo de Tou.JPG|O supermercau, en l'antiga casa Cardiel. Imachen:041.Morillo de Tou.JPG|Instalacions d'o centro vacacional, en l'antiga casa Cambra. Imachen:087.Morillo de Tou.JPG|A biblioteca. </gallery> ==Fiestas== *[[26 de chulio]], '''Fiesta Mayor''',<ref name="Sobrarbe">{{es}} [http://www.sobrarbe.com/sobrarbe.php?niv=3&cla=_1TD0P2EYT&cla2=&tip=1 «''Calendario festivo''» en a pachina oficial d'a Comarca de Sobrarbe]; consultada o [[27 d'abril]] de [[2011]].</ref> fendo-le honras a [[Santa Ana]]. == Monimentos == [[Imachen:038.Morillo de Tou.JPG|thumb|right|250px|A [[ilesia parroquial]] de [[Santa Ana]] (s. XI - XVI), que agora contiene o Museu d'Alfarería Tradicional Aragonesa adintro.]] *[[Ilesia de Santa Ana (Moriello de Tou)|Ilesia de Santa Ana]], d'estilo [[Arte gotico|gotico]], d'o [[sieglo XVI]], que en l'actualidat se destina a contener o Museu d'Alfarería Tradicional Aragonesa, con una colección remanent de mas de 450 piezas.<ref name="Morillo"/> *Casa Cambra, d'o [[sieglo XVIII]].<ref name="Morillo"/> *L'edificio de a [[biblioteca]] publica, obierto en a temporana de veranos. *A Casa Forestal, feita nueva. ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Morillo de Tou|Moriello de Tou}} {{Lugars l'Aínsa-Sobrarbe}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Moriello de Tou}} [[Categoría:Lugars de l'Aínsa-Sobrarbe]] [[Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta santa Ana]] [[Categoría:Lugars afectaus por l'entibo de Mediano]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Balbastro-Monzón en Sobrarbe]] dj6vsx4hqtjkdbkxzvuvs5ryuqyazb1 Ligüerre de Cinca 0 9571 2480184 2426366 2026-09-30T22:48:52Z RenatoGar 80073 2480184 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre '''Ligüerre de Cinca'''. Ta atros emplegos d'o [[toponimia|toponimo]] «Ligüerre» se veiga '''[[Ligüerre]]'''.'' {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Ligüerre de Cinca |imachen = [[Imachen:089.Ligüerre de Cinca.jpg|250px]] |municipio = L'Abizanda |comarca = Sobrarbe |provincia = Uesca |partiuchudicial= Boltanya |altaria = 483 |distancia = 94 |ta = Uesca |distancia2 = 8 |ta2 = L'Abizanda |distancia3 = 20 |ta3 = l'Aínsa |población = 6 |calendata = 2018 |cp = 22393 |patrón = [[Santa María de l'Asumpción]] |diocesi = Balbastro-Monzón |arcipestrau = [[Arcipestrau de Sobrarbe-Ribagorza|Sobrarbe-Ribagorza]] |ríos = [[Río Cinca|Cinca]] y [[río Susía|Susía]] |latd=42|latm=17|lats=10.83|latNS=N|longd=0|longm=12|longs=54.67|longEW=E |pos_etiqueta_loc = left |web = [http://www.liguerredecinca.com/ www.LigüerreDeCinca.com] }} '''Ligüerre de Cinca'''<ref name="TOMASVielloSobrarbe">{{es}} [[Chabier Tomás Arias|TOMÁS ARIAS, Chabier]]. ''[[El aragonés de Biello Sobrarbe]]''. Instituto de Estudios Altoaragoneses. Uesca, 1999. {{ISBN|84-8127-095-4}}</ref> (oficialment, en [[idioma castellano|castellano]], «''Ligüerre de Cinca''»<ref name="INEinterLigüerre">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Lig%FCerre+de+Cinca&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «''Ligüerre de Cinca''» en a subpachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada o 14 de chunio de 2011.</ref><ref name="INELigüerre"/>) ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] d'o [[municipio]] de [[l'Abizanda]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]]. A suya [[población humana|población]] yera de 6 habitants en [[2018]].<ref name="INELigüerre">{{es}} [http://www.ine.es/nomen2/index.do «''Ligüerre de Cinca''» en a subpachina «''Relación de unidades poblacionales''» d'o ''Insituto Nacional de Estadística'']; consultada o 14 de chunio de 2011.</ref> Ligüerre fue a [[capital (politica)|capital]] d'un municipio<ref name="Huesca.com">{{es}} [https://web.archive.org/web/20130313040244/http://www.huesca.com/lig-erre-de-cinca ''Ligüerre de Cinca'' en a web Huesca.com], consultada o 14 de chunio de 2011.</ref> que l'incluiba a él y a la suya [[aldeya]], o [[Mesón de Ligüerre]], dende os primers [[División territorial d'Espanya de 1833|censos modernos de 1834]] dica l'absorción en l'achuntamiento de l'Abizanda, en o [[Periodo intercensal 1842-1857|periodo d'entre censos 1842-1857]].<ref name="INEinterLigüerre"/> ==Cheografía== Ligüerre se troba en un [[plano]] a meya altaria, con forma de [[falca]] apuntada cara ta'l sud, que sinyorea por un costau o [[río Cinca]], y por l'altro lo [[río Susía]] que va a desembocar-se en o primero chusto en sud de lugar. Por o canto d'o Norte i tiene as [[garra (orografía)|garras]] de o [[tozal de Sant Mitier]], que en l'altura tiene o conoixiu [[castiello de Sant Mitier]], y que delimita la man occidental de o [[congosto de l'Entremont]]. Se i arriba por un camal d'a [[carretera]] local que, en naixendo de l'[[carretera autonomica|autonomica]] [[A-138]] en o [[Mesón de Ligüerre]] (km 28), trescruza o río Cinca por o puent de l'Entremont y s'adintra en [[a Fueva]] por [[Palo (a Fueva)|Palo]]. Por ixo, cal desbarrar-se d'a carretera principal en o Mesón, y a bels 1.100 metros se troba a dentrada ta Ligüerre. A carretereta d'acceso se reacondicionó en l'anyo 2010, enamplando-se a calzada con un carril lateral en o punto d'unión a l'A-138, ta fer mas fácils as incorporacions de vehiclos y reducir-ie a sinistralidat. Por a cara este, o lugar s'aposienta sobre una [[espuenda]] que posiblement lo defensaba contra eventuals ataques que puyasen dende a [[glera]] d'a Cinca. As casas mas antigas de Ligüerre, como as fortificadas de O Palacio d'os [[baronía de Latrás|barons de Latrás]] y a casa Sabastián (d'os sieglos [[sieglo XV|XV]] y [[sieglo XVI|XVI]]) son significativament mesas en a ladera d'ixa ripa. Historicament, antes que se construise o [[entibo de lo Grau|pantano de lo Grau]], i heba en a baixant por alto d'o río Cinca un paso de [[sirga]] ta cruzar ta la man [[cuentra]].<ref name="Huesca.com"/> As restas d'aquella estructura encara son visibles cuan baixa o nivel d'o pantano.<ref name="Huesca.com"/> As poblacions mas aman de Ligüerre son [[Sant Mitier (Mediano)|Sant Mitier]], a pocos [[kilometro]]s en norte, y [[Lamata]], [[Escaniella]] y [[l'Abizanda]] en ueste, sud-ueste y sud, respectivament, en o que ye a cuentra d'o río Susía. En a cuentra de l'altro río de Ligüerre, a Cinca, se troba os lugars de [[Trillo (Clamosa)|Trillo]] y, un poquet mas luent, [[Troncedo]], toz dos en dirección este-nord-este en as baixants de a [[sierra de Torón]] (chusto adebant de Ligüerre ye a on i desemboca o [[barranco d'o Salinar]]). L'aldeya de [[Caneto]] ye adebant de Ligüerre, a l'altro costau de a Cinca, anque poco visible por ser-ie alto en un [[sarrato (orografía)|sarrato]] en a sierra de Torón; y [[Clamosa]] y [[a Penilla]] son auguas t'abaixo en sud-sud-este, tamién en a cuentra de o río. ===Viello Sobrarbe=== [[Imachen:091.Ligüerre de Cinca.jpg|thumb|right|200px|A [[ilesia de Santa María de l'Asumpción de Ligüerre de Cinca|ilesia de l'Asumpción]], antiga parroquial de Ligüerre.]] Seguntes una información obtenida con enquestas por [[Chabier Tomás]] en a segunda metat de a [[anyos 1990|decada de 1990]], realizadas en o marco d'o suyo estudio dialectolochico sobre l'[[aragonés d'o Viello Sobrarbe]], o limite oriental de o que a mayoría d'os pobladors d'a comarca consideran «[[Viello Sobrarbe]]» remata en a Cinca,<ref name="TOMASVielloSobrarbe"/> por o que Ligüerre y toz os lugars que se troba en a ribera d'o río pero en a man dreita encara farían parte, d'alcuerdo con a opinión mayoritaria replegada por Tomás, de o Viello Sobrarbe.<ref name="TOMASVielloSobrarbe"/> Ista afirmación puede estar controvertida, pos d'alcuerdo con a consideración mayoritaria d'entre os habitants de bels lugars aludidos, como [[Mediano]], Sant Mitier, [[Plampalacios]] u [[Camporretuno]], o «Viello Sobrarbe» ye una denominación con a que ellos designan as [[aldeya]]s y [[pardina]]s que se troba en «os sarratos» en a [[val d'a Susía|valle d'a Susía]] y mas ta l'ueste, pero no pas os que se troba en a fondonada d'o río Cinca, que ye una zona que ellos, por motivos d'importancia demografica y social, a designan como «[[Ribera de Mediano]]». En relación con isto, a pertinenza de Ligüerre a o Viello Sobrarbe u a la Ribera de Mediano ye dificil de definir. ===Estructura urbana=== Tradicionalment, os [[casar]]s de Ligüerre feban un entarabidau de carreras arrodeyau de casas por o perimetro exterior y con pocas dentradas ta l'interior, de forma que o lugar tenese una forma facilment defensable. Iste tipo d'estructuras, en chunto con que o lugar sía situau en alto d'una espuenda que o guarda relativament por a man oriental, son caracteristicas d'una plantificación defensiva, que ye cosa regular en os nuclios viellos de cualques sieglos en tot l'[[Alto Aragón]]. Antes de a suya reforma, posterior a la cesión que en fizo la [[Confederación Hidrografica de l'Ebro]] a o [[sindicato]] [[Unión General de Trabajadores|UGT]], en 1986, Ligüerre no teneba sique una plaza, situada en o extremo oriental de lugar, adebant de o palacio de Latrás. L'altra plaza que se troba en l'actualidat ye o producto de que se'n tirás as casas Lorient y casa Teixidor por trobar-se masiau malmesas en o momento d'iniciar-se as obras de restauración.<ref name="Folleto">{{es}} [https://web.archive.org/web/20110915215755/http://www.liguerredecinca.com/ficheros/folletoLiguerre.pdf Folleto turistico de Ligüerre]; consultau o 18 de chunio de 2011.</ref> [[Imachen:095.Ligüerre de Cinca.jpg|thumb|right|200px|A [[frontera]] de casa Sabastián, con un [[blasón]] enclastau.]] A [[ilesia (edificio)|ilesia]], antiga [[ilesia parroquial|parroquial]] consagrada a l'advocación de l'[[Asumpción de Santa María]], que data d'o [[sieglo XVI]], actualment concabe una sala de reunions. L'[[abadía]] tiene una [[balcón|balconera]] con celosías de [[madera]] que mira ta difuera de lugar. A estructura cheneral de lugar ye modificada con a restauración. Bellas casas nobles que i heba s'han reconvertidas en [[hotel]]s, como casa [[apellito Broto|Broto]] (26 habitacions;<ref name="Folleto"/> totalment remodelada por adintro y con un anacronico [[ascensor]] exterior, por a [[frontera]]) y casa Sabastián (s. XVI; 12 habitacions;<ref name="Folleto"/> con una restauración mas respectuosa con a distribución orichinal<ref name="Folleto"/>). As casas menors de lugar y as que por construcción compartiban [[paret meyanil|parez meyanils]] se reconvirtión en [[apartamento]]s que se gosa logar de temporadas.<ref name="Folleto"/> ==Historia== Ligüerre ye un poblau d'oríchens [[Edat Meya|medievals]], y s'ha puesto documentar a suya mención en dos textos d'o [[sieglo XI]]: la uno de l'anyo [[1069]] y l'altro de [[1076]],<ref name="Huesca.com"/> en os que se fa referencia a un [[castiello]] u fortificación (actualment desapareixida) que i habría habiu. En a comarca i ha en l'actualidat tres [[ermita]]s. A de [[ermita de Sant Salvador de Ligüerre de Cinca|Sant Salvador]], que data de o [[sieglo XII]]<ref name="CastilloDeLoarre">{{es}} [https://web.archive.org/web/20090419150245/http://www.castillodeloarre.org/Hu-Sobrarbe/99040-Liguerre.htm «''Ligüerre de Cinca: San Salvador''» en ''CastilloDeLoarre.org''], consultada o 18 de chunio de 2011.</ref> y ye en as garras d'o [[tozal de Sant Mitier|Tozal Corona]], ye a candidata a haber estau mas amanada a l'emplazamiento de l'antigo castiello. O nombre con o que gosa amaneixer Ligüerre de Cinca en toz os documentos anteriors a 1700 ye «Ligüerri».<ref name="Huesca.com"/> En [[1380]], o [[Chuan II d'Aragón|infant Chuan]] le'n cedió en [[sinyoría]] a [[Rodrigo de Mur]],<ref name="Huesca.com"/> o primer [[baronía de Monclús|barón de Monclús]], anque a pertenenza a ixa sinyoría no debió d'estar constant en os sieglos porque se'n sabe que, en [[1610]], Ligüerre yera sinyoría de [[Chuan de Latrás]], [[baronía de Latrás|sinyor de Latrás]], y posible que estás familia de [[Lupercio Latrás]]. A tradición local diz que a propia mai de Lupercio Latrás, María de Mur, yera natural de Ligüerre y posible descendient en o linache d'os barons de Monclús.<ref name="CondesAtarés">{{es}} LÓPEZ LANASPA, Alfredo; ''Sanz de Latrás; Condes de Atarés y Señores de Latrás''. Revista Serrablo, num. 35 (2005). [https://web.archive.org/web/20070928014815/http://www.serrablo.org/sanz_de_latras_condes_de_atares_y_senores_de_latras]; consultada o 18 de chunio de 2011.</ref> [[Imachen:094.Ligüerre de Cinca.jpg|thumb|right|250px|O Palacio.]] A casa o Palacio, principal en a población, se troba en l'extrimo oriental de lugar, aman de a espuenda que sinyorea sobre a Cinca, y pareix que habría estau a residencia d'os sinyors de Ligüerre en belaltro tiempo. Ye un edificio [[Baixa Edat Meya|baixomedieval]], de o que se deduce a suya correlación con a sinyoría noble sobre Ligüerre, y tiene una firme [[torraza]] defensiva en o costau oriental, por a on que enantes i heba la sola dentrada ta lugar que i heba por o costau de a ribera d'a Cinca. A torre se piensa que no ye mas antiga que d'o [[sieglo XVI]].<ref name="Huesca.com"/> ===O pantano=== Tradicionalment, Ligüerre teneba una [[economía]] de base [[agricultura|agraria]] y [[ganadería|ganadera]], como corresponde con a mayoría d'os lugars y [[pardina]]s en a comarca de Sobrarbe. Dende os inicios d'o [[sieglo XX]] se prochectón dos grans [[renclusa]]s en o corso d'o [[río Cinca]] en os arredols de Ligüerre, la una a una miqueta mas d'un kilometro auguas t'alto, en o [[congosto de l'Entremont]], que ye l'actual [[entibo de Mediano|renclusa de Mediano]] (que inicialment no habría d'afectar a Ligüerre) y unaltra bels kilometros mas t'abaixo, en [[lo Grau]], que ye l'actual [[entibo de lo Grau|embalse de lo Grau]]. [[Imachen:75.Entremont.JPG|thumb|right|250px|A coda d'o pantano de o Grau, que arriba dica [[congosto de l'Entremont|l'Entremont]], vista dende Ligüerre.]] O pantano de lo Grau suposó una crisi demografica ta toz os lugars que teneban cultura en a ribera d'a Cinca, y dende que se fizo publico l'alcance de a lamina final d'[[augua]], a [[Confederación Hidrografica de l'Ebro]] s'expropió os terrenos y casas de Ligüerre, o Mesón de Ligüerre, [[Mipanas]], [[a Penilla]], [[Clamosa]], [[Pui de Cinca]] y belaltros nuclios mas, tot pagando-los a [[chustiprecio]], o que suposó a surtida forzosa de bellas docenas de familias en a comarca. Ligüerre, que heba gosau tener mas de 70 habitants d'antes de os prochectos hidraulicos, se quedó despoblau enantes de [[1969]], que ye cuan s'inauguró lo Grau. A despoblación de Ligüerre, que duró mas de vinticinco anyadas, se cobró a caida de cualques casas (como casa Teixidor), as suyas estructuras no pudon aguantar a falta total de mantenimiento. ===Centro vacacional=== [[Imachen:130.Mesón de Ligüerre.jpg|thumb|right|250px|Cartel d'a UGT d'Aragón, en o [[Mesón de Ligüerre]].]] En l'actualidat y dende [[1986]], Ligüerre fa parte d'un complexo d'ocio vacacional que forman o [[cámping]] y as instalacions d'o Mesón de Ligüerre, y o conchunto urbano de lugar. O [[6 de febrero]] de 1986,<ref name="LigüerreHistoria">{{es}} [https://web.archive.org/web/20110609051124/http://liguerredecinca.com/historia-de-ligueerre-de-cinca ''Historia de Ligüerre de Cinca'']; consultada o 18 de chunio de 2011.</ref> o [[sindicato]] ''[[Unión General de Trabajadores]]'' (UGT) arribó a un alcuerdo con a Confederación Hidrografica de l'Ebro ta que les cedesen Ligüerre y o Mesón, con os que prochectaban fer o centro vacacional. As obras de reconstrucción y adaptación comenzón en 1989 con as casas de o Mesón,<ref name="LigüerreHistoria"/> que en estando mas amanau d'a carretera A-138, que une [[Balbastro]] con [[l'Aínsa]], yera mas accesible. O 20 d'abril de [[1991]] s'inauguró a parte turistica de o [[Mesón de Ligüerre]], con l'[[albergue]], o [[cámping]] y bellas instalacions,<ref name="LigüerreHistoria"/> en estando as primeras de o conchunto que dentrón en funcionamiento. O Palacio de Ligüerre fue a primer obra que s'emprendió en a población, anque a resta d'edificios encara yeran por restaurar-se. A restauración de Ligüerre se fizo de forma paulatina, d'entre 1991 y 2009, anyada en a que s'inauguró a plaza nueva y l'hotel de Casa Sabastián. Os diferents edificios, especialment os d'alpartamentos, se fuen metendo en funcionamiento de forma progresiva, mientres en as temporadas baixas proseguiban as fayenas de restauración. En l'actualidat, encara se i fa obras ta meter en funcionamiento nuevas infrastructuras. Manimenos, a rehabilitación y puesta en explotación de o nuclio descartó ta cutio la posibilidat de reversión d'as propiedaz inmuebles ta os suyos amos orichinals. Debant de l'inicio d'as obras, bels antigos vecinos de a localidat, que en ixas envueltas viviban en belaltros nuclios d'a comarca, manifestón en bellas ocasions o suyo desalcuerdo con a cesión d'os terrenos y edificios ta fer-ie o centro vacacional, anque por diferents motivos nunca no se formó garra asociación con obchectivo de contraposar-se a o prochecto. A la contra de como [[Moriello de Tou]], que o chestiona una empresa privada,<ref name="Morillo">{{es}} [https://web.archive.org/web/20110809105448/http://www.morillodetou.com/Inicio.php?pag=Inicio&sub=inicio Pachina d'o Centro de vacacions «Morillo de Tou»]; consultada o 27 d'abril de 2011.</ref> Ligüerre ye chestionau por una fundación sin animo de lucro, a [[Fundación Ligüerre de Cinca]]<ref name="LigüerreHistoria"/> fundada por militants d'a UGT. == Demografía == {{DemogAragón |1362= |1495= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1998= |1999= |2000= 0|2001= 2|2002= 6|2003= 5|2004= 8|2005=6 |2006= 5|2007= 6|2008= 7|2009= 7|2010= 5|2013=4|2016= 4}} ==Imáchens== <gallery> Imachen:090.Ligüerre de Cinca.jpg|A [[ermita de Santa María d'o Pilar de Ligüerre de Cinca|ermita de Sta. Mª d'o Pilar]] (s. XVIII). Imachen:092.Ligüerre de Cinca.jpg|Una [[arcada]] sobre a carrera, en Ligüerre. Imachen:093.Ligüerre de Cinca.jpg|A plaza «nueva» de Ligüerre, con casa Sabastián en a ezquierda, y casa Broto en a dreita. </gallery> == Toponimia == O nombre «Ligüerre», que en cuasi toz os documentos anteriors a o [[sieglo XVIII]] amaneix como «Ligüerri»,<ref name="Huesca.com"/><ref name="Folleto"/> diz que dimana de dos radices [[Substrato vascón|vasconas]]: ''iri'' + ''gorri'', que significaría «[[lugar]] [[royo]]», en alusión a l'[[archila (sedimento)|archila]] y belaltros materials sedimentarios que abunda en a comarca, de colors [[royo|royiscas]], y que podrían haber feito parte d'as construccions dende bien antigo, en forma de [[buro]].<ref name="TOMASVielloSobrarbe"/> Respectibe a la denominación actual, [[Chabier Tomás]] no trobó sique a forma «Ligüerre de Cinca», sin articlo, cuan estudió a [[aragonés d'o Viello Sobrarbe|parla d'o Viello Sobrarbe]]. Manimenos, a forma con l'articlo «a» se conoix en buena cosa d'a comarca. Como con toz os toponimos compuestos gosa pasar, a forma de denominar-lo que tienen os habitants d'a redolada cuan no o tienen que diferenciar de garra altro, ye «Ligüerre». A forma cimpuesta se reserva, de regular, ta cuan se nombra la forma oficial u cuan, as menos vegadas, se mira ta contrastar-lo con belaltro nuclio que comparta ixe nombre, como [[Ligüerre d'Ara|o de l'Ara]]. ==Fiestas== *[[15 d'agosto]], '''Fiesta Mayor''' fendo-le honras a l'[[Asumpción de María]]. ==Referencias== {{Listaref}} ==Vinclos Externos== {{Commonscat|Ligüerre de Cinca|Ligüerre de Cinca}} {{Lugars de l'Abizanda}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ligüerre de Cinca}} [[Categoría:Lugars de l'Abizanda]] [[Categoría:Lugars afectaus por l'entibo de lo Grau]] [[Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta l'Asumpción de Santa María]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Balbastro-Monzón en Sobrarbe]] 8cahh2mh2spn6qtwm2r479lfsg3rqjp Arte romanico 0 9872 2480123 2471878 2026-09-30T20:59:18Z RenatoGar 80073 2480123 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Sant Pero de Larrede.jpg|thumb|right|250px|A Ilesia de '''Sant Per de Larrede''', en o [[Sarrablo]] (Alto Aragón). Un eixemplo de templo [[romanico aragonés]].]] L''''arte romanico''' estió l'estilo artistico predominant en [[Europa]] mientres os sieglos [[sieglo XI|XI]], [[sieglo XII|XII]] y parti d'o [[sieglo XIII|XIII]]. L''''arte romanico''' estió un arte [[cristianismo|cristiano]], como agrupación de bels estilos diferents que heban estau emplegaus en l'[[Alta Edat Meya]] (romanos, prerromanos, [[Arte bizantín|bizantin]]s, chermanicos, arabes...), que plegó a unificar bellas trazas comuns a totas as suyas manifestacions. No estió pas producto d'una evolución local u vinculada clarament a una nacionalidat concreta, sino que se produció arredol de bels países, como [[Francia]], [[Alemania]], [[Italia]] u [[Espanya]]. En cadagún d'istos paises apareixió con matices propios, pero en toz éls se i manifestaban trazas comuns que fan d'o romanico o primer estilo artistico internacional d'ambito europeu. Dica o [[sieglo VIII]], bellas fitas historicas fación posible que s'extendillase un esviellamiento d'a cultura europea: A puyada a lo [[trono]] d'os [[Capetos]] en [[Francia]], a consolidación d'o [[cristianismo]], l'encomienzo d'a [[reconquiesta]] en a [[Peninsula Iberica]], y fundamentalment, a naixencia d'as [[luengas romances]] arredol d'o viello [[Imperio Romano]], son as fitas que marcón iste surtimiento. [[Imachen:Catalonia-Campanar catedral de Vic, Osona.jpg|thumb|right|175px|O campanal d'a '''seu de [[Vic]]''' (en a [[comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Osona]], [[Catalunya]]) ye uno d'os mas claros eixemplos d'o [[romanico catalán]].]] Sindembargo, iste estilo artistico no puede considerar-se coderent dica arredol de l'anyo [[1000]], cuan una corrient d'expansionismo cultural, y prou acomboyau d'una bonanza economica, fizo d'as sociedaz europeas occidentals puestos d'ebullición cultural, y una creiximiento demografico prou important obligó a xarticar nuevas tierras nuevas ta l'[[agricultura]], menó a la producción de grans excedents de producción que levaban enta la ubertura de viellas rotas [[Comercio|comercials]] arredol d'o [[Europa|continent europeu]], o que portaba asociada a ubertura de camins de pelegrinación y comunicación cultural. En ixas envueltas, pues, tota Europa se trobaba capuzada en una fiebre de construcción; yera a hora an que s'heba pronunciau un nuevo estilo de construcción: o Romanico. [[Imachen:Leyre portico.jpg|thumb|right|175px|O portico d'o '''[[Monesterio de Leyre]]''', a [[Navarra]].]] O termin '''romanico''', como vocable que fa referencia ta l'estilo artistico, fue emplegau por primera vegada en [[1820]] por [[De Grabille]], incluyindo en iste termin tot l'arte que se i feba antis de l'[[Arte Gotico|arte gotico]], dica la cayida de l'[[Imperio Romano d'Occident]], por analochía con o termin "[[luengas romances|luengas romanicas]]"; asinas, l'arte romanico substituye l'arte antigo d'a mesma manera que as luengas romances substituyoron o [[latín]]. Posteriorment, l'acepción d'o termin romanico se restrinchió ta l'arte que se feba en [[Europa Occidental]] en os sieglos [[sieglo XI|XI]] y [[sieglo XII|XII]], encara que hue bi ha bellas discrepancias arredol d'a exactitut de l'espacio y d'os tiempos que cubrió iste estilo. [[Imachen:San Martín de Elines.jpg|thumb|right|220px|A colechiata de '''Sant Martín d'Elines''', en [[Cantabria]].]] ta la definición d'iste estilo arquitectonico, ye fundamental a reforma que fació a orden monacal [[Orden cluniacense|cluniacense]], como resultau d'una revisión en profundidat d'as órdens [[benedictinas]]. O [[monesterio de Clunyego]], en [[Francia]], establiu en [[930]], se convertió en ista epoca en o mas gran difusor d'ista reforma, fendo-ne una gran expansión y conseguindo que a traviés d'os suyos monesterios l'arte romanico se difundise por toda l'Europa cristiana. [[Imachen:Villanuevania.jpg|thumb|right|180px|''Caneciellos'' en a ilesia de '''Sant Chuan Baptista''', de Villanueva de la Nía, [[Cantabria]].]] Antes que [[Monesterio de Clunyego|Clunyego]] no capitalizase o estendillamiento d'o romanico, ya s'heba desarrollau en a rechión italiana de Como, igual como en os [[Pireneus]] espanyols y franceses, o que s'ha clamau '''[[Primer Romanico]]''', especialment en o Pireneu [[Catalunya|catalán]] (provincias como [[Provincia de Lleida|Lleida]] u [[Provincia de Chirona|Chirona]]) y [[Aragón|aragonés]], an se troban muitos eixemplos (fundamentalment en [[Provincia de Uesca|Uesca]]) de construccions d'iste sub-estilo caracteristico. Os mayestros de Como, con os suyos apariellos de [[madonería]], a estructura d'una [[Nau (arquitectura)|nau]] con as suyas populars "bandas lombardas", igual como as primeras [[Vuelta de canón|vueltas de canón]] d'as ilesias aragonesas y catalanas, posaron as bases ta un rico desarrollo de l'[[arquitectura romanica]]: * Piedra escuairada. * Cabezeras de semitambor, garlanadas con arquez y bandas ritmicament disposadas. * Templos cuvillaus por [[vuelta de canón|vueltas de canón]] y forno. * Naus amplas y alzadas, en comparanza con os antigos edificios prerromanicos. * Pilonas como suporte. * Escasa o denguna figuración escultorica. A epoca dorada d'o estilo, por a suya calidat y firmeza, s'estendilló ta la zaguera metat d'o [[sieglo XI]] y a primera d'o [[sieglo XII]], plegau dende [[Francia]] y transmeso fundamentalment a las comarcas que trescruza o [[Camín de Sant Chaime]]. As caracteristicas d'iste tiempo estioron: * Esculturas en as fronteras. * Puertas d'arcada. * Finestras muit labradas. * Caneciellos. Actualment, belúns d'os millors eixemplos d'arquitectura romanica a gran escala se troban en [[Castiella y Leyón]]. Istos son: * A [[ciudat]] de [[Zamora]], con mas de 40 molimentos romanicos. * Os centros romanicos d'o norte de [[Provincia de Burgos|Burgos]] y [[Provincia de Palencia|Palencia]]. == Veyer tamién == * [[Romanico aragonés]] * [[Romanico catalán]] * [[Sarrablo|As ilesias de Sarrablo]]. == Vinclos d'interés == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20071116022655/http://www.circuloromanico.com/ Círculo Románico - Cerclo Romanico-]. * {{es}} [http://www.romanes.com/index_es.html Romanes.com, L'arte romanico en Francia], (en [[idioma castellano|castellano]] u [[idioma francés|francés]]). * {{es}} [http://www.arteguias.com/arquitectura.htm L'arquitectura romanica]. * {{es}} [http://www.romanicoennavarra.info/ O romanico de Navarra]. * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/ Romanico Aragonés.com]. * {{es}} [http://www.tinet.org/~espada/arra/ l'Arte romanico a o Reino d'Aragón]. * {{es}} [http://www.romanicat.net/ Romanicat.net], O romanico en [[Catalunya]]. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20061205034135/http://romaniconorte.org/es/portada/ O romanico d'o norte de Palencia y Burgos]. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20061206034402/http://www.lafronteradelduero.com/ La Frontera del Duero.com], O romanico en as comarcas d'o rio [[Duero]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Arte romanico|*]] i39y1koljc4k95n2vdegxgrxrm10tg5 Arte prerromanico 0 9877 2480153 2365635 2026-09-30T21:58:20Z RenatoGar 80073 2480153 wikitext text/x-wiki O termin "'''prerromanico'''" gosa emplegar-se como definitorio de cualsiquier manifestación artistica precendent a la de l'[[arte romanico]], y que siga tamién posterior d'o periodo de l'[[arte clasico]] [[Imperio Romano|romano]]. No ye por ixo una denominación aplicable pa bella rechión cheografica determinata, sino que se fa extensiva ta l'arte d'[[Europa]] occidental en cheneral. Asinas, a palabra prerromanico se aplicarba, en o marco temporal, pa tot o lapsus compreso dende a zaguera cincuantena d'anyos d'o [[sieglo V]] (caita de l'[[Imperio Romano|Imperio Romano d'Occident]]) dica o [[sieglo X]], y por o que s'ha quiesto vincular a l'estilismo, l'[[arte ostrogodo]], [[arte longobardo|longobardo]], [[arte carolinchio|carolinchio]], [[arte otonián|otonián]], etcetera. Ye representato en [[Espanya]] por: * [[Arte visigodo]]. * [[Arte asturiano]]. * [[Arte mozarabe]]. * [[Arte de repoblación]]. En [[Aragón]] y [[Catalunya]], manimenos, se i troban muestras, previas a lo [[romanico]], d'una arquitectura que poderba estar considerata como predecesora en as suyas formas y tecnicas d'este estilo, mas que no ta fer diferencia con o concepto muito cheneralista d''''arte prerromanico''', se gosa decir [[Primer Romanico]], seguntes a nomenclatura proposata por l'arquitecto catalán [[Puig i Cadafalch]] en o [[sieglo XX]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Arte prerromanico| ]] fqbvfe45f1odrp2si83bsd0g2fdydil Pallaruelo de Monclús 0 10139 2480109 2268678 2026-09-30T20:04:19Z RenatoGar 80073 2480109 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre '''Pallaruelo de Monclús'''. Ta altros emplegos d'o [[toponimia|toponimo]] «Pallaruelo» se veiga '''[[Pallaruelo (desambigación)]]''', y ta «Monclús» se veiga '''[[Monclús (desambigación)]]'''.'' {{Ficha de municipio d'Aragón |nombre = Pallaruelo de Monclús |entidat = Antigo municipio |escudo = |bandera = |imachen = |provincia = Uesca |comarca = Sobrarbe |actual = [[A Fueva (municipio)|A Fueva]] |diocesi = Balbastro-Monzón |arcipestrau = [[Arcipestrau de Sobrarbe-Ribagorza|Sobrarbe-Ribagorza]] |capital = |superficie = |altaria = 1140 |distancia = 114 |población = 134 |calendata = 1842 |chentilicio = |latitut = 42.37 |lonchitut = 0.31 |pos_etiqueta_loc = left |cp = }} '''Pallaruelo de Monclús''' (en [[Idioma castellano|castellano]] y oficialment «''Pallaruelo de Boltaña''»<ref name="INEinterPallaruelo">{{es}} [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do?search=1&cmbTipoBusq=0&textoMunicipio=Pallaruelo+de+Bolta%F1a&btnBuscarDenom=Consultar+selecci%F3n «Pallaruelo de Boltaña» en a subpachina «''Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842''» d'o ''Instituto Nacional de Estadística''], consultada l'[[1 de noviembre]] de [[2010]]</ref>) yera un [[municipio]] historico d'[[Aragón]] y un toponimo popular con o que encara a part de huei se gosa referir colectivament a os nuclios que en van estar parte. Se o puede documentar dende o primer [[Censo d'a Matricula Catastral|censo moderno de 1842]] dica a suya absorción en o vecino municipio de [[Moriello de Monclús (municipio)|Moriello de Monclús]] en o [[censo de 1857]].<ref name="INEinterPallaruelo"/> Se desconoix si existió bel nuclio que se decise propiament «Pallaruelo de Monclús» como ta haber-le dau nombre a o municipio, pus as suyas enrunas no mos han gosau arribar a l'actualidat, pero ye prou probable. O municipio de Pallaruelo de Monclús o formaban os cualques [[lugar]]s y [[pardina]]s que se troban en as dos baixants d'a redol d'[[Sierra d'o Campanué|o Campanué]], en a muga d'entre as actuals [[comarcas d'Aragón|comarcas]] de [[Ribagorza]] y de [[Sobrarbe]]. Por a part ribagorzana, en feba parte dos pardinas: [[Ixantigosa|a Chantigosa]] y [[Rolespé]], vinculadas con os nuclios d'a baixant occidental dica o punto de pasar a fer parte d'un municipio de conchunta. Por a man fovana, [[A Torre (Pallaruelo de Monclús)|a Torre]], [[Solaniella (Pallaruelo de Monclús)|Solaniella]] y [[A Villa (Pallaruelo de Monclús)|a Villa]], con a predominancia demografica en o municipio, en chunto con as pardinas de [[L'Alquería de Cotón|Cotón]] y [[O Lenero (Pallaruelo de Monclús)|o Lenero]]. Absolutament toz siete nuclios se troban despoblaus en l'actualidat. En [[a Fueva]], encara en l'actualidat ye prou común que se refieran a o conchunto de os ditos siete lugars como «O Pallaruelo de Monclús» u simplament «O Pallaruelo»; expresions con as que no se gosan referir solo que a's asentamientos deshabitaus sino tamién a o mont y as propiedaz forestals de a redolada. Como en o caso d'o vecino termin municipal de Moriello de Monclús, l'apelativo «de Monclús» dimana d'una posible pertinenza a la [[baronía de Monclús]], en tiempos historicos mas pasaus, y no pas por estar amanau de o lugar desapareixiu de [[Monclús]], que yera en a [[val d'a Cinca]] a man de [[Mediano]]. L'apellido oficial «''de [[Boltanya|Boltaña]]''» tiene explicación mas difícil, pus a redolada de Pallaruelo dista mas de 25 [[kilometro]]s (por as carreteras actuals!) de a [[villa]] de a [[val de l'Ara]], y probablement no faiga referencia si que a la pertinencia a o [[partito chudicial|partido chudicial]] de Boltanya. ===Os atros municipios absorvidos en a Fueva=== *[[Toledo d'a Nata]] *[[Moriello de Monclús (municipio)|Moriello de Monclús]] *[[Muro de Roda (municipio)|Muro de Roda]] *[[Mediano (municipio)|Mediano]] *[[Clamosa (municipio)|Clamosa]] ==Referencias== {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Municipios d'Aragón desapareixius]] [[Categoría:A Fueva]] casmazyj3xadk9jg7yisz185olxei2y Uncastiello 0 10341 2480085 2357981 2026-09-30T19:47:48Z RenatoGar 80073 2480085 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo destacau}} {{Ficha de municipio d'Aragón |nombre = Uncastiello |nombre_oficial = Uncastillo |escudo = Escudo de Uncastillo.svg |escudo_grandaria = 80px |bandera = Bandera de Uncastillo.svg |imachen = [[Imachen:Vista de Uncastillo (Zaragoza, Aragón).jpg|250px|Anvista d'Uncastiello]]<br>Anvista d'Uncastiello. |provincia = Zaragoza |comarca = Cinco Villas |partiuchudicial= Exeya d'os Caballers |diocesi = Chaca |arcipestrau = [[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] |parroquia = [[Ilesia de Santa María d'Uncastiello|Santa María]]<ref group="nota">D'antis mas tamién [[Ilesia de Sant Martín d'Uncastiello|Sant Martín]]</ref> |superficie = 230,60 |altaria = 601 |distancia = 115 |ta = Zaragoza |población = 754 |calendata = 2011 |latitut = 42.356 |lonchitut = -1.187 |cp = 50678 |ríos = [[Río Riguel|Riguel]] y [[Río Cadena|Cadena]] |web = [http://www.uncastillo.es/ www.Uncastillo.es] |}} '''Uncastiello''' (''Uncastillo'' en [[idioma castellano|castellano]]) ye una [[Lista de villas d'Aragón|villa]] y [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Zaragoza|Zaragoza]] situato en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Cinco Villas]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 814 habitants ([[2008]]) en una [[superficie]] de 230,60&nbsp;km² y una [[densidat de población]] de 3,68 hab/km². Fa parte d'o [[partiu chudicial]] d'[[Exeya d'os Caballers]], y eclesiasticament, de l'[[arcipestrau]] d'a [[val d'Onsella]] (ye a suya [[capital (politica)|capital]]), perteneixent a la [[diocesi]] de [[diocesi de Chaca|Chaca]] dende [[1785]] (dica ixa calendata perteneixeba dreitament a l'[[archidiocesi]] de [[archidiocesi de Pamplona|Pamplona]]).<ref>[http://pobladores.lycos.es/channels/lugares_y_ciudades/Uncastillo/area/6 Uncastillo].</ref> Chunto con as localidaz de [[Sos d'o Rei Catolico]], [[Exeya d'os Caballers]], [[Sadaba]] y [[Taust]], ye una d'as [[villa]]s que dan o suyo nombre a la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Cinco Villas]]. En [[1966]], declaroron Uncastiello [[Conchunto Historico-Artistico]], por a importancia d'os suyos molimentos [[Romanico aragonés|romanicos]], d'os mas importants d'[[Aragón]]. == Cheografía == A localidat d'Uncastiello se troba situata a 601 [[metro]]s d'[[altaria]] dencima d'o ran d'a mar, a una [[distancia]] de 115 [[km]] d'a ciudat de [[Zaragoza]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya provincia y d'Aragón. O [[termin municipal]] d'Uncastiello muga a lo norte con os termins de [[Sos d'o Rei Catolico]], [[Petiella d'Aragón]], [[Isuerre]] y [[Lobera d'Onsella]]; a l'este con [[Luesia]] y [[Biota (Zaragoza)|Biota]]; a lo sud con os de Biota, [[Layana]] y [[Sadaba]]; y a l'ueste con Sadaba, [[Castiliscar]] y Sos d'o Rei Catolico. Totas istas localidaz fan parte d'a comarca de [[Cinco Villas]], fueras de [[Petiella d'Aragón]], que ye un enclau de [[Navarra]] en territorio [[Aragón|aragonés]], chunto con a suya dependencia d'[[os Bastans]]. {| width ="45%" style="border: 1px #aaaaaa solid;" align="center" |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[Sos d'o Rei Catolico]], [[Petiella d'Aragón]], [[Isuerre]] y [[Lobera d'Onsella]] | width ="33%" align="left" | |----- | width ="33%" align="right" | [[Sadaba]], [[Castiliscar]] y [[Sos d'o Rei Catolico]] | width ="33%" align="center" | [[Imachen:Rosa de los vientos.svg|85px|Uncastiello]] | width ="33%" align="left" | [[Luesia]] y [[Biota (Zaragoza)|Biota]] |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[Biota (Zaragoza)|Biota]], [[Layana]] y [[Sadaba]] | width ="33%" align="left" | |} En o casco viello d'Uncastiello, a os piez de [[Penya Ayllón]], en do ye o [[castiello d'Uncastiello]], confluye o [[río Riguel]], que proviene d'o norte, d'a [[sierra de Santo Domingo]], con o suyo afluent, o [[río Cadena]] (creixito con o [[barranco d'as Anas]]) que provién tamién d'a mesma sierra, a mán d'o termin municipal de [[Petiella d'Aragón]]. Dimpués, o Riguel sigue o suyo camín ta o sud, ta [[Layana]] y [[Sadaba]], para dimpués encarar ta las [[Bardenas d'Aragón]] y o [[río Arba]], ya a mán d'[[Exeya d'os Caballers]]. Sindembargo, una parte d'o termin municipal d'Uncastiello, en o sector d'o [[castiello de Sibirana]], a o canto de [[Luesia]] y de [[Petiella d'Aragón]], desemboca dreitament en o [[río Arba]] (en a suya branca clamata ''[[Arba de Luesia]]''), por meyo d'o [[barranco de Sibirana]]. Atra parte d'o termin d'Uncastiello, en o sector ''d'os Ramblars'', en a muga con o lugar de [[Malpica d'Arba]] ([[termin municipal]] de [[Biota (Zaragoza)|Biota]]) ye tamién tributaria de l'Arba. O termin municipal d'Uncastiello ye [[Montanya|montanyoso]], mas que mas a parte norte, en a suya muga con [[Petiella d'Aragón]], en a [[sierra de Santo Domingo]], en do bi son os monts Selva (1.159 [[Metro|m]]) y Cruz (1.132); u en a suya muga con [[Luesia]], con l'[[Alto de Banyón]] (1.130 m). Tamién bi ye o monte de [[Fayanars]] (1.128 m), en a muga d'Uncastiello con [[Lobera d'Onsella]] y [[Luesia]]. == Luengas y parlas == A luenga actual d'Uncastiello ye o [[castellano d'Aragón]], con [[substrato lingüistico|substrato]] aragonés. O lexico d'intrés etnografico d'Uncastiello se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'[[ALEANR]], con a sigla ''Z 101''.<ref>{{es}} [[Manuel Alvar]]: ''Atlas lingüístico y etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja''. [[Institución Fernando el Católico]]. Departamento de Geografía Lingüística, Institución Fernando el Católico de la Excma. Diputación Provincial de Zaragoza, 1983. Tomo I, Lamina 3, Mapa nº 3.</ref> == Historia == [[Imachen:Os_Bañals_(Uncastiello,_Zinco_Billas,_Aragón),_Pilastras_d'o_acueducto_román.jpg|right|thumb|300px|L'[[acueducto]] [[Antiga Roma|romano]] que levaba l'[[augua]] ta os [[Banyals]] dende o [[río Arba|río Arba de Luesia]], en a Fuent d'o Diaple, debaixo de [[Malpica d'Arba]].]] Encara que no se conoix a existencia d'o lugar dica a reconquiesta d'o territorio a principios d'o [[sieglo X]] por os [[Reino de Navarra|navarros]], ye fácil que en o lugar bi hese población dende muit antigo, por os repuis trobatos en os chacimientos arqueolochicos d'o suyo termin municipal. Destaca a presencia de chacimientos d'epoca de l'[[Imperio Romano]]. Antiparte, dimpués d'a suya conquiesta y d'adhibir-se a o primitivo [[reino d'Aragón]], Uncastiello se convertió en a principal localidat habitata d'a redolada, mesmo dimpués d'a conquiesta de [[Sadaba]] u [[Exeya d'os Caballers]], tenendo mesmo una d'as mas antigas [[Universidat]]z d'Aragón, que financió o bispe [[Pedro del Frago Garcés]], que yera naixito d'o lugar. === Prehistoria === Conoixemos pocos datos sobre a prehistoria d'Uncastiello, pero sí sabemos que o suyo territorio fació parte d'o territorio que ocuporon os [[suessetans]] antis d'a plegata d'os [[Antiga Roma|romanos]]. Os suessetans yeran un [[Pueblos celtas|pueblo celta]], enfrentato con os [[Iaccetans]] y os [[bascons]], y los romanos los redotoron en o [[179 aC]], con a destrucción d'a suya capital, ''Corbio'',<ref>{{es}} Cortes d'Aragón: [http://www.cortesaragon.es/Las_tierras_de_Aragon_antes_de.214.0.html?&tx_kharticlepages_pi1%5Bpage%5D=4&cHash=d7308c26a0 Las tierras de Aragón antes de ser Aragón].</ref> por os romanos de [[Terencio Barón]].<ref>{{es}} Ros, Tito, ''Diario El Mundo'': [http://www.elmundo.es/papel/2002/12/09/catalunya/1288950.html Huesca, la Suiza de suessetanos y romanos un siglo antes de Cristo].</ref> === Dominio romano === En un primer momento, os romanos cedioron o territorio [[suessetans|suessetán]] a os suyos aliaus, os [[bascons]], pero dimpués l'almenistroron dreitament. En istos primers intes d'o dominio romano, ye posible a presencia en a redolada d'Uncastiello de [[militar]]s d'a [[Lechión romana]], en razón d'a situación [[Cheoestratechia|cheoestratechica]] d'a localidat. A parte sud d'o termin municipal d'Uncastiello, en a muga con [[Sadaba]] y [[Layana]], estió profundament [[Romanización|romanizata]], y estió o centro d'o dominio d'a rica familia [[Agricultura|agraria]] d'os ''Atilios'', que construyioron bels molimentos en a rechión, entre os que destaca o ''[[Mausoleu d'os Atilios]]'', en a muga Uncastiello-[[Sadaba]], cerca de [[Layana]]. Tamién amanato a [[Layana]], pero en o termin d'Uncastiello, se troba o conchunto [[Arqueolochía|arqueolochico]] d'os [[Banyals]], compuesto por una antiga ciudat prerromana (bels autors afirman que ye l'antiga ''Corbio''), unas [[tierma]]s, una [[villa romana]] y una [[ermita]] d'o [[sieglo XVIII]] construita dreitament sobre as enrunas romanas: l'[[ermita de Nuestra Sinyora d'os Banyals]]. Cerca d'o conchunto se troba una serie de [[pilar]]s de l'[[acueducto]] que portaba l'[[augua]] ta os Banyals dende o [[río Arba]], en a Fuent d'o Diaple, en [[Malpica d'Arba]], en trabesando lo ''Pui Foradau''. === Edat Meya === [[Imachen:Castiello de Sibirana 001 (Uncastiello, Zinco Billas, Aragón).jpg|right|thumb|300px|Anvista d'o [[castiello de Sibirana]].]] Fácil que a redolada d'Uncastiello fese parte d'os dominios d'a familia d'os [[Banu Qasi]], una familia [[arabes|arabe]] d'orichen [[muladí]], descencient d'un ''comes Casius'' convertito ta o [[Islam]]. A principios d'o [[sieglo X]], o [[reino]] de [[Reino de Navarra|Navarra]] conquerió a linia d'a [[sierra de Santo Domingo]], y bi construyió bellas fortalezas, entre as que bi yeran as de [[Biel]], [[Luesia]], [[castiello d'Uncastiello|Uncastiello]], [[castiello de Sibirana|Sibirana]], [[Petiella d'Aragón|Petiella]], [[castillo de Royta|Royta]] u [[Nabardún]], ta protección d'os camíns ta l'interior d'o [[reino d'Aragón]], en a [[val d'Onsella]] y a val d'o [[río Aragón]]. [[Sancho Remíriz]], rei de [[Reino de Navarra|Navarra]] y d'[[Reino d'Aragón|Aragón]], ordenó a construcción d'un [[castiello]] en [[Penya Ayllón]], baixo o que naixió un poblato, que yera en mesma Penya Ayllón, en o sector sud d'a Penya, y no pas en a plana de chos o castiello en que ye hue a villa. O castiello refuerza as esfensas naturals d'a penya, fendo obras ta millorar as suyas posibilidaz d'esfensa. Allora ya bi ha referencias escritas de variants [[Idioma latín|latinizatas]] d'o toponimo actual pa clamar a lo castiello y o poblato: ''Unius Castri'', ''Uncastellum'' u d'atros. [[Agustín Ubieto Arteta]] charra d'os nomes de: ''Unicastello'', ''Un castello'', ''Uno castello'', ''Uno Kastello'', ''Unu Castello'', ''Kastella'', ''Uno castro'', ''Unicastro'', ''Uncastello'' y ''Uncastillo'', estando a suya primer cita a cuaternada en [[921]], en o ''Cartulario de Sant Chuan d'a Penya'', en a suya propia edición de 1962, en [[Valencia]].<ref>[[Agustín Ubieto Arteta|Ubieto Arteta, Agustín]]: ''Toponimia aragonesa medieval'', [[Valencia]], [[1972]].</ref> O castiello heba una gran importancia militar mientres a [[Reconquiesta]], como plaza fuerte debant d'as fortalezas musulmanas de [[Sadaba]], [[Biota (Zaragoza)|Biota]] y [[Exeya d'os Caballers|Exeya]] y a torre de [[Malpica d'Arba]], importancia que perdió con a reconquiesta d'istas localidaz a principios d'o [[sieglo XII]]. Pero mientres os reinatos de [[Sancho Garcés III de Navarra]] y [[Remiro I d'Aragón]] se establioron as bases d'o creiximiento posterior d'a villa. Sindembargo, mantenió o suyo potencial economico, manifestau en as suyas seis ilesias [[Romanico aragonés|romanicas]] d'o [[sieglo XII]], que contrimuestran a suya importancia y tamién o numero d'habitadors d'a villa en ixas envueltas. Seguntes Marisa Melero Moneo,<ref name="Melero">Melero Moneo, Marisa: ''Navarra i Aragó a les dècades centrals del segle XII (del 1120 al 1180)'', en ''El romànic i la Mediterrània. Catalunya, Toulouse i Pisa. 1120-1180'', editato por a ''Generalitat de Catalunya'' y o ''Museu Nacional d'Art de Catalunya'', [[Barcelona]], febrero de [[2008]] (pachinas 98-109).</ref> en Uncastiello bi habió un important taller d'[[escultura]] activo a meyatos d'o [[sieglo XII]], formato por [[escultor]]s provinents d'a [[Gascunya]]. Os mesmos escultors treballoron en as ilesias de [[Santa María a Reyal de Sangüesa|Santa María a Reyal]] de [[Sangüesa]] y [[Sant Martín d'Unch]], totas d'a [[diocesi]] de [[diocesi de Pamplona|Pamplona]].<ref name="Melero"/> Istas construccions estioron vinculadas con a posesión d'a villa d'Uncastiello por o [[Bizcondato de Biarn|bizconde de Biarn]] [[Gastón IV de Biarn|Gastón IV]] y a suya esposa [[Talesa d'Aragón|Talesa]], [[tenencia|tenents]] d'Uncastiello. Concretament, con a ilesia de [[Santa Blasa de La Comanda|Santa Blasa]] y o hespital de [[La Comanda]]; con a ilesia de [[Santa Fe de Morlans|Santa Fe]] de [[Morlans]] (ista, fundata por [[Céntol V de Biarn|Céntol V]]); y con a [[Seu de Santa María d'Aulorón|Seu de Santa María]] d'[[Aulorón]] y a [[Seu de Nuestra Sinyora de Lescar|Seu de Nuestra Sinyora]] de [[Lescar]], reconstruitas por [[Gastón IV de Biarn]].<ref name="Melero"/> En [[1136]], dimpués d'a muerte de Gastón IV, Talesa refirmó a [[García Remíriz de Navarra]] debant [[Remiro II d'Aragón|Remiro II ''o Monche'']], y este s'apoderó d'Uncastiello. O [[25 d'agosto]] de [[1363]] o [[Lista de contes de Ribagorza|conte]] [[Alifonso IV de Ribagorza|Alifonso IV]] de [[Condato de Ribagorza|Ribagorza]] churó homenache a o [[Lista de reis de Navarra|rei]] [[Carlos II de Navarra|Carlos II]] de [[Reino de Navarra|Navarra]] en presencia d'o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Pero IV d'Aragón|Pero IV]] d'[[Reino d'Aragón|Aragón]], en a capiella d'o castiello d'Uncastiello que ixe mesmo día heba consagrato Chuan Fonts, capellán reyal.<ref>[http://www.box.net/shared/apz89jcbn1 Pergamino conservato en l'Archivo d'a Cambra de Comptos de Navarra], caixa 14, numero 34.</ref> === Renaixencia === [[Imachen:Uncastiello (Zinco Billas, Aragón), Casa d'a Billa.jpg|right|thumb|300px|Edificio d'a [[Casa d'a Villa d'Uncastiello|Casa d'a Villa]], d'estilo [[Renaixencia|renaixentista]].]] En o [[sieglo XVI]], en o periodo historico d'a [[Renaixencia]], Uncastiello i habió atro periodo d'explendor, manifestato en a costrucción de nuevos edificios d'estilo [[Arte Renaixentista|renaixentista]], como l'edificio d'a [[Casa d'a Villa d'Uncastiello|Casa d'a Villa]], con a suya esplendorosa portalada. En [[1543]] se fundó o Estudio d'Artes d'Uncastiello, que en a suya epoca compitió con o d'a ciudat d'[[Uesca]]. == Economía == A [[economía]] d'Uncastiello ye principalment basata en l'[[agricultura]] y a [[ganadería]] (especialment de [[uella]]s). Sindembargo, modernament apareixió una [[industria]] chicota, basata en a transformación d'os productos agrarios. Tamién ye un important centro [[Turismo|turistico]] en a comarca, por o suyo [[Romanico aragonés|arte romanico]]. == Administración == === Reparto de concellers=== <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="12" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''<ref>[http://www.infoelectoral.mir.es/min/home.html Archivo electoral]</ref></center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011''' | align="right" | '''2015''' | align="right" | '''2019''' |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partido de los Socialistas de Aragón]]''' | bgcolor="#FF6347" align="center" | - | bgcolor="#FF6347" align="center" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 2 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 5 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="center" | 4 |- | bgcolor="#FFFF00" | '''[[Chunta Aragonesista]]''' | bgcolor="#FFFF99" align="center" | - | bgcolor="#FFFF99" align="center" | - | bgcolor="#FFFF99" align="center" | - | bgcolor="#FFFF99" align="center" | - | bgcolor="#FFFF99" align="center" | - | bgcolor="#FFFF99" align="center" | 0 | bgcolor="#FFFF99" align="center" | 1 | bgcolor="#FFFF99" align="center" | 1 | bgcolor="#FFFF99" align="center" | 0 | bgcolor="#FFFF99" align="center" | 2 | bgcolor="#FFFF99" align="center" | 2 |- | bgcolor="#FF6600" | '''[[Partido Aragonés]]''' | bgcolor="#FF9933" align="center" | - | bgcolor="#FF9933" align="center" | - | bgcolor="#FF9933" align="center" | 4 | bgcolor="#FF9933" align="center" | 3 | bgcolor="#FF9933" align="center" | 3 | bgcolor="#FF9933" align="center" | 4 | bgcolor="#FF9933" align="center" | 0 | bgcolor="#FF9933" align="center" | 1 | bgcolor="#FF9933" align="center" | 1 | bgcolor="#FF9933" align="center" | - | bgcolor="#FF9933" align="center" | 1 |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Partido Popular]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="center" | - | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | - | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 0 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 0 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 0 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 0 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="center" | 0 |- | bgcolor="#696969" | '''Independients''' | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | 3 | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | 1<ref>Como ''Agrupación por Uncastillo''</ref> | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | 3<ref>Como ''Coalición Independiente de Uncastillo''</ref> | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - | bgcolor="#A9A9A9" align="center" | - |- | bgcolor="#669933" | '''[[Unión de Centro Democrático]]''' | bgcolor="#99CC66" align="center" | 9 | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - | bgcolor="#99CC66" align="center" | - |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="center" | '''''9''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' | align="center" | '''''7''''' |} </center> === Alcaldes === ==== Segunda Republica ==== {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1931]]–[[1933]] | [[Antonio Plano Aznárez]] | [[Partido Socialista Obrero Español]] |- | align="center"|[[1933]]–[[1936]] | [[Antonio Plano Aznárez]] | [[Partido Socialista Obrero Español]] |} ==== Restauración democratica ==== {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | Jesús Marco Jiménez | [[Unión de Centro Democrático]] |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | Jesús Marco Jiménez | Coalición Independiente de Uncastillo |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | Gerardo Fuertes Torrea | [[Partido Aragonés]] |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | María Pilar Caudevilla | [[Partido de los Socialistas de Aragón]] |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | José Luis Abenia Pardos | [[Partido Aragonés]] |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | Mª Pilar Caudevilla | [[Partido de los Socialistas de Aragón]] |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | José Luis Abenia Pardos | Coalición Independiente de Uncastillo |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | José Luis Abenia Pardos | [[Partido de los Socialistas de Aragón]] |- | align="center"|[[2011]]–[[2015]] | Gemma de Uña Tarragó (dica 2013)<br>José Luis Abenia Pardos (dende 2013)<ref name="Electomanía"/> | [[Partido Popular]]<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160313050930/http://www.ejeadigital.com/index.php?id=10014&sec=1 ''El PP asume las alcaldías de Sádaba, Biota, Uncastillo, Luesia y Sos''], en ''[[Ejea Digital]]''.</ref><br>[[Partido de los Socialistas de Aragón]] |- | align="center"|[[2015]]–[[2019]] | Gemma de Uña Tarragó | [[Partido Popular]]<ref name="Electomanía">{{es}} [https://electomania.es/asi-se-han-movido-las-alcaldias-desde-1979/ ''Así se han movido las alcaldías desde 1979''], en a web d'<nowiki></nowiki>''[[Electomanía]]''.</ref> |- | align="center"|[[2019]]–[[2023]] | José Luis Abenia Pardos | [[Partido de los Socialistas de Aragón]] |- | align="center"|[[2023]]–[[2027]] | [[Teresa Pueyo Canales]] <ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/2023/06/17/ayuntamientos-importantes-zaragoza-huesca-teruel-2023-1659505.html ''Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón''] en [[Heraldo de Aragón]]</ref> | [[Partido de los Socialistas de Aragón]] |} == Demografía == Datos demograficos d'Uncastiello dende [[1842]] dica [[2007]]:<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20090311233825/http://www.ine.es/intercensal/index INE - Instituto Nacional de Estadística de Espanya]</ref> <timeline> ImageSize = width:650 height:300 PlotArea = width:450 height:230 left:180 bottom:35 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:0 till:966 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:194 start:0 BarData= bar:1998 text:"1998" bar:2000 text:"2000" bar:2002 text:"2002" bar:2004 text:"2004" bar:2006 text:"2006" bar:2008 text:"2008" bar:2010 text:"2010" bar:2012 text:"2012" bar:2014 text:"2014" bar:2016 text:"2016" bar:2018 text:"2018" bar:2020 text:"2020" PlotData= width:15 color:brightblue bar:1998 from:0 till:920 bar:2000 from:0 till:889 bar:2002 from:0 till:894 bar:2004 from:0 till:863 bar:2006 from:0 till:854 bar:2008 from:0 till:814 bar:2010 from:0 till:781 bar:2012 from:0 till:731 bar:2014 from:0 till:688 bar:2016 from:0 till:668 bar:2018 from:0 till:650 bar:2020 from:0 till:621 </timeline> {{DemogAragón |1362= |1495= |1842=1.905 |1857= |1860= |1877=2.571 |1887=2.562 |1897=2.814 |1900=2.758 |1910=3.094 |1920=3.429 |1930=3.832 |1940=3.629 |1950=3.120 |1960=2.729 |1970=1.506 |1981=999 |1991=961 |1992= |1994= |1996= |1997= |1998=920 |1999=919 |2000=889 |2001=873 |2002=894 |2003=875 |2004=863 |2005=849 |2006=854 |2007=819 |2008=814 |2009=801 |2010=781 |2011=754 |2012=731 |2013=712 |2014=688 |2015=684 |2016=668 |2017=662 |2018=650 |2019=636 |2020=621 |2021=634 |2022=628}} == Molimentos == [[Imachen:Zaragoza Uncastillo, castillo, torre.jpg|right|thumb|300px|[[Torre]] d'o [[castiello d'Uncastiello]], en [[Penya Ayllón]].]] [[Imachen:Modillón d'a ilesia de San Lorién d'Uncastiello (Zinco Billas, Aragón.jpg|right|thumb|300px|[[Modillón]] d'a ilesia de [[Sant Lorient d'Uncastiello|Sant Lorient]], obra d'o taller d'o clamato ''[[mayestro d'Agüero]]'' u ''[[mayestro de Sant Chuan d'a Penya]].]] [[Imachen:Detalle d'a portalada d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello (Zinco Billas, Aragón).jpg|right|thumb|300px|Detalle d'a portalada d'a ilesia de [[Santa María d'Uncastiello|Santa María]], una d'as primeras obras d'o clamato ''[[mayestro d'Agüero]]'' u ''[[mayestro de Sant Chuan d'a Penya]]''.]] * O suyo casco urbán, un eixemplo d'arquitectura rural d'a comarca de [[Cinco Villas]], perfectament conservato. * [[Chudería d'Uncastiello|Barrio d'a Chudería]]. Uncastiello habió una d'as principals chuderías d'o [[reino d'Aragón]], estudiata por [[Miguel Ángel Motis Dolader]].<ref>{{es}} [http://www.aragondigital.es/asp/noticia.asp?notid=36367&secid=12 ''La Fundación Uncastillo publica un monográfico sobre los judíos en la localidad cincovillesa''].</ref> * Ilesia de [[Ilesia de Santa María d'Uncastiello|Santa María]], d'estilo [[romanico aragonés|romanico]]. Construita en [[1135]], ocupando o espacio d'una ilesia anterior, o remate d'a suya [[torre]] ye posterior, [[arquitectura gotica|gotico]], d'o [[sieglo XVI]]. Declarata [[Molimento Nacional]] en [[1931]]. Ye declarata [[Bien d'Intrés Cultural]]. Ye l'actual [[ilesia parroquial]] d'o lugar, estando amás [[seu arcipestral]] de l'[[arcipestrau d'Erla-Uncastiello]].<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221105134350/https://www.diocesisdejaca.org/index.php/arciprestazgos-y-parroquias/47-parroquiasarciprestazgodeerlauncestilloi ''Parroquias del Arciprestazgo Erla-Uncastillo''] en o sitio web d'a [[Diocesi de Chaca]].</ref> * Ilesia de [[Sant Martín d'Uncastiello|Sant Martín]], d'estilo [[romanico aragonés|romanico]], consagrata en [[1179]], y reformata en o [[sieglo XVI]] en estilo [[arquitectura gotica|gotico]]. Actualment l'edificio no ye destinato a lo culto, sino que ye un Centro d'Interpretación d'o [[Arte romanico]]. * Ilesia de [[Sant Felices d'Uncastiello|Sant Felices]], d'estilo [[romanico aragonés|romanico]], de fins d'o [[sieglo XII]]. Ye en o barrio de Sant Felices, a o canto d'o [[río Cadena]]. Incluye partes d'o [[sieglo XVI]], encara que as suyas portaladas son atribuitas ta o ''[[mayestro d'Agüero]]''.<ref>[https://web.archive.org/web/20180930223103/http://www.ejeanoticias.com/noticia.php?bd=5&noticia=07112201 ''La iglesia de San Felices de Uncastillo en proceso de rehabilitación''], ''EjeaNoticias.com''.</ref> * Ilesia de [[Sant Chuan d'Uncastiello|Sant Chuan]], d'estilo [[romanico aragonés|romanico]]. Declarata en [[1931]] [[Molimento Nacional]], ye actualment [[Bien d'Intrés Cultural]]. Incluye una [[necropoli]] [[Edat Meya|medieval]]. Una d'as suyas [[capiella]]s tien [[pintura]]s murals [[Pintura romanica|romanicas]], d'o [[sieglo XIII]]. * Ilesia de [[Sant Andreu d'Uncastiello|Sant Andreu]], d'estilo [[Arte renaixentista|renaixentista]]. [[Pedro del Frago Garcés]], [[Lista de bispes de Chaca|bispe]] de [[Diocesi de Chaca|Chaca]] y naixito en Uncastiello en [[1500]], estió o suyo empulsor. Tien un important conchunto de [[Pintura al fresco|pinturas al fresco]]. * Ruinas d'a ilesia de [[Sant Lorient d'Uncastiello|Sant Lorient]], d'estilo [[romanico aragonés|romanico]]. A suya construcción s'inició en [[1129]]. Estió propiedat d'a [[Orden d'o Temple]]. Seguntes [[João Batista Labanha]], yera en ruinas ya en [[1610]]. Beluns d'os suyos [[capitel]]s son hue en una casa d'a calle Mediavilla, numero 63. * Ilesia de [[Sant Miguel d'Uncastiello|Sant Miguel]], d'estilo [[Romanico aragonés|romanico]]. A suya portalada ye actualment en o Museu de Bellas Arts de [[Boston]], en os [[Estaus Unius]]. * [[Palacio de Pero IV d'Aragón|Palacio]] de [[Pero IV d'Aragón]], d'estilo [[Arte gotico|gotico]]. Construito en o [[sieglo XIV]], l'arquitecto responsable estió Blasco Aznárez de Borau, o mesmo arquitecto responsable d'a restauración d'o [[Palacio de l'Alchafaría]] de [[Zaragoza]].<ref>{{es}}[http://www.aragondigital.es/asp/noticia.asp?notid=34849&secid=12 ''Aragón Digital''].</ref> * [[Castiello d'Uncastiello]], d'estilo [[romanico aragonés|romanico]]. Ye en o centro d'a población, a o canto d'o [[río Riguel]], dencima de [[Penya Ayllón]]. A suya [[torre de l'homenache]] estió amás antiga construcción, en o [[sieglo XI]]; l'atra torre ye perteneixent a o palacio de Pero IV. * [[Castiello de Sibirana]], d'estilo [[romanico aragonés|romanico]], d'o [[sieglo X]], a o canto d'o [[río Arba de Luesia]], en la muga con [[Luesia]]. Ye declarato [[Bien d'Intrés Cultural]]. * [[Nevero]], chunto a o camín de [[Sos del Rey Catolico|Sos]] y a ilesia de Sant Lorient. * [[Banyals]], amán de [[Layana]], con a suya [[villa romana]], ciudat prerromana, [[tiermas]] [[Imperio Romano|romanas]], [[foro]] y restas de l'[[acueducto]]. * [[Casa d'a Villa d'Uncastiello|Casa d'a Villa]], d'estilo [[Arquitectura Renaixentista|renaixentista]], con influencias [[italia]]nas. * [[Palacio de Martín I d'Aragón|Palacio]] de [[Martín I d'Aragón|Martín I]], [[Reino d'Aragón|rei]] d'[[Aragón]], d'estilo [[Arquitectura gotica|gotico]]. * Edificio d'a [[Loncha d'Uncastiello|Loncha]]. * Ermita de Sant Cristofo, [[Romanico aragonés|romanica]], d'o [[sieglo XII]]. * Ermita d'a Virchen d'a Leit, [[Romanico aragonés|romanica]], d'o [[sieglo XII]]. * [[Ermita de Santa Quiteria d'Uncastiello|Ermita]] de [[Santa Quiteria]], [[Romanico aragonés|romanica]], d'o [[sieglo XII]]. Ye chunto à o [[castiello de Sibirana]]. * Ermita d'a Virchen d'os Banyals, d'o [[sieglo XVI]]. == Toponimia == En o suyo termin bi ha microtoponimos en aragonés como ''La Torraza''. == Fiestas == *Zaguer demenche de [[mayo]]. == Veyer tamién == *[[Mausoleu d'os Atilios]]. *[[Santa María d'Uncastiello]]. *[[Lista de municipios de Zaragoza]]. ==Notas== <small><references group="nota"/></small> == Referencias == {{listaref|2}} == Vinclos externos == {{commonscat|Uncastiello}} * {{es}} [http://www.uncastillo.es/ Concello d'Uncastiello]. * {{es}} [http://www.fundacionuncastillo.com/ Fundación Uncastiello]. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20110917012019/http://www.castillosdearagon.es/?sec=6&fort=651 Imáchens d'o castiello d'Uncastiello]. * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990500-Uncastillo.htm Uncastiello en ''RomanicoAragonés.com'']. {{Municipios Cinco Villas}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Uncastiello|*]] 6upkz9s59lychzpy6zoktlclwzazigk Confederación Nacional del Trabajo 0 10870 2480081 2339259 2026-09-30T19:46:13Z RenatoGar 80073 2480081 wikitext text/x-wiki {{Ficha de partiu politico |nombre = Confederación Nacional del Trabajo |color = white |color2 = black |logo = [[Imachen:Logo_CNT.svg|240px|Bandera d'a CNT]] |líder = Pedro Serna |establiu = [[1910]] |ideolochía = [[Anarcosindicalismo]], [[comunismo libertario]] |estau = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Espanya]] |seu = [[Valladolid]] |europa = |internacional = [[Asociación Internacional d'os Treballadors|AIT]] |chovenalla = |colors = [[Royo]] y [[negro]] |web = [http://www.cnt.es/ www.cnt.es] }} A '''Confederación Nacional del Trabajo''' ('''CNT''', en [[idioma aragonés|aragonés]] ''Confederación Nacional d'o Treballo'') ye una confederación [[Espanya|espanyola]] de sindicatos afiliatos a la [[Asociación Internacional d'os Treballadors]] (AIT). Tamién se conoixe a vegadas como '''CNT-FAI''' referindo-se a la suya relación con iste zaguer grupo. Historicament, a CNT ye afiliata a la [[Federación Anarquista Ibérica]] (''FAI'', en [[idioma aragonés|aragonés]] ''Federación Anarquista Iberica''). En iste ambito se conoixe como '''CNT-FAI'''. Mientres a suya historia ha tenito un important papel en o movimiento sindical espanyol. Establita en 1910 en [[Barcelona]]<ref>Woodcock 1962, p. 312</ref> a partir de grupos d'o sindicato ''Solidaridad Obrera'' contrebuyó a espandir o papel de l'[[anarquismo en Espanya]], que naixe con a creyación d'a ''Federación de Trabajadores de la Región Espanyola'', organización succesora d'a sección espanyola de l'AIT. Atamas de que mientres muitas decadas a organización estió ilegal en Espanya, hue a CNT contina fendo parti d'o movimiento obrero espanyol, mas que mas en a esfensa de l'[[Autochestión obrera|autochestión d'os treballadors]], o [[federalismo]] y l'[[refirme mutuo]]. == Organización y funcionamiento == === Afillatura === Cualsiquier treballador u [[estudiant]] puet afillar-se a la CNT, fueras de miembros d'os cuerpos de [[policía]], [[exercito]] y atras fuerzas de represión, ni empresarios u atros espleitadors.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20091211050101/http://cnt.es/node/3 Pachina oficial d'a CNT]</ref> No ye menester tener denguna [[ideolochía]] concreta ta estar miembro. Os miembros d'a CNT pueden perteneixer tamién a un [[partiu politico]], manimenos si tienen un cargo en o partiu politico no pueden tener tamién a la vegada un cargo en o sindicato. Ista ye una mida que se prene ta evitar que a CNT pueda estar manipoliata por bella organización politica. === Obchectivos === Como organización sindical, seguntes os suyos estatutos, os obchectivos d'a CNT son "desarrollar o sentito d'a solidaridat entre os treballadors" con l'asperanza d'amillorar as suyas condicions en o sistema social actual, y parar-los ta a suya futura emancipación; practicar l'aduya mutua entre os diferents colectivos que fan parti d'a CNT, y mantener relacions con atros grupos afins, con l'asperanza de que plegue a emancipación d'a clase treballadora.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20080207060622/http://www.cnt.es/Documentos/congresosCNT/estatutos.htm Estatutos d'a CNT de 1977]</ref> A CNT amás tamién s'embreca en afers dillá d'a clase treballadora, deseyando una transformación radical d'a sociedat a traviés d'un sindicalismo revolucionario.<ref>Roca Martínez 2006, p. 106</ref> Ta conseguir o suyo obchectivo d'una revolución social, a organización ha esbozato un sistema socio-economico a traviés d'o concepto confederal d'[[anarcocomunismo]], una serie d'ideyas chenerals proposatas ta a organización d'una sociedat anarquista.<ref>CNT 1998</ref> A CNT s'inspira en as ideyas anarquistas, pero tamién s'identifica con as luitas d'os diferents [[movimiento social|movimientos socials]]. Ye una organización [[internacionalismo|internacionalista]], pero refirma o dreito d'[[autodeterminación]] d'os pueblos y a suya [[sobiranía]] sobre os estaus.<ref>CNT 1998 {{Cita|L'anarcosindicalismo ye internacionalista; veye o mundo nomás como un, atamas d'as diferencias racials, de luenga u culturals. En iste sentito, s'oposa a la opresión que os estaus fan sobre os pueblos. Nusatros somos en contra de que o estau espanyol oprima a o [[bascos|pueblo basco]], a favor de que os pueblos basco, [[catalans|catalán]], [[palestins|palestín]], [[sahrauis|sahraui]], [[tibetans|tibetán]], [[kurdos|kurdo]]... sían responsables d'os suyos propios destins, s'asienten en territorios alto u baixo amugatos, faigan parti d'a riqueza d'a sociedat en cheneral, se federen como quieran, s'independicen d'os estaus; pero igualment nos oposaríamos a la creyación d'un estau basco, palestín, sahraui, kurdo... con a suya policía, exercito, moneda, gubierno, y aparato represivo}}</ref> === Estructura === A estructura organizativa d'a CNT se basa en una [[democracia dreita]].<ref name="Roca Martínez 2006, p. 109">Roca Martínez 2006, p. 109</ref> ==== Sindicato industrial y d'oficios variatos ==== [[Imachen:Estructura CNT.png|thumb|400px|right|Diagrama d'a estructura organizativa d'a CNT]] Os [[Sindicalismo industrial|sindicatos industrials]] (tamién a begatas ditos "sindicatos de branca") forma la base d'a estructura d'a CNT. Cada sindicato industrial agrupa treballadors de diferents oficios adintro d'una industria. Cuan bi ha menos de 25 personas treballando en una empresa en particular, se forma un sindicato d'oficios variatos con toz os diferents puestos ta ixa industria en cuentas de multiples sindicatos industrials. Iste tipo de sindicatos d'oficios variatos incluyen treballadors de diferents oficios y industrias, y requieren un minimo de cinco personas.<ref name="Roca Martínez 2006, p. 109"/> Si no se plega a iste numero, cuatre u menos treballadors pueden formar un grupo confederal. Debito a la chicota grandaria d'a CNT, a mayoría d'os suyos sindicatos son sindicatos d'oficios variatos.<ref name="Roca Martínez, 2006, p. 110">Roca Martínez, 2006, p. 110</ref> O poder de decisión d'a industria y d'os diferents sindicatos d'oficios variatos residen en l'[[Asemblea|asemblea sindical]]: as decisions son presas por toz os treballadors d'ixe sindicato a traviés d'un sistema de democracia dreita y un [[Decisión por consenso|consenso]]. Istas asembleas pueden tractar cualsiquier tipo de cuestión, ya sía "local, provincial, rechional, nacional u internacional".<ref>Roca Martínez, 2006, p. 109-110</ref> ===== Sindicatos de sección ===== Os sindicatos de sección son unions de sindicatos de treballadors que treballan en o mesmo centro de treballo u chicot negocio. L'asemblea d'o sindicato de sección esliche una delegación ta ixe sindicato de sección, que a sobén rota y en a que se representan as opinions d'os miembros d'o sindicato atamas de que no bi ha dengún organismo de presa de decisions. ===== Comités y secretariatos ===== L'asemblea esliche un [[comité]] ta fer a fayenas de rutina u afers administrativos que no amenistan d'a descusión de toz os miembros; o comité no tien poder ta prener decisions. Os comités pueden organizar-sen éls mesmos a traviés de diferents departamentos, incluyindo propaganda, cultura y archivos; prensa y información; tresorería y afers economicos; secretaría churidica y advogacía ta presos; acción sindical; acción social y secretariato cheneral. O numero de secretariatos puet variar a vegadas chuntando-se dos en una sola si ye menester. As delegacions d'as seccions sindicals d'as empresas d'a branca tamién fan parti d'a comisión. ==== Federacions y confederacions ==== A diferencia d'atras organizacions que tienen una estructura d'alto enta abaixo, a CNT s'organiza seguntes o prencipio anarquista, d'abaixo enta alto, a travies de diferents rans de [[confederación|confederacions]] seguindo asinas o [[prencipio federativo]]. A razón de trigar ista estructura ye que se mira d'evitar que os comités sían de tot homochenios y que s'haigan de desarrollar en éls politicas u programas. D'atra man tamién se mira de minimizar o poder d'as personas individuals que puedan tener mayor actividat en a organización.<ref>CNT, 1998, p. 14</ref> ===== Federacions locals y comarcals ===== Os diferents sindicatos industrials y d'oficios bariatos d'un mesmo municipio constituyen una federación local<ref name="Roca Martínez, 2006, p. 110"/> de sindicatos que son cordinatos a traviés d'un comité local que tien as mesmas caracteristicas y poder que os comités sindicals. O comité local ye esleito por una [[asemblea plenaria]] a la que cada sindicato industrial y d'oficios variatos puet ninviar delegacions con alcuerdos escritos previament adoptatos en as suyas asembleas. Ya que a CNT tien un numero chicot de miembros, nomás existen actualment federacions locals en [[Granada]] y [[Sevilla]].<ref>Roca Martínez, 2006, p. 115</ref> A la vegada, os sindicatos de municipios vecins pueden agrupar-sen en federacions comarcals. ===== Confederacions rechionals ===== [[Imachen:Bandera CNT FAI Tamarite.jpg|thumb|230px|Bandera d'a CNT de [[Tamarit de Litera]]]] As federacions rechionals son a unión de cuantos sindicatos d'una mesma zona cheografica d'orden rechional. Bi ha un comité rechional con o suyo [[secretario cheneral]] y resta de secretarías en un plen rechional de sindicatos en o que as diferents federacions locals ninvían delegacions con alcuerdos por escrito feitos antis en [[asemblea]]. A división rechional d'a CNT ha tenito bel cambio a traviés d'o tiempo. A división actual ye a siguient: {| |- style="vertical-align: top;" [[Imachen:Mapa confederal CNT.png|thumb|300px|right|Mapa confederal d'a CNT]] | <span style="background:#993333;color:white;">'''&nbsp;Andalucía&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia d'Almería|Almería]]<br /> [[Provincia de Cádiz|Cádiz]] <br /> [[Provincia de Cordoba|Cordoba]] <br /> [[Provincia de Granada|Granada]] <br /> [[Provincia de Malaga|Malaga]] <br /> [[Provincia de Sevilla|Sevilla]] <br /> [[Provincia de Uelba|Uelba]] <br /> [[Provincia de Chaén|Chaén]] <br /> <span style="background:#006600;color:white;">'''&nbsp;Aragón - La Rioja&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia de Uesca|Uesca]] <br /> [[Provincia de Teruel|Teruel]] <br /> [[Provincia de Zaragoza|Zaragoza]] <br /> [[La Rioja]] <br /> <span style="background:#339999;">'''&nbsp;Asturias - Leyón&nbsp;'''</span> <br /> [[Prencipato d'Asturias|Asturias]] <br /> [[Provincia de Leyón|Leyón]] <br /> <span style="background:#e9b4b4;">'''&nbsp;Canarias&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia d'As Palmas|As Palmas]] <br /> [[Provincia de Santa Cruz de Tenerife|Santa Cruz de Tenerife]] <br /> | <span style="background:#ff0000;;color:white;">'''&nbsp;Catalunya - Balears&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia de Barcelona|Barcelona]] <br /> [[Provincia de Chirona|Chirona]] <br /> [[Provincia de Leida|Leida]] <br /> [[Provincia de Tarragona|Tarragona]] <br /> [[Islas Balears|Balears]] <br /> <span style="background:#ff9900;">'''&nbsp;Centro&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia d'Ávila|Ávila]] <br /> [[Provincia de Valladolit|Valladolit]] <br /> [[Provincia de Palencia|Palencia]] <br /> [[Provincia de Salamanca|Salamanca]] <br /> [[Provincia de Segovia|Segovia]] <br /> [[Provincia de Soria|Soria]] <br /> [[Provincia de Zamora|Zamora]] <br /> [[Provincia de Madrit|Madrit]] <br /> [[Provincia de Cuenca|Cuenca]] <br /> [[Provincia de Guadalachara|Guadalachara]] <br /> [[Provincia de Toledo|Toledo]] <br /> [[Provincia de Ciudad Real|Ciudad Real]] <br /> | <span style="background:#003399;color:white">'''&nbsp;Extremadura&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia de Badajoz|Badajoz]] <br /> [[Provincia de Cáceres|Cáceres]] <br /> <span style="background:#dc5a72;">'''&nbsp;Galicia&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia d'A Coruña|A Coruña]] <br /> [[Provincia de Lugo|Lugo]] <br /> [[Provincia d'Ourense|Ourense]] <br /> [[Provincia de Pontevedra|Pontevedra]] <br /> <span style="background:#cc3333;color:white;">'''&nbsp;Levant&nbsp;'''</span> <br /> [[Provincia d'Albacet|Albacet]] <br /> [[Provincia d'Alicant|Alicant]] <br /> [[Provincia de Valencia|Valencia]] <br /> [[Provincia de Castillón|Castillón]] <br /> <span style="background:#990099;color:white;">'''&nbsp;Murcia&nbsp;'''</span> <br /> [[Rechión de Murcia|Murcia]] <br /> | <span style="background:#333366;color:white;">'''&nbsp;Norte&nbsp;'''</span> <br /> [[Cantabria]] <br /> [[Provincia de Burgos|Burgos]] <br /> [[Alaba]] <br /> [[Bizcaya]] <br /> [[Guipuzcua]] <br /> [[Navarra]] <br /> |} La CNT tamién tien una rechional exterior con presencia en [[París]], [[Tolosa]] y [[Montpeller]] ([[Francia]]). == Historia == A ''Confederación Nacional del Trabajo'' fue establita en a ciudat [[Catalunya|catalana]] de [[Barcelona]] en [[1910]] por grupos d'ideolochía [[Anarquismo|anarquista]] vinculaus a ''[[Solidaridad Obrera (sindicato)|Solidaridad Obrera]]'', un [[sindicato]] que dica ixe inte teneba caracter nomás que rechional, limitato a Catalunya, y que s'heba establiu en [[1907]]. A ideya d'os suyos fundadors yera a de replegar a toz os treballadors que no feban parte d'o sindicalismo [[Socialismo|socialista]], representato por a ''[[Unión General de Trabajadores]]'', sindicato que se consideraba que teneba excesivos vinclos politicos con o [[Partido Socialista Obrero Español]], qui en ixe inte yera coaligato con a [[burchesía]] progresista d'ideolochía [[Liberalismo|liberal]]-[[Republicanimo|republicana]]. En istas primeras anyadas a CNT arreplegó a la mayor parte d'o anarquismo espanyol, destacando por a suya presencia en cuantas zonas territorials d'o país (incluindo-ie un important presencia en [[Zaragoza]] y atros puestos d'[[Aragón]]. Encara que a vegatas fació alcuerdos con o sindicalismo socialista, en os grans momentos de luita sindical (como en [[1917]]), a sobén no treballaba coordinadament con iste. En rematar a [[Primera Guerra Mundial]], en a cual Espanya estió un país neutral, a situación social espanyola se complicó, rematando por establir-se una [[ditadura]] militar, dirichita por [[Miguel Primo de Rivera]], a dita ''[[Dictadura de Primo de Rivera]]'', con una guerra ubierta en as carreras de [[Barcelona]] dirichita por o Gubernador Civil de Barcelona, [[Severiano Martínez Anido]], contra o sindicalismo anarquista, con asesinatos de dirichents destacatos u mesmo de simples militants d'o sindicato, aplicando a dita ''[[Lei de fugas]]''. En ixe inte, bels grupos ''cenetistas'' u anarquistas se convertioron en partidarios d'a dita ''[[acción directa]]'' contra a patronal y contra o pistolerismo d'os ''[[sindicatos libres]]'' establius por a patronal. En plegar en o país a [[Segunda Republica]], o sindicalismo anarquista deciba que le yera indiferent o rechimen politico d'o país, encara que os militants de base votoron en cuantas ocasions por os partius d'ezquierda. Sindembargo, es bels momentos (y no nomás mientres Gubiernos de dreita) a CNT se convertió en un sindicato ilegal. == Simbolos y cultura == {{Articlo principal|Simbolos anarquistas}} [[Imachen:36cine capitol.jpg|thumb|Dentrada ta un cine administrato por a CNT]] A CNT, debito a o suyo intrés de conseguir una transformación radical d'a sociedat, ha mirato de que a cultura y o conoiximiento sían accesibles ta toz os treballadors, una fayena que ha puesto desarrollar gracias a o refirme d'os [[ateneu libertario|ateneus libertarios]]. A "Escuela de militants Anarquistas" estió una institución que, por meyo de l'[[Pedagochía libertaria|anarquismo pedagochico]], miraba d'asegurar que ''"grupos d'adolescents podesen adquirir o conoiximiento y responsabilidat personal esencial ta treballar en colectivos como animadors y contables"''. A traviés d'a fundación Anselmo Lorenzo, a CNT chestiona o suyo patrimonio cultural, editando libros, y organizando conferencias y charradas. Tamién, bellas seccions d'a CNT refirman y promocionan l'uso d'o [[esperanto]]. A bandera d'a CNT ye a tradicional bandera de l'anarcosindicalismo, que chunta en diagonal, como negación d'o nacionalismo y refirmación d'o internacionalismo, a color roya d'o [[sindicalismo]] con a blanca de l'anarquismo L'himno d'a CNT ye ''[[A las barricadas]]'', composata por o poeta [[polacos|polaco]] [[Wacław Święcicki]] en [[1883]]. A la obra orichinal de Święcicki, dita ''Warschawjanka'', se l'adhibioron as parolas en castellano, obra de [[Valeriano Orobón Fernández]] y se publico con bels apanyos musicals ta coro mixto por [[Ángel Miret]] en l'anyo 1933. [[Imachen:Speaker Icon.svg|left|40px]][[Media:A las barricadas.ogg|A las barricadas]] <small>Himno d'a Confederación Nacional del Trabajo</small> ==Referencias== {{listaref|2}} ==Se veiga tamién== * [[Anarquismo]] * [[Anarcosindicalismo]] == Vinclos externos == {{Commonsart|Confederación Nacional del Trabajo|d'a Confederación Nacional del Trabajo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Confederación Nacional del Trabajo|*]] 1a29lpzu0zk2i2hpiswee1q32iuhf39 Berroy 0 11355 2480201 2424041 2026-09-30T23:42:45Z RenatoGar 80073 2480201 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Berroy |entidat = [[Despoblau]] |imachen = [[Imachen:125.Berroy.jpg|250px]]<br />Envista de Berroy en l'anyo 2013. |provincia = Uesca |comarca = Sobrarbe |municipio = Fiscal |partiuchudicial= Boltanya |cp = 22373 |superficie = |altaria = 1026 |distancia = 2,7 |ta = Fiscal |distancia2 = 25 |ta2 = L'Aínsa |distancia3 = 119 |ta3 = Uesca |población = 0 |calendata = 2011 |chentilicio= |río = |situación = |diocesi = Chaca |arcipestrau = [[Arcipestrau de Biescas|Biescas]] |parroquia = [[Ilesia de Sant Remón Nonato de Berroy|Sant Remón Nonato]] |latitut = 42.5051149 |lonchitut =-0.1432667 |pos_etiqueta_loc = left }} '''Berroy''' ye un [[lugar]] d'o [[municipio]] de [[Fiscal]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]] y a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. Ye despoblau dende os zaguers [[anyos 1960]].<ref name="DespobladosHuesca">{{es}} Berroy en [http://www.despobladosenhuesca.com/2011/12/berroy.html ''Despoblados en Huesca''], consultau o 19 de febrero de 2019.</ref> Se troba a meya altura en a [[punta de Berroy]], arredol d'os 1.000 metros d'altitut, en posición de solano y con buenas envistas sobre a cuenca meya d'o [[río Ara]], que se conoix como [[Ribera de Fiscal]]. Cerca i esnaviesa la carretera nacional N-260 entre Fiscal y [[Samianigo]], razón por a cual un d'os túnels de la dita infrastructura lieva o suyo nombre: o túnel de Berroy. == Cheografía == Berroy ye en un conchunto de faixas a meya altura en a [[punta de Berroy]], arredol d'a cota 1.000 metros sobre o [[livel d'a mar]], en a baixant de [[solano]]. O lugar aprofita un cantimplano un poquet mas benigno que la media en a baixant, y se troba rodeyau d'os paretons d'o que heban estau as [[faixa]]s de cautivo. Cal puyar dende [[Lardiés]], o lugar habitau que ye mas cerca, que se troba bels cientos de metros por debaixo.<ref name="DespobladosHuesca"/> En l'actualidat, ye de tot invadiu por a broza y especialment por especies punchudas, como [[barza]]s, [[gabardera]]s y [[arto]]s, por o que no ye mica comodo de visitar. As casas de Berroy son en a part de dezaga y de ponient de la ilesia. No pareix que haigan seguiu una organización urbana determinada.<ref name="DespobladosHuesca"/> Muitas son enrunas huei, producto d'os mas de 50 anyos de no vivir denguno, y mesmo grans árbols creixen por as carreras y en os solars. == Ilesia == [[Imachen:Berroy San Ramón Nonato.jpg|thumb|right|250px|A ilesia de Berroy en 2013.]] A [[ilesia de Sant Remón Nonato de Berroy]] ye un [[edificio]] d'o [[sieglo XVI]], estando consagrada pa [[Sant Remón Nonato]], de dimensions modestas y un [[campanal recio, d'una planta mas en altura, annexo en a cabecera, que data d'a mesma epoca y muestra encara [[aspillera]]s pa defensa de lugar porque yera o primer edificio que se trobaba por o camino de [[Lardié]]s. O templo ye [[Bien d'Intrés Cultural]] pa Aragón, con codigo SIPCA 1-INM-HUE-003-109-185.<ref name=Patrimonio>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-HUE-003-109-185/Iglesia/de/San/Ram%C3%B3n/Nonato.html ''Iglesia de San Ramón Nonato''], en o censo de patrimonio aragonés. Consultau o 19 de febrero de 2019.</ref> O suyo estau en 2013 yera de semi-ruina, con o tellau espaldau t'adintro d'a nau y o campanal fendiu de firmes grietas, por o que cal esperar que si no ye caito ya, cairá de forma inminent. Contina estando hue la [[ilesia parroquial]] d'o lugar.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221105134244/https://www.diocesisdejaca.org/index.php/arciprestazgos-y-parroquias/49-parroquiasarciprestazgodebiescas ''Parroquias del Arciprestazgo de Biescas''] en o sitio web d'a [[Diocesi de Chaca]].</ref> Sant Remón Nonato ye tamién o [[santo patrón]] de Berroy, y en a suya honor se feba la Fiesta o 31 d'agosto.<ref name="DespobladosHuesca"/> == Historia == Berroy amaneix la primer vegada en un documento en l'anyo [[992]].<ref name=Estrela>{{es}} [https://web.archive.org/web/20181001232505/http://toponimiaaragonesa.org/docum/tphistoricaaragonpdf.pdf ''Toponimia mayor aragonesa''], rechira de Pascual Miguel Ballestín en 2007. Consultada o 19 de febrero de 2019.</ref><ref name=MiguelToponimia>{{es}} [[Pascual Miguel Ballestín|Miguel Ballestín, Pascual]]. ''Toponimia Mayor de Aragón''. Gara d'Edizions. Zaragoza, 2014. {{ISBN|978-84-8094-070-2}}.</ref> En [[1378]], i ha testimonio que en Berroy teneba o suyo casal o infanzón Domingo Ximénez de Berroy.<ref name=Gensobrarbe>{{es}} [http://gensobrarbe.blogspot.com/2018/06/los-berroy-o-borroy.html ''Los Berroy o Borroy''], consultau o 19 de febrero de 2019.</ref> En [[1842]], Berroy ye un municipio autonomo que amaneix en o [[Censo d'a Matricula Catastral]] con 15 casas ubiertas y 111 habitants.<ref name=INE>{{es}} Berroy en [http://www.ine.es/intercensal/intercensal.do ''Alteraciones de los municipios en los Censos de población desde 1842'']. Consultau o 19 de febrero de 2019.</ref> En [[1857]], 15 anyos dimpués, ya s'heba integrau en o municipio de [[Fiscal]],<ref name=INE/> como tamién fizon os consistorios d'[[Arresa]], [[Borrastre]], [[Sant Chuste (Fiscal)|Sant Chuste]] y [[Lardiés]]. En [[1845]], [[Pascual Madoz]] aporta bellas informacions de Berroy en o suyo ''[[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar]]''. Con que en istas medianías de [[sieglo XIX]] nos trobamos con un lugar d'economia agraria y terreno aspro,<ref name=Madoz/> de 7 casa ubiertas y 2 arruinadas (segunt Madoz), con ilesia parroquial con [[mosén]] y sacristán mantenius a vecinal.<ref name=Madoz>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160712065340/http://www.diccionariomadoz.org/historia-BERROY-1-49941.html ''Historia de Berroy''], consultau o 19 de febrero de 2019.</ref> Tiene una [[fuent]] pero no s'aprofeita si que pa beber, sin que se i dé cultura de [[regano]].<ref name=Madoz/> De 28 [[cafizada]]s de terreno que tiene a localidat, nomás 28 son mesas en cultura, con 2 cafizadas de [[selva]] y una de matullar, y a resta; pa [[pastura]] de [[ganau]]s lanars.<ref name=Madoz/> D'alcuerdo con Madoz, Berroy produciba [[trigo]], [[hordio]], [[cebau]], [[millo]] y [[centeno]] (tot cerials de secano), y se complementaba con ganau de [[uella]]s.<ref name=Madoz/> En 1842 pagó contribución de 2231 Reals.<ref name=Madoz/> == Toponimia == [[Imachen:153.Berroy.jpg|thumb|right|250px|Estau actual d'as carreras adintro d'o nuclio de Berroy.]] Tot pareix que apunta que Berroy ye un toponimo con oríchens prerromanas.<ref name=MiguelToponimia/> Seguntes [[Gerhard Rohlfs]] ye un equivalent semantico de ''[[Berrac]]'' (departamento de [[Gers]]) y ''[[Berry]]'' ([[Aisne]]), derivaus de l'antroponimo ''Berra'' documentau en [[Galia Cisalpina]]. Tamién podría descender d'os antroponimos galos ''Verrius'' y/u ''Verres'', con a terminación ''-oi'' que indicaría tendencia.<ref name=MiguelToponimia/> D'alcuerdo con ixo, Berroy podría significar «o lugar de Berra», « lugar de Verres» u «de Verrius». Atras interpretacions lo fan remontar a ''bo-roy'', «rei d'os [[buei]]s» u «rei d'os [[galos belgas|belgas]]»,<ref name=MiguelToponimia/> de tradición celta. Un autor diz que ye una forma hibrida entre o [[luengas celtas|celta]] «''berg''», montanya, y a parola latina «''rubeus''», royo, por o que significaría «montanya roya».<ref name=MiguelToponimia/> == Fiestas == *'''Fiesta Mayor''' o [[31 d'agosto]], en honor a [[Sant Remón Nonato]].<ref name="DespobladosHuesca"/> == Se veiga tamién == *[[Variant Yebra-Fiscal]] y [[puerto de Petralba]]. *[[Carretera nacional N-260]]. *[[Lardiés]]. *[[Coll de Feners]]. *[[Punta de Berroy]]. *[[Penya Canciás]]. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat}} {{Lugars de Fiscal}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Despoblaus d'a provincia de Uesca]] [[Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta sant Remón Nonato]] [[Categoría:Lugars de Fiscal]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Chaca en Sobrarbe]] bsyh4s942hoyovg2i20l3xmybkguz2k La Escapa 0 11407 2480173 2426236 2026-09-30T22:45:01Z RenatoGar 80073 2480173 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = La Escapa |entidat = [[Despoblau]] |imachen = |municipio = l'Aínsa-Sobrarbe |comarca = Sobrarbe |provincia = Uesca |partiuchudicial= Boltanya |altaria = ±570 |distancia = 103 |ta = Uesca |distancia2 = 23,5 |ta2 = l'Aínsa |chentilicio = |población = 0 |calendata = 2011 |cp = 22330 |ríos = [[Río Susía|Susía]] |diocesi = Uesca |arcipestrau = [[Arcipestrau de Semontano-Sobrarbe|Semontano-Sobrarbe]] |parroquia = |patrón = [[Sant Póliz]] |latd=42|latm=16|lats=60.14|latNS=N|longd=0|longm=09|longs=80.03|longEW=E |pos_etiqueta_loc = left |}} '''La Escapa''' (pronunciau /las'kapa/) ye una [[aldeya]] [[Aragón|aragonesa]] d'o [[municipio]] de [[l'Aínsa-Sobrarbe]], en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Sobrarbe]] y a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]].<ref>{{es}} ''[https://www.aragon.es/documents/20127/674325/CATALOGO_PUEBLOS.pdf/c4909c73-dd9c-c67e-869d-bb3c81513a92 Catálogo de pueblos y municipios de Aragón. Estadística de población y nomenclaturas toponímicas entre 1900 y 2004 (PDF)]'', [[Gubierno d'Aragón]], [[2005]], {{ISBN|84-7753-366-0}}, p.178</ref> A suya [[población humana|población]] ye de 0 habitants. En l'actualidat no tiene garra habitant que i remanga tot l'anyo.<ref name="ACINFANLO">{{es}} [[José Luis Acín Fanlo|ACÍN FANLO, José Luis]]. ''Paisajes con memoria; Viaje a los pueblos deshabitados del Alto Aragón'' (7ª Ed.). Ed. PRAMES; Zaragoza, [[2006]]. {{ISBN|84-8321-202-1}}</ref> Manimenos, una d'as casas que a componen se conserva zarrada y cubillada, con [[tellau]] de [[tola]]s de [[fibrocimento]], y os amos a vesitan con regularidat. == Cheografía == La Escapa se troba en a baixant de [[solano]] en a [[valle d'o Susía]], cualques metros por alto de o cauce d'o río, y por debaixo en altitut de os atros nuclios poblaus en ista marguin: [[a Torre (Castillón de Sobrarbe)|a Torre]], [[a Pardina]] y [[Castillón de Sobrarbe|Castillón]]. S'arriba dica ella por o caminet d'o [[molino]] que en diciban de la Escapa, dende o nuclio d'a Torre, tot baixando dende a dita población de camín ta'l río. O molín ha estau buena cosa d'anyos feito enrunas, y estió un d'os damnificaus por a riguada d'a Susía de l'anyo 1963. Anque l'augua no arribó dica la Escapa, a explotación d'o molín heba estau tradicionalment o cometido d'una d'as suyas casas, por o que en arruinar-se os d'ixa casa se'n vidon forzaus a emigrar. No guaire leixos de la Escapa en dirección nort-ueste se troba la [[ermita]] de [[Ermita de Sant Póliz de Castillón de Sobrarbe|Sant Póliz]], enta on que cada anyo o 13 d'agosto i van [[romería|romeus]] os d'as atras localidaz de l'antigo [[Castillón de Sobrarbe|municipio de Castillón de Sobrarbe]]. == Fiestas == *[[13 d'agosto]], '''Fiesta Mayor''' fendo-le honras a [[Sant Póliz]]. Se va en [[romería]] ta la [[ermita de Sant Póliz de Castillón de Sobrarbe|ermita de Sant Póliz]], en chunto con os habitants de [[Castillón de Sobrarbe]], d'a Pardina, a Torre y [[Camporretuno]]. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == * {{es}} [http://www.despobladosenhuesca.com/search/label/ESCAPA Información y fotos de La Escapa.] {{Lugars l'Aínsa-Sobrarbe}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Escapa, la}} [[Categoría:Lugars de l'Aínsa-Sobrarbe]] [[Categoría:Despoblaus d'a provincia de Uesca]] [[Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta sant Póliz]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Uesca en Sobrarbe]] s964oejtln72fwssvmll18p7he155ll Martes foina 0 11701 2480165 2425363 2026-09-30T22:42:10Z RenatoGar 80073 expleitacions --> explotacions 2480165 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Martes foina'' |nombre_pop1 = fuina de papo blanco / foina de papo blanco |nombre_pop2 = fuyina de papo blanco |nombre_pop3 = fuina parda / foina parda |nombre_pop4 = fuyina parda |nombre_pop5 = |nombre_pop10 = |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Steinmarder 01.jpg|250px|Fuina de papo blanco]] |descripcion = Fuina de papo blanco (''Martes foina''). |conservacion = CD |dominio = |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Mammalia |subclase = |orden = Carnivora |suborden = |familia = Mustelidae |subfamilia = |tribu = |chenero = Martes (chenero) |especie = M. foina |subspecie = |nombre_binominal = Martes foina |descriptor = [[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]] |calendata_desc = [[1777]] |ran_descripcion = |mapa_distribucion = [[Imachen:Beech_marten_distmap.PNG|250px]] |leyenda_mapa = Distribución d'a fuina de papo blanco. }} A '''fuina de papo blanco'''{{DACC}}<ref>{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas]]: ''Lista patrón d'os nombres d'os mamifers terrestres ibericos en aragonés (II)'', [[Fuellas]] 251-252, [[Consello d'a Fabla Aragonesa]], [[2019]], ISSN 1132-8452, pp. 19-24.</ref><ref group="nota" name="variants">Con as variants '''foina''' y '''fuyina'''.</ref> u '''fuina parda'''{{DACC}}<ref group="nota" name="variants"/> ({{nombreCientifico|Martes foina}} <small>([[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], [[1777]])</small>) ye un [[Carnivora|mamifero carnivoro]] d'a [[Familia (biolochía)|familia]] d'os [[mustelidae|mustelidos]], de [[pelo]] marron claret y [[coda]] de forma d'[[escoballo]] mas larga que no en as suyas parients as [[Martes martes|martas]]. Fa una mida arredol d'os 40 u 50&nbsp;cm de cuerpo, fendo cuasi 1,5 Kg de peso, con una caracteristica [[taca]] blanca en o [[peito]] y a parte ventral d'o cuello, o «[[papo]]», mas extensa que no en altras especies d'o [[Chenero (biolochía)|chenero]]. En comparanza con as suyas parients arboricolas, as fuinas de papo blanco s'están a mayor parte d'os tiempos en o suelo, y a sobén viven no guaire luent d'os asentamientos humans, plegando dica a habitar foratos d'as casas, en as [[falsa]]s y as [[borda]]s. Son istes os animals que mes a sobén se siente decir que s'escuelan adintro d'os galliners u conilleras y i fan cerinadas. En [[Idioma aragonés|aragonés]], cuan naide se refiere a un animal como '''fuina''' sin d'especificacions (color d'o papo), lo mas habitual ye que se siga parlando d'ista [[especie]]. S'alimentan d'animals chicoz, [[uevo]]s, [[Passeriformes|muixons]], [[rato]]s, [[invertebrato]]s u [[fruita]], pero una d'as cosas que mas a sobén se'n siente decir ye de que esgarrapan as [[arna]]s ta mirar-se-ie la [[miel]], causando mal en as explotacions [[abella|apicolas]] domesticas. [[Imachen:Martes foina MHNT ZOO 2010.9.2.jpg|center|thumb|Escleto]] ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == {{Wikispecies_line|Martes foina|Martes foina}} {{Commonscat|Martes foina|a fuina de papo blanco}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Mamiferos d'Aragón]] [[Categoría:Martes|foina]] [[Categoría:Fauna d'os Pireneus]] 8rybtoczzbfs8e1voq7m2svd9c8814d Mustela 0 11711 2480108 2413511 2026-09-30T20:03:59Z RenatoGar 80073 2480108 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Mustela'' |nombre_pop1 = |nombre_pop2 = |nombre_pop3 = |nombre_pop4 = |nombre_pop5 = |nombre_pop6 = |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Mustela erminea.jpg|249px|Mustela erminea]] |descripcion = ''Mustela erminea'' |conservacion = |dominio = |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Mammalia |subclase = |orden = Carnivora |suborden = |familia = Mustelidae |subfamilia = |tribu = |chenero = Mustela |especie = |lista_especies = Especies de ''Mustela''<br> * ''[[Mustela africana]]'' * ''[[Mustela altaica]]'' * ''[[Mustela erminea]]'' * ''[[Mustela eversmanii]]'' * ''[[Mustela felipei]]'' * ''[[Mustela frenata]]'' * ''[[Mustela kathiah]]'' * ''[[Mustela lutreola]]'' * ''[[Mustela lutreolina]]'' * ''[[Mustela nigripes]]'' * ''[[Mustela nivalis]]'' * ''[[Mustela nudipes]]'' * ''[[Mustela putorius]]'' * ''[[Mustela sibirica]]'' * ''[[Mustela strigidorsa]]'' * ''[[Mustela vison]]'' |subspecie = |nombre_binominal = Mustela |descriptor = [[Linnaeus]] |calendata_desc = [[1758]] |ran_descripcion = especie |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} '''''Mustela''''' ye un [[chenero (biolochía)|chenero]] de [[Carnivora|mamiferos carnivoros]] que incluye as especies mes chicas d'a [[familia (biolochía)|familia]] [[Mustelidae]]. Son todas ellas animals [[mamifero]]s [[carnivorismo|carnivoros]] terrestres de cuerpo estreito y patetas curtas que fan que sigan buens cazadors soterranios, como en os casos d'as [[Mustela nivalis|paniquesas]] y os [[Mustela putorius|furons]], u nadadors muit habils, como os [[Mustela lutreola|turons negros]]. As suyas midas varían d'entre os 15 y os 50&nbsp;cm de lonchitut, y todas as especies tienen codas luengas y [[orella]] curtas y arronchadas. Son animals con fama de furos y que a ormino levan vinculadas historias y connotacions populars negativas. == Taxonomía de Mustela == * Subchenero ''Grammogale'' ** ''[[Mustela africana]]'', paniquesa africana ** ''[[Mustela felipei]]'', paniquesa colombiana * Subchenero ''Lutreola'' ** ''[[Mustela lutreola]]'', turón negro ** ''[[Mustela lutreolina]], paniquesa de Chava ** ''[[Mustela nudipes]]'', paniquesa descalza ** ''[[Mustela sibirica]]'', paniquesa siberiana ** ''[[Mustela strigidorsa]]'', paniquesa d'esquinazo rayau * Subchenero ''Mustela'' ** ''[[Mustela altaica]]'', paniquesa de montanya ** ''[[Mustela erminea]]'', arminio ** ''[[Mustela frenata]]'', paniquesa andina ** ''[[Mustela kathiah]]'', paniquesa de tripa sora ** ''[[Mustela nivalis]]'', paniquesa * Subchenero ''Putorius'' ** ''[[Mustela eversmanii]], turón d'a estepa ** ''[[Mustela nigripes]]'', furón de piez negros ** ''[[Mustela putorius]]'', turón royo * Subchenero ''Vison'' ** ''[[Mustela macrodon]]'' nuria de mar, extinguita en [[1894]]. ** ''[[Mustela vison]]'', nuria americana == Vinclos externos == {{Commonscat}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cheneros de mamiferos]] [[Categoría:Mustela|*]] 5x1mk7xldrz54rhbbdrtq0drph4x4j6 Batasuna 0 12452 2480019 2406784 2026-09-30T18:45:07Z RenatoGar 80073 2480019 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de partiu politico |nombre = Batasuna |color = #000000 |color2 = #FFFFFF |logo = [[Imachen:Logotipo de Batasuna.svg|250px]] |líder = [[Arnaldo Otegi]] |establiu = [[2002]] |ideolochía = [[Nacionalismo basco]] |seu = [[Vitoria]] |país = [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Euskal Herria]] |europa = |chovenalla = |colors = [[Royo]] y [[negro]] |web = }} '''Batasuna''' (''Unidat'' en [[Idioma basco|basco]]; pronunciato ''Batásuná'') ye un [[partiu politico]] [[País Basco|basco]] vinculau a la organización armada [[ETA]]. Tien presencia en a [[País Basco|Comunidat Autonoma Basca]], a [[Comunidat Foral de Navarra]] y os territorrios d'o [[País Basco Francés]], toz éls forman [[Euskal Herria]]. Dende [[2003]] ye ilegal en [[Espanya]], anque en [[Francia]] ye legal. Batasuna esfiende a [[independencia]] d'Euskal Herria respecto d'[[Espanya]] y [[Francia]], o [[socialismo]], o [[feminismo]] y l'[[ecolochismo]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Partius politicos independentistas bascos]] [[Categoría:Partius politicos socialistas d'o País Basco]] 83aspk6pw88lp22x9784i5l6fl2202e Wicca 0 12821 2480161 2351595 2026-09-30T22:01:03Z RenatoGar 80073 2480161 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Paganavebury.jpg|thumb|200px|Una cerimonia ''handfasting'' en [[Avebury]] ([[Anglaterra]]), en [[Beltane]], 2005.]] A '''wicca''' ye una [[relichión]] [[Neopaganismo|neopagana]]. Pretende estar a l'igual que l'[[ásatrú]] y o [[neodruidismo]], tamién relichions neopaganas, una recuperación d'antigas tradicions [[paganismo|paganas]] d'[[Europa]] existents antis d'a plegata y imposición d'o [[cristianismo]]. A wicca ye una nueva relichión, un estilo de vida que ye basato mas en a tradición esoterica y machica occidental que en as relichions de l'antigüedat, y tien cierta vinculación con movimientos [[New Age]].[https://web.archive.org/web/20200728122141/https://horoscope-du-jour-gratuit.com/zodiac/magie-wicca-celtique-heritage-ancestral] == Oríchens == A wicca s'orichina en [[Anglaterra]], mui probablement por l'ocultista [[Gerald Gardner]], en os anyos [[Anyos 1940|cuaranta]]. O gubierno d'os [[Estaus Unius]] reconoixe a la Wicca como una relichión y en o manual de l'exercito norteamericán s'ha incluito a sección ''U.S. Army Instructions for Chaplains on Wicca'' (Instruccions de l'exercito d'os [[Estaus Unius]] ta capellans acerca de Wicca), que contién una descripción detallata d'a relichión así como d'as consideracions especificas que han de tener d'iste grupo relichioso. == Creyencias principals == A wicca s'inspira en a [[mitolochía]] d'ambitos [[mitolochía celta|celta]], [[Mitolochía sumeria|sumerio]], [[Mitolochía echipciana|echipcio]], [[mitolochía romana|romano]], [[mitolochía griega|griego]], etc. y, a nivel cerimonial, en as practicas d'a machia ritual y natural, anque hue lo día cada grupo o persona adapta a mitolochía que conoixe y respeta os rituals. Ye basata en o culto a dos grans divinidaz complementarias, concebitas preferentment como un Dios y una Diosa. Istos Dioses complementarios pueden estar identificatos con dioses analogos de diferents [[panteon]]s d'alcuerdo a lo suyo chenero respectivo seguntes o gusto o tendencia ritualista d'o grupo. O Dios y a Diosa se complementan y forman un tot. ==Diversidat wiccana== * [[Wicca Celta]]. * [[Wicca Aleixandrina]]. * [[Wicca Cheorchiana]]. * [[Wicca Algard]]. * [[Wicca Dianica]]. * [[Wicca Eclectica]]. * [[Wicca Tradicional]]. * [[Wicca Kemetica]]. * [[Wicca Naturalista]]. == Se veiga tamién == * [[Neopaganismo]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Wicca]] 2f3mlz8ktjymvzuvt0v3elkleu9ffqb Ixuela 0 12994 2480060 2304241 2026-09-30T19:30:17Z RenatoGar 80073 2480060 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Adz (PSF).png|thumb|right|250px|Un [[picata|picador]] emplegando una ixuela en un tranco.]] A '''ixuela'''{{DACC}}<ref group="nota">Tamién existen as variants '''xuela''', '''xuala''', '''aixuela''' y '''ixola'''</ref> u o '''ixuelo'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''aixuelo'''</ref> ye una [[ferramienta]] con tozuel d'[[acero]] feita ta treballar a [[madera]] (''fustiata''), esvuadando especialment [[trallo]]s u [[viga]]s, u ta la factura d'as [[bacía]]s tradicionals. Tecnicament ye una evolución d'as [[estral]]s por lo suyo emplego, en fendo cambiar l'anglo d'a fuella suya, de paralelo dica perpendicular respecto de l'[[astil]]. D'ixa maniera, se conseguió que en trucando la fusta, o trucazo no fuese si que paralelo a la superficie, usualment a favor d'as [[augüera]]s d'o material, fendo que s'alzase d'un regular nomás una capa superficial d'éste por cuentas d'ubrir-se la pieza de tot como gosa pasar con a estral. O emplego d'as ixuelas ye muit vinculau con a fayena de fusteyata tradicional, y ye perdendo-se a saber-las priesas en os zaguers anyos en os paises occidentals. As variants mes chiquetas en mida que s'emplegan en o treballo d'a [[fusta]] (fustiata) reciben o nombre d''''ixoleta''' u '''ixolón'''{{DACC}}. ==Imáchens== <gallery> Imachen:Adze.jpg|Ixoleta u ixolón, ta lo treballo d'a [[fusta]] (fustiata). Imachen:Japanese-hoe-kuwa,katori-city,japan.JPG|Ixuela [[Chapón|chaponesa]]. Imachen:Skaroekser-skovloexe.jpg|Tozuels de tres ixuelas. Imachen:Maler der Grabkammer der Bildhauer Nebamun und Ipuki 004.jpg|Emplego d'ixoletas per os [[Antigo Echipto|echipcianos antigos]]. </gallery> ==Se veiga tamién== *[[Ixata]] *[[Pica]] *[[Estral]] *[[Espala]] *[[Dallo]] *[[Falz]] *[[Piqueta]] ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{Commonscat|Adzes|ixuelas}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ferramientas de fustiada]] [[Categoría:Ferramientas de picada]] 3s1d0dxyxdicj9bxu2kqhmk163hy1ea Jarrai 0 13177 2480089 2154649 2026-09-30T19:49:09Z RenatoGar 80073 2480089 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} '''Jarrai''' ye una organización chovenil establita en o [[País Basco]] en [[1979]], y que o [[Tribunal Supremo]] declaró como organización terrorista vinculada a [[ETA]] o [[19 de chinero]] de [[2007]], correchindo a sentencia de l'Audiencia Nacional de chunio de [[2005]] que heba considerato a la organización y a os suyos miembros como ''asociación ilícita''. A calificación de ''terrorista'' a ista organización viene a dar continuidat a lo camín encetato dende fa anyos d'ilegalización de todas as organizacions d'a ezquierda ''abertzale'', por estar declaradas por a chusticia como parti d'o tarabidau d'[[ETA]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Nacionalismo basco]] 94czrgyv3tx5e0itfvpfea6zpqnbftv Nacionalismo anglés 0 14072 2480087 2254772 2026-09-30T19:48:35Z RenatoGar 80073 2480087 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Flag of England.svg|thumb|200px|[[Bandera d'Anglaterra|Bandera]] d'[[Anglaterra]].]] O '''nacionalismo anglés''' ye un movimiento [[politica|politico]] [[nacionalismo|nacionalista]] d'[[Anglaterra]] que demanda l'autogubierno t'Anglaterra, con un ''Parlamento Anglés'' independient. Atros nacionalistas prefieren o restableiximiento d'un [[estato sobirán]] independendient, con a disolución d'o [[Reino Uniu]]. Ye una [[ideolochía]] naixita dimpués d'a [[Segunda Guerra Mundial]], y vinculada a ideyas politicas d'[[extrema dreita]], [[Antisemitismo|antisemitas]] y [[Racismo|racistas]], que considera como un personache que tien influencia en a chenesi d'iste nacionalismo a [[Oswald Mosley]], fundador d'a ''[[British Union of Fascists]]'' en os [[anyos 1930]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Nacionalismo sin estau d'Europa|Anglés]] [[Categoría:Nacionalismo en o Reino Uniu|Anglés]] dho356cur5hs3644ljpd34tv0ayi985 Plantilla:Portalada/Destacato 10 14587 2480011 2276571 2026-09-30T18:37:15Z Lazaro d'Aragón 69718 2480011 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Willem_Dafoe.jpg|right|150px|Willem Dafoe]] '''''Mississippi Burning''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Mississippi ardendo''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Arde Mississippi''''') ye una [[cinta]] de [[cine de drama|drama]] d'[[Cine d'intriga|intriga]] [[Cine policiaco|policiaca]] dirichida en [[1988]] por [[Alan Parker]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Chris Gerolmo]] (basau en feitos reals), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Trevor Jones]] y una [[dirección de fotografía]] de [[Peter Biziou]]. Producida por [[Frederick Zollo]] y [[Robert F. Colesberry]] ta la productora ''[[Orion Pictures]]'', en l'[[elenco]] d'a cinta se troban actors como [[Gene Hackman]], [[Willem Dafoe]], [[Frances McDormand]], [[Brad Dourif]] u [[Michael Rooker]], entre d'atros. [[Chris Gerolmo]] escribió lo guión d'a cinta en basando-se en un caso real, os [[asasinatos de Chaney, Goodman y Schwerner]], cuan en chunio de [[1964]] personaches vinculaus a lo [[Ku Klux Klan]] (KKK) [[Asasinato|asasinoron]] a tres activistas por os [[dreitos civils]], [[James Chaney]], [[Andrew Goodman]] y [[Michael Schwerner]], en a localidat de [[Philadelphia (Mississippi)|Philadelphia]], en l'estau de [[Mississippi]], con a complicidat u mesmo participación activa de miembros d'a [[policía]] local. [[Gene Hackman]] y [[Willem Dafoe]] en son os protagonistas, en interpretar a dos achents d'o [[FBI]] encargaus d'a investigación d'o caso, con l'animadversión y hostilidat d'a población local que, por motivos [[Racismo|racistas]], refirma l'actuación d'o KKK en l'asasinato. ;[[Mississippi Burning|Leyer más...]] <noinclude>[[Categoría:Wikipedia:Plantillas portalada|Destacato]]</noinclude> ox5mcshi8qdu4e3hx5wxpu8nc06tfju Ocupación 0 15160 2480076 2304309 2026-09-30T19:44:30Z RenatoGar 80073 2480076 wikitext text/x-wiki [[Imachen:CircleN.svg|150px|thumb|right|Simbolo ocupa.]] A '''ocupación'''{{DACC}} ye un nombre con que se conoixe l'acción d'apropiar-se d'un [[edificio]] u puesto albandonato con a intención de fer-lo servir como vivienda o puesto de trobata, dando a iste feito un caracter publico y reivindicativo. As personas que ''ocupan'' un edificio son clamatos ''ocupas''{{DACC}}. == A ocupación pa mirar vivienda == Bi ha diversas enchaquias por as que se gosa realizar una ''ocupación''. En bels casos se tracta de familias, grupos de personas u individuos que miran un puesto a on poder vivir y no pueden u no quieren pagar un loguero ni una [[hipoteca]]. Ye un movimiento social que reivindica o dreito a una vivienda digna. == A ocupación como meyo d'autochestión == Bi ha numerosos casos d'ocupacions promovitas por chent que mira de creyar alternativas culturals y asociativas en os [[barrio]]s en os que viven, a traviesas d'os clamatos centros socials ocupatos. A suya finalidat ye creyar espacios autochestinatos dende an poder creyar actividaz libres de presions economicas y politicas. S'organizan asambleyariament ta evitar a creyación de liders y gosan estar vinculaus ideolochicament a l'[[anarquismo]] u a bella tendencia d'a ezquierda revolucionaria. ==Referencias== {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ocupación|*]] rr24qahxro2wxfzmhp9ec33bvpzl08b Sus scrofa 0 16007 2480082 2445883 2026-09-30T19:46:39Z RenatoGar 80073 2480082 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Sus scrofa'' |nombre_pop1 = chabalín |nombre_pop2 = cochín / cochino |nombre_pop3 = |nombre_pop4 = |nombre_pop5 = |nombre_pop6 = |nombre_pop7 = |nombre_pop8 = |nombre_pop9 = |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Eberswalde_Zoo_12-2017_img2.jpg|250px|Chabalin]] |descripcion = Un [[chabalín]]. |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Mammalia |subclase = |orden = Artiodactyla |suborden = Suina |familia = Suidae |subfamilia = |tribu = |chenero = Sus |especie = S. scrofa |subspecie = |nombre_binominal = Sus scrofa |descriptor = [[Linnaeus|L.]] |calendata_desc = 1758 |ran_descripcion = especie |mapa_distribucion = [[Imachen:Sus_scrofa_range_map.jpg|250px]] |leyenda_mapa = Distribución d'o chabalín }} O '''chabalín'''{{DACC}}<ref group="nota">En femenín '''chabalina'''.</ref> (de l'[[arabe]] ''ǧabalí'', {{nombreCientifico|Sus scrofa}} <small>([[Linnaeus|L.]], [[1758]])</small>) ye un [[mamifero]] salvache d'[[Eurasia]], d'a [[familia (biolochía)|familia]] d'es [[suidae|suidos]], [[omnivorismo|omnivoro]], [[prolificidat|prolifico]] y [[oportunista]], muito frecuent en o continent, y que ha estato introducito ta altros paises, especialment per estar apreciato como a presa de [[caza mayor]]. Antes d'imposar-se l'[[arabismos en l'aragonés|arabismo]] ''chabalín'' se deciba en [[aragonés medieval]] ''puerco'' u ''puerco montés''. Tamién se denomina a vegadas chenericament como '''cochín'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''cochino'''. En femenín '''cochina'''.</ref>. A especie fue descrita per primer vegada en [[1758]] en [[Alemania]] como ''Sus scrofa'', y dimpués se respetó a denominación ''scrofa'' como forma especifica ta la subspecie centroeuropea, deixando-se ta las altras (incluito lo [[tocino]]) as denominacions mes segundarias. Tien una capeza gran, con [[uello]]s chicos y o cuello muy desarrollato. As patas suyas son curtas, y se troban mes desarrollatas as unas de debant que no las de dezaga, a diferencia d'o [[tocín]] domestico, en o cual ta obtener-ne o millor resultato economico, s'ha seleccionato cheneticament ta que es animals modernos en tiengan as zaguereras mes grans, perque ye d'allá d'a on ne obtienen as millors piezas de [[carne]]. A [[vista]] ye estremadament pobre, y ta compensar-se-ne, es chabalins han desarrollato un [[olfacto]] prou mes bueno que les permit de ixolomar alimentos incluso a baixo d'a tierra. [[Imachen:Frischlinge (Sus scrofa).jpg|thumbnail|200px|cucha|Rayons, as crías d'o chabalín.]] Es pelos tienen midas y colors diferents pendendo d'o puesto d'o cuerpo d'on se miren. En alto d'a [[crinera]] fan de 10 ta 13&nbsp;cm de lonchitut (dica 16&nbsp;cm en a [[coda]]) y son fuscos y bastos, en a cara y las patas els tienen mes fuscos que en a resta d'o cuerpo, y per es cantos mes que mes bi predominan colors mes claretas. En as crías chiquetas, o pelache ye caracteristicament rayato lonchitudinalment, cosa per a cual se'n diz '''[[rayón|rayons]]'''{{DACC}}<ref group="nota">En femenín '''rayona'''.</ref> d'es chabalins chicoz. Atras denominacions ta as crías de chabalín son '''chabalinet'''{{DACC}}<ref group="nota">En femenín '''chabalineta'''.</ref>, '''chabalinyón'''{{DACC}}, '''chabato'''{{DACC}} u '''leboixo'''{{DACC}}<ref group="nota">En femenín '''leboixa'''.</ref>. Con a edat en mudan a color, y arredol d'es primers 6 meses, cuan se conoixen como '''[[fraixenco]]s'''{{DACC}}, ya son cuasi de tot d'a mesma color que os adultos. En a [[Peninsula Iberica|peninsula]] ye especialment abundant, y només que en ella ya bi tien dos subspecies: ''Sus scrofa castilianus'', d'a metat norte y con o pelache caracteristicament compuesto de [[cerra]]s y burda, y ''Sus scrofa baeticus'', d'a metat sud, que tien o pelache unicament compuesto de cerras duras. Una tercena subspecie d'o mesmo animal ye lo [[tocín]] domestico. Es masclos tienen una mida d'a redol d'es 70&nbsp;cm d'altaria en a cruz, plegando-be enta es 120&nbsp;cm de [[lonchitut]] y 70–90&nbsp;kg de peso, excepcionalment superando os 100&nbsp;kg, y las fembras son mica mes chicotas, con pesos d'entre es 40 y es 60&nbsp;kg. [[Imachen:Wildschwein2.jpg|thumbnail|dreita|250px|Es chabalins son animals gregarios.]] == Habitat == Es chabalins habitan a cualsiquier puesto a on que no manque cobertura vechetal u alimentos. Es puestos a on ye mes habitual de trobar-los son as [[selvas d'árbols caducifolios]] con matical a on que poder-se amagar. Os [[carrascal]]s, [[fabar]]s y [[caixigar]]s ne fan d'habitat mes a sobén, anque se troban tamién en [[matullar mediterranio|matullars meditarranios]] y [[marisma]]s. En as arias rurals no ye dificil de trobar-los en campos caultivatos cuan no bi son guaire luent es arbolaus. Ye un gran nadador y se'n han trobato a alta mar a saber-las vegadas; se sape que d'ixa mesma traza bi plegoren enta las [[Islas Balears]] y enta las [[Islas Canarias]]. == Banyos en fango == [[Imachen:Wild Boar Habitat quadrat.jpg|thumb|left|250px|Un masclo aintro d'una balsa fangosa.]] O costumbre de banyar-se ye important enta la ecolochía d'a [[especie]], y se considera que tien diversas funcions. D'una man aseguran a regulación termica d'o cuerpo de l'animal, perque es chabalins no pueden pas sudar perque mancan-les as [[glandula sudoripara|glandulas sudoriparas]], y tamién se considera que es banyos en o fango tienen importants implicacions enta las relacions socials d'a especie, plegando ta a mes important implicación en referencia enta la [[selección sexual]], a on que, seguntes el que se'n conoix, as pilonas las emplegan toz es chabalins mientres toda l'anyada, en plegar o [[celo (etolochía)|celo]] as balsetas las emplegan només que es masclos adultos, asinas s'ha considerato que es banyos pueden estar durantes d'ixe periodo vinculaus con a persistencia d'olors corporals. Per el regular, a presencia de fango a l'alto d'a [[piel]] els proteche d'es insectos y d'es parasitos cutánios. == Comportamiento == [[Imachen:090.Trazas de Chabalíns.JPG|thumbnail|dreita|150px|[[Pisata]]s de chabalin, en a ribera d'a [[río Cinca|Cinca]].]] O chabalin ye un animal de comportamiento sociable, no territorialista, y migra [[nomada|nomadicament]] en [[Estallata|trapadas]] matriarcals lur estructura central la componen de 3 ta 5 fembras con crías. A [[fembra]] dominanta ye la una de mes edat (qui gosa, de vez, a ser a una mes gran tamién), es masclos chovenons (fraixencos) que no superan l'anyo de vida las acompanyan anque no gosan a fer parte d'o grupo. Es masclos, en cambio, son solitarios y només que es mes viellos gosan a disponer d'altro masclo mes choven que els acompanya, dito ''escudero'', de traza similar a como fan es [[lupo]]s. === Cutianament === O chabalín durantes d'o día ye regularment sedentario, encara que a la nueit puet fer grans distancias que bailan d'es 2 enta es 14&nbsp;km de camín, a paso cruzato u trote levero (J. Reichholf, 1995), mientres que en fuyir puet pretar una galopada rapida que no dura pas guaire, que no ye guaire resistent. En as selvas emplega cuasi siempre es mesmos pasaches ta fer-be as bribadas suyas. Ye clasico trobar pistas d'ixas que bi fan en o matical, que rematan marcando-se en a vechetación de tan a sobén como en fan uso. === Periodo de celo === [[Imachen:Wild Boar piglets.jpg|thumbnail|dreita|250px|Fraixencos de chabalín.]] mientres o periodo de celo, d'entre [[noviembre]] y [[chinero]], o chabalín masclo mira as fembras que sían receptivas ta cubrir-las con tanta d'esma que a sobén s'oblida de minchar. En trobar una porcada, en enzata la conquiesta enrestindo es fraixencos naixitos de l'anyo anterior, que de l'inte han d'ixopar-se, y cuan cal tamién se concara con altros masclos adultos prebando de conseguir o mes gran numbro de cutas que puet. Es [[arem]]s cheneralment incluyen dos u tres fembras, anque ocasionalment se'n han visto que en teneban dica ueito. ==Subspecies== [[Imachen:PigSkelLyd2.png|thumb|250px|O [[escleto]] d'a [[forma nominal]] d'o ''Sus scrofa''.]] I hai diversas subspecies y variedaz cheograficas, totas ellas con capacidat de reproducir-se entre ellas producindo descendencia fertil. Se troban dividitas en cinco grans brancas: *''[[Sus scrofa scrofa]]'', o [[chabalín]] europeu, representato en a [[Peninsula Iberica]] per dos variedaz. ''[[Sus scrofa castilianus]]'' y ''[[Sus scrofa baeticus]]''. *''[[Sus scrofa ussuricus]]'', chabalín de l'[[Asia]] ultra-himalaya, que en [[Chapón]] ye representato per dos variedaz local, ditas ''[[Sus scrofa riukunianus]]'' y ''[[Sus scrofa leucomystax]]''. *''[[Sus scrofa cristatus]]'', chabalín con diferents variedaz en [[Asia menor]] y [[India]]. *''[[Sus scrofa vittatus]]'', chabalín d'[[Indonesia]]. *''[[Sus scrofa domesticus]]'', o tocín domestico con totas as suyas variedaz fenotipicas: ''S.s. barbatus, S.s. salvanius, S.s. verrucosus, S.s. bucculentus, S.s. cebifrons, S.s. celebensis, S.s. heureni, S.s. philippensis, S.s. timoriensis'', etc. ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{commonscat|Sus scrofa|a especie ''Sus scrofa''.}} {{wikispecies_line}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20090328030811/http://www.sierradebaza.org/Fichas_fauna/04_03_jabali/jabali.htm Información d'o chabalins ] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Sus|scrofa]] [[Categoría:Taxons nombraus por Carl Linnaeus]] [[Categoría:Fauna d'os Pireneus]] 0xb9qpci9aewhwe0umhfvcc3yhdomfq Equus africanus asinus 0 16136 2480066 2425015 2026-09-30T19:31:58Z RenatoGar 80073 2480066 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Equus africanus asinus'' |nombre_pop1 = burro |nombre_pop2 = somero / somer |nombre_pop3 = boche |nombre_pop4 = |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Donkeys at farm sanctuary.jpg|250px|Burro]] |descripcion = Un somero domestico. |conservacion = |dominio = |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Mammalia |subclase = |orden = Perissodactyla |suborden = |familia = Equidae |subfamilia = |tribu = |chenero = Equus |especie = [[Equus africanus]] |subspecie = Equus africanus asinus |nombre_binominal = Equus africanus asinus |descriptor = [[Linnaeus]] |calendata_desc = [[1758]] |ran_descripcion = especie |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} O '''burro'''{{DACC}} u '''somero'''{{DACC}}<ref>{{an}} {{es}} [[Juan Moneva y Puyol]]: ''Vocabulario de Aragón. Edición y estudio de José Luis Aliaga'', Xordica Editorial, {{ISBN|978-84-88920-97-3}}, [[2004]], p.424</ref>{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''somer'''</ref> ({{nombreCientifico|Equus africanus asinus}} <small>([[Linnaeus|L.]], [[1758]])</small>) ye un [[mamifero]] domestico d'a [[familia (biolochía)|familia]] d'os [[équidos]], mes chicot y con orellas mes luengas que no os [[caballo]]s. Se diz '''pullín'''{{DACC}}<ref group="nota">Con as variants '''pollín''', '''pullino''' y '''pollino'''. En femenín '''pullina'''.</ref> u '''mulato'''{{DACC}} de l'animal choven, emplegando-se lo termin '''guarán'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''guarrán'''.</ref> ta os mastos sementals. Atro nombres popular pa referir-se a iste animal ye '''boche'''{{DACC}}. == Hibridación con altros [[equidos]] == [[Imachen:Donkey catalan.jpg|thumb|left|200px|En l'[[Alto Aragón]] como en tot o territorio pirenenco os burros de pelo fusco yeran predominants.]] Un guarán puede cobrir fembras d'altras especies emparentatas, como una [[yeugua]], y dar potrez hibridos viables (anque estérils). O entrecruz d'un guarán con una yeugua s'ha feito clasicament ta librar [[mula]]s ('''bartos'''{{DACC}} u ''mastos'' cuan son masclos) que son animals muit fuertes, resistents y dócils, razón per a cual s'aconsideran animals particularment valiosos ta carreyar pesos en distancias luengas, sobre tot en terrenos de montanya u deserticos. Os mulez naixitos d'una somera cobierta con un [[caballo]] son mes chicoz y febles, por ixo se mira siempre de fer o entrecruz per a vía inversa. Anque muito menos comuns, tamién se son aconseguitos bels hibridos de burro domestico y diversas especies de [[zebra]], conoixitos en [[Idioma anglés|anglés]] como "''zeedonks''", que podría traducir-se como ''ceburros''. Como toz os hibridos d'equidos diferents, os hibridos d'o somer son esterils perque tota as especies d'o [[chenero (biolochía)|chenero]] ''[[Equus]]'' tienen numeros diferents de [[cromosoma]]s, que resultan inaparellables en os hibridos. Os caballos en tienen 64 y os someros 62, producindo-se asinas hibridos (as mulas y mastos) que no en tienen si que 63, y en tenendo lo numero impar no pueden fer a [[meyosi|segregación meyotica]] d'os suyos [[gameto]]s y remanen esterils. Esiste una [[especie]] (con diversas subspecies) de somers salvaches en as estepas d'[[Asia]], ditos onagres u ''hemions'', ''[[Equus hemionus]]''. Una altra especie de somer que ye salvache en [[Africa]] ye l'''[[Equus africanus]]'', en o qui cualques investigadors son quiesto veyer l'[[antipasau]] d'o somer domestico. == Utilidat economica == Dende las oríchens d'a historia, os somers s'han feito servir en [[Europa]] y [[Asia]] mes occidental ta porteyar cargas, estibar carros y carreyar personas. Anque no son de luent tan rapedos como os [[caballo]]s, son animals mes lonchevos, o mantenimiento suyo ye menos costoso y tienen gran resistencia y achilidat cuan que os camins son dificils. Encara en l'actualidat son animals d'una gran importancia economica en países en vías de desarrollo. Os pollins tienen una gran reputación d'estar capezutos, pero ixo se debe a la malinterpretación de belas personas sobre o suyo sentito de l'autopreservación. Ye muito dificil de forzar un somero a fer bella cosa cuan este vei que no bi n'ha de sacar treslato. Modernament, han proliferato os estudios sobre lo suyo comportamiento, anque encara son prou lemitatos. Os somers pareix que son animals aprevenitos, amigables y enchugarditos, y prou mes intelichents que no se'n heba considerato tradicionalment. Manimenos, en que s'ha ganato a suya confianza pueden estar buenos companyers de treballo y recreyo. Ante parte, se los conserva en bels países occidentals como animals de grancha y como mascotas cuan que lo suyo emplego como bestias de carga ya ye desapareixito. Tamién son bestias populars en puestos turisticos y de recreyo ta paseyar os ninos. == Aspectos historicos == * O burro estió lo simbolo d'o dios [[antigo Echipto|echipciano]] [[Ra (mitolochía)|Ra]]. * O burro estió lo simbolo d'o dios [[Grecia antiga|griego]] [[Dionisio (mitolochía)|Dionisio]]. * O somero amaneix repetidament en a [[Biblia hebrea]]. * En l'[[Imperio Romano|Antiga Roma]], o somero yera l'animal vinculau con [[Príapo]], y a él s'ofreixeban somers en sacrificio perque diz que ixe [[dios]] en heba habito de matar uno en o suyo viache enta las Indias chunto con [[Baco]] per haber gosato desputar-le lo premio d'a fuerza. == Ditos y mazadas == *''Ande u no ande, o burro grande'' *''Fa bien a burros y te pagarán a calzs'' *''Dimpués de enterrar o burro, pastura y hordio'' *''O burred de Vicented que s'acocha por cargale un papeled''<ref>{{es}} [[Pedro Arnal Cavero]]: ''Refranes, Dichos, Mazadas... En El Somontano Y Montaña Oscense'', [[Prames]], [[2013]], ISBN 978-8483213957, p.152</ref> *''En do manda l'amo s'ata o burro''<ref>{{an}} [[Chusé Antón Santamaría Loriente]]: ''Chiqueta comparanza de paremias oczitanas, franzesas e aragonesas'', [[Fuellas]] 228-229, [[Consello d'a Fabla Aragonesa]], [[2015]], ISSN 1132-8453, pp. 17-19.</ref> *''Menos mal, que s'ha perdido a burra, pero ha amanecido o ramal''<ref>{{an}} [[Fernando Sánchez Pitarch]], [[Guillermo Tomás Faci]]: ''Replega de tradizión oral agüerana'', [[Luenga e Fablas|Luenga & Fablas]] 10, [[Consello d'a Fabla Aragonesa]], [[2006]], ISSN 1137-8328, pp. 33-61.</ref> == Imáchens == <gallery> Imachen:Bedouins-dakhla-egypt.JPG|Estirando d'un carret. Imachen:Donkey in Messi, Viannos.jpg|Carriando con [[bastes]]. Imachen:Mykonos Market.jpg|Carriando con [[espuertas]]. Imachen:Pulque donkey and vendor.jpg|Carriando [[botico]]s. Imachen:Young boy and girl harvest farm crops in Egypt.jpg|Carriando una [[rosca (ferraina)|rosca]] de [[ferralla|ferraina]]. Imachen:Buying fuelwood.jpeg|Carriando [[cheta]] (lenya menuda). Imachen:Sementalzamorano.JPG|Guarán de raza zamorano-leyonesa. Imachen:Equus asinus Kadzidłowo 001.jpg|Pullinet. </gallery> == Se veiga tamién == * ''[[Equus africanus]]'' * ''[[Equus hemionus]]'' * [[Mula]] ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == * {{wikispecies_line|Equus africanus asinus}} * {{Commonscat|Equus africanus asinus|somers y someras.}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20051201123207/http://www.spainternet.com/elburro/ ''El Mundo del Burro''] * {{pt}} [https://web.archive.org/web/20070928041007/http://www.aepga.pt/portal/PT/60/default.aspx AEPGA; asociación hispano-portuguesa ta la protección d'o bestiar ansino] * {{es}} [http://www.ucm.es/BUCM/revistas/ghi/02130181/articulos/GERI9898110011A.PDF Fuents escritas y orals sobre a simbolochia d'o somer en l'antigüedat] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Equus|Africanus asinus]] [[Categoría:Animals domesticaus]] f741nzt6ib8jls5iund1ekmdw7gkg4t Pardina de Bataraguá 0 16376 2480172 2211763 2026-09-30T22:44:41Z RenatoGar 80073 2480172 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Pardina de Bataraguá |imachen = |entidat = [[Pardina]] |municipio = Chaca |comarca = Chacetania |provincia = Uesca |partiuchudicial= Chaca |diocesi = Chaca |arcipestrau = [[Arcipestrau de Samianigo|Samianigo]] |altaria = 650 |población = 0 |calendata = 2014 |latitut = 42.429712 |lonchitut = -0.6240814 |cp = 22624 }} A '''pardina de Bataraguá'''<ref>{{es}} [http://www.lenguasdearagon.org/wp-content/uploads/2019/02/Toponimos-Jacetania.pdf Toponimos oficials de Chacetania en www.lenguasdearagon.org]</ref> ye actualment una [[pardina]] perteneixient a lo [[municipio]] de [[Chaca]] en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Chacetania]] ([[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Uesca|Uesca]]). A explotación agricola yera construyita sobre un antigo nuclio [[Edat Meya|medieval]], hue Bataraguá ye albandonata. Yera formata por dos casas prencipals y os suyos edificios segundarios y una ilesia paroquial d'orichen romanico ([[sieglo XII]]), con elementos posteriors d'os sieglos [[sieglo XVII|XVII]] y [[sieglo XVIII|XVIII]]. == Cheografía == Bataraguá se troba situata a 650 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, a 100 m d'a carretera que une [[Candarenas]] y [[Anzanigo]]. == Historia == Seguntes [[Agustín Ubieto Arteta]], a primera cita d'o lugar ye de [[1041]], recullita en a obra de su chirmano [[Agustín Ubieto Arteta]] ''Cartulario de [[Monesterio de Sant Chuan d'a Penya|San Juan de la Peña]]'', II, en ''Textos Medievales'', 9 ([[Valencia]], [[1963]]) y en a obra d'[[Antonio Durán Gudiol]] ''Geografía medieval de los obispados de Jaca y Hesca'' ([[Uesca]], [[1962]]), y documenta as variants ''Bataragua'', ''Guatagua'', ''Guataragua'', ''Gutrua'', ''Gutragua'' y ''Guturagua''.<ref>{{es}} [[Agustín Ubieto Arteta|Ubieto Arteta, Agustín]]: ''Toponimia aragonesa medieval'', [[Valencia]], [[1972]], pachina 53.</ref> == Referencias == {{Listaref}} ==Vinclos externos== * {{es}} [http://www.despobladosenhuesca.com/search/label/PARDINA%20DE%20BATARAGU%C3%81 En www.despobladosenhuesca.com] {{Lugars de Chaca}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Pardinas|Bataraguá]] [[Categoría:Despoblaus d'a provincia de Uesca]] [[Categoría:Lugars de Chaca]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Chaca en a Chacetania]] 3kydrbbm24oku0tyalysdc7gmhwd7ev Descusión usuario:AraBot 3 16893 2480192 638011 2026-09-30T22:56:01Z ~2026-52681-22 92605 Nueva sección: /* h */ 2480192 wikitext text/x-wiki {| style="border:1px; border: thin solid gold; background-color:#FDF1C8;" align=center cellpadding=5 |align="right"|[[Imachen:Stop hand nuvola alternate.svg|30px]] '''Para cuenta que soi un bot y no sé leyer. Puetz adrezar-te ta mi pai [[:an:Descusión usuario:Willtron|Willtron]]. Muitas gracias.''' |} == h == h [[Especial:Contrebucions/~2026-52681-22|~2026-52681-22]] ([[Descusión usuario:~2026-52681-22|discusión]]) 22:56 30 set 2026 (UTC) puw9x1t78o3z7021yo1m8w41ua6t8to 2480195 2480192 2026-09-30T23:15:56Z RenatoGar 80073 Desfeita a edición [[Special:Diff/2480192|2480192]] de [[Special:Contributions/~2026-52681-22|~2026-52681-22]] ([[User talk:~2026-52681-22|desc.]]) 2480195 wikitext text/x-wiki {| style="border:1px; border: thin solid gold; background-color:#FDF1C8;" align=center cellpadding=5 |align="right"|[[Imachen:Stop hand nuvola alternate.svg|30px]] '''Para cuenta que soi un bot y no sé leyer. Puetz adrezar-te ta mi pai [[:an:Descusión usuario:Willtron|Willtron]]. Muitas gracias.''' |} hyylnssexf5unri1q6e28axu6al9vea Fuents Claras 0 17091 2480045 2478030 2026-09-30T19:16:20Z RenatoGar 80073 2480045 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{correchir}} {{Ficha de municipio d'Aragón |nombre= Fuents Claras |nombre_oficial = Fuentes Claras |imachen= [[imachen:Iglesia fuentes claras.JPG|250px|Ilesia de Fuents Claras.]]<br />[[Ilesia de Sant Pero de Fuents Claras|Ilesia de Fuents Claras]] |provincia= Teruel |bandera= Bandera de Fuentesclaras.svg |escudo= Escudo de Fuentesclaras.svg |escudo_grandaria= 70px |comarca= Xiloca (comarca) |partiuchudicial= Calamocha |diocesi = Teruel y Albarracín |arcipestrau = [[Arcipestrau de Calamocha|Calamocha]] |parroquia = [[Ilesia de Sant Pero de Fuents Claras|Sant Pero Apóstol]] |superficie= 36,64 |altaria= 909 |distancia= 66 |ta= Teruel |población = {{#property:P1082}} |calendata = |densidat = {{formatnum:{{ #expr: ({{#property:P1082}}/ 36.64) round 2 }}}} |latitut= 40.867 |lonchitut= -1.317 | mapa_loc= Aragón | latd= 40 | latm= 51 | lats= 49 | latNS= N | longd= 1 | longm= 19 | longs= 25 | longEW= W |cp= 44340 }} '''Fuents Claras''' (''Fuentes Claras'' en [[Idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]] ([[Aragón]]), situau en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de lo [[Xiloca (comarca)|Xiloca]]. La suya [[Población humana|población]] ye de {{#property:P1082}} habitants en una [[superficie]] de 36,64 [[km²]] y una [[Densidat de población|densidat]] de {{formatnum:{{ #expr: ({{#property:P1082}}/ 36.64) round 2 }}}} hab/km². Lo municipio ye conoixiu en haber-se rechistrau allí la temperatura mas baixa en zonas habitadas d'[[Espanya]]: –30&nbsp;°C en a estación d'observación meteorolochica de Calamocha-VOR lo [[17 d'aviento]] de [[1963]], récord oficial de frío reconoixiu per l'[[Achencia Estatal de Meteorolochía]] ([[Achencia Estatal de Meteorolochía|AEMET]]). == Toponimia == Lo toponimo que denomina a la localidat se debe a lo gran numero de [[fuent]]s claras y [[naixedero]]s que surten en o termin y que sirven de refuerce a lo [[Cabal hidraulico|cabal]] de lo [[río Xiloca]], regando una ampla y fertil vega. En o escudo de la población s'utiliza la versión en [[latín]], ''Fontes Clarae'', sin que d'ixo se deduzca forzosament que l'actual población tienga orichen romano.<ref>{{es}} Alcañiz Gutiérrez, Ángel: [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf ''Fuentes Claras'']. Xiloca, 18. 1996. Pach. 250.</ref> En lo texto de l'adchudicación de decimas [[1205]] por part de [[Remón de Castrocol]] ya leyemos ''Fuentesclaras''. L'actual chentilicio ''Fuentesclareros'' en plural ye rearagonesizable como ''Fuentsclarers''. == Cheografía fisica== === Ubicación === [[Imachen:Sabinafuentesclarass.jpg|miniaturadeimagen|Sabina milenaria, un de los árbols mas singulars de Fuents Claras.]] Lo municipio tiene una [[superficie]] de 36,64 [[kilometro cuadrau|km²]] con una [[población humana|población]] de 445 habitants (INE [[2020]]) y una [[densidat de población|densidat]] de 18,37 hab/km². Se troba a una [[distancia]] de 7&nbsp;[[kilometro|km]] de la capital comarcal, [[Calamocha]]; a alto u baixo 65&nbsp;[[km]] de la capital de provincia, [[Teruel]], y a alto u baixo 110 [[km]] de [[Zaragoza]].<ref>{{es}} [http://aplicaciones.aragon.es/mtiae/menu?idp=1&action=menu&tipo=2&padre=902&idt=44112 Estadística local] [[Instituto Aragonés de Estadística]]. [[Gubierno d'Aragón]].</ref> === Orografía === Fuentes Claras s'asienta sobre una terraza [[Cuaternario|cuaternaria]], chunto a lo leito fluvial de lo [[río Xiloca]], de sedimentos travertinicos; ye decir, acumulacions de [[carbonato calcico]] precipitadas quimicament arredol de restas vechetals. Enta las [[marguin]]s de lo río las acumulacions cuaternarias de abanicos aluvials y [[glacis]] forman superficies planas de gran amplaria, recorridas per chicotas [[rambla]]s, de las cuals la mas important ye la de Cañamaría, en la marguin occidental de lo río. S'observa una fuerte transformación de lo paisache, que ha provocau l'aparición d'un [[fenero]] degradau con dominio de lo [[lastón]], chunto a lo cual existen grans extensions de cautivos. Destaca en as cercanías, a lo este de lo lugar, lo [[Pico Valdellosa]], con 1.227 m d'altitut, y en o cual s'ubican matorrals de porteye arbustivo con presencia de [[Quercus ilex|encinas]] y [[Quercus faginea|quejigos]]. Fuents Claras se troba en a val u depresión de lo [[río Xiloca|Xiloca]], los suyos paisaches son de zonas cautivadas, muit planas, entre las cuals trobamos zonas de [[regano]] y de [[secano]].<ref>{{es}} Benedicto Gimeno, Emilio (coord.): [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 4.4. ''Depresión del Alto Jiloca'']. Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 34-35</ref> La presencia de lo río Xiloca y las suyas amplias zonas de cautivo fa que sía una important zona d'alimento de la [[grus grus|grulla comuna]]. La cercanía a la [[Lacuna de Gallocanta]] permite que estas aus se desplacen en gran numero a las distintas zonas de cautivo de la zona de lo Xiloca. === Hidrografía === Dentro de lo patrimonio natural de Fuents Claras son destacables los [[uellos (hidrolochía)|uellos]], manantials naturals semellants a los d'atros municipios de la val de lo Xiloca, asinas clamaus en a comarca per la suya forma circular u ovalada.<ref>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-TER-025-112-014/Los/Ojos/de/Fuentes/Claras.html#.XbrEsxTOGpp Ojos de Fuentes Claras]. Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés. Gobierno de Aragón</ref><ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ojos_de_Fuentes_Claras Ojos de Fuentes Claras] Xilocapedia</ref> En estar una zona tan plana afloran en a parte mas baixa. Son cinco masas d'augua de chicota extensión y son connectadas entre ellas per [[cequia]]s que aprofitan la suya augua pa regar. La masa d'augua mayor ocupa uns 1.000 m². En o municipio se denominan ''Las Balsas''. La profundidat maxima ye entre tres y cuatro metros y la minima ye d'uns 35&nbsp;cm. Los materials calsinosos de la tierra son d'una gran permeabilidat, permitindo que l'augua se infiltre dica l'[[acuifero]], alimentando a lo río Xiloca. Ye una zona sobrebuena pa alufrar la [[Milvus milvus|milaneta]], la [[Ardeidae|garra]] u la [[anade|anade reyal]]. Tamién son muitos los [[Austropotamobius pallipes|cangrillos de río]]. Lo paisache de los uellos ye muito vistoso en cualsequier epoca de l'anyo. Lo ciclo vital, tanto de los cautivos como de la vechetación natural, permite una variación en a tonalidat cromatica: verdes, ocres, amariellos, etc., irán cambiando a lo largo de l'anyo. Dentro de l'arquitectura popular vinclada a los usos de l'augua destacaremos las pesqueras, lo ''lavador de lo Chopo'',<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Lavadero_del_Chopo_(Fuentes_Claras) Lavadero del Chopo (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> lo ''lavador de lo Manantial'' (u ''Lo Cubo''),<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Lavadero_del_Cubo_(Fuentes_Claras) Lavadero del Cubo (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> y las Suertes.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Suertes Suertes] Xilocapedia</ref> Mención aparte mereixen la ''fuent de Piedra'' y lo ''molín farinero'', descritos en l'apartau de patrimonio civil. Lo lugar ye recorriu per cuantos cursos d'augua: lo Molinar, lo Chicot y lo Lavador, toz éls con un curto trayecto que oscila arredol de los dos kilometros. Lo río Xiloca ye denominau como lo ''río de la Mai''. Lo Molinar (u cequia de lo Molino)<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Acequia_del_Molino_(Fuentes_Claras) Acequia del Molino (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> ye una desviación de lo Xiloca que, partindo de lo termin municipal de [[Camín Reyal]], riega l'ampla partida que leva lo suyo nombre y suministraba la fuerza de lo molín farinero. Lo río Chicot tiene lo suyo orichen en a fuent de las Hondoneras, confluyendo con o de lo Lavador a uns 300 m de lo suyo desembocadura en o río Mai. Lo Lavador naixe en a fuent de lo Cubo, chunto a un bien cudiau lavador publico de lo cual prene lo nombre, pa trascruzar posteriorment lo barrio de Sant Ramón, y replega en o suyo camín lo desaugüe d'asaber-las pesqueras caseras. Sobre este zaguer río i hai tamién unatro lavador municipal, lo Lavador de lo Chopo.<ref name="Fuentes Claras">{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 250-251</ref> Atras fuents, menors en dimensions que l'anterior pero de gran importancia, son las representadas en as seis radices de la Olma que figura en o escudo y bandera: los Cuadrones, Ampón, Esteban, fuent de lo Lugar (la Fuent), de lo Cubo y fuent de la Virchen de los Navarros. Existen atras fuents como lo canyo Mana, Hondoneras, Cantalobos u la de lo Escorial, d'augua calient y salada, de la cual se diz que tiene propiedaz curativas.<ref name="Fuentes Claras"/> Las pesqueras son chicotas fuents que naixen debaixo de las viviendas y que se canalizan enta las cequias proximas u con endrecera ta lo río Lavador en dos de los suyos barrios (Sant Ramón y las Fuents).<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Pesquera_(Fuentes_Claras) Pesqueras de Fuentes Claras] Xilocapedia</ref> ==== Galería fotografica ==== <gallery> Ojoss.jpg|Os uellos de Fuents Claras-Lo Pueyo. Balsssa.jpg|Balsa (1). Balssssa.jpg|Balsa (2). Balsssssa.jpg|Balsa (3). Balsaentrada.jpg|Balsa en a dentrada de lo lugar. </gallery> <gallery> El cubbo.jpg|miniaturadeimagen|Manantial de lo Cubo. Patoss.jpg|miniaturadeimagen|Río Lavador. Riopequeño.jpg|Río Chicot. Cuadrones.jpg|Manantial de los Cuadrones. Lavaderooo2.jpg|miniaturadeimagen|Lavadero d’o Chopo. Lavaderocubo.jpg|Lavadero de lo Cubo. Pessquera.jpg|miniaturadeimagen|Tipica pesquera. </gallery> === Clima === A grans rasgos, las variables climaticas de la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]] definen un clima de tipo mediterranio continentalizado fresco y bella cosa ixuto. Permite cautivar, sin necesidat de riegos artificials, cerials de grano d'hibierno, [[Vitis vinifera|vit]] y plantas resistents como lo [[Crocus sativus|zafrán]]. En os hortals y campos con mayor grau de humedad ye posible lo cautivo de leguminosas, hortalicias, bulbos y bels cautivos industrials como lo [[canyimo]] y lo [[lino]]. Tamién cualques arbols fruitals, encara que en este caso cal tener en cuenta lo risgo que se produzca bella chelada en primavera y arruine la florada d'estes y impida la replegada posterior de los fruitos, lo que succede con bella frecuencia.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 El paisaje vegetal en la comarca del Jiloca] Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 43-60</ref> Lo [[17 d'aviento]] de [[1963]] se rechistroron –30&nbsp;°C en a estación meteorolochica instalada chunto a lo centro de comunicacions pa la navegación aeria Calamocha-VOR sito en o termin de Fuents Claras, dato que suposó lo récord oficial de frío en zonas habitadas d'Espanya.<ref>{{es}} [http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=arn&l=9381&datos=det&x=9381&m=13&v=Tmn Valores extremos. Calamocha, aeródromo] Agencia Estatal de Meteorología (AEMET)</ref><ref>{{es}} [https://www.youtube.com/watch?v=tNZrupll4O8 Temperatura mínima histórica en España, Fuentes Claras (Teruel) –30 grados] Youtube. RTVE. 19 d'aviento de 2013</ref><ref>{{es}} [https://www.tiempo.com/ram/39131/el-triangulo-de-hielo-teruel-calamocha-molina-de-aragon-estudio-climatico-del-polo-del-frio-espanol/ El triángulo del frío: Teruel, Calamocha, Molina de Aragón: Estudio climático del polo del frío español] Aupí Royo, Vicente. Dovleuve Comunicación. 2013</ref><ref>{{es}} [https://www.levante-emv.com/opinion/2017/12/17/aniversario-record--30c-1963/1655711.html Aniversario del récord de –30ºC en 1963] Aupí Royo, Vicente. Levante EMV. 17 d'aviento de 2017</ref><ref>{{es}} [https://elpais.com/elpais/2019/12/13/ciencia/1576252372_696188.html El día polar en el que se alcanzaron –30 ºC en el corazón de España] El País. 17 d'aviento de 2019</ref> Todas dos poblacions s'adchudican la paternidad de dita marca, ya que lo observatorio se denominaba oficialment Calamocha-VOR; pero d'alcuerdo con os datos oficials de [[Achencia Estatal de Meteorolochía|AEMET]] en aviento de [[1963]], calendata d'o récord de frío en zonas habitadas de [[Espanya]], yera ubicau en Fuents Claras, a que lo suyo termin municipal corresponden las coordenadas cheograficas.<ref>{{es}} [https://www.google.com/maps/place/40%C2%B051'54.0%22N+1%C2%B018'18.0%22W/@40.865,-1.305,11z/data=!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d40.865!4d-1.305?hl=es-ES Ubicación d'o Observatorio Meteorolochico de Calamocha en Fuents Claras] Google Maps</ref><ref>{{es}} [https://docplayer.es/19000385-Resumen-de-extremos-climatologicos-en-espana.html Resumen de extremos climatológicos en España] Agencia Estatal de Meteorología (AEMET), pach. 1</ref><ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/noticia.asp?notid=1001652 Calamocha versus Fuentes Claras: clarificando el récord de frío de –30°C en 1963] Diario de Teruel. 29 d'aviento de 2017</ref><ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/movil/noticia.asp?notid=1011072&secid=13 Fuentes Claras reivindica ser el kilómetro cero del frío en España] Diario de Teruel. 17 d'aviento de 2018</ref> == Historia == Las restas mas antigas de población en l'actual termin municipal son ubicaus en [[La Loma d'el Prau]], zona situada chunto a la muga municipal con [[Lo Pueyo (Xiloca)|Lo Pueyo]] (actualment pedanía de [[Calamocha]]). Sería una ciudat [[Imperio Romano|romana]] d'epoca imperial, talment fundada en albandonar-se lo nuclio urbano en o municipio vecino (actual [[Pueyo de Sant Esteban (chacimiento arqueolochico)|chacimiento de Sant Esteban]]) y bi habría existiu dica lo [[sieglo IV]] d.C. Actualment no quedan estructuras en superficie, encara que las restas afloradas han estau cuantiosas. La primera referencia sobre l'actual nuclio de población de Fuents Claras amaneixe en a ''Adchudicación de Diezmos y Primicias de las Aldeas de la Comunidat de Daroca'' de lo Bispe de Zaragoza, [[Remón de Castrocol]], en [[1205]], replegada en o [[Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca]], asinas como en un documento de lo Monesterio de [[Casbas]] en [[1209]]. La suya creyación s'enmarca en o proceso historico de la [[Reconquiesta]], en l'abance de las tropas cristianas de la [[Corona d'Aragón]] enta lo sud. Dau que los reis de [[Aragón]] no nomás tenioron que enfrontinar-se a los musulmans entre la [[Edat Meya]] –la guerra contra lo [[Reino de Castiella]] tamién estió present– lo rei [[Chaime II d'Aragón|Chaime II]] ordenó la construcción de la Ciudadela de Fuents Claras en l'anyo [[1337]]. La zona de lo Xiloca en a cual se troba la localidat fue atacada entre la [[Guerra d'os Dos Peros|Guerra de los Dos Peros]] entre [[1356]] y [[1369]]. En [[1361]] [[Pero IV d'Aragón|Pero IV]] mandó realizar obras en a Ciudadela pa resistir l'ataque castellano.<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 251-252</ref> Dende [[1414]] Fuents Claras perteneixió a la [[Comunidat de Daroca]], en concreto a la [[seixma d'el río Xiloca]], y dende alavez la suya historia sería ligada a dita Comunidat dica lo [[sieglo XIX]]. Tamién perteneixió succesivament a la [[sobrecullida]] (dende [[1488]]-[[1495]]), a la vereda<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20191022094218/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp%3Fvoz_id%3D12776 Vereda] Gran Enciclopedia Aragonesa</ref> (dende 1646) y a lo [[correchimiento]] (dende [[1711]]) de dita ciudat. Con a creyación de la nueva [[División territorial d'Espanya de 1833|división territorial d'Espanya]] de 1833 en provincias la población fue incluyida en a [[Provincia de Teruel]]. En 1834 se constituyió como concello y dende alavez forma parte de lo [[partiu chudicial]] de [[Partiu chudicial de Calamocha|Calamocha]].<ref>{{es}} [https://demarcacion.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=44&numpartido=2 Consejo General de Procuradores de España]</ref> Seguntes lo ''Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar'' de [[Pascual Madoz]], en [[1847]] lo lugar teneba 412 habitants repartius en 120 casas y manteneba una escuela de primeras letras con 40 alumnos. La economía local se basaba en o cautivo de [[Triticum|trigo]], [[Secale cereale|centeno]], [[Hordeum vulgare|hordio]], [[canyimo]], [[Solanum tuberosum|trunfas]], [[Avena sativa|cibada]] y [[Crocus sativus|zafrán]]. Tamién mencionaba lo bestiar lanar y l'abundancia de [[Coturnix|codornices]], [[truita]]s, [[enguila]]s, [[barbo]]s y [[Austropotamobius pallipes|cangrillos de río]]. Amás existiba una [[pedrera]] de [[Ruello|ruellos de molín]] farinero, hue albandonada.<ref name="Tomo VIII. Fuentes Claras">{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201359/http://www.diccionariomadoz.com/fuentes-claras/Teruel/ Tomo VIII. Fuentes Claras] Madoz, Pascual: Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. 1847. Pach. 250</ref> Igualment, la [[Enciclopedia Espasa]] indicaba en [[1924]] que lo municipio ya heba triplicau la suya población en [[1910]] (1179 habitants, repartius en 559 casas), en [[1920]] se manteneba estable (1178) y manteneba lo cautivo de cereales, legumbres y trunfas como prencipal fuent de riqueza; amás, la pedrera de ruellos de molín seguiba en activo.<ref name="Tomo XXIV. Fuentes Claras">{{es}} [https://archive.org/details/enciclopediauniversalilustradaeuropeo-americanav24/page/n1601/mode/2up Tomo XXIV. Fuentes Claras] AAVV: Enciclopedia Universal Ilustrada Europeo-Americana. Espasa-Calpe. 1924. Pach. 1492</ref> En [[2003]] s'incorporó a la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]],<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20130710034047/http://www.comarcas.es/pub/documentos/documentos_Ley_creacion_Jiloca_1e850516.pdf Ley 13/2003, de 24 de marzo, de creación de la Comarca del Jiloca] Boletín Oficial de Aragón. 26 de marzo de 2003. Pach. 3972-3977</ref> dentro de lo [[Comarcas d'Aragón|Plan de Comarcalización d'Aragón]]. == Cheografía humana == === Demografía<ref>{{es}} [http://aplicaciones.aragon.es/mtiae/menu?idp=1&tipo=2&action=menu&idt=44112 Demografía y población. Cifras de población y censos demográficos] Instituto Aragonés de Estadística (IAEST)</ref> === <timeline> ImageSize = width:650 height:300 PlotArea = width:450 height:230 left:180 bottom:35 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:0 till:707 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:142 start:0 BarData= bar:1998 text:"1998" bar:2000 text:"2000" bar:2002 text:"2002" bar:2004 text:"2004" bar:2006 text:"2006" bar:2008 text:"2008" bar:2010 text:"2010" bar:2012 text:"2012" bar:2014 text:"2014" bar:2016 text:"2016" bar:2018 text:"2018" bar:2020 text:"2020" PlotData= width:15 color:brightblue bar:1998 from:0 till:665 bar:2000 from:0 till:650 bar:2002 from:0 till:613 bar:2004 from:0 till:571 bar:2006 from:0 till:641 bar:2008 from:0 till:673 bar:2010 from:0 till:590 bar:2012 from:0 till:576 bar:2014 from:0 till:531 bar:2016 from:0 till:494 bar:2018 from:0 till:461 bar:2020 from:0 till:445 </timeline> {{DemogAragón |1362= |1495= |1842=412 |1857=772 |1860=841 |1877=959 |1887=991 |1897=1.113 |1900=1.123 |1910=1.179 |1920=1.178 |1930= 1.318 |1940=1.540 |1950=1.421 |1960=1.369 |1970=1.103 |1981=909 |1991=742 |1992= |1994= |1996=689 |1997= |1998=665 |1999=656 |2000=650 |2001=636 |2002=613 |2003=589 |2004=571 |2005=608 |2006=641 |2007=605 |2008=673 |2009=663 |2010=590 |2011=582 |2012=576 |2013=553 |2014=531 |2015=528 |2016=494 |2017=482 |2018=461 |2019=461|2020=445 |2021= |2022=434}} === Urbanismo === ;Arquitectura<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996</ref> Los edificios son de baixa altura, aconseguindo a lo sumo dos u tres plantas. Las construccions tradicionals son de piedra y de gran grosor, fueras de las recients que utilizan materials modernos. Curiosament lo estilo arquitectonico que impera en os prencipals edificios no ye lo estilo [[mudéchar aragonés]] propio de la comarca, sino lo barroco castellano posterior. Igualment destaca la escasa utilización como material de construcción de la rechola a la vista en ditas construccions en favor de la piedra y la sillería. ;Prencipals carreras y plazas * ''Calle la Plaza''. Vial que une la [[casa d'o lugar|casa de lo lugar]] con a [[Ilesia (edificio)|ilesia Parroquial]]. * ''Calle San Pedro''. Tiene inicio debant de la ilesia y d'ella prene lo nombre. * ''Calle Sant Ramón''. Antes mas uniba dito barrio con a resta de lo lugar antes de quedar unius. Segurament prenió lo nombre de la [[ermita]] que lo preside. * ''Calle la Fuent''. Prene lo nombre de la fuent de piedra que la preside y connecta lo nuclio urbano con o barrio de Lo Santo. * ''Calle San Salvador''. Ye la prencipal carrera de lo barrio de Lo Santo. Ye formada per una carrera y tres subviales diferents. Prene lo nombre de la ermita homonima. Toz los vials aluden a figuras relichiosas, puestos de lo lugar u a localidaz vecinas. No i hai carreras dedicadas a personas. ;Parques y chardins [[Imachen:Plazaconcordia.jpg|miniaturadeimagen|Plaza de la Concordia]] * ''Plaza de la Concordia''. Espacio achardinau entre la ilesia parroquial, la Casa Gran, l'hostal de la localidat (la Concordia) y las instalacions esportivas. * ''Plaza de la Fuent''. Situada en a carrera homonima amán de lo río y la ceiquia chicota, salindo enta las afueras. En o centro ye la fuent de piedra, arredol de la cual i hai un chicot espacio achardinau. * ''Parque municipal de San Salvador''. Zona verda de chicotas dimensions, situada en o barrio de San Salvador (Lo Santo) a lo costau de la ermita homonima. * ''Prado de la Virchen''. Chopera situada a las afueras de la localidat chunto a la ermita de la Virchen de los Navarros, adecuau pa picnic u barbacoa. * ''Parque de lo pabillón''. Zona verda de chicotas dimensions con cafetería, situada a lo costau de lo pabillón polisportivo. * ''Parque infantil''. Especialment disenyau pa los mas chicoz, con zona de chuegos infantils. Ye situau en a carrera de Sant Roque, dentrando en o lugar dende la carretera cheneral. === Comunicacions === ;Historia Entre muitos anyos la prencipal vía de comunicación de Fuents Claras estió la carretera que une [[Murviedro]] con [[Burgos]] u N-234, pasando entre atros nuclios de población per [[Teruel]], [[Calatayú]] u [[Soria]]. Historicament se remonta a l'antiga calzada romana que uniba Saguntum (Murviedro) y Bilbilis (Calatayú), lo que mete de manifiesto la suya gran importancia historica. Parte de lo vial, a l'altura de Fuents Claras, tamién coincidiba con o Camín Reyal medieval que uniba [[Zaragoza]] y [[Teruel]].<ref name="xiloca.org">{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Itinerario_Zaragoza-Teruel_(por_el_valle_del_Jiloca) Itinerario Zaragoza-Teruel (por el valle del Jiloca)] Xilocapedia</ref> La carretera pasa per las afueras de lo lugar, aproximadament a meyo kilometro de lo nuclio urbano, y se connecta per un vial d'acceso. Actualment ha perdiu gran parte de la suya utilidat con a puesta en servicio de la [[Autovía Mudéchar]] u [[A-23]]. Posteriorment plegó lo ferrocarril, con a construcción per la ''Companyía d'o Ferrocarril Central d'Aragón'' d'o tramo entre [[Calatayú]] y [[Teruel]] que dentró en servicio en [[1901]], con aturada en o vecino lugar de [[Camín Reyal]]. Posteriorment, con motivo d'a obridura d'o tramo de [[Zaragoza]] a [[Camín Reyal]] en 1933 se construyió a [[Gara de Camín Reyal-Fuents Claras|gara nova]], a caballo de toz dos termins municipals.<ref name="gara">{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/X_37_83_112.pdf 75 años de la construcción de El Caminreal] Aldecoa Calvo, José Serafín. Xiloca, 37. 2009. Pach. 88-89</ref> O tramo [[Calatayú]]-[[Camín Reyal]] zarró en 1985 y actualment se mantiene la linia [[Zaragoza]]-[[Sagunto]], pasando per [[Teruel]]. La Estación estió clausurada en 1995, pero lo baixadero sigue en activo dica hue. En 2001 dentró en servicio lo trampo de la [[Autovía Mudéchar]] entre [[Zaragoza]] y [[Valencia]] u [[A-23]] a l'altura de Fuents Claras. Con a dentrada en funcionamiento en a suya totalidat en [[2008]] gran parte de lo trafico rodau pasa per esta vía, que transcorre paralela a la [[N-234]] pero un poquet mas luent de lo municipio. Pa dentrar u salir d'ella ye necesario desplazar-se dica [[Camín Reyal]] u [[Calamocha]].<ref>{{es}} [https://www.europapress.es/aragon/noticia-fomento-completa-autovia-mudejar-23-sagunto-zaragoza-apertura-tramo-calamocha-romanos-20080221124858.html Fomento completa la Autovía Mudéjar, A-23, entre Sagunto y Zaragoza, con la apertura del tramo Calamocha-Romanos] Europa Press. 21 de febrero de 2008</ref> Actualment lo lugar se troba situau en un de los prencipals eixes de transporte d'Espanya: lo Corredor [[mar Cantabrica|Cantabrico]]-[[mar Mediterrania|Mediterranio]], alto u baixo a metat de lo trampo [[Zaragoza]]-[[Teruel]]. Ye un corredor transversal que une per autovía (autovías A-23 y [[A-68]]) y ferrocarril l'este d'Espanya ([[Valencia]]) con o norte d'Espanya ([[Bilbao]] y [[Santander]]), pasando per [[Zaragoza]]. ;Carreteras * Con [[Teruel]] y [[Valencia]]: Autovía Mudeixar A-23 * Con [[Zaragoza]] y [[País Basco]]: Autovía Mudeixar A-23 y [[Autovía de l'Ebro]] A-68 * Con [[Madrid]]: Carretera Nacional N-211 ([[Mont-reyal (Teruel)|Mont-reyal]]-[[Alcolea del Pinar]]) y [[Autovía de lo Nord-este]] [[A-2]] * Con [[Cataluña]]: Carretera Nacional N-211 ([[Caminreal]]-[[Alcanyiz]]-[[Tarragona]]) ;Ferrocarril * Con [[Teruel]], [[Zaragoza]] y [[Valencia]]: Linia de meya distancia 49: [[Valencia]]-[[Teruel]]-[[Zaragoza]]-[[Uesca]], operada per la companyía [[Renfe]]. ;Autobús * Rota [[Zaragoza]]-[[Teruel]] (chestionada per la empresa concesionaria Grupo Jiménez) * Rota [[Zaragoza]]-[[Teruel]]-[[Valencia]]-[[Alicant]]-[[Murcia]] (chestionada per la empresa concesionaria Grupo Jiménez) * Rota [[Teruel]]-[[Mont-reyal (Teruel)|Mont-reyal]]-[[Guadalachara (Espanya)|Guadalachara]]-[[Madrid]] (chestionada per la empresa concesionaria Grupo Samar) == Economía == Tradicionalment las actividaz agropecuarias han constituyiu la base economica de la localidat, encara que en os zaguers anyos ha cambiau la tendencia, estando la industria y la construcción las prencipals actividaz de lo municipio.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201353/http://bonansa.aragob.es:81/iaest/fic_mun/pdf/44112.pdf Estadística Local de Aragón. Ficha territorial. Municipio: Fuentes Claras] Instituto Aragonés de Estadística (IAEST). 15 de mayo de 2018. Pach. 11</ref> === Sector primario === ;Agricultura Gran parte de lo termin municipal ye ocupau per zonas [[agricultura|agricolas]] con 3.334 hectarias (un 90,4% de lo total), de las cuals 346 son de [[regano]]. Lo prencipal cautivo ye lo dedicau a herbacios, con 2.934 hectarias (2.601 en secano y 333 en regano) y los fruitals ocupan 23 (20 en secano y 3 en regano). Destaca lo cautivo de cerials pa grano (trigo, cibada, centeno y hordio) y en menor medida leguminosas, trunfas, [[vinyal]]s y fruitals.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 Cursos de agua] Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 201-202</ref><ref name="bonansa.aragob.es">{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201353/http://bonansa.aragob.es:81/iaest/fic_mun/pdf/44112.pdf Estadística Local de Aragón. Ficha territorial. Municipio: Fuentes Claras] Instituto Aragonés de Estadística (IAEST). 15 de mayo de 2018. Pach. 14</ref> ;Pesca Dada la presencia d'abundants cursos d'augua ye frecuent la [[pesca]] de [[Salmo trutta|truita comuna]], [[gobio]], [[Parachondrostoma miegii|madrilla]], [[Barbus barbus|barbo]] y [[Procambarus clarkii|cangrillo americano u royo]] (lo cual ha desplazau a l'autoctono [[cangrillo de río]]), encara que mas pa lo autoconsumo y pesca esportiva, sin chenerar una industria piscicola.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 Cursos de agua] Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 73-74</ref> ;Ganadería Per lo que fa a la [[ganadería]] destaca lo bestiar porcino con unas 17.500 cabezas; le sigue l'ovino con unas 2.300 cabezas y la resta corresponde a aus y conellos. En total, unas 20.000 cabezas.<ref name="bonansa.aragob.es"/> === Sector segundario === [[Imachen:Poligindfc.jpg|thumb|Poligono industrial Azalenguas]] En os anyos 90 se construyió lo Poligono Industrial Azalenguas, situau a las afueras de lo nuclio urbano y a lo costau de la carretera cheneral N-234. La factoría mas important de lo mesmo ye una planta adedicada a la fabricación de components pa l'automoción (SMP Automotive Technologies), instalada en 2003, que actualment da emplego a uns 150 residents en a localidat.<ref>{{es}} [https://www.smp-automotive.com/en/global/teruel SMP in Teruel. A natural place to dream about] SMP Automotive</ref> Tamién i hai una fabrica de tubos de [[formigón]],<ref>{{es}} [https://www.preadrian.com/ Preadrian. Prefabricados de hormigón] Preadrian SL</ref> un taller de fustería metalica y unatro de fustería de fusta. === Sector terciario === La comarca fa parte de lo [[GR 160|Camín de lo Cit]], serie de rotas turistico-culturals que siguen los pasos que recorrió [[Rodrigo Díaz de Vivar]], Lo Cit Campiador, en o [[sieglo XI]].<ref>{{es}} [https://www.caminodelcid.org/ Camino del Cid. Un viaje por la Edad Media]</ref> En concreto la localidat fa parte de la clamada Rota de las Tres Taifas, entre [[Calatayú]] y [[Cella]] de 308&nbsp;km, que se puede recorrer total u parcialment a piet, en bicicleta u en auto. D'igual traza existen diferents itinerarios en bicicleta, en auto u caminando per los diferents espacios naturals de la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]]: vals, sierras, riberas, cerros, fuents, manantials y selvas. Lo municipio ye rodiau de destacaus eixemplos de l'arquitectura mudéchar a lo largo de los diferents municipios de la comarca de lo río Xiloca. A mas distancia se troban la ciudat medieval de [[Daroca]] y lo [[Castiello de Peracens]], toz dos a uns 35&nbsp;km de la población. Un poquet mas luent, a uns 70&nbsp;km, se troba la ciudat d'[[Albarracín]], famosa per la suya conchunto historico. Respective a espacios naturals ye destacable la reserva natural de la [[lacuna de Gallocanta]], a uns 30&nbsp;km, la mayor lacuna natural d'augua salada d'[[Europa]].<ref>{{es}} [http://www.rednaturaldearagon.com/reserva-natural/reserva-natural-de-la-laguna-de-gallocanta/ Reserva Natural de la Laguna de Gallocanta] Gobierno de Aragón</ref> Per lo que fa l'aloch, dende 2010 funciona l'hostal restaurant ''La Concordia'', situau a lo costau de la ilesia parroquial.<ref name="bonansa.aragob.es"/><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20191003091248/http://www.infohostal.com/guia/teruel/fuentesclaras/alojamiento/196302/hostalrestaurantelaconcordia.html Hostal Restaurant La Concordia] infohostal.com</ref> Tamién han surtiu cuantas casas rurals pa la practica de [[turismo rural]], en paralelo a la resta d'a comarca. == Simbolos == [[Imachen:Escudo de Fuentesclaras.svg|thumb|200px|Escudo de Fuents Claras]] [[Imachen:Bandera de Fuentesclaras.svg|thumb|200px|Bandera de Fuents Claras]] Fuents Claras tiene escudo y bandera oficials. Estioron adoptaus oficialment en 1993.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=479435654039 Decreto 190/1993, de 3 de noviembre, de la Diputación General de Aragón, por el que se autoriza al Ayuntamiento de Fuentes Claras, de la provincia de Teruel, para adoptar su escudo heráldico y bandera municipales] Boletín Oficial de Aragón. 12 de noviembre de 1993. Pach. 3998</ref> ;Escudo Cuadrilongo con base circular. En campo de gules (royo), con una fuent d'oro (2 canyos d'azur sobre ondas d'azur y archent) cargada d'una olma, de sinople (verda), con as radices d'azur, cargada, a la suya vegada, en o tronco, de la cifra «1663», de loro, y brochant una cinta con o Sinyal Reyal d'Aragón, cargada con a lechenda ''Fontes Clarae'', de sable (negro). A lo trucador, Corona Reyal Ubierta. ;Bandera En un panyo que las suyas proporcions son d'una longaria equivalent a tres meyos de l'amplaria. Lo espacio se distribuye en tres faixas: la primera roya y la tercera amariella, d'igual amplaria (8/36 cadaguna); la segunda u intermedia, de color azul (d'amplo 20/36), en a cual se colocan las suyas armas prencipals: una fuent d'oro (dos canyos d'azur sobre ondas d'azur y plata) situada en o centro de la bandera (inscrita en un rectanglo de 16/36 d'alto per 14/54 d'amplo), cargada d'una olma, de sinople, con as radices d'azur, cargada a la suya vegada, en o tronco, de la cifra «1663», d'oro, y brochant una cinta con o Sinyal Reyal d'Aragón, en a cual se reflecta la lechenda ''Fontes Clarae'', de sable. == Politica == === Gubierno municipal === ;Alcaldes en a Segunda Republica (1931-1936) {| class="wikitable" |- ! Período !! Alcalde !! Partido |- | [[1931]] || Pedro Manuel Pérez Fuertes<ref name="Enrique Esteban">{{es}} [https://www.elperiodicodearagon.com/aragon/2024/07/14/enrique-esteban-silenciado-alcalde-fuentes-claras-teruel-105594784.html Enrique Esteban, el silenciado alcalde de Fuentes Claras] García Gargallo, Manuel. El Periódico de Aragón, 14 de chulio de 2024</ref> || [[Partido Republicano Radical|PRR]] || style="width: 5px" bgcolor=#6f2da8 align="center" | |- | [[1931]]-[[1936]] || [[Enrique Esteban Julve]]<ref name="Enrique Esteban"/> || [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- |} ;Alcaldes en o periodo democratico (1979-actualidat) {| class="wikitable" |- ! Período !! Alcalde !! Partido |- | [[1979]]-[[1983]] || Antonio Sánchez Sanz<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20140306230615/http://www.seap.minhap.gob.es/es/areas/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/cargos_representativos/30_aniversario.html Treinta aniversario de las primeras elecciones municipales de la democracia] Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas (Gobierno de España)</ref> || [[Unión de Centro Democrático|UCD]] || style="width: 5px" bgcolor=#04A404 align="center" | |- | [[1983]]-[[1987]] ||Mariano Pérez Pellicer |[[Alianza Popular|AP-PDP-UL]] || style="width: 5px" bgcolor=#FFFF00 align="center" | |- | [[1987]]-[[1991]] ||Mariano Pérez Pellicer |[[Alianza Popular|AP]] || style="width: 5px" bgcolor=#FFFF00 align="center" | |- | [[1991]]-[[1995]] || Mariano Pérez Pellicer<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 252</ref> || [[Partido Popular de Aragón|PP]] || style="width: 5px" bgcolor=#0071BC align="center" | |- | [[1995]]-[[1999]] || Mariano Pérez Pellicer || [[Partido Popular de Aragón|PP]] || style="width: 5px" bgcolor=#0071BC align="center" | |- | [[1999]]-[[2003]] || Mariano Pérez Pellicer || [[Partido Popular de Aragón|PP]] || style="width: 5px" bgcolor=#0071BC align="center" | |- | [[2003]]-[[2007]] ||Joaquín Sánchez Romero || [[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- | [[2007]]-[[2011]] ||Joaquín Sánchez Romero || [[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- | [[2011]]-[[2015]] || Joaquín Sánchez Romero || [[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- | [[2015]]-[[2019]] || Mª Milagros Gracia Alfonso || [[Partido Aragonés|PAR]] || style="width: 5px" bgcolor=#EAC102 align="center" | |- | [[2019]]-[[2023]] || Diego Hernández Bernal || [[Partido Aragonés|PAR]] || style="width: 5px" bgcolor=#EAC102 align="center" | |- | [[2023]]- || Diego Hernández Bernal || [[Partido Aragonés|PAR]] || style="width: 5px" bgcolor=#EAC102 align="center" | |} ;Resultaus electorals {| class="wikitable" style="margin:0 auto" |- | colspan="13" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''<ref>{{es}} [https://www.datoselecciones.com/elecciones-municipales Elecciones municipales]</ref></center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partido''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011''' | align="right" | '''2015''' | align="right" | '''2019''' | align="right" | '''2023''' |- | bgcolor="#EAC102" | '''[[Partido Aragonés|PAR]]''' | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 2 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 2 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 3 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 3 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 3 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 7 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 4 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 7 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Partido Popular de Aragón|PP]]''' | bgcolor="#FFFF00" align="right" | - | bgcolor="#FFFF00" align="right" | 4 | bgcolor="#FFFF00" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - |- | bgcolor="#197E36" | '''[[Unión de Centro Democrático|UCD]]''' | bgcolor="#99CC66" align="right" | 7 | bgcolor="#99CC66" align="right" | - | | | | | | | | | | |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' |} == Servicios publicos == === Educación === La localidat tiene un centro educativo publico: lo CEIP Nuestra Sinyora de los Navarros, vinculau a lo CRA Goya de [[Caminreal]], con un total de 36 alumnos.<ref>{{es}} [http://cragoya.catedu.es/ Centro Rural Agrupado 'Goya']</ref> === Sanidat === I hai un consultorio, dependient de lo [[Servicio Aragonés de Salut]], y una [[botica]]. Depende de la Zona de Salut de [[Calamocha]] y de lo Hespital de [[Teruel]].<ref>{{es}} [http://www.mscbs.gob.es/ciudadanos/centros.do?metodo=realizarDetalle&tipo=centro&numero=124825 Detalle del centro] Ministerio de Sanidad, Consumo y Bienestar Social</ref> == Cultura == === Patrimonio arqueolochico === ;[[La Loma d'o Prau|Chacimiento de la Loma d'o Prau]] Se tracta d'un [[chacimiento arqueolochico]] de caracter urbano d'epoca [[Imperio Romano|imperial romana]], existent aproximadament entre los sieglos [[sieglo I|I]] y [[sieglo IV|IV]]. Ye situau chunto a lo linde con [[Lo Pueyo (Xiloca)|Lo Pueyo]], d'unas nueu hectarias de superficie. Habió de fundar-se a partir de l'abandono d'o poblau anterior en o [[Pueyo de Sant Esteban (chacimiento arqueolochico)|Pueyo de Sant Esteban]] de dito municipio, a tasament un kilometro de distancia. En superficie no conserva estructuras pero han aflorau diversos obchectos. Destaca un [[Piedra picada|sillar]] de arenisca, en que lo suyo frent tiene gravau una cabeza de toro u bue con fuellas de [[Acanthus mollis|acanto]], conservau en o [[Museu de Teruel]], asinas como una [[tésera]] d'hespitalidat, de [[bronce]] con forma de [[delfín]]. Tamién han aflorau tégulas y atras restas. Dito asentamiento son las restas d'actividat humana mas antigos existents en l'actual termin municipal. Podría identificar-se con l'antiga ciudat de ''Leonica'', mencionada en referencias documentals de l'Antiguidat.<ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/noticia.asp?notid=1030409&secid=3 La Loma del Prado, la desconocida urbe romana de Fuentes Claras] Diario de Teruel. 22 de febrero de 2021.</ref><ref>{{es}} [https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/escenarios/ciudad-romana-fuentes-claras_1461807.html La ciudad romana de Fuentes Claras] El Periódico de Aragón, 21 de marzo de 2021.</ref> ;Pedrera de ruellas de molín En as inmediaciones d'a [[Gara de Camín Reyal-Fuents Claras|gara de ferrocarril]] se troba una antiga [[pedrera]] de [[Ruello|ruellas de molín]] harinero. D'ella s'extrayeba toba volcanica, un tipo de [[roca ignia]] mas bien liuchera, suau a lo tacto y de consistencia porosa, idonia pa estar treballada. Ixo facilitaba la extracción, treballo en bloques de gran grandaria y transporte en distancias curtas. Per ixo tenió un papel relevant en aprovisionar los molins harineros d'a comarca, y posiblement tamién de materials pa la construcción. D'ella se fació eco lo [[Diccionario Madoz]] en 1847<ref name="Tomo VIII. Fuentes Claras"/> y mas abance la [[Enciclopedia Espasa]] en 1924,<ref name="Tomo XXIV. Fuentes Claras"/> per lo que estió en activo a lo menos entre los sieglos [[sieglo XIX|XIX]] y [[sieglo XX|XX]]. Con a plegada d'o ferrocarril y lo zarre d'os molins d'a comarca la pedrera perdió la suya razón de ser y estió abandonada; actualment tasament quedan cualques vestigios en superficie. === Patrimonio civil === ;[[Casa Gran de Fuents Claras|Casa Gran]] [[Imachen:Casa Grande Fuentes Claras.jpg|thumb|Casa Gran]] Ye l'edificio mas emblematico de l'arquitectura civil de la localidat, encara que podemos trobar atras viviendas populars. En [[1770]] perteneixeba a Joaquin Cayetano Cavero y Pueyo, IV Conde de Sobradiel (m. 1809), duenyo tamién en ixa epoca d'una gran extensión de terrenos rusticos repartidos per los lugars de Fuents Claras y Lo Pueyo. Ye un edificio civil senyorial de dos plantas y atico, construyiu en mampostería. En la planta prencipal presenta una portalada adintelada en [[piedra picada]] y cuatro balcones con reixa de forcha. Lo escudo nobiliario esta picau, no podendo reconoixer-se lo linache a lo cual representaba. En la planta superior y arredol de la casa se troban chicoz vanos que conforman lo palomar de la casa. En o [[sieglo XIX]] u prencipios de lo [[sieglo XX|XX]] se dividió l'edificio en dos familias, que cambioron la estructura orichinal de los vanos. La puerta prencipal fue encegada y s'ubrioron dos laterals, asinas como los balcons, que tamién estioron transformaus. Actualment una de las metaz (la mas amanada a la ilesia parroquial) ye propiedat de lo Concello y s'aspera adquirir l'atra parte pa levar a cabo la restauración de l'edificio como equipamiento municipal.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Casa_Grande_(Fuentes_Claras) Casa Grande (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> Fue declarau Molimento d'Interés Local per la corporación municipal lo 9 de mayo de 2008 de cara a la suya inclusión en o ''Catalogo d'o Patrimonio Cultural Aragonés''.<ref>{{es}} [https://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=314503730202 Anuncio del Ayuntamiento de Fuentes Claras (Teruel), aprobando definitivamente la declaración de Monumento de Interés Local de la Casa Grande] Boletín Oficial de Aragón. 2 d'aviento de 2008. Pach. 24.999</ref> ;[[Gara de Camín Reyal-Fuents Claras|Gara de ferrocarril]] [[Imachen:Estacion Caminreal - Roberto Abizanda.jpg|thumb|Gara Camín Reyal-Fuents Claras]] Estación ferroviaria d'estilo racionalista, construyida en 1933 seguntes disenyo de l'arquitecto madrilenyo [[Luis Gutiérrez Soto]] con motivo d'a obridura d'a linia Zaragoza-Camín Reyal.<ref name="gara"/> O cuerpo de l'edificio ye situau en o termin municipal de [[Camín Reyal]], pero os terrenos perimetrals d'a estación se troba a caballo de toz dos municipios. De feito portó o nombre de ''Caminreal'' dica calendatas reciens, cuan estió rebautizada como ''Caminreal-Fuentes Claras''. L'edificio destaca per la suya modernidat, combinando elementos d'o racionalismo arquitectonico alavez vichent con atros d'aire popular como fronteras encaladas, bandas de rechola royisca, teixa curva u fusterías en verda. Tot ixo da a l'edificio un marcau accento local, integrau en o paisache y a la vegada moderno y innovador. Estió un important activo pa lo desarrollo economico y social amás d'un estratechico nyudo de comunicacions que en os [[anyos 50]] y [[anyos 60|60]] d'o [[sieglo XX]] emplegó a mas de cient treballadors, pros d'éls residents en o cercano barrio de San Salvador (Lo Santo). En zarrar-se la linia Calatayú-Camin Reyal en 1985 dentró de decadencia dica clausurarse en 1995. Estió declarada en 2007 Bien Catalogado d'o Patrimonio Cultural Aragonés. En 2019 estió designada como una d'as siedes d'o futuro [[Museo d'o Ferrocarril d'Aragón]] y se preveye la suya rehabilitación pa tal finalidat.<ref>{{es}} [https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/opinion/caminreal-fuentes-claras_1445990.html Caminreal-Fuentes Claras. Los trámites del futuro Museo del Ferrocarril de Aragón siguen adelante] El Periódico de Aragón. 23 de noviembre de 2020</ref> ;Centro de Comunicacions Calamocha-VOR [[Imachen:VOR Calamocha-Fuentes Claras 1.jpg|thumb|Centro de comunicacions Calamocha-VOR]] Estió construyiu en 1959 per lo Ministerio de l'Aire d'Espanya) como centro de comunicacions pa la navegación aeria, en substitución de l'existent dica alavez en Calamocha.<ref>{{es}} Boletín Oficial del Ministerio del Aire. 5 de setiembre de 1959</ref> L'edificio aculle las instalacions aeronauticas d'o centro de comunicacions, lo radiofaro omnidireccional (VOR) y lo equipo mesurador de distancia (DME), funcionando de traza automatizada.<ref>{{es}} [https://ourairports.com/navaids/cma/calamocha_VOR-DME_YE/ Our Airports. Calamocha VOR-DME]</ref> Ye adscrito a [[AENA]] y la suya actividat la regula actualment lo [[Ministerio de Fomento d'Espanya|Ministerio de Fomento]].<ref>{{es}} Boletín Oficial del Estado (BOE). Real Decreto 195/2019, de 22 de marzo, por el que se modifican las servidumbres aeronáuticas del VOR y centro de emisores y receptores de Fuentes Claras y se establecen las correspondientes al DME de Fuentes Claras (Teruel). 1 de mayo de 2019</ref> Tamién estió ubicau l'observatorio meteorolochico dica 1985, anyo en que tornó en Calamocha. Allí estió an se rechistró lo récord de –30&nbsp;°C de [[17 d'aviento]] de [[1963]], un d'os tres vértices d'o denominau ''Trianglo de chelo'' u ''Trianglo d'o frío'', d'o cual los atros dos son [[Teruel]] y [[Molina d'Aragón]] ([[Provincia de Guadalachara|Guadalachara]]).<ref>{{es}} [https://elpais.com/espana/2021-01-16/el-triangulo-de-hielo-donde-los-termometros-bajan-de-20-al-menos-una-vez-por-decada.html El Triángulo de hielo, donde los termómetros bajan de –20 ºC al menos una vez por década] El País, 17 de chinero de 2021</ref> ;[[Palomar de Fuents Claras|Palomar circular]] [[Imachen:Palomar.Fuentes_Claras.jpg|thumb|Palomar circular]] Situau a la dentrada de lo lugar dende l'acceso dende la carretera cheneral, lo palomar ye una torre de planta circular construyida en mampostería, reservando-se las piedras mas grans pa enmarcar la dentrada de la puerta, la cual ye adintelada con [[cabecero]] de fusta. Conserva lo enlucido de argamasa orichinal. Tiene tres plantas, la inferior como almadazén y las dos superiors, a las cuals s'accede per medio d'escaleras de fusta, destinadas a la función de palomar. Podría datarse arredol d'o [[sieglo XVIII]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/5967.pdf Palomares en el sur de Aragón. Las tierras del Jiloca] Souto Silva, Mercedes. El Patrimonio olvidado, 2. 2004. Pach. 113</ref> ;Peirón de la Piedra Plana Ye un [[peirón]] de piedra, formau per una grada de solo escalón, basa y un solo cuerpo que alberga tronco y edículo. Este zaguer ye una capiella an se podeba leyer la dedicatoria y lo nombre de lo feneixiu (totalment ilechible en l'actualidat). Coronado en forma de piramide rematada con una bola, mide uns 2 metros en total. Desconoixemos la suya calendata d'erección, encara que podría estar en bel momento d'o [[sieglo XIX]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/1097.pdf Los peirones en las comarcas del Jiloca y Campo de Daroca] Emilio Benedicto Gimeno, Emilio; Esteban Guillén, Pilar (coord.). El Patrimonio Olvidado, 1. 2002. Pach. 47</ref> ;Fuent de piedra Situada en a carrera de lo mesmo nombre, con dos canyos y cubierta con un arco de piedra, se troba liucherament deprimida y pa acceder a ella ye necesario baixar uns escalones. Amaneixe mencionada en 1882, encara que segurament ha d'estar muito anterior.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/bases%20datos/Biblio%20electro/Jiloca.pdf Itinerarios del río Ebro y de todos sus afluentes: Río Giloca. Afluente del Jalón] Madrid: Imp. Fortanet, 1882. Pach. 437</ref>. Ye citada en o [[sieglo XIX]], encara que puede estar muito anterior. No ye la fuent orichinal, pus fue cambiada d'ubicación en os [[decada de 1990|anyos 90]] pa facilitar lo paso de lo trafico rodau.<ref>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-TER-025-112-010/Fuente.html#.XZR13RQp6po Fuente (Fuentes Claras)] Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés. Gobierno d'Aragón</ref> ;Reloch de sol Se troba en a frontera d'un domicilio particular, situau en a Carrera San Pedro numero 12. Data de 1887 y se tracta d'un reloch cuadrangular con adorno semicircular radial en a parte superior. Ye esgrafiado sobre yeso, en colors blancas azulados. En a franja superior se leye la inscripción ''AÑO 1887'' y contino ''SESESMD''. I hai dos reloches de sol mas en a población en senglas fronteras de fincas particulars, pero de calendatas muito recients (un de 2010 y unatro sin fechar, pero d'epoca semellant).<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Reloj_de_sol_(Fuentes_Claras) Reloj de sol (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> ;Monumento a la bicicleta Se tracta d'una escultura contemporania clamada ''La bicicleta de Julia Berna'', creyada en fierro en forcha con forma de bicicleta gigante, obra d'o escultor José Azul.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Azul,_José José Azul] Xilocapedia</ref> Estió colocada en 2019 en a rotonda de dentrada a la población, dende lo esbarro d'a carretera cheneral N-234. Ye lo primer elemento que se veye en dentrar en a población, alusivo a la fama que tienen los lugareños como usuarios de dito meyo de transporte.<ref>{{es}} [http://www.esculturaurbanaaragon.com.es/pfuentesclaras2.htm La bicicleta de Julia Bernia] Aragón. Escultura urbana</ref> === Patrimonio industrial === ;[[Molín de Fuents Claras|Molín harinero]] [[Imachen:Molino.Fuentes.Claras.jpg|thumb|Molín harinero]] Fue construyiu con anterioridat a [[1555]]. En [[1731]] perteneixeba a José Latorre Alava, hidalgo vecin de [[Burbaguena]], qui lo logaba a moliners profesionals. Se tracta d'un molín de la tipolochía de contrabalsa. Construyiu en mampostería, tapial y rechola, seguntes diversas reparacions. Presenta cuatro carcavos, de diferent factura, uns realizaus en sillería y atros con os sillars menos regularizaus. Poseye una vivienda anexa, a la cual s'accede per un porche de dentrada, baixo lo cual se troba un arco de meyo punto de sillería, muito modificau. La resta de la construcción alterna tapial y mampostería. Conserva en o suyo interior la maquinaria tanto de lo molín como de la fabrica de luz. Esta zaguera instalación fue creyada en o [[sieglo XX]] pa levar la electricidat a la fabrica de farinas de [[Bello]], que yera de los mesmos propietarios. Deixó de funcionar a prencipio de los [[decada de 1980|anyos 80]].<ref>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-TER-025-112-013/Molino.html#.XZR1qBQp6po Molino harinero (Fuentes Claras)] Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés. Gobierno de Aragón</ref> ;Lavador de lanas Antigo complexo industrial dedicau a lo [[lavador|lavau]] d'a [[lana]], construyiu a primers d'o [[sieglo XVII]] a resultas d'o surtimiento d'a industria lanera en a comarca. Yera situau en o camín entre Fuents Claras y Lo Pueyo, localidat de l'actual termin municipal de Calamocha. Teneba unas dos hectarias d'extensión y s'extendeba en gran parte per la localidat vecina, encara que mas amán d'o casco urbano fuentesclarino. Pa la suya construcción se prenioron materials d'o vecino chacimiento romano de [[La Loma d'el Prau]]. Las suyas instalacions incluyiban toz los servicios pa lo procesau d'a lana: pesau y almacenaje, estibado, caldera pa escaldau y pilas de lavau, zonas pa estirau y ixugau, amás d'atras estancias (tallers, almagacenes, aloch, minchadors, etc.). S'ubicaba a lo costau d'o río Jiloca, que la suya augua yera necesaria pa tot lo proceso. Plegó a tener un centenar d'emplegaus en o [[sieglo XVIII]]. Estió activo dica prencipios d'o [[sieglo XIX]], cuan la [[Guerra d'o Francés]], la [[Primera Guerra Carlista]] y la emerchent industria d'o algodón en [[Catalunya]] afectoron a lo comercio lanero local. Enta 1850 ya no funcionaba y estió abandonau, quedando tan solo unas pocas ruinas en superficie.<ref>{{es}} Emilio Benedicto, Carlos Bonilla: «El lavadero de El Poyo del Cid.» ''Los lavaderos de lana'' (Comarca del Jiloca, 8). 2010. Pach. 23-50</ref> === Patrimonio militar === ;Ciudadela Arredol de l'actual ilesia parroquial quedan restas d'una especie de fortaleza de la cual se conservan un muro de 30 metros de longaria y 4 d'altaria. Fue mandada construyir per [[Chaime II d'Aragón|Chaime II]] en [[1337]] como defensa contra las invasions castellanas. Ye realizada en sillars de grans dimensions, en o que quedan cuantas saeteras bien visibles en a suya cara interna y tasament apreciables en a parte externa de lo muro, amás d'un lichero talut en a base. En o suyo recinto s'incluyiba una torre con barbacana. En 1361 [[Pero IV d'Aragón|Pero IV]] tornó a ordenar obras en o recinto. Dimpués de la Guerra de los Dos Peros quedó muito danyada, autorizando lo arzobispo de Zaragoza la construcción d'una torre campanar en o castiello.<ref>{{es}} [https://www.castillosnet.org/fortificacion.php?r=TE-CAS-082 Ciudadela de Fuentes Claras] Castillos de España</ref> Actualment lo recinto fa parte de la ilesia parroquial, que se construyió mas tarde. La torre de la fortaleza se convirtió en o campanar, encegando-se las saeteras y eliminando las almenas, pa cubrir-se con un [[chapitel]]. Ye construyida en mampostería con refuerzo de sillars en as cantonadas, conserva l'alféizar d'una buharda y finestras semicirculars. === Patrimonio relichioso === ;[[Ilesia de Sant Pero de Fuents Claras|Ilesia parroquial de San Pero]] [[Imachen:Iglesia_fuentes_claras.JPG|thumb|Ilesia parroquial de San Pero]] Edificio gotico-renascentista, construyiu en o [[sieglo XVI]].<ref>{{es}} «Fuentes Claras. Iglesia de San Pedro.» ''Inventario Artístico de Teruel y su provincia''. Servicio de Publicaciones del Ministerio de Educación y Ciencia, 1974. Pach. 217-218</ref> La primera noticia que se tiene ye de [[1567]], cuan lo visitador arcebispal mandó enladriellar-la.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/3943.pdf Noticias sobre la construcción de iglesias en el noroeste de la provincia de Teruel (siglos XVII-XVIII)] Carreras Asensio, José María. Serie Monografica, 15. 2003. Pach. 214-217</ref> Ye construyida en mampostería y cantería, ubicada sobre las ruinas de l'antiga ciudadela. Presenta una sola nave de tres trampos y capiellas entre contrafuertes. La cubierta ye una [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de crucería estrelada con arandelas de fusta policromada de lo [[sieglo XVII]]. Lo capitero ye poligonal y se cubre tamién de la mesma forma. La cubierta ye de crucería estrelada con arandelas de fusta policromada de lo [[sieglo XVII]] y lo capitero ye poligonal, cubierta con a mesma [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] que lo trampo adchacent de la nave mayor. La torre presenta dos cuerpos de piedra. En [[1699]] se coronó con un nuevo [[chapitel]] a cargo de lo mayestro d'obras de [[Madrit]] Juan Antonio Aparicio. Per ixo presenta una estetica barroca castellana, distinta a la de la resta de la comarca.<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/963.pdf Noticias sobre las torres de Olalla, Peralejos, Báguena, Fuentes Claras y Ferreruela de Huerva] Carreras Asensio, José María. Xiloca, 27. 2001. Pach. 57-60</ref> De comienzos de lo [[sieglo XVII]] ye lo retablo de la Virchen de lo Rosario, en o cual debió treballar lo escultor navarro Miguel Sanz (m. 1623). D'a mesma epoca ye un retablo manierista, con imáchens de [[Santa Ana]] y [[Sant Bertolomeu]]. Chunto a él, en o costau de la epistola, se conservan las imáchens dieciochescas de [[Santa Lucia]], [[Fabián I|Sant Fabián]] y [[Sant Sabastián mártir|Sant Sabastián]]. L'organo fue construyiu per lo mayestro organero navarro Bartolomé Sánchez (m. 1743) en 1724. La portalada de l'edificio ye sencilla, de dos cuerpos. Ye diferent a las habituals de la epoca y sería producto d'una reforma posterior. Sirvió de modelo a la de la ilesia parroquial de [[Camín Reyal]], ya en o [[sieglo XVIII]]. En o costau ezquierdo de la portalada se puet apreciar la inscripción ''Año 1663 / se plantó la olma''. Dende calendata immemorial la portalada yera flanqueada per dos olmos centenarios (''las olmas''). Toz dos fuoron atacaus per una malotía y, dimpués de consulta popular, tallaus en 1989 y substituyius per arbols chóvens. En o lateral dreito se troba una chicota construcción que da acceso a lo espacio de lo fosal antigo, de lo como encara se conserva lo muro de sillería que marguina este costau de la ilesia.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Iglesia_parroquial_de_Fuentes_Claras Iglesia parroquial de Fuentes Claras] Xilocapedia</ref> ;[[Ermita de la Virchen de los Navarros]] [[Imachen:Ermitadelosnavarros.jpg|miniaturadeimagen|Ermita de la Virchen de los Navarros]] Datada en o [[sieglo XVII]].<ref>{{es}} «Fuentes Claras. Ermita de la Virgen de los Navarros.» ''Inventario Artístico de Teruel y su provincia''. Servicio de Publicaciones del Ministerio de Educación y Ciencia, 1974. Pach. 218-219</ref> Construyida en mampostería, en as afueras de lo casco urbano y mugant con a carretera cheneral, d'una sola nave cubierta con [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de meyo canyón con lunetos. Lo suyo capitero ye poligonal y ye aliniada con dos edificios laterals. Tiene decoración de estucos. La portalada, con arco de meyo punto de rechola baixo una ringlera de esquinillas, ye coronada per la imachen de la virchen en ceramica contemporania.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ermita_de_la_Virgen_de_los_Navarros_(Fuentes_Claras) Ermita de la Virgen de los Navarros] Xilocapedia</ref> Inicialment se clamó Virchen d'o Camín, en trobar-se la Ermita a lo costau d'o Camín Reyal que uniba Zaragoza y Teruel; dimpués estió clamada de la Fuent, per la cual regaba l'hortal cercano; y finalment, d'os Navarros. Sobre lo zaguer cambio de nombre i hai cuantas lechendas populars. Seguntes un, fue a proposito d'uns navarros que de camín a Valencia entablaron una baralla y resultoron ferius, pero estioron aduyaus per la Virchen a recuperar la salut y dotoron a la ermita d'asaber-las limosnas. Unatra teoría charra d'unatra baralla, tamién de navarros, que gracias a la intercesión de la Virchen se privó la muerte de la filla a mans de su [[pai]].<ref>{{es}} [https://books.google.es/books?id=m3NJAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Aragón, Reyno de Christo, y dote de Maria Santissima] Faci, Roque Alberto. Imprenta de Joseph Fort. Tomo I. 1739. Pach. 319-321</ref><ref>{{es}} [http://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/handle/20.500.11938/80359/b12783973.pdf Novenario para implorar el patrocinio de Maria Santisma, virgen y Madre de Dios, que baxo el titulo de Nra. Sra. de los Navarros se venera en el lugar de Fuentes Claras] Ibáñez de Jesús María, Joaquín. Oficina de Francisco Magallon, 1789. Pach. 6-7</ref> Finalment, unatra versión diz que uns navarros furtoron la Virchen de la ermita y fuyioron; cuan ya heban marchau d'o lugar s'aturoron pa reposar y paroron cuenta que la imachen heba desapareixiu: miraglosament la Virchen se trobaba de nuevo en a ermita.<ref>{{es}} [http://etno.patrimoniocultural.aragon.es/somerondon/fuentesclaras/leyenda.htm Fuentes Claras. Leyenda sobre la Virgen de los Navarros] Inmaculada Carné, Laura Pérez y Luis Pérez. Fondo documental de Somerondón. Asociación Universitaria Aragonesa de Folclore Aragonés, 1994</ref> En [[1789]] lo relichioso fuentesclarino [[Joaquín Ibáñez de Jesús y María]] l'adedicó a la Virchen un novenario y uns goyos de devoción.<ref>{{es}} [http://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/handle/20.500.11938/80359/b12783973.pdf Novenario para implorar el patrocinio de Maria Santisma, virgen y Madre de Dios, que baxo el titulo de Nra. Sra. de los Navarros se venera en el lugar de Fuentes Claras] Ibáñez de Jesús María, Joaquín. Oficina de Francisco Magallon. 1789. Pach. 9-24</ref> ;[[Ermita de Sant Remón de Fuents Claras|Ermita de Sant Remón Nonato]] [[Imachen:ErmitaSanRamon.jpg|miniaturadeimagen|Ermita de Sant Remón]] Edificio d'una sola nave y de chicotas proporcions, situau dentro de lo casco urbano en o barrio de Sant Ramón. Estió donada en [[1726]] a lo Concello per los suyos constructors y segurament se construyió en calendatas immediatament anteriors. Se tracta d'una sala rectangular, con un abside poligonal poco pronunciau cubierto per una [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] d'ariesta y tellau a dos auguas. La frontera ye de sillería y la dentrada presenta un arco de meyo punto de sillería.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ermita_de_San_Ramón_Nonato_(Fuentes_Claras) Ermita de San Ramón Nonato] Xilocapedia</ref> Lo 23 d'agosto de 2010 lo Concello la declaró Monumento d'Interés Local de cara a la suya inclusión en o Catalogo d'o Patrimonio Cultural Aragonés.<ref name="MIL">{{es}} [https://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=548520493838 Anuncio del Ayuntamiento de Fuentes Claras, relativo a la declaración de monumento de interés local] Boletín Oficial de Aragón, 15 de setiembre de 2010. Pach. 21.547</ref> ;[[Ermita de Sant Salvador de Fuents Claras|Ermita de Sant Salvador]] [[Imachen:Ermita San Salvador (Fuentes Claras).jpg|miniaturadeimagen|Ermita de Sant Salvador]] Construcción popular de calendata incierta (tal vegada entre lo [[sieglo XVIII]]), tamién conoixida como Lo Santo y situada en o barrio homonimo. Presenta una sola nave y ye cubierta a dos auguas. Presenta un sencillo arco rebaixau de dentrada, sobre lo cual se disposa una ringlera de rechola [[a la manganeta]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ermita_de_San_Salvador_(Fuentes_Claras) Ermita de San Salvador] Xilocapedia</ref> Lo 23 d'agosto de 2010 lo Concello la declaró Monumento d'Interés Local de cara a la suya inclusión en o Catalogo d'o Patrimonio Cultural Aragonés.<ref name="MIL"/> ;Ermita de Sant Marcos Una cuatrena ermita, la de Sant Marcos, fue construyida de nueva planta en [[1988]]. Ye situada en as lomas de Valdellosa, a uns cinco kilometros de la localidat, y ye actualment lo puesto de destín de la romería que tradicionalment se celebra en abril y que dinantes teneba per destín la ermita de Sant Esteban, de lo Pueyo.<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 254</ref> === Patrimonio viario === ;Camín Reyal Antigo trazau viario que transcorre de norte a sud d'o termin municipal, entre a carretera cheneral ([[N-234]]) y a [[Autovía Mudéchar]] ([[A-23]]). Os suyos oríchens podrían remontar-se a epoca romana en formar parte d'o trazau de l'antiga calzada entre Saguntum (Murviedro) y Bilbilis (Calatayú) o [[Caesaraugusta]] ([[Zaragoza]]), u a existén entre Laminium ([[La Mancha]]) y a mesma Caesaraugusta.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia] Carlos Casas Nagore: historiasdecarreteras.com, 2020. Pach. 160-161</ref> En epoca medieval estió conoixiu como Camín Reyal y estió una d'as prencipals caminos de transito y transporte de mercaderías, estando entre sieglos a rota mas dreita entre [[Teruel]] y [[Zaragoza]]. Luego quedó obsoleto con a construción d'a N-234 y estió desaparexendo en estar sustituyiu por nuevas carreteras u absorbiu por istas.<ref name="xiloca.org"/><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia] Carlos Casas Nagore: historiasdecarreteras.com, 2020. Pach. 6-7</ref> En Fuens Claras se conserva o suyo trazau integro, en gran parte lixeramén engudronau. En o cruce con o camino ta [[Rubiuelos (Xiloca)|Rubiuelos]] se construyió a Ermita de la Virchen de los Navarros, antes mas conoixida como Virchen d'o Camino por aber-se devantau a lo costau d'o Camín Reyal. En atros dos cruces funcionoron senglas ventas ta l'atención de viacheros y transporte: una, conoixida como ''Venda d'o francés'', en o camino que desemboca en a [[N-211]]<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Venta_1_(Fuentes_Claras) Venta 1 (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> y unatra, conoixida como ''Venda de Fuens Claras'', en o cruce d'o camino ta [[Bañón]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Venta_2_(Fuentes_Claras) Venta 2 (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> Con a cayedura en desuso d'o Camín Reyal totas dos deixoron de funcionar como tals y se troban en un abanzau estau de ruina.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia] Carlos Casas Nagore: historiasdecarreteras.com, 2020. Pach. 47</ref> ;Vía verda Las vías verdas son camins naturals pa uso peatonal u ciclista, reutilizando antigos trazaus ferroviarios pa convertir-los en senderos de caracter turistico y cultural.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20220524090149/http://www.ffe.es/viasverdes/principal.asp Vías Verdes] Fundación de los Ferrocarriles Españoles (FFE)</ref> En Fuents Claras transcorre de norte a sud d'o termin municipal y en paralelo a l'actual vía ferroviaria entre [[Valencia]] y [[Zaragoza]]. Forma parte d'a Vía verda Santander-Mediterranio, que escurre entre [[Santander]] y [[Valencia]], trazada aprofitando lo trazau d'antigas linias ferroviarias.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221028215907/https://www.mapa.gob.es/es/desarrollo-rural/temas/caminos-naturales/caminos-naturales/sector-noroeste/santander-mediterraneo/default.aspx Camino Natural Santander-Mediterráneo] Ministerio d'Agricultura, Pesca y Alimentación</ref> En Fuents Claras la Vía verda transcorre acondicionando la viella Linia Calatayú-Valencia; en concreto, lo tramo entre [[Calatayú]] y [[Caminreal]], activo entre 1901 y 1985. Remató d'executar-se en 2022, estando un d'os zaguers d'a Vía verda Santander-Mediterranio en acabar-se. Antiparte d'a suya valor historica y natural, la Vía connecta y vertebra atras rotas de caracter turistico ya presents en o lugar y la comarca.<ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/comarcas/finalizan-las-obras-del-camino-natural-mas-largo-de-europa-a-su-paso-por-la-comarca-del-jiloca Finalizan las obras del camino natural más largo de Europa a su paso por la comarca del Jiloca] Diario de Teruel, 6 de setiembre de 2022</ref> === Entidaz culturals === * Asociación Cultural Alborada * Asociación Amas de Casa Virchen de los Navarros * Club de Chubilaus Sant Marcos === Confrairías === Amás de l'actual Confrairía de la Sangre de Cristo<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Cofradía_de_la_Sangre_de_Cristo_(Fuentes_Claras) Cofradía de la Sangre de Cristo (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> existioron dica tres [[cofadría relichiosa|confrairías]] mas: Confrairía de lo Santismo Sacramento ([[sieglo XVII]]), Confrairía de la nuestra Sinyora de los Navarros (sieglos [[sieglo XVIII|XVIII]]-[[sieglo XX|XX]]) y Confrairía de lo Sagrau Corazón de Chesús ([[sieglo XVIII]]). === Festividaz y tradicions === La diferents festividaz de Fuents Claras son planificadas y organizadas a lo largo de l'anyo per una Comisión de Fiestas de caracter permanent, integrada per vecins de la población de traza rotatoria y coordinada con o Concello. ;Fiestas patronals en honor de la Virchen de los Navarros Las fiestas mayors de lo lugar se celebran en honor de la Virchen de los Navarros. Se celebran en setiembre y son una de las zagueras de la comarca: los días prencipals son lo 7 y 8 de dito mes y estando lo día gran este zaguer. Lo suyo acto central ye la procesión a la Ermita de la Virchen de los Navarros, amás d'un gran numero d'actos ludicos y festivos.<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/teruel/2015/09/04/judias-espuma-y-ninos-con-tijeras-abren-los-actos-en-fuentes-claras-261908.html Judías, espuma y niños con tijeras abren los actos en Fuentes Claras] Heraldo de Aragón. 4 de setiembre de 2015</ref> Ye tradicional y emotivo lo canto de las albadas en a medianoche de lo [[7 de setiembre]], en a viespra de la festividat de la Virchen de los Navarros. En a denominada zona de ''la costerilla'' s'interpreta una copla mirando enta la ilesia. En rematar se tanye un estribiello, nomás con trastes. Canta tot aquel que tienga motivo u quiera dar gracias a la Virchen.<ref>{{es}} [http://etno.patrimoniocultural.aragon.es/somerondon/fuentesclaras/albadas.htm Fuentes Claras. Albadas 8 de septiembre] Inmaculada Carné, Laura Pérez y Luis Pérez. Asociación Universitaria Aragonesa de Folclore Aragonés. 26 de febrero de 1994</ref><ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/2492.pdf Albadas a Nuestra Señora de los Navarros (Fuentes Claras)] Pérez Pérez, Isabel. Cuadernos del Jiloca, 15. 2002. Pach. 117-120</ref> ;Romería de los Penitents Las referencias mas antigas datan de [[1674]]. Lo segundo domingo de mayo los vecins acuden en romería a la localidat vecina de [[Villalba de los Morals]]. La organiza la Cofradía de la Sangre de Cristo,<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/200.pdf La Cofradía de la Sangre de Cristo de Fuentes Claras] Benedicto Gimeno, Emilio. Cuadernos del Jiloca, 10. 1997. Pach. 51-68</ref> que ye la que prene protagonismo en toz los actos. Acude en pleno y varios son los personaches destacaus: lo prior, lo listero, lo mayordomo, l'abanderau, los alumbradores u los cofrades; asinas como los actos: cortesías, obligacions, pasar lista en o nombradero, etc. Actualment la componen 182 cofrades y 61 chirmanas, estando l'acto seguiu per toz los vecins y gran cantidat de visitantes. Cada anyo s'encarga un prior d'organizar la fiesta, él ye lo que prepara [[chicolate]] y pastas pa los cuals acuden per lo maitín a Villalba. Lo cargo de prior ye asignau anyalment a lo cofrade mas antigo que, dimpués de fer lo suyo redolín, no podrá repetir. Lo se encarga de cobrar las cuotas, levar la imachen de lo Cristo en a procesión, iluminar la capiella en os feneiximientos de los cofrades y nombrar seis alumbradores pa l'enrueno, y de dar la fiesta en Villalba. La procesión sale en romería a las ueito de lo maitín enta Villalba, dimpués de lo volteo de campanas. Los cofrades salen dica lo barrio de Sant Salvador, con a imachen de lo nuestro Sinyor con a Cruz y la Dolorosa. La chent les acompanya dica la ermita y éls siguen en procesión enta Villalba. La confrairía, a traviés de lo denominau listero (siempre la mesma persona, ye un cargo que pasa de pais a fillos, dentro de la mesma familia), pasa lista en o puesto conoixiu como ''lo nombradero''. Este puesto, cuan se sale per lo maitín de Fuents Claras, ye en a zona de Peñarrubia, amán de Villalba (en tornar de Villalba lo nombradero ye en a ermita de Sant Salvador, en o barrio de Lo Santo), antes de dentrar a lo lugar y formar en procesión. Han d'estar toz los cofrades y nomás se sincusa ''per delito de malotía''. Lo zaguer que s'ha apuntau (mocez y chóvens) ye l'en primeras en salir a la procesión (en estar nombrau), y asinas per orden d'inscripción dica lo zaguer que ye lo prior (lo mas viello de toz), que se coloca entre la Virchen y lo Cristo. En Villalba son recibius per los vecins, que asperan con as imáchens relichiosas. Chuntos sienten misa y se minchan lo chicolate con bunyuelos preparau per lo prior.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Romería_de_los_Penitentes_(Fuentes_Claras) Romería de los Penitentes (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> ;Romería a la Ermita de Sant Marcos Lo sabado mas proximo a lo día de Sant Marcos ([[25 d'abril]]) s'acude en romería a la ermita de Lo Santo. Este día ye conoixiu como Romería u Día de lo Cerro. ;Atras tradicions En zagueras s'ha recuperau la celebración de fogueras per Sant Antón ([[17 de chinero]]) per barrios u grupos de vecins, levando la lenya los propios interesaus. En o rescaldo de las fogueras se rustiban trunfas, productos de lo cochín que se mataba en casa y vin con figas. Atras calendatas de fogueras yeran per Santa Lucia ([[13 d'aviento]]) y la vispra de Sant Blas ([[3 de febrero]]). Antes mas se celebraban los [[carnaval]]s, que igual que en atros lugars de la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]], duraban dica tres días. Se caracterizaban per la existencia d'un personache denominau ''lo cagarrutero'' dimpués de lo cual correban los zagals per las carreras de la localidat. Pa San Juan ([[24 de chunio|24 de chunyo]]) los mozos plantaban un [[Populus nigra|chopo]] en o frontón y per la nueit se les meteban flors y cardos a las mozas, asinas como bel ramo de ciresas. Pa Sant Pero se meteba una enramada en forma de arco con ramas y unas vigas en a puerta de la ilesia. === Gastronomía y patrimonio agroalimentario === La gastronomía local ye representada per los productos de mayor renombre de la comarca: lo [[Crocus sativus|zafrán]], lo [[Pernil de Teruel|pernil]], lo [[Ternasco d'Aragón|ternasco]] y la [[Borago officinalis|borraja]]. ;Zafrán de lo Xiloca Lo suyo cautivo se restrinche a terrenos con condicions muito precisas: altaria meya entre 900 y 1.100 metros, preferentment [[Calsinera|calizos]] y bien drenaus. Fuents Claras y la val de lo Xiloca reunen estas condicions y entre sieglos estió una de las prencipals rechions productoras de lo país. Entre lo [[sieglo XX]] la emigración de lo campo a la ciudat, la competencia de colorantes artificials y zafrans de baixa calidat y pre provocoron la suya desaparición cuasi total, pero en os zaguers decenios s'ha recuperau la suya producción y mira d'obtener de la [[Unión Europea]] la reconoixencia como [[Denominación d'Orichen Protechida]].<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/2014/05/04/hace_siglo_aragon_producia_000_kilos_azafran_mas_que_ahora_285726_300.html Hace un siglo, Aragón producía 36.000 kilos de azafrán mas que ahora] Heraldo de Aragón. 4 de mayo de 2014</ref><ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/2017/11/11/de-200-000-euros-kilo-precio-frena-expansion-del-azafran-teruel-1206115-300.html De 3.200 a 1.000 euros el kilo: el precio frena la expansión del azafrán en Teruel] Heraldo de Aragón. 11 de noviembre de 2017</ref> ;Pernil de Teruel La [[Denominación d'Orichen Protechida|Denominación d'Orichen]] [[Pernil de Teruel]] naixió en 1984 y estió la primera d'estas caracteristicas en [[Espanya]]. La zona de producción ye formada per los termins municipals de la provincia que la suya altitut meya no sía inferior a 800 metros, entre los cuals se troba Fuents Claras. Proviene de la selección de las razas de cochín blanco Landrace, [[Large white|Large White]] y [[Duroc (raza porcina)|Duroc]]. Ye un jamón de gusto suau, con o punto chusto de sal y un percentache important de grasa intramuscular.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20191022053511/http://jamondeteruel.com/es/ Jamón de Teruel. Denominación de origen protegida] Jamón de Teruel. Denominación de origen protegida</ref> ;Ternasco d'Aragón Per [[Ternasco d'Aragón]] s'entiende tota aquella carne de cordero certificada per lo Consello Regulador de la Indicación Cheografica Ternasco d'Aragón, procedent de cinco razas autoctonas: [[uella ansotana|ansotana]], [[Uella maellana|maellana]], [[rasa aragonesa]], [[roya bilbilitana]] y [[fardosca]]. Destaca per la suya carne d'aspecto rosau, con un baixo percentache de grasa, y lo suyo gusto, muito suau, dau que los corders son alimentaus exclusivament con leit materna y cerials.<ref>{{es}} [http://www.ternascodearagon.es/ Ternasco de Aragón] Ternasco d'Aragón</ref><ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/branded/2018/12/27/promocion-panos-cocina-una-carne-muy-saludable-con-adn-aragones-1284548-2261125.html Una carne muy saludable con ADN aragonés] Heraldo de Aragón. 27 d'aviento de 2018</ref> ;Borraja La [[Borago officinalis|Borraja]] ye un vechetal muito habitual en a gastronomía local. Especialment los suyos [[Tallo (botanica)|tallos]], que gosan cocinar-se de diversas trazas: con [[Solanum tuberosum|trunfas]] y apanyaus con [[aceite d'oliva]], rechiraus con [[uego]] u [[seta]]s, u combinaus con [[Beta vulgaris var. cicla|acelga]], [[Allium sativum|allo]] y uego. La borraja ye tamién habitual como fondo basico pa lo [[caldo]] vechetal, sola u con atras verduras. == Esporte == ;Ciclismo Lo esporte estrela de la localidat ye lo ciclismo a livel d'usuario como meyo de transporte cutiano. La bicicleta goza d'un excepcional arraigo y s'ha convertiu en sinyal d'identidat de lo lugar a livel supralocal, ya que toz los suyos habitants las usan pa desplazar-se. Mesmo, entre un tiempo, se plegoron a matricular. La localidat ha plegau a estar conoixida como ''l'Amsterdam aragonés''.<ref>{{es}} [https://www.antena3.com/noticias/sociedad/bicicletas-solo-son-verano-pueblo-teruel_2011100957475c9c6584a8f8626964dc.html Las bicicletas no solo son para el verano en un lugar de Teruel] Antena 3 Televisión. 9 d'octubre de 2011</ref><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201348/http://mvod.lvlt.rtve.es/resources/TE_STONOTA/mp3/3/7/1546856975273.mp3 Fuentes Claras, el Amsterdam aragonés] Radio 5 Todo Noticias. 26 d'aviento de 2018</ref> ;Birlas y frontón A livel de competición, dos son los esportes que han gozado de gran arraigo en a localidat. Per un costau lo chuego de [[birlas]], practicau en cualsequier ye un espacio plano y sin obstáculos. Formau per nueu chornalers con una corona en a parte superior y una altura de setanta centimetros y un rei coronau con tres coronas y con una altaria mayor. Pa lanzar s'emplegan dos lanzaderas u mazas cilindricas de 25&nbsp;cm de longaria. Tradicionalment ha estau practicau per mullers.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Juego_de_bolos_(Fuentes_Claras) Juego de bolos (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> Per unatro costau lo [[chuego de pilota]], practicau en o [[Trinquete (esporte)|frontón]] per hombres.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Pelota Pelota] Xilocapedia</ref> ;Cicloturismo Amás de l'uso de la bicicleta como meyo cutiano de transporte, lo lugar forma parte de cuantas rotas que recorren la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]] (como lo Camín de lo Cid) en bicicleta de montanya como forma de potenciar lo cicloturismo.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20210117152243/https://jilocaactivo.es/ruta.php?id=8&tipo=1 Ruta 6: Ruta del río Jiloca] www.jiloca.es</ref> === Instalacions esportivas === La localidat disposa d'un pabillón polisportivo municipal en o cual se realizan fiestas y celebracions populars. En a Plaza de la Concordia i hai una zona esportiva de moderna construcción, consistent en un frontón descubierto pa lo chuego de pilota y una piscina descubierta. Lo frontón viello deixó de funcionar malas que se fació a devantadera lo nuevo. Actualment sirve pa actos socials y festivos de diversa índole a l'aire libre gracias a la suya centrica ubicación, amán de lo Concello. === Entidaz esportivas === * Club Esportivo Kuadrones === Eventos esportivos === Destacan dos eventos atleticos que se celebran anyalment. Per un costau, dende [[1995]] se corre la Puyada de Sant Marcos en zaguerías d'abril, preba d'entre 6,5 y 7 kilometros disputada cuasi integrament per camins de tierra en una suau pendient ascendent entre lo municipio y la ermita de lo mesmo nombre. Se corre en zaguerías d'abril, entre la festividat homonima.<ref>{{es}} [https://runedia.mundodeportivo.com/carrera/subida-a-san-marcos-2020/202022247/ Subida a Sant Marcos] Runedia</ref> Per unatro costau la cursa popular organizada anyalment per lo Club Esportivo Kuadrones dende [[2006]], que s'organiza en zaguerías d'agosto y de 10&nbsp;km de distancia.<ref>{{es}} [https://www.rockthesport.com/es/evento/10k-kuadrones-2018 10k Kuadrones 2018] rocktesport.com</ref> De [[2012]] a [[2014]] se celebró una prueba de [[mushing]] o perros de tiro. Gosaba celebrar-se en noviembre en dos etapas.<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/deportes/baloncesto/2014/11/02/exito-participacion-la-iii-carrera-fuentes-claras-con-perros-tiro-319724-1101029.html Éxito de participación en la III Carrera de Fuentes Claras con perros de tiro] Heraldo de Aragón. 2 de noviembre de 2014</ref> == Personaches destacaus == * [[Miguel Francisco Gómez y Cabello]] (fin. s. XVII-1756), escritor y rector de la [[Universidat de Zaragoza]] entre 1744 y 1749. * [[José Ibáñez y Gassia]] (1728-1779), escritor y inventor. * [[Joaquín Ibáñez de Jesús y María]] (1738-1809), escritor y orador. * [[María Ignacia Ibáñez]] (1745-1771), actriz oriunda de Fuents Claras. * [[Mariano de Ibáñez Cuevas y Rubio]] (1750-1802), militar. * [[Joaquín Gómez y Blasco]] (1774-1821), regidor d'o [[Concello de Zaragoza]] (1804-1821) y deputau suplente d'as Cortes de Cádiz (1813-1814). * [[Rafael Ibáñez de Ibáñez]] (1796-1839), militar de la [[Primera guerra carlista]]. * [[Enrique Esteban Julve]] (1892-1968), alcalde durante la [[Segunda Republica Espanyola]] entre 1931 y 1936. * [[Pepe Gálvez]] (1950), guionista y dibuixant de cómics. * José Antonio Lázaro Romero (1951), hotero y president de la Federación de Comunidaz Aragonesas en l'Exterior.<ref>{{es}} [https://www.elperiodicomediterraneo.com/noticias/especiales/jose-antonio-lazaro-todo-emblema_1175796.html José Antonio Lázaro, todo un emblema] El Periódico Mediterráneo. 6 de loctubre de 2018</ref> * [[Plácido Díez Bella]] (1958), periodista de radio y prensa escrita. * José Antonio Pérez Cebrián (1958), president de la CEOE en Teruel.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20200924112906/https://diariodeteruel.es/movil/noticia.asp?notid=1014968 José Antonio Pérez Cebrián es elegido nuevo president de la CEOE en la provincia y anuncia que dejará la Caixa Rural en un plazo de tres meses] Diario de Teruel. 15 de mayo de 2019</ref> * [[Amparo Bella|Amparo Bella Rando]] (1961), historiadora, activista feminista y politica. * José Blas Rando Romero (1979), hotero.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/Mono_21.pdf José Blas Rando Romero] Hernández Benedicto, José. La jota en el Jiloca. Cincuenta joteros por el valle. 2010. Pach. 145-146</ref><ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/entrevistas/jose-blas-rando-cantador-de-jota-la-jota-es-como-la-sangre-a-las-venas-para-mi-hay-que-llevarla-dentro-para-expresarla-bien José Blas Rando, cantador de jota: "La jota es como la sangre a las venas para mí, hay que llevarla dentro para expresarla bien] Diario de Teruel. 14 de agosto de 2022</ref> * David Sánchez Fabra (1989), escritor y medico.<ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/noticia.asp?notid=1008811&secid=8 David Sánchez Fabra, escritor turolense: 'Defender las verdades y perseguir las mentiras es una de mis obsesiones'] Diario de Teruel. 14 de setiembre de 2018</ref> == Bibliografía == * {{es}} AAVV (1924): ''Enciclopedia Universal Ilustrada Europeo-Americana. Espasa-Calpe.'' Barcelona: Espasa-Calpe. Vol. XXIV, pach. 1492 [https://archive.org/details/enciclopediauniversalilustradaeuropeo-americanav24/page/n1601/mode/2up] * {{es}} Alcañiz Gutiérrez, Ángel (1996): ''Fuentes Claras''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 18). ISSN 0214-1175. Pach. 249-259 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf] * {{es}} Aldecoa Bravo, José Serafín (2009): ''Entre el hambre de tierra y el despertar social: La II República en tierras del Jiloca (1931-1936)''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca, Calamocha. {{ISBN|978-84-613-6661-3}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/Mono_20.pdf] * {{es}} Aldecoa Bravo, José Serafín (2009): ''75 años de la construcción de El Caminreal''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 37). ISSN 0214-1175. Pach. 83-112 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/X_37_83_112.pdf] * {{es}} Aupí Royo , Vicente (2013): ''El triángulo del hielo: Teruel, Calamocha, Molina de Aragón. Estudio climático del polo del frío español''. Teruel: Dobleuve Comunicación. {{ISBN|978-84-938724-7-2}}. * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio (1997): ''La Cofradía de la Sangre de Cristo de Fuentes Claras''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Cuadernos del Xiloca, 10). ISSN 1136-8209. Pach. 51-68 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/200.pdf] * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio; Esteban Guillén, Pilar (2002): ''Los peirones en las comarcas del Jiloca y Campo de Daroca.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (El Patrimonio olvidado, 1). {{ISBN|84-609-5131-6}}. Pach. 47 [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/1097.pdf] * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio (2003): ''Comarca del Jiloca.'' Gobierno de Aragón (Territorio, 9). {{ISBN|84-96223-10-8}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141] * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio; Bonilla Torrijo, Carlos (2010): ''Los lavaderos de lana.'' Calamocha: Comarca del Jiloca (El patrimonio cultural de la Comarca del Jiloca, 8). Pach. 23-50 * {{es}} Carreras Asensio, José María (2001): ''Noticias sobre las torres de Olalla, Peralejos, Báguena, Fuentes Claras y Ferreruela de Huerva.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 27). ISSN 0214-1175. Pach. 57-60 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/963.pdf] * {{es}} Carreras Asensio, José María (2003): ''Noticias sobre la construcción de iglesias en el noroeste de la provincia de Teruel (siglos XVII-XVIII).'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Serie monográfica, 15). {{ISBN|84-607-7302-7}}. Pach. 214-217 [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/3943.pdf] * {{es}} Casas Nagore, Carlos (2020): ''El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia.'' historiasdecarreteras.com [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf] * {{es}} Faci, Roque Alberto (1739): ''Aragón, Reyno de Christo, y dote de Maria Santissima.'' Zaragoza: Imprenta de Joseph Fort. Pach. 319-321 [https://books.google.es/books?id=m3NJAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false] * {{es}} Hernández Benedicto, José (2010): ''La jota en el Jiloca. Cincuenta joteros por el valle.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca. {{ISBN|84-614-2829-8}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/Mono_21.pdf] * {{es}} Ibáñez de Jesús y María, Joaquín (1789): ''Novenario para implorar el patrocinio de Maria Santisma, virgen y Madre de Dios, que baxo el titulo de Nra. Sra. de los Navarros se venera en el lugar de Fuentes Claras por el P. Joaquin Ybañez de Jesus y Maria de las Escuelas Pias.'' Zaragoza: Oficina de Francisco Magallon [http://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/handle/20.500.11938/80359/b12783973.pdf] * {{es}} Latassa y Ortín, Félix de (1801): ''Biblioteca nueva de los escritores aragoneses que florecieron desde el año de 1753 hasta el de 1795.'' Zaragoza: Oficina de Joaquín de Domingo [https://bivaldi.gva.es/es/catalogo_imagenes/grupo.do?path=1004666] * {{es}} Madoz e Ibáñez, Pascual (1847): ''Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar.'' Madrid: Imprenta del Diccionario. Vol. VIII, pach. 250 [https://web.archive.org/web/20190929201359/http://www.diccionariomadoz.com/fuentes-claras/Teruel/] * {{es}} Pérez Pérez , Isabel (2002): ''Albadas a Nuestra Señora de los Navarros (Fuentes Claras).'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Cuadernos del Xiloca, 15). ISSN 1136-8209. Pach. 117-120 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/2492.pdf] * {{es}} Rando Rando, Marco A. (1988): ''La evolución demográfica del municipio de Fuentes Claras (1960-1981).'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 2). ISSN 0214-1175. Pach. 109-149 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/366.pdf] * {{es}} Sebastián López, Santiago (1974): ''Inventario artístico de Teruel y su provincia.'' Madrid: Servicio de Publicaciones del Ministerio de Educación y Ciencia. {{ISBN|84-369-0347-1}}. Pach. 217-219 * {{es}} Souto Oliva, Mercedes (2004): ''Palomares en el sur de Aragón. Las tierras del Jiloca.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (El Patrimonio Olvidado, 2). {{ISBN|84-609-1598-0}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/5967.pdf] == Referencias == {{Listaref|2}} == Veyer tamién == * [[Lista de municipios de Teruel]]. == Vinclos externos == * [https://web.archive.org/web/20210120171413/http://www.fuentesclaras.es/ Concello de Fuents Claras]. * [https://web.archive.org/web/20200927184102/http://www.jiloca.es/comarca/municipios-de-la-comarca-del-jiloca/2-uncategorised/94-fuentes-claras Fuents Claras en a pachina web d'a comarca d'o Xiloca]. {{Municipios Xiloca}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Fuents Claras|*]] 0xumgop6qmg9108bcwemequ6roar235 2480144 2480045 2026-09-30T21:09:03Z RenatoGar 80073 2480144 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{correchir}} {{Ficha de municipio d'Aragón |nombre= Fuents Claras |nombre_oficial = Fuentes Claras |imachen= [[imachen:Iglesia fuentes claras.JPG|250px|Ilesia de Fuents Claras.]]<br />[[Ilesia de Sant Pero de Fuents Claras|Ilesia de Fuents Claras]] |provincia= Teruel |bandera= Bandera de Fuentesclaras.svg |escudo= Escudo de Fuentesclaras.svg |escudo_grandaria= 70px |comarca= Xiloca (comarca) |partiuchudicial= Calamocha |diocesi = Teruel y Albarracín |arcipestrau = [[Arcipestrau de Calamocha|Calamocha]] |parroquia = [[Ilesia de Sant Pero de Fuents Claras|Sant Pero Apóstol]] |superficie= 36,64 |altaria= 909 |distancia= 66 |ta= Teruel |población = {{#property:P1082}} |calendata = |densidat = {{formatnum:{{ #expr: ({{#property:P1082}}/ 36.64) round 2 }}}} |latitut= 40.867 |lonchitut= -1.317 | mapa_loc= Aragón | latd= 40 | latm= 51 | lats= 49 | latNS= N | longd= 1 | longm= 19 | longs= 25 | longEW= W |cp= 44340 }} '''Fuents Claras''' (''Fuentes Claras'' en [[Idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]] ([[Aragón]]), situau en la [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de lo [[Xiloca (comarca)|Xiloca]]. La suya [[Población humana|población]] ye de {{#property:P1082}} habitants en una [[superficie]] de 36,64 [[km²]] y una [[Densidat de población|densidat]] de {{formatnum:{{ #expr: ({{#property:P1082}}/ 36.64) round 2 }}}} hab/km². Lo municipio ye conoixiu en haber-se rechistrau allí la temperatura mas baixa en zonas habitadas d'[[Espanya]]: –30&nbsp;°C en a estación d'observación meteorolochica de Calamocha-VOR lo [[17 d'aviento]] de [[1963]], récord oficial de frío reconoixiu per l'[[Achencia Estatal de Meteorolochía]] ([[Achencia Estatal de Meteorolochía|AEMET]]). == Toponimia == Lo toponimo que denomina a la localidat se debe a lo gran numero de [[fuent]]s claras y [[naixedero]]s que surten en o termin y que sirven de refuerce a lo [[Cabal hidraulico|cabal]] de lo [[río Xiloca]], regando una ampla y fertil vega. En o escudo de la población s'utiliza la versión en [[latín]], ''Fontes Clarae'', sin que d'ixo se deduzca forzosament que l'actual población tienga orichen romano.<ref>{{es}} Alcañiz Gutiérrez, Ángel: [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf ''Fuentes Claras'']. Xiloca, 18. 1996. Pach. 250.</ref> En lo texto de l'adchudicación de decimas [[1205]] por part de [[Remón de Castrocol]] ya leyemos ''Fuentesclaras''. L'actual chentilicio ''Fuentesclareros'' en plural ye rearagonesizable como ''Fuentsclarers''. == Cheografía fisica== === Ubicación === [[Imachen:Sabinafuentesclarass.jpg|miniaturadeimagen|Sabina milenaria, un de los árbols mas singulars de Fuents Claras.]] Lo municipio tiene una [[superficie]] de 36,64 [[kilometro cuadrau|km²]] con una [[población humana|población]] de 445 habitants (INE [[2020]]) y una [[densidat de población|densidat]] de 18,37 hab/km². Se troba a una [[distancia]] de 7&nbsp;[[kilometro|km]] de la capital comarcal, [[Calamocha]]; a alto u baixo 65&nbsp;[[km]] de la capital de provincia, [[Teruel]], y a alto u baixo 110 [[km]] de [[Zaragoza]].<ref>{{es}} [http://aplicaciones.aragon.es/mtiae/menu?idp=1&action=menu&tipo=2&padre=902&idt=44112 Estadística local] [[Instituto Aragonés de Estadística]]. [[Gubierno d'Aragón]].</ref> === Orografía === Fuentes Claras s'asienta sobre una terraza [[Cuaternario|cuaternaria]], chunto a lo leito fluvial de lo [[río Xiloca]], de sedimentos travertinicos; ye decir, acumulacions de [[carbonato calcico]] precipitadas quimicament arredol de restas vechetals. Enta las [[marguin]]s de lo río las acumulacions cuaternarias de abanicos aluvials y [[glacis]] forman superficies planas de gran amplaria, recorridas per chicotas [[rambla]]s, de las cuals la mas important ye la de Cañamaría, en la marguin occidental de lo río. S'observa una fuerte transformación de lo paisache, que ha provocau l'aparición d'un [[fenero]] degradau con dominio de lo [[lastón]], chunto a lo cual existen grans extensions de cautivos. Destaca en as cercanías, a lo este de lo lugar, lo [[Pico Valdellosa]], con 1.227 m d'altitut, y en o cual s'ubican matorrals de porteye arbustivo con presencia de [[Quercus ilex|encinas]] y [[Quercus faginea|quejigos]]. Fuents Claras se troba en a val u depresión de lo [[río Xiloca|Xiloca]], los suyos paisaches son de zonas cautivadas, muit planas, entre las cuals trobamos zonas de [[regano]] y de [[secano]].<ref>{{es}} Benedicto Gimeno, Emilio (coord.): [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 4.4. ''Depresión del Alto Jiloca'']. Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 34-35</ref> La presencia de lo río Xiloca y las suyas amplias zonas de cautivo fa que sía una important zona d'alimento de la [[grus grus|grulla comuna]]. La cercanía a la [[Lacuna de Gallocanta]] permite que estas aus se desplacen en gran numero a las distintas zonas de cautivo de la zona de lo Xiloca. === Hidrografía === Dentro de lo patrimonio natural de Fuents Claras son destacables los [[uellos (hidrolochía)|uellos]], manantials naturals semellants a los d'atros municipios de la val de lo Xiloca, asinas clamaus en a comarca per la suya forma circular u ovalada.<ref>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-TER-025-112-014/Los/Ojos/de/Fuentes/Claras.html#.XbrEsxTOGpp Ojos de Fuentes Claras]. Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés. Gobierno de Aragón</ref><ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ojos_de_Fuentes_Claras Ojos de Fuentes Claras] Xilocapedia</ref> En estar una zona tan plana afloran en a parte mas baixa. Son cinco masas d'augua de chicota extensión y son connectadas entre ellas per [[cequia]]s que aprofitan la suya augua pa regar. La masa d'augua mayor ocupa uns 1.000 m². En o municipio se denominan ''Las Balsas''. La profundidat maxima ye entre tres y cuatro metros y la minima ye d'uns 35&nbsp;cm. Los materials calsinosos de la tierra son d'una gran permeabilidat, permitindo que l'augua se infiltre dica l'[[acuifero]], alimentando a lo río Xiloca. Ye una zona sobrebuena pa alufrar la [[Milvus milvus|milaneta]], la [[Ardeidae|garra]] u la [[anade|anade reyal]]. Tamién son muitos los [[Austropotamobius pallipes|cangrillos de río]]. Lo paisache de los uellos ye muito vistoso en cualsequier epoca de l'anyo. Lo ciclo vital, tanto de los cautivos como de la vechetación natural, permite una variación en a tonalidat cromatica: verdes, ocres, amariellos, etc., irán cambiando a lo largo de l'anyo. Dentro de l'arquitectura popular vinculada a los usos de l'augua destacaremos las pesqueras, lo ''lavador de lo Chopo'',<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Lavadero_del_Chopo_(Fuentes_Claras) Lavadero del Chopo (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> lo ''lavador de lo Manantial'' (u ''Lo Cubo''),<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Lavadero_del_Cubo_(Fuentes_Claras) Lavadero del Cubo (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> y las Suertes.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Suertes Suertes] Xilocapedia</ref> Mención aparte mereixen la ''fuent de Piedra'' y lo ''molín farinero'', descritos en l'apartau de patrimonio civil. Lo lugar ye recorriu per cuantos cursos d'augua: lo Molinar, lo Chicot y lo Lavador, toz éls con un curto trayecto que oscila arredol de los dos kilometros. Lo río Xiloca ye denominau como lo ''río de la Mai''. Lo Molinar (u cequia de lo Molino)<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Acequia_del_Molino_(Fuentes_Claras) Acequia del Molino (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> ye una desviación de lo Xiloca que, partindo de lo termin municipal de [[Camín Reyal]], riega l'ampla partida que leva lo suyo nombre y suministraba la fuerza de lo molín farinero. Lo río Chicot tiene lo suyo orichen en a fuent de las Hondoneras, confluyendo con o de lo Lavador a uns 300 m de lo suyo desembocadura en o río Mai. Lo Lavador naixe en a fuent de lo Cubo, chunto a un bien cudiau lavador publico de lo cual prene lo nombre, pa trascruzar posteriorment lo barrio de Sant Ramón, y replega en o suyo camín lo desaugüe d'asaber-las pesqueras caseras. Sobre este zaguer río i hai tamién unatro lavador municipal, lo Lavador de lo Chopo.<ref name="Fuentes Claras">{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 250-251</ref> Atras fuents, menors en dimensions que l'anterior pero de gran importancia, son las representadas en as seis radices de la Olma que figura en o escudo y bandera: los Cuadrones, Ampón, Esteban, fuent de lo Lugar (la Fuent), de lo Cubo y fuent de la Virchen de los Navarros. Existen atras fuents como lo canyo Mana, Hondoneras, Cantalobos u la de lo Escorial, d'augua calient y salada, de la cual se diz que tiene propiedaz curativas.<ref name="Fuentes Claras"/> Las pesqueras son chicotas fuents que naixen debaixo de las viviendas y que se canalizan enta las cequias proximas u con endrecera ta lo río Lavador en dos de los suyos barrios (Sant Ramón y las Fuents).<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Pesquera_(Fuentes_Claras) Pesqueras de Fuentes Claras] Xilocapedia</ref> ==== Galería fotografica ==== <gallery> Ojoss.jpg|Os uellos de Fuents Claras-Lo Pueyo. Balsssa.jpg|Balsa (1). Balssssa.jpg|Balsa (2). Balsssssa.jpg|Balsa (3). Balsaentrada.jpg|Balsa en a dentrada de lo lugar. </gallery> <gallery> El cubbo.jpg|miniaturadeimagen|Manantial de lo Cubo. Patoss.jpg|miniaturadeimagen|Río Lavador. Riopequeño.jpg|Río Chicot. Cuadrones.jpg|Manantial de los Cuadrones. Lavaderooo2.jpg|miniaturadeimagen|Lavadero d’o Chopo. Lavaderocubo.jpg|Lavadero de lo Cubo. Pessquera.jpg|miniaturadeimagen|Tipica pesquera. </gallery> === Clima === A grans rasgos, las variables climaticas de la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]] definen un clima de tipo mediterranio continentalizado fresco y bella cosa ixuto. Permite cautivar, sin necesidat de riegos artificials, cerials de grano d'hibierno, [[Vitis vinifera|vit]] y plantas resistents como lo [[Crocus sativus|zafrán]]. En os hortals y campos con mayor grau de humedad ye posible lo cautivo de leguminosas, hortalicias, bulbos y bels cautivos industrials como lo [[canyimo]] y lo [[lino]]. Tamién cualques arbols fruitals, encara que en este caso cal tener en cuenta lo risgo que se produzca bella chelada en primavera y arruine la florada d'estes y impida la replegada posterior de los fruitos, lo que succede con bella frecuencia.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 El paisaje vegetal en la comarca del Jiloca] Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 43-60</ref> Lo [[17 d'aviento]] de [[1963]] se rechistroron –30&nbsp;°C en a estación meteorolochica instalada chunto a lo centro de comunicacions pa la navegación aeria Calamocha-VOR sito en o termin de Fuents Claras, dato que suposó lo récord oficial de frío en zonas habitadas d'Espanya.<ref>{{es}} [http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=arn&l=9381&datos=det&x=9381&m=13&v=Tmn Valores extremos. Calamocha, aeródromo] Agencia Estatal de Meteorología (AEMET)</ref><ref>{{es}} [https://www.youtube.com/watch?v=tNZrupll4O8 Temperatura mínima histórica en España, Fuentes Claras (Teruel) –30 grados] Youtube. RTVE. 19 d'aviento de 2013</ref><ref>{{es}} [https://www.tiempo.com/ram/39131/el-triangulo-de-hielo-teruel-calamocha-molina-de-aragon-estudio-climatico-del-polo-del-frio-espanol/ El triángulo del frío: Teruel, Calamocha, Molina de Aragón: Estudio climático del polo del frío español] Aupí Royo, Vicente. Dovleuve Comunicación. 2013</ref><ref>{{es}} [https://www.levante-emv.com/opinion/2017/12/17/aniversario-record--30c-1963/1655711.html Aniversario del récord de –30ºC en 1963] Aupí Royo, Vicente. Levante EMV. 17 d'aviento de 2017</ref><ref>{{es}} [https://elpais.com/elpais/2019/12/13/ciencia/1576252372_696188.html El día polar en el que se alcanzaron –30 ºC en el corazón de España] El País. 17 d'aviento de 2019</ref> Todas dos poblacions s'adchudican la paternidad de dita marca, ya que lo observatorio se denominaba oficialment Calamocha-VOR; pero d'alcuerdo con os datos oficials de [[Achencia Estatal de Meteorolochía|AEMET]] en aviento de [[1963]], calendata d'o récord de frío en zonas habitadas de [[Espanya]], yera ubicau en Fuents Claras, a que lo suyo termin municipal corresponden las coordenadas cheograficas.<ref>{{es}} [https://www.google.com/maps/place/40%C2%B051'54.0%22N+1%C2%B018'18.0%22W/@40.865,-1.305,11z/data=!4m5!3m4!1s0x0:0x0!8m2!3d40.865!4d-1.305?hl=es-ES Ubicación d'o Observatorio Meteorolochico de Calamocha en Fuents Claras] Google Maps</ref><ref>{{es}} [https://docplayer.es/19000385-Resumen-de-extremos-climatologicos-en-espana.html Resumen de extremos climatológicos en España] Agencia Estatal de Meteorología (AEMET), pach. 1</ref><ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/noticia.asp?notid=1001652 Calamocha versus Fuentes Claras: clarificando el récord de frío de –30°C en 1963] Diario de Teruel. 29 d'aviento de 2017</ref><ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/movil/noticia.asp?notid=1011072&secid=13 Fuentes Claras reivindica ser el kilómetro cero del frío en España] Diario de Teruel. 17 d'aviento de 2018</ref> == Historia == Las restas mas antigas de población en l'actual termin municipal son ubicaus en [[La Loma d'el Prau]], zona situada chunto a la muga municipal con [[Lo Pueyo (Xiloca)|Lo Pueyo]] (actualment pedanía de [[Calamocha]]). Sería una ciudat [[Imperio Romano|romana]] d'epoca imperial, talment fundada en albandonar-se lo nuclio urbano en o municipio vecino (actual [[Pueyo de Sant Esteban (chacimiento arqueolochico)|chacimiento de Sant Esteban]]) y bi habría existiu dica lo [[sieglo IV]] d.C. Actualment no quedan estructuras en superficie, encara que las restas afloradas han estau cuantiosas. La primera referencia sobre l'actual nuclio de población de Fuents Claras amaneixe en a ''Adchudicación de Diezmos y Primicias de las Aldeas de la Comunidat de Daroca'' de lo Bispe de Zaragoza, [[Remón de Castrocol]], en [[1205]], replegada en o [[Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca]], asinas como en un documento de lo Monesterio de [[Casbas]] en [[1209]]. La suya creyación s'enmarca en o proceso historico de la [[Reconquiesta]], en l'abance de las tropas cristianas de la [[Corona d'Aragón]] enta lo sud. Dau que los reis de [[Aragón]] no nomás tenioron que enfrontinar-se a los musulmans entre la [[Edat Meya]] –la guerra contra lo [[Reino de Castiella]] tamién estió present– lo rei [[Chaime II d'Aragón|Chaime II]] ordenó la construcción de la Ciudadela de Fuents Claras en l'anyo [[1337]]. La zona de lo Xiloca en a cual se troba la localidat fue atacada entre la [[Guerra d'os Dos Peros|Guerra de los Dos Peros]] entre [[1356]] y [[1369]]. En [[1361]] [[Pero IV d'Aragón|Pero IV]] mandó realizar obras en a Ciudadela pa resistir l'ataque castellano.<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 251-252</ref> Dende [[1414]] Fuents Claras perteneixió a la [[Comunidat de Daroca]], en concreto a la [[seixma d'el río Xiloca]], y dende alavez la suya historia sería ligada a dita Comunidat dica lo [[sieglo XIX]]. Tamién perteneixió succesivament a la [[sobrecullida]] (dende [[1488]]-[[1495]]), a la vereda<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20191022094218/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp%3Fvoz_id%3D12776 Vereda] Gran Enciclopedia Aragonesa</ref> (dende 1646) y a lo [[correchimiento]] (dende [[1711]]) de dita ciudat. Con a creyación de la nueva [[División territorial d'Espanya de 1833|división territorial d'Espanya]] de 1833 en provincias la población fue incluyida en a [[Provincia de Teruel]]. En 1834 se constituyió como concello y dende alavez forma parte de lo [[partiu chudicial]] de [[Partiu chudicial de Calamocha|Calamocha]].<ref>{{es}} [https://demarcacion.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=44&numpartido=2 Consejo General de Procuradores de España]</ref> Seguntes lo ''Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar'' de [[Pascual Madoz]], en [[1847]] lo lugar teneba 412 habitants repartius en 120 casas y manteneba una escuela de primeras letras con 40 alumnos. La economía local se basaba en o cautivo de [[Triticum|trigo]], [[Secale cereale|centeno]], [[Hordeum vulgare|hordio]], [[canyimo]], [[Solanum tuberosum|trunfas]], [[Avena sativa|cibada]] y [[Crocus sativus|zafrán]]. Tamién mencionaba lo bestiar lanar y l'abundancia de [[Coturnix|codornices]], [[truita]]s, [[enguila]]s, [[barbo]]s y [[Austropotamobius pallipes|cangrillos de río]]. Amás existiba una [[pedrera]] de [[Ruello|ruellos de molín]] farinero, hue albandonada.<ref name="Tomo VIII. Fuentes Claras">{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201359/http://www.diccionariomadoz.com/fuentes-claras/Teruel/ Tomo VIII. Fuentes Claras] Madoz, Pascual: Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar. 1847. Pach. 250</ref> Igualment, la [[Enciclopedia Espasa]] indicaba en [[1924]] que lo municipio ya heba triplicau la suya población en [[1910]] (1179 habitants, repartius en 559 casas), en [[1920]] se manteneba estable (1178) y manteneba lo cautivo de cereales, legumbres y trunfas como prencipal fuent de riqueza; amás, la pedrera de ruellos de molín seguiba en activo.<ref name="Tomo XXIV. Fuentes Claras">{{es}} [https://archive.org/details/enciclopediauniversalilustradaeuropeo-americanav24/page/n1601/mode/2up Tomo XXIV. Fuentes Claras] AAVV: Enciclopedia Universal Ilustrada Europeo-Americana. Espasa-Calpe. 1924. Pach. 1492</ref> En [[2003]] s'incorporó a la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]],<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20130710034047/http://www.comarcas.es/pub/documentos/documentos_Ley_creacion_Jiloca_1e850516.pdf Ley 13/2003, de 24 de marzo, de creación de la Comarca del Jiloca] Boletín Oficial de Aragón. 26 de marzo de 2003. Pach. 3972-3977</ref> dentro de lo [[Comarcas d'Aragón|Plan de Comarcalización d'Aragón]]. == Cheografía humana == === Demografía<ref>{{es}} [http://aplicaciones.aragon.es/mtiae/menu?idp=1&tipo=2&action=menu&idt=44112 Demografía y población. Cifras de población y censos demográficos] Instituto Aragonés de Estadística (IAEST)</ref> === <timeline> ImageSize = width:650 height:300 PlotArea = width:450 height:230 left:180 bottom:35 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:0 till:707 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:142 start:0 BarData= bar:1998 text:"1998" bar:2000 text:"2000" bar:2002 text:"2002" bar:2004 text:"2004" bar:2006 text:"2006" bar:2008 text:"2008" bar:2010 text:"2010" bar:2012 text:"2012" bar:2014 text:"2014" bar:2016 text:"2016" bar:2018 text:"2018" bar:2020 text:"2020" PlotData= width:15 color:brightblue bar:1998 from:0 till:665 bar:2000 from:0 till:650 bar:2002 from:0 till:613 bar:2004 from:0 till:571 bar:2006 from:0 till:641 bar:2008 from:0 till:673 bar:2010 from:0 till:590 bar:2012 from:0 till:576 bar:2014 from:0 till:531 bar:2016 from:0 till:494 bar:2018 from:0 till:461 bar:2020 from:0 till:445 </timeline> {{DemogAragón |1362= |1495= |1842=412 |1857=772 |1860=841 |1877=959 |1887=991 |1897=1.113 |1900=1.123 |1910=1.179 |1920=1.178 |1930= 1.318 |1940=1.540 |1950=1.421 |1960=1.369 |1970=1.103 |1981=909 |1991=742 |1992= |1994= |1996=689 |1997= |1998=665 |1999=656 |2000=650 |2001=636 |2002=613 |2003=589 |2004=571 |2005=608 |2006=641 |2007=605 |2008=673 |2009=663 |2010=590 |2011=582 |2012=576 |2013=553 |2014=531 |2015=528 |2016=494 |2017=482 |2018=461 |2019=461|2020=445 |2021= |2022=434}} === Urbanismo === ;Arquitectura<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996</ref> Los edificios son de baixa altura, aconseguindo a lo sumo dos u tres plantas. Las construccions tradicionals son de piedra y de gran grosor, fueras de las recients que utilizan materials modernos. Curiosament lo estilo arquitectonico que impera en os prencipals edificios no ye lo estilo [[mudéchar aragonés]] propio de la comarca, sino lo barroco castellano posterior. Igualment destaca la escasa utilización como material de construcción de la rechola a la vista en ditas construccions en favor de la piedra y la sillería. ;Prencipals carreras y plazas * ''Calle la Plaza''. Vial que une la [[casa d'o lugar|casa de lo lugar]] con a [[Ilesia (edificio)|ilesia Parroquial]]. * ''Calle San Pedro''. Tiene inicio debant de la ilesia y d'ella prene lo nombre. * ''Calle Sant Ramón''. Antes mas uniba dito barrio con a resta de lo lugar antes de quedar unius. Segurament prenió lo nombre de la [[ermita]] que lo preside. * ''Calle la Fuent''. Prene lo nombre de la fuent de piedra que la preside y connecta lo nuclio urbano con o barrio de Lo Santo. * ''Calle San Salvador''. Ye la prencipal carrera de lo barrio de Lo Santo. Ye formada per una carrera y tres subviales diferents. Prene lo nombre de la ermita homonima. Toz los vials aluden a figuras relichiosas, puestos de lo lugar u a localidaz vecinas. No i hai carreras dedicadas a personas. ;Parques y chardins [[Imachen:Plazaconcordia.jpg|miniaturadeimagen|Plaza de la Concordia]] * ''Plaza de la Concordia''. Espacio achardinau entre la ilesia parroquial, la Casa Gran, l'hostal de la localidat (la Concordia) y las instalacions esportivas. * ''Plaza de la Fuent''. Situada en a carrera homonima amán de lo río y la ceiquia chicota, salindo enta las afueras. En o centro ye la fuent de piedra, arredol de la cual i hai un chicot espacio achardinau. * ''Parque municipal de San Salvador''. Zona verda de chicotas dimensions, situada en o barrio de San Salvador (Lo Santo) a lo costau de la ermita homonima. * ''Prado de la Virchen''. Chopera situada a las afueras de la localidat chunto a la ermita de la Virchen de los Navarros, adecuau pa picnic u barbacoa. * ''Parque de lo pabillón''. Zona verda de chicotas dimensions con cafetería, situada a lo costau de lo pabillón polisportivo. * ''Parque infantil''. Especialment disenyau pa los mas chicoz, con zona de chuegos infantils. Ye situau en a carrera de Sant Roque, dentrando en o lugar dende la carretera cheneral. === Comunicacions === ;Historia Entre muitos anyos la prencipal vía de comunicación de Fuents Claras estió la carretera que une [[Murviedro]] con [[Burgos]] u N-234, pasando entre atros nuclios de población per [[Teruel]], [[Calatayú]] u [[Soria]]. Historicament se remonta a l'antiga calzada romana que uniba Saguntum (Murviedro) y Bilbilis (Calatayú), lo que mete de manifiesto la suya gran importancia historica. Parte de lo vial, a l'altura de Fuents Claras, tamién coincidiba con o Camín Reyal medieval que uniba [[Zaragoza]] y [[Teruel]].<ref name="xiloca.org">{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Itinerario_Zaragoza-Teruel_(por_el_valle_del_Jiloca) Itinerario Zaragoza-Teruel (por el valle del Jiloca)] Xilocapedia</ref> La carretera pasa per las afueras de lo lugar, aproximadament a meyo kilometro de lo nuclio urbano, y se connecta per un vial d'acceso. Actualment ha perdiu gran parte de la suya utilidat con a puesta en servicio de la [[Autovía Mudéchar]] u [[A-23]]. Posteriorment plegó lo ferrocarril, con a construcción per la ''Companyía d'o Ferrocarril Central d'Aragón'' d'o tramo entre [[Calatayú]] y [[Teruel]] que dentró en servicio en [[1901]], con aturada en o vecino lugar de [[Camín Reyal]]. Posteriorment, con motivo d'a obridura d'o tramo de [[Zaragoza]] a [[Camín Reyal]] en 1933 se construyió a [[Gara de Camín Reyal-Fuents Claras|gara nova]], a caballo de toz dos termins municipals.<ref name="gara">{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/X_37_83_112.pdf 75 años de la construcción de El Caminreal] Aldecoa Calvo, José Serafín. Xiloca, 37. 2009. Pach. 88-89</ref> O tramo [[Calatayú]]-[[Camín Reyal]] zarró en 1985 y actualment se mantiene la linia [[Zaragoza]]-[[Sagunto]], pasando per [[Teruel]]. La Estación estió clausurada en 1995, pero lo baixadero sigue en activo dica hue. En 2001 dentró en servicio lo trampo de la [[Autovía Mudéchar]] entre [[Zaragoza]] y [[Valencia]] u [[A-23]] a l'altura de Fuents Claras. Con a dentrada en funcionamiento en a suya totalidat en [[2008]] gran parte de lo trafico rodau pasa per esta vía, que transcorre paralela a la [[N-234]] pero un poquet mas luent de lo municipio. Pa dentrar u salir d'ella ye necesario desplazar-se dica [[Camín Reyal]] u [[Calamocha]].<ref>{{es}} [https://www.europapress.es/aragon/noticia-fomento-completa-autovia-mudejar-23-sagunto-zaragoza-apertura-tramo-calamocha-romanos-20080221124858.html Fomento completa la Autovía Mudéjar, A-23, entre Sagunto y Zaragoza, con la apertura del tramo Calamocha-Romanos] Europa Press. 21 de febrero de 2008</ref> Actualment lo lugar se troba situau en un de los prencipals eixes de transporte d'Espanya: lo Corredor [[mar Cantabrica|Cantabrico]]-[[mar Mediterrania|Mediterranio]], alto u baixo a metat de lo trampo [[Zaragoza]]-[[Teruel]]. Ye un corredor transversal que une per autovía (autovías A-23 y [[A-68]]) y ferrocarril l'este d'Espanya ([[Valencia]]) con o norte d'Espanya ([[Bilbao]] y [[Santander]]), pasando per [[Zaragoza]]. ;Carreteras * Con [[Teruel]] y [[Valencia]]: Autovía Mudeixar A-23 * Con [[Zaragoza]] y [[País Basco]]: Autovía Mudeixar A-23 y [[Autovía de l'Ebro]] A-68 * Con [[Madrid]]: Carretera Nacional N-211 ([[Mont-reyal (Teruel)|Mont-reyal]]-[[Alcolea del Pinar]]) y [[Autovía de lo Nord-este]] [[A-2]] * Con [[Cataluña]]: Carretera Nacional N-211 ([[Caminreal]]-[[Alcanyiz]]-[[Tarragona]]) ;Ferrocarril * Con [[Teruel]], [[Zaragoza]] y [[Valencia]]: Linia de meya distancia 49: [[Valencia]]-[[Teruel]]-[[Zaragoza]]-[[Uesca]], operada per la companyía [[Renfe]]. ;Autobús * Rota [[Zaragoza]]-[[Teruel]] (chestionada per la empresa concesionaria Grupo Jiménez) * Rota [[Zaragoza]]-[[Teruel]]-[[Valencia]]-[[Alicant]]-[[Murcia]] (chestionada per la empresa concesionaria Grupo Jiménez) * Rota [[Teruel]]-[[Mont-reyal (Teruel)|Mont-reyal]]-[[Guadalachara (Espanya)|Guadalachara]]-[[Madrid]] (chestionada per la empresa concesionaria Grupo Samar) == Economía == Tradicionalment las actividaz agropecuarias han constituyiu la base economica de la localidat, encara que en os zaguers anyos ha cambiau la tendencia, estando la industria y la construcción las prencipals actividaz de lo municipio.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201353/http://bonansa.aragob.es:81/iaest/fic_mun/pdf/44112.pdf Estadística Local de Aragón. Ficha territorial. Municipio: Fuentes Claras] Instituto Aragonés de Estadística (IAEST). 15 de mayo de 2018. Pach. 11</ref> === Sector primario === ;Agricultura Gran parte de lo termin municipal ye ocupau per zonas [[agricultura|agricolas]] con 3.334 hectarias (un 90,4% de lo total), de las cuals 346 son de [[regano]]. Lo prencipal cautivo ye lo dedicau a herbacios, con 2.934 hectarias (2.601 en secano y 333 en regano) y los fruitals ocupan 23 (20 en secano y 3 en regano). Destaca lo cautivo de cerials pa grano (trigo, cibada, centeno y hordio) y en menor medida leguminosas, trunfas, [[vinyal]]s y fruitals.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 Cursos de agua] Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 201-202</ref><ref name="bonansa.aragob.es">{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201353/http://bonansa.aragob.es:81/iaest/fic_mun/pdf/44112.pdf Estadística Local de Aragón. Ficha territorial. Municipio: Fuentes Claras] Instituto Aragonés de Estadística (IAEST). 15 de mayo de 2018. Pach. 14</ref> ;Pesca Dada la presencia d'abundants cursos d'augua ye frecuent la [[pesca]] de [[Salmo trutta|truita comuna]], [[gobio]], [[Parachondrostoma miegii|madrilla]], [[Barbus barbus|barbo]] y [[Procambarus clarkii|cangrillo americano u royo]] (lo cual ha desplazau a l'autoctono [[cangrillo de río]]), encara que mas pa lo autoconsumo y pesca esportiva, sin chenerar una industria piscicola.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141 Cursos de agua] Comarca del Jiloca. 2003. Pach. 73-74</ref> ;Ganadería Per lo que fa a la [[ganadería]] destaca lo bestiar porcino con unas 17.500 cabezas; le sigue l'ovino con unas 2.300 cabezas y la resta corresponde a aus y conellos. En total, unas 20.000 cabezas.<ref name="bonansa.aragob.es"/> === Sector segundario === [[Imachen:Poligindfc.jpg|thumb|Poligono industrial Azalenguas]] En os anyos 90 se construyió lo Poligono Industrial Azalenguas, situau a las afueras de lo nuclio urbano y a lo costau de la carretera cheneral N-234. La factoría mas important de lo mesmo ye una planta adedicada a la fabricación de components pa l'automoción (SMP Automotive Technologies), instalada en 2003, que actualment da emplego a uns 150 residents en a localidat.<ref>{{es}} [https://www.smp-automotive.com/en/global/teruel SMP in Teruel. A natural place to dream about] SMP Automotive</ref> Tamién i hai una fabrica de tubos de [[formigón]],<ref>{{es}} [https://www.preadrian.com/ Preadrian. Prefabricados de hormigón] Preadrian SL</ref> un taller de fustería metalica y unatro de fustería de fusta. === Sector terciario === La comarca fa parte de lo [[GR 160|Camín de lo Cit]], serie de rotas turistico-culturals que siguen los pasos que recorrió [[Rodrigo Díaz de Vivar]], Lo Cit Campiador, en o [[sieglo XI]].<ref>{{es}} [https://www.caminodelcid.org/ Camino del Cid. Un viaje por la Edad Media]</ref> En concreto la localidat fa parte de la clamada Rota de las Tres Taifas, entre [[Calatayú]] y [[Cella]] de 308&nbsp;km, que se puede recorrer total u parcialment a piet, en bicicleta u en auto. D'igual traza existen diferents itinerarios en bicicleta, en auto u caminando per los diferents espacios naturals de la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]]: vals, sierras, riberas, cerros, fuents, manantials y selvas. Lo municipio ye rodiau de destacaus eixemplos de l'arquitectura mudéchar a lo largo de los diferents municipios de la comarca de lo río Xiloca. A mas distancia se troban la ciudat medieval de [[Daroca]] y lo [[Castiello de Peracens]], toz dos a uns 35&nbsp;km de la población. Un poquet mas luent, a uns 70&nbsp;km, se troba la ciudat d'[[Albarracín]], famosa per la suya conchunto historico. Respective a espacios naturals ye destacable la reserva natural de la [[lacuna de Gallocanta]], a uns 30&nbsp;km, la mayor lacuna natural d'augua salada d'[[Europa]].<ref>{{es}} [http://www.rednaturaldearagon.com/reserva-natural/reserva-natural-de-la-laguna-de-gallocanta/ Reserva Natural de la Laguna de Gallocanta] Gobierno de Aragón</ref> Per lo que fa l'aloch, dende 2010 funciona l'hostal restaurant ''La Concordia'', situau a lo costau de la ilesia parroquial.<ref name="bonansa.aragob.es"/><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20191003091248/http://www.infohostal.com/guia/teruel/fuentesclaras/alojamiento/196302/hostalrestaurantelaconcordia.html Hostal Restaurant La Concordia] infohostal.com</ref> Tamién han surtiu cuantas casas rurals pa la practica de [[turismo rural]], en paralelo a la resta d'a comarca. == Simbolos == [[Imachen:Escudo de Fuentesclaras.svg|thumb|200px|Escudo de Fuents Claras]] [[Imachen:Bandera de Fuentesclaras.svg|thumb|200px|Bandera de Fuents Claras]] Fuents Claras tiene escudo y bandera oficials. Estioron adoptaus oficialment en 1993.<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=479435654039 Decreto 190/1993, de 3 de noviembre, de la Diputación General de Aragón, por el que se autoriza al Ayuntamiento de Fuentes Claras, de la provincia de Teruel, para adoptar su escudo heráldico y bandera municipales] Boletín Oficial de Aragón. 12 de noviembre de 1993. Pach. 3998</ref> ;Escudo Cuadrilongo con base circular. En campo de gules (royo), con una fuent d'oro (2 canyos d'azur sobre ondas d'azur y archent) cargada d'una olma, de sinople (verda), con as radices d'azur, cargada, a la suya vegada, en o tronco, de la cifra «1663», de loro, y brochant una cinta con o Sinyal Reyal d'Aragón, cargada con a lechenda ''Fontes Clarae'', de sable (negro). A lo trucador, Corona Reyal Ubierta. ;Bandera En un panyo que las suyas proporcions son d'una longaria equivalent a tres meyos de l'amplaria. Lo espacio se distribuye en tres faixas: la primera roya y la tercera amariella, d'igual amplaria (8/36 cadaguna); la segunda u intermedia, de color azul (d'amplo 20/36), en a cual se colocan las suyas armas prencipals: una fuent d'oro (dos canyos d'azur sobre ondas d'azur y plata) situada en o centro de la bandera (inscrita en un rectanglo de 16/36 d'alto per 14/54 d'amplo), cargada d'una olma, de sinople, con as radices d'azur, cargada a la suya vegada, en o tronco, de la cifra «1663», d'oro, y brochant una cinta con o Sinyal Reyal d'Aragón, en a cual se reflecta la lechenda ''Fontes Clarae'', de sable. == Politica == === Gubierno municipal === ;Alcaldes en a Segunda Republica (1931-1936) {| class="wikitable" |- ! Período !! Alcalde !! Partido |- | [[1931]] || Pedro Manuel Pérez Fuertes<ref name="Enrique Esteban">{{es}} [https://www.elperiodicodearagon.com/aragon/2024/07/14/enrique-esteban-silenciado-alcalde-fuentes-claras-teruel-105594784.html Enrique Esteban, el silenciado alcalde de Fuentes Claras] García Gargallo, Manuel. El Periódico de Aragón, 14 de chulio de 2024</ref> || [[Partido Republicano Radical|PRR]] || style="width: 5px" bgcolor=#6f2da8 align="center" | |- | [[1931]]-[[1936]] || [[Enrique Esteban Julve]]<ref name="Enrique Esteban"/> || [[Partido Socialista Obrero Español|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- |} ;Alcaldes en o periodo democratico (1979-actualidat) {| class="wikitable" |- ! Período !! Alcalde !! Partido |- | [[1979]]-[[1983]] || Antonio Sánchez Sanz<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20140306230615/http://www.seap.minhap.gob.es/es/areas/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/cargos_representativos/30_aniversario.html Treinta aniversario de las primeras elecciones municipales de la democracia] Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas (Gobierno de España)</ref> || [[Unión de Centro Democrático|UCD]] || style="width: 5px" bgcolor=#04A404 align="center" | |- | [[1983]]-[[1987]] ||Mariano Pérez Pellicer |[[Alianza Popular|AP-PDP-UL]] || style="width: 5px" bgcolor=#FFFF00 align="center" | |- | [[1987]]-[[1991]] ||Mariano Pérez Pellicer |[[Alianza Popular|AP]] || style="width: 5px" bgcolor=#FFFF00 align="center" | |- | [[1991]]-[[1995]] || Mariano Pérez Pellicer<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 252</ref> || [[Partido Popular de Aragón|PP]] || style="width: 5px" bgcolor=#0071BC align="center" | |- | [[1995]]-[[1999]] || Mariano Pérez Pellicer || [[Partido Popular de Aragón|PP]] || style="width: 5px" bgcolor=#0071BC align="center" | |- | [[1999]]-[[2003]] || Mariano Pérez Pellicer || [[Partido Popular de Aragón|PP]] || style="width: 5px" bgcolor=#0071BC align="center" | |- | [[2003]]-[[2007]] ||Joaquín Sánchez Romero || [[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- | [[2007]]-[[2011]] ||Joaquín Sánchez Romero || [[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- | [[2011]]-[[2015]] || Joaquín Sánchez Romero || [[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]] || style="width: 5px" bgcolor=#FF0000 align="center" | |- | [[2015]]-[[2019]] || Mª Milagros Gracia Alfonso || [[Partido Aragonés|PAR]] || style="width: 5px" bgcolor=#EAC102 align="center" | |- | [[2019]]-[[2023]] || Diego Hernández Bernal || [[Partido Aragonés|PAR]] || style="width: 5px" bgcolor=#EAC102 align="center" | |- | [[2023]]- || Diego Hernández Bernal || [[Partido Aragonés|PAR]] || style="width: 5px" bgcolor=#EAC102 align="center" | |} ;Resultaus electorals {| class="wikitable" style="margin:0 auto" |- | colspan="13" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''<ref>{{es}} [https://www.datoselecciones.com/elecciones-municipales Elecciones municipales]</ref></center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partido''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011''' | align="right" | '''2015''' | align="right" | '''2019''' | align="right" | '''2023''' |- | bgcolor="#EAC102" | '''[[Partido Aragonés|PAR]]''' | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 2 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 2 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 3 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | - | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 3 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 3 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 7 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 4 | bgcolor="#FFCC66" align="right" | 7 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partido de los Socialistas de Aragón|PSOE]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Partido Popular de Aragón|PP]]''' | bgcolor="#FFFF00" align="right" | - | bgcolor="#FFFF00" align="right" | 4 | bgcolor="#FFFF00" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - |- | bgcolor="#197E36" | '''[[Unión de Centro Democrático|UCD]]''' | bgcolor="#99CC66" align="right" | 7 | bgcolor="#99CC66" align="right" | - | | | | | | | | | | |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' |} == Servicios publicos == === Educación === La localidat tiene un centro educativo publico: lo CEIP Nuestra Sinyora de los Navarros, vinculau a lo CRA Goya de [[Caminreal]], con un total de 36 alumnos.<ref>{{es}} [http://cragoya.catedu.es/ Centro Rural Agrupado 'Goya']</ref> === Sanidat === I hai un consultorio, dependient de lo [[Servicio Aragonés de Salut]], y una [[botica]]. Depende de la Zona de Salut de [[Calamocha]] y de lo Hespital de [[Teruel]].<ref>{{es}} [http://www.mscbs.gob.es/ciudadanos/centros.do?metodo=realizarDetalle&tipo=centro&numero=124825 Detalle del centro] Ministerio de Sanidad, Consumo y Bienestar Social</ref> == Cultura == === Patrimonio arqueolochico === ;[[La Loma d'o Prau|Chacimiento de la Loma d'o Prau]] Se tracta d'un [[chacimiento arqueolochico]] de caracter urbano d'epoca [[Imperio Romano|imperial romana]], existent aproximadament entre los sieglos [[sieglo I|I]] y [[sieglo IV|IV]]. Ye situau chunto a lo linde con [[Lo Pueyo (Xiloca)|Lo Pueyo]], d'unas nueu hectarias de superficie. Habió de fundar-se a partir de l'abandono d'o poblau anterior en o [[Pueyo de Sant Esteban (chacimiento arqueolochico)|Pueyo de Sant Esteban]] de dito municipio, a tasament un kilometro de distancia. En superficie no conserva estructuras pero han aflorau diversos obchectos. Destaca un [[Piedra picada|sillar]] de arenisca, en que lo suyo frent tiene gravau una cabeza de toro u bue con fuellas de [[Acanthus mollis|acanto]], conservau en o [[Museu de Teruel]], asinas como una [[tésera]] d'hespitalidat, de [[bronce]] con forma de [[delfín]]. Tamién han aflorau tégulas y atras restas. Dito asentamiento son las restas d'actividat humana mas antigos existents en l'actual termin municipal. Podría identificar-se con l'antiga ciudat de ''Leonica'', mencionada en referencias documentals de l'Antiguidat.<ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/noticia.asp?notid=1030409&secid=3 La Loma del Prado, la desconocida urbe romana de Fuentes Claras] Diario de Teruel. 22 de febrero de 2021.</ref><ref>{{es}} [https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/escenarios/ciudad-romana-fuentes-claras_1461807.html La ciudad romana de Fuentes Claras] El Periódico de Aragón, 21 de marzo de 2021.</ref> ;Pedrera de ruellas de molín En as inmediaciones d'a [[Gara de Camín Reyal-Fuents Claras|gara de ferrocarril]] se troba una antiga [[pedrera]] de [[Ruello|ruellas de molín]] harinero. D'ella s'extrayeba toba volcanica, un tipo de [[roca ignia]] mas bien liuchera, suau a lo tacto y de consistencia porosa, idonia pa estar treballada. Ixo facilitaba la extracción, treballo en bloques de gran grandaria y transporte en distancias curtas. Per ixo tenió un papel relevant en aprovisionar los molins harineros d'a comarca, y posiblement tamién de materials pa la construcción. D'ella se fació eco lo [[Diccionario Madoz]] en 1847<ref name="Tomo VIII. Fuentes Claras"/> y mas abance la [[Enciclopedia Espasa]] en 1924,<ref name="Tomo XXIV. Fuentes Claras"/> per lo que estió en activo a lo menos entre los sieglos [[sieglo XIX|XIX]] y [[sieglo XX|XX]]. Con a plegada d'o ferrocarril y lo zarre d'os molins d'a comarca la pedrera perdió la suya razón de ser y estió abandonada; actualment tasament quedan cualques vestigios en superficie. === Patrimonio civil === ;[[Casa Gran de Fuents Claras|Casa Gran]] [[Imachen:Casa Grande Fuentes Claras.jpg|thumb|Casa Gran]] Ye l'edificio mas emblematico de l'arquitectura civil de la localidat, encara que podemos trobar atras viviendas populars. En [[1770]] perteneixeba a Joaquin Cayetano Cavero y Pueyo, IV Conde de Sobradiel (m. 1809), duenyo tamién en ixa epoca d'una gran extensión de terrenos rusticos repartidos per los lugars de Fuents Claras y Lo Pueyo. Ye un edificio civil senyorial de dos plantas y atico, construyiu en mampostería. En la planta prencipal presenta una portalada adintelada en [[piedra picada]] y cuatro balcones con reixa de forcha. Lo escudo nobiliario esta picau, no podendo reconoixer-se lo linache a lo cual representaba. En la planta superior y arredol de la casa se troban chicoz vanos que conforman lo palomar de la casa. En o [[sieglo XIX]] u prencipios de lo [[sieglo XX|XX]] se dividió l'edificio en dos familias, que cambioron la estructura orichinal de los vanos. La puerta prencipal fue encegada y s'ubrioron dos laterals, asinas como los balcons, que tamién estioron transformaus. Actualment una de las metaz (la mas amanada a la ilesia parroquial) ye propiedat de lo Concello y s'aspera adquirir l'atra parte pa levar a cabo la restauración de l'edificio como equipamiento municipal.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Casa_Grande_(Fuentes_Claras) Casa Grande (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> Fue declarau Molimento d'Interés Local per la corporación municipal lo 9 de mayo de 2008 de cara a la suya inclusión en o ''Catalogo d'o Patrimonio Cultural Aragonés''.<ref>{{es}} [https://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=314503730202 Anuncio del Ayuntamiento de Fuentes Claras (Teruel), aprobando definitivamente la declaración de Monumento de Interés Local de la Casa Grande] Boletín Oficial de Aragón. 2 d'aviento de 2008. Pach. 24.999</ref> ;[[Gara de Camín Reyal-Fuents Claras|Gara de ferrocarril]] [[Imachen:Estacion Caminreal - Roberto Abizanda.jpg|thumb|Gara Camín Reyal-Fuents Claras]] Estación ferroviaria d'estilo racionalista, construyida en 1933 seguntes disenyo de l'arquitecto madrilenyo [[Luis Gutiérrez Soto]] con motivo d'a obridura d'a linia Zaragoza-Camín Reyal.<ref name="gara"/> O cuerpo de l'edificio ye situau en o termin municipal de [[Camín Reyal]], pero os terrenos perimetrals d'a estación se troba a caballo de toz dos municipios. De feito portó o nombre de ''Caminreal'' dica calendatas reciens, cuan estió rebautizada como ''Caminreal-Fuentes Claras''. L'edificio destaca per la suya modernidat, combinando elementos d'o racionalismo arquitectonico alavez vichent con atros d'aire popular como fronteras encaladas, bandas de rechola royisca, teixa curva u fusterías en verda. Tot ixo da a l'edificio un marcau accento local, integrau en o paisache y a la vegada moderno y innovador. Estió un important activo pa lo desarrollo economico y social amás d'un estratechico nyudo de comunicacions que en os [[anyos 50]] y [[anyos 60|60]] d'o [[sieglo XX]] emplegó a mas de cient treballadors, pros d'éls residents en o cercano barrio de San Salvador (Lo Santo). En zarrar-se la linia Calatayú-Camin Reyal en 1985 dentró de decadencia dica clausurarse en 1995. Estió declarada en 2007 Bien Catalogado d'o Patrimonio Cultural Aragonés. En 2019 estió designada como una d'as siedes d'o futuro [[Museo d'o Ferrocarril d'Aragón]] y se preveye la suya rehabilitación pa tal finalidat.<ref>{{es}} [https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/opinion/caminreal-fuentes-claras_1445990.html Caminreal-Fuentes Claras. Los trámites del futuro Museo del Ferrocarril de Aragón siguen adelante] El Periódico de Aragón. 23 de noviembre de 2020</ref> ;Centro de Comunicacions Calamocha-VOR [[Imachen:VOR Calamocha-Fuentes Claras 1.jpg|thumb|Centro de comunicacions Calamocha-VOR]] Estió construyiu en 1959 per lo Ministerio de l'Aire d'Espanya) como centro de comunicacions pa la navegación aeria, en substitución de l'existent dica alavez en Calamocha.<ref>{{es}} Boletín Oficial del Ministerio del Aire. 5 de setiembre de 1959</ref> L'edificio aculle las instalacions aeronauticas d'o centro de comunicacions, lo radiofaro omnidireccional (VOR) y lo equipo mesurador de distancia (DME), funcionando de traza automatizada.<ref>{{es}} [https://ourairports.com/navaids/cma/calamocha_VOR-DME_YE/ Our Airports. Calamocha VOR-DME]</ref> Ye adscrito a [[AENA]] y la suya actividat la regula actualment lo [[Ministerio de Fomento d'Espanya|Ministerio de Fomento]].<ref>{{es}} Boletín Oficial del Estado (BOE). Real Decreto 195/2019, de 22 de marzo, por el que se modifican las servidumbres aeronáuticas del VOR y centro de emisores y receptores de Fuentes Claras y se establecen las correspondientes al DME de Fuentes Claras (Teruel). 1 de mayo de 2019</ref> Tamién estió ubicau l'observatorio meteorolochico dica 1985, anyo en que tornó en Calamocha. Allí estió an se rechistró lo récord de –30&nbsp;°C de [[17 d'aviento]] de [[1963]], un d'os tres vértices d'o denominau ''Trianglo de chelo'' u ''Trianglo d'o frío'', d'o cual los atros dos son [[Teruel]] y [[Molina d'Aragón]] ([[Provincia de Guadalachara|Guadalachara]]).<ref>{{es}} [https://elpais.com/espana/2021-01-16/el-triangulo-de-hielo-donde-los-termometros-bajan-de-20-al-menos-una-vez-por-decada.html El Triángulo de hielo, donde los termómetros bajan de –20 ºC al menos una vez por década] El País, 17 de chinero de 2021</ref> ;[[Palomar de Fuents Claras|Palomar circular]] [[Imachen:Palomar.Fuentes_Claras.jpg|thumb|Palomar circular]] Situau a la dentrada de lo lugar dende l'acceso dende la carretera cheneral, lo palomar ye una torre de planta circular construyida en mampostería, reservando-se las piedras mas grans pa enmarcar la dentrada de la puerta, la cual ye adintelada con [[cabecero]] de fusta. Conserva lo enlucido de argamasa orichinal. Tiene tres plantas, la inferior como almadazén y las dos superiors, a las cuals s'accede per medio d'escaleras de fusta, destinadas a la función de palomar. Podría datarse arredol d'o [[sieglo XVIII]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/5967.pdf Palomares en el sur de Aragón. Las tierras del Jiloca] Souto Silva, Mercedes. El Patrimonio olvidado, 2. 2004. Pach. 113</ref> ;Peirón de la Piedra Plana Ye un [[peirón]] de piedra, formau per una grada de solo escalón, basa y un solo cuerpo que alberga tronco y edículo. Este zaguer ye una capiella an se podeba leyer la dedicatoria y lo nombre de lo feneixiu (totalment ilechible en l'actualidat). Coronado en forma de piramide rematada con una bola, mide uns 2 metros en total. Desconoixemos la suya calendata d'erección, encara que podría estar en bel momento d'o [[sieglo XIX]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/1097.pdf Los peirones en las comarcas del Jiloca y Campo de Daroca] Emilio Benedicto Gimeno, Emilio; Esteban Guillén, Pilar (coord.). El Patrimonio Olvidado, 1. 2002. Pach. 47</ref> ;Fuent de piedra Situada en a carrera de lo mesmo nombre, con dos canyos y cubierta con un arco de piedra, se troba liucherament deprimida y pa acceder a ella ye necesario baixar uns escalones. Amaneixe mencionada en 1882, encara que segurament ha d'estar muito anterior.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/bases%20datos/Biblio%20electro/Jiloca.pdf Itinerarios del río Ebro y de todos sus afluentes: Río Giloca. Afluente del Jalón] Madrid: Imp. Fortanet, 1882. Pach. 437</ref>. Ye citada en o [[sieglo XIX]], encara que puede estar muito anterior. No ye la fuent orichinal, pus fue cambiada d'ubicación en os [[decada de 1990|anyos 90]] pa facilitar lo paso de lo trafico rodau.<ref>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-TER-025-112-010/Fuente.html#.XZR13RQp6po Fuente (Fuentes Claras)] Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés. Gobierno d'Aragón</ref> ;Reloch de sol Se troba en a frontera d'un domicilio particular, situau en a Carrera San Pedro numero 12. Data de 1887 y se tracta d'un reloch cuadrangular con adorno semicircular radial en a parte superior. Ye esgrafiado sobre yeso, en colors blancas azulados. En a franja superior se leye la inscripción ''AÑO 1887'' y contino ''SESESMD''. I hai dos reloches de sol mas en a población en senglas fronteras de fincas particulars, pero de calendatas muito recients (un de 2010 y unatro sin fechar, pero d'epoca semellant).<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Reloj_de_sol_(Fuentes_Claras) Reloj de sol (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> ;Monumento a la bicicleta Se tracta d'una escultura contemporania clamada ''La bicicleta de Julia Berna'', creyada en fierro en forcha con forma de bicicleta gigante, obra d'o escultor José Azul.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Azul,_José José Azul] Xilocapedia</ref> Estió colocada en 2019 en a rotonda de dentrada a la población, dende lo esbarro d'a carretera cheneral N-234. Ye lo primer elemento que se veye en dentrar en a población, alusivo a la fama que tienen los lugareños como usuarios de dito meyo de transporte.<ref>{{es}} [http://www.esculturaurbanaaragon.com.es/pfuentesclaras2.htm La bicicleta de Julia Bernia] Aragón. Escultura urbana</ref> === Patrimonio industrial === ;[[Molín de Fuents Claras|Molín harinero]] [[Imachen:Molino.Fuentes.Claras.jpg|thumb|Molín harinero]] Fue construyiu con anterioridat a [[1555]]. En [[1731]] perteneixeba a José Latorre Alava, hidalgo vecin de [[Burbaguena]], qui lo logaba a moliners profesionals. Se tracta d'un molín de la tipolochía de contrabalsa. Construyiu en mampostería, tapial y rechola, seguntes diversas reparacions. Presenta cuatro carcavos, de diferent factura, uns realizaus en sillería y atros con os sillars menos regularizaus. Poseye una vivienda anexa, a la cual s'accede per un porche de dentrada, baixo lo cual se troba un arco de meyo punto de sillería, muito modificau. La resta de la construcción alterna tapial y mampostería. Conserva en o suyo interior la maquinaria tanto de lo molín como de la fabrica de luz. Esta zaguera instalación fue creyada en o [[sieglo XX]] pa levar la electricidat a la fabrica de farinas de [[Bello]], que yera de los mesmos propietarios. Deixó de funcionar a prencipio de los [[decada de 1980|anyos 80]].<ref>{{es}} [http://www.sipca.es/censo/1-INM-TER-025-112-013/Molino.html#.XZR1qBQp6po Molino harinero (Fuentes Claras)] Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés. Gobierno de Aragón</ref> ;Lavador de lanas Antigo complexo industrial dedicau a lo [[lavador|lavau]] d'a [[lana]], construyiu a primers d'o [[sieglo XVII]] a resultas d'o surtimiento d'a industria lanera en a comarca. Yera situau en o camín entre Fuents Claras y Lo Pueyo, localidat de l'actual termin municipal de Calamocha. Teneba unas dos hectarias d'extensión y s'extendeba en gran parte per la localidat vecina, encara que mas amán d'o casco urbano fuentesclarino. Pa la suya construcción se prenioron materials d'o vecino chacimiento romano de [[La Loma d'el Prau]]. Las suyas instalacions incluyiban toz los servicios pa lo procesau d'a lana: pesau y almacenaje, estibado, caldera pa escaldau y pilas de lavau, zonas pa estirau y ixugau, amás d'atras estancias (tallers, almagacenes, aloch, minchadors, etc.). S'ubicaba a lo costau d'o río Jiloca, que la suya augua yera necesaria pa tot lo proceso. Plegó a tener un centenar d'emplegaus en o [[sieglo XVIII]]. Estió activo dica prencipios d'o [[sieglo XIX]], cuan la [[Guerra d'o Francés]], la [[Primera Guerra Carlista]] y la emerchent industria d'o algodón en [[Catalunya]] afectoron a lo comercio lanero local. Enta 1850 ya no funcionaba y estió abandonau, quedando tan solo unas pocas ruinas en superficie.<ref>{{es}} Emilio Benedicto, Carlos Bonilla: «El lavadero de El Poyo del Cid.» ''Los lavaderos de lana'' (Comarca del Jiloca, 8). 2010. Pach. 23-50</ref> === Patrimonio militar === ;Ciudadela Arredol de l'actual ilesia parroquial quedan restas d'una especie de fortaleza de la cual se conservan un muro de 30 metros de longaria y 4 d'altaria. Fue mandada construyir per [[Chaime II d'Aragón|Chaime II]] en [[1337]] como defensa contra las invasions castellanas. Ye realizada en sillars de grans dimensions, en o que quedan cuantas saeteras bien visibles en a suya cara interna y tasament apreciables en a parte externa de lo muro, amás d'un lichero talut en a base. En o suyo recinto s'incluyiba una torre con barbacana. En 1361 [[Pero IV d'Aragón|Pero IV]] tornó a ordenar obras en o recinto. Dimpués de la Guerra de los Dos Peros quedó muito danyada, autorizando lo arzobispo de Zaragoza la construcción d'una torre campanar en o castiello.<ref>{{es}} [https://www.castillosnet.org/fortificacion.php?r=TE-CAS-082 Ciudadela de Fuentes Claras] Castillos de España</ref> Actualment lo recinto fa parte de la ilesia parroquial, que se construyió mas tarde. La torre de la fortaleza se convirtió en o campanar, encegando-se las saeteras y eliminando las almenas, pa cubrir-se con un [[chapitel]]. Ye construyida en mampostería con refuerzo de sillars en as cantonadas, conserva l'alféizar d'una buharda y finestras semicirculars. === Patrimonio relichioso === ;[[Ilesia de Sant Pero de Fuents Claras|Ilesia parroquial de San Pero]] [[Imachen:Iglesia_fuentes_claras.JPG|thumb|Ilesia parroquial de San Pero]] Edificio gotico-renascentista, construyiu en o [[sieglo XVI]].<ref>{{es}} «Fuentes Claras. Iglesia de San Pedro.» ''Inventario Artístico de Teruel y su provincia''. Servicio de Publicaciones del Ministerio de Educación y Ciencia, 1974. Pach. 217-218</ref> La primera noticia que se tiene ye de [[1567]], cuan lo visitador arcebispal mandó enladriellar-la.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/3943.pdf Noticias sobre la construcción de iglesias en el noroeste de la provincia de Teruel (siglos XVII-XVIII)] Carreras Asensio, José María. Serie Monografica, 15. 2003. Pach. 214-217</ref> Ye construyida en mampostería y cantería, ubicada sobre las ruinas de l'antiga ciudadela. Presenta una sola nave de tres trampos y capiellas entre contrafuertes. La cubierta ye una [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de crucería estrelada con arandelas de fusta policromada de lo [[sieglo XVII]]. Lo capitero ye poligonal y se cubre tamién de la mesma forma. La cubierta ye de crucería estrelada con arandelas de fusta policromada de lo [[sieglo XVII]] y lo capitero ye poligonal, cubierta con a mesma [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] que lo trampo adchacent de la nave mayor. La torre presenta dos cuerpos de piedra. En [[1699]] se coronó con un nuevo [[chapitel]] a cargo de lo mayestro d'obras de [[Madrit]] Juan Antonio Aparicio. Per ixo presenta una estetica barroca castellana, distinta a la de la resta de la comarca.<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/963.pdf Noticias sobre las torres de Olalla, Peralejos, Báguena, Fuentes Claras y Ferreruela de Huerva] Carreras Asensio, José María. Xiloca, 27. 2001. Pach. 57-60</ref> De comienzos de lo [[sieglo XVII]] ye lo retablo de la Virchen de lo Rosario, en o cual debió treballar lo escultor navarro Miguel Sanz (m. 1623). D'a mesma epoca ye un retablo manierista, con imáchens de [[Santa Ana]] y [[Sant Bertolomeu]]. Chunto a él, en o costau de la epistola, se conservan las imáchens dieciochescas de [[Santa Lucia]], [[Fabián I|Sant Fabián]] y [[Sant Sabastián mártir|Sant Sabastián]]. L'organo fue construyiu per lo mayestro organero navarro Bartolomé Sánchez (m. 1743) en 1724. La portalada de l'edificio ye sencilla, de dos cuerpos. Ye diferent a las habituals de la epoca y sería producto d'una reforma posterior. Sirvió de modelo a la de la ilesia parroquial de [[Camín Reyal]], ya en o [[sieglo XVIII]]. En o costau ezquierdo de la portalada se puet apreciar la inscripción ''Año 1663 / se plantó la olma''. Dende calendata immemorial la portalada yera flanqueada per dos olmos centenarios (''las olmas''). Toz dos fuoron atacaus per una malotía y, dimpués de consulta popular, tallaus en 1989 y substituyius per arbols chóvens. En o lateral dreito se troba una chicota construcción que da acceso a lo espacio de lo fosal antigo, de lo como encara se conserva lo muro de sillería que marguina este costau de la ilesia.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Iglesia_parroquial_de_Fuentes_Claras Iglesia parroquial de Fuentes Claras] Xilocapedia</ref> ;[[Ermita de la Virchen de los Navarros]] [[Imachen:Ermitadelosnavarros.jpg|miniaturadeimagen|Ermita de la Virchen de los Navarros]] Datada en o [[sieglo XVII]].<ref>{{es}} «Fuentes Claras. Ermita de la Virgen de los Navarros.» ''Inventario Artístico de Teruel y su provincia''. Servicio de Publicaciones del Ministerio de Educación y Ciencia, 1974. Pach. 218-219</ref> Construyida en mampostería, en as afueras de lo casco urbano y mugant con a carretera cheneral, d'una sola nave cubierta con [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de meyo canyón con lunetos. Lo suyo capitero ye poligonal y ye aliniada con dos edificios laterals. Tiene decoración de estucos. La portalada, con arco de meyo punto de rechola baixo una ringlera de esquinillas, ye coronada per la imachen de la virchen en ceramica contemporania.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ermita_de_la_Virgen_de_los_Navarros_(Fuentes_Claras) Ermita de la Virgen de los Navarros] Xilocapedia</ref> Inicialment se clamó Virchen d'o Camín, en trobar-se la Ermita a lo costau d'o Camín Reyal que uniba Zaragoza y Teruel; dimpués estió clamada de la Fuent, per la cual regaba l'hortal cercano; y finalment, d'os Navarros. Sobre lo zaguer cambio de nombre i hai cuantas lechendas populars. Seguntes un, fue a proposito d'uns navarros que de camín a Valencia entablaron una baralla y resultoron ferius, pero estioron aduyaus per la Virchen a recuperar la salut y dotoron a la ermita d'asaber-las limosnas. Unatra teoría charra d'unatra baralla, tamién de navarros, que gracias a la intercesión de la Virchen se privó la muerte de la filla a mans de su [[pai]].<ref>{{es}} [https://books.google.es/books?id=m3NJAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Aragón, Reyno de Christo, y dote de Maria Santissima] Faci, Roque Alberto. Imprenta de Joseph Fort. Tomo I. 1739. Pach. 319-321</ref><ref>{{es}} [http://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/handle/20.500.11938/80359/b12783973.pdf Novenario para implorar el patrocinio de Maria Santisma, virgen y Madre de Dios, que baxo el titulo de Nra. Sra. de los Navarros se venera en el lugar de Fuentes Claras] Ibáñez de Jesús María, Joaquín. Oficina de Francisco Magallon, 1789. Pach. 6-7</ref> Finalment, unatra versión diz que uns navarros furtoron la Virchen de la ermita y fuyioron; cuan ya heban marchau d'o lugar s'aturoron pa reposar y paroron cuenta que la imachen heba desapareixiu: miraglosament la Virchen se trobaba de nuevo en a ermita.<ref>{{es}} [http://etno.patrimoniocultural.aragon.es/somerondon/fuentesclaras/leyenda.htm Fuentes Claras. Leyenda sobre la Virgen de los Navarros] Inmaculada Carné, Laura Pérez y Luis Pérez. Fondo documental de Somerondón. Asociación Universitaria Aragonesa de Folclore Aragonés, 1994</ref> En [[1789]] lo relichioso fuentesclarino [[Joaquín Ibáñez de Jesús y María]] l'adedicó a la Virchen un novenario y uns goyos de devoción.<ref>{{es}} [http://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/handle/20.500.11938/80359/b12783973.pdf Novenario para implorar el patrocinio de Maria Santisma, virgen y Madre de Dios, que baxo el titulo de Nra. Sra. de los Navarros se venera en el lugar de Fuentes Claras] Ibáñez de Jesús María, Joaquín. Oficina de Francisco Magallon. 1789. Pach. 9-24</ref> ;[[Ermita de Sant Remón de Fuents Claras|Ermita de Sant Remón Nonato]] [[Imachen:ErmitaSanRamon.jpg|miniaturadeimagen|Ermita de Sant Remón]] Edificio d'una sola nave y de chicotas proporcions, situau dentro de lo casco urbano en o barrio de Sant Ramón. Estió donada en [[1726]] a lo Concello per los suyos constructors y segurament se construyió en calendatas immediatament anteriors. Se tracta d'una sala rectangular, con un abside poligonal poco pronunciau cubierto per una [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] d'ariesta y tellau a dos auguas. La frontera ye de sillería y la dentrada presenta un arco de meyo punto de sillería.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ermita_de_San_Ramón_Nonato_(Fuentes_Claras) Ermita de San Ramón Nonato] Xilocapedia</ref> Lo 23 d'agosto de 2010 lo Concello la declaró Monumento d'Interés Local de cara a la suya inclusión en o Catalogo d'o Patrimonio Cultural Aragonés.<ref name="MIL">{{es}} [https://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=548520493838 Anuncio del Ayuntamiento de Fuentes Claras, relativo a la declaración de monumento de interés local] Boletín Oficial de Aragón, 15 de setiembre de 2010. Pach. 21.547</ref> ;[[Ermita de Sant Salvador de Fuents Claras|Ermita de Sant Salvador]] [[Imachen:Ermita San Salvador (Fuentes Claras).jpg|miniaturadeimagen|Ermita de Sant Salvador]] Construcción popular de calendata incierta (tal vegada entre lo [[sieglo XVIII]]), tamién conoixida como Lo Santo y situada en o barrio homonimo. Presenta una sola nave y ye cubierta a dos auguas. Presenta un sencillo arco rebaixau de dentrada, sobre lo cual se disposa una ringlera de rechola [[a la manganeta]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Ermita_de_San_Salvador_(Fuentes_Claras) Ermita de San Salvador] Xilocapedia</ref> Lo 23 d'agosto de 2010 lo Concello la declaró Monumento d'Interés Local de cara a la suya inclusión en o Catalogo d'o Patrimonio Cultural Aragonés.<ref name="MIL"/> ;Ermita de Sant Marcos Una cuatrena ermita, la de Sant Marcos, fue construyida de nueva planta en [[1988]]. Ye situada en as lomas de Valdellosa, a uns cinco kilometros de la localidat, y ye actualment lo puesto de destín de la romería que tradicionalment se celebra en abril y que dinantes teneba per destín la ermita de Sant Esteban, de lo Pueyo.<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf Fuentes Claras] Alcañiz Gutiérrez, Ángel. Xiloca, 18. 1996. Pach. 254</ref> === Patrimonio viario === ;Camín Reyal Antigo trazau viario que transcorre de norte a sud d'o termin municipal, entre a carretera cheneral ([[N-234]]) y a [[Autovía Mudéchar]] ([[A-23]]). Os suyos oríchens podrían remontar-se a epoca romana en formar parte d'o trazau de l'antiga calzada entre Saguntum (Murviedro) y Bilbilis (Calatayú) o [[Caesaraugusta]] ([[Zaragoza]]), u a existén entre Laminium ([[La Mancha]]) y a mesma Caesaraugusta.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia] Carlos Casas Nagore: historiasdecarreteras.com, 2020. Pach. 160-161</ref> En epoca medieval estió conoixiu como Camín Reyal y estió una d'as prencipals caminos de transito y transporte de mercaderías, estando entre sieglos a rota mas dreita entre [[Teruel]] y [[Zaragoza]]. Luego quedó obsoleto con a construción d'a N-234 y estió desaparexendo en estar sustituyiu por nuevas carreteras u absorbiu por istas.<ref name="xiloca.org"/><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia] Carlos Casas Nagore: historiasdecarreteras.com, 2020. Pach. 6-7</ref> En Fuens Claras se conserva o suyo trazau integro, en gran parte lixeramén engudronau. En o cruce con o camino ta [[Rubiuelos (Xiloca)|Rubiuelos]] se construyió a Ermita de la Virchen de los Navarros, antes mas conoixida como Virchen d'o Camino por aber-se devantau a lo costau d'o Camín Reyal. En atros dos cruces funcionoron senglas ventas ta l'atención de viacheros y transporte: una, conoixida como ''Venda d'o francés'', en o camino que desemboca en a [[N-211]]<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Venta_1_(Fuentes_Claras) Venta 1 (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> y unatra, conoixida como ''Venda de Fuens Claras'', en o cruce d'o camino ta [[Bañón]].<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Venta_2_(Fuentes_Claras) Venta 2 (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> Con a cayedura en desuso d'o Camín Reyal totas dos deixoron de funcionar como tals y se troban en un abanzau estau de ruina.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia] Carlos Casas Nagore: historiasdecarreteras.com, 2020. Pach. 47</ref> ;Vía verda Las vías verdas son camins naturals pa uso peatonal u ciclista, reutilizando antigos trazaus ferroviarios pa convertir-los en senderos de caracter turistico y cultural.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20220524090149/http://www.ffe.es/viasverdes/principal.asp Vías Verdes] Fundación de los Ferrocarriles Españoles (FFE)</ref> En Fuents Claras transcorre de norte a sud d'o termin municipal y en paralelo a l'actual vía ferroviaria entre [[Valencia]] y [[Zaragoza]]. Forma parte d'a Vía verda Santander-Mediterranio, que escurre entre [[Santander]] y [[Valencia]], trazada aprofitando lo trazau d'antigas linias ferroviarias.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221028215907/https://www.mapa.gob.es/es/desarrollo-rural/temas/caminos-naturales/caminos-naturales/sector-noroeste/santander-mediterraneo/default.aspx Camino Natural Santander-Mediterráneo] Ministerio d'Agricultura, Pesca y Alimentación</ref> En Fuents Claras la Vía verda transcorre acondicionando la viella Linia Calatayú-Valencia; en concreto, lo tramo entre [[Calatayú]] y [[Caminreal]], activo entre 1901 y 1985. Remató d'executar-se en 2022, estando un d'os zaguers d'a Vía verda Santander-Mediterranio en acabar-se. Antiparte d'a suya valor historica y natural, la Vía connecta y vertebra atras rotas de caracter turistico ya presents en o lugar y la comarca.<ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/comarcas/finalizan-las-obras-del-camino-natural-mas-largo-de-europa-a-su-paso-por-la-comarca-del-jiloca Finalizan las obras del camino natural más largo de Europa a su paso por la comarca del Jiloca] Diario de Teruel, 6 de setiembre de 2022</ref> === Entidaz culturals === * Asociación Cultural Alborada * Asociación Amas de Casa Virchen de los Navarros * Club de Chubilaus Sant Marcos === Confrairías === Amás de l'actual Confrairía de la Sangre de Cristo<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Cofradía_de_la_Sangre_de_Cristo_(Fuentes_Claras) Cofradía de la Sangre de Cristo (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> existioron dica tres [[cofadría relichiosa|confrairías]] mas: Confrairía de lo Santismo Sacramento ([[sieglo XVII]]), Confrairía de la nuestra Sinyora de los Navarros (sieglos [[sieglo XVIII|XVIII]]-[[sieglo XX|XX]]) y Confrairía de lo Sagrau Corazón de Chesús ([[sieglo XVIII]]). === Festividaz y tradicions === La diferents festividaz de Fuents Claras son planificadas y organizadas a lo largo de l'anyo per una Comisión de Fiestas de caracter permanent, integrada per vecins de la población de traza rotatoria y coordinada con o Concello. ;Fiestas patronals en honor de la Virchen de los Navarros Las fiestas mayors de lo lugar se celebran en honor de la Virchen de los Navarros. Se celebran en setiembre y son una de las zagueras de la comarca: los días prencipals son lo 7 y 8 de dito mes y estando lo día gran este zaguer. Lo suyo acto central ye la procesión a la Ermita de la Virchen de los Navarros, amás d'un gran numero d'actos ludicos y festivos.<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/teruel/2015/09/04/judias-espuma-y-ninos-con-tijeras-abren-los-actos-en-fuentes-claras-261908.html Judías, espuma y niños con tijeras abren los actos en Fuentes Claras] Heraldo de Aragón. 4 de setiembre de 2015</ref> Ye tradicional y emotivo lo canto de las albadas en a medianoche de lo [[7 de setiembre]], en a viespra de la festividat de la Virchen de los Navarros. En a denominada zona de ''la costerilla'' s'interpreta una copla mirando enta la ilesia. En rematar se tanye un estribiello, nomás con trastes. Canta tot aquel que tienga motivo u quiera dar gracias a la Virchen.<ref>{{es}} [http://etno.patrimoniocultural.aragon.es/somerondon/fuentesclaras/albadas.htm Fuentes Claras. Albadas 8 de septiembre] Inmaculada Carné, Laura Pérez y Luis Pérez. Asociación Universitaria Aragonesa de Folclore Aragonés. 26 de febrero de 1994</ref><ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/2492.pdf Albadas a Nuestra Señora de los Navarros (Fuentes Claras)] Pérez Pérez, Isabel. Cuadernos del Jiloca, 15. 2002. Pach. 117-120</ref> ;Romería de los Penitents Las referencias mas antigas datan de [[1674]]. Lo segundo domingo de mayo los vecins acuden en romería a la localidat vecina de [[Villalba de los Morals]]. La organiza la Cofradía de la Sangre de Cristo,<ref>{{es}} [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/200.pdf La Cofradía de la Sangre de Cristo de Fuentes Claras] Benedicto Gimeno, Emilio. Cuadernos del Jiloca, 10. 1997. Pach. 51-68</ref> que ye la que prene protagonismo en toz los actos. Acude en pleno y varios son los personaches destacaus: lo prior, lo listero, lo mayordomo, l'abanderau, los alumbradores u los cofrades; asinas como los actos: cortesías, obligacions, pasar lista en o nombradero, etc. Actualment la componen 182 cofrades y 61 chirmanas, estando l'acto seguiu per toz los vecins y gran cantidat de visitantes. Cada anyo s'encarga un prior d'organizar la fiesta, él ye lo que prepara [[chicolate]] y pastas pa los cuals acuden per lo maitín a Villalba. Lo cargo de prior ye asignau anyalment a lo cofrade mas antigo que, dimpués de fer lo suyo redolín, no podrá repetir. Lo se encarga de cobrar las cuotas, levar la imachen de lo Cristo en a procesión, iluminar la capiella en os feneiximientos de los cofrades y nombrar seis alumbradores pa l'enrueno, y de dar la fiesta en Villalba. La procesión sale en romería a las ueito de lo maitín enta Villalba, dimpués de lo volteo de campanas. Los cofrades salen dica lo barrio de Sant Salvador, con a imachen de lo nuestro Sinyor con a Cruz y la Dolorosa. La chent les acompanya dica la ermita y éls siguen en procesión enta Villalba. La confrairía, a traviés de lo denominau listero (siempre la mesma persona, ye un cargo que pasa de pais a fillos, dentro de la mesma familia), pasa lista en o puesto conoixiu como ''lo nombradero''. Este puesto, cuan se sale per lo maitín de Fuents Claras, ye en a zona de Peñarrubia, amán de Villalba (en tornar de Villalba lo nombradero ye en a ermita de Sant Salvador, en o barrio de Lo Santo), antes de dentrar a lo lugar y formar en procesión. Han d'estar toz los cofrades y nomás se sincusa ''per delito de malotía''. Lo zaguer que s'ha apuntau (mocez y chóvens) ye l'en primeras en salir a la procesión (en estar nombrau), y asinas per orden d'inscripción dica lo zaguer que ye lo prior (lo mas viello de toz), que se coloca entre la Virchen y lo Cristo. En Villalba son recibius per los vecins, que asperan con as imáchens relichiosas. Chuntos sienten misa y se minchan lo chicolate con bunyuelos preparau per lo prior.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Romería_de_los_Penitentes_(Fuentes_Claras) Romería de los Penitentes (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> ;Romería a la Ermita de Sant Marcos Lo sabado mas proximo a lo día de Sant Marcos ([[25 d'abril]]) s'acude en romería a la ermita de Lo Santo. Este día ye conoixiu como Romería u Día de lo Cerro. ;Atras tradicions En zagueras s'ha recuperau la celebración de fogueras per Sant Antón ([[17 de chinero]]) per barrios u grupos de vecins, levando la lenya los propios interesaus. En o rescaldo de las fogueras se rustiban trunfas, productos de lo cochín que se mataba en casa y vin con figas. Atras calendatas de fogueras yeran per Santa Lucia ([[13 d'aviento]]) y la vispra de Sant Blas ([[3 de febrero]]). Antes mas se celebraban los [[carnaval]]s, que igual que en atros lugars de la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]], duraban dica tres días. Se caracterizaban per la existencia d'un personache denominau ''lo cagarrutero'' dimpués de lo cual correban los zagals per las carreras de la localidat. Pa San Juan ([[24 de chunio|24 de chunyo]]) los mozos plantaban un [[Populus nigra|chopo]] en o frontón y per la nueit se les meteban flors y cardos a las mozas, asinas como bel ramo de ciresas. Pa Sant Pero se meteba una enramada en forma de arco con ramas y unas vigas en a puerta de la ilesia. === Gastronomía y patrimonio agroalimentario === La gastronomía local ye representada per los productos de mayor renombre de la comarca: lo [[Crocus sativus|zafrán]], lo [[Pernil de Teruel|pernil]], lo [[Ternasco d'Aragón|ternasco]] y la [[Borago officinalis|borraja]]. ;Zafrán de lo Xiloca Lo suyo cautivo se restrinche a terrenos con condicions muito precisas: altaria meya entre 900 y 1.100 metros, preferentment [[Calsinera|calizos]] y bien drenaus. Fuents Claras y la val de lo Xiloca reunen estas condicions y entre sieglos estió una de las prencipals rechions productoras de lo país. Entre lo [[sieglo XX]] la emigración de lo campo a la ciudat, la competencia de colorantes artificials y zafrans de baixa calidat y pre provocoron la suya desaparición cuasi total, pero en os zaguers decenios s'ha recuperau la suya producción y mira d'obtener de la [[Unión Europea]] la reconoixencia como [[Denominación d'Orichen Protechida]].<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/2014/05/04/hace_siglo_aragon_producia_000_kilos_azafran_mas_que_ahora_285726_300.html Hace un siglo, Aragón producía 36.000 kilos de azafrán mas que ahora] Heraldo de Aragón. 4 de mayo de 2014</ref><ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/2017/11/11/de-200-000-euros-kilo-precio-frena-expansion-del-azafran-teruel-1206115-300.html De 3.200 a 1.000 euros el kilo: el precio frena la expansión del azafrán en Teruel] Heraldo de Aragón. 11 de noviembre de 2017</ref> ;Pernil de Teruel La [[Denominación d'Orichen Protechida|Denominación d'Orichen]] [[Pernil de Teruel]] naixió en 1984 y estió la primera d'estas caracteristicas en [[Espanya]]. La zona de producción ye formada per los termins municipals de la provincia que la suya altitut meya no sía inferior a 800 metros, entre los cuals se troba Fuents Claras. Proviene de la selección de las razas de cochín blanco Landrace, [[Large white|Large White]] y [[Duroc (raza porcina)|Duroc]]. Ye un jamón de gusto suau, con o punto chusto de sal y un percentache important de grasa intramuscular.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20191022053511/http://jamondeteruel.com/es/ Jamón de Teruel. Denominación de origen protegida] Jamón de Teruel. Denominación de origen protegida</ref> ;Ternasco d'Aragón Per [[Ternasco d'Aragón]] s'entiende tota aquella carne de cordero certificada per lo Consello Regulador de la Indicación Cheografica Ternasco d'Aragón, procedent de cinco razas autoctonas: [[uella ansotana|ansotana]], [[Uella maellana|maellana]], [[rasa aragonesa]], [[roya bilbilitana]] y [[fardosca]]. Destaca per la suya carne d'aspecto rosau, con un baixo percentache de grasa, y lo suyo gusto, muito suau, dau que los corders son alimentaus exclusivament con leit materna y cerials.<ref>{{es}} [http://www.ternascodearagon.es/ Ternasco de Aragón] Ternasco d'Aragón</ref><ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/branded/2018/12/27/promocion-panos-cocina-una-carne-muy-saludable-con-adn-aragones-1284548-2261125.html Una carne muy saludable con ADN aragonés] Heraldo de Aragón. 27 d'aviento de 2018</ref> ;Borraja La [[Borago officinalis|Borraja]] ye un vechetal muito habitual en a gastronomía local. Especialment los suyos [[Tallo (botanica)|tallos]], que gosan cocinar-se de diversas trazas: con [[Solanum tuberosum|trunfas]] y apanyaus con [[aceite d'oliva]], rechiraus con [[uego]] u [[seta]]s, u combinaus con [[Beta vulgaris var. cicla|acelga]], [[Allium sativum|allo]] y uego. La borraja ye tamién habitual como fondo basico pa lo [[caldo]] vechetal, sola u con atras verduras. == Esporte == ;Ciclismo Lo esporte estrela de la localidat ye lo ciclismo a livel d'usuario como meyo de transporte cutiano. La bicicleta goza d'un excepcional arraigo y s'ha convertiu en sinyal d'identidat de lo lugar a livel supralocal, ya que toz los suyos habitants las usan pa desplazar-se. Mesmo, entre un tiempo, se plegoron a matricular. La localidat ha plegau a estar conoixida como ''l'Amsterdam aragonés''.<ref>{{es}} [https://www.antena3.com/noticias/sociedad/bicicletas-solo-son-verano-pueblo-teruel_2011100957475c9c6584a8f8626964dc.html Las bicicletas no solo son para el verano en un lugar de Teruel] Antena 3 Televisión. 9 d'octubre de 2011</ref><ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20190929201348/http://mvod.lvlt.rtve.es/resources/TE_STONOTA/mp3/3/7/1546856975273.mp3 Fuentes Claras, el Amsterdam aragonés] Radio 5 Todo Noticias. 26 d'aviento de 2018</ref> ;Birlas y frontón A livel de competición, dos son los esportes que han gozado de gran arraigo en a localidat. Per un costau lo chuego de [[birlas]], practicau en cualsequier ye un espacio plano y sin obstáculos. Formau per nueu chornalers con una corona en a parte superior y una altura de setanta centimetros y un rei coronau con tres coronas y con una altaria mayor. Pa lanzar s'emplegan dos lanzaderas u mazas cilindricas de 25&nbsp;cm de longaria. Tradicionalment ha estau practicau per mullers.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Juego_de_bolos_(Fuentes_Claras) Juego de bolos (Fuentes Claras)] Xilocapedia</ref> Per unatro costau lo [[chuego de pilota]], practicau en o [[Trinquete (esporte)|frontón]] per hombres.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/xilocapedia/index.php?title=Pelota Pelota] Xilocapedia</ref> ;Cicloturismo Amás de l'uso de la bicicleta como meyo cutiano de transporte, lo lugar forma parte de cuantas rotas que recorren la [[Xiloca|Comarca de lo Xiloca]] (como lo Camín de lo Cid) en bicicleta de montanya como forma de potenciar lo cicloturismo.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20210117152243/https://jilocaactivo.es/ruta.php?id=8&tipo=1 Ruta 6: Ruta del río Jiloca] www.jiloca.es</ref> === Instalacions esportivas === La localidat disposa d'un pabillón polisportivo municipal en o cual se realizan fiestas y celebracions populars. En a Plaza de la Concordia i hai una zona esportiva de moderna construcción, consistent en un frontón descubierto pa lo chuego de pilota y una piscina descubierta. Lo frontón viello deixó de funcionar malas que se fació a devantadera lo nuevo. Actualment sirve pa actos socials y festivos de diversa índole a l'aire libre gracias a la suya centrica ubicación, amán de lo Concello. === Entidaz esportivas === * Club Esportivo Kuadrones === Eventos esportivos === Destacan dos eventos atleticos que se celebran anyalment. Per un costau, dende [[1995]] se corre la Puyada de Sant Marcos en zaguerías d'abril, preba d'entre 6,5 y 7 kilometros disputada cuasi integrament per camins de tierra en una suau pendient ascendent entre lo municipio y la ermita de lo mesmo nombre. Se corre en zaguerías d'abril, entre la festividat homonima.<ref>{{es}} [https://runedia.mundodeportivo.com/carrera/subida-a-san-marcos-2020/202022247/ Subida a Sant Marcos] Runedia</ref> Per unatro costau la cursa popular organizada anyalment per lo Club Esportivo Kuadrones dende [[2006]], que s'organiza en zaguerías d'agosto y de 10&nbsp;km de distancia.<ref>{{es}} [https://www.rockthesport.com/es/evento/10k-kuadrones-2018 10k Kuadrones 2018] rocktesport.com</ref> De [[2012]] a [[2014]] se celebró una prueba de [[mushing]] o perros de tiro. Gosaba celebrar-se en noviembre en dos etapas.<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/deportes/baloncesto/2014/11/02/exito-participacion-la-iii-carrera-fuentes-claras-con-perros-tiro-319724-1101029.html Éxito de participación en la III Carrera de Fuentes Claras con perros de tiro] Heraldo de Aragón. 2 de noviembre de 2014</ref> == Personaches destacaus == * [[Miguel Francisco Gómez y Cabello]] (fin. s. XVII-1756), escritor y rector de la [[Universidat de Zaragoza]] entre 1744 y 1749. * [[José Ibáñez y Gassia]] (1728-1779), escritor y inventor. * [[Joaquín Ibáñez de Jesús y María]] (1738-1809), escritor y orador. * [[María Ignacia Ibáñez]] (1745-1771), actriz oriunda de Fuents Claras. * [[Mariano de Ibáñez Cuevas y Rubio]] (1750-1802), militar. * [[Joaquín Gómez y Blasco]] (1774-1821), regidor d'o [[Concello de Zaragoza]] (1804-1821) y deputau suplente d'as Cortes de Cádiz (1813-1814). * [[Rafael Ibáñez de Ibáñez]] (1796-1839), militar de la [[Primera guerra carlista]]. * [[Enrique Esteban Julve]] (1892-1968), alcalde durante la [[Segunda Republica Espanyola]] entre 1931 y 1936. * [[Pepe Gálvez]] (1950), guionista y dibuixant de cómics. * José Antonio Lázaro Romero (1951), hotero y president de la Federación de Comunidaz Aragonesas en l'Exterior.<ref>{{es}} [https://www.elperiodicomediterraneo.com/noticias/especiales/jose-antonio-lazaro-todo-emblema_1175796.html José Antonio Lázaro, todo un emblema] El Periódico Mediterráneo. 6 de loctubre de 2018</ref> * [[Plácido Díez Bella]] (1958), periodista de radio y prensa escrita. * José Antonio Pérez Cebrián (1958), president de la CEOE en Teruel.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20200924112906/https://diariodeteruel.es/movil/noticia.asp?notid=1014968 José Antonio Pérez Cebrián es elegido nuevo president de la CEOE en la provincia y anuncia que dejará la Caixa Rural en un plazo de tres meses] Diario de Teruel. 15 de mayo de 2019</ref> * [[Amparo Bella|Amparo Bella Rando]] (1961), historiadora, activista feminista y politica. * José Blas Rando Romero (1979), hotero.<ref>{{es}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/Mono_21.pdf José Blas Rando Romero] Hernández Benedicto, José. La jota en el Jiloca. Cincuenta joteros por el valle. 2010. Pach. 145-146</ref><ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/entrevistas/jose-blas-rando-cantador-de-jota-la-jota-es-como-la-sangre-a-las-venas-para-mi-hay-que-llevarla-dentro-para-expresarla-bien José Blas Rando, cantador de jota: "La jota es como la sangre a las venas para mí, hay que llevarla dentro para expresarla bien] Diario de Teruel. 14 de agosto de 2022</ref> * David Sánchez Fabra (1989), escritor y medico.<ref>{{es}} [https://www.diariodeteruel.es/noticia.asp?notid=1008811&secid=8 David Sánchez Fabra, escritor turolense: 'Defender las verdades y perseguir las mentiras es una de mis obsesiones'] Diario de Teruel. 14 de setiembre de 2018</ref> == Bibliografía == * {{es}} AAVV (1924): ''Enciclopedia Universal Ilustrada Europeo-Americana. Espasa-Calpe.'' Barcelona: Espasa-Calpe. Vol. XXIV, pach. 1492 [https://archive.org/details/enciclopediauniversalilustradaeuropeo-americanav24/page/n1601/mode/2up] * {{es}} Alcañiz Gutiérrez, Ángel (1996): ''Fuentes Claras''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 18). ISSN 0214-1175. Pach. 249-259 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/596.pdf] * {{es}} Aldecoa Bravo, José Serafín (2009): ''Entre el hambre de tierra y el despertar social: La II República en tierras del Jiloca (1931-1936)''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca, Calamocha. {{ISBN|978-84-613-6661-3}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/Mono_20.pdf] * {{es}} Aldecoa Bravo, José Serafín (2009): ''75 años de la construcción de El Caminreal''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 37). ISSN 0214-1175. Pach. 83-112 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/X_37_83_112.pdf] * {{es}} Aupí Royo , Vicente (2013): ''El triángulo del hielo: Teruel, Calamocha, Molina de Aragón. Estudio climático del polo del frío español''. Teruel: Dobleuve Comunicación. {{ISBN|978-84-938724-7-2}}. * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio (1997): ''La Cofradía de la Sangre de Cristo de Fuentes Claras''. Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Cuadernos del Xiloca, 10). ISSN 1136-8209. Pach. 51-68 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/200.pdf] * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio; Esteban Guillén, Pilar (2002): ''Los peirones en las comarcas del Jiloca y Campo de Daroca.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (El Patrimonio olvidado, 1). {{ISBN|84-609-5131-6}}. Pach. 47 [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/1097.pdf] * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio (2003): ''Comarca del Jiloca.'' Gobierno de Aragón (Territorio, 9). {{ISBN|84-96223-10-8}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/IDOT/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=839582284141] * {{es}} Benedicto Gimeno, Emilio; Bonilla Torrijo, Carlos (2010): ''Los lavaderos de lana.'' Calamocha: Comarca del Jiloca (El patrimonio cultural de la Comarca del Jiloca, 8). Pach. 23-50 * {{es}} Carreras Asensio, José María (2001): ''Noticias sobre las torres de Olalla, Peralejos, Báguena, Fuentes Claras y Ferreruela de Huerva.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 27). ISSN 0214-1175. Pach. 57-60 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/963.pdf] * {{es}} Carreras Asensio, José María (2003): ''Noticias sobre la construcción de iglesias en el noroeste de la provincia de Teruel (siglos XVII-XVIII).'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Serie monográfica, 15). {{ISBN|84-607-7302-7}}. Pach. 214-217 [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/3943.pdf] * {{es}} Casas Nagore, Carlos (2020): ''El camino real histórico entre Zaragoza y Valencia.'' historiasdecarreteras.com [https://web.archive.org/web/20230327000843/https://historiasdecarreteras.com/wp-content/uploads/2020/04/El-Camino-Real-entre-Zaragoza-y-Valencia.pdf] * {{es}} Faci, Roque Alberto (1739): ''Aragón, Reyno de Christo, y dote de Maria Santissima.'' Zaragoza: Imprenta de Joseph Fort. Pach. 319-321 [https://books.google.es/books?id=m3NJAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false] * {{es}} Hernández Benedicto, José (2010): ''La jota en el Jiloca. Cincuenta joteros por el valle.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca. {{ISBN|84-614-2829-8}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Monograficos/Mono_21.pdf] * {{es}} Ibáñez de Jesús y María, Joaquín (1789): ''Novenario para implorar el patrocinio de Maria Santisma, virgen y Madre de Dios, que baxo el titulo de Nra. Sra. de los Navarros se venera en el lugar de Fuentes Claras por el P. Joaquin Ybañez de Jesus y Maria de las Escuelas Pias.'' Zaragoza: Oficina de Francisco Magallon [http://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/handle/20.500.11938/80359/b12783973.pdf] * {{es}} Latassa y Ortín, Félix de (1801): ''Biblioteca nueva de los escritores aragoneses que florecieron desde el año de 1753 hasta el de 1795.'' Zaragoza: Oficina de Joaquín de Domingo [https://bivaldi.gva.es/es/catalogo_imagenes/grupo.do?path=1004666] * {{es}} Madoz e Ibáñez, Pascual (1847): ''Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar.'' Madrid: Imprenta del Diccionario. Vol. VIII, pach. 250 [https://web.archive.org/web/20190929201359/http://www.diccionariomadoz.com/fuentes-claras/Teruel/] * {{es}} Pérez Pérez , Isabel (2002): ''Albadas a Nuestra Señora de los Navarros (Fuentes Claras).'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Cuadernos del Xiloca, 15). ISSN 1136-8209. Pach. 117-120 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Cuadernos/2492.pdf] * {{es}} Rando Rando, Marco A. (1988): ''La evolución demográfica del municipio de Fuentes Claras (1960-1981).'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (Xiloca, 2). ISSN 0214-1175. Pach. 109-149 [http://www.xiloca.org/data/Bases%20datos/Xiloca/366.pdf] * {{es}} Sebastián López, Santiago (1974): ''Inventario artístico de Teruel y su provincia.'' Madrid: Servicio de Publicaciones del Ministerio de Educación y Ciencia. {{ISBN|84-369-0347-1}}. Pach. 217-219 * {{es}} Souto Oliva, Mercedes (2004): ''Palomares en el sur de Aragón. Las tierras del Jiloca.'' Calamocha: Centro de Estudios del Jiloca (El Patrimonio Olvidado, 2). {{ISBN|84-609-1598-0}} [http://xiloca.org/data/Bases%20datos/Patolvidado/5967.pdf] == Referencias == {{Listaref|2}} == Veyer tamién == * [[Lista de municipios de Teruel]]. == Vinclos externos == * [https://web.archive.org/web/20210120171413/http://www.fuentesclaras.es/ Concello de Fuents Claras]. * [https://web.archive.org/web/20200927184102/http://www.jiloca.es/comarca/municipios-de-la-comarca-del-jiloca/2-uncategorised/94-fuentes-claras Fuents Claras en a pachina web d'a comarca d'o Xiloca]. {{Municipios Xiloca}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Fuents Claras|*]] dznsv0hlt6n48pyev8n7ly2ygppzkiw Tormón 0 17667 2480028 2446561 2026-09-30T18:47:40Z RenatoGar 80073 2480028 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de municipio d'Aragón |nombre = Tormón |imachen=[[Imachen:1-Tormón-paisaje-Urbano (2017)0130.jpg|250px|''Ilesia d'a Natividat'']]<br />Ilesia d'a Natividat. |provincia = Teruel |comarca = Comunidat de Teruel |partiuchudicial= Teruel |cp = 44134 |latitut = 40.2 |lonchitut = -1.35 |superficie = 29,31 |altaria = 1.051 |distancia = 64 |diocesi = Teruel y Albarracín |arcipestrau = [[Arcipestrau d'Albarracín|Albarracín]] |parroquia = [[Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora de Tormón|Natividat de Ntra. Sra.]] |población = |calendata = }} '''Tormón''' ye una [[Lista de villas d'Aragón|villa]] y [[municipio]] de la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]], situau en la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de la [[Comunidat de Teruel]]. La suya población ye de 34 habitants ([[2015]]), en una [[superficie]] de 29,31 [[km²]] y una densidat de 0,96 hab/km². == Cheografía == Ye situau a piet d'un [[tormo]] entre las Sierras de [[sierra de Chabalón|Chabalón]] y [[sierra de Penya Redonda|Penya Redonda]], chunto a lo [[río Ebrón]]. === Mugas === Lo suyo [[termin municipal]] muga con [[Castiel Fabib]], con [[Lo Cuervo]], con [[Alobras]], con [[Chabaloyas]], con una "[[mangas d'Albarracín|manga]]" u prolongación de lo termin d'[[Albarracín]], con un cantón de lo termin de [[Rubials]] y con [[Tramacastiel]]. == Toponimia == Lo [[toponimia aragonesa|toponimo]] ''Tormo'' se puet explicar como aumentativo de [[Tormo]] con sufixo aumentatico ''[[sufixo -ón|-ón]]''. Bi ha microtoponimos interesants dende lo punto de vista de l'aragonés como ''Las Tasoneras'', ''El [[Morrón]]'', ''Cerro [[Casar]]'', ''Arronyal'' y ''Arrenyal'' (castellanizacions de "[[ferranyal|ferrenyal]]"), ''Fontarrón'' (con lo [[sufixo -arrón]]), ''Puntal de Garrón'', ''Barranco de los Poyales'', ''Barranco del Puerco'' y ''Cerrito Cuatrenyo''<ref>{{es}} [[Chabier de Jaime]] et al. ''Serranía de Albarracín 4. Zona oriental de la Sierra de Albarracín - Cuenca de Teruel''. Mapa excursionista 1:40.000 Paseos y excursiones. Prames.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120621002515/http://idearagon.es/toponimia/t44218.htm Recopilación de toponimia de Aragón versión 1.0]</ref> en lo punto de contacto de los [[termins municipals]] de Tormón con [[Albarracín]], [[Rubials]] y [[Villel]], con [[sufixo -enyo]], derivaría de lo latín ''QUATERNIUM''. Atros toponimos como ''La Goyoría'' ("[[Cogullada|Cucullada]]") u ''El Sabinarejo'' y ''Barranco de la Sargaleja'' reflectan l'[[aragonés de las comunidaz aragonesas|aragonés local]] que se charró en lo sud de la [[provincia de Teruel]], on bi heba muitos toponimos de formacions vechetals con los sufixos ''[[sufixo -ar|-ar]]'' y ''[[sufixo -ello|-echo]]'' chuntos. == Historia == No fació part ni de la [[Comunidat de Teruel (medieval)|Comunidat de Teruel]] y de la [[Comunidat d'Albarracín]], y yera vinculau en lo [[sieglo XIV]] a los [[Ruíz de Castelblanc]] y dimpués a los [[Ferrández d'Heredia|Heredia]] de [[Mora de Rubielos]] y fizo part de lo [[Condau de Fuents]]. Tormón fizo part de la [[sobrecullida]] de [[Sobrecullida de Teruel|Teruel]] por lo menos entre [[1446]] y [[1495]]. En [[1646]] perteneixeba a la [[vereda]] de [[Vereda de Teruel|Teruel]]. Dende [[1711]] dica [[1833]] fació part de lo [[Correchimientos d'Aragón|correchimiento]] de [[Correchimiento d'Albarracín|Albarracín]]<ref name=UBIETODESPOBLAUS>{{es}} [[Antonio Ubieto Arteta]]: ''[[Historia de Aragón (libro d'Antonio Ubieto Arteta)|Historia de Aragón]]. Los Pueblos y los despoblados, III''. [[Anubar ediciones]], 1986. pp 1253-1258.</ref>. == Demografía == <timeline> ImageSize = width:650 height:300 PlotArea = width:450 height:230 left:180 bottom:35 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:0 till:44 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:9 start:0 BarData= bar:1998 text:"1998" bar:2000 text:"2000" bar:2002 text:"2002" bar:2004 text:"2004" bar:2006 text:"2006" bar:2008 text:"2008" bar:2010 text:"2010" bar:2012 text:"2012" bar:2014 text:"2014" bar:2016 text:"2016" bar:2018 text:"2018" bar:2020 text:"2020" PlotData= width:15 color:brightblue bar:1998 from:0 till:41 bar:2000 from:0 till:39 bar:2002 from:0 till:36 bar:2004 from:0 till:39 bar:2006 from:0 till:32 bar:2008 from:0 till:35 bar:2010 from:0 till:32 bar:2012 from:0 till:34 bar:2014 from:0 till:28 bar:2016 from:0 till:34 bar:2018 from:0 till:31 bar:2020 from:0 till:25 </timeline> {{DemogAragón |Cod provincia = |Cod municipio = |Cod entidat = |1362= |1495= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900=303 |1910=267 |1920=310 |1930=342 |1940=265 |1950=213 |1960=172 |1970=119 |1981=61 |1991=50 |1992= |1994= |1996= |1997= |1998=41 |1999=40 |2000=39 |2001=39 |2002=36 |2003=37 |2004=39 |2005=35 |2006=32 |2007=33 |2008=35 |2009=33 |2010=32 |2011=36 |2012=34 |2013=31 |2014=28 |2015=34 |2016=34 |2017=34 |2018=31 |2019=30 |2020=25 |2021=25 |2022=26}} == Administración == === Reparto de concellers === <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="10" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011''' |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Partido Popular]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | '''''1''''' |} </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] |Lucio Serrano Teller | [[Unión de Centro Democrático]] |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | | |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | | |- | align="center"|[[2011]]–[[2015]] |Faustino Archilaga Valero | [[Partido Popular]] |- | align="center"|[[2015]]–[[2019]] | | |- | align="center"|[[2019]]–[[2023]] | | |- | align="center"|[[2023]]–[[2027]] | [[Francisco Mora Valero]] <ref> {{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/2023/06/17/ayuntamientos-importantes-zaragoza-huesca-teruel-2023-1659505.html ''Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón''] en [[Heraldo de Aragón]].</ref> | [[PP]] |} == Puestos d'intrés == *[[Castiello de Tormón]], en o cobalto d'o lugar. * Ermita de Sant Cristoval. * Ilesia d'a Natividat. * Cuenca de l'Ebrón. * Arte rupestre d'o [[Neolitico]]. * Campamento Escuela de l'AGLA ([[Agrupación Guerrillera de Levante y Aragón]]). == Fiestas == *Sant Cristoval, 10 de chulio. *L'Asumpción d'a Virchen y Sant Roc, 15, 16 y 17 d'agosto. *Sant Rafel, 24 d'otubre. == Referencias == {{listaref}} == Bibliografía == *{{es}} [[Cristóbal Guitart Aparicio]]: ''Los castillos turolenses'' Cartillas turolenses nº 9, [[Instituto de Estudios Turolenses]], [[1999]]. * {{es}} ''Los Lugares de la Memoria'', [[Gubierno d'Aragón]], [[2010]]. * {{es}} [[Faustino Archilaga Valero]] y [[Lourdes Ortiz Giménez]]: ''Los nombres en el paisaje de Tormón: con ocho rutas para conocer el entorno.'', [[Asociación Cultural de Tormón]]. * {{es}} [[Javier Ibáñez González]]: ''Informe sobre las potencialidades patrimoniales y turísticas de Tormón.'' [[Parque Cultural d'Albarracín]], [[2008]]. {{Municipios Comunidat de Teruel}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Tormón|*]] ij6uq74xtm9htahmx3g9uljtfhgfwpt Shalom 0 18227 2480154 2326623 2026-09-30T21:58:39Z RenatoGar 80073 2480154 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} [[Imachen:Shalom.svg|right|thumb|250px|Shalom]] '''''Shalom''''' (שלום) ye una parola [[Idioma hebraico|hebraica]] que significa «''[[paz]]''». A l'igual que en [[idioma aragonés|aragonés]], puet nombrar tanto a la paz entre dos partes como tamién a una paz interior, calma u tranquilidat d'un individuo. Se'n fa uso tamién como formula de saluto, equivalent a «ola» u «adiós». A radiz lingüistica de ''shalom'' a podemos vincular con ''le-shalem'', que significa «completar, retribuir, pagar, compensar». Por ixo se puet dicir que ye mas que l'ausencia de conflicto u a desaparición d'hostilidat, sino que o ''shalom'' significa tamién un retorno a l'equilibrio, a la chusticia y l'igualdat integral. Se gosa emplegar como a forma abreviata d'a frase ''[[Shalom Aleichem]]'' (literalment «a paz siga con tú») que se puet traducir como ''ola'' (un saluto). {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Chudaísmo]] 3bqakjtbsxrzk7nc9um8xhqdoppnppm Almuades 0 18626 2480058 2288103 2026-09-30T19:29:45Z RenatoGar 80073 2480058 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'estau desapareixiu |nombre_oficial = الموَحدون<br />al-Muwahhidun |nombre = Imperio Almuade |nombre_común = Almuades |forma_de_gubierno = Monarquía |status = |era = |anyo_inicio = 1121 |anyo_fin = 1269 |evento_inicio = Formación |evento_fin = Desaparición |calendata_inicio = [[1040]] |calendata_fin = [[1147]] |evento_posterior1 = |calendata_evento_posterior1 = |p1 = Almurabit |bandera_p1 = |p2 = Zirí |bandera_p2 = |p3 = Hammadí |bandera_p3 = |s1 = Taifa |bandera_s1 = |s2 = Hafsí |bandera_s2 = |s3 = Abdalwaditas |bandera_s3 = |s4 = Emirato de Granada |bandera_s4 = Royal Standard of Nasrid Dynasty Kingdom of Grenade.svg |s5 = Benimarins |bandera_s5 = |imachen_bandera = |imachen_bandera_amplo = 150px |bandera = |imachen_escudo = |simbolo = |mapa = Almohads1200.png |aclaración_mapa = Almuades en 1200 |capital = [[Marráquex]]<br /> [[Sevilla]] |lema_nacional = |himno_nacional = |idioma = [[Idioma arabe|Arabe]] |idioma_no_oficial = [[Luengas berbers]] |relichión = [[Islam]] [[sunnismo|sunnita]] |moneda = |títol_líder = |líder1 = |anyo_líder1 = |líder2 = |anyo_líder2 = |datos_anyo1 = |datos_superficie1 = |datos_población1 = |datos_anyo2 = |datos_superficie2 = |datos_población2 = |miembro_de = |notas = }} Los '''almuades''' un movimiento relichioso [[musulmán]] vinculau con la [[confederación tribal berber]] de los [[Confederación Mezmut|Mezmut]]z. En [[idioma arabe|arabe]] reciben la denominación de ''al-Muwahhidun'', y en berber ''Imweḥḥden''. ''Al-Muwahhidun'', significa «los unitarios», denominación que fa referencia a que [[Tawhid]], lo suyo fundador, insistiba muito en l'absoluta unicidat de lo divín. Lo movimiento ''al-Muwahhidun'' amaneixió en l'[[Atlas]] marroquín en lo [[sieglo XIII]] como reacción a la relaxación relichiosa de los [[almurabit]]z, que encara que s'heban estendillato muito por [[Berbería]] y [[Al-Andalus]], heban fracasato en a suya prebatina d'enfortir los estaus musulmans y d'aturar l'abance [[cristianismo|cristiano]] en la [[Peninsula Iberica]]. En realidat ye un feito constant en la Historia de lo [[Islam]] que dezaga d'un movimiento integrista en vien atro de nuevo cuan se relaxa lo que hi heba enantes. A los almuades los seguirían los [[Benimarins]]. Ye lo que [[Marvin Harris]] clama una ''revitalizazión relichiosa'', u cuan una relichión como institución se reviscola como respuesta a demandas socials. == Os Almuades en l'Al-Andalus == {{articlo principal|Almuades en Al-Andalus}} En l'[[Al-Andalus]], los musulmans nativos u [[muladins]] no yeran d'alcuerdo con las doctrinas integristas de los [[Almurabit]]z u de los Almuades, pero a vegatas las circumstancias los feban aliniar-sen con ellos contra un enemigo común. Lo principio de la fin de los almuades en [[Al Andalus]] estió en [[1212]] con la [[Batalla d'as Landas de Tolosa|batalla de las Landas de Tolosa]], on los exercitos de los reis d'[[Aragón]], [[Reino de Castiella|Castiella]] y [[Navarra]] vencioron a los almuades. == Se veiga tamién == * [[Almurabit]] * [[Almuades en Al-Andalus]] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Almuades]] [[Categoría:Historia d'Africa]] 0lbv302lofzzp2ga4e0zz9gitd4mqnj Consello Rechional de Defensa d'Aragón 0 18781 2480016 2466306 2026-09-30T18:39:48Z RenatoGar 80073 2480016 wikitext text/x-wiki :''Pa o consello creyau en 1494 por o rei [[Ferrando II d'Aragón]], se veiga [[Consello d'Aragón (Corona d'Aragón)|Consello d'Aragón]]. {{Ficha d'estau desapareixiu |nombre_oficial = Consejo Regional de Defensa de Aragón |nombre_orichinal = Consell Regional de Defensa d'Aragó |nombre = Consello Rechional de Defensa d'Aragón |nombre_común = Consello d'Aragón |forma_de_gubierno = [[Prencipio federativo|Comuna anarquista]]<br>[[Comunismo libertario]] |status = |era = [[Guerra Civil Espanyola]] |anyo_inicio = 1936 |anyo_fin = 1937 |evento_inicio = Formación |evento_fin = Desaparición |calendata_inicio = [[6 d'octubre]] de [[1936]] |calendata_fin = [[10 d'agosto]] de [[1937]] |evento_posterior1 = |calendata_evento_posterior1 = |p1 = Segunda Republica Espanyola |bandera_p1 = Flag of Spain 1931 1939.svg |s1 = Segunda Republica Espanyola |bandera_s1 = Flag of Spain 1931 1939.svg |imachen_bandera = Flag of Aragon (Regional Council of Defense).svg |imachen_bandera_amplo = 120px |bandera = |imachen_escudo = Coat of arms of Aragon (Regional Council of Defense).svg |imachen_escudo_amplo = 90px |simbolo = |mapa = MapaCRDA.png |aclaración_mapa = Territorio administrau por o CRE d'Aragón en royo fosco. |capital = [[Fraga (Uesca)|Fraga]]<br><small>(dica aviento de 1936)</small><br>[[Casp]]<br><small>(dende aviento de 1936)</small> |lema_nacional = |himno_nacional = |idioma = [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma_no_oficial = [[Idioma aragonés|Aragonés]] y [[Idioma catalán|catalán]] |relichión = |moneda = |títol_líder = President |líder1 = [[Joaquín Ascaso]] |anyo_líder1 = [[1936]] - [[1937]] |líder2 = |anyo_líder2 = |datos_anyo1 = |datos_superficie1 = |datos_población1 = |datos_anyo2 = |datos_superficie2 = |datos_población2 = |miembro_de = [[Segunda Republica Espanyola]] |notas = }} O '''Consello Rechional de Defensa d'Aragón''', tamién dito simplament '''Consello d'Aragón''', estió una entidat administrativa creyada en setiembre de [[1936]] baixo o gubierno d'a [[Segunda Republica Espanyola]] de [[Francisco Largo Caballero]] y en o contexto d'a [[Revolución social espanyola de 1936|revolución de 1936]] que escayeixió en primerías d'a [[guerra civil espanyola]]. O suyo control s'estendilló sobre a metad oriental d'Aragón, a economía se refirmó en as colectividaz, motor productivo d'a rechión, asinas como o intercambeo entre ellas y atras rechiones. Se controlaba o pre d'os productos y se evito a inflación. Estió o primer gubierno autonomo d'Aragón dende 1707, plegando a estar como un Estau adintro d'o Estau republicano. Constituyiu en a suya primera etapa por miembros exclusivament [[Anarquismo|anarquistas]] d'a [[Confederación Nacional del Trabajo]] (octubre a aviento de 1936) y con representación de todas as fuerzas [[Antifaixismo|antifaixistas]] d'o [[Frent Popular (Espanya)|Frent Popular]] dende aviento de 1936 dica a suya disolución. A suya vida estió efimera ya que as suyas actividaz duroron menos d'un anyo en estar disuelto por as autoridaz republicanas, baixo a influyencia [[Comunismo|comunista]], en agosto de 1937. En o suyo curto periodo d'existencia se metioron en marcha midas economicas y socials [[Progresismo|progresistas]] y revolucionarias, se refirmó y se potenció a las colectividaz a la vegada que se luitaba por vencer a l'enemigo [[faixismo|faixista]]. == Historia == === Oríchens y creyación === Os oríchens d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón se troban, d'una man en a tradición [[anarcosindicalismo|anarcosindicalista]] d'o campesinau aragonés y d'a influyencia que a CNT teneba en iste territorio. A [[Revolución social espanyola de 1936|situación revolucionaria]] que se desarrolló en tierras aragonesas ye previa a o paso d'as [[Milicia confederal|columnas]] procedents de [[Catalunya]] y [[País Valenciano|Valencia]], ya que en aquels puestos d'Aragón a on que no triunfó o golpe, se constituyioron decamín y autonomament os comités revolucionarios. L'arribada d'as columnas de milicianos dende Catalunya fue fundamental a la hora d'esfender militarmente as conquistas alcanzadas y a creyación d'os frents, ya que as milicias obreras s'heban feito con o poder y yeran implantando una [[Revolución social espanyola de 1936|revolución social]] que no destruyió a o [[Segunda Republica Espanyola|Estau republicano]] pero si ocupó o vueito de poder que a rebelión militar heba prevocau. Lo cierto ye que o gubierno central y o [[Cheneralidat de Catalunya|gubierno catalán]] teneban poca marguin d'actuación en lo que se refiere a la zona d'[[Aragón]]. Dimpués d'o golpe militar d'o 18 de chulio en Aragón, en octubre de 1936, se fixó una linia divisoria de norte ta sud d'Aragón que marcó o dito “[[Frent d'Aragón]]”; o costau occidental fue ocupau por os sublevaus y l'oriental por republicanos y anarquistas. Una linia que permaneixió alto u baixo estable dica zaguerías de 1937 y que iba dende a cuenca de l'[[Río Alfambra|Alfambra]] y de l'[[Río Aguasvivas|Aguas Vivas]], en o sud, por a [[sierra d'Alcubierre]] y [[a Violada]] dica o [[Pireneus|Pireneu]], prenendo como divisoria a linia d'o [[Río Galligo|Galligo]] en o suyo trampo superior. A vida s'organizó en retraguarda d'iste Aragón trestallau. En as zonas que teoricament quedaban baixo a churisdicción d'a Republica, qui realment teneban o poder yeran as milicias que emparaban a os comités revolucionarios, dominaus cuasi toz éls por anarquistas a la marguin d'o Estau republicano. O 6 d'octubre de 1936 se celebra en [[Burcharaloz]] [[Provincia de Zaragoza|(Zaragoza)]], seu d'o Cuartel Cheneral d'a [[Columna Durruti]], a Plana Extraordinaria de Sindicatos y Columnas d'o Comité Rechional d'Aragón, [[La Rioja|Rioja]] y [[Navarra]] d'a Confederación Nacional d'o Trabajo (CNT). I asistioron 174 representants d'os sindicatos cenetistas de 139 lugars aragoneses, d'o Comité Nacional d'a CNT y de diferents columnas confederals (Columna Durruti, ''[[Columna Roja y Negra]]'', ''[[Columna Los Aguiluchos de la FAI]]'', "Columna Carod-Ferrer"), amás d'a-saber-los militants d'a CNT de Catalunya. I yeran presents os maximos representants d'as columnas, como [[Buenaventura Durruti]], [[Gregorio Jover]], [[Antonio Ortiz Ramírez|Antonio Ortiz]], Cristóbal Aldabaldetrecu, Julián Merino. A convocatoria d'ista important reunión corrió a cargo de Francisco Carreño, Pablo Ruiz y Julián Merino, y a Plana heba de debatir a posición a adoptar sobre una hipotetica colaboración con os organos de gubierno republicanos u sobre o menester de creyar, en a marguin d'os gubiernos republicanos, Consellos Rechionals de Defensa vinculaus de manera federada a un Consello Nacional de Defensa que exercería de gubierno central y asinas poder refirmar de manera segura as conquistas revolucionarias, seguindo as directivas proposadas d'o [[15 de setiembre]] de 1936 en [[Madrit]] por a Plana Nacional de Rechionals d'a CNT. S'alcuerda a creyación d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón, que integra o territorio d'Aragón en que se ye implementando o sistema economico y politico de l'[[anarcocomunismo]] a o paso d'as milicias d'a CNT —que salen de [[Valencia]] y [[Barcelona]] dende o [[24 de chulio]] de [[1936]]— formando alto u baixo 450 colectividaz rurals, a practica totalidat d'ellas en mans d'a [[CNT]], con un chicot numero de bellas 20 a cargo d'a [[Unión General de Trabajadores|UGT]]. Ista situación no feba guaire goyo ni a las autoridaz republicanas ni a la [[Cheneralidat de Catalunya|Cheneralidat]], pero por ixas envueltas no i heba posibilidat d'evitar-lo.<ref Name="Thomas464">[[Hugh Thomas]] (1976); pach. 464</ref> Teneba a suya seu en [[Casp]] y dende astí exerceba o supremo poder sobre l'Aragón revolucionario. Os suyos líders declaroron ascape "que l'Aragón rural s'heba convertiu en a [[Ucraína]] espanyola y que no se deixarían albardar por o militarismo [[Marxismo|marxista]], como le succedió a l'[[Anarquismo en Rusia|anarquismo ruso]] en 1921", en referencia a la [[revolución majnovista]] que declaró en aquel anyo o dito «[[Territorio Libre]]» d'Ucrania.<ref Name="Thomas464" /><ref>{{es}} [https://www.publico.es/culturas/anarquismo-caspe-1936-anarquismo-espanol-replico-revolucion-libertaria-ucrania.html#analytics-noticia:relacionada Caspe 1936: cuando el anarquismo español replicó la revolución libertaria de Ucrania]. Eduardo Bayona. Público, 13 de marzo de 2022</ref> Encara que ye cierto que en atras rechions se formoron consellos obrers pa atras actividaz economicas (mas que mas, as enfocadas en producción y racionamiento), en degún atro puesto plegó a formar-se una entidat con tal fuerza y independencia como o CRDA, capable de refusar a las autoridaz republicanas.<ref>[[Hugh Thomas]] (1976); pach. 602</ref> === Una vida efimera === [[Imachen:Mapa de Aragón Revolución 1936.png|thumb|300px|Mapa d'Aragón mientres a disputa entre sublevaus y republicanos, o [[Frent d'Aragón]]. En royo o territorio administrau por o CRDA.]] Atamas d'o suyo orichen [[Revolución Espanyola de 1936|revolucionario]] ye en primerías reconoixiu o [[6 d'octubre]] por decreto d'o gubierno. Celebra a suya primera asembleya oficial o [[15 d'octubre]] d'o mesmo anyo, estando o suyo maximo responsable [[Joaquín Ascaso]], miembro d'a [[CNT]] y primo de [[Francisco Ascaso]], encara que no ye definitivament legalizau y regulau por o gubierno d'a Republica dica o [[23 d'aviento]] de [[1936]], con a condición de que sían representaus en l'administración d'o Consello os partius d'o [[Frent Popular (Espanya)|Frent Popular]] por lo que dende chinero de 1937 o caracter revolucionario d'o Consello se veyerá progresivament esmermau por a presión d'os miembros d'o partiu gubernamental cual presencia y numero se fa mayor gradualment por ixas calendatas. Por eixemplo, en o mes de chinero as escuelas de [[Educación primaria|Primera ensenyanza]] (que heban quedau baixo o control de comisions anarcosindicalistas) tornoron a quedar baixo control gubernamental.<ref>{{es}} [http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1937/027/B00537-00537.pdf Gaceta de la República: Diario Oficial num. 27 (27 de chinero de 1937)]</ref> Ascaso fue nombrau oficial de delegau gubernamental d'o Consello o [[19 de chinero]] de [[1937]]. A meyaus de febrero de [[1937]] se celebra un congreso en [[Casp]] con o proposito de creyar una ''Federación de Colectividaz'' rechional a on que asisten 500 delegaus que representan a 80.000 colectivistas de l'Aragón [[libertario]]. En l'actualidat ye complexo ofreixer cifras d'a chestión economica d'as colectividaz anarquistas, ya que a mayoría d'ellas son sesgadas d'alcuerdo a intreses y simpatías ideolochicas. L'historiador [[Hugh Thomas]] afirma que ''a producción de carbón en as menas d'[[Utriellas]] nomás plegó a la decena parti d'as cifras anteriors a la guerra''.<ref Name="Thomas780">[[Hugh Thomas]] (1976); pach. 780</ref> Manimenos, en o [[documental]] anarcosindicalista ''[[Vivir la utopía]]'' se recullen testimonios y datos que afirman que en muitas colectividaz a producción puyó. Encara que muitas d'as colectividaz heban estau un exito como comunidaz socials, pa os [[Comunismo|comunistas]] a suya contribución a la guerra deixaba prou que deseyar. O gubierno republicano ya heba mirau d'estableixer una actuación coordinada en iste sentido, dadas as necesidaz d'a industria de guerra.<ref>{{es}}[http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1937/077/B01272-01272.pdf Gaceta de la República: Diario Oficial num. 77, (18 de marzo de 1937)]</ref> En primerías d'o verano de 1937, dimpués d'os [[Chornadas de Mayo de 1937|Succesos de Mayo]], prencipió a [[confiscación]] de cambions d'alimentos d'as colectividaz por parti d'os [[Cuerpo de Carabiners|carabiners republicanos]] baixo ordens gubernamentals.<ref Name="Thomas781">[[Hugh Thomas]] (1976); pág. 781</ref> === Disolución === O 10 d'agosto de [[1937]], mientres o gubierno de [[Juan Negrín]], tropas d'a [[11ª División de l'Exercito Popular Republicano|11ª División]] de l'[[Exercito Popular Republicano|Exercito republicano]] baixo o mando d'[[Enrique Líster]] (militant d'o [[Partido Comunista de España|PCE]]) ocupan militarment o territorio almenistrau por o ''Consello Rechional de Defensa d'Aragón'', disapareixiendo asinas o Consello por orden gubernamental y detenendo a [[Joaquín Ascaso]] y a la resta de responsables d'o Consello, baixo cuantas acusacions. Dimpués d'a disaparición d'o Consello y d'a detención d'Ascaso, o Gubierno nombró a [[José Ignacio Mantecón Navasal|Jose Ignacio Mantecón]] como Gubernador Cheneral ta chestionar a rechión. == Composición d'o Consello d'Aragón == [[Imachen:Consejo_de_Aragón_25_céntimos_Velilla_de_Ebro.jpg|250px|thumb|[[Billet]] de 25 centimos d'o Consello d'Aragón]] :''Se veiga l'articlo sobre o [[Gubierno Ascaso]]''. Inicialment o Comité Rechional cenetista, cuan se decidió a dar o paso de constituyir o CRDA quedó constituyiu asinas: Presidencia: Joaquín Ascaso Budría; Chusticia y Orden Publico: Adolfo Ballano Bueno; Economía y Abastos: Adolfo Arnal Gracia; Agricultura: José Mavilla Villa; Transportes y Comunicacions: Francisco Ponzán Vidal; Treballo: Miguel Chueca Cuartero; Información y Propaganda: Miguel Jiménez Herrero; Instrucción Publica: José Alberola Navarro. ''"Toz éls perteneixeban a la CNT aragonesa y heban militau muitos anyos (mas tiempo que os anyos transcurridos de rechimen republicano), estando bien conoixius en os medios socials d'Aragón"''.<ref>{{es}} "Orígenes del cambio regional y turno del pueblo Aragón, 1900-1938." Volumen II. Solidarios: un turno del pueblo: Aragón, 1936-1938. Alejandro R. Díez Torre. UNED y Prensas Universitarias de Zaragoza, 2003. {{ISBN|84-362-4372-2}}. Pach. 137-138</ref> En primerías de [[1937]] a composición d'o gubierno d'o Consello d'Aragón heba variau muito dende os suyos oríchens. A dentrada de representants d'[[Izquierda Republicana]], [[Unión General de Trabajadores]] y [[Partido Comunista de España]] yera una mida gubernamental pa tener influyencia en as actividaz d'o Consello y poder, asinas, mirar de tener bel control sobre istas. O siguient gubierno d'o CRDA se publicó en o Buletín d'o CRDA o 21 d'aviento de 1936. ==Cultura popular== O grupo [[Au d'astí!]] adedicó en [[2022]] a suya canción "[[Verano anarquista]]" a o Consello Rechional de Defensa d'Aragón. == Se veiga tamién == * [[Bandera d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón]] * [[Escudo d'o Consello Rechional de Defensa d'Aragón]] * [[Revolución social espanyola de 1936|Revolución espanyola de 1936]]. ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Regional Council of Defense of Aragon|o Consello Rechional de Defensa d'Aragón}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20200718195919/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=13269%7CConsejo Consello d'Aragón en a Enciclopedia Aragonesa] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Consello Rechional de Defensa d'Aragón|*]] aj9ocubu4w2rrrsq6grfkolwwaqrckp Beriáin 0 19810 2480207 2156741 2026-10-01T00:53:39Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2480207 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Beriáin |nombre_oficial = Beriain |bandera = |escudo =Escudo de Beriáin.svg |escudo_grandaria =75px |imachen = [[Imachen:Beriáin,_Navarra.jpg|250px]] |comunidat = Navarra |comarca = Cuenca de Pamplona |cp = 31191 |superficie = 5,3 |altaria = 493 |distancia = 10 |ta = Pamplona |población = 3.536 |calendata = 2008 |chentilicio = |ríos = |web = [http://www.beriain.es/ www.Beriain.es] |situación = |latd=42|latm=44|lats=1|latNS=N|longd=1|longm=38|longs=40|longEW=W |mapa_loc = Navarra }} '''Beriáin''' (''Beriain'' en [[Idioma basco|basco]]) ye un [[municipio]] de [[Navarra]] situato en la [[Comarcas de Navarra|comarca]] de la [[Cuenca de Pamplona]], [[Merindaz de Navarra|merindat]] de [[Merindat de Pamplona|Pamplona]] y [[partiu chudicial]] de [[Pamplona]]. La suya [[Población humana|población]] ye de 3.536 habitants ([[2008]]), en una [[superficie]] de 5,3 [[km²]] con una [[densidat de población]] de 667,17 hab/km². == Cheografía == Beriáin ye situato a 493 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre lo [[livel de la mar]], a una [[distancia]] de 10 [[km]] de [[Pamplona]], la [[Capital (politica)|capital]] de la suya comarca, merindat y partiu chudicial, amás d'estar la capital de [[Navarra]]. == Demografía == {{DemogEspanya |1749= |1787= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1997= |1998= |1999= |2000= |2001= |2002= |2003= |2004= |2005= |2006= |2007= |2008=3.536 |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=4.100}} == Administración == === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | Tomas Prieto Blanco | [[Partido Socialista de Navarra-PSOE]] |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | Tomas Prieto Blanco | [[Partido Socialista de Navarra-PSOE]] |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Rafael Blanco Peña | [[Partido Socialista de Navarra-PSOE]] |- | align="center"|[[2011]]–[[2015]] | Rafael Blanco Peña | [[Partido Socialista de Navarra-PSOE]] |- | align="center"|[[2015]]–[[2019]] | Oscar Ayesa Domínguez (dica 2016)<br>José Manuel Menéndez (dende 2016) | Independient<br>Independient |- | align="center"|[[2019]]–[[2023]] | Oscar Ayesa Domínguez (dica 2020)<br>José Manuel Menéndez (dende 2016) | Independient<br>Independient |- | align="center"|[[2023]]–[[2027]] | José Manuel Menéndez (dende 2016)<ref>{{es}} [https://twitter.com/NoticiasNavarra/status/1670018359394553858?cxt=HHwWhMC-gbG2jK0uAAAA Información] de ''[[Diario de Noticias]]'' en [[Twitter]], [[17 de chunio]] de [[2023]].</ref> | Independient |} == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == *[[Lista de municipios de Navarra]]. == Vinclos externos == *[https://web.archive.org/web/20210122124443/http://www.beriain.es/ Pachina web oficial municipal]. *[http://www.navarra.es/home_es/Navarra/272%20municipios/entidad.html?cod=668 Información en a pachina web d'o Gubierno de Navarra]. {{Cuenca de Pamplona}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Navarra]] c90g7obl7i003vx8dus54947yr29t85 Ligallo de Fablans de l'Aragonés 0 21158 2480164 2346867 2026-09-30T22:02:04Z RenatoGar 80073 2480164 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Cincomarzada Ligallo de Fablans.jpg|thumb|300px|Puesto de Ligallo de Fablans en a Cincomarzada]] [[Imachen:Logo Ligallo de Fablans.png|150px|thumb|Ligallo de Fablans.]] O '''Ligallo de Fablans de l'Aragonés''' ye una [[asociación cultural]] que formoron bels neofablants de l'[[Idioma aragonés|aragonés]] d'a ciudat de [[Zaragoza]] en [[1982]]. O suyo president ye Lizer Fleta Esteban y a suya nueva [[seu social]] ye en o “C. C. Independencia, El Caracol” de Zaragoza. == Historia == [[Imachen:Logo Boira.png|150px|thumb|Boira]] [[Imachen:Logo Espelungué.png|150px|thumb|Espelungué]] [[Imachen:Logo Calibo.png|150px|thumb|Calibo]] O ligallo amanixió como una refundación d'a ''[[Colla Chobenil d'a Fabla]]'', colla que si bien en primerías querión integrar-se en o ''Consello d'a Fabla Aragonesa'' rematón por camins diferents, porque teneba una orientación mas populista d'amanar l'aragonés a la población y o Consello yera mas academicista. A Colla Chovenil d'a Fabla, fació una conferencia de treballo en febrero de 1982 en o salón d'actos de o PSA en a carrera Canfranc, allí se decidió de creyar o Ligallo de Fablans de l'Aragonés, mesmo o propio nombre se decidió en ixa conferencia. O primer logotipo lo disenyó Fernando Romanos qui tamién fació a propuesta de o nombre que a la fin quedó definitivo, descartando atros tan pinturescos como "Rabanyera de Charradors". Destacan en ista epoca tamién a presencia de o escritor [[Antonio Serón Gascón]] e de o filologo [[Carlos Abril Carceller]]. As fins d'o Ligallo son mes que mes difusión, promoción, esfensa y estudio de l'[[idioma aragonés]]. Entre as suyas actividaz destacables en [[1982]] yeran: * Editoron o primer numero d'a revista ''Orache'' y dimpués bel cuento como ''Iguazel'', de Félix Rivas y David Angulo. * Preparoron un diccionario d'aragonés ''Dicionario de pocha d'a fabla aragonesa'', pa compensar a engulemada, seguntes éls, d'emplegar o diccionario de [[Rafael Andolz]] y fer un material sencillo y asequible pa ixa chent que empecipiaba. * Participoron en programas radiofonicos d'una radio libre (Radio Antena del Ebro). En [[1983]], [[1984]] y [[1985]] s'ixampla a-saber-lo l'actividat d'ixa asociación, se fan cursez d'aragonés y contina a publicación d'Orache. En ixas anyadas [[Fernando Romanos]] imparte un curset en la [[Universidad Popular de Zaragoza]] y propone a creyación d'un díya reivindicativo "l'aragonés en a carrera", que consisitió en a primera edición en fer un domingo todas as clases d'aragonés que feba o ligallo en bel meyo d'a carrera con acto de ficancia y protesta. O segundo anyo se fació o mesmo, incluyindo-ie romances, musica, y atras actividaz ludicas. Esta actividat que empecipió como un acto reivindicativo s'ha continau fendo dica hue. Tamién s'organizan unas ''Jornadas sobre la lengua aragonesa'' y se contina con a difusión a traviés de mesas informativas en as fiestas d'o Pilar, en a Cincomarzada y os domingos en a Plaza d'Espanya. A decada d'os anyos 1980 tenió un puesto pa l'aragonés en a caseta que tenió o Ligallo en o Pabellón de Fiestas, lo cual sirvió ta acercar as relación de o Ligallo a atros colectivos ciudadanos y socials y ta tener una presencia en l'ambient festivo. Amás de suponer una puyada de os ingresos de o Ligallo que le fació amillorar as suyas actividaz, publicacions y cambiar a una sede millor. Bel grupo de ligallers que alavez yeran en a [[Universidat de Zaragoza]] colaboran en a presentación d'una enmienda sobre a cuestión lingüistica a os suyos Estatutos, y organizarán a [[Chunta Universitaria por la Reconoixedura e la Promoción de l'Aragonés]]. En los anyos viniens continoron l'actividat y s'estendilla ta atras zonas como [[Val de Xalón]] u [[Val de Chistau]]. O Ligallo tamién participó en o programa [[Fendo Orella]], en o premio ''Naya'' y, en [[1987]] en lo [[I Congreso ta ra Normalización de l'Aragónes]], que fixó a ''[[grafía de Uesca|ortografía aragonesa]]''. O preto d'o Ligallo, o momento que mas miembros tenió, y mas actividaz feba estió cuan s'organizó o Concierto de [[Gwendal]] + [[Ixo Rai!]]. Cursos en comarcas, chestions de proyectos como Trobada de Chobens d'Albarracín, participación en o Banco d'Actividaz de o Cipaj y o programa de Profesional ta Asociacions, Intercambios con Occitania y Euskadi etc, recuperacions de Carnavals. A partir d'este momento por diversas razons empecipian conflictos y l'abandono de muitas de as personass que heban treballau dende l'empecipio, lo cual no han privau que o Ligallo contine fendo fayena por l'aragonés. A labor d'o Ligallo se centra en amostrar l'[[Idioma aragonés|aragonés]] a la chent choven de [[Zaragoza]], o que ha feito que o problema lingüistico no només se tienga en cuenta que en l'[[Alto Aragón]]: cheneracions nuevas d'[[Aragón|aragoneses]] d'a capital u de bellas comarcas on desapareixió l'aragonés saben que existe l'aragonés encara que i haiga albandono oficial. Como contribución a o [[estudio]] de l'aragonés destacan os estudios de campo en a [[Val de Chistau]] u en [[A Fueva]] por parte de [[Fernando Romanos|Fernando Romanos Hernando]] y [[Fernando Sánchez Pitarch]], u la replega de literatura popular, u trascripcions de charratas en l'[[Alto Aragón]] por parte d'os ''[[Zerrigüeitaires]]''. == Fablants de comarcas == Historicament dos [[comarcas d'Aragón|comarca]]s teneban Ligallos de Fablants, que yeran chuntos por a ''Federación de Ligallos de Fablans de l'Aragonés'': * '''Fablans''' u ''Ligallo de Fablans de [[Zaragoza]]'' * '''Boira''' u ''Ligallo de Fablans de [[Cinco Villas]]'' * '''Carrasca''' u ''Ligallo de Fablans de [[Teruel]]'' Pero ni Boira ni Carrasca tienen vinculación con o Ligallo. Antigos Ligallos de Fablants: * '''Calibo''' u ''Ligallo de Fablans de l'[[Alto Galligo]]'' * '''Espelungué''' u ''Ligallo de Fablans d'a [[Chacetania]]'' == Vinclos externos == *[https://web.archive.org/web/20210311154144/http://fablans.org/ www.fablans.org] *[http://fablanszaragoza.blogspot.com/ http://fablanszaragoza.blogspot.com] *[http://boirafablans.blogspot.com/ http://boirafablans.blogspot.com] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Asociacions culturals de l'aragonés]] [[Categoría:Asociacions culturals d'Aragón]] k6jnihxo6o4j0w0l2snxspjw0z5729u Aranguren 0 21400 2480193 2478715 2026-09-30T23:01:46Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2480193 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Aranguren |de = d' |bandera = |escudo = Escudo de Aranguren.svg |escudo_grandaria = 70px |imachen = [[Imachen:Mutiloa Aranguren.jpg|250px|Mutilva, en Aranguren]]<br />Mutilva, en Aranguren. |comunidat = Navarra |comarca = Cuenca de Pamplona |partiuchudicial= [[Partiu chudicial d'Aoiz|Aoiz]] |cp = 31192 |superficie = 40,60 |altaria = 442 |distancia = 3 |ta = Pamplona |población = 6.820 |calendata = 2008 |ríos = |latd=42|latm=47|lats=21|latNS=N|longd=1|longm=32|longs=10|longEW=W |mapa_loc = Navarra |web = [http://www.aranguren.es/ www.Aranguren.es] }} '''Aranguren''' ye un [[Lista de municipios de Navarra|municipio]] de [[Navarra]] situau en a [[Comarcas de Navarra|comarca]] d'a [[Cuenca de Pamplona]], [[Merindaz de Navarra|merindat]] de [[Merindat de Sangüesa|Sangüesa]] y [[Partius chudicials de Navarra|partiu chudicial]] d'[[Partiu chudicial d'Aoiz|Aoiz]]. Fa parte de l'[[aria metropolitana de Pamplona]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 6.820 habitants ([[2008]]) en una [[superficie]] de 40,60&nbsp;[[km²]], con una [[densidat de población]] de 167,98 hab/km². == Cheografía == La localidat d'Aranguren ye situada a 442 [[metro]]s d'[[altaria]] dencima d'o [[livel de la mar]], a una [[distancia]] de 3 [[km]] d'a ciudat de [[Pamplona]], la [[Capital (politica)|capital]] de Navarra y d'a suya comarca. D'o suyo [[termin municipal]] fan parte los lugars d'Aranguren, [[Góngora (Aranguren)|Góngora]], [[Ilundáin]], [[Labiano]], [[Laquidáin]], [[Mutilva Alta]], [[Mutilva Baja]] (en ye la suya capital), [[Taixonar]] y [[Zolina]]. == Demografía == {{DemogEspanya |1749= |1787= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1997= |1998= |1999= |2000= |2001= |2002= |2003= |2004= |2005= |2006= |2007= |2008=6.820 |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=12.156 |2023= |2024= |2025=13.216}} == Administración == === Reparto de concellers === <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="9" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' |- | bgcolor="#32CD32" | '''Independients''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 10 |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Unión del Pueblo Navarro]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partido Socialista de Navarra-PSOE]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | | bgcolor="#FF6347" align="right" | 0 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | ''''' ''''' | align="right" | '''''13''''' |} </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | | |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Manuel Romero Pardo | |} == Se veiga tamién == * [[Lista de municipios de Navarra]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Aranguren}} * [https://web.archive.org/web/20210123111324/http://www.aranguren.es/ Pachina web oficial municipal]. {{Cuenca de Pamplona}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Navarra]] 1e794l7iddaldfsup0ardi2dw4tyfrq Fernando Romanos Hernando 0 22412 2480023 2420136 2026-09-30T18:46:13Z RenatoGar 80073 2480023 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Fernando Romanos Hernando |imachen = Fernando Romanos (Academia de l'Aragonés, 2009).jpg |imachen grandaria = 220px |piet de foto = Fernando Romanos en a presentación de l'[[Academia de l'Aragonés]] en a [[Universidat de Zaragoza]] |calendata naiximiento = [[1963]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px]] [[Zaragoza]] |calendata muerte = |puesto muerte = |ocupación = [[Escritor]] |salario = |patrimonio neto = |conchuche = |obras = |fillos = |sitio web = |anotacions = }} '''Fernando Romanos Hernando''' ([[Zaragoza]], [[1963]]) ye un investigador d'as [[Dialectos de l'aragonés|variedaz vivas]] de l'[[Idioma aragonés|aragonés]] y [[escritor]]. Ye diplomato en Troballo Social y Relacions Laborals y Profesor de IES en [[Utevo]] ([[Zaragoza]]). Ye vinculau dende fa muitos anyos a la [[Val de Chistau]] (Casa Tornel de [[Chistén]]) y participa activament en a vida social de [[Sobrarbe]]. Ha adedicau anyos arrienda a investigar y conoixer a [[luenga aragonesa]] charrada en ixos lugars y a amostrar l'aragonés en entidaz como a [[Universidad Popular de Zaragoza]]. Ye miembro d'o [[Consello d'a Fabla Aragonesa]], d'o [[Consello Asesor de l'Aragonés]] y estió fundador de o [[Ligallo de Fablans de l'Aragonés]]. Ye responsable de socialización de l'[[Academia de l'Aragonés]]. Ha dirichiu os programas [[Europa|europeu]] FEDER-Interreg ''Dezaga d'es Perineus: replegar una cultura d'a parola'' de formación en materia de luengas minoritarias entre l'aragonés y o [[gascón]] y POCTEFA-Interreg ''Culturas Pirenaicas y Nuevas Tecnologías''<ref>[http://www.ladepeche.fr/article/2011/01/22/995707-Thermes-Magnoac-Cultures-pyreneennes-et-nouvelles-technologies.html ''Thermes-Magnoac. Cultures pyrénéennes et nouvelles technologies''], en o diario ''[[La Depeche]]''.</ref> ta creyar una fonoteca transfronteriza en espacio virtual con gravacions d'aragonés y de gascón y a edición de un diccionario cuatrilingüe aragonés, gascón, francés, espanyol, y coordinó uns anyos o programa [[Luzía Dueso]] de promoción de l'aragonés en as escuelas. En lo politico se presento en las eleccions municipals por [[Chunta Aragonesista]] en [[Andorra (Teruel)]] en 2007 <ref>[https://web.archive.org/web/20220330061242/https://236ws.dpteruel.es/DPT/bopt.nsf/0/29A0C3E8C541F869C12572CE0027B6EB ''Candidaturas proclamadas para las Elecciones Locales a celebrar el próximo día 27 de mayo de 2007''.]</ref> == Obras == === Asayo === Fernando Romanos ye autor (solo u con atros autors) de cualques obras d'investigación sobre dialectolochía aragonesa: * ''Al límite: la pervivencia del aragonés en las comarcas del norte de Zaragoza''. * ''L'aragonés de A Fueba: bocabulario y notas gramaticals'' (chunto con [[Fernando Sánchez]]) * ''Fraseología del Chistabín'' (chunto con [[Fernando Blas]]) * ''El aragonés de Baixo Peñas'' (chunto con [[Fernando Blas]]) * ''Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano'' (chunto con [[Fernando Blas]]). Este treballo, publicau en [[2008]], obtenió en [[1999]] una mención especial en o premio Marqués de Lozoya d'o [[Ministerio de Cultura d'Espanya|Ministerio de Cultura]]. * ''Mas d'antes en Sarabillo. Bida y Parlaje'' (chunto a [[Joaquina Guillén]]). Rolde de Estudios Aragoneses (2010). Se tracta d'un libro sobre a vida cutiana tradicional a partir d'os testimonios de Joaquina Guillén vecina de [[Saraviello]], coordinaus por Fernando Romanos, qui n'i fa tamién l'analís lingüistico. Tamién ye autor de cualques articlos en revistas, como ''Modismos y expresiones con el verbo Fer en Chistabín'', ''El aragonés residual de Tardienta'', ''Belsetán a ixambre'', ''La frontera del perifrástico en aragonés'', ''Aragonés ribagorzano: lesico emplegau en a obra de Pablo Recio'', u ''O parlache de Tella: aragonés del Alto Sobrarbe''. === Literatura === En o plano literario, ha ganau cualques premios por narracions curtas como "Barucas pegallosas" (premio Naya), "O lupo saputo" y "Es bulturnos", (Premio Falorias RENA 1981 y 1982) "Farto" (Xalón de Plata), "Baixo l'augua". (premio Alto Aragón 1983). "la princesa de la basa" (accésit d'o V premio de relato corto Junto al Fogaril 2011). Va conseguir o [[premio Arnal Cavero]] en [[2005]] con o libro de poemas "Baixo a mirada de Os Fustez" y o [[Premio de Nobela Curta en Aragonés Ziudá de Balbastro|Premio "Ziudá de Balbastro"]] en [[2010]] con a novela "Alas de Papel. Gernika, 1937." En [[2011]] ganó a XIV edición d'o ''Concurso de coplas aragonesas en aragonés'' organizau por o Concello municipal de Zaragoza, con a colección titulada ''Versos ta ella''<ref>[http://www.zaragoza.es/ciudad/noticias/detalleM_Noticia?id=133673. Noticia d'a concesión d'o ''XIV Concurso de coplas aragonesas en aragonés (2011)'' en a pachina web d'o Concello de Zaragoza]</ref> === Creyación audiovisual === Ye autor d'obras audiovisuals como "Patrimonio Lingüistico en Alta Zaragoza" y "Patrimonio Lingüistico en Agüero" producidas y dirichidas por [[Eugenio Monesma]], y "Patrimonio Lingüistico en a Bal de Tena", "O dia d'o traje d'Ansó", "La falleta y el diya d'a cultura chistabina", "De Fago a Erisué: archivo audiovisual del aragonés", "l'aragonés de Fonz", "patrimonio lingüistico en Ribagorza" (estes cinco zaguers chunto con [[Fernando Blas]]). Fernando Romanos y Fernando Blas dirichen l'[[Archivo Audiovisual de l'Aragonés]], un amplo [[prochecto]] de replega en vidio dichital d'as variedaz vivas de l'aragonés por meyo de testimonios de personas vivas que parlan l'aragonés. == Referencias == {{Listaref}} <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[Carmen Castán Saura]] (en [[2002]]) | títol = [[Premio Arnal Cavero]] | periodo = [[2005]] | succesor = [[Rubén Ramos Antón]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Romanos, Fernando}} [[Categoría:Antropologos d'Aragón]] [[Categoría:Escritors d'Aragón]] [[Categoría:Escritors en aragonés]] [[Categoría:Miembros de l'Academia de l'Aragonés]] [[Categoría:Ganadors d'o Premio Arnal Cavero]] [[Categoría:Ganadors d'o Premio de Nobela Curta en Aragonés Ziudá de Balbastro]] [[Categoría:Naixius de Zaragoza]] [[Categoría:1963 (naixencias)]] 3m6b0tq6liu2o04hy5epqmx7pwlak1p Agullana 0 23339 2480070 2446485 2026-09-30T19:33:24Z RenatoGar 80073 2480070 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Agullana |bandera = |escudo = Escut d'Agullana.svg |escudo_grandaria = 90px |imachen = [[Imachen:80.Agullana.JPG|249px]] |comunidat = Catalunya |provincia = Chirona |comarca = Alto Empordán |superficie = 27,72 |altaria = 166 |población = |calendata = | cod_provincia = 17 | cod_municipio = 001 | densidat= {{formatnum:{{ #expr: (841/27.72) round 2 }}}} |distancia = 60 |ta = Chirona |cp = 17707 |latd=42|latm=23|lats=45 |longd=2|longm=50|longs=51 |mapa_loc = Catalunya |situación = |chentilicio = agullanenc / agullanenca (en [[Idioma catalán|catalán]]) |ríos = |web = [http://www.agullana.com/ www.Agullana.com] |}} '''Agullana''' ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] d'a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Chirona|Chirona]], en a [[comarcas de Catalunya|comarca]] de l'[[Alto Empordán]]. A suya [[Población humana|población]] ye de {{#property:P1082}} habitants en una [[superficie]] de 27,52 [[km²]] y una [[Densidat de población|densidat]] de {{formatnum:{{ #expr: (841/27.72) round 2 }}}} hab/km². == Cheografía == [[Imachen:76.Pollineta a Agullana.JPG|thumb|left|200px|Una '''[[somer]]eta'''. Os cautivos y animals de subsistencia bi fuón prencipals enantes.]] O nuclio prencipal d'Agullana se troba en a boca d'o ''Torrent del Gou'' enta lo [[río Guilla]], 5 [[Km]] mes ta l'este d'a coneixita población de ''[[La Jonquera]]'', puesto de mugas per a parte catalana con [[Francia]]. Os limites d'o municipio incluyen bel trampo d'a [[muga]] [[Espanya|hispano]]-[[Francia|francesa]] per alto lo lumo d'a [[sierra de l'Albera]], a on que ye muga enta la par d'o [[Vallespir]] (historico condau catalán que fue adhibito a [[Francia]] dimpués d'o siello d'Os Pireneus de [[1659]]). Fica linias tamién con os municipios de [[La Jonquera]] per l'este, [[Capmany]] per lo sud-este, [[Darnius]] per lo sud-ueste, y [[La Vajol]] per lo sud sud-ueste. A mes gran parte d'o municipio el cubren selvas nuevas de [[pin]]s y [[lecina]]s como gosa a fer-se per as zonas costeras cuan que en ye desapareixita la selva orichinal. O cautivo de [[Quercus suber|zurera]]s que s'ha feto en habe decadas, ta quitar-ne [[zuro]], bi ye, manimenos, diz que cosa nueva que no en heba habito enantes. l'[[Agricultura|Agricultuera]] local yeba feto de siempre producción d'[[olivera]]s, y [[vin]] en as "''feixes''" ( [[Alfabeto Fonetico Internacional|AFI]]: ['feiʃɶs], asinas en dicen d'as [[faixa]]s eno [[idioma catalán|catalán]] de Chirona) y altros cautivars de subsistencia. [[Imachen:Localització d'Agullana respecte de l'Alt Empordà.svg|100px|left|thumb|Agullana en l'Alto Empordán]] === Lugars y demografía === O municipio d'Agullana el forman dos lugars: Agullana y l'Estrada. Agullana tien 667 habitants, y l'Estrada en agrupa 40 d'os altros. A resta d'as personas dica sumar ixes 756 habitadors se troban per as [[pardina]]s (''masos'' en catalán) esparditas per a redolada. {{DemogCat |1497= |1515=26 |1553=34 |1717=337 |1787=443 |1857=1.250 |1877=1.564 |1887=1.529 |1900=1.641 |1910=1.798 |1920=1.456 |1930=1.180 |1940=1.062 |1950=859 |1960=897 |1970=824 |1981=688 |1990=711 |1992=667 |1994=675 |1996=619 |1998=622 |2000=655 |2002=672 |2004=746 |2006=756 |2008=806 |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=903 |2023= |2024= |2025=}} == Historia == En o puesto a on que huei ye lo municipio d'Agullana se sabe que bi heba habito chent ya en a prehistoria, mercés que mos i han quedau as trazas d'ixes pobladors. A man d'o lugar de l'Estrada se pueden veyer encara dos [[dolmen]]s y dos [[menhir]]s eneoliticos, amás d'una [[necropolis]], o [[chacimiento arqueolochico|chacimiento]] de ''Can Bec de Baix'', d'os tiempos d'a [[cultura d'os Campos d'Urnas]]. En a epoca romana no se'n sabe cosa de garra poblacions ni asentamientos en o puesto an que huei se troba Agullana. Existe manimenos una teoría que diz que lo nombre Agullana ye ''per se'' un toponimo [[latín]], pus leva inscrito lo sufixo ''[[sufixo -ana (toponimia)|-ana]]'' que alavez s'emplegaba prou. Avalando ixa teoría existe en o termin municipal una empedrata romana, de bels metros conservata nomás, que diz que talment podría haber-se feto parte d'una población u ''villa'' romana que ta part d'alavez bi hese existito. Manimenos, a presencia d'altras vías d'epocas antigas en a redolada pareix que fa d'ir que ixo no significás cosa. Mesmo, perque a man meridional d'a Sierra de l'Albera ye prou baixa y se puet franqueyar per an que se quiere (de revés que pasa per a resta d'o Pireneo) d'ixo diz que yera parte per a on que se pasaba mutismo enantes. === Agullana en a [[Edat Meya]] === [[Imachen:89.Santa Maria d'Agullana (S.XIII).JPG|thumb|right|250px|O traspaso d'a ilesia de Santa María aporta la primera calendata conoixita que '''Agullana''' ya existise.]] Agullana amaneix per a primera vegata en un documento d'o [[bispe]] Per [[Rotger d'Ampurias]], qui en deció ''ECCLESIAM SANCTA MARIAE DE AGULIANA'' d'a ilesia suya en afaceyando-la ta la [[seu|sieu]] canoniga de [[Chirona]], en l'anyo [[1019]]. Ésta ye la primer vez, tamién, que se'n sabe cosa d'a ilesia que ye o molimento prencipal d'o lugar. Se'n fayoron expresions posteriors, cal de siempre vinculau encara, con o [[vezcondau de Rocabertí]], pos diz que yeba ta part d'alavez la un que controlaba ixa parte d'o que enantes heba estato lo condau d'Ampurias. mientres que lo condau d'Ampurias existió, o vizcondau de Rocabertí s'heba dito siempre [[vezcondau de Peralada]], fendo parte d'o condau en calidat de ''[[pagus]]'', ixo ye, puesto u castellanía que pagaba [[peita]]s a lo conte que en yera prencipal. Rocabertí yera l'apellito d'a casa vizcontal que con os tiempos se fayó tamién sinonimo d'o condau. En a epoca de [[Chuan I d'Aragón|lo rei Chuan ''lo Cazataire'']], cuan que los subditos d'o conte d'Armenyac (qui yeba, tamién, suegro d'o rei) invadioron lo Empordán y tot o norte d'el que huei ye la [[provincia de Chirona]], d'o [[1389]] dica lo [[1390]], os castiellos d'os cuals en yera poblato lo pais fayoron buena aduya en la esfensa d'os lugars, anque la presencia d'o redito [[castiello de Rocabertí]], en a par d'a collata d'o ''Portell'' (en [[idioma catalán|catalán]] ''el Coll del Portell'') en La Jonquera diz que no bi estió guaire cabal ta privar-ne y la invasión se fayó mesmo que si no bi hese estato. === Agullana en a [[Edat Moderna]] === A posición d'o lugar d'Agullana a'l canto la collata ''del Portell'' el fayó que fuese, como tamién en fuon altros lugars en l'altra man de l'Albera, puesto de contino ta que bi acampasen as tropas [[Espanya|espanyolas]] y [[Francia|francesas]] mientres os conflictos que las dos nacions tenioron a sobén en o [[sieglo XVII]]. Anque, ni sisquiera en a [[Guerra de Secesión Catalana|Guerra d'os ''Segadors'']], se'n sabe que Agullana tenese garra particularidat, ye d'esperar-se que la violencia y las tensions d'os qui aguardan en tierra de guerras causasen mesmas baixas astí que en cualsiquier altro puesto en a linia con Francia. Esto se preba perque o libro d'a Parroquia guarda a-saber-los rechistros de defuncions violentas escaixitos en a epoca d'as grans guerras franco-espanyolas d'o XVII, especialment mientres os asaltos d'uno u altro bando en os que lo lugar (u la suya redolada) quedó baixo lo dominio alternativo de franceses u espanyols y alavez os altros el querioron recuperar. [[Imachen:102.Tres Quercus suber.JPG|thumb|250px|right|A '''[[zurera]]''' estió lo motor economico d'os lugars de lo Empordán, dimpués d'o [[sieglo XVIII]].]] Zaga que se firmás lo [[tractau d'os Pireneus]] ([[1659]]), l'anexión a [[Francia]] de tot lo sector que queda en a man norte d'a Sierra de l'Albera, como tamién a tierra d'o Rosellón, fayó que la linia d'entre [[Espanya]] y lo pais galo quedás per ixes puestos, fendo-se d'alavez ta debant cabalment important controlar os pasos prencipals d'o pais. Asinas, a par d'alavez mos trobamos que la presencia de tropas se feba cada vegada mes contina en a zona, adubindo-se-ie la epoca de mes gran presencia militar d'entre lo [[9 de noviembre]] de [[1673]] y lo [[17 de setiembre]] de [[1678]], con una calendata especialisma en o [[1675]] que lo [[lista de virreis de Catalunya|virrei]] de [[virreinato de Catalunya|Catalunya]] espritó una invasión de lo [[Rosellón]] a traviés d'''El Portell'' con 8000 infants y 2500 hombres en a caballería, que marchoron de [[La Jonquera]] t'allá, mirando de reconquerir tot el que s'heba perdito en a firma d'o tractau, y que amanatos en fuon a conseguir-lo anque de ultimas fracasoron. En o [[sieglo XVIII]], pasata la epoca mas fura d'ixas guerras, o municipio diz que emprencipió a fer como en altros puestos de lo [[Empordán]], introducindo lo cautivo d'a [[zurera]] u ''árbol corchero'', que en [[Catalunya]] en dicen ''Surera''. O ''zuro'' se fayó con os anyos la primer producción d'o municipio, y encara huei, ye uno d'os productos con mes tradición enradigata en lo Empordán. Diz que la presencia en o lugar d'un gremio d'[[estivador]]s (en [[idioma catalán|catalán]], ''traginers'') y teixedors de [[lino|linar]]s tamién contrebuyó que ixa industria i prosperás. === Agullana en a [[Edat Contemporania]]; Textil, ''corcho'' e [[arte modernista|modernismo]] === A prosperidat d'os inversors d'o "[[zuro]]", beluns d'os cuals s'heban levato los suyos negocios enta altras poblacions como [[Figueras (Chirona)|Figueras]], [[Palafrugell]] u [[Chirona]], potenció la construcción d'edificios residencials y d'ocio, a l'estilo d'ixa poca. [[Imachen:95.Casa Estela 01 (Agullana).JPG|thumb|right|200px|A ''Casa Estela'', de [[1911]], estió un disenyo de Josep Azemar i Pont.]] [[Imachen:88.Cafè-Bar La Concordia (Agullana).JPG|thumb|left|180px|[[Frontera]] d'o Café-Bar ''La Concordia'', de [[1912]].]] Edificios residencials como lo ''Chalet d'os Gomis'' (''Can Perellada''), ''Can Vidal'' y la ''Casa Estela'' (en a plaza d'o lugar) en son buens eixemplos. Altros edificios d'emplego civil que se bi fayoron son as Escuelas Nacionals, ditas en a localidat "''Els Hermanos''" pus las sufragoron dos chirmans d'o lugar a prencipios d'o [[sieglo XX]], l'Asilo Gomis y lo emblematico Café ''La Concordia''. L'[[Arquitectura|arquitecto]] Josep Azemar i Pont, arquitecto municipal de [[Figueras (Chirona)|Figueras]] dende [[1889]], estió l'encargato d'o [[disenyo]] y construcción de beluns d'estes edificios d'Agullana que huei son destacatos. O [[prochecto]] d'a ''Casa estela'' el escomenzó en l'anyo [[1908]], en o zamflón d'a Plaza Mayor, y diz que el emplegó mes luego tamién como modelo ta os edificiós que fue fendo per altras localidaz [[Provincia de Chirona|cherundinas]] como Figueras u [[Olot]] en os anyos posteriors. As formas rectilinias d'a casa, en chunto con os barannatos de fierro esviellato en os balcons, fan d'ir de como ye de representativo l'estilo d'ixa casa d'o que luego se fayó estilo propio de l'autor ampordanés. Azemar fayó tamién os [[prochecto]]s d'as Escuelas Nacionals, d'entre [[1910]] y [[1913]], sofragatos per os chirmans y industrials Vidal, naturals d'a localidat, que s'esnevinioron o [[prochecto]] arquitectonico de naturaleza civil mes prencipal en o lugar en os suyos anyos. O Café La Concordia, feito de [[prochecto]] en o [[1912]], luego estió lo primer local d'ocio establito en Agullana, y anque las suyas trazas son simples, tamién s'ha d'encaber en a epoca modenista d'a localidat. As fabricas, textils y de tapas de zuro, que bi habió en o [[sieglo XIX|XIX]] y prencipios d'o [[sieglo XX]], dioron fayena a la mes gran parte d'a población local d'ixes anyos. Ixo, y tamién que la localidat estás o puesto de naixencia de bel industrial ampordanés como s'ha dito que bi metioron a saber-los diners en fer-se casas residencials y en chunto reformar a estructura d'o lugar, l'aganó a Agullana lo malnombre de "''El Petit Madrid''" (lo chicot Madrid) en a comarca, nombre que encara recuerdan huei beluns d'os güelos que bi son vivindo. == Administración == === Reparto de concellers === <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="10" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011'''<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160304191349/http://elecciones.mir.es/resultados2011/99MU/DMU0917900199_L1.htm?d=0&e=237 Resultatos] d'as eleccions municipals de 2011 en Agullana en a pachina web d'o [[Ministerio d'o Interior]].</ref> |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Convergència i Unió]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 2 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 2 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 2 |- | bgcolor="#EEEE42" | '''[[Esquerra Republicana de Catalunya]]''' | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 3 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 3 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 5 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 4 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 5 |- | bgcolor="#32CD32" | '''Independients''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 7 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 2 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partit dels Socialistes de Catalunya|PSC]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' |} <small>Fuent: [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1700100000/ ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''].</small> </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | | [[Esquerra Republicana de Catalunya]] |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Alfons Quera i Carré | [[Esquerra Republicana de Catalunya]] |} == Molimentos == * [[Ilesia de Santa María d'Agullana]], d'estilo [[Romanico catalán|romanico]].<ref>{{es}} [[Jaime Cobreros Aguirre]]: ''Las rutas del románico en España. Volumen II: Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja'', [[Grupo Anaya, S.A.]], [[Madrit]], [[2004]], 1<sup>era</sup> edición, {{ISBN|84-9776-112-X}}, p.132.</ref> Tien una sola [[Nau (arquitectura)|nau]] con [[abside]] de planta [[Semicerclo|semicircular]] y con dos [[capiella]]s a os costaus, que forman un chicot [[transepto]]. Tien nomás que una dentrada, en o muro sud d'a [[Ilesia (edificio)|ilesia]], con una [[frontera]] muit interesant. Ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar. == Vinclos externos == {{commonscat|Agullana|Agullana}} * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20080301221539/http://www.agullana.com/ Web oficial de l'achuntamiento d'Agullana]. * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20070929090254/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1700100000 Información estatistica en o Portal ''Municat.com'']. * {{ca}} [http://www.idescat.net/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&PDF=FALSE&V1=17001 Estatisticas demograficas d'a ''Generalitat de Catalunya'' sobre Agullana]. == Referencias == {{Listaref}} {{Lugars d'Agullana}} {{Municipios de l'Alto Empordán}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Chirona]] mxq19myw7h91ro0yz15qucdqrnrh24p Rosellón 0 25363 2480174 2459870 2026-09-30T22:45:19Z RenatoGar 80073 2480174 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo ye sobre l'actual '''comarca de Rosellón'''. Se veiga [[condau de Rosellón]] ta l'historico condau.'' {{Ficha de comarca |nombre = Rosellón |nombre orichinal = Rosselló |escudo = [[Imachen:Flag of Roussillon.svg|150px|Bandera de Rosellón]] |imachen = [[Imachen:Cerbère1.jpg|250px|Banyuls de la Marenda]]<br>[[Banyuls de la Marenda]]. |estau = [[Francia]] |país = [[Catalunya Norte]] |banderap = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|border|22px]] |provincia = [[Pireneus Orientals]] |población = 303.850 |anyo = 1990 |superficie = 1.498 |densidat = 202,8 |capital = [[Perpinyán]] |municipios = 96 |chentilicio = Rosellonés/a{{DACC}} |mapa = [[Imachen:Localització del Rosselló als Pirineus Orientals.svg|250px|Rosellón en os Pireneus Orientals]]<br>Rosellón en os Pireneus Orientals. |web = }} '''Rosellón''' (en [[idioma catalán|catalán]] ''Rosselló'') ye una [[comarcas de Catalunya d'o Norte|comarca]] d'a [[Catalunya Norte]] situata a o sud de [[Francia]]. [[Perpinyán]], a [[ciudat]] mas important y [[Capital (politica)|capital]], ye tamién a ciudat mas important d'a [[Catalunya d'o Norte]]. Muga con as comarcas catalanas de l'[[Alto Empordán]], o [[Vallespir]] y lo [[Conflent]], y a o norte con [[Occitania]]. Ye tamién o nombre que ha estau trigato por as autoridaz [[Francia|francesas]] ta definir o conchunto d'a [[Catalunya Norte]] aintro d'a [[rechión francesa]] de [[Languedoc-Rosellón]] (''Languedoc-Roussillon''). En realidat, Rosellón ye nomás una d'as 5 comarcas (l'[[Alta Cerdanya]], o [[Capcir]], o [[Conflent]], Rosellón y lo [[Vallespir]]) que forman a Catalunya Norte, tamién dita Catalunya d'o Norte, u en [[idioma francés|francés]] ''Catalogne Nord'' u ''Catalogne française'', y que representa cuasi tot o [[Departamentos de Francia|departamento]] d'o [[Pireneus Orientals]] (''Pyrénées-Orientales''). Rosellón, con as atras comarcas d'a Catalunya d'o Norte, se deseparó d'a resta de [[Catalunya]] en o [[sieglo XVII]], como resultato d'a redota catalana en a [[Guerra d'os Segadors]]. Con o [[tractau d'os Pireneus]], [[Espanya]] cedió Rosellón a [[Francia]]. ==Cheografía== [[Imachen:Canet-Plage (march 2008) 249.jpg|250px|thumb|left|Placha de [[Canet de Rosselló]]]] Rosellón ye una plana ubierta a la mar y rodiata de sierras, como a plana chemela d'o [[Empordán]], lo que fa que bi haiga una zarpada de paisaches diferents y subcomarcas individualizatas:<ref name="arrels">{{ca}} Associació Arrels ''Qui sem/són els catalans del nord'' Perpinyà, 1992.</ref><ref>{{ca}} [https://web.archive.org/web/20230308033639/http://www.grec.cat/cgibin/ggcc01cl.pgm?USUARI=&SESSIO=&PGMORI=&NDCHEC=0602657 GREC:Rosselló:Sectors]</ref> *A [[Plana de Rosellón]] u de Perpinyán ye a redolada d'a capital d'a comarca. *O [[Riberal]] ye a parti d'a plana arredol d'a [[río Tet|Tet]], entre [[Perpinyán]] y o [[Conflent]] y ye una zona adedicata tradicionalment a o regano. *A [[Salanca]] s'estendilla entre o [[Estanyo de Salses]], en a muga norte d'a comarca, y a Tet, y debe o suyo nombre a la presencia de crostas salinas en o terreno. O rieso de [[salinización]] d'os [[acuifero|acuifers]] por a suya explotación excesiva debita a o [[turismo]] i ye un problema. *Os [[Aspres]], montanyas [[escistosidat|escistosa]]s y redondiatas que fan de transición entre a plana y o [[Canigó]]. O [[Nomenclátor toponimico de Catalunya d'o Norte]] de [[2007]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120207075113/http://www.iec.cat/gc/digitalAssets/9590_NomenclatorCatNord.pdf Nomenclàtor toponímic de la Catalunya del Nord] {{ISBN|978-84-7283-920-5}}</ref> los mete en a categoría de comarca. *As [[Corberes]], o solo testimonio d'o Prepireneu norte en Catalunya, forma un paisache xuto a causa de l'efecto d'a [[tresmontana]] y a la naturaleza calcaria d'a roca, que creya un modelato [[karstico]] que fa que l'augua se cole. A subcomarca ye compartita entre Rosellón, a [[Fenolleda]] y una chicota parti de l'[[Aude]]. *Os lugars costers d'a [[Marenda]] u [[Costa Vermella]]; ye decir, [[Cotlliure]] y [[Banyuls de la Marenda]]. *L'[[Albera (comarca natural)|Albera]] ye a zona arredol d'a mesma sierra, y a vegatas ha estau considerata una subcomarca d'o [[Vallespir]] y seguntes o [[GREC]] incorpora a Marenda. ==Referencias== {{listaref}} {{Comunas d'o Rosellón}} {{Comarcas de Catalunya d'o Norte}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Comarcas de Catalunya d'o Norte]] lqepyrzbks18r2h9dkaaq0x9ybk0f0c Alcover 0 26417 2480088 2347477 2026-09-30T19:48:50Z RenatoGar 80073 2480088 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Alcover |de = d' |bandera = |escudo = Escudo de Alcover.svg |escudo_grandaria = 85px |imachen = [[Image:AlcoverPanoramic.jpg|250px]] |comunidat = Catalunya |provincia = Tarragona |comarca = Alto Campo |superficie = 46,00 |altaria = 243 |población = 4.962 |calendata = 2008 | cod_provincia = 43 | cod_municipio = 005 |densidat = {{formatnum:{{ #expr: (5095/46.00) round 2 }}}} |distancia = 7 |ta = Valls |cp = 43460 |chentilicio = alcoverenc / alcoverenca (en [[Idioma catalán|catalán]]) |ríos = |web = [http://www.alcover.com/ www.Alcover.com] |situación = [[Imachen:Localització d'Alcover respecte de l'Alt Camp.svg|100px|situación d'Alcover en l'Alto Campo]]<br />situación d'Alcover en l'Alto Campo. }} [[Imachen:Municipi d'Alcover. Església de Nostra Senyora de l'Assumpció (Alcover).jpg|miniaturadeimagen|Alcover]] [[Imachen:Murallas de Alcover. Vista del Portal de San Miguel.jpg|miniaturadeimagen|Alcover]] [[Imachen:Murallas de Alcover. Vista de las Torres del Portal de San Miguel.jpg|miniaturadeimagen|Alcover]] [[Imachen:Museo, municipio de Alcover, comarca Alt Camp (Tarragona).jpg|miniaturadeimagen|Alcover]] '''Alcover''' ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situato en a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Tarragona|Tarragona]], [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Campo]] y [[partiu chudicial]] de [[Valls]]. A suya [[Población humana|población]] ye de {{#property:P1082}} habitants, en una [[superficie]] de 46,00&nbsp;[[km²]] con una [[densidat de población]] de {{formatnum:{{ #expr: (5095/46.00) round 2 }}}} hab/km². == Cheografía == Alcover ye situato a 243 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o ran d'o mar y a una [[distancia]] de 7&nbsp;[[km]] de [[Valls]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Campo]] y d'o suyo partiu chudicial. D'o suyo [[termin municipal]] fan parte os lugars de [[La Borquera]], [[La Cabana (Alcover)|La Cabana]], [[Camí dels Muntanyants]], [[Mas Gassol]], [[Les Masies Catalanes]], [[La Plana (Alcover)|La Plana]] y [[Serradalt]], amás d'a urbanización ''Residencial del Remei''. == Etimolochía == Bi ha tres teorías sobre l'orichen d'o nombre d'o municipio: *Seguntes a primera teoría, ye d'orichen [[Idioma arabe|arabe]], d'a palabra ''al-kouar'', que significa ''chefe d'a tribu''. *Seguntes a segunda teoría, ye tamién d'orichen [[Idioma arabe|arabe]], y provién d'a palabra ''al-kubeier'', que significa ''o grandecito''. *Seguntes a tercera teoría, deriva da radiz prerromana ''erro'', que significa ''[[lugar]]''. == Historia == En [[1127]], [[Remón Belenguer IV de Barcelona|Remón Belenguer IV]], [[Condato de Barcelona|conte de Barcelona]], donó o lugar a l'[[arcebispato de Tarragona|arcebispato]] de [[Tarragona]]. En o [[sieglo XV]], en a [[Guerra Civil catalana]], Alcover estió partidaria d'o [[Carlos de Viana|prencipe]] de [[Viana]]. == Demografía == {{DemogCat| 1497=122| 1515=119| 1553=242| 1717=1.006| 1787=2.847| 1857=3.226| 1860=3.368| 1877=3.026| 1887=2.832| 1900=1.953| 1910=2.235| 1920=2.899| 1930=2.760| 1940=2.512| 1950=2.458| 1960=2.643| 1970=3.259| 1981=3.425| 1990=3.530| 1992=3.386| 1994=3.425| 1996=3.523| 1998=3.664| 2000=3.787| 2002=4.042| 2004=4.315| 2006=4.500 |2008= |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=5.290 |2023= |2024=5.348 |2025=}} == Administración == === Reparto de concellers=== <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="9" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Convergència i Unió]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 6 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 2 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 2 |- | bgcolor="#32CD32" | '''Independients''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 4 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 3 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 3 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 5 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 8<ref>''Alcoverencs pel canvi-CANVI'', candidatura vinculada a o ''[[Partit dels Socialistes de Catalunya]]''.</ref> | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 8<ref>''Alcoverencs pel canvi-Progrès Municipal'', candidatura vinculada a o ''[[Partit dels Socialistes de Catalunya]]''.</ref> |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partit dels Socialistes de Catalunya]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 2 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | -<ref>Se presentan como ''Alcoverencs pel canvi-CANVI''.</ref> | bgcolor="#FF6347" align="right" | -<ref>Se presentan como ''Alcoverencs pel canvi-Progrès Municipal''.</ref> |- | bgcolor="#FFFF00" | '''[[Esquerra Republicana de Catalunya]]''' | bgcolor="#FFFF99" align="right" | 2 | bgcolor="#FFFF99" align="right" | 1 | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | 1 | bgcolor="#FFFF99" align="right" | 1 | bgcolor="#FFFF99" align="right" | 1 |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Partido Popular]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' |} <small>Fuent: [http://www10.gencat.net/pls/municat/mun_p01.dad_ens?via=0&cod=4300560009&err=0/ Alcover] en a pachina web d'a ''[[Cheneralidat de Catalunya]]''.</small> </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | Anton Ferré i Fons | Independient |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Anton Ferré i Fons | Alcoverencs pel canvi/PSC |} == Molimentos == * Parti d'a suya [[muralla]] [[Edat Meya|medieval]]. * Puent [[Edat Meya|medieval]] sobre o río Glorieta. * Ilesia d'a [[Purisma Concepción|Purisma]], una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'estilo [[Romanico catalán|romanico]], d'o [[sieglo XII]]. * Casa d'a Villa, un [[edificio]] con a suya [[frontera]] d'estilo [[Arte renaixentista|renaixentista]]. * Ermita del Remei, d'estilo [[barroco]]. * Ermita de les Virtuts, d'estilo [[barroco]]. * Casa Domingo, un edificio [[Modernismo|modernista]] de [[1919]], obra de l'[[arquitecto]] [[Cèsar Martinell]]. == Vinclos externos == *{{ca}} [http://www.alcover.com Pachina web municipal]. *{{ca}} [http://www.altcamp.info/alcover.htm Información en a pachina web d'a redolada d'Alto Campo]. *{{ca}} [https://web.archive.org/web/20070929102922/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=4300560009 Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya'']. *{{ca}} [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=43005 Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya]''. *{{ca}} [http://www.monestirs.cat/monst/alcamp/ac02anna.htm Monestirs de Catalunya. Convento de Santa Ana]. == Referencias == {{Listaref}} {{Lugars d'Alcover}} {{Municipios Alto Campo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Tarragona]] 3evl122xzk4gootcnp4tshvg7r4jrai Lund 0 27039 2480074 2468311 2026-09-30T19:34:49Z RenatoGar 80073 2480074 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat |nombre = Lund |nombre_oficial = |imachen = [[Imachen:Lundsuniversitet.JPG|250px]]<br />[[Universidat de Lund]]. |escudo = |bandera = |escudo_grandaria= 90px |país = Suecia |bandera_país = Flag of Sweden.svg |tpprovincia = [[Condaus de Suecia|Condau]] |provincia= [[Condau de Skåne|Skåne]] |tpmunicipio= [[Municipios de Suecia|Municipio]] |municipio = [[Municipio de Lund|Lund]] |superficie = 24,99 |altaria = 20 |población = 76.188 |densidat = 3.049 |calendata = 2007 |web = http://www.lund.se// |ríos = |situación = |}} '''Lund''' (pronunciata {{IPA|[lɵnd]}} en [[Idioma sueco|sueco]]) ye una d'as ciudaz mas antigas de [[Suecia]]. Ye a ciudat principal d'o [[municipio]] d'o mesmo nombre, y ye situada en a [[provincia]] sudenya y rechión historica de [[Condau de Skåne|Skåne]], en l'activa comarca d'o estreito d'[[Öresund]]. == O municipio de Lund == O municipio de Lund (en sueco ''Lunds kommun'') ye conformau por os antigos distritos administrativos de Lund, Dalby, Genarp, Södra Sandby y Veberöd. El municipio fue creyau entre a fin de [[1973]] y o prencipio de [[1974]]. A población actual d'o municipio ye de 105.000 habitadors. A suya superficie ye de 443&nbsp;km² que incluyen por o menos 13 [[Reserva natural|reservas naturals]], un [[parque nacional]] y una gran aria de protección ambiental. Entre ellas, i son o parque nacional de [[Dalby Söderskog]] (''Selva d'o Sud de Dalby''), a reserva Fågelsångsdal (''Val d'o canto d'os muixons"), Prästaskogen, Gryteskog u Trollskogen. En a reserva natural Kungsmarken s'ha trobau replegadizos [[Arqueolochía|arqueolochicos]] d'a segunda [[Edat de Fierro]]. A ilesia de Dalby, devantada arredol de [[1060]] ta un [[bispe]], ye a ilesia de piedra mas antiga conservada en [[Escandinabia]]. == A ciudat de Lund == A ciudat de Lund, con mas de 1.000 anyos d'historia (chunto con [[Uppsala]] se crei que ye a ciudat mas antiga de [[Suecia]]), ye un important centro [[industria]]l, [[Ciencia|cientifico]] y [[Educación|educativo]], gracias a l'[[Universidat de Lund]] y a o parque cientifico [[Ideon]]. Ye dita "A ciudat d'as ideyas" (''Idéernas stad'') y en ella se filmó una d'as escenas de ''Smultronstället'' (''[[Puesto de fragas salvaches]]'') d'[[Ingmar Bergman]]. === Aspectos fisicos y demograficos === Lund ye situada 20&nbsp;km a o nord-este de [[Malmö]], en a provincia d'[[Escania]] en o sud d'o país, y a nomás 40 minutos en tren d'a capital danesa ([[Copenaguen]]). Tien una [[superficie]] de 32 [[km²]] y cubilla una [[Población humana|población]] de 76.188 habitadors ([[2007]]). O suyo [[clima]] ye costero, y se troba entre 10 y 80 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'o mar. A [[Pluya|precipitación]] mensual meya ye de 55&nbsp;mm, y a meya anyal ye de bels 655&nbsp;mm. === Historia === [[Imachen:lunds domkyrka.jpg|250px|thumb|''Lunds Domkyrka'' - [[Seu de Lund]].]] Lund fue establita arredol de [[990]], pos una iniciativa reyal. En Uppåkra, a una [[distancia]] de 5 [[km]]a o sud de Lund, bi ha un [[chacimiento arqueolochico]] con restos d'un lugar que cremó alto u baixo en ixas mesmas calendatas, y ye fácil que ixe lugar hese estau o principal centro urbán d'[[Escania]] dende o [[sieglo V]], papel que prenió Lund dende estar establita. A la fin d'o [[sieglo X]] Lund ya yera un asentamiento perene, y as suyas actividaz chiraban arredol de l'[[Arcebispe|arcebispato]] y a [[Ceca]] Reyal Danesa. Diz que fue o rei [[vikingo]] [[Dinamarca|danés]] [[Svend Tveskægg]], qui fundó Lund ta par de l'anyo [[990]], cuan as tierras d'[[Escania]] perteneixeban ta a corona danesa. Mas entadebant [[Knut lo Gran]], sobirano d'os reinos unius d'[[Anglaterra]] y [[Dinamarca]] paró cuenta d'as aventallas de Lund por a suya posición cheografica. En o [[sieglo XI]] Lund ya yera o centro relichioso, politico, cultural, educativo y comercial de toda [[Escandinavia]], muy vinculau a l'[[arcebispato de Canterbury]], en o reino anglés. En [[1104]] s'establió l'arcebispato d'Escandinavia. L'antiga Seu d'o bispe, que heba estau devantada en [[1085]] se substituyó por una nueva. A [[Seu de Lund]], que esdebinió allora o centro d'a cristiandat en os [[países nordicos]], y encara hue manda o centro d'a ciudat. En [[1152]], s'establió l'archidiocesi [[noruega]] de [[Nidaros]], independient de Lund. En [[1164]] tamién Suecia tenió un arcebispato propio, encara que nominalment subordinau ta l'arcebispe de Lund. Actualment a [[diocesi]] de [[Diocesi de Lund|Lund]] ye una [[diocesi]] d'a [[Ilesia de Suecia]]. En [[1658]] as provincias danesas d'[[Escania]], [[Blekinge]] y [[Halland]] fuoron cedidas por [[Dinamarca]] ta [[Suecia]] por o [[Tratau de Roskilde]]. O [[4 d'aviento]] de [[1666]] [[Suecia]] esfendió a ciudat debant d'a invasión danesa en a [[Batalla de Lund]], una d'as mas sangonosas en a historia d'[[Escandinavia]]. Poco dimpués, en [[1666]] s'establió a [[Universidat de Lund]]. Ta par d'alavez, a población de Lund ya heba minguau de 4.000 a 2.000 habitadors, por a crisi demografica de Suecia en o [[sieglo XVIII]] por as guerras y epidemias. En [[1856]], en os inicios d'a [[Revolución industrial]] en [[Suecia]], se construyió un [[ferrocarril]] dende Lund enta [[Malmö]] Fendo comparanza con atras ciudaz suecas, o casco viello de Lund ye prou bien conservau. [[Imachen:Stora Sigridsgatan, Lund.JPG|200px|right|thumb| Una carrera en a parte viella d'a ciudat.]] === Cheografía === Lund ye en a zona agricola mas important de [[Suecia]], en o sud-ueste d'[[Escania]], a menos de 10 kilometros d'a costa d'o estreito d'[[Öresund]]. Dende a tuca d'o tozal ''Sankt Hans Backar'' ye posible de columbrar [[Copenaguen]], a [[Capital (politica)|capital]] de [[Dinamarca]]. Ye a bels 250 [[kilometro]]s de [[Göteborg]], a 600&nbsp;km d'[[Estocolmo]] y a bels 1.200&nbsp;km d'[[Umeå]]. D'atra mán, a ciudat de [[Malmö]] ye nomás a 15&nbsp;km. === Arquitectura === En os sieglos [[Sieglo XII|XII]] y [[Sieglo XIII|XIII]], cuan a ciudat yera a seu de l'arcebispe, se i construyioron a-saber-las ilesias y monesterios. En a suya fuga, Lund teneba 27 ilesias, pero cuasi todas ellas las espaldoron en [[1536]] como resultau d'a [[Reforma Protestant]]. I remanen bels edificios medievals, como a [[Seu de Lund]], o [[Liberiet]], o restaurant ''Stäket'' y bellas partes d'a [[Katedralskolan (Lund)|Escuela d'a Seu]]. Dica o [[sieglo XIX]] son caracteristicas y muito comuns as casas con un tarabidau feito de maderos de [[fusta]] machifembraus. Muitos d'os edificios d'o centro de Lund son d'a fin d'o sieglo XIX. Bels edificios interesants d'iste sieglo son a Biblioteca Universitaria ([[1902]]), o Grand Hotel ([[1899]]) y l'edificio principal d'a Universidat de Lund (1882). === A Universidat de Lund === ''Articlo principal: [[Universidat de Lund]]'' [[Imachen:Universitetsbyggnaden, Lund.JPG|250px|thumb|''Universitetsbyggnaden'' - Edificio Principal d'a Universidat (1882).]] En sueco ''Lunds Universitet''. Fundada en [[1666]] con l'obchectivo d'asolar o poder y a influencia d'a corona sueca sobre os territorios recient conquiestos, s'inaguró en [[1668]]. Fue a tercera universidat sueca establida en o [[sieglo XVII]]. O Instituto Tecnolochico de Lund (en sueco ''Lunds Teksniska Högskola'', LTH) establiu en [[1965]], s'incorporó ta a Universidat en [[1969]]. A Universidat de Lund ye a mayor institución d'[[educación superior]] y [[investigación]] en Escandinavia. Con mas de 34.000 estudiants (3.200 d'els de postgrau) y 6.000 treballadors (a metat d'els profesors y investigadors), a lo que s'ha d'adhibir l'ambient multicultural y chovenil asociau, a Universidat domina muitos aspectos d'a vida social, cultural y economica d'a ciudat. === Ideon === ''Articlo pruncipal: [[Ideon]]'' Ideon ye o primer y mas gran parque cientifico creyau en Suecia. Fue establito en [[1983]] con l'obchectivo de promover o desarrollo d'empresas d'alta tecnolochía en Suecia, establindo y aproveitando estreitos vinclos de cooperación con a Universidat, particularment con as facultaz d'[[Incheniería]] (o [[Instituto Tecnolochico de Lund|LTH]]), [[Economía]] y Administración. === Industria === Lund ye un centro d'empresas tecnolochicas como [[Sony Ericsson]], [[Ericsson Mobile Platforms]] y atras empresas de [[telecomunicacions]]. O [[Instituto Tecnolochico de Lund]] tiene connexions historicas con a industria. Bi a mesmo un parque cientifico (Ideon) ta empresas con binclos con a universidat. Atra industria important en Lund ye a [[tecnolochía medica]] ([[Gambro]]), a [[industria farmaceutica]] ([[Astra Ceneca]]) u a biotecnolochía ([[Active Biotech]]). O Hespital y a Universidat son tamién dos grans emplegadors, con as suyas instalacions d'investigación. Lund tamién ye a seu de [[Tetra Pak]], empresa que fabrica y comercializa empaquetaus ta leit, chucos, ezt. en tot o mundo. == Ciudaz chirmanas == Bi ha cuatro ciudaz [[Escandinavia|escandinavas]] achirmanadas con Lund: [[Borgå]] en [[Finlandia]], [[Dalvik]] en [[Islandia]], [[Hamar]] en [[Noruega]] y [[Viborg]] en [[Dinamarca]]. Atras ciudaz chirmanas son [[Nevers]] en [[Francia]], [[Greifswald]] en [[Alemania]], [[León (Nicaragua)|León]] en [[Nicaragua]] y [[Zabrze]] en [[Polonia]]. == Personalidaz naixidas de Lund == * [[Måns Zelmerlöw]], cantaire. * [[Timbuktu (artista)|Timbuktu]] (Jason Diakité), cantaire. == Fuents == # ''Handbook for visiting staff''. Lund University's Foreign Friends, Lunds Universitet, 2002. # ''Lund - the city of ideas''. Lunds Turistbyrå, Lunds Kommun. # ''Lund University''. Information Office, Lunds Universitet. == Vinclos externos == {{commonsart|Lund}} * [https://web.archive.org/web/20080216021413/http://internacional.universia.net/europa/unis/suecia/lth.htm Universia], en espanyol * [http://www.lund.se Lunds kommun], en sueco y anglés * [http://www.kulturen.com Kulturen], Museu d'a Istoria Cultural, en sueco y anglés. * [http://www.lu.se Lunds Universitet], Universidat de Lund, en sueco, anglés y chino. * [http://www.lth.se Lunds Tekniska Högskola], Instituto Tecnolochico de Lund, en sueco y inglés. * [http://www.ideon.se Ideon] * [https://web.archive.org/web/20050127234545/http://lundaportalen.com/ Lundaportalen], Portal de Lund, en sueco. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'o condau de Skåne]] tqbvo75htso624b56jwtltwjyhi5863 Orden Teutonica 0 27198 2480080 2457485 2026-09-30T19:45:57Z RenatoGar 80073 2480080 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'unidat militar |nombre= Orden Teutonica |nombre_nativo = Deutscher Ritterorden |nombre_oficial = Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Hierosolymitanorum |imachen= [[Imachen:Template - Grand Master of the Teutonic Order.svg|200px]] |títol=Escudo d'a Orden Teutonica |calendatas= [[1190]] - Actualidat |país= |fidelidat= [[Santa Seu]] |rama= |tipo= Orden catolica |función= |especialización= |grandaria= |estructura= |acuartelamiento= |equipe= |comandant_actual= |comandant_actual_etiqueta= |chefe_ceremonial= |coronel_d'o_rechimiento= |comandants_notables= |simbolo= [[Imachen:Crux Ordis Teutonicorum.svg|50px]] |simbolo2= |simbolo3= |embotada= |patrón= |lema= |colors= |marcha= |mascota= |batallas= |cabos_d'anyo= |medallas= |honors= }} [[Imachen:Hermann von Salza Painting.jpg|thumb|200px|[[Hermann von Salza]].]] '''Orden Teutonica''' (tamién dita '''Orden d'os Caballers Teutons''', '''Caballers Teutonicos d'o Hespital de Santa María de Cherusalem''' y '''Caballers Hespitalers''', en [[Idioma alemán|alemán]] ''Deutscher Ritterorden''; en [[latín]] ''Domus Hospitalis Sactæ Mariæ Teutonicorum''). Orden [[Edat Meya|medieval]] de caracter relichioso-militar fundata en [[Palestina]] en [[1190]] (en a [[Tercera Cruzata]]) mientres o [[seche]] d'a fortaleza de [[Sant Chuan d'Acre]]. En [[1198]] se converte en una orden militar. Dende o [[sieglo XIX]] la orden contina existindo como una organización [[Cristianismo|cristiana]] de caracter caritativo. == Organización == A organización d'os caballers teutons encomenzó estando basata en a regla d'a [[Orden d'o Hespital]], pero la deixoron pronto pa prener una versión modificata d'a regla d'a [[Orden d'o Temple]]. Bi heba tres tipos de miembros: caballers, sacerdoz, y legos. Os primers feban votos perpetuos, os legos podeban estar vinculaus temporalment a la orden en dimpuén salir-sen-ne. En prencipio cada mesón o residencia de caballers teutons heba d'estar habitata por un comandador, doce caballers y seis sacerdoz, pero o numero bandeyaba d'alcuerdo con as circumstancias. A dirección cheneral d'a orden correspondeba a lo gran mayestre, con cargo vitalicio. As decisions yeran controlatas por o [[capítol cheneral]], formato por os mayestres rechionals ([[Reino de l'Armenia Chica|Armenia]], [[Acaya]], [[Lombardía]], [[Pulla]], [[Prusia (rechión)|Prusia]], [[Livonia]] y [[Chermania]]). En a mesma residencia d'o [[grant mayestre]] heban de residir tamién os atros dignatarios d'a Orden: o [[comandador]] (''grosskomtur''), o grant mariscal (''marscall''), y o encargato d'a [[guardarropía]] (''Trappier''), o hespitalero (''Spittler'') y o [[tresorero]] (''tressler''). == Os oríchens en Tierra Santa == A Orden la formaban nobles [[alemans]] y seguiba o modelo d'a [[Orden d'o Temple]] y d'a [[Orden de Sant Chuan de Cherusalem]]. Fundata en [[Sant Chuan d'Acre]] ([[Palestina]]) en [[1190]] mientres a [[Tercera Cruzata]] dimpués que [[Saladín]] prenese [[Cherusalem]]. En os oríchens suyos no yera que una organización caritativa que aduyaba a os [[pelegrins]] cristianos, dimpués la reorganizoron como orden militar a lo estilo templero, en [[1192]], y obtenió o reconoiximiento oficial d'o papa [[Inocencio III]] en [[1198]]. === A fortaleza de Mont-fort === {{articlo principal|Mont-fort (Israel)}} En [[1220]] os Caballers Teutonicos estableixen o suyo cuartel cheneral en a [[Mont-fort (Israel)|fortaleza de Mont-fort]] que se convertió en a seu d'os [[gran mayestre|grans mayestres]] d'a orden en [[1229]]. {{Cita|1220: [[Leopoldo VI d'Austria]] dona a os teutonicos o lugar de Monfort pa un castiello... 1227 Os teutonicos reedifican o castiello de Monfort|[[Juan G. Atienza]], ''Caballeros Teutónicos'' pachina 301.}} En [[1266]], os arabes no consiguen prener a fortaleza. Pero tornarán en [[1271]] y conseguirán fer-sen con o castiello a traviés d'un túnel escarbato en a roca. Os caballers teutonicos veyen que han de refuchiar-sen en [[Sant Chuan d'Acre]].<ref>[[:m:w:fr:Montfort (Israël)|Wikipedia Francia "Monfort Israel"]]''Traducción de l'articlo orichinal''</ref> {{Cita| |''"...A residencia oficial d'o Gran Mayestre, que constituiba, de feito, a seu d'o cuartel cheneral d'a orden, la instaloron a lo principio en Sant Chuan d'Acre, y dimpués pasó d'esta ciudat a lo castiello de Montfort, y d'allí ta Acre, atra vegata, seguntes iban mandando as circustancias..."'' |[[Juan G. Atienza]], ''Caballeros Teutónicos'' pág. 190.}} Un sieglo dimpués, en [[1291]], la presa d'Acre por os [[sarracín]]s obligó a los cruzatos a reblar y retirar-sen de [[Tierra Santa]], fendo que a orden habese de reconsiderar a misión suya. Derrotatos en as [[Cruzatas]], os caballers d'a Orden Teutonica se trasladoron ta [[Transilvania]]. == A Orden Teutonica en Transilvania == Un documento de donación emeso por o rei [[Andreu II d'Hongría]] en 1211 sinyala oficialment l'asentamiento d'os caballers teutonicos en [[Transilvania]]. En concreto s'asentoron en a [[Tierra d'a Bârsa|Tierra d'o río Bârsa]] pa aturar as invasions de pueblos d'as estepas euroasiaticas como os [[cumans]] y os [[pazinaco]]s en una zona de muga. A Orden hi fortificó bellas ciudaz y lugars con o esfuerzo d'os nativos, como ye o caso de [[Feldioara]], [[Cetatea Neagră]] y [[Cetatea Crucii]]. Trayoron pobladors chermans de l'aria de [[Sibiu]] pa que cautivasen as tierras y pa que fuesen artesans y lis dasen os recursos que precisaban. Estos repobladors chermans serían conoixitos en rumano como ''saşi'' ("[[Saxons transilvanos|saxons]]"), encara que no venisen de [[Saxonia]]. [[Feldioara]], [[Braşov]], [[Codlea]], [[Râşnov]] y [[Prejmer]] son ciudaz y lugars que fundoron os colons chermans u que se desarrolloron por asentar-sen-ie ellos. O orden cada vegata yera mes poderosa, y estendillaba a suya autoridat mes luent que os monts d'a muga oficial. Construiban fortalezas en [[Tabla Buţii]] (en o paso Buzău) y en o [[Puent d'o Dâmboviţa]] (dencima d'o paso Bran). Enta [[1225]] os caballers teutons empecipioron a desvinclar-sen d'o rei [[Reino d'Hongría|hongaro]], fendo estar suyo territorio en a [[subchección (mandato)|subchección]] d'o [[Papa]]. Esto yera favoreixito por lo ligallo que teneba a Orden con o Papato (se consideraba en plan d'igualdat con a [[Orden d'o Temple]] y a [[Orden d'o Hespital]]), y en especial por o ligallo que teneba o [[Gran mayestre]] d'a orden, [[Hermann von Salza]], con o [[Sacro Imperio Romano Chermanico|emperador romano-chermanico]] [[Frederico II d'o Sacro Imperio Romano Chermanico|Frederico II]] y con o Papa [[Honorio II]]. Veyendo que existiba o periglo que a Orden teutonica se constituise en un estato independient en territorio hongaro, o rei Andreu luitó contra ellos en [[1225]] vencendo-los y los forachitó. Os colons [[alemans]] traitos por os caballers teutons en a [[Tierra d'a Bârsa]] pasoron a estar en a [[subchección (mandato)|subchección]] d'un conte nombrato por o rei. Os suyos descendients son parte d'os actuals [[saxons transilvanos]]. == Estato Teutonico == [[Imachen:Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|thumb|Fortaleza teutonica de [[Malbork]].]] [[Imachen:Deutschordenshaus portal.jpg|thumb|Casalicio d'a Orden Teutónica en [[Frankfurt d'o Main]].]] En ixe inte a orden s'establió, ya de pa cutio, en [[Prusia (rechión)|Prusia]] creyando un ''[[Estato d'a Orden Teutonica]]'' independient, dende o que chitoron campanyas contra o [[Reino de Polonia]], contra o [[Ducau de Lituania]], y contra [[baltos|pueblos indoeuropeus d'a branca balta]] y [[pueblos fineses d'a branca baltica]] encara [[politeísmo|politeistas]], proceso que se conoixió como [[Cruzatas Balticas]], fendo-ie una cristianización forzata con [[mortalera (delito)|mortaleras]] masivas, deportacions y [[limpiezas etnicas]]. Tamién establioron poblacions chermanas cristianas que encara hi serán presents dica a [[Segunda Guerra Mundial]]. === Cruzata en Prusia === O tercer mayestre d'a Orden [[Hermann Von Salza]] 1210-1239 encomenzó a ocupación de [[Prusia (rechión)|Prusia]] dende a rechión de [[Kulm]] ([[Chelmno]]), on s'establioron ya en [[1230]]. Os teutons preboron de penetrar en [[Pomerelia]]. En a conquiesta de [[Prusia (rechión)|Prusia]] contaban con a participación de cruzatos [[polacos]], [[checos]] y [[alemans]] y teneban o refirme d'o papato y d'o [[Lista d'emperadors d'o Sacro Imperio Román-Chermanico|emperador chermanico]]. En o [[sieglo XIII]] rematoron a ocupación de [[Prusia (rechión)|Prusia]], os [[prusianos]] fuoron cristianizatos a la fuerza, as fortalezas d'os prusianos, ocupatas, se convertioron en ciudaz como [[Torun]], [[Kwidzyn]] y [[Elblag]]. As tierras d'os prusianos fuoron repartitas entre colons [[alemans]], se creyó una nueva aristocracia alemana en o país mientres que a población nativa quedó redueita a una condición de siervos. Dimpués d'a ocupación de Prusia ixamploron o suyo campo d'acción por [[Curlandia]] y [[Livonia]], fusionando-sen con os [[Orden d'os Portaespatas|Portaespatas]] en [[1236]]. Dica fins d'o sieglo XIII se producirán levantamientos prusianos. Atamas d'una derrota debant o ruso [[Aleixandre Nevski]] en [[1242]] en a [[batalla d'o lago Peipus]], a orden estendilla a escape os suyo dominio sobre os [[países balticos]]. L'[[emperadors d'o Sacro Imperio Romano Chermanico|Emperador]] [[Frederico II de Hohenstaufen]] atorgó a los teutons toz os privilechios d'os prencipes de l'Imperio como o dreito de sobiranía sobre os territorios conquiestos. Este proceso d'expansión esta l'este implicó una colonización y chermanización de tierras, en a que fue fundamental a creyación de ciudaz de población chermanica en zonas estratechicas y tamién fendo [[mortalera]]s y expulsions de población autoctona. En [[1291]] a caita de [[Sant Chuan d'Acre]] talló os zaguers vinclos con [[Tierra Santa]], y a capital d'a Orden y [[Seu social|Seu]] d'o [[Gran Mayestre]] se tresladó ta [[Venecia]] dica 1309, y ta [[Malbork]] ya de pa cutio en [[1309]], dende on as altas cherarquías d'a Orden dirichioron a gran potencia politica y financiera que s'heba creyato en [[Prusia (rechión)|Prusia]], que a prencipios d'o sieglo XIV yera sozmesa, cristianizata y chermanizata de tot. === Apocheu === A fins d'o [[sieglo XIV]], a orden plegó ta l'apocheu d'o suyo poder gracias a una potent economía urbana, que lis permitiba de contractar [[mercenario]]s de tota Europa pa incrementar las [[leva]]s feudals, y convertir-se en una potencia naval en a [[mar Baltica]]. A orden plegó a la suya mayor extensión: annexión total de [[Pomerelia]] y d'o puerto de [[Danzig]], (1308-1309), derrota de [[Lituania]] y dominio total d'[[Estonia]] ([[1346]]) y ocupación d'a isla de [[Gotland]] (1398). As ciudaz ([[Danzig]], [[Elblag]], [[Torun]], [[Chelmno]] y [[Königsberg]]) encomenzoron a desarrollar una intensa vida economica, y afiliatas en a [[Hansa]] controlaban o comercio entre Rusia y Polonia (cerials, [[bestiar]], [[pellizo]]s, [[ambre]], este zaguer controlato por a Orden Teutonica). === Decadencia === Manimenos dende a segunda metat d'o sieglo XIV encomenzó o proceso de decadencia, condicionata en gran part d'una potencia mes fuerte con territorios arredol d'os d'a Orden: a [[Unión Polaco-Lituana]] dende [[1386]]. Por atra parte se planteyoron problemas churisdiccionals entre o papato y a orden. A burguesía y a nobleza terratenient quereban sacurdir-sen a sobiranía semieclesiastica d'os teutonicos. Nobleza y burguesía formoron o [[Ligallo de Lucertole]] contra a Orden teutonica. En 1402 os caballers teutonicos s'annexionoron a [[Nueva Marca]] o ''[[Neumark]]'' pa tener continuidat territorial con os suyos aliaus os [[markgraf]]es de [[Margraviato de Brandemburgo|Brandemburgo]]. A decadencia d'a Orden se notó en 1410 cuan fue derrotata en a [[Batalla de Grunwald|batalla de Tannenberg]] debant de [[Ladislau II de Polonia]] y o Grant Duque de Lituania [[Vytautas]]. O Ligallo de Lucertole contribuyó a la derrota teutonica, y lo [[gran mayestre]] comprendió que caleba reconoixer uns organos representativos d'as ciudaz y a nobleza, pero fue desposeito en [[1413]] por a mesma orden teutonica. En [[1454]] os nobles y burgueses pactoron con [[Casimiro IV Jagellón]] de Polonia, encomenzó atra guerra entre os teutonicos y Polonia de trece anyatas (1554-1566), desastrosa pa os teutonicos atamas que heban cedito Neumark en 1555 a lo elector de Brandemburgo con a esperanza de tener-ne aduya. En a [[Paz de Torun]] ([[1466]]) a mayor part d'os territorios d'a orden pasoron a depender de Polonia. A dita "[[Prusia Reyal]]" (Pomerelia, con [[Danzig]], [[Elblag]], [[Torun]], tierra de Chlemno y [[Warmia]]) quedó baixo sobinaría directa de Polonia, que conseguiba a salita a la mar, a [[Prusia Oriental]] con Könisberg permaneixió en mans d'a Orden Teutonica pero baixo sobiranía de Polonia. Dende a paz de Torún a decadencia d'a Orden ya ye irreversible. En 1498 o mayestre [[Frederico de Saxonia]] se negó a prestar churamiento de vasallache a Polonia. En 1511 fue esleito o zaguer gran mayestre d'a orden [[Alberto de Brandemburgo]] (1511-1525), que tampoco prestó churamiento de vasallache a lo rei de Polonia, por o que o suyo territorio fue invadito por Polonia entre [[1519]] y [[1521]]. A introducción d'a [[Reforma Protestant]] en [[1523]] en Prusia cambió o chuego de poder y remató con a presencia d'a Orden en Prusia: [[Alberto de Brandemburgo]] s'adhirió a la reforma protestant, secularizó os biens d'a Orden y l'administración d'o territorio d'a orden se convertió en un estato laico hereditario vasallo de Polonia. En [[1525]] Alberto prestó churamiento a [[Sechismundo I de Jagellón]] convertindo-se en o primer duque de [[Ducau de Prusia|Prusia]]. Prusia se convertió en o nuclio d'as posesions d'os [[Hollenzollern]]. En [[1525]] o [[Tractau de Cracovia]] sancionó a desaparición d'a Orden. == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Órdens militars|Teutonica]] 0fcn9odocqopr9q5jwpm90ew95sn2mu Monesterio de Sant Pero de Ciresa 0 27350 2480072 2477932 2026-09-30T19:34:15Z RenatoGar 80073 2480072 wikitext text/x-wiki {{Articlo destacau}} {{Ficha d'edificio | nombre = Sant Pero de Ciresa | imachen = [[Imachen:Siresa 1.jpg|250px|Anvista cheneral d'o monesterio de Sant Pero de Ciresa]] | descripción = Anvista cheneral d'o monesterio de Sant Pero de Ciresa. | tipo =[[Monesterio]] | advocación = [[Sant Pero]] | situación = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Ciresa]] ([[Chacetania]], [[Aragón]]) | culto = [[Ilesia catolica|Catolico]] | diocesi = [[Diocesi de Chaca]] | arcipestrau = [[Arcipestrau de Chaca-Berdún|Chaca-Berdún]] | adreza = | orden = Exclaustrato | mosen = | construcción =sieglos [[sieglo IX|IX]]-[[sieglo XIII|XIII]] | fundador = | estilo =[[arquitectura romanica|Romanico]] | catalogación =[[Bien d'intrés cultural]] | latd=42|latm=45|lats=19.49|latNS=N|longd=0|longm=45|longs=17.05|longEW=W | coordenatas =42°45′19.49″N 0°45′17.05″O | pos_etiqueta_loc = | mapa_loc= Aragón }} O '''monesterio de Sant Pero de Ciresa'''<ref>{{es}} [http://www.lenguasdearagon.org/wp-content/uploads/2019/02/Toponimos-Jacetania.pdf Toponimos oficials de Chacetania en www.lenguasdearagon.org]</ref> ye un [[monesterio]] [[Aragón|aragonés]] que se troba situato en o [[lugar]] de [[Ciresa]], [[municipio]] de la [[Val d'Echo]] y [[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Chacetania]] ([[Provincia de Uesca|Uesca]]), construito en os sieglos [[Sieglo IX|IX]] a [[Sieglo XIII|XIII]] en estilo [[Romanico aragonés|romanico]] sobre un [[edificio]] anterior en estilo [[Arte visigodo|visigotico]] y [[Arte carolinchio|carolinchio]]. Ye o monesterio aragonés que se troba situato mas enta o norte, a 882 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o livel d'a mar, en pleno [[Pireneu]], y a os suyos piez trescruza l'antiga [[vía romana]] dende [[Zaragoza]] ta o [[Biarn]]. Establito en [[833]] por o [[Condau d'Aragón|conte]] d'[[Aragón]], [[Galindo Garcés]], o monesterio estió un lugar profundament imbricato en a [[Historia d'Aragón]] dende os inicios d'a [[reconquiesta]] d'as altas vals d'o [[Pireneu]] y d'a [[Repoblación (demografía)|repoblación]] d'os territorios aragoneses reconqueritos dica o suyo albandono como monesterio en o [[sieglo XII]]. Estió en iste monesterio do s'educó o [[Lista de reis d'Aragón|rei d'Aragón]] [[Alifonso I d'Aragón|Alifonso I]], uno d'os mas destacatos monarcas de l'Aragón [[Edat Meya|medieval]] y autor d'a [[conquiesta de Zaragoza|conquiesta]] d'a ciudat de [[Zaragoza]] en [[1118]]. Actualment, a [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'o monesterio, que ye l'unico elemento [[Arquitectura|arquitectonico]] que sigue existindo, ye a [[ilesia parroquial]] d'o [[lugar]] de [[Ciresa]], una localidat naixita y creixita a os piez d'o monesterio. O monesterio ye protechito legalment, dende [[1931]], por a suya declaración como [[Molimento Nacional]]. == Historia == [[Imachen:Steuben - Bataille de Poitiers.png|right|thumb|300px|Cuadro d'o [[pintor]] [[Alemanya|alemán]] [[Carl von Steuben]] ([[1788]]-[[1856]]) sobre a ''[[Batalla de Piteus (732)|Batalla de Piteus]]''. Museu d'o [[castiello de Versailles]] ([[Francia]]).]] === Antecedents === ==== Invasions musulmanas en o sieglo VIII ==== Dende a [[invasión musulmana d'a Peninsula Iberica]] en os primeros anyos d'o [[sieglo VIII]] y a desaparición d'o [[reino visigodo de Toledo]], os musulmans penetroron en l'actual [[Occitania]] y ocuporon bellas ciudaz, como [[Carcasona]], [[Tolosa]] y atras, dica a redota que sufrioron o [[10 d'octubre]] de [[732]] a mans de [[Carlos Martel]] en a [[batalla de Piteus (732)|batalla de Piteus]] y en as batallas posteriors que expulsoron a os musulmans d'os territorios conqueritos a o norte d'os [[Pireneus]] (menos en a [[Septimania]]). As tropas musulmanas plegoron dica [[Borgonya]] u [[Sens]], en o [[Yonne]], amán de [[París]], con l'aduya de bels nobles francos traidors, que dimpués fuoron executatos. Ta finals d'o [[sieglo VIII]], a muga consolidata entre os territorios d'o [[Reino franco]] de [[Carlos Magno]] y o [[Califato de Cordoba]] yera, alto u baixo, a linia d'as montanyas d'os [[Pireneus]], anque toz dos reinos feban incursions ta espullar os territorios d'a muga. ==== Contraataques d'os carolinchios a finals d'o sieglo VIII y prencipios d'o sieglo IX ==== [[Imachen:Frankish Empire 481 to 814-es.svg|right|thumb|300px|L'[[Imperio Carolinchio]] en [[814]], con as conquiestas de [[Carlos Magno]].]] Sindembargo, en o clamato ''[[Renaiximiento carolinchio]]'' de finals d'o [[sieglo VIII]] y prencipios d'o [[sieglo IX]], que afectó a l'[[arte]], a a [[literatura]] y a toz os ambitos socials, pero especialment a la [[politica]], [[Carlos Magno]], d'a nueva dinastía d'os [[carolinchios]], ambicionaba espardir-se ta o sud, trescruzando os [[Pireneus]], en busca d'a nueva muga natural en o [[río Ebro]], con l'aduya d'o [[reino de Pamplona]], que en ixas calendatas yeran aliaus d'a familia [[muladí]] d'os [[Banu Qasi]], anque no habeban buenas relacions con os carolinchios. Un primer intento de penetración franca estió en [[778]], cuando Carlos Magno abanzó ta a [[val d'Ebro]] acudindo a la clamata de [[Sulaymán al-Arabi]], gubernador islamico de [[Saraqusta]], que s'heba sublevato contra [[Abderramán I]]. Iste intento fracasó, culminando en a retirata d'as tropas francas ta o norte y en a suya redota en a [[batalla de Roncesvals]], en o [[puerto de Roncesvals]], o [[15 d'agosto]] de [[778]]. Bi ha dudas sobre si a batalla no habió lugar realment en a [[vía romana]] que trescruza o [[puerto Palo]], en a [[val d'Echo]], pocos km a o norte de [[Ciresa]], y ista ye a opinión d'Ubieto Arteta. En a batalla bi morió o conte [[Roldán]], que yera sobrín de l'emperador [[Carlos Magno]]. Un segundo intento de penetración [[Imperio Carolinchio|Carolinchia]] en as vals pirenencas aragonesas estió en as anyadas [[816]]-[[824]], saldata tamién con o fracaso y con a muerte d'os contes Eblo y Aznar, en ixa zaguera calendata.<ref>{{es}} [http://www.rencesvals.com/intro.html Roncesvalles carolingio y jacobeo], en ''www.Rencesvals.com''; erroniament, sitúa en [[Roncesvals]] a muerte d'istos dos condes, que estió en a [[val d'Echo]].</ref> Sindembargo, ista zaguera penetración fació en a practica que os musulmans albandonasen as altas vals d'os [[Pireneus]], que lis daban escasos beneficios y yeran difícils de controlar, ta concentrar-se en puntos importants fortificatos en as partes meyas u baixas d'as vals, permitiendo asinas la ocupación real d'as cuencas altas d'as vals, pidiendo nomás que o pago de rentas y [[impuesto]]s a os habitants d'as altas vals. === A conquiesta franca d'a val d'Echo en 833 === [[Imachen:Siresa 2.jpg|right|thumb|250px|A [[portalada]] prencipal d'o monesterio de Sant Pero de Ciresa.]] Dimpués d'os intentos fracasatos d'os [[Imperio Carolinchio|carolinchios]] por ocupar as vals d'os [[Pireneus]], en la primavera de l'anyo [[833]], o conte [[Galindo Garcés]] (fillo de [[García I Galíndez]] y [[Condau d'Aragón|conte d'Aragón]]) dentró dende o norte en a parti alta d'a [[val d'Echo]], a on ye situata [[Ciresa]], asentando-bi o suyo poder, en aquellas envueltas derivato encara de la suya somisión (encara que teorica mas que real)<ref>En a expedición d'os contes Eblo y Aznar en [[824]], de nomás 9 anyos antis, [[García I Galíndez]], o pai de [[Galindo Garcés]], estió aliato d'[[Inyigo Arista de Pamplona|Inyigo Arista]], [[Reino de Pamplona|rei de Pamplona]], y de [[Musa Ibn Fortún]], d'a familia [[Banu Qasi]], contra os contes [[Reino franco|francos]].</ref> a la cort de los [[carolinchios]]. A dentrata se fació por l'antiga [[calzata romana]] que trescruzaba la val, dentrando dende l'actual [[Biarn]] por lo [[Puerto Palo]] ta baixar dica o [[río Aragón]] y trescruzar a [[sierra de Sant Chuan d'a Penya]] ta rematar en [[Zaragoza]] y que dende l'[[Imperio Romano]] yera una important vía de comunicación.<ref name="BuesaConde">{{es}} Domingo J. Buesa Conde. Editorial Pirineo: "Historia del Alto Aragón" [[2000]] {{ISBN|84-87997-79-1}} 354 pachinas.</ref> === A fundación d'o monesterio en 833 === O [[25 de noviembre]] de [[833]] escayeixió lo feito mas important en la historia de [[Ciresa]]: la donación d'a finca de ''Siressa'' propiedat d'o conte [[Galindo Garcés]] ta la fundación en ella d'un nuevo monesterio, que ye o monesterio de Sant Pero de Ciresa.<ref name="BuesaConde"/> O monesterio fue construito dencima d'un edificio anterior, [[prerromanico]], en estilo [[Arte visigodo|visigotico]] u [[Arte carolinchio|carolinchio]], como demostroron as excavacions [[Arqueolochía|arqueolochicas]] de [[1991]], encara que dimpués os restos que bi troboron quedaron soterratos atra vegata.<ref name="JDíezArnal">{{es}} [http://www.jdiezarnal.com/siresa.html ''Monasterio de San Pedro de Siresa'']</ref> Iste edificio podía estar un antigo hostal u hospedería en a [[vía romana]] [[Zaragoza]]-[[Biarn]].<ref name="RutasRománicoEspanya">{{es}} Cobreros, Jaime: ''Las rutas del románico en España. Volumen II. Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja'', Grupo Anaya, S.A., [[Madrit]], 1ª edición, marzo de [[2004]].</ref> Ye de suponer que o monesterio, fundato en o mesmo anyo d'a conquiesta d'a val, miraba de fixar en o lugar una [[población humana|población]] en a parte alta d'a [[val d'Echo]], amás d'estar un puesto d'esfensa d'o territorio y haber as suyas funcions [[Relichión|relichiosas]]. Como Galindo Garcés concedió a la [[Ilesia Catolica]] bellas tierras ta la construcción d'o monesterio, seguntes [[José Luis Corral]] o monesterio no sería una fundación [[Dinastía carolinchia|carolinchia]], sino una reacción indichena d'os [[aragoneses]] a la creixent presencia carolinchia en as altas vals [[Pireneus|pirenencas]]. Continando a suya tesi, Corral Lafuente creye que os primers monches d'o monesterio no yeran pas d'orichen [[Reino franco|franco]], sino [[mozarabe]]s refuchiatos que veniban d'a [[val d'Ebro]]: ixo puet explicar a presencia d'o [[rito mozarabe]] en a redolada dica meyatos d'o [[sieglo XI]].<ref name="Corral Lafuente">{{es}} [http://dialnet.unirioja.es/servlet/fichero_articulo?codigo=615560&orden=88638 ''El proceso de centralización de los monasterios aragoneses entre los siglos IX y XI''], por [[José Luis Corral Lafuente]].</ref> [[Antonio Ubieto Arteta]] observa que bi ha presencia de bels [[Monesterios carolinchios en o Pireneu|monesterios carolinchios]] en as compleganzas d'os ríos [[río Aragón|Aragón]], [[río Isabana|Isabana]] y [[río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] pero no en as compleganzas d'os ríos [[río Galligo|Galligo]] y [[río Cinca|Cinca]], y proposa a explicación que os monesterios carolinchios se troban en ixos tiempos siempre luent d'una ciudat u nuclio urbán important dominato por os musulmans como [[Exeya d'os Caballers]], [[Uesca]], [[Boltanya]] u [[Leida]].<ref name=REFERENCEG>[[Antonio Ubieto Arteta]] ''Historia de Aragón. La formación territorial'' Anubar ediciones, 1981 pp13-15</ref> === Os suyos primers anyos === [[Imachen:Siresa 4.jpg|left|thumb|300px|O [[Crucero (arquitectura)|crucero]] d'a ilesia de Sant Pero.]] O primer abat d'o monesterio estió l'abat Zacarías, qui organizó o monesterio seguntes as [[regla monastica|regla]]s aprobatas en un [[sinodo]] de bispes celebrato en [[816]] en a ciudat d'[[Aquisgrán]] (a on se trobaba o [[palacio d'Aquisgrán]], construito a finals d'o [[sieglo VIII]] ta albergar a seu reyal de [[Carlos Magno]]). Ista regla yera inspirata en a regla de [[Crodegando de Mez]].<ref name="BuesaConde"/> Sindembargo, ya en [[852]] (u millor en [[848]], a calendata de 852 en o documento ye segurament una error), en una vesita a o monesterio por [[Sant Eulochio de Cordoba]], se destacaba l'importancia d'a [[biblioteca]] d'o monesterio y de tot o monesterio en cheneral. [[Sant Eulochio]] yera [[lista de bispes de Cordoba|bispe]] de [[Diocesi de Cordoba|Cordoba]] y vesitó cuantos lugars en o [[condau d'Aragón|condato d'Aragón]], o [[condau de Barcelona|condato de Barcelona]] y o [[reino de Pamplona]], como l'amanato [[monesterio de Leire]]. En [[867]], [[Galindo I Aznárez]], [[Condau d'Aragón|conte]] d'[[Aragón]] y succesor de Galindo Garcés dende [[844]], cedió a o monesterio a villa d'[[Echo]], a prencipal localidat d'a [[val d'Echo]].<ref name="DíezArnal"/> Tamién li donó dimpués tota a val d'Echo, dende [[Xabierregai]] (hue termin municipal de [[Puent d'a Reina de Chaca]]) ta o lugar d'Auguas Tuertas, en o naixedero d'o [[río Aragón Subordán]] en a [[sierra Vernera]] (hue en o termin municipal d'[[Ansó]]).<ref name="BuesaConde"/> Ta [[José Luis Corral Lafuente]] isto se fació ta reforzar o papel d'o monesterio de Siresa como un gran monesterio vinculau a la suya dinastía condal y a la independencia d'o [[condau d'Aragón|condato d'Aragón]].<ref name="Corral Lafuente"/> En o [[sieglo X]], o monesterio se benefició de l'abance d'a [[reconquiesta]] y d'a retauración d'a desapareixita seu bispal de [[Uesca]] (con o subsiguient traslato d'a seu de [[Chaca]] ta [[Uesca]]), por lo que o monesterio de Sant Pero de Ciresa estió mesmo [[seu bispal]] dende 922.<ref name="DíezArnal">{{es}} [http://www.jdiezarnal.com/siresa.html Pachina personal de J. Díez Arnal].</ref> O monesterio se benefició tamién d'as inversions de capital en a compra de nuevas tierras ta cultivo.<ref name="BuesaConde"/> O mesmo conte [[Galindo I Aznárez]] fundó dimpués o [[monesterio de Sant Pero de Chaca|monesterio de Sant Pero]] en [[Chaca]], que ye baixo l'advocación de [[sant Pero]] por estar fundato por monches que proveniban d'o monesterio de [[Ciresa]].<ref name="BuesaConde"/> En ixas envueltas s'establioron tamién os monesterios de [[Monesterio de Sant Chuan de Maltrai|Sant Chuan de Maltrai]] (en [[Ruesta]]) y [[Monesterio de Sant Martín de Cercito|Sant Martín de Cercito]] (en a [[val d'Acumuer]]).<ref name="Corral Lafuente"/> === A crisis por os ataques d'Almanzor === [[Imachen:Alifonso I d'Aragón.jpg|thumb|right|250px|Retrato d'Alifonso ''o Batallero'' por [[Manuel Aguirre y Monsalbe]] ([[1885]]).]] En [[999]], mientres as expedicions d'[[Almanzor]] contra os territorios de [[Navarra]] y [[Aragón]], o monesterio de Ciresa quedó albandonato. Istas expedicions destruyioron y espulloron también d'atros lugars en as tierras navarras y aragonesas (como [[Uncastiello]]), anque tamién en d'atros territorios, como [[Galicia]] ([[Santiago de Compostela]]) u [[Catalunya]] ([[Barcelona]]). En [[1063]], o monesterio de Sant Pero dependeba d'o [[bispato de Chaca]], y en [[1077]] bi instaló una comunidat de monches [[Orden de Sant Benedet|benedictinos]], ta empentar a suya recuperavión; encara que bels autors afirman que estió en [[1072]].<ref name="RutasRománicoEspanya"/> En ixa calendata yera una [[capiella]] reyal, por lo que yera independient de feito d'a [[diocesis d'Aragón|diocesi]] de [[Diocesi de Chaca|Chaca]]. === Recuperación temporal y decadencia definitiva === A finals d'o [[sieglo XI]], Alifonso, fillo d'o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] d'[[Aragón]] [[Sancho Remíriz]] y d'a suya segunda muller [[Felicia de Roucy]], y que no yera l'hereu d'o reino (l'hereu yera su [[chermanastro]] [[Pero I d'Aragón|Pietro]], fillo d'a primera muller de Sancho, Ainés), estió en o monesterio,<ref name="RutasRománicoEspanya"/> ta fer a suya formación [[cultura]]l y [[militar]] como futuro alto cargo d'o reino de su [[chirmán]]. Sindembargo, en [[1104]], dimpués de morir sin succesión o rei [[Pero I d'Aragón|Pero I]], Alifonso succedió a su chermanastro y se convertió en nuevo rei d'Aragón, con o nombre d'[[Alifonso I d'Aragón|Alifonso I]]. Alifonso, educato en o monesterio, confirmó en o suyo reinato, en [[1113]], os previlechios d'o monesterio, y en adhibió de nuevos. O monesterio inició un periodo de decadencia dende [[1145]], con a unión definitiva d'o monesterio a o [[bispato de Chaca]].<ref name="JDíezArnal"/> == L'edificio d'o monesterio == [[Imachen:Siresa 3.jpg|right|thumb|300px|L'interior d'a ilesia d'o monesterio de Sant Pero de Ciresa.]] A mayor parte d'a ilesia, l'unico edificio que se bi ha conservato,<ref name="RutasRománicoEspanya"/> ye d'a epoca d'esplendor d'o monesterio, d'o [[sieglo XII]].<ref name="JDíezArnal"/> Mas exactament, l'edificio s'alacetó en [[1082]], como una reforma de l'antiga abadía d'estilo [[Arte carolinchio|carolinchio]].<ref name="GuíaServicios">{{es}} [http://www.guiaservicios.com/arag_ruta_monasterio-san-pedro-siresa.php ''Rutas por Aragón: monasterio de San Pedro de Siresa.]</ref> Ista reforma quedó inacabata. Ye una construcción de gran mida, con [[Planta (arquitectura)|planta]] cruciforme en [[cruz latina]],<ref>{{es}} [http://www.aragonromanico.com/jacetania/siresa.htm ''Siresa'' en ''Aragón románico''].</ref> con un unico [[abside]]<ref name="RutasRománicoEspanya"/> [[Semicerclo|semicircular]] por l'interior de l'edificio, anque por o suyo exterior ye [[Poligono|poligonal]],<ref name="AldeaGlobal">{{es}} [http://www.aldeaglobal.net/alu510/castella/Arago/siresa.htm ''Monasterio de San Pedro de Siresa'' en ''AldeaGlobal.net].</ref> sota o cual ye situata a [[cripta]],<ref name="JDíezArnal"/> que ye ciega y s'emplega ta salvar as diferencias de nivel en o terreno.<ref name="RutasRománicoEspanya"/> A ilesia conserva repuis de construccions [[Prerromanico|prerromanicas]] a os piez d'a [[Nau (arquitectura)|nau]], y tamién en a construcción maciza d'a portalada prencipal, con un cuerpo que s'abanza d'o nivel d'a portalada, rematato con [[Arco de meyo punto|arcos de meyo punto]] y un chicot [[campanar]]. En o [[timpán]] d'esta [[puerta]] bi ha un [[crismón]]. Ista estructura soporta en l'interior d'a ilesia una [[tribuna]] elevata. En o [[Crucero (arquitectura)|crucero]] bi habió un [[cimborio]] con [[vuelta semiesferica]] que, dimpués d'enrunar-se por un [[incendio]],<ref name="AldeaGlobal"/> fue substituyito en o [[Trampo (arquitectura)|trampo]] central d'o crucero por una [[vuelta d'arista]] y, en os tramos laterals, por una [[vuelta de canyón]].<ref name="JDíezArnal"/> L'[[abside]] tien tres aperturas, combinatas con [[Arco ciego|arcos ciegos]], interiorment y exterior, decoratos nomás que por [[Cordón (arquitectura)|cordons]].<ref name="GuíaServicios"/> En o [[sieglo XIII]], a ilesia fue restaurata, con una obra de menor calidat que a obra inicial, cosa que ye visible a simple vista.<ref name="GuíaServicios"/> == Biens muebles == [[Imachen:Siresa 5.jpg|left|thumb|300px|O ''Cristo d'o descendimiento'', [[escultura]] [[Romanico aragonés|romanica]] en [[fusta]].]] L'edificio bi ha conservato una parte d'o suyo mobiliario, como un ''Cristo d'o descendimiento'', ye fácil que d'o [[sieglo XII]], d'estilo [[Romanico aragonés|romanico]], una ''Virchen'' d'o [[sieglo XIII]] y uns [[retablo]]s [[Arte gotico|goticos]],<ref name="GuíaServicios"/> de ''[[Sant Chuan Evanchelista]]'', la ''Trinidat'', ''Sant Esteban'' y ''[[Sant Chaime o Mayor|Sant Chaime]]''. A diferencia d'atros edificios d'a redolada d'a mesma epoca, l'ilesia no tien denguna [[escultura]] en a suya decoración, que ye asinas de total sobriedat.<ref name="GuíaServicios"/>. L'unico elemento decorativo en a portalada ye o suyo [[crismón]].<ref>{{es}} [http://www.claustro.com/Crismones/Webpages/Catalogo_Crismon.htm?http://www.claustro.com/Crismones/Webpages/Huesca/CrismonFicha_Siresa.htm Crismón de Sant Pero de Ciresa en ''Catálogo de Crismones''.]</ref> == Toponimia == Lo mencionan en a ''[[Cronica de Sant Chuan d'a Penya]]'' como ''San Per de Ciresa'': {{Cita|Et ya sea que li dies el dito Regno en casamiento, no empero renunciaua a la dignidad real, antes, de su vida fincaua rey et retenia porasi, la senyoria de todas las eglesias del su Regno et sobre los monasterios de [[Monesterio de Leire|San Saluador de Leyre]], de [[Monesterio de Sant Chuan d'a Penya|San Iohan de la Penya]] et de [[Monesterio de San Veturián|San Victorian]], et sobre todas las eglesias parrochiales, et mas appropriadament sobre '''San Per de Ciresa''' con sus pertenencias: diziendo estas palabras: «Maguerre yo dé a tu, el Regno, pero la mi dignidad real non lexo.»}} == Lechendas == O monesterio ye asociato a la [[lechenda]] d'o [[Santo Gredal]]. Se dice que fue trobato en un hueco en l'[[abside]] d'a ilesia. O Santo Gredal ye asociato tamién, por as lechendas, a d'atras edificacions relichiosas amanatas: [[monesterio de Sant Chuan d'a Penya]], [[cueva de Yebra de Basa]], [[ilesia de Sant Hadrián de Sasau]], [[ilesia de Sant Pero de Bailo]] u a [[seu de Sant Pero de Chaca]], dica o suyo traslado posterior a la [[seu de Santa María de Valencia]]. == Protección legal == [[Imachen:Siresa Antarpiece of St James.jpg|right|thumb|300px|[[Retablo]] de ''[[Sant Chaime o Mayor|Sant Chaime]]''.]] A ilesia d'o monesterio de Sant Pero de Ciresa ye protechita legalment por a suya declaración como [[Molimento Nacional]], declaración feita en [[1931]].<ref name="JDíezArnal"/> Ista declaración comporta l'actual protección como ''[[Bien d'Intrés Cultural]]''. Dimpués d'ista declaración, bi ha habito cuantas campanyas d'investigacions [[Arqueolochía|arqueolochicas]], con resultados interesants. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{commonscat|San Pedro de Siresa|monesterio de Sant Pero de Ciresa}} * {{es}} [http://www.jdiezarnal.com/siresa.html, Pachina de J.Díez Arnal: Historia, fotografías y plans]. * {{es}} [http://www.aldeaglobal.net/alu510/castella/Arago/siresa.htm Descripción polida y fotografías]. * {{es}} [http://www.aragonromanico.com/jacetania/siresa.htm ''Aragón Románico'', con detallada explicación y fotografías]. * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/0-Jacetania/60-Siresa.htm Web de García Omedes, con una polida selección de fotografías y textos]. {{Articlo numero|10.000|Wikipedia-10000-an.png}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Arquitectura romanica en Aragón]] [[Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'a Chacetania]] [[Categoría:Historia d'Aragón]] [[Categoría:Ilesias parroquials d'a diocesi de Chaca]] [[Categoría:Molimentos de Ciresa]] [[Categoría:Monesterios d'a provincia de Uesca|Pero de Ciresa]] [[Categoría:Monesterios d'a Chacetania|Pero de Ciresa]] [[Categoría:Monesterios d'a diocesi de Chaca|Pero de Ciresa]] [[Categoría:Monesterios cluniacenses|Pero de Ciresa]] 7860oiqor8e7tn1n99r343ef60eejhb Linache d'os Cornel 0 27384 2480004 2158858 2026-09-30T18:34:14Z RenatoGar 80073 2480004 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} La '''Casa de Cornel''' estió una de las casas mes importants de la [[nobleza]] [[Edat Meya|medieval]] [[Aragoneses|aragonesa]], documentada dende lo [[sieglo XII]]. == Escudo d'Armas == [[Imachen:Blason Louis Coroneles (selon Gelre).svg|thumb|175px|Armas de [[Luis Cornel I]]<br/>replegadas en l'[[Armorial de Gelre]]]] Las suyas armas heraldicas consisten en un escudo d'oro con cinco [[gralla]]s de [[sable (heraldica)|sable]] disposadas en ''[[sotuer]]''. Bella branca cambia o metal d'oro por plata. == Antroponimia == Lo suyo nombre se remonta a l'antroponimo latín ''Cornelius''. *''[[CORNELIU]]'' > ''Cornello'' > ''Cornel'' == Brancas == Tien brancas que s'establioron en [[Alagón]], [[Sarllé|Zarler]] y [[Uesca]], una branca mes recient ye una branca [[infanzona]] ya en [[1780]] radicada en [[Benás]], relacionada con o investigador d'o [[aragonés benasqués|Benasqués]] [[Ángel Ballarín Cornel]]. A zaguers de lo [[sieglo XIII]] la villa y castiello d'[[Alfacharín]] estioron vinculaus a la familia Cornel. == Personaches celebres == * [[Castán de Biel]], present en a [[Batalla d'Alcoraz]] ([[1096]]) * [[Fortún Garcés de Biel]] (u ''Fortun Garcés Cornel''). (fillo). Present en a [[Batalla d'Alcoraz]] ([[1096]]) y primero en prener as grallas por armas. * [[Pero Cornel I]] Uno d'os executaus en la [[Campana de Uesca]] ([[1135]] u [[1136]]) por lo rei [[Remiro II d'Aragón]]. * [[Pero Cornel II]]. Figura dica o churamiento de fidelidat a [[Pero II d'Aragón]] en [[1196]]. * [[Ximeno Cornel I]] (fillo u [[chermano]]). Participó en a [[Batalla de Las Landas de Tolosa]] ([[1210]]). * [[Pero Cornel III]] (sobrín de l'anterior) (talment fillo de Gonzalo Ibányez de Baztan y Adolça Cornel). Consellero de [[Chaime I d'Aragón|Chaime I]] y primer barón d'[[Baronía d'Alfacharín|Alfacharín]]. *[[Tomás Cornel]] participó en la [[batalla d'Epila]]. * [[Pero Cornel V]] (u Pero Cornel de Luna) (fillo). Casau con [[Urraca Artal de Luna]] * [[Remon Cornel I]] (chermano) * [[Luis Cornel I]] (fillo) [[Pero Cornel V]] tenió un fillo borde, qui poderba estar l'orichen de la branca de los Cornel que bi ha en [[Sarllé]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Linache d'os Cornel|*]] q7n3c0wzo0aijae72v8c70tkwhl8ige Querol 0 27425 2480101 2158867 2026-09-30T19:53:16Z RenatoGar 80073 2480101 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Querol |bandera = |escudo = Escut de Querol.svg |escudo_grandaria = 85px |imachen = [[Imachen:SantJaumedeMontagut.jpg|250px|Ilesia de Sant Chaime de Montagut]]<br>Ilesia de San Chaime de Montagut |comunidat = Catalunya |provincia = Tarragona |comarca = Alto Campo |superficie = 72,27 |altaria = 565 |población = |calendata = | cod_provincia = 43 | cod_municipio = 120 |densidat = {{formatnum:{{ #expr: (543/72.27) round 2 }}}} |distancia = 26 |ta = Valls |distancia2 = 44 |ta2 = Tarragona |distancia3 = 118 |ta3 = Barcelona |cp = 43816 |chentilicio = querolenc / querolenca (en [[Idioma catalán|catalán]]) |ríos = |web = [http://www.querol.altanet.org/ www.Querol.Altanet.org] |latd=41|latm=25|lats=32|latNS=N|longd=1|longm=23|longs=58|longEW=E |mapa_loc = Catalunya |situación = }} '''Querol''' ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situato en a [[provincia de Tarragona]], [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Campo]] y [[partiu chudicial]] de [[Valls]]. A suya [[Población humana|población]] ye de {{#property:P1082}} habitants, en una [[superficie]] de 72,27&nbsp;[[Kilometro cuadrau|km²]] con una [[densidat de población]] de {{formatnum:{{ #expr: (543/72.27) round 2 }}}} hab/km². == Cheografía == [[Imachen:Localització de Querol respecte de l'Alt Camp.svg|100px|thumb|left|Querol en l'Alto Campo]] Querol ye situato a 565 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]], a 26&nbsp;km de [[Valls]], que ye a [[capital (politica)|capital]] d'a [[comarcas de Catalunya|comarca]] de l'[[Alto Campo]] y d'o suyo [[partiu chudicial]]; a 44&nbsp;km de [[Tarragona]], que ye a capital d'a suya [[Provincia de Tarragona|provincia]] y a 118&nbsp;km de [[Barcelona]], que ye a capital de [[Catalunya]]. D'o suyo [[termin municipal]] fan parte os lugars de [[Esblada]] y [[Valldossera]], y muga a l'ueste con [[El Pont d'Armentera]]; a o sud con [[Aiguamúrcia]]; a l'este con [[Pontons]] (comarca de l'[[Alto Penedés]]) y [[La Llacuna]] (comarca de l'[[Anoya]]); a o nord-este con [[Santa Maria de Miralles]] ([[Anoya]]); y a o norte con [[Santa Perpètua de Gaià]], en a comarca d'a [[Cuenca de Barberán]].<ref name="QuerolInfo">{{ca}} [https://web.archive.org/web/20080211091947/http://www.altcamp.info/querol.htm Información de Querol en ''AltCamp.info''].</ref> == Historia == O lugar de Querol fue ocupato en [[950]] por os [[Dinastía Carolinchia|carolinchios]], anque a primera cita documental de Querol ye de [[988]], en una carta d'o rei franco [[Lotario]].<ref name="QuerolHistoria">{{ca}} [https://web.archive.org/web/20080412081659/http://www.querol.altanet.org/niv2.php?id=27 ''Historia de Querol'' en a pachina web municipal].</ref> En [[1053]], Guerau de Cervelló fa [[homenache]] por o lugar a [[Remón Belenguer I de Barcelona|Remón Belenguer I]], [[Condato de Barcelona|conte]] de [[Barcelona]].<ref name="QuerolHistoria"/> Dende o [[sieglo XIII]], Querol estió a seu d'una baronía, a [[baronía de Querol]], dimpués de fer parte d'as baronías de [[Baronía de Cervelló|Cervelló]] u [[Baronía de La Llacuna|La Llacuna]].<ref name="QuerolHistoria"/> Estió siempre vinculada a o [[linache d'os Cervelló]].<ref name="QuerolHistoria"/> == Economía == A [[economía]] d'o municipio de Querol ye basata historicament en l'[[agricultura]], anque nomás o 21% d'o suyo termin yera cultivato (cayó dica o 15% ta recuperar-se dimpués dica o 18%), con [[cerial]]s, [[vinya]] y [[almendrera]], cautivos de [[secano]].<ref name="QuerolInfo"/> A [[ganadería]] tien escasa importancia, y bi a [[vaca|bovín]].<ref name="QuerolInfo"/> == Demografía == {{DemogCat| 1497=49| 1515=41| 1553=59| 1717=328| 1787=487| 1857=1.010| 1860=1.012| 1877=1.074| 1887=874| 1900=779| 1910=718| 1920=680| 1930=547| 1940=481| 1950=511| 1960=253| 1970=148| 1981=140| 1990=217| 1992=165| 1994=204| 1996=238| 1998=249| 2000=305| 2002=305| 2004=322| 2006=416 |2008= |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=572 |2023= |2024= |2025=}} == Administración == === Reparto de concellers=== <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="9" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Convergència i Unió|CiU]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partit dels Socialistes de Catalunya|PSC]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 |- | bgcolor="#32CD32" | '''Independients''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 2 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 4 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 3<ref>En tres candidaturas diferents.</ref> |- | bgcolor="#EEEE42" | '''[[Unión de Centro Democrático|UCD]]/[[Centro Democrático y Social|CDS]]''' | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 3<ref>[[Unión de Centro Democático]].</ref> | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 1<ref>[[Centro Democrático y Social]]</ref> | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Alianza Popular|AP]]-[[Partido Democrático Popular|PDP]]-[[Unión Liberal|UL]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' |} <small>Fuent: [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p04.elecxx?cod=4312050006&anno=2007/ ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''].</small> </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | Alberto Carreño Soriano | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Miquel Uroz Mendioroz | [[Partit dels Socialistes de Catalunya]] |} == Molimentos == [[Imachen:CastellSaburella.jpg|right|thumb|300px|[[Envista]] d'o [[castiello de Saburella]].]] * [[Castiello de Querol]], d'o [[sieglo X]], d'estilo [[Romanico catalán|romanico]]. Destruito en as [[Guerras Carlistas]] en [[1835]], hue enrunas.<ref name="QuerolHistoria"/> Protechito como ''[[Bién d'Intrés Cultural]]'' en [[1985]]<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=5 ''Castiello de Querol''] en a pachina web municipal.</ref> * [[Castiello de Pinyana]], documentato en [[986]], en [[1023]] [[Ermisenda de Carcasona]], mai d'o [[Condato de Barcelona|conte]] [[Barcelona]] [[Belenguer Remón I de Barcelona|Belenguer Remón I]] empenyó o castiello a favor d'o suyo fillo.<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=6 ''Castiello de Pinyana''] en a pachina web municipal.</ref> * [[Castiello de Saburella]], construito entre [[1193]] y [[1229]], que estió propiedat d'o [[monesterio de Santes Creus]]. Declarato ''[[Bien d'Intrés Cultural]]'' en [[1985]].<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=7 ''Castiello de Saburella'' en a pachina web municipal].</ref> * Ilesia de Sant Chaime de Montagut; l'edificio actual ye d'estilo [[Arte gotico|gotico]], anque a ilesia ye citata ya en [[1154]].<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=8 ''Ilesia de Sant Chaime de Montagut''] en a pachina web municipal.</ref> * Ilesia de Santa María, d'epoca [[Edat Meya|medieval]].<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=9 ''Ilesia de Santa Maria''] en a pachina web municipal.</ref> * Ilesia de Sant Chaime d'Esblada, en [[Esblada]], d'estilo [[Romanico catalán|romanico]].<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=10 ''Ilesia de Sant Chaime d'Esblada''] en a pachina web municipal.</ref> * Ilesia de Santa María de Valldossera, en [[Valldossera]], de [[1685]], construita dencima d'un edificio anterior.<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=11 ''Ilesia de Santa María de Valldossera''], en a pachina web municipal.</ref> * Ilesia de Sant Chaime de Valldeserves, integrata en a Masía de Valldeserves, d'estructura [[Romanico catalán|romanico]].<ref>{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/niv3.php?id=12 ''Ilesia de Sant Chaime de Valldeserves''] en a pachina web municipal.</ref> == Fiestas == *[[15 de mayo]]: Fiesta Mayor.<ref name="QuerolInfo"/> *[[7 d'aviento]]: Fiestas d'hibierno.<ref name="QuerolInfo"/> == Vinclos externos == *{{ca}} [http://www.querol.altanet.org/ Pachina web municipal]. *{{ca}} [https://web.archive.org/web/20070929134656/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=4312050006 Información en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya'']. *{{ca}} [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=43120 Información en a pachina web de l'''Institut d'Estadística de Catalunya'']. == Referencias == {{listaref}} {{Municipios Alto Campo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Tarragona]] ovao5xfsmfwu9eze8t6c9pvoazyef3y Albanyà 0 27630 2480097 2477070 2026-09-30T19:52:02Z RenatoGar 80073 2480097 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Albanyà |de = d' |bandera = Bandera d'Albanyà.svg |escudo = Escut d'Albanyà.svg |escudo_grandaria = 85px |imachen = [[Imachen:Lliurona Albanyà Catalonia.jpg|250px|O lugar de Lliurona (Albanyà)]]<br />O lugar de [[Lliurona]] (Albanyà). |comunidat = Catalunya |provincia = Chirona |comarca = Alto Empordán |superficie = 94,43 |altaria = 239 |población = 137 |calendata = 2007 | cod_provincia = 17 | cod_municipio = 003 |distancia = 23 |ta = Figueras (Chirona) |distancia2 = 72 |ta2 = Chirona |distancia3 = 163 |ta3 = Barcelona |cp = 17733 |chentilicio = albanyenc / albanyenca (en [[Idioma catalán|catalán]]) |ríos = |web = [http://www.ddgi.es/albanya/ www.DDGi.es.Albanya] |latd=42|latm=18|lats=25|latNS=N|longd=2|longm=43|longs=21|longEW=E |mapa_loc = Catalunya |situación = }} '''Albanyà''' (''Albanyà'' en [[Idioma catalán|catalán]] y oficialment, ''Albañá'' en [[Idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situato en a [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Empordán]] y [[partiu chudicial]] de [[Figueras (Chirona)|Figueras]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Chirona|Chirona]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 149 habitants ([[2010]]), en una [[superficie]] de 94,43 [[km²]] con una [[densidat de población]] de 1,60 hab/km². == Cheografía == Albanyà ye situato a 239 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 23 [[km]] d'a [[ciudaz de Catalunya|ciudat]] de [[Figueras (Chirona)|Figueras]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a suya [[Comarcas de Catalunya|comarca]] y [[partiu chudicial]]; a 72&nbsp;km de [[Chirona]], a capital d'a suya [[provincia]] ([[provincia de Chirona]]) y a 163&nbsp;km de [[Barcelona]], a capital de Catalunya. D'o suyo [[termin municipal]] fan parte os lugars de [[Bassegoda]], [[Carbonills]], [[Cursuvell]], [[Lliurona]], [[Molí de Baix (Albanyà)|Molí de Baix]], [[Molí de Dalt (Albanyà)|Molí de Dalt]], [[Pincaró]], [[Ribelles (Albanyà)|Ribelles]] y [[Sous]]. O termin municipal d'Albanyà ye trescruzato por o [[Senders de gran recorrito|sender de Gran Recorrito]] [[GR 11]] y por dos rutas [[BTT]].<ref name="Salines-Bassegoda">{{ca}} [http://ca.salines-bassegoda.org/recursos.php?grup=1&municipi=2&x=34&y=3 Información d'o turismo d'a Naturaleza en a pachina web d'o Consorcio Salines-Bassegoda].</ref> == Historia == Encara que o territorio d'Albanyà yera habitato en l'antigüidat (bi ha restas [[Arqueolochía|arqueolochicas]] megaliticas), a primera cita documentata d'o lugar ye de [[844]], con o nombre d'''Albanianum'', en un diploma d'o [[Lista de reis de Francia|rei franco]] [[Carlos II de Francia|Carlos II ''O Calvo'']] que cedeba tierras a l'abat Domnulo, que estió o fundador en o lugar en [[820]] d'uno d'os [[monesterio]]s [[Orden de Sant Benedet|benedictinos]] mas antigos de [[Catalunya]], o [[monesterio de Sant Per d'Albanyà]], que dende [[869]] pendió d'o [[monesterio de Santa María d'Arles]], en o [[Vallespir]]. == Economía == A prencipal actividat [[Economía|economica]] d'Albanyà estió historicament l'[[agricultura]], con [[cerials]], [[trunfa]], [[legumbre]]s u [[ferraina]]; amás amás d'a [[ganadería]]. Bi habió tamién [[silvicultura]], incluyindo-ie a elaboración de [[carbón vechetal]], encara que a [[industrialización]] fació desapareixer ista actividat. O incremento d'o [[turismo]] y d'atras actividaz d'[[ocio]] (recollida de [[fongo]]s u [[cazata]]) ha desarrollato modernament, dende a segunda mitad d'o [[sieglo XX]], o sector d'a [[hostelería]]. == Demografía == {{DemogCat |1497= |1515= |1553= |1717= |1787= |1857= |1877= |1887= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1990= |1992= |1994= |1996= |1998= |2000= |2002= |2004= |2006= |2008= |2009= |2010=149 |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=180 |2023= |2024= |2025=}} == Administración == === Reparto de concellers === <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="10" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011'''<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20210417110935/http://elecciones.mir.es/resultados2011/99MU/DMU0917900399_L1.htm?d=0&e=237 Resultatos] d'as eleccions municipals de 2011 en Albanyà en a pachina web d'o [[Ministerio d'o Interior]].</ref> |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Convergència i Unió]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 |- | bgcolor="#32CD32" | '''Independients''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 5 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 2 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 5 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 2<ref>En a candidatura de ''Progrès Municipal'', vinculada a o [[Partit dels Socialistes de Catalunya]].</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' |} <small>Fuent: [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1700310007/ ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''].</small> </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | | |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Vicenç Campsol i Terrades | Independient |} == Demografía == {{DemogCat| 1497=17| 1515=13| 1553=28| 1717=298| 1787=594| 1857=1.059| 1860=1.180| 1877=935| 1887=921| 1900=769| 1910=795| 1920=753| 1930=705| 1940=528| 1950=442| 1960=334| 1970=187| 1981=121| 1990=108| 1992=113| 1994=122| 1996=123| 1998=131| 2000=128| 2002=110| 2004=135| 2006=137| 2007=137 | 2010=149}} == Molimentos == [[Imachen:Lliurona.jpg|right|thumb|250px|A Portalada d'a [[ilesia de Sant Andreu de Lliurona]], d'estilo [[Romanico catalán|romanico]] ([[sieglo XII]]).]] * [[Sepulcre]] d'a Creu de Principi, molimento megalitico. * [[Ilesia de Sant Vicient de Principi]], en ruinas, d'estilo [[Romanico catalán|romanico]], d'o [[sieglo IX]]. * Ilesia parroquial de [[Ilesia de Sant Per d'Albanyà|Sant Per d'Albanyà]], d'estilo [[Romanico catalán|romanico]], d'o [[sieglo X]]. Ye o repui de l'antigo [[monesterio]] [[Orden de Sant Benedet|benedictino]] d'o [[sieglo IX]] fundato por o monche Domulo en [[844]]. * [[Ilesia de Sant Miguel de Bassegoda]], d'estilo [[Romanico catalán|romanico]] d'o [[sieglo XII]], que ye restaurata. Tien una unica [[nau (arquitectura)|nau]] con [[vuelta de canyón]] apuntato y [[abside]] [[Semicerclo|semicircular]], con [[portalada]] orientata a meyodía y [[campanar]] con [[espadanya]]. * [[Ilesia de Sant Martín de Corsavell]]. * [[casal (edificio)|Casal]] fortificato de Corsavell, d'o [[sieglo XII]]. * [[Ilesia de Sant Chuan de Baussols]], d'o [[sieglo XIV]], albandonata dende [[1910]] por a cayita d'un [[rayo]]. * [[Ilesia de Sant Feliu de Carbonills]], d'o [[sieglo XIV]], con repuis de [[pintura romanica]] en o suyo interior. I provién una [[lapida]] d'o [[sieglo XIII]] que ye en Sant Per d'Albanyà. * [[Ilesia de Sant Cristoforo dels Horts]], documentata en [[990]]. * [[Ilesia de Sant Cornel d'a Muga]] u de Ribelles. A suya [[Nau (arquitectura)|nau]] ye enrunata, anque l'[[abside]] ye en piet. * [[Ilesia de Sant Bertolomeu de Pincaró]], d'o [[sieglo XII]]. * [[Ilesia de Sant Andreu de Lliurona]] u Llorona, d'o [[sieglo XII]]. * Santuario d'a Virchen del Mont. Remodelato en [[2002]]. * Santuario d'a Virchen del Fau, Virchen de les Formigues u de les Alades, d'o [[sieglo XV]]. Conserva o suyo [[retablo]] [[Arte neoclasico|neclasico]]. * [[Monesterio de Sant Lorient del Mont]] (u de Sous), d'o [[sieglo XI]] y en estilo romanico.<ref>{{es}} [[Jaime Cobreros Aguirre]]: ''Las rutas del románico en España. Volumen II: Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja'', [[Grupo Anaya, S.A.]], [[Madrit]], [[2004]], 1<sup>era</sup> edición, {{ISBN|84-9776-112-X}}, p.132.</ref> Ye en a plana de Sous, en a ladera d'a montanya d'a Virchen del Mont. == Referencias == {{Listaref|2}} == Vinclos externos == {{commonscat}} * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20051221141140/http://www.ddgi.es/albanya/ Pachina web oficial municipal d'Albanyà]. * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20070929103237/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1700310007 Información d'Albanyà] en a pachina web d'a [[Cheneralidat de Catalunya]]. * {{ca}} [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=17003 Información d'Albanyà] en a pachina web de l'''[[Institut d'Estadística de Catalunya]]''. * {{ca}} [http://www.monestirs.cat/monst/aemp/ae02pere.htm Monesterios de Catalunya: O monesterio de Sant Per]. * {{ca}} [http://ca.salines-bassegoda.org/recursos.php?grup=1&municipi=2&x=34&y=3/ Rutas d'a Natura en Albanyà en a web d'o Consorcio Salines-Bassegoda]. * {{ca}} [http://ca.salines-bassegoda.org/municipi.php?id=2&n=Albany%E0 Información y imáchens d'Albanyà en a pachina web d'o Consorcio Salinas-Bassegoda]. * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20110723151256/http://www.altagarrotxa.org/2004/index.php Pachina web d'o Consorcio de l'Alta Garrotxa]. {{Municipios de l'Alto Empordán}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Chirona]] 6j0j2l0p7hzmv7mcmh79yxi8vlj3mwn L'Armentera 0 27636 2480118 2258084 2026-09-30T20:57:25Z RenatoGar 80073 2480118 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = L'Armentera |bandera = |escudo = Escut de l'Armentera.svg |escudo_grandaria = 85px |imachen = |comunidat = Catalunya |provincia = Chirona |comarca = Alto Empordán |partiuchudicial = [[Partiu chudicial de Figueras|Figueras]] |superficie = 5,60 |altaria = 7 |población = 811 |calendata = 2006 |distancia = |ta = |cp = 17472 |chentilicio = armenterenc / armenterenca (en [[Idioma catalán|catalán]]) |ríos = [[Río Fluvià]] |web = [http://www.ddgi.es/armentera/ www.DDGi.es.Armentera] |situación = [[Imachen:Localització de l'Armentera respecte de l'Alt Empordà.svg|175px|situación de L'Armentera en a comarca de l'Alto Empordán]]<br />Situación de L'Armentera en a comarca de l'Alto Empordán. }} '''L'Armentera''' (''La Armentera'' en [[Idioma castellano|castellano]]) ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situau en a [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Empordán]] y [[partiu chudicial]] de [[Partiu chudicial de Figueras|Figueras]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Chirona|Chirona]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 811 habitants ([[2006]]), en una [[superficie]] de 5,60 [[km²]] con una [[densidat de población]] de 144,82 hab/km². == Cheografía == A localidat de L'Armentera ye situata a 7 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]]. O termin de L'Armentera fa parte d'o [[Parque Natural dels Aiguamolls de l'Empordà]]. Ye trescruzau por o [[río Fluvià]]. === Mugas === O [[termin municipal]] de L'Armentera muga a o norte con [[Sant Pere Pescador]], a l'este con Sant Pere Pescador y a [[mar Mediterrania]], a o sud con [[Viladamat]] y a l'ueste con [[Torroella de Fluvià]]. {| width ="45%" style="border: 1px #aaaaaa solid;" align="center" |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[Sant Pere Pescador]] | width ="33%" align="left" | |----- | width ="33%" align="right" | [[Torroella de Fluvià]] | width ="33%" align="center" | [[Imachen:Rosa de los vientos.svg|85px|L'Armentera]] | width ="33%" align="left" | [[Sant Pere Pescador]] y [[mar Mediterrania]] |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[Viladamat]] | width ="33%" align="left" | |} == Historia == A primera cita historica d'o lugar ye en [[822]], con o nombre d'''Armentaria''. En a [[Guerra d'os Segadors]], en [[1641]], as tropas [[Francia|francesas]] d'[[Anne de Noailles]], [[Condato d'Ayen|conte d'Ayen]] y futuro primer [[Ducato de Noailles|duque de Noailles]] y [[mariscal de Francia]], ocuporon o lugar. En [[1713]], en a [[Guerra de Succesión Espanyola]], as tropas de [[Felipe V d'Espanya]] ocuporon a villa. En [[1839]], mientres a [[Primera Guerra Carlista]], bi habió una [[batalla]]. == Demografía == {{DemogCat| 1497=28| 1515= | 1553=34| 1717=299| 1787=446| 1857=904| 1860=863| 1877=965| 1887=839| 1900=841| 1910=959| 1920=1.006| 1930=982| 1940=956| 1950=1.005| 1960=1.003| 1970=834| 1981=756| 1990=808| 1992=745| 1994=764| 1996=749| 1998=749| 2000=756| 2002=755| 2004=738| 2006=770 |2008= |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022= |2023=1.043 |2024= |2025=}} == Administración == === Reparto de concelleros === <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="10" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011'''<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160304201507/http://elecciones.mir.es/resultados2011/99MU/DMU0917901199_L1.htm?d=0&e=237 Resultatos] d'as eleccions municipals de 2011 en l'Armentera en a pachina web d'o [[Ministerio d'o Interior]].</ref> |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Convergència i Unió]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partit dels Socialistes de Catalunya]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 4 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 2 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - |- | bgcolor="#32CD32" | '''Independients''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 3 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 4 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 2<ref>En a candidatura de ''Progrès Municipal'', vinculada a lo [[Partit dels Socialistes de Catalunya]].</ref> |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Centristes de Catalunya]]-[[Unión de Centro Democrático]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 2 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' | align="right" | '''''7''''' |} <small>Fuent: [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1701180001/ ''MUNICAT''], en a pachina web d'a [[Cheneralidat de Catalunya]].</small> </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | | |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Josep Oliveras i Tubert | Independient |- | align="center"|[[2011]]–[[2015]] | | |} == Molimentos == * [[Molín]] de L'Armentera, d'o [[sieglo XVIII]]. * [[Ilesia de Sant Martín de L'Armentera]], d'o [[sieglo XIX]], una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'estilo [[Arte neoclasico|neoclasico]], que conserva repuis de l'anterior ilesia [[Romanico catalán|romanica]] d'os sieglos [[Sieglo XII|XII]]-[[Sieglo XIII|XIII]]. Ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar. == Naturaleza == * ''Parque Natural dels Aiguamolls de l'Empordà''. == Vinclos externos == * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20060404105614/http://www.ddgi.es/armentera/ Pachina web municipal]. * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20070929140830/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1701180001 Información de l'Armentera] en a pachina web d'a [[Cheneralidat de Catalunya]]. * {{ca}} [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=17011 Información de l'Armentera] en a pachina web de l'''[[Institut d'Estadística de Catalunya]]''. == Referencias == {{listaref}} {{Municipios de l'Alto Empordán}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Chirona]] iq7pdzxa38q3k1fnhbj7ez5wjak0dnr Charles de Gaulle 0 28397 2480073 2466310 2026-09-30T19:34:31Z RenatoGar 80073 2480073 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha d'autoridat | nombre = Charles de Gaulle | imachen = De Gaulle-OWI.jpg | grandaria = 250px | pietimachen = O cheneral Charles de Gaulle, president de Francia | cargo = 18.º [[President d'a Republica Francesa]] | prencipio = [[8 de chinero]] de [[1959]] | fin = [[28 d'abril]] de [[1969]] | primerministro = [[Maurice Couve de Murville]] (1968-1969)<br />[[Georges Pompidou]] (1962-1968)<br />[[Michel Debré]] (1959-1961) | predecesor = [[René Coty]] | succesor = [[Alain Poher]] (interino)<br />[[Georges Pompidou]] | escudo = Armoiries_république_française.svg‎ | cargo2=[[Coprencipe d'Andorra]] | escudo2=Coat of arms of Andorra.svg | cargo3 = Ministro d'Esfensa | prencipio3 = [[1 de chunio]] de [[1958]] | fin3 = [[8 de chinero]] de [[1959]] | president3 = [[René Coty]] | primerministro3 = '''Charles de Gaulle''' | predecesor3 = [[Pierre de Chevigné]] | succesor3 = [[Pierre Guillaumat]] | cargo4 = [[Primer Ministro de Francia|Primer Ministro]] | prencipio4 = [[1 de chunio]] de [[1958]] | fin4 = [[8 de chinero]] de [[1959]] | president4 = [[René Coty]] | predecesor4 = [[Pierre Pflimlin]] | succesor4 = [[Michel Debré]] | cargo5 = President d'o Gubierno Provisional d'a Republica Francesa | prencipio5 = [[3 de chulio]] de [[1944]] | fin5 = [[20 de chinero]] de [[1946]] | predecesor5 = [[Félix Gouin]] | cargo6 = Líder d'as Fuerzas Armatas d'a [[Francia Libre]] | prencipio6 = [[18 de chunio]] de [[1940]] | fin6 = [[3 de chulio]] de [[1944]] | predecesor6 = [[Tercera Republica Francesa]] | succesor6 = [[Gubierno Provisional d'a Republica Francesa]] | calendatanaix = [[22 de noviembre]] de [[1890]] | puestonax = [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Lille]], [[Francia]] | calendatamuerte = [[9 de noviembre]] de [[1970]] | puestomuerte = [[Colombey-les-Deux-Églises]], [[Francia]] | partiu = [[Unión de Democratas por a Republica]] | conchuche = [[Yvonne de Gaulle]] | profesión = [[Militar]] | relichión = [[Ilesia catolica|Catolico]] | sinyal = Signature degaulle.png }} '''Charles de Gaulle''', naixito d'a ciudat de [[Lille]] ([[Norte (Francia)|Norte]], [[Norte-Paso de Calais]]) o [[22 de noviembre]] de [[1890]] y muerto o [[9 de noviembre]] de [[1970]] en [[Colombey-les-Deux-Églises]] ([[Alto Marne]]), estió un [[militar]] con rango de [[cheneral]] y un [[politico]] [[Francia|francés]], qui estió [[President d'a Republica Francesa]] dende o [[8 de chinero]] de [[1959]] dica o [[28 d'abril]] de [[1969]]. Mientres a [[Segunda Guerra Mundial]] estió o chefe d'una [[División (militar)|división]] [[Tanque|blindata]] y dimpués d'a redota d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] en a [[batalla de Francia]] y a proclamación d'a [[Francia de Vichèi]], se convertió en o chefe d'a [[Francia Libre]], dende o suyo exilio en [[Londres]], liderando a [[Resistencia francesa]] contra o [[Tercer Reich]] y continando a luita chunto a los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. Antiparte, antis d'a guerra ya heba estato uno d'os teoricos d'o emplego d'o [[tanque]] en os modernos campos de batalla aduyato por l'[[aviación militar]], encara que, ironicament, as suyas teorías no fuoron desarrollatas por os Aliaus occidentals sino por a ''[[Wehrmacht]]'' d'o [[Tercer Reich]] en a dita ''[[blitzkrieg]]''. En rematar a Segunda Guerra Mundial, de Gaulle estió chefe d'o Gubierno provisional dica la proclamación d'a [[IV Republica Francesa]], estando-ne uno d'os suyos prencipals líders politicos, encara que estió en [[1958]] o establidor d'a [[V Republica Francesa]]. == Os suyos oríchens familiars y os suyos estudios == [[Imachen:Maison natale de Charles de Gaulle, Lille.jpg|left|thumb|250px|O casa natal de Charles de Gaulle en [[Lille]].]] Charles de Gaulle yera naixito en una familia de tradición [[Catolicismo|catolica]] a on a suya rama paterna (os ''de Gaulle'') deciban estar descendients d'a chichota [[nobleza]] francesa, encara que os de Gaulle no amaneixen en garra repertorio u nobiliario, y que viviban en [[París]] dende meyatos d'o [[sieglo XVIII]]. A suya rama materna yera d'a rechión de [[Norte-Paso de Calais]], estando su [[güelo]] un industrial de [[Lille]], a on nació Charles de Gaulle o [[22 de noviembre]] de [[1890]]. O [[pai]] de Charles yera Henri de Gaulle, un profesor, y a suya mai Jeanne Maillot, y teneba tres chermans y una [[chermana]]. Encara que yeran catolicos, a suya familia yera de tradición [[Liberalismo|liberal]], vinclata a la [[III Republica Francesa]] y a las suyas institucions y de tradición ''[[dreyfusard]]''. Charles de Gaulle recibió amostranza en escuelas vinclatas a la [[Ilesia Catolica]], dica que en [[1905]], cuan a crisi entre a Ilesia Catolica y as institucions civils d'o Estato, marchó ta [[Belchica]] ta continar estudiando en establecimientos relichiosos d'ixe país. En [[1908]], Charles de Gaulle dentró en a [[Escuela Especial Militar de Saint-Cyr]], a on recibió a suya diplomatura como [[militar]] en [[1912]], estando destinato a [[Infantería]], en o [[33º Rechimiento d'Infantería (Francia)|33º Rechimiento d'Infantería]], que teneba os suyos [[cuartel]]s en a ciudat d'[[Arras]], en o [[Paso de Calais (departamento)|Paso de Calais]], un rechimiento mandato por [[Philippe Pétain]], que en ixe inte yera [[coronel]]. == Primera Guerra Mundial == [[Imachen:Fort de Douaumont - Vue générale.JPG|left|thumb|250px|Os repuis d'o [[fuerte de Douaumont]] en l'actualidat.]] En prencipiar a [[Primera Guerra Mundial]], Charles de Gaulle yera [[tinent]], y puyó a o ran de [[capitán]] en chinero de [[1915]].<ref name="Gaullisme14-18">{{fr}} [http://www.gaullisme.fr/cdg_14_18.htm ''Charles de Gaulle pendant la grande guerre''].</ref> Ya heba recibito una ferita de guerra en o [[chenullo]] mientres a suya primera acción de guerra, en [[Dinant]], o [[15 d'agosto]] de [[1914]], y recibió a suya segunda ferita de guerra en a [[man]] ezquierda o [[10 de marzo]] de [[1915]], mientres a [[batalla d'o Somme]], cuan ya s'heba encorporato a un nuevo destín en o [[33º Rechimiento d'Infantería (Francia)|33º Rechimiento d'Infantería]], en a rechión de [[Campanya-Ardenas]]. O [[2 de marzo]] de [[1916]] o suyo rechimiento fue destruito por os alemans mientres esfendeba o [[fuerte de Douaumont]], en [[Douaumont]], a man d'a fortificación francesa de [[Verdun]], mientres a [[batalla de Verdun]]. Ferito por os alemans a la [[bayoneta]] en a [[garra]] ezquierda, cayó [[presonero de guerra]] d'as tropas de l'[[Exercito alemán]]. En mirar d'eslampar, os alemans lo ninvioron a un puesto mas seguro. Asinas, fue ninviato a un campo de presoners de guerra en [[Ingolstadt]] ([[Bavera]]), a on os alemans ninviaban os oficials que heban prebato de fuyir. En ixe campo yeran tamién o futuro cheneral [[Georges Catroux]], l'aviador [[Roland Garros]], o periodista [[Rémy Roure]] y tamién o futuro mariscal sovietico [[Mikhail Tukhachevsky]]. De Gaulle encara tentó de fuyir atras 5 vegatas, sin d'exito. No tornó a Francia dica la suya liberación dimpués d'a sinyatura de l'[[armisticio de Compiègne]] l'[[11 de noviembre]] de [[1918]], encara que recibió a Cruz de Caballero d'a [[Lechión d'Honor]] y a ''[[Croix de guerre 1914-1918]]'' con estrela de bronce.<ref name="Gaullisme14-18"/> == Periodo d'entreguerras == [[Imachen:Battle of Niemen.jpg|left|thumb|250px|Tropas de l'[[Exercito polaco]] en posicions defensivas mientres a [[Guerra polaco-sovietica]].]] En rematar a guerra y estar liberato d'o suyo cautiverio, de Gaulle tornó a la suya carrera militar. Dende [[1919]] dica [[1921]] fue ninviato a [[Polonia]], un país que heba plegato a la suya independencia, fendo parte d'una mesión militar francesa ta aduyar a creyar o nuevo [[Exercito polaco]] mientres que luitaba contra l'[[Exercito Royo]] d'a [[Unión Sovietica]] en a [[Guerra polaco-sovietica]]. En ixe inte, pareix que Charles de Gaulle recibió influencias de l'ambient que i trobó, marcato por l'[[antisemitismo]] y o [[pogrom]]ismo, como recullen as cartas que ninvió a la suya familia:<ref>''Lettres, notes et carnets'', ed. Plon, 1980, tomo 2, p. 28. O sustantivo dezaga de ''d'innombrables'' lo retiró o editor d'a obra.</ref> {{Cita|Et au milieu de tout cela, d'innombrables […] détestés à mort de toutes les classes de la société, tous enrichis par la guerre dont ils ont profité sur le dos des Russes, des boches et des Polonais, et assez disposés à une révolution sociale où ils recueillaient beaucoup d'argent en échange de quelques mauvais coups.}} {{Cita|Y en meyo de tot ixo, os innombrables […] detestatos a muerte por todas as clases socials, toz els enriqueixitos por a guerra d'a cual han profitato a costa d'os rusos, d'os ''[[Alemanya|boches]]'' y d'os polacos, y prou dispuestos a una revolución social en a cual culliran muitos diners cuentra recibir bels poquez trucazos.}} [[Imachen:Pomnik Charles'a de Gaulle'a w Warszawie.jpg|right|thumb|250px|Molimento a Charles de Gaulle en a ciudat de [[Varsovia]] ([[Polonia]]).]] En tornar de [[Polonia]], Charles de Gaulle fue destinato a dar cursos d'historia en a [[Escuela militar de Saint-Cyr]],<ref>{{fr}} Cheneral Beaufre: ''Le drame de 1940'', éd. Plon, 1965, p. 31, a on diz ''En Histoire, le capitaine de Gaulle, jeune, élégant, avec de hautes bottes jaunes, des culottes collantes et une tenue bleu pastel, plein de dignité déjà, nous explicuait en langage noble Richelieu, Mazarin et le traité de Westphalie...''.</ref> antis de dentrar en [[1922]] en a Escuela Superior d'a Guerra. En ixe inte, Charles de Gaulle casó con [[Yvonne Vendroux]] o [[7 d'abril]] de [[1921]], con qui tenió tres fillos: [[Philippe de Gaulle]], naixito en [[1921]], [[Élisabeth de Gaulle]], naixita en [[1924]], y [[Anne de Gaulle]], naixita en [[1928]]. En [[1925]] fue destinato a o Estato Mayor d'o [[Philippe Pétain|mariscal Pétain]], vicepresident d'o Consello Cheneral d'a Guerra, y en [[1927]] fue destinato a mandar un [[batallón]] de cazataires en [[Trier]], en o territorio de l'[[Alemanya de Weimar]] ocupato por os franceses. En [[1929]] y dica [[1931]] fue destinato a l'[[Orient Meyo]], a o protectorau francés de [[Siria]], residindo en a ciudat de [[Beirut]] (hue a [[Capital (politica)|capital]] d'o [[Liban]]) con a suya familia, dica tornar a [[París]] destinato a la Secretaría Cheneral d'a Esfensa Nacional. En ixe inte, Charles de Gaulle publicó as suyas teorías sobre l'arte d'a guerra y d'a escencia militar, dividitas en cuatre libros: ''La Discorde chez l'ennemi'' ([[1924]]), ''Le Fil de l'épée'' ([[1932]]), ''Vers l'armée de métier'' ([[1934]]) y ''La France et son armée'' ([[1938]]). En istas obras feba reflexions sobre os cambios en a guerra provocatos por l'aparición d'armas nuevas (o [[tanque]] y l'[[avión]]). Asinas, creyeba que encara que yera important disposar en Francia de [[Fortificación|fortificacions]] estaticas ta a esfensa d'o suyo territorio, tamién yera important disponer, como deciba [[Jean-Baptiste Eugène Estienne]] (considerato o pai de l'arma blindata francesa) d'un cuerpo poderoso de [[Tanque|carros de combate]] ta unir a capacidat de disparo (u potencia de fuego) con a movilidat, caracteristicas propias d'os [[Tanque|blindatos]], fendo posible asinas a creyación d'una fuerza que podese fer penetracions en a retraguarda enemiga. Tamién consideraba que ta fer ixo posible calía contar no nomás con un Exercito formato por [[conscripción]], sino tamién con un continchent de soldatos profesionals altament cualificatos en estar a suya profesión a profesión de [[militar]], y no estar nomás a suya presencia en o Exercito limitata a un periodo curto de tiempo. Istas teorías no fuoron bien acullitas, encara que sí cuacoron a la extrema dreita nacionalista d'''[[Action Française]]'' (con elochios de personalidaz como [[Charles Maurras]] u [[Jacques Bainville]]) y a bels politicos de dreita preocupatos por a renaixencia d'o [[nacionalismo alemán]] en l'[[Alemanya de Weimar]] que ya se convertiba en o [[Tercer Reich]] d'[[Adolf Hitler]], como [[Paul Reynaud]] u [[Philippe Serre]]. [[Imachen:Tanks FT-17.jpg|left|thumb|250px|[[Tanque]]s ''[[Renault FT-17]]'' de fabricación francesa en servicio con l'[[Exercito polaco]] mientres a [[Guerra polaco-sovietica]], a on ye fácil que de Gaulle veyese o suyo papel militar en acción.]] Difuera de Francia, sindembargo, as teorías de de Gaulle fuoron analizatas por atros militars con ideyas similars: [[Basil Liddell Hart]] en o [[Reino Uniu]] y [[Heinz Guderian]] en [[Alemanya]], amás de [[Mikhail Tukhachevsky]] en a [[Unión Sovietica]], iste zaguero un antigo conoixito d'os suyos tiempos de presonero de guerra en Alemanya. Isto estió muit important, en confirmar a Guderian en a vía que yera explorando ya d'antis mas, encara que Guderian (o creyador d'a fuerza blindata d'a ''[[Wehrmacht]]'' alemana) adhibiba una cuestión important a la suya teoría d'a ''[[blitzkrieg]]'', a participación decisiva de l'[[aviación militar]] con papel prencipal, y no nomás subordinato como pensaba de Gaulle. En Francia, os dirichents militars d'o país confiaban en as posibilidaz defensivas d'a ''[[Linia Maginot]]'', construita en a muga franco-alemana, y en una guerra de posicions estaticas, y unatro militar francés que preconizaba ideyas parellanas yera o coronel [[Émile Mayer]], amigo de de Gaulle. [[Imachen:CarteLigneMaginot.png|right|thumb|250px|Mapa d'as fortificacions d'a [[Linia Maginot]] construitas ta una esfensa estatica d'o territorio francés, en contra d'as ideyas de de Gaulle.]] Charles de Gaulle, que yera d'ideyas monarquicas y muit conservadoras y contrario a o sistema parlamentario d'o suyo país, encara que como militar que yera no lo deciba ubiertament, fació a suya primera conferencia publica en [[1934]] en a [[Sorbona]] de [[París]], vinculau a o grupo ''Fustel de Coulanges'', que a la vegata feba parte d'os cerclos amanatos a l'''[[Action Française]]''. Sindembargo, istas influencias conservadoras yeran mediatizatas y matisatas por atras cuestions: uno d'os suyos mayestros yera o coronel [[Émile Mayer|Mayer]], d'orichen [[Chudieus|chudieu]]; as influencias en de Gaulle d'a obra de [[Charles Péguy]], militant d'ezquierdas encara que d'ideyas catolicas, y as influencias d'[[Henri Bergson]], tamién d'orichen chudieu. Asinas, de Gaulle tamién teneba relación con grupos cristianos partidarios d'o [[Frent Popular (Francia)|Frent Popular]] y d'a intervención en a [[Guerra Civil espanyola]] chunto a o rechimen [[Segunda Republica Espanyola|republicano]] contra os sublevatos [[Franquismo|franquistas]], que amás no cal oblidar que yeran Aliaus d'a [[Italia]] [[Faixismo|faixista]] de [[Benito Mussolini|Mussolini]] y d'o [[Tercer Reich]] d'[[Adolf Hitler]], y que yeran istos os enemigos prencipals de Francia y contra los cuals se preparaba Francia ta esfender-sen en una guerra. En cualsiquier caso, [[Léon Blum]] heba manifestato a suya hostilidat contra as ideyas de Charles de Gaulle en tres articlos publicatos en o diario socialista ''[[Le Populaire]]'', en temer que ixe exercito profesional preconizato por de Gaulle se destinase a luitar contra o mesmo pueblo francés, como en o caso d'as [[bada]]s. Y, seguntes amanix en una carta ninviata por de Gaulle a [[Paul Reynaud]] en [[1935]], yera ixo mesmo en o que pensaba de Gaulle. Antiparte, as obras de de Gaulle recibiban l'aplauso de l'''[[Action Française]]''. En [[1937]], Charles de Gaulle puyó a o ran de [[coronel]], destinato en [[Mez]] a mandar un [[rechimiento]] blindato, baixo d'as órdens d'o cheneral [[Charles Delestraint]], a on se trobaba destinato en prencipar a [[Segunda Guerra Mundial]]. == Segunda Guerra Mundial == {{Articlo principal|Segunda Guerra Mundial}} [[Imachen:Bundesarchiv Bild 101I-012-0035-11A, Polen, Panzer I und Infanterie.jpg|right|thumb|250px|[[Tanque]]s ''[[Panzer I]]'' d'a ''[[Wehrmacht]]'' dentrando en territorio polaco mientres a [[invasión de Polonia en 1939]] por os alemans.]] En prencipiar a [[Segunda Guerra Mundial]], o coronel Charles de Gaulle continaba asinas destinato en [[Mez]], a on vivió a ''[[Drôle de guerre]]'', en analizando dende luent a [[invasión de Polonia en 1939]] por a ''[[Wehrmacht]]''. Asinas, en chinero de [[1940]] ninvió a 80 personalidaz francesas (incluyindo-ie [[Léon Blum]] y [[Paul Reynaud]] y a os chenerals [[Maurice Gamelin]] y [[Maxime Weygand]]) un treballo teorico titulau ''L'Avènement de la force mécanique'' sobre as almostranzas d'ixa invasión de [[Polonia]] ta a esfensa de Francia, insistindo-ie en a necesidat d'establir una cooperación en o emplego en os campos de batalla d'o [[tanque]] y de l'[[avión]]. O [[27 de setiembre]] de [[1939]], o mesmo día d'a rendición de [[Varsovia]] a os alemans, [[Adolf Hitler|Hitler]] ordenó a elaboración d'un plan ta una acción militar en o [[Frent Occidental (Segunda Guerra Mundial)|Frent Occidental]], contra [[Francia]], [[Belchica]], [[Luxemburgo]] y os [[Países Baixos]], plan que se desembolicó con participación de [[Henning von Tresckow]], [[Günther Blumentritt]], [[Erich von Manstein]] y [[Gerd von Rundstedt]] y que remató en o dito ''[[Plan Manstein]]'', encara que en realidat yera una versión modificata d'o plan preparato por von Manstein.<ref>{{es}} Lozano, Álvaro: ''Kursk, 1943. La batalla decisiva''. Editorial Alabar, [[Sant Andreu de Llavaneres]], 1ª edición, febrero de [[2008]]. {{ISBN|978-84-96829-60-2}}, pachina 86.</ref> Iste plan se convertió en una acción militar efectiva o [[10 de mayo]] de [[1940]], cuan prencipió a dita [[batalla de Francia]]. === A batalla de Francia === {{Articlo principal|batalla de Francia}} [[Imachen:Bundesarchiv Bild 101I-127-0369-21, Im Westen, zerstörter französischer Panzer Char B1.jpg|left|thumb|250px|Carro de combate francés modelo [[Tanque B1|B1]] albandonato o [[14 de mayo]] de [[1940]] en o sector de [[Namur]], en [[Belchica]].]] Tres días antis de prencipiar l'ataque alemán, se comunicó a o coronel Charles de Gaulle que iba a estar nombrato Comandant en Cabo d'a [[4ª División Blindata de Reserva]], que alavez yera amás gran unidat blindata de l'[[Exercito francés]], formata por 364 [[Carro de combate|carros de combate]]. De Gaulle en prenió o mando l'[[11 de mayo]] de [[1940]], y se li ordenó retardar l'abance alemán en a comarca de [[Laon]], premitiendo asinas que o [[6º Exercito (Francia)|6º Exercito francés]] recient creyato prenese posicions ta evitar una penetración alemana enta [[París]]. Encara que a división que mandaba yera encara organizata a meyas y en proceso de rematar a suya formación y encara que no heba operato mai como una fuerza militar conchunta, de Gaulle organizó o [[17 de mayo]] un contrataque en dirección a la localidat de [[Montcornet]], en una d'as pocas vegatas en que tropas francesas facioron reblar a tropas alemanas mientres a batalla de Francia. L'ataque tenió exito, encara que nomás contaba ta fer-lo con alto u baixo 80 tanques d'o total teorico d'a unidat, en no haber-ie plegato encara a totalidat d'a fuerza d'a división. Antiparte, en no recibir garra aduya d'as unidaz mugants, a 4ª División Blindata de Reserva fue obligata a tornar cuan plegoron refuerzos alemans. Poco dimpués, cuan plegoron mas medios d'a División, tornoron a atacar con arredol de 150 carros de combate, encara que cuan plegoron a los suyos obchectivos habioron de tornar, en intervenir mas refuerzos d'[[aviación]] (''[[Luftwaffe (Wehrmacht)|Luftwaffe]]'') y [[artillería]] alemans. [[Imachen:Bundesarchiv Bild 146-1981-060-03, Frankreich, Infanterie auf dem Marsch.jpg|right|thumb|250px|[[Infantería]] d'a ''[[Wehrmacht]]'' alemanmientras a [[batalla de Francia]].]] O [[28 de mayo]], a 4ª División Blindata de Reserva, luego d'un viache de 200 [[km]] tornó a atacar a los alemans, ista vegata en o sector d'[[Abbeville]], fendo arredol de 400 presoners a los alemans. O [[6 de chunio]] de 1940, [[Paul Reynaud]], que en ixe inte yera [[Primer Ministro de Francia]], clamó a de Gaulle a la capital, ta que ocupase un cargo de [[subsecretaire]] en o suyo Gubierno, concretament o puesto de subsecretaire d'a Guerra y d'a Esfensa Nacional. Charles de Gaulle albandonaba asinas a hierarquía militar ta dentrar en a [[politica]], estando a suya misión la de coordinar-se con o [[Reino Uniu]] ta a continación d'a guerra. Asinas, o día [[8 de chunio]] se reunió con [[Winston Churchill]], a qui tentó de convencer ta que os britanicos ninviasen mas tropas (incluyindo-ie avions d'a ''[[Royal Air Force]]'') a la luita en Francia, encara que os britanicos, que ya prencipiaban a pensar en a esfensa d'o suyo propio territorio, no lo facioron. O [[10 de chunio]], de Gaulle albandonó [[París]], declarata por os franceses [[ciudat ubierta]], partecipando poco dimpués en a dita [[Conferencia de Briare]], a on os britanicos miroron de convencer a los franceses de continar con a guerra, postura compartita por Charles de Gaulle, que fue luego ninviato a [[Londres]]. Cuan tornó d'ixa misión a [[Bordeus]] (que s'heba convertito en a [[Capital (politica)|capital]] francesa en albandonar-se París a los alemans), o [[16 de chunio]], tenió conoixencia d'a dimisión de [[Paul Reynaud]], substituyiu por o mariscal [[Philippe Pétain]], qui heba demandato un [[armisticio]] a los alemans. Antiparte, lochicament, de Gaulle ya no feba parte d'o Gubierno. === A Crida d'o 18 de chunio de 1940 === {{Articlo principal|Crida d'o 18 de chunio de 1940}} [[Imachen:De Gaulle - à tous les Français.jpg|right|200px|thumb|Cartel que se pegó en as parez de Londres, que gosa confundir-se con o texto d'a Crida d'o 18 de chunio.]] En veyer a situación, Charles de Gaulle marchó en uno d'os zaguers transportes que albandonaban Francia enta lo [[Reino Uniu]], chunto a d'atros franceses a qui no lis cuacaba guaire ni mica a petición de sinyatura d'un [[armisticio]] con os alemans, que estió a primera mesura de gubierno de [[Philippe Pétain]], encara que iste armisticio no se sinyó dica o día [[22 de chunio]] (ye o dito [[armisticio d'o 22 de chunio de 1940]]). En plegar en as [[islas britanicas]], de Gaulle dició que miraba de dirichir-se por radio a la población francesa, ta fer una crida a la resistencia contra os alemans y a continar a luita. O Gubierno britanico heba propuesto de fer una crida a la resistencia a [[Georges Mandel]], qui yera ministro de l'Interior de Francia, pero estió de Gaulle qui marchó enta Londres y no Mandel. De Gaulle fació una propuesta de discurso que discutioron os miembros d'o Gabinet britanico, estando [[Edward Frederick Lindley Wood]] (''Lord Halifax''), uno d'os prencipals representants d'a politica de contemporización con o [[Tercer Reich]] anterior a la guerra, o prencipal representant d'a oposición a l'emisión d'o discurso por Charles de Gaulle, decindo que calía asperar ta veyer si Pétain sinyaba l'armisticio con os alemans. Estió [[Winston Churchill]] (qui ya s'heba oposato a la contemporización con a politica expansionista alemana antis d'a guerra) qui ufrió a suya aduya y en zaguerías, o [[18 de chunio]] de Gaulle se dirichió a los franceses por medio d'a emisora ''[[Radio Londres]]'', d'a [[BBC]], en a dita ''[[Crida d'o 18 de chunio de 1940]]'', uno d'os suyos mas conoixitos discursos. A suya alocución s'ascuitó en territorio francés a las 19 h, y hue no se conserva garra rechistro sonoro d'ixa emisión (sí se conserva o suyo discurso radiato d'o 22 de chunio, un discurso diferent encara que a sobén se confunde). === A Francia Libre === {{Articlo principal|Francia Libre}} Dende ixe inte, Charles de Gaulle s'adedicó, dende o suyo exilio en Londres, a devantar un estructura politica y militar dita [[Francia Libre]], no tanto ta continar a luit contra os alemans como adedicata a lograr a supervivencia de [[Francia]] chunto a los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. As suyas perspectivas no yeran pas asinas de creyar unas tropas ta meter-las a disposición d'os Aliaus en a guerra, sino de creyar un estato con os suyos atributos de sobiranía y de lechitimitat, incluyindo-ie o control d'a lo menos parte d'o suyo territorio. Por ixo miraba de encorporar os territorios d'as [[colonias de Francia]], que no yeran ocupatas por as tropas alemanas, convertindo-se asinas istos territorios en a plataforma u base ta la reconquiesta d'a Francia metropolitana. Asinas, dende o verano de [[1940]], con nomás una chicota colla de voluntarios (bel uns d'istos voluntarios yeran [[Aragón|aragoneses]] u d'atros puestos d'[[Espanya]], antigos combatients de l'[[Exercito Popular republicano]] mientres a [[Guerra Civil espanyola]]), s'establioron una [[Armata]] ([[Armata d'a Francia Libre]], ''Forces Navales Françaises Libres'' u FNFL en [[Idioma francés|francés]]), una [[Aviación militar]] ([[Fuerzas Aerias d'a Francia Libre]], ''Forces Aériennes Françaises Libres'' u FAFL) y un [[Exercito]] ([[Fuerzas d'a Francia Libre]], ''Forces Françaises Libres'' u FFL), amás d'un servicio d'información, [[espionache]] y [[contraespionache]], o ''[[Bureau Central de Renseignements et d'Action]]'' dirichito por [[André Dewavrin]], dito ''coronel Passy'', que prencipió a escape a fer operacions en o territorio metropolitano francés en coordinación con a [[Resistencia francesa]] (a on tamién parteciporon cuantos aragoneses). Antiparte, l'almirant [[Émile Muselier]], en honor a su [[pai]], que yera naixito de [[Lorena (Francia)|Lorena]], fació a proposa d'adoptar como simbolo d'a Francia Libre a dita [[Cruz de Lorena]]. O churista francés [[René Cassin]] definió os fundamentos politicos d'a Francia Libre y as suyas relacions con o Gubierno britanico y con as atras nacions aliatas. Asinas, a Francia Libre teneba o suyo Banco Nacional, o suyo Diario Oficial u mesmo as suyas [[Condecoración militar|condecoracions]]: en octubre de 1940 o cheneral de Gaulle establió en [[Brazzaville]] a dita ''[[Ordre de la Libération]]'' ta fer honor a los ditos ''[[companyers d'a liberación]] (''Compagnons de la Libération'' en francés). Tamién s'establioron arredol d'o mundo ''Comités de franceses libres'' ta vinclar a los franceses que viviban en atros puestos con a Francia Libre y ta fer-los convertir-se en grupos de presión en favor d'a causa d'a Francia Libre. Mientres, se condenó en [[contumacia]] en Francia a de Gaulle a cuatre anyadas de [[presón]] y a la perdua d'a suya nacionalidat francesa; y o [[2 d'agosto]] de [[1940]] un tribunal militar francés lo condenó, tamién en contumacia, a [[pena de muerte]], degradaciónmilitar y confiscación d'os suyos biens muebles y inmuebles por ''[[traidoría]], atentato contra la seguridat exterior d'o estato y deserción a l'estranchero en tiempo de guerra dende un territorio en estato de guerra''. En o [[Reino Uniu]], de Gaulle teneba l'aduya no nomás de [[Winston Churchill]] y d'o Gubierno britanico, sino tamién d'o Parlamento, d'a prensa y d'a opinión publica britanica, que paraban cuenta que de Gaulle heba estato chunto a los britanicos en os suyos piors momentos, cuan l'amenaza alemana yera mes gran. Iste refirme britanico (y tamién d'a opinión publica estausunidense) se convertió en un important activo d'a Francia Libre cuan aparicioron dimpués tensions con os Gubiernos britanico y estausunidense. Dende o punto d'anvista d'os territorios colonials franceses, a Francia Libre obtenió o refirme de cuantos territorios, a sobén en [[Africa]], en adhibir-se-ie o gubernador [[Félix Éboué]] o [[28 d'agosto]] de 1940: [[Chad]], [[Republica d'o Congo|Congo]] y [[Camerún]], estando conquiesto o [[Gabón]] en noviembre de 1940. Dende ixos territorios partioron tropas francesas enta o norte, enta [[Libia]], ta partecipar chunto a lo [[VIII Exercito (Reino Uniu)|VIII Exercito britanico]] en a luita contra l'[[Exercito italiano]] y o ''[[Deutsches Afrika Korps]]'' d'[[Erwin Rommel]]. En o frent politico, o [[24 de setiembre]] de [[1941]] de Gaulle establió o [[Comité Nacional Francés]], y en [[1941]]-[[1942]] se bi adhibioron a mayor parte d'as organizacions d'a [[Resistencia francesa]] por os contactos feitos por o coronel Passy, [[Pierre Brossolette]] y [[Jean Moulin]]. Asinas, y como consecuencia, o [[13 de chulio]] de [[1942]] o Comité Nacional Francés fació a proposa de cambiar oficialment o nombre de ''Francia Libre'' enta ''Francia Combatient'', ta dar asinas cabida a las organizacions d'a Resistencia. Cal parar uenta, sindembargo, que cuantas organizacions d'a Resistencia con ideolochía d'ezquierdas no se bi adhibioron, a lo menos inicialment, en considerar que ideyolochicament o cheneral Charles de Gaulle yera prou amanato a l'''[[Action Française]]'', ni tampoco bellos grupos de resistents d'ideolochía de dreita, que u bien continaban pensando que o mariscal [[Philippe Pétain]] podeba liderar una renovación en Francia y que no yera colaboracionista, u bien que desconfiaban de de Gaulle y prefereban tener os suyos contactos dreitament con os servicios secretos britanicos. En ixe inte, de Gaulle tentaba de lograr a continidat de Francia, estando un inicio l'alcuerdo sinyato con o Gubierno britanico o [[7 d'agosto]] de 1940, seguntes o cual o [[Reino Uniu]] aceptaba mantener a integridat de toz os territorios franceses y asegurar a "restauración integral d'a independencia y d'a grandaria (''grandeur'') de Francia" en rematar a guerra. O Gubierno britanico financiaba tamién as actividaz d'a Francia Libre, encara que de Gaulle fació que ixo no fuese un gasto, sino un abance financiero a tornar en o futuro, ta no comprometer a independencia d'a Francia Libre. Tamién apareixioron momentos de tensión con os britanicos y dimpués con os estausunidenses cuan en aviento de [[1941]] os [[Estaus Unius]] dentroron en a guerra, tensions que recordaban l'[[anglofobia]] manifestata por de Gaulle mientres os [[anyos 1920]] y d'os [[anyos 1930]]. Ixas tensions, que existioron con [[Winston Churchill]], o primer ministro britanico, fuoron d'una gravedat mes gran con [[Franklin Delano Roosevelt]], o president estausunidense. Roosevelt, encara que yera [[Francofilia|francofilo]], teneba muita decepción en haber-se esvoldregato Francia en chunio de 1940 mientres a [[batalla de Francia]], y tamién por os alcuerdos de colaboración d'a [[Francia de Vichèi]] con o [[Tercer Reich]]. Antiparte, en os Estaus Unius bi heba un important nuclio de franceses que no yeran partidarios de de Gaulle y que describiron a suya personalidat a Roosevelt como a personalidat d'un chicot aprendiz de dictador. Si amás paramos cuenta de l'actitud d'o cheneral de Gaulle d'esfensa intensiva d'os intreses de Francia, y d'os informes de l'ambachador estausunidense en a Francia de Vichèi, con simpatías por Pétain, se puet veyer que l'imachen de de Gaulle no yera muit buena en os ambients politicos estausunidenses amanatos a la Presidencia. Tamién l'actitud d'os estausunidenses yera desfavorable a la continidat d'o sistema colonial, y de Gaulle yera un firme defensor de l'Imperio colonial francés. En ixas condicions, o Gubierno estausunidenses yera partidario de fer convertir-se a Francia en una nación mas feble y o suyo plan inicial ta deixar o territorio francés reconquiesto en mans d'un ''[[Allied Military Government of Occupied Territories]]'' (AMGOT) cuan s reconquiriese en [[1944]], en ye una consecuencia. === A reconquiesta d'as colonias francesas y d'a metropoli === ==== Africa d'o Norte ==== {{Articlo principal|Operación Torch}} Cuan o [[8 de noviembre]] de [[1942]], con a dita ''[[Operación Torch]]'' tropas de l'[[Exercito estausunidense]] y de l'[[Exercito britanico]] desembarcoron en [[Africa d'o Norte]] ta conquerir as colonias de [[Marruecos]], [[Alcheria]] y [[Túniz]], debito a las presions estausunidenses as tropas d'a Francia Libre no parteciporon en os desembarcos. Encara que as tropas d'a [[Francia de Vichèi]] luitoron activament contra las tropas aliatas que i desembarcoron, o Gubierno estausunidense prencipió conversas con l'almirant [[François Darlan]], uno d'os prencipals representants d'o Gubierno de Vichèi que en ixe inte se trobaba en [[Alcher]]. Cuan l'almirant fue asasinato en represalia por a suya politica de colaboracionismo por un choven militant gaullista, encara preboron os estausunidenses de contactar con o cheneral [[Henri Giraud]], tentando d'estblir un contrapeso a lo cheneral de Gaulle. Sindembargo, de Gaulle plegó a Alcher en mayo de [[1943]] y desactivó a escape a Giraud creyando de conchunto con iste zaguer o ''[[Comité Français de la Libération Nationale]]'' (CFLN) prenendo amás o suyo control. En ixas condicions, os estausunidenses rematoron por acceptar a presencia de de Gaulle. ==== Normandía y Francia ==== {{Articlo principal||||Operación Torch|Desembarco en Normandía|Liberación de París}} == Gubierno provisional == == IV Republica == == V Republica == == Vinclos externos == {{commonsart|Charles de Gaulle}} == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Gaulle, Charles de}} [[Categoría:Militars de Francia d'a Primera Guerra Mundial]] [[Categoría:Militars de Francia d'a Segunda Guerra Mundial]] [[Categoría:Muertos en Colombey-les-Deux-Églises]] [[Categoría:Naixius de Lille]] [[Categoría:Politicos de Francia d'a Segunda Guerra Mundial]] [[Categoría:Presidents de Francia]] [[Categoría:Primers ministros de Francia]] [[Categoría:1890 (naixencias)]] [[Categoría:1970 (muertes)]] jspjh2qjvt1kawaqdzoq9oaaiellwqk 2480086 2480073 2026-09-30T19:48:07Z RenatoGar 80073 2480086 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha d'autoridat | nombre = Charles de Gaulle | imachen = De Gaulle-OWI.jpg | grandaria = 250px | pietimachen = O cheneral Charles de Gaulle, president de Francia | cargo = 18.º [[President d'a Republica Francesa]] | prencipio = [[8 de chinero]] de [[1959]] | fin = [[28 d'abril]] de [[1969]] | primerministro = [[Maurice Couve de Murville]] (1968-1969)<br />[[Georges Pompidou]] (1962-1968)<br />[[Michel Debré]] (1959-1961) | predecesor = [[René Coty]] | succesor = [[Alain Poher]] (interino)<br />[[Georges Pompidou]] | escudo = Armoiries_république_française.svg‎ | cargo2=[[Coprencipe d'Andorra]] | escudo2=Coat of arms of Andorra.svg | cargo3 = Ministro d'Esfensa | prencipio3 = [[1 de chunio]] de [[1958]] | fin3 = [[8 de chinero]] de [[1959]] | president3 = [[René Coty]] | primerministro3 = '''Charles de Gaulle''' | predecesor3 = [[Pierre de Chevigné]] | succesor3 = [[Pierre Guillaumat]] | cargo4 = [[Primer Ministro de Francia|Primer Ministro]] | prencipio4 = [[1 de chunio]] de [[1958]] | fin4 = [[8 de chinero]] de [[1959]] | president4 = [[René Coty]] | predecesor4 = [[Pierre Pflimlin]] | succesor4 = [[Michel Debré]] | cargo5 = President d'o Gubierno Provisional d'a Republica Francesa | prencipio5 = [[3 de chulio]] de [[1944]] | fin5 = [[20 de chinero]] de [[1946]] | predecesor5 = [[Félix Gouin]] | cargo6 = Líder d'as Fuerzas Armatas d'a [[Francia Libre]] | prencipio6 = [[18 de chunio]] de [[1940]] | fin6 = [[3 de chulio]] de [[1944]] | predecesor6 = [[Tercera Republica Francesa]] | succesor6 = [[Gubierno Provisional d'a Republica Francesa]] | calendatanaix = [[22 de noviembre]] de [[1890]] | puestonax = [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Lille]], [[Francia]] | calendatamuerte = [[9 de noviembre]] de [[1970]] | puestomuerte = [[Colombey-les-Deux-Églises]], [[Francia]] | partiu = [[Unión de Democratas por a Republica]] | conchuche = [[Yvonne de Gaulle]] | profesión = [[Militar]] | relichión = [[Ilesia catolica|Catolico]] | sinyal = Signature degaulle.png }} '''Charles de Gaulle''', naixito d'a ciudat de [[Lille]] ([[Norte (Francia)|Norte]], [[Norte-Paso de Calais]]) o [[22 de noviembre]] de [[1890]] y muerto o [[9 de noviembre]] de [[1970]] en [[Colombey-les-Deux-Églises]] ([[Alto Marne]]), estió un [[militar]] con rango de [[cheneral]] y un [[politico]] [[Francia|francés]], qui estió [[President d'a Republica Francesa]] dende o [[8 de chinero]] de [[1959]] dica o [[28 d'abril]] de [[1969]]. Mientres a [[Segunda Guerra Mundial]] estió o chefe d'una [[División (militar)|división]] [[Tanque|blindata]] y dimpués d'a redota d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] en a [[batalla de Francia]] y a proclamación d'a [[Francia de Vichèi]], se convertió en o chefe d'a [[Francia Libre]], dende o suyo exilio en [[Londres]], liderando a [[Resistencia francesa]] contra o [[Tercer Reich]] y continando a luita chunto a los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. Antiparte, antis d'a guerra ya heba estato uno d'os teoricos d'o emplego d'o [[tanque]] en os modernos campos de batalla aduyato por l'[[aviación militar]], encara que, ironicament, as suyas teorías no fuoron desarrollatas por os Aliaus occidentals sino por a ''[[Wehrmacht]]'' d'o [[Tercer Reich]] en a dita ''[[blitzkrieg]]''. En rematar a Segunda Guerra Mundial, de Gaulle estió chefe d'o Gubierno provisional dica la proclamación d'a [[IV Republica Francesa]], estando-ne uno d'os suyos prencipals líders politicos, encara que estió en [[1958]] o establidor d'a [[V Republica Francesa]]. == Os suyos oríchens familiars y os suyos estudios == [[Imachen:Maison natale de Charles de Gaulle, Lille.jpg|left|thumb|250px|O casa natal de Charles de Gaulle en [[Lille]].]] Charles de Gaulle yera naixito en una familia de tradición [[Catolicismo|catolica]] a on a suya rama paterna (os ''de Gaulle'') deciban estar descendients d'a chichota [[nobleza]] francesa, encara que os de Gaulle no amaneixen en garra repertorio u nobiliario, y que viviban en [[París]] dende meyatos d'o [[sieglo XVIII]]. A suya rama materna yera d'a rechión de [[Norte-Paso de Calais]], estando su [[güelo]] un industrial de [[Lille]], a on nació Charles de Gaulle o [[22 de noviembre]] de [[1890]]. O [[pai]] de Charles yera Henri de Gaulle, un profesor, y a suya mai Jeanne Maillot, y teneba tres chermans y una [[chermana]]. Encara que yeran catolicos, a suya familia yera de tradición [[Liberalismo|liberal]], vinculada a la [[III Republica Francesa]] y a las suyas institucions y de tradición ''[[dreyfusard]]''. Charles de Gaulle recibió amostranza en escuelas vinculadas a la [[Ilesia Catolica]], dica que en [[1905]], cuan a crisi entre a Ilesia Catolica y as institucions civils d'o Estato, marchó ta [[Belchica]] ta continar estudiando en establecimientos relichiosos d'ixe país. En [[1908]], Charles de Gaulle dentró en a [[Escuela Especial Militar de Saint-Cyr]], a on recibió a suya diplomatura como [[militar]] en [[1912]], estando destinato a [[Infantería]], en o [[33º Rechimiento d'Infantería (Francia)|33º Rechimiento d'Infantería]], que teneba os suyos [[cuartel]]s en a ciudat d'[[Arras]], en o [[Paso de Calais (departamento)|Paso de Calais]], un rechimiento mandato por [[Philippe Pétain]], que en ixe inte yera [[coronel]]. == Primera Guerra Mundial == [[Imachen:Fort de Douaumont - Vue générale.JPG|left|thumb|250px|Os repuis d'o [[fuerte de Douaumont]] en l'actualidat.]] En prencipiar a [[Primera Guerra Mundial]], Charles de Gaulle yera [[tinent]], y puyó a o ran de [[capitán]] en chinero de [[1915]].<ref name="Gaullisme14-18">{{fr}} [http://www.gaullisme.fr/cdg_14_18.htm ''Charles de Gaulle pendant la grande guerre''].</ref> Ya heba recibito una ferita de guerra en o [[chenullo]] mientres a suya primera acción de guerra, en [[Dinant]], o [[15 d'agosto]] de [[1914]], y recibió a suya segunda ferita de guerra en a [[man]] ezquierda o [[10 de marzo]] de [[1915]], mientres a [[batalla d'o Somme]], cuan ya s'heba encorporato a un nuevo destín en o [[33º Rechimiento d'Infantería (Francia)|33º Rechimiento d'Infantería]], en a rechión de [[Campanya-Ardenas]]. O [[2 de marzo]] de [[1916]] o suyo rechimiento fue destruito por os alemans mientres esfendeba o [[fuerte de Douaumont]], en [[Douaumont]], a man d'a fortificación francesa de [[Verdun]], mientres a [[batalla de Verdun]]. Ferito por os alemans a la [[bayoneta]] en a [[garra]] ezquierda, cayó [[presonero de guerra]] d'as tropas de l'[[Exercito alemán]]. En mirar d'eslampar, os alemans lo ninvioron a un puesto mas seguro. Asinas, fue ninviato a un campo de presoners de guerra en [[Ingolstadt]] ([[Bavera]]), a on os alemans ninviaban os oficials que heban prebato de fuyir. En ixe campo yeran tamién o futuro cheneral [[Georges Catroux]], l'aviador [[Roland Garros]], o periodista [[Rémy Roure]] y tamién o futuro mariscal sovietico [[Mikhail Tukhachevsky]]. De Gaulle encara tentó de fuyir atras 5 vegatas, sin d'exito. No tornó a Francia dica la suya liberación dimpués d'a sinyatura de l'[[armisticio de Compiègne]] l'[[11 de noviembre]] de [[1918]], encara que recibió a Cruz de Caballero d'a [[Lechión d'Honor]] y a ''[[Croix de guerre 1914-1918]]'' con estrela de bronce.<ref name="Gaullisme14-18"/> == Periodo d'entreguerras == [[Imachen:Battle of Niemen.jpg|left|thumb|250px|Tropas de l'[[Exercito polaco]] en posicions defensivas mientres a [[Guerra polaco-sovietica]].]] En rematar a guerra y estar liberato d'o suyo cautiverio, de Gaulle tornó a la suya carrera militar. Dende [[1919]] dica [[1921]] fue ninviato a [[Polonia]], un país que heba plegato a la suya independencia, fendo parte d'una mesión militar francesa ta aduyar a creyar o nuevo [[Exercito polaco]] mientres que luitaba contra l'[[Exercito Royo]] d'a [[Unión Sovietica]] en a [[Guerra polaco-sovietica]]. En ixe inte, pareix que Charles de Gaulle recibió influencias de l'ambient que i trobó, marcato por l'[[antisemitismo]] y o [[pogrom]]ismo, como recullen as cartas que ninvió a la suya familia:<ref>''Lettres, notes et carnets'', ed. Plon, 1980, tomo 2, p. 28. O sustantivo dezaga de ''d'innombrables'' lo retiró o editor d'a obra.</ref> {{Cita|Et au milieu de tout cela, d'innombrables […] détestés à mort de toutes les classes de la société, tous enrichis par la guerre dont ils ont profité sur le dos des Russes, des boches et des Polonais, et assez disposés à une révolution sociale où ils recueillaient beaucoup d'argent en échange de quelques mauvais coups.}} {{Cita|Y en meyo de tot ixo, os innombrables […] detestatos a muerte por todas as clases socials, toz els enriqueixitos por a guerra d'a cual han profitato a costa d'os rusos, d'os ''[[Alemanya|boches]]'' y d'os polacos, y prou dispuestos a una revolución social en a cual culliran muitos diners cuentra recibir bels poquez trucazos.}} [[Imachen:Pomnik Charles'a de Gaulle'a w Warszawie.jpg|right|thumb|250px|Molimento a Charles de Gaulle en a ciudat de [[Varsovia]] ([[Polonia]]).]] En tornar de [[Polonia]], Charles de Gaulle fue destinato a dar cursos d'historia en a [[Escuela militar de Saint-Cyr]],<ref>{{fr}} Cheneral Beaufre: ''Le drame de 1940'', éd. Plon, 1965, p. 31, a on diz ''En Histoire, le capitaine de Gaulle, jeune, élégant, avec de hautes bottes jaunes, des culottes collantes et une tenue bleu pastel, plein de dignité déjà, nous explicuait en langage noble Richelieu, Mazarin et le traité de Westphalie...''.</ref> antis de dentrar en [[1922]] en a Escuela Superior d'a Guerra. En ixe inte, Charles de Gaulle casó con [[Yvonne Vendroux]] o [[7 d'abril]] de [[1921]], con qui tenió tres fillos: [[Philippe de Gaulle]], naixito en [[1921]], [[Élisabeth de Gaulle]], naixita en [[1924]], y [[Anne de Gaulle]], naixita en [[1928]]. En [[1925]] fue destinato a o Estato Mayor d'o [[Philippe Pétain|mariscal Pétain]], vicepresident d'o Consello Cheneral d'a Guerra, y en [[1927]] fue destinato a mandar un [[batallón]] de cazataires en [[Trier]], en o territorio de l'[[Alemanya de Weimar]] ocupato por os franceses. En [[1929]] y dica [[1931]] fue destinato a l'[[Orient Meyo]], a o protectorau francés de [[Siria]], residindo en a ciudat de [[Beirut]] (hue a [[Capital (politica)|capital]] d'o [[Liban]]) con a suya familia, dica tornar a [[París]] destinato a la Secretaría Cheneral d'a Esfensa Nacional. En ixe inte, Charles de Gaulle publicó as suyas teorías sobre l'arte d'a guerra y d'a escencia militar, dividitas en cuatre libros: ''La Discorde chez l'ennemi'' ([[1924]]), ''Le Fil de l'épée'' ([[1932]]), ''Vers l'armée de métier'' ([[1934]]) y ''La France et son armée'' ([[1938]]). En istas obras feba reflexions sobre os cambios en a guerra provocatos por l'aparición d'armas nuevas (o [[tanque]] y l'[[avión]]). Asinas, creyeba que encara que yera important disposar en Francia de [[Fortificación|fortificacions]] estaticas ta a esfensa d'o suyo territorio, tamién yera important disponer, como deciba [[Jean-Baptiste Eugène Estienne]] (considerato o pai de l'arma blindata francesa) d'un cuerpo poderoso de [[Tanque|carros de combate]] ta unir a capacidat de disparo (u potencia de fuego) con a movilidat, caracteristicas propias d'os [[Tanque|blindatos]], fendo posible asinas a creyación d'una fuerza que podese fer penetracions en a retraguarda enemiga. Tamién consideraba que ta fer ixo posible calía contar no nomás con un Exercito formato por [[conscripción]], sino tamién con un continchent de soldatos profesionals altament cualificatos en estar a suya profesión a profesión de [[militar]], y no estar nomás a suya presencia en o Exercito limitata a un periodo curto de tiempo. Istas teorías no fuoron bien acullitas, encara que sí cuacoron a la extrema dreita nacionalista d'''[[Action Française]]'' (con elochios de personalidaz como [[Charles Maurras]] u [[Jacques Bainville]]) y a bels politicos de dreita preocupatos por a renaixencia d'o [[nacionalismo alemán]] en l'[[Alemanya de Weimar]] que ya se convertiba en o [[Tercer Reich]] d'[[Adolf Hitler]], como [[Paul Reynaud]] u [[Philippe Serre]]. [[Imachen:Tanks FT-17.jpg|left|thumb|250px|[[Tanque]]s ''[[Renault FT-17]]'' de fabricación francesa en servicio con l'[[Exercito polaco]] mientres a [[Guerra polaco-sovietica]], a on ye fácil que de Gaulle veyese o suyo papel militar en acción.]] Difuera de Francia, sindembargo, as teorías de de Gaulle fuoron analizatas por atros militars con ideyas similars: [[Basil Liddell Hart]] en o [[Reino Uniu]] y [[Heinz Guderian]] en [[Alemanya]], amás de [[Mikhail Tukhachevsky]] en a [[Unión Sovietica]], iste zaguero un antigo conoixito d'os suyos tiempos de presonero de guerra en Alemanya. Isto estió muit important, en confirmar a Guderian en a vía que yera explorando ya d'antis mas, encara que Guderian (o creyador d'a fuerza blindata d'a ''[[Wehrmacht]]'' alemana) adhibiba una cuestión important a la suya teoría d'a ''[[blitzkrieg]]'', a participación decisiva de l'[[aviación militar]] con papel prencipal, y no nomás subordinato como pensaba de Gaulle. En Francia, os dirichents militars d'o país confiaban en as posibilidaz defensivas d'a ''[[Linia Maginot]]'', construita en a muga franco-alemana, y en una guerra de posicions estaticas, y unatro militar francés que preconizaba ideyas parellanas yera o coronel [[Émile Mayer]], amigo de de Gaulle. [[Imachen:CarteLigneMaginot.png|right|thumb|250px|Mapa d'as fortificacions d'a [[Linia Maginot]] construitas ta una esfensa estatica d'o territorio francés, en contra d'as ideyas de de Gaulle.]] Charles de Gaulle, que yera d'ideyas monarquicas y muit conservadoras y contrario a o sistema parlamentario d'o suyo país, encara que como militar que yera no lo deciba ubiertament, fació a suya primera conferencia publica en [[1934]] en a [[Sorbona]] de [[París]], vinculau a o grupo ''Fustel de Coulanges'', que a la vegata feba parte d'os cerclos amanatos a l'''[[Action Française]]''. Sindembargo, istas influencias conservadoras yeran mediatizatas y matisatas por atras cuestions: uno d'os suyos mayestros yera o coronel [[Émile Mayer|Mayer]], d'orichen [[Chudieus|chudieu]]; as influencias en de Gaulle d'a obra de [[Charles Péguy]], militant d'ezquierdas encara que d'ideyas catolicas, y as influencias d'[[Henri Bergson]], tamién d'orichen chudieu. Asinas, de Gaulle tamién teneba relación con grupos cristianos partidarios d'o [[Frent Popular (Francia)|Frent Popular]] y d'a intervención en a [[Guerra Civil espanyola]] chunto a o rechimen [[Segunda Republica Espanyola|republicano]] contra os sublevatos [[Franquismo|franquistas]], que amás no cal oblidar que yeran Aliaus d'a [[Italia]] [[Faixismo|faixista]] de [[Benito Mussolini|Mussolini]] y d'o [[Tercer Reich]] d'[[Adolf Hitler]], y que yeran istos os enemigos prencipals de Francia y contra los cuals se preparaba Francia ta esfender-sen en una guerra. En cualsiquier caso, [[Léon Blum]] heba manifestato a suya hostilidat contra as ideyas de Charles de Gaulle en tres articlos publicatos en o diario socialista ''[[Le Populaire]]'', en temer que ixe exercito profesional preconizato por de Gaulle se destinase a luitar contra o mesmo pueblo francés, como en o caso d'as [[bada]]s. Y, seguntes amanix en una carta ninviata por de Gaulle a [[Paul Reynaud]] en [[1935]], yera ixo mesmo en o que pensaba de Gaulle. Antiparte, as obras de de Gaulle recibiban l'aplauso de l'''[[Action Française]]''. En [[1937]], Charles de Gaulle puyó a o ran de [[coronel]], destinato en [[Mez]] a mandar un [[rechimiento]] blindato, baixo d'as órdens d'o cheneral [[Charles Delestraint]], a on se trobaba destinato en prencipar a [[Segunda Guerra Mundial]]. == Segunda Guerra Mundial == {{Articlo principal|Segunda Guerra Mundial}} [[Imachen:Bundesarchiv Bild 101I-012-0035-11A, Polen, Panzer I und Infanterie.jpg|right|thumb|250px|[[Tanque]]s ''[[Panzer I]]'' d'a ''[[Wehrmacht]]'' dentrando en territorio polaco mientres a [[invasión de Polonia en 1939]] por os alemans.]] En prencipiar a [[Segunda Guerra Mundial]], o coronel Charles de Gaulle continaba asinas destinato en [[Mez]], a on vivió a ''[[Drôle de guerre]]'', en analizando dende luent a [[invasión de Polonia en 1939]] por a ''[[Wehrmacht]]''. Asinas, en chinero de [[1940]] ninvió a 80 personalidaz francesas (incluyindo-ie [[Léon Blum]] y [[Paul Reynaud]] y a os chenerals [[Maurice Gamelin]] y [[Maxime Weygand]]) un treballo teorico titulau ''L'Avènement de la force mécanique'' sobre as almostranzas d'ixa invasión de [[Polonia]] ta a esfensa de Francia, insistindo-ie en a necesidat d'establir una cooperación en o emplego en os campos de batalla d'o [[tanque]] y de l'[[avión]]. O [[27 de setiembre]] de [[1939]], o mesmo día d'a rendición de [[Varsovia]] a os alemans, [[Adolf Hitler|Hitler]] ordenó a elaboración d'un plan ta una acción militar en o [[Frent Occidental (Segunda Guerra Mundial)|Frent Occidental]], contra [[Francia]], [[Belchica]], [[Luxemburgo]] y os [[Países Baixos]], plan que se desembolicó con participación de [[Henning von Tresckow]], [[Günther Blumentritt]], [[Erich von Manstein]] y [[Gerd von Rundstedt]] y que remató en o dito ''[[Plan Manstein]]'', encara que en realidat yera una versión modificata d'o plan preparato por von Manstein.<ref>{{es}} Lozano, Álvaro: ''Kursk, 1943. La batalla decisiva''. Editorial Alabar, [[Sant Andreu de Llavaneres]], 1ª edición, febrero de [[2008]]. {{ISBN|978-84-96829-60-2}}, pachina 86.</ref> Iste plan se convertió en una acción militar efectiva o [[10 de mayo]] de [[1940]], cuan prencipió a dita [[batalla de Francia]]. === A batalla de Francia === {{Articlo principal|batalla de Francia}} [[Imachen:Bundesarchiv Bild 101I-127-0369-21, Im Westen, zerstörter französischer Panzer Char B1.jpg|left|thumb|250px|Carro de combate francés modelo [[Tanque B1|B1]] albandonato o [[14 de mayo]] de [[1940]] en o sector de [[Namur]], en [[Belchica]].]] Tres días antis de prencipiar l'ataque alemán, se comunicó a o coronel Charles de Gaulle que iba a estar nombrato Comandant en Cabo d'a [[4ª División Blindata de Reserva]], que alavez yera amás gran unidat blindata de l'[[Exercito francés]], formata por 364 [[Carro de combate|carros de combate]]. De Gaulle en prenió o mando l'[[11 de mayo]] de [[1940]], y se li ordenó retardar l'abance alemán en a comarca de [[Laon]], premitiendo asinas que o [[6º Exercito (Francia)|6º Exercito francés]] recient creyato prenese posicions ta evitar una penetración alemana enta [[París]]. Encara que a división que mandaba yera encara organizata a meyas y en proceso de rematar a suya formación y encara que no heba operato mai como una fuerza militar conchunta, de Gaulle organizó o [[17 de mayo]] un contrataque en dirección a la localidat de [[Montcornet]], en una d'as pocas vegatas en que tropas francesas facioron reblar a tropas alemanas mientres a batalla de Francia. L'ataque tenió exito, encara que nomás contaba ta fer-lo con alto u baixo 80 tanques d'o total teorico d'a unidat, en no haber-ie plegato encara a totalidat d'a fuerza d'a división. Antiparte, en no recibir garra aduya d'as unidaz mugants, a 4ª División Blindata de Reserva fue obligata a tornar cuan plegoron refuerzos alemans. Poco dimpués, cuan plegoron mas medios d'a División, tornoron a atacar con arredol de 150 carros de combate, encara que cuan plegoron a los suyos obchectivos habioron de tornar, en intervenir mas refuerzos d'[[aviación]] (''[[Luftwaffe (Wehrmacht)|Luftwaffe]]'') y [[artillería]] alemans. [[Imachen:Bundesarchiv Bild 146-1981-060-03, Frankreich, Infanterie auf dem Marsch.jpg|right|thumb|250px|[[Infantería]] d'a ''[[Wehrmacht]]'' alemanmientras a [[batalla de Francia]].]] O [[28 de mayo]], a 4ª División Blindata de Reserva, luego d'un viache de 200 [[km]] tornó a atacar a los alemans, ista vegata en o sector d'[[Abbeville]], fendo arredol de 400 presoners a los alemans. O [[6 de chunio]] de 1940, [[Paul Reynaud]], que en ixe inte yera [[Primer Ministro de Francia]], clamó a de Gaulle a la capital, ta que ocupase un cargo de [[subsecretaire]] en o suyo Gubierno, concretament o puesto de subsecretaire d'a Guerra y d'a Esfensa Nacional. Charles de Gaulle albandonaba asinas a hierarquía militar ta dentrar en a [[politica]], estando a suya misión la de coordinar-se con o [[Reino Uniu]] ta a continación d'a guerra. Asinas, o día [[8 de chunio]] se reunió con [[Winston Churchill]], a qui tentó de convencer ta que os britanicos ninviasen mas tropas (incluyindo-ie avions d'a ''[[Royal Air Force]]'') a la luita en Francia, encara que os britanicos, que ya prencipiaban a pensar en a esfensa d'o suyo propio territorio, no lo facioron. O [[10 de chunio]], de Gaulle albandonó [[París]], declarata por os franceses [[ciudat ubierta]], partecipando poco dimpués en a dita [[Conferencia de Briare]], a on os britanicos miroron de convencer a los franceses de continar con a guerra, postura compartita por Charles de Gaulle, que fue luego ninviato a [[Londres]]. Cuan tornó d'ixa misión a [[Bordeus]] (que s'heba convertito en a [[Capital (politica)|capital]] francesa en albandonar-se París a los alemans), o [[16 de chunio]], tenió conoixencia d'a dimisión de [[Paul Reynaud]], substituyiu por o mariscal [[Philippe Pétain]], qui heba demandato un [[armisticio]] a los alemans. Antiparte, lochicament, de Gaulle ya no feba parte d'o Gubierno. === A Crida d'o 18 de chunio de 1940 === {{Articlo principal|Crida d'o 18 de chunio de 1940}} [[Imachen:De Gaulle - à tous les Français.jpg|right|200px|thumb|Cartel que se pegó en as parez de Londres, que gosa confundir-se con o texto d'a Crida d'o 18 de chunio.]] En veyer a situación, Charles de Gaulle marchó en uno d'os zaguers transportes que albandonaban Francia enta lo [[Reino Uniu]], chunto a d'atros franceses a qui no lis cuacaba guaire ni mica a petición de sinyatura d'un [[armisticio]] con os alemans, que estió a primera mesura de gubierno de [[Philippe Pétain]], encara que iste armisticio no se sinyó dica o día [[22 de chunio]] (ye o dito [[armisticio d'o 22 de chunio de 1940]]). En plegar en as [[islas britanicas]], de Gaulle dició que miraba de dirichir-se por radio a la población francesa, ta fer una crida a la resistencia contra os alemans y a continar a luita. O Gubierno britanico heba propuesto de fer una crida a la resistencia a [[Georges Mandel]], qui yera ministro de l'Interior de Francia, pero estió de Gaulle qui marchó enta Londres y no Mandel. De Gaulle fació una propuesta de discurso que discutioron os miembros d'o Gabinet britanico, estando [[Edward Frederick Lindley Wood]] (''Lord Halifax''), uno d'os prencipals representants d'a politica de contemporización con o [[Tercer Reich]] anterior a la guerra, o prencipal representant d'a oposición a l'emisión d'o discurso por Charles de Gaulle, decindo que calía asperar ta veyer si Pétain sinyaba l'armisticio con os alemans. Estió [[Winston Churchill]] (qui ya s'heba oposato a la contemporización con a politica expansionista alemana antis d'a guerra) qui ufrió a suya aduya y en zaguerías, o [[18 de chunio]] de Gaulle se dirichió a los franceses por medio d'a emisora ''[[Radio Londres]]'', d'a [[BBC]], en a dita ''[[Crida d'o 18 de chunio de 1940]]'', uno d'os suyos mas conoixitos discursos. A suya alocución s'ascuitó en territorio francés a las 19 h, y hue no se conserva garra rechistro sonoro d'ixa emisión (sí se conserva o suyo discurso radiato d'o 22 de chunio, un discurso diferent encara que a sobén se confunde). === A Francia Libre === {{Articlo principal|Francia Libre}} Dende ixe inte, Charles de Gaulle s'adedicó, dende o suyo exilio en Londres, a devantar un estructura politica y militar dita [[Francia Libre]], no tanto ta continar a luit contra os alemans como adedicata a lograr a supervivencia de [[Francia]] chunto a los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. As suyas perspectivas no yeran pas asinas de creyar unas tropas ta meter-las a disposición d'os Aliaus en a guerra, sino de creyar un estato con os suyos atributos de sobiranía y de lechitimitat, incluyindo-ie o control d'a lo menos parte d'o suyo territorio. Por ixo miraba de encorporar os territorios d'as [[colonias de Francia]], que no yeran ocupatas por as tropas alemanas, convertindo-se asinas istos territorios en a plataforma u base ta la reconquiesta d'a Francia metropolitana. Asinas, dende o verano de [[1940]], con nomás una chicota colla de voluntarios (bel uns d'istos voluntarios yeran [[Aragón|aragoneses]] u d'atros puestos d'[[Espanya]], antigos combatients de l'[[Exercito Popular republicano]] mientres a [[Guerra Civil espanyola]]), s'establioron una [[Armata]] ([[Armata d'a Francia Libre]], ''Forces Navales Françaises Libres'' u FNFL en [[Idioma francés|francés]]), una [[Aviación militar]] ([[Fuerzas Aerias d'a Francia Libre]], ''Forces Aériennes Françaises Libres'' u FAFL) y un [[Exercito]] ([[Fuerzas d'a Francia Libre]], ''Forces Françaises Libres'' u FFL), amás d'un servicio d'información, [[espionache]] y [[contraespionache]], o ''[[Bureau Central de Renseignements et d'Action]]'' dirichito por [[André Dewavrin]], dito ''coronel Passy'', que prencipió a escape a fer operacions en o territorio metropolitano francés en coordinación con a [[Resistencia francesa]] (a on tamién parteciporon cuantos aragoneses). Antiparte, l'almirant [[Émile Muselier]], en honor a su [[pai]], que yera naixito de [[Lorena (Francia)|Lorena]], fació a proposa d'adoptar como simbolo d'a Francia Libre a dita [[Cruz de Lorena]]. O churista francés [[René Cassin]] definió os fundamentos politicos d'a Francia Libre y as suyas relacions con o Gubierno britanico y con as atras nacions aliatas. Asinas, a Francia Libre teneba o suyo Banco Nacional, o suyo Diario Oficial u mesmo as suyas [[Condecoración militar|condecoracions]]: en octubre de 1940 o cheneral de Gaulle establió en [[Brazzaville]] a dita ''[[Ordre de la Libération]]'' ta fer honor a los ditos ''[[companyers d'a liberación]] (''Compagnons de la Libération'' en francés). Tamién s'establioron arredol d'o mundo ''Comités de franceses libres'' ta vinclar a los franceses que viviban en atros puestos con a Francia Libre y ta fer-los convertir-se en grupos de presión en favor d'a causa d'a Francia Libre. Mientres, se condenó en [[contumacia]] en Francia a de Gaulle a cuatre anyadas de [[presón]] y a la perdua d'a suya nacionalidat francesa; y o [[2 d'agosto]] de [[1940]] un tribunal militar francés lo condenó, tamién en contumacia, a [[pena de muerte]], degradaciónmilitar y confiscación d'os suyos biens muebles y inmuebles por ''[[traidoría]], atentato contra la seguridat exterior d'o estato y deserción a l'estranchero en tiempo de guerra dende un territorio en estato de guerra''. En o [[Reino Uniu]], de Gaulle teneba l'aduya no nomás de [[Winston Churchill]] y d'o Gubierno britanico, sino tamién d'o Parlamento, d'a prensa y d'a opinión publica britanica, que paraban cuenta que de Gaulle heba estato chunto a los britanicos en os suyos piors momentos, cuan l'amenaza alemana yera mes gran. Iste refirme britanico (y tamién d'a opinión publica estausunidense) se convertió en un important activo d'a Francia Libre cuan aparicioron dimpués tensions con os Gubiernos britanico y estausunidense. Dende o punto d'anvista d'os territorios colonials franceses, a Francia Libre obtenió o refirme de cuantos territorios, a sobén en [[Africa]], en adhibir-se-ie o gubernador [[Félix Éboué]] o [[28 d'agosto]] de 1940: [[Chad]], [[Republica d'o Congo|Congo]] y [[Camerún]], estando conquiesto o [[Gabón]] en noviembre de 1940. Dende ixos territorios partioron tropas francesas enta o norte, enta [[Libia]], ta partecipar chunto a lo [[VIII Exercito (Reino Uniu)|VIII Exercito britanico]] en a luita contra l'[[Exercito italiano]] y o ''[[Deutsches Afrika Korps]]'' d'[[Erwin Rommel]]. En o frent politico, o [[24 de setiembre]] de [[1941]] de Gaulle establió o [[Comité Nacional Francés]], y en [[1941]]-[[1942]] se bi adhibioron a mayor parte d'as organizacions d'a [[Resistencia francesa]] por os contactos feitos por o coronel Passy, [[Pierre Brossolette]] y [[Jean Moulin]]. Asinas, y como consecuencia, o [[13 de chulio]] de [[1942]] o Comité Nacional Francés fació a proposa de cambiar oficialment o nombre de ''Francia Libre'' enta ''Francia Combatient'', ta dar asinas cabida a las organizacions d'a Resistencia. Cal parar uenta, sindembargo, que cuantas organizacions d'a Resistencia con ideolochía d'ezquierdas no se bi adhibioron, a lo menos inicialment, en considerar que ideyolochicament o cheneral Charles de Gaulle yera prou amanato a l'''[[Action Française]]'', ni tampoco bellos grupos de resistents d'ideolochía de dreita, que u bien continaban pensando que o mariscal [[Philippe Pétain]] podeba liderar una renovación en Francia y que no yera colaboracionista, u bien que desconfiaban de de Gaulle y prefereban tener os suyos contactos dreitament con os servicios secretos britanicos. En ixe inte, de Gaulle tentaba de lograr a continidat de Francia, estando un inicio l'alcuerdo sinyato con o Gubierno britanico o [[7 d'agosto]] de 1940, seguntes o cual o [[Reino Uniu]] aceptaba mantener a integridat de toz os territorios franceses y asegurar a "restauración integral d'a independencia y d'a grandaria (''grandeur'') de Francia" en rematar a guerra. O Gubierno britanico financiaba tamién as actividaz d'a Francia Libre, encara que de Gaulle fació que ixo no fuese un gasto, sino un abance financiero a tornar en o futuro, ta no comprometer a independencia d'a Francia Libre. Tamién apareixioron momentos de tensión con os britanicos y dimpués con os estausunidenses cuan en aviento de [[1941]] os [[Estaus Unius]] dentroron en a guerra, tensions que recordaban l'[[anglofobia]] manifestata por de Gaulle mientres os [[anyos 1920]] y d'os [[anyos 1930]]. Ixas tensions, que existioron con [[Winston Churchill]], o primer ministro britanico, fuoron d'una gravedat mes gran con [[Franklin Delano Roosevelt]], o president estausunidense. Roosevelt, encara que yera [[Francofilia|francofilo]], teneba muita decepción en haber-se esvoldregato Francia en chunio de 1940 mientres a [[batalla de Francia]], y tamién por os alcuerdos de colaboración d'a [[Francia de Vichèi]] con o [[Tercer Reich]]. Antiparte, en os Estaus Unius bi heba un important nuclio de franceses que no yeran partidarios de de Gaulle y que describiron a suya personalidat a Roosevelt como a personalidat d'un chicot aprendiz de dictador. Si amás paramos cuenta de l'actitud d'o cheneral de Gaulle d'esfensa intensiva d'os intreses de Francia, y d'os informes de l'ambachador estausunidense en a Francia de Vichèi, con simpatías por Pétain, se puet veyer que l'imachen de de Gaulle no yera muit buena en os ambients politicos estausunidenses amanatos a la Presidencia. Tamién l'actitud d'os estausunidenses yera desfavorable a la continidat d'o sistema colonial, y de Gaulle yera un firme defensor de l'Imperio colonial francés. En ixas condicions, o Gubierno estausunidenses yera partidario de fer convertir-se a Francia en una nación mas feble y o suyo plan inicial ta deixar o territorio francés reconquiesto en mans d'un ''[[Allied Military Government of Occupied Territories]]'' (AMGOT) cuan s reconquiriese en [[1944]], en ye una consecuencia. === A reconquiesta d'as colonias francesas y d'a metropoli === ==== Africa d'o Norte ==== {{Articlo principal|Operación Torch}} Cuan o [[8 de noviembre]] de [[1942]], con a dita ''[[Operación Torch]]'' tropas de l'[[Exercito estausunidense]] y de l'[[Exercito britanico]] desembarcoron en [[Africa d'o Norte]] ta conquerir as colonias de [[Marruecos]], [[Alcheria]] y [[Túniz]], debito a las presions estausunidenses as tropas d'a Francia Libre no parteciporon en os desembarcos. Encara que as tropas d'a [[Francia de Vichèi]] luitoron activament contra las tropas aliatas que i desembarcoron, o Gubierno estausunidense prencipió conversas con l'almirant [[François Darlan]], uno d'os prencipals representants d'o Gubierno de Vichèi que en ixe inte se trobaba en [[Alcher]]. Cuan l'almirant fue asasinato en represalia por a suya politica de colaboracionismo por un choven militant gaullista, encara preboron os estausunidenses de contactar con o cheneral [[Henri Giraud]], tentando d'estblir un contrapeso a lo cheneral de Gaulle. Sindembargo, de Gaulle plegó a Alcher en mayo de [[1943]] y desactivó a escape a Giraud creyando de conchunto con iste zaguer o ''[[Comité Français de la Libération Nationale]]'' (CFLN) prenendo amás o suyo control. En ixas condicions, os estausunidenses rematoron por acceptar a presencia de de Gaulle. ==== Normandía y Francia ==== {{Articlo principal||||Operación Torch|Desembarco en Normandía|Liberación de París}} == Gubierno provisional == == IV Republica == == V Republica == == Vinclos externos == {{commonsart|Charles de Gaulle}} == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Gaulle, Charles de}} [[Categoría:Militars de Francia d'a Primera Guerra Mundial]] [[Categoría:Militars de Francia d'a Segunda Guerra Mundial]] [[Categoría:Muertos en Colombey-les-Deux-Églises]] [[Categoría:Naixius de Lille]] [[Categoría:Politicos de Francia d'a Segunda Guerra Mundial]] [[Categoría:Presidents de Francia]] [[Categoría:Primers ministros de Francia]] [[Categoría:1890 (naixencias)]] [[Categoría:1970 (muertes)]] 5q58br9ekeasqy183sr7fqthpbgj50f 2480158 2480086 2026-09-30T21:59:50Z RenatoGar 80073 2480158 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha d'autoridat | nombre = Charles de Gaulle | imachen = De Gaulle-OWI.jpg | grandaria = 250px | pietimachen = O cheneral Charles de Gaulle, president de Francia | cargo = 18.º [[President d'a Republica Francesa]] | prencipio = [[8 de chinero]] de [[1959]] | fin = [[28 d'abril]] de [[1969]] | primerministro = [[Maurice Couve de Murville]] (1968-1969)<br />[[Georges Pompidou]] (1962-1968)<br />[[Michel Debré]] (1959-1961) | predecesor = [[René Coty]] | succesor = [[Alain Poher]] (interino)<br />[[Georges Pompidou]] | escudo = Armoiries_république_française.svg‎ | cargo2=[[Coprencipe d'Andorra]] | escudo2=Coat of arms of Andorra.svg | cargo3 = Ministro d'Esfensa | prencipio3 = [[1 de chunio]] de [[1958]] | fin3 = [[8 de chinero]] de [[1959]] | president3 = [[René Coty]] | primerministro3 = '''Charles de Gaulle''' | predecesor3 = [[Pierre de Chevigné]] | succesor3 = [[Pierre Guillaumat]] | cargo4 = [[Primer Ministro de Francia|Primer Ministro]] | prencipio4 = [[1 de chunio]] de [[1958]] | fin4 = [[8 de chinero]] de [[1959]] | president4 = [[René Coty]] | predecesor4 = [[Pierre Pflimlin]] | succesor4 = [[Michel Debré]] | cargo5 = President d'o Gubierno Provisional d'a Republica Francesa | prencipio5 = [[3 de chulio]] de [[1944]] | fin5 = [[20 de chinero]] de [[1946]] | predecesor5 = [[Félix Gouin]] | cargo6 = Líder d'as Fuerzas Armatas d'a [[Francia Libre]] | prencipio6 = [[18 de chunio]] de [[1940]] | fin6 = [[3 de chulio]] de [[1944]] | predecesor6 = [[Tercera Republica Francesa]] | succesor6 = [[Gubierno Provisional d'a Republica Francesa]] | calendatanaix = [[22 de noviembre]] de [[1890]] | puestonax = [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Lille]], [[Francia]] | calendatamuerte = [[9 de noviembre]] de [[1970]] | puestomuerte = [[Colombey-les-Deux-Églises]], [[Francia]] | partiu = [[Unión de Democratas por a Republica]] | conchuche = [[Yvonne de Gaulle]] | profesión = [[Militar]] | relichión = [[Ilesia catolica|Catolico]] | sinyal = Signature degaulle.png }} '''Charles de Gaulle''', naixito d'a ciudat de [[Lille]] ([[Norte (Francia)|Norte]], [[Norte-Paso de Calais]]) o [[22 de noviembre]] de [[1890]] y muerto o [[9 de noviembre]] de [[1970]] en [[Colombey-les-Deux-Églises]] ([[Alto Marne]]), estió un [[militar]] con rango de [[cheneral]] y un [[politico]] [[Francia|francés]], qui estió [[President d'a Republica Francesa]] dende o [[8 de chinero]] de [[1959]] dica o [[28 d'abril]] de [[1969]]. Mientres a [[Segunda Guerra Mundial]] estió o chefe d'una [[División (militar)|división]] [[Tanque|blindata]] y dimpués d'a redota d'os [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]] en a [[batalla de Francia]] y a proclamación d'a [[Francia de Vichèi]], se convertió en o chefe d'a [[Francia Libre]], dende o suyo exilio en [[Londres]], liderando a [[Resistencia francesa]] contra o [[Tercer Reich]] y continando a luita chunto a los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. Antiparte, antis d'a guerra ya heba estato uno d'os teoricos d'o emplego d'o [[tanque]] en os modernos campos de batalla aduyato por l'[[aviación militar]], encara que, ironicament, as suyas teorías no fuoron desarrollatas por os Aliaus occidentals sino por a ''[[Wehrmacht]]'' d'o [[Tercer Reich]] en a dita ''[[blitzkrieg]]''. En rematar a Segunda Guerra Mundial, de Gaulle estió chefe d'o Gubierno provisional dica la proclamación d'a [[IV Republica Francesa]], estando-ne uno d'os suyos prencipals líders politicos, encara que estió en [[1958]] o establidor d'a [[V Republica Francesa]]. == Os suyos oríchens familiars y os suyos estudios == [[Imachen:Maison natale de Charles de Gaulle, Lille.jpg|left|thumb|250px|O casa natal de Charles de Gaulle en [[Lille]].]] Charles de Gaulle yera naixito en una familia de tradición [[Catolicismo|catolica]] a on a suya rama paterna (os ''de Gaulle'') deciban estar descendients d'a chichota [[nobleza]] francesa, encara que os de Gaulle no amaneixen en garra repertorio u nobiliario, y que viviban en [[París]] dende meyatos d'o [[sieglo XVIII]]. A suya rama materna yera d'a rechión de [[Norte-Paso de Calais]], estando su [[güelo]] un industrial de [[Lille]], a on nació Charles de Gaulle o [[22 de noviembre]] de [[1890]]. O [[pai]] de Charles yera Henri de Gaulle, un profesor, y a suya mai Jeanne Maillot, y teneba tres chermans y una [[chermana]]. Encara que yeran catolicos, a suya familia yera de tradición [[Liberalismo|liberal]], vinculada a la [[III Republica Francesa]] y a las suyas institucions y de tradición ''[[dreyfusard]]''. Charles de Gaulle recibió amostranza en escuelas vinculadas a la [[Ilesia Catolica]], dica que en [[1905]], cuan a crisi entre a Ilesia Catolica y as institucions civils d'o Estato, marchó ta [[Belchica]] ta continar estudiando en establecimientos relichiosos d'ixe país. En [[1908]], Charles de Gaulle dentró en a [[Escuela Especial Militar de Saint-Cyr]], a on recibió a suya diplomatura como [[militar]] en [[1912]], estando destinato a [[Infantería]], en o [[33º Rechimiento d'Infantería (Francia)|33º Rechimiento d'Infantería]], que teneba os suyos [[cuartel]]s en a ciudat d'[[Arras]], en o [[Paso de Calais (departamento)|Paso de Calais]], un rechimiento mandato por [[Philippe Pétain]], que en ixe inte yera [[coronel]]. == Primera Guerra Mundial == [[Imachen:Fort de Douaumont - Vue générale.JPG|left|thumb|250px|Os repuis d'o [[fuerte de Douaumont]] en l'actualidat.]] En prencipiar a [[Primera Guerra Mundial]], Charles de Gaulle yera [[tinent]], y puyó a o ran de [[capitán]] en chinero de [[1915]].<ref name="Gaullisme14-18">{{fr}} [http://www.gaullisme.fr/cdg_14_18.htm ''Charles de Gaulle pendant la grande guerre''].</ref> Ya heba recibito una ferita de guerra en o [[chenullo]] mientres a suya primera acción de guerra, en [[Dinant]], o [[15 d'agosto]] de [[1914]], y recibió a suya segunda ferita de guerra en a [[man]] ezquierda o [[10 de marzo]] de [[1915]], mientres a [[batalla d'o Somme]], cuan ya s'heba encorporato a un nuevo destín en o [[33º Rechimiento d'Infantería (Francia)|33º Rechimiento d'Infantería]], en a rechión de [[Campanya-Ardenas]]. O [[2 de marzo]] de [[1916]] o suyo rechimiento fue destruito por os alemans mientres esfendeba o [[fuerte de Douaumont]], en [[Douaumont]], a man d'a fortificación francesa de [[Verdun]], mientres a [[batalla de Verdun]]. Ferito por os alemans a la [[bayoneta]] en a [[garra]] ezquierda, cayó [[presonero de guerra]] d'as tropas de l'[[Exercito alemán]]. En mirar d'eslampar, os alemans lo ninvioron a un puesto mas seguro. Asinas, fue ninviato a un campo de presoners de guerra en [[Ingolstadt]] ([[Bavera]]), a on os alemans ninviaban os oficials que heban prebato de fuyir. En ixe campo yeran tamién o futuro cheneral [[Georges Catroux]], l'aviador [[Roland Garros]], o periodista [[Rémy Roure]] y tamién o futuro mariscal sovietico [[Mikhail Tukhachevsky]]. De Gaulle encara tentó de fuyir atras 5 vegatas, sin d'exito. No tornó a Francia dica la suya liberación dimpués d'a sinyatura de l'[[armisticio de Compiègne]] l'[[11 de noviembre]] de [[1918]], encara que recibió a Cruz de Caballero d'a [[Lechión d'Honor]] y a ''[[Croix de guerre 1914-1918]]'' con estrela de bronce.<ref name="Gaullisme14-18"/> == Periodo d'entreguerras == [[Imachen:Battle of Niemen.jpg|left|thumb|250px|Tropas de l'[[Exercito polaco]] en posicions defensivas mientres a [[Guerra polaco-sovietica]].]] En rematar a guerra y estar liberato d'o suyo cautiverio, de Gaulle tornó a la suya carrera militar. Dende [[1919]] dica [[1921]] fue ninviato a [[Polonia]], un país que heba plegato a la suya independencia, fendo parte d'una mesión militar francesa ta aduyar a creyar o nuevo [[Exercito polaco]] mientres que luitaba contra l'[[Exercito Royo]] d'a [[Unión Sovietica]] en a [[Guerra polaco-sovietica]]. En ixe inte, pareix que Charles de Gaulle recibió influencias de l'ambient que i trobó, marcato por l'[[antisemitismo]] y o [[pogrom]]ismo, como recullen as cartas que ninvió a la suya familia:<ref>''Lettres, notes et carnets'', ed. Plon, 1980, tomo 2, p. 28. O sustantivo dezaga de ''d'innombrables'' lo retiró o editor d'a obra.</ref> {{Cita|Et au milieu de tout cela, d'innombrables […] détestés à mort de toutes les classes de la société, tous enrichis par la guerre dont ils ont profité sur le dos des Russes, des boches et des Polonais, et assez disposés à une révolution sociale où ils recueillaient beaucoup d'argent en échange de quelques mauvais coups.}} {{Cita|Y en meyo de tot ixo, os innombrables […] detestatos a muerte por todas as clases socials, toz els enriqueixitos por a guerra d'a cual han profitato a costa d'os rusos, d'os ''[[Alemanya|boches]]'' y d'os polacos, y prou dispuestos a una revolución social en a cual culliran muitos diners cuentra recibir bels poquez trucazos.}} [[Imachen:Pomnik Charles'a de Gaulle'a w Warszawie.jpg|right|thumb|250px|Molimento a Charles de Gaulle en a ciudat de [[Varsovia]] ([[Polonia]]).]] En tornar de [[Polonia]], Charles de Gaulle fue destinato a dar cursos d'historia en a [[Escuela militar de Saint-Cyr]],<ref>{{fr}} Cheneral Beaufre: ''Le drame de 1940'', éd. Plon, 1965, p. 31, a on diz ''En Histoire, le capitaine de Gaulle, jeune, élégant, avec de hautes bottes jaunes, des culottes collantes et une tenue bleu pastel, plein de dignité déjà, nous explicuait en langage noble Richelieu, Mazarin et le traité de Westphalie...''.</ref> antis de dentrar en [[1922]] en a Escuela Superior d'a Guerra. En ixe inte, Charles de Gaulle casó con [[Yvonne Vendroux]] o [[7 d'abril]] de [[1921]], con qui tenió tres fillos: [[Philippe de Gaulle]], naixito en [[1921]], [[Élisabeth de Gaulle]], naixita en [[1924]], y [[Anne de Gaulle]], naixita en [[1928]]. En [[1925]] fue destinato a o Estato Mayor d'o [[Philippe Pétain|mariscal Pétain]], vicepresident d'o Consello Cheneral d'a Guerra, y en [[1927]] fue destinato a mandar un [[batallón]] de cazataires en [[Trier]], en o territorio de l'[[Alemanya de Weimar]] ocupato por os franceses. En [[1929]] y dica [[1931]] fue destinato a l'[[Orient Meyo]], a o protectorau francés de [[Siria]], residindo en a ciudat de [[Beirut]] (hue a [[Capital (politica)|capital]] d'o [[Liban]]) con a suya familia, dica tornar a [[París]] destinato a la Secretaría Cheneral d'a Esfensa Nacional. En ixe inte, Charles de Gaulle publicó as suyas teorías sobre l'arte d'a guerra y d'a escencia militar, dividitas en cuatre libros: ''La Discorde chez l'ennemi'' ([[1924]]), ''Le Fil de l'épée'' ([[1932]]), ''Vers l'armée de métier'' ([[1934]]) y ''La France et son armée'' ([[1938]]). En istas obras feba reflexions sobre os cambios en a guerra provocatos por l'aparición d'armas nuevas (o [[tanque]] y l'[[avión]]). Asinas, creyeba que encara que yera important disposar en Francia de [[Fortificación|fortificacions]] estaticas ta a esfensa d'o suyo territorio, tamién yera important disponer, como deciba [[Jean-Baptiste Eugène Estienne]] (considerato o pai de l'arma blindata francesa) d'un cuerpo poderoso de [[Tanque|carros de combate]] ta unir a capacidat de disparo (u potencia de fuego) con a movilidat, caracteristicas propias d'os [[Tanque|blindatos]], fendo posible asinas a creyación d'una fuerza que podese fer penetracions en a retraguarda enemiga. Tamién consideraba que ta fer ixo posible calía contar no nomás con un Exercito formato por [[conscripción]], sino tamién con un continchent de soldatos profesionals altament cualificatos en estar a suya profesión a profesión de [[militar]], y no estar nomás a suya presencia en o Exercito limitata a un periodo curto de tiempo. Istas teorías no fuoron bien acullitas, encara que sí cuacoron a la extrema dreita nacionalista d'''[[Action Française]]'' (con elochios de personalidaz como [[Charles Maurras]] u [[Jacques Bainville]]) y a bels politicos de dreita preocupatos por a renaixencia d'o [[nacionalismo alemán]] en l'[[Alemanya de Weimar]] que ya se convertiba en o [[Tercer Reich]] d'[[Adolf Hitler]], como [[Paul Reynaud]] u [[Philippe Serre]]. [[Imachen:Tanks FT-17.jpg|left|thumb|250px|[[Tanque]]s ''[[Renault FT-17]]'' de fabricación francesa en servicio con l'[[Exercito polaco]] mientres a [[Guerra polaco-sovietica]], a on ye fácil que de Gaulle veyese o suyo papel militar en acción.]] Difuera de Francia, sindembargo, as teorías de de Gaulle fuoron analizatas por atros militars con ideyas similars: [[Basil Liddell Hart]] en o [[Reino Uniu]] y [[Heinz Guderian]] en [[Alemanya]], amás de [[Mikhail Tukhachevsky]] en a [[Unión Sovietica]], iste zaguero un antigo conoixito d'os suyos tiempos de presonero de guerra en Alemanya. Isto estió muit important, en confirmar a Guderian en a vía que yera explorando ya d'antis mas, encara que Guderian (o creyador d'a fuerza blindata d'a ''[[Wehrmacht]]'' alemana) adhibiba una cuestión important a la suya teoría d'a ''[[blitzkrieg]]'', a participación decisiva de l'[[aviación militar]] con papel prencipal, y no nomás subordinato como pensaba de Gaulle. En Francia, os dirichents militars d'o país confiaban en as posibilidaz defensivas d'a ''[[Linia Maginot]]'', construita en a muga franco-alemana, y en una guerra de posicions estaticas, y unatro militar francés que preconizaba ideyas parellanas yera o coronel [[Émile Mayer]], amigo de de Gaulle. [[Imachen:CarteLigneMaginot.png|right|thumb|250px|Mapa d'as fortificacions d'a [[Linia Maginot]] construitas ta una esfensa estatica d'o territorio francés, en contra d'as ideyas de de Gaulle.]] Charles de Gaulle, que yera d'ideyas monarquicas y muit conservadoras y contrario a o sistema parlamentario d'o suyo país, encara que como militar que yera no lo deciba ubiertament, fació a suya primera conferencia publica en [[1934]] en a [[Sorbona]] de [[París]], vinculau a o grupo ''Fustel de Coulanges'', que a la vegata feba parte d'os cerclos amanatos a l'''[[Action Française]]''. Sindembargo, istas influencias conservadoras yeran mediatizatas y matisatas por atras cuestions: uno d'os suyos mayestros yera o coronel [[Émile Mayer|Mayer]], d'orichen [[Chudieus|chudieu]]; as influencias en de Gaulle d'a obra de [[Charles Péguy]], militant d'ezquierdas encara que d'ideyas catolicas, y as influencias d'[[Henri Bergson]], tamién d'orichen chudieu. Asinas, de Gaulle tamién teneba relación con grupos cristianos partidarios d'o [[Frent Popular (Francia)|Frent Popular]] y d'a intervención en a [[Guerra Civil espanyola]] chunto a o rechimen [[Segunda Republica Espanyola|republicano]] contra os sublevatos [[Franquismo|franquistas]], que amás no cal oblidar que yeran Aliaus d'a [[Italia]] [[Faixismo|faixista]] de [[Benito Mussolini|Mussolini]] y d'o [[Tercer Reich]] d'[[Adolf Hitler]], y que yeran istos os enemigos prencipals de Francia y contra los cuals se preparaba Francia ta esfender-sen en una guerra. En cualsiquier caso, [[Léon Blum]] heba manifestato a suya hostilidat contra as ideyas de Charles de Gaulle en tres articlos publicatos en o diario socialista ''[[Le Populaire]]'', en temer que ixe exercito profesional preconizato por de Gaulle se destinase a luitar contra o mesmo pueblo francés, como en o caso d'as [[bada]]s. Y, seguntes amanix en una carta ninviata por de Gaulle a [[Paul Reynaud]] en [[1935]], yera ixo mesmo en o que pensaba de Gaulle. Antiparte, as obras de de Gaulle recibiban l'aplauso de l'''[[Action Française]]''. En [[1937]], Charles de Gaulle puyó a o ran de [[coronel]], destinato en [[Mez]] a mandar un [[rechimiento]] blindato, baixo d'as órdens d'o cheneral [[Charles Delestraint]], a on se trobaba destinato en prencipar a [[Segunda Guerra Mundial]]. == Segunda Guerra Mundial == {{Articlo principal|Segunda Guerra Mundial}} [[Imachen:Bundesarchiv Bild 101I-012-0035-11A, Polen, Panzer I und Infanterie.jpg|right|thumb|250px|[[Tanque]]s ''[[Panzer I]]'' d'a ''[[Wehrmacht]]'' dentrando en territorio polaco mientres a [[invasión de Polonia en 1939]] por os alemans.]] En prencipiar a [[Segunda Guerra Mundial]], o coronel Charles de Gaulle continaba asinas destinato en [[Mez]], a on vivió a ''[[Drôle de guerre]]'', en analizando dende luent a [[invasión de Polonia en 1939]] por a ''[[Wehrmacht]]''. Asinas, en chinero de [[1940]] ninvió a 80 personalidaz francesas (incluyindo-ie [[Léon Blum]] y [[Paul Reynaud]] y a os chenerals [[Maurice Gamelin]] y [[Maxime Weygand]]) un treballo teorico titulau ''L'Avènement de la force mécanique'' sobre as almostranzas d'ixa invasión de [[Polonia]] ta a esfensa de Francia, insistindo-ie en a necesidat d'establir una cooperación en o emplego en os campos de batalla d'o [[tanque]] y de l'[[avión]]. O [[27 de setiembre]] de [[1939]], o mesmo día d'a rendición de [[Varsovia]] a os alemans, [[Adolf Hitler|Hitler]] ordenó a elaboración d'un plan ta una acción militar en o [[Frent Occidental (Segunda Guerra Mundial)|Frent Occidental]], contra [[Francia]], [[Belchica]], [[Luxemburgo]] y os [[Países Baixos]], plan que se desembolicó con participación de [[Henning von Tresckow]], [[Günther Blumentritt]], [[Erich von Manstein]] y [[Gerd von Rundstedt]] y que remató en o dito ''[[Plan Manstein]]'', encara que en realidat yera una versión modificata d'o plan preparato por von Manstein.<ref>{{es}} Lozano, Álvaro: ''Kursk, 1943. La batalla decisiva''. Editorial Alabar, [[Sant Andreu de Llavaneres]], 1ª edición, febrero de [[2008]]. {{ISBN|978-84-96829-60-2}}, pachina 86.</ref> Iste plan se convertió en una acción militar efectiva o [[10 de mayo]] de [[1940]], cuan prencipió a dita [[batalla de Francia]]. === A batalla de Francia === {{Articlo principal|batalla de Francia}} [[Imachen:Bundesarchiv Bild 101I-127-0369-21, Im Westen, zerstörter französischer Panzer Char B1.jpg|left|thumb|250px|Carro de combate francés modelo [[Tanque B1|B1]] albandonato o [[14 de mayo]] de [[1940]] en o sector de [[Namur]], en [[Belchica]].]] Tres días antis de prencipiar l'ataque alemán, se comunicó a o coronel Charles de Gaulle que iba a estar nombrato Comandant en Cabo d'a [[4ª División Blindata de Reserva]], que alavez yera amás gran unidat blindata de l'[[Exercito francés]], formata por 364 [[Carro de combate|carros de combate]]. De Gaulle en prenió o mando l'[[11 de mayo]] de [[1940]], y se li ordenó retardar l'abance alemán en a comarca de [[Laon]], premitiendo asinas que o [[6º Exercito (Francia)|6º Exercito francés]] recient creyato prenese posicions ta evitar una penetración alemana enta [[París]]. Encara que a división que mandaba yera encara organizata a meyas y en proceso de rematar a suya formación y encara que no heba operato mai como una fuerza militar conchunta, de Gaulle organizó o [[17 de mayo]] un contrataque en dirección a la localidat de [[Montcornet]], en una d'as pocas vegatas en que tropas francesas facioron reblar a tropas alemanas mientres a batalla de Francia. L'ataque tenió exito, encara que nomás contaba ta fer-lo con alto u baixo 80 tanques d'o total teorico d'a unidat, en no haber-ie plegato encara a totalidat d'a fuerza d'a división. Antiparte, en no recibir garra aduya d'as unidaz mugants, a 4ª División Blindata de Reserva fue obligata a tornar cuan plegoron refuerzos alemans. Poco dimpués, cuan plegoron mas medios d'a División, tornoron a atacar con arredol de 150 carros de combate, encara que cuan plegoron a los suyos obchectivos habioron de tornar, en intervenir mas refuerzos d'[[aviación]] (''[[Luftwaffe (Wehrmacht)|Luftwaffe]]'') y [[artillería]] alemans. [[Imachen:Bundesarchiv Bild 146-1981-060-03, Frankreich, Infanterie auf dem Marsch.jpg|right|thumb|250px|[[Infantería]] d'a ''[[Wehrmacht]]'' alemanmientras a [[batalla de Francia]].]] O [[28 de mayo]], a 4ª División Blindata de Reserva, luego d'un viache de 200 [[km]] tornó a atacar a los alemans, ista vegata en o sector d'[[Abbeville]], fendo arredol de 400 presoners a los alemans. O [[6 de chunio]] de 1940, [[Paul Reynaud]], que en ixe inte yera [[Primer Ministro de Francia]], clamó a de Gaulle a la capital, ta que ocupase un cargo de [[subsecretaire]] en o suyo Gubierno, concretament o puesto de subsecretaire d'a Guerra y d'a Esfensa Nacional. Charles de Gaulle albandonaba asinas a hierarquía militar ta dentrar en a [[politica]], estando a suya misión la de coordinar-se con o [[Reino Uniu]] ta a continación d'a guerra. Asinas, o día [[8 de chunio]] se reunió con [[Winston Churchill]], a qui tentó de convencer ta que os britanicos ninviasen mas tropas (incluyindo-ie avions d'a ''[[Royal Air Force]]'') a la luita en Francia, encara que os britanicos, que ya prencipiaban a pensar en a esfensa d'o suyo propio territorio, no lo facioron. O [[10 de chunio]], de Gaulle albandonó [[París]], declarata por os franceses [[ciudat ubierta]], partecipando poco dimpués en a dita [[Conferencia de Briare]], a on os britanicos miroron de convencer a los franceses de continar con a guerra, postura compartita por Charles de Gaulle, que fue luego ninviato a [[Londres]]. Cuan tornó d'ixa misión a [[Bordeus]] (que s'heba convertito en a [[Capital (politica)|capital]] francesa en albandonar-se París a los alemans), o [[16 de chunio]], tenió conoixencia d'a dimisión de [[Paul Reynaud]], substituyiu por o mariscal [[Philippe Pétain]], qui heba demandato un [[armisticio]] a los alemans. Antiparte, lochicament, de Gaulle ya no feba parte d'o Gubierno. === A Crida d'o 18 de chunio de 1940 === {{Articlo principal|Crida d'o 18 de chunio de 1940}} [[Imachen:De Gaulle - à tous les Français.jpg|right|200px|thumb|Cartel que se pegó en as parez de Londres, que gosa confundir-se con o texto d'a Crida d'o 18 de chunio.]] En veyer a situación, Charles de Gaulle marchó en uno d'os zaguers transportes que albandonaban Francia enta lo [[Reino Uniu]], chunto a d'atros franceses a qui no lis cuacaba guaire ni mica a petición de sinyatura d'un [[armisticio]] con os alemans, que estió a primera mesura de gubierno de [[Philippe Pétain]], encara que iste armisticio no se sinyó dica o día [[22 de chunio]] (ye o dito [[armisticio d'o 22 de chunio de 1940]]). En plegar en as [[islas britanicas]], de Gaulle dició que miraba de dirichir-se por radio a la población francesa, ta fer una crida a la resistencia contra os alemans y a continar a luita. O Gubierno britanico heba propuesto de fer una crida a la resistencia a [[Georges Mandel]], qui yera ministro de l'Interior de Francia, pero estió de Gaulle qui marchó enta Londres y no Mandel. De Gaulle fació una propuesta de discurso que discutioron os miembros d'o Gabinet britanico, estando [[Edward Frederick Lindley Wood]] (''Lord Halifax''), uno d'os prencipals representants d'a politica de contemporización con o [[Tercer Reich]] anterior a la guerra, o prencipal representant d'a oposición a l'emisión d'o discurso por Charles de Gaulle, decindo que calía asperar ta veyer si Pétain sinyaba l'armisticio con os alemans. Estió [[Winston Churchill]] (qui ya s'heba oposato a la contemporización con a politica expansionista alemana antis d'a guerra) qui ufrió a suya aduya y en zaguerías, o [[18 de chunio]] de Gaulle se dirichió a los franceses por medio d'a emisora ''[[Radio Londres]]'', d'a [[BBC]], en a dita ''[[Crida d'o 18 de chunio de 1940]]'', uno d'os suyos mas conoixitos discursos. A suya alocución s'ascuitó en territorio francés a las 19 h, y hue no se conserva garra rechistro sonoro d'ixa emisión (sí se conserva o suyo discurso radiato d'o 22 de chunio, un discurso diferent encara que a sobén se confunde). === A Francia Libre === {{Articlo principal|Francia Libre}} Dende ixe inte, Charles de Gaulle s'adedicó, dende o suyo exilio en Londres, a devantar un estructura politica y militar dita [[Francia Libre]], no tanto ta continar a luit contra os alemans como adedicata a lograr a supervivencia de [[Francia]] chunto a los [[Aliaus (Segunda Guerra Mundial)|Aliaus]]. As suyas perspectivas no yeran pas asinas de creyar unas tropas ta meter-las a disposición d'os Aliaus en a guerra, sino de creyar un estato con os suyos atributos de sobiranía y de lechitimitat, incluyindo-ie o control d'a lo menos parte d'o suyo territorio. Por ixo miraba de encorporar os territorios d'as [[colonias de Francia]], que no yeran ocupatas por as tropas alemanas, convertindo-se asinas istos territorios en a plataforma u base ta la reconquiesta d'a Francia metropolitana. Asinas, dende o verano de [[1940]], con nomás una chicota colla de voluntarios (bel uns d'istos voluntarios yeran [[Aragón|aragoneses]] u d'atros puestos d'[[Espanya]], antigos combatients de l'[[Exercito Popular republicano]] mientres a [[Guerra Civil espanyola]]), s'establioron una [[Armata]] ([[Armata d'a Francia Libre]], ''Forces Navales Françaises Libres'' u FNFL en [[Idioma francés|francés]]), una [[Aviación militar]] ([[Fuerzas Aerias d'a Francia Libre]], ''Forces Aériennes Françaises Libres'' u FAFL) y un [[Exercito]] ([[Fuerzas d'a Francia Libre]], ''Forces Françaises Libres'' u FFL), amás d'un servicio d'información, [[espionache]] y [[contraespionache]], o ''[[Bureau Central de Renseignements et d'Action]]'' dirichito por [[André Dewavrin]], dito ''coronel Passy'', que prencipió a escape a fer operacions en o territorio metropolitano francés en coordinación con a [[Resistencia francesa]] (a on tamién parteciporon cuantos aragoneses). Antiparte, l'almirant [[Émile Muselier]], en honor a su [[pai]], que yera naixito de [[Lorena (Francia)|Lorena]], fació a proposa d'adoptar como simbolo d'a Francia Libre a dita [[Cruz de Lorena]]. O churista francés [[René Cassin]] definió os fundamentos politicos d'a Francia Libre y as suyas relacions con o Gubierno britanico y con as atras nacions aliatas. Asinas, a Francia Libre teneba o suyo Banco Nacional, o suyo Diario Oficial u mesmo as suyas [[Condecoración militar|condecoracions]]: en octubre de 1940 o cheneral de Gaulle establió en [[Brazzaville]] a dita ''[[Ordre de la Libération]]'' ta fer honor a los ditos ''[[companyers d'a liberación]] (''Compagnons de la Libération'' en francés). Tamién s'establioron arredol d'o mundo ''Comités de franceses libres'' ta vincular a los franceses que viviban en atros puestos con a Francia Libre y ta fer-los convertir-se en grupos de presión en favor d'a causa d'a Francia Libre. Mientres, se condenó en [[contumacia]] en Francia a de Gaulle a cuatre anyadas de [[presón]] y a la perdua d'a suya nacionalidat francesa; y o [[2 d'agosto]] de [[1940]] un tribunal militar francés lo condenó, tamién en contumacia, a [[pena de muerte]], degradaciónmilitar y confiscación d'os suyos biens muebles y inmuebles por ''[[traidoría]], atentato contra la seguridat exterior d'o estato y deserción a l'estranchero en tiempo de guerra dende un territorio en estato de guerra''. En o [[Reino Uniu]], de Gaulle teneba l'aduya no nomás de [[Winston Churchill]] y d'o Gubierno britanico, sino tamién d'o Parlamento, d'a prensa y d'a opinión publica britanica, que paraban cuenta que de Gaulle heba estato chunto a los britanicos en os suyos piors momentos, cuan l'amenaza alemana yera mes gran. Iste refirme britanico (y tamién d'a opinión publica estausunidense) se convertió en un important activo d'a Francia Libre cuan aparicioron dimpués tensions con os Gubiernos britanico y estausunidense. Dende o punto d'anvista d'os territorios colonials franceses, a Francia Libre obtenió o refirme de cuantos territorios, a sobén en [[Africa]], en adhibir-se-ie o gubernador [[Félix Éboué]] o [[28 d'agosto]] de 1940: [[Chad]], [[Republica d'o Congo|Congo]] y [[Camerún]], estando conquiesto o [[Gabón]] en noviembre de 1940. Dende ixos territorios partioron tropas francesas enta o norte, enta [[Libia]], ta partecipar chunto a lo [[VIII Exercito (Reino Uniu)|VIII Exercito britanico]] en a luita contra l'[[Exercito italiano]] y o ''[[Deutsches Afrika Korps]]'' d'[[Erwin Rommel]]. En o frent politico, o [[24 de setiembre]] de [[1941]] de Gaulle establió o [[Comité Nacional Francés]], y en [[1941]]-[[1942]] se bi adhibioron a mayor parte d'as organizacions d'a [[Resistencia francesa]] por os contactos feitos por o coronel Passy, [[Pierre Brossolette]] y [[Jean Moulin]]. Asinas, y como consecuencia, o [[13 de chulio]] de [[1942]] o Comité Nacional Francés fació a proposa de cambiar oficialment o nombre de ''Francia Libre'' enta ''Francia Combatient'', ta dar asinas cabida a las organizacions d'a Resistencia. Cal parar uenta, sindembargo, que cuantas organizacions d'a Resistencia con ideolochía d'ezquierdas no se bi adhibioron, a lo menos inicialment, en considerar que ideyolochicament o cheneral Charles de Gaulle yera prou amanato a l'''[[Action Française]]'', ni tampoco bellos grupos de resistents d'ideolochía de dreita, que u bien continaban pensando que o mariscal [[Philippe Pétain]] podeba liderar una renovación en Francia y que no yera colaboracionista, u bien que desconfiaban de de Gaulle y prefereban tener os suyos contactos dreitament con os servicios secretos britanicos. En ixe inte, de Gaulle tentaba de lograr a continidat de Francia, estando un inicio l'alcuerdo sinyato con o Gubierno britanico o [[7 d'agosto]] de 1940, seguntes o cual o [[Reino Uniu]] aceptaba mantener a integridat de toz os territorios franceses y asegurar a "restauración integral d'a independencia y d'a grandaria (''grandeur'') de Francia" en rematar a guerra. O Gubierno britanico financiaba tamién as actividaz d'a Francia Libre, encara que de Gaulle fació que ixo no fuese un gasto, sino un abance financiero a tornar en o futuro, ta no comprometer a independencia d'a Francia Libre. Tamién apareixioron momentos de tensión con os britanicos y dimpués con os estausunidenses cuan en aviento de [[1941]] os [[Estaus Unius]] dentroron en a guerra, tensions que recordaban l'[[anglofobia]] manifestata por de Gaulle mientres os [[anyos 1920]] y d'os [[anyos 1930]]. Ixas tensions, que existioron con [[Winston Churchill]], o primer ministro britanico, fuoron d'una gravedat mes gran con [[Franklin Delano Roosevelt]], o president estausunidense. Roosevelt, encara que yera [[Francofilia|francofilo]], teneba muita decepción en haber-se esvoldregato Francia en chunio de 1940 mientres a [[batalla de Francia]], y tamién por os alcuerdos de colaboración d'a [[Francia de Vichèi]] con o [[Tercer Reich]]. Antiparte, en os Estaus Unius bi heba un important nuclio de franceses que no yeran partidarios de de Gaulle y que describiron a suya personalidat a Roosevelt como a personalidat d'un chicot aprendiz de dictador. Si amás paramos cuenta de l'actitud d'o cheneral de Gaulle d'esfensa intensiva d'os intreses de Francia, y d'os informes de l'ambachador estausunidense en a Francia de Vichèi, con simpatías por Pétain, se puet veyer que l'imachen de de Gaulle no yera muit buena en os ambients politicos estausunidenses amanatos a la Presidencia. Tamién l'actitud d'os estausunidenses yera desfavorable a la continidat d'o sistema colonial, y de Gaulle yera un firme defensor de l'Imperio colonial francés. En ixas condicions, o Gubierno estausunidenses yera partidario de fer convertir-se a Francia en una nación mas feble y o suyo plan inicial ta deixar o territorio francés reconquiesto en mans d'un ''[[Allied Military Government of Occupied Territories]]'' (AMGOT) cuan s reconquiriese en [[1944]], en ye una consecuencia. === A reconquiesta d'as colonias francesas y d'a metropoli === ==== Africa d'o Norte ==== {{Articlo principal|Operación Torch}} Cuan o [[8 de noviembre]] de [[1942]], con a dita ''[[Operación Torch]]'' tropas de l'[[Exercito estausunidense]] y de l'[[Exercito britanico]] desembarcoron en [[Africa d'o Norte]] ta conquerir as colonias de [[Marruecos]], [[Alcheria]] y [[Túniz]], debito a las presions estausunidenses as tropas d'a Francia Libre no parteciporon en os desembarcos. Encara que as tropas d'a [[Francia de Vichèi]] luitoron activament contra las tropas aliatas que i desembarcoron, o Gubierno estausunidense prencipió conversas con l'almirant [[François Darlan]], uno d'os prencipals representants d'o Gubierno de Vichèi que en ixe inte se trobaba en [[Alcher]]. Cuan l'almirant fue asasinato en represalia por a suya politica de colaboracionismo por un choven militant gaullista, encara preboron os estausunidenses de contactar con o cheneral [[Henri Giraud]], tentando d'estblir un contrapeso a lo cheneral de Gaulle. Sindembargo, de Gaulle plegó a Alcher en mayo de [[1943]] y desactivó a escape a Giraud creyando de conchunto con iste zaguer o ''[[Comité Français de la Libération Nationale]]'' (CFLN) prenendo amás o suyo control. En ixas condicions, os estausunidenses rematoron por acceptar a presencia de de Gaulle. ==== Normandía y Francia ==== {{Articlo principal||||Operación Torch|Desembarco en Normandía|Liberación de París}} == Gubierno provisional == == IV Republica == == V Republica == == Vinclos externos == {{commonsart|Charles de Gaulle}} == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Gaulle, Charles de}} [[Categoría:Militars de Francia d'a Primera Guerra Mundial]] [[Categoría:Militars de Francia d'a Segunda Guerra Mundial]] [[Categoría:Muertos en Colombey-les-Deux-Églises]] [[Categoría:Naixius de Lille]] [[Categoría:Politicos de Francia d'a Segunda Guerra Mundial]] [[Categoría:Presidents de Francia]] [[Categoría:Primers ministros de Francia]] [[Categoría:1890 (naixencias)]] [[Categoría:1970 (muertes)]] glztyh4p03qjm9kpo83pujyf04itnfc Transhumancia 0 28453 2480156 2472512 2026-09-30T21:59:12Z RenatoGar 80073 2480156 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} A '''transhumancia'''{{DACC}} ye una modalidat de [[ganadería]] en a que o [[bestiar]] y o [[pastor]] son en un puesto en hibierno y en un atro diferent en [[verano]], pasando por un sistema de camins oficials, repentido-se este ciclo totas las [[anyata]]s. Este termin s'aplica a l'[[apicultura]] si cambian las [[arna]]s d'un puesto a atro. A transhumancia ye tipica d'as cordeleras que bi ha en a zona mediterrania y arredol d'ella: [[Atlas]], [[cordelera Cantabrica]], [[sistema Iberico]], [[Pireneus]], [[Alpes]], [[Balcans]], [[Carpatos]], [[Tauro]], [[Zagros]], etcetera... En [[Guadalaviar]] ([[Sierra d'Albarracín]]) y [[Oncala]] ([[Provincia de Soria|Soria]]) bi ha museus d'a transhumancia. [[Imachen:Meseta herd.jpg|thumb|center|700px|Rabanyo de uellas.]] == Terminolochía d'a transhumancia en Aragón == [[Imachen:Portella de Rin de la Carrasca.jpg|thumb|Cabanyera de la Portella]] Os camins transhumants reciben a denominación de ''[[cabanyera]]s'' por a presencia de "[[capanas]]" en as dos versants d'os [[Pireneus]] y en cuasi tot Aragón y Navarra. En [[idioma catalán|catalán]] de [[catalán ribagorzano|Ribagorza]] se dicen ''carrerades'', en o [[País Valenciano]] y lugars de [[Gúdar-Chabalambre]] se dicen ''azagadores''. {{Cita|de necessidat han de passare caminando por los '''açagaderos''' del senyor Rey francos a los hombres y ganados caminantes o passantes de las ditas aldeas con franquezas del dito senyor Rey}} A nomenclatura oficial en Aragón ye d'orichen [[Idioma castellano|castellano]] y fue imposata en o [[sieglo XVIII]] dimpués d'a [[Guerra de Succesión Espanyola]] y aplicación d'os [[Decretos de Nueva Planta]]:<ref>[[Jose Luís Castán Esteban]] y [[Carlos Serrano Lacarra]]: ''La transhumancia en la España mediterranea, historia, antropología, medio natural, desarrollo rural''. CEDDAR.</ref> ''cañadas'', ''cordeles'', ''veredas'' y ''coladas''. Con tot y con ixo o termin ''cordel'' poderba estar d'orichen navarro, y tamién se conoix o termin ''Canyada''/''Canyata'' en os elementos romances de textos medievals d'Aragón en [[latín]] y en a toponimia (''[[Canyada Vellida]]''), pero talment no se refiera a camins d'o bestiar local y no especificament transhumant. En a terminolochía oficial d'orichen castellano una ''cañada'' ye de 90 [[vara castellana|varas castellanas]] d'amplura (uns 75 m), os ''cordeles'' d'uns 38 m, as ''veredas'' d'uns 20 m d'amplura, y una ''colada'' ye cualsiquier vía con menor amplura. En a [[Edat Meya]] d'a [[Comunidat de Teruel]] y [[comarcas churras]] i habió una corporación profesional de pastors transhumants dita ''cerraja'', y bi ha bels toponimos con ixa mesma radiz: ''cerrallosa'', ''cerrajosa'', etc... O [[ligallo]] de pastors de Teruel yera integrato en a ''cerraja''. == Rotas transhumants == [[Imachen:Principales vias pecuarias.png|250px|thumb|right|[[Cabanyera]]s d'a [[peninsula iberica]].]] As ''[[Cabanyera]]s'' d'o [[reino d'Aragón]] yeran 7: * [[Cabanyera de Cinco Villas]]. * [[Cabanyera d'Aísa]]. * [[Cabanyera de Vinyamala]]. * [[Cabanyera d'Ordesa]]. * [[Cabanyera ribagorzana]]. * [[Cabanyera de Moncayo]]. * [[Cabanyera d'Albarracín]]. En o ''barranco de Torrijos'' en [[Torreciella de Val Madriz]] pasaba l'hibierno parte d'o bestiar d'a [[val de Vio]]. En [[la Romana]] i heba casetas de pastors d'a [[Tramacastiella de Tena]]. Os pastors d'a val de [[Bielsa]] y parte d'os pastors d'a [[val de Chistau]] baixaban con o bestiar seguindo un camín paralelo a la [[Río Cinca|Cinca]], deixando a man ezquierda [[Macizo de Cotiella|Cotiella]] y [[Penya Montanyesa]] y pasando por [[l'Ainsa]], [[Nabal]], [[Balbastro]] y [[Monzón]], a on que a cabanyera s'uniba a atra cabanyera. Os pastors d'a [[val de Benás]] pasaban primero o [[coll de las Fadas]] y dimpués trescruzaban o [[macizo d'o Turbón]] por dos rotas alternativas: u por o [[puerto de la Muria]] u por o [[puerto de las Aras]]. A rota que pasa por [[la Muria]] baixa dimpués por a [[vall de Bardaixín]] y s'achuntaba amán de [[Campo (Uesca)|Campo]] con a rota que feban servir os pastors d'a [[val de Chistau]] que no baixaban por a Cinca. Dimpués a cabanyera puya ta [[Foradada d'o Toscar]], pasa por [[Troncedo]] y [[Graus]] (evitando o [[Sierra de Campanué|Campanué]]), [[Alins (la Litera)|Alins]] y plega ta [[Monzón]], a on que s'achunta con a rota que encomenzaba en a val de Bielsa. Esta rota la fan servir os pastors y bestiars de [[Campo (Uesca)|Campo]], [[Belveder]], [[vall de Bardaixín]], con 5.000 cabezas y los pastors y bestiars de [[Murillo de Llena]] y [[Secastiella]]. A rota que pasa por [[Puerto de las Aras|las Aras]] pasa dimpués por a [[Puebla de Roda]], [[lo Villar]], [[Salanova]], [[Chuseu]] y s'achunta con l'anterior. Os bestiars d'a [[val d'Arán]] pasaban por o [[puerto de Barradós]] y por o [[puerto de Vielha]] y plegaban enta [[Vilaller]], un poco mes abaixo s'achuntaban con os bestiars de [[Castanesa]]. A cabanyera comuna pasaba por [[Bonansa]], travesaba a [[sierra de Cis]], pasaba entre [[Caxigar]] y [[Castigaleu]], travesaba a [[sierra de Mont Gai]] cerca de [[Tolva]] y plegaba enta [[Estupinyán]], a on que se deseparaban en diferents rotas, una d'ellas enta [[Alfarràs]], por a plana d'Urchel, y atras por a Ribera d'a Cinca y de [[Litera]]. Os bestiars d'as vals de [[Val de Sarasaz|Sarasaz]] y [[Val de Roncal|Roncal]] pasaban l'hibierno en as [[Bardenas Reyals]]. A ''Cañada Real de los Roncaleses'' encomienza en [[Roncal]], pasa por [[Burgui]], o [[monesterio de Leire]], [[Xabier]], [[Cáseda]], [[Carcastiello]] y plega enta a [[Bardena]]. A ''Cañada de los Salacencos'' encomienza en o Mont Orhi, pasa por [[Escároz]], [[Ibilzeta]], [[Adoain]], [[Lumbier]], [[Gallipienzo]], [[Uxué]], y [[Moriello Freito]] unindo-se con a ''Cañada Real''. Os pastors d'a [[Ribera Navarra]] fan en verano tamién esta rota puyando ta os monts d'Urbasa y Andía dende [[Taust]], pasando por [[Falces]], [[Tafalla]], [[Larraga]] y [[Cirauqui]]. Os bestiars transhumants d'a [[sierra de Gúdar]] y [[Mayestrato]] pasaban l'hibierno en zonas costeras entre [[Castellón de la Plana]] y o [[delta d'Ebro]]. === A transhumancia en a sierra d'Albarracín === Ya en a Edat Meya cualques ganaders d'a Tierra d'Albarracín perteneixeban a esta Mesta, como se lei en un texto de [[1509]] cuan l'alcait de [[Huélamo]] ([[Serranía de Cuenca]]) imposaba [[asadura]]s a lo paso d'o bestiar por as ''veredas'': {{Cita|por sy an nombre de otros duennos de ganados y hermanos del honrado concejo de la mesta, que biven y moran en Villar del Cobo y an la cibdat de Santa María de Albarracín}} En [[1417]] alcuerdan ninviar un representant d'Albarracín, o procurador, a las reunions d'a [[Mesta]] castellana. A zaguers d'o [[sieglo XVIII]], en o reinato de [[Carlos II d'Espanya|Carlos II]] a Mesta d'Albarracín acordó de vincular-se institucionalment con a ''cuadrilla'' cuencana d'a Mesta Castellana. As ordinacions de [[1740]] indican que o suyo bestiar yera en a suya mayor parte transhumant enta o [[Reino de Valencia]], [[Rechión de Murcia|Murcia]] u la val d'Alcudia ([[provincia de Ciudad Real|Ciudad Real]]). Os bestiars transhumants d'a [[sierra d'Albarracín]] plegaban (y encara plegran) ta [[sierra Morena]] y feban servir o rete de cabanyeras (''Cañadas Reales'') d'a [[Mesta]] castellana. == Impacto medioambiental == Os dreitos que teneban os ganaders con bestiar transhumant causoron un gran [[impacto ambiental]] sobre a [[vechetación]] y o [[suelo]]. L'actividat ganadera d'os pastors transhumants ye responsable d'a gran [[desforestación]] d'o sector central d'a [[val d'Ebro]], Monegros incluitos, entre os sieglos XIV y XVI en os que creixió muito o [[delta d'Ebro]]. == Se veiga tamién == * [[Casa de Ganaders de Zaragoza]]. * [[Ligallo (ganadería)|Ligallo]]. == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Transhumancia|*]] tc3d19xitszt0o3h0jtn72z3fug3w40 Anarcosindicalismo 0 29448 2480092 2304591 2026-09-30T19:50:25Z RenatoGar 80073 2480092 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Anarchist flag.svg|thumb|200px|right|A color negra ye per l'[[anarquismo]], y a roya per o [[sindicalismo]].]] L''''anarcosindicalismo'''{{DACC}} ye una d'as brancas de l'[[anarquismo]] vinculada a lo [[movimiento obrero]] a traviés d'o [[sindicalismo]]. Ye un metodo d'organización y de luita d'os [[treballador]]s a traviés de [[sindicato]]s independients d'o poder politico. Ye lo resultato d'a sintesi de l'anarquismo y l'acción sindical revolucionaria. Ye diferent d'atros movimientos anarquistas en que lo suyo ambito d'actuación caracteristico (encara que no exclusivo) ye o mundo d'o [[treballo]], complementando-se con atras organizacions d'ideolochía parellana ta la consecución d'as fins soniatas. == Finalidat == O suyo obchectivo ye a conquiesta per parti d'os treballadors d'os meyos de producción y cambio y a reorganización d'a sociedat seguntes os [[Federalismo|prencipios federalistas]] y d'a [[democracia dreita]], autochestionando toz os tarabidatos socials y economicos per parti d'os mesmos treballadors. Ye per ixo que l'anarcosindicalismo ye radicalment diferent de cualsiquier atro modelo d'organización involuntaria u centralista, como o [[capitalismo]] y a [[estato|organizazión estatalista]] u estatismo. A ista ideya se la conoix como [[autochestión]]. == Prencipios y tacticas == Os suyos prencipios fundamentals son: o [[federación|federalismo]], l'[[autochestión]], l'[[acción dreita]], o [[refirme mutuo]], l'[[anticapitalismo]] y o [[internacionalismo]]. == Veyer tamién == * [[Anarquismo]]. * [[Sindicato]]. * [[Buenaventura Durruti]]. * [[CNT]]. == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Anarquismo]] [[Categoría:Sindicalismo]] g2k46ecb8hrhrfp3bk6e2qme9b61xl3 Lionel Barrymore 0 29594 2480130 2442781 2026-09-30T21:01:38Z RenatoGar 80073 2480130 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Lionel Barrymore |imachen = Lionel Barrymore in David Copperfield trailer 2.jpg |grandaria imachen = 250px |piet de foto = Lionel Barrymore en [[1935]] en a cinta ''[[David Copperfield (cinta de 1935)|David Copperfield]]. |nombre real = Lionel Herbert Blythe |calendata naiximiento = [[28 d'abril]] de [[1878]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Philadelphia (Pennsilvania)|Philadelphia]] ([[Pennsilvania]]) |calendata muerte = [[15 de noviembre]] de [[1954]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Beverly Hills (California)|Beverly Hills]] ([[California]]) |ocupación = [[Actor]], [[director cinematografico]] y [[guionista]] |pai = [[Maurice Barrymore]] |mai = [[Georgiana Drew]] |conchuche = [[Doris Rankin]] ([[1904]]-[[1923]])<br />[[Irene Fenwick]] ([[1923]]-[[1936]]) |fillos = |oscars= '''[[Oscar a o Millor Actor]]''':<br />-[[1931]]: por ''[[A Free Soul]]''.<ref name="3th Academy Awards 1931">{{en}} ''[https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1931 3th Academy Awards (1931)]'' en a pachina web de l'''Academia d'as Artes y as Ciencias Cinematograficas de Hollywood''.</ref> |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Lionel Barrymore''' ([[nombre artistico]] de '''Lionel Herbert Blythe''') estió un [[actor]], [[director cinematografico]] y [[guionista]] [[Estaus Unius|estausunidense]], naixiu lo [[28 d'abril]] de [[1878]] en [[Philadelphia (Pennsilvania)|Philadelphia]] ([[Pennsilvania]]) y muerto lo [[15 de noviembre]] de [[1954]] en [[Beverly Hills (California)|Beverly Hills]] ([[California]]).<ref>{{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000859/ Lionel Barrymore] en [[Internet Movie Database]].</ref> Activo en o mundo d'o [[teatro]] dende zaguerías d'os [[anyos 1890]] y en o mundo d'o [[cine estausunidense]] dende primerías d'os [[anyos 1900]], recibió cuantos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] mientres a suya carrera cinematografica, que no remató que dica los [[anyos 1950]]. Tenió una extensa y dilatada carrera cinematografica, con mas de 200 títols en o suyo treballo como actor, ixo sin parar cuenta d'as cintas en que estió director u guionista, d'a suya labor teatral u d'os suyos treballos en a [[Radio (medio de comunicación)|radio]]. D'entre a suya muit extensa carrera, se puet destacar as suyas interpretacions como actor en bellas cintas: ''[[Mata Hari (cinta de 1931)|Mata Hari]]'' ([[1931]], [[George Fitzmaurice]]), ''[[Dinner at Eight (cinta de 1933)|Dinner at Eight]]'' ([[1933]], [[George Cukor]]), ''[[You Can't Take It with You (cinta)|You Can't Take It with You]]'' ([[1938]], [[Frank Capra]]), ''[[Duel in the Sun (cinta)|Duel in the Sun]]'' ([[1946]], [[King Vidor]]), ''[[It's a Wonderful Life]]'' ([[1946]], [[Frank Capra]]) u ''[[Key Largo (cinta)|Key Largo]]'' ([[John Huston]]). Fa parte d'una familia prou vinculada a lo mundo do cine y d'o espectaclo, en estar [[chirmán]] d'os actors [[Ethel Barrymore|Ethel]] y [[John Barrymore]] y [[tío avuelo]] de l'actriz [[Drew Barrymore]]. De feito, la suya familia treballaba en o mundo d'a escena dende 1752.<ref>{{en}} Cameron Ship: [https://eds.p.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=1&sid=34fdfc6f-eda7-45a1-82dc-0685294b7cf5%40redis We Barrymores], en o ''[[Saturday Evening Post]], 19 d’agosto de 1950, p. 17.</ref> == Biografía == Lionel Barrymore yera fillo d'os actors teatrals [[Maurice Barrymore]] y [[Georgiana Drew]], consideraus coomo una d'as familias con mayor prestichio profesional en primerías d'o [[sieglo XX]].<ref>{{es}} ''Historia universal del cine''. [[Madrit]], [[Editorial Planeta]], 1982, p. 218. {{ISBN|84-7551-386-7}}.</ref> A mas, su mai yera chirmana de l'actor [[John Drew]]. Dende principios de sieglo Lionel treballaba activament en os escenarios, convertindo-se en un destacau actor en o mundo d'o [[teatro]] de [[Broadway]]. En [[1906]] marchó enta [[París]] t'adedicar-se a la [[pintura]] y albandonar o teatro, pero en tornar en Estaus Unius fació os suyos primers treballos en la naixient industria d'o cine, colaborando con [[D.W. Griffith]] en a-saber-los de [[curtometrache]]s, dica finals de 1914. Mientres os [[anyos 1920]] desembolicó una important carrera como actor en o [[cine mudo]] y en os [[anyos 1930]], en plegar o [[cine sonoro]], s'esècializó en papels de viello entranyable, encara que una mica protestón. Un eixemplo en ye una serie de cintas a on interpretaba a lo ''Dr. Gillespie''. En 1940 en ''[[It's a Wonderful Life]]'', dirichida por [[Frank Capra]], fació una destacada interpretación d'o malvau Mr. Potter, intepretación que l'''[[American Film Institute]]'' considera como una d'as mas destacadas interpretacions d'un malvau en o cine.<ref>{{en}} [https://www.afi.com/afis-100-years-100-heroes-villians/ ''AFI’s 100 YEARS…100 HEROES & VILLAINS'']. [[American Film Institute]].</ref> As zagueras 15 anyadas d'a suya vida las pasó en una [[cadiera de ruedas]] como consecuencia d'una cayida mientres lo rodache d'una cinta, pero ixo no estió obstaclo ta que continase a suya carrera como actor. == Premios == Lionel Barrymore recibió un [[premio Oscar]] a o [[Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] en [[1931]] por o suyo papel en a cinta ''[[A Free Soul]]'', de [[Clarence Brown]].<ref name="3th Academy Awards 1931">{{en}} ''[https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1931 3th Academy Awards (1931)]'' en a pachina web de l'''Academia d'as Artes y as Ciencias Cinematograficas de Hollywood''.</ref> O [[2 d'agosto]] de [[1960]], se li adhibió una estrela a lo ''[[Paseyo d'a Fama de Hollywood]]'', estando la suya estrela situada en o 1724 de [[Vine Street]] d'a ciudat de [[Los Angeles]].<ref>{{en}} [https://walkoffame.com/lionel-barrymore/ Lionel Barrymore] en ''Walk of Fame Stars''.</ref> == Filmografía == === Como actor === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Papel ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Reparto ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1905]] | ''[[The White Caps]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0361120/ ''The White Caps''] en [[Internet Movie Database]].</ref><ref>Atras fuenz adchudican iste papel a [[John Wade]].</ref> | Esposo abusivo | [[Wallace McCutcheon]], [[Edwin S. Porter]] | [[Kate Toncray]], [[John R. Cumpson]], [[Arthur V. Johnson]] | [[Curtometrache]] |- |rowspan=1|[[1908]] | ''[[The Paris Hat]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0000738/?ref_=nm_flmg_act_216 ''The Paris Hat''] en [[Internet Movie Database]].</ref><ref>Ye una cinta muit dandaliosa. En primeras, sobre a presencia de Barrymore en ista cinta; pero también sobre o títol (podría estar ''The New York Hat'') y sobre l'anyo d'a cinta, que podría estar 1912.</ref> | | | | [[Curtometrache]] |- |rowspan=3|[[1911]] | ''[[Fighting Blood]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0001613/ ''Fighting Blood''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | [[D. W. Griffith]] | [[George Nichols]], [[Kate Bruce]], [[Robert Harron]], [[Mae Marsh]], [[Blanche Sweet]], [[Kate Toncray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Battle (cinta de 1911)|The Battle]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0001499/ ''The Battle''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Conductor de [[carreta]] (no acreditau) | [[D. W. Griffith]] | [[Charles West]], [[Blanche Sweet]], [[Charles Hill Mailes]], [[Robert Harron]], [[Donald Crisp]], [[Spottiswoode Aitken]], [[Edwin August]], [[Kate Bruce]], [[William J. Butler]], [[W. Christy Cabanne]], [[Edna Foster]], [[Joseph Graybill]], [[Guy Hedlund]], [[Dell Henderson]], [[Harry Hyde]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[W. Chrystie Miller]], [[Alfred Paget]], [[W. C. Robinson]], [[Kate Toncray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Miser's Heart]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0001789/ ''The Miser's Heart''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jules | [[D. W. Griffith]] | [[Linda Arvidson]], [[William J. Butler]], [[Donald Crisp]], [[Adele DeGarde]], [[Edward Dillon]], [[Frank Evans]], [[Edith Haldeman]], [[Robert Harron]], [[Adolph Lestina]], [[Wilfred Lucas]], [[Charles Hill Mailes]], [[Alfred Paget]], [[W. C. Robinson]], [[Ynez Seabury]], [[Blanche Sweet]], [[Kate Toncray]], [[J. Waltham]] | [[Curtometrache]] |- |rowspan=17|[[1912]] | ''[[Friends (cinta de 1912)|Friends]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002197/ ''Friends''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Grizzley Fallon (amigo de Dandy Jack) | [[D. W. Griffith]] | [[Mary Pickford]], [[Henry B. Walthall]], [[Harry Carey]], [[Charles Hill Mailes]], [[Elmer Booth]], [[Frank Evans]], [[Robert Harron]], [[Adolph Lestina]], [[Walter Miller]], [[W. C. Robinson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[So Near, yet So Far]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002497/ ''So Near, yet So Far''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | En Club | [[D. W. Griffith]] | [[Walter Miller]], [[Mary Pickford]], [[Robert Harron]], [[Elmer Booth]], [[W. Christy Cabanne]], [[Harry Carey]], [[Courtenay Foote]], [[Florence Geneva]], [[Dorothy Gish]], [[Lillian Gish]], [[Adolph Lestina]], [[Charles Hill Mailes]], [[Claire McDowell]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Gus Pixley]], [[W. C. Robinson]], [[Henry B. Walthall]], [[J. Waltham]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Chief's Blanket]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002095/ ''The Chief's Blanket''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O choven | [[D. W. Griffith]] | [[Blanche Sweet]], [[W. Chrystie Miller]], [[Charles West]], [[Alfred Paget]], [[Adolph Lestina]], [[Walter P. Lewis]], [[Charles Gorman]], [[Wilfred Lucas]], [[Joseph McDermott]], [[Jack Pickford]], [[W. C. Robinson]], [[Hector Sarno]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The One She Loved]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002409/ ''The One She Loved''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O vecín | [[D. W. Griffith]] | [[Henry B. Walthall]], [[Mary Pickford]], [[Kate Bruce]], [[Gertrude Bambrick]], [[Madge Kirby]], [[Harry Carey]], [[Lillian Gish]], [[Eldean Stuart]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Painted Lady]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002415/ ''The Painted Lady''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Lenyador]] en o Festival d'o Chelau | [[D. W. Griffith]] | [[Blanche Sweet]], [[Madge Kirby]], [[Charles Hill Mailes]], [[Kate Bruce]], [[Joseph Graybill]], [[William J. Butler]], [[Elmer Booth]], [[W. Christy Cabanne]], [[Harry Carey]], [[Josephine Crowell]], [[Gladys Egan]], [[Dorothy Gish]], [[Lillian Gish]], [[Charles Gorman]], [[Robert Harron]], [[W. E. Lawrence]], [[Walter P. Lewis]], [[Walter Long]], [[Walter Miller]], [[Jack Pickford]], [[Henry B. Walthall]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Musketeers of Pig Alley]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002381/ ''The Musketeers of Pig Alley''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Amigo d'o musico (no acreditau) | [[D. W. Griffith]] | [[Elmer Booth]], [[Lillian Gish]], [[Clara T. Bracy]], [[Walter Miller]], [[Alfred Paget]], [[John T. Dillon]], [[Madge Kirby]], [[Harry Carey]], [[Robert Harron]], [[W. C. Robinson]], [[Adolph Lestina]], [[Jack Pickford]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Heredity (cinta)|Heredity]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002241/ ''Heredity''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Lenyador]] | [[D. W. Griffith]] | [[Harry Carey]], [[Madge Kirby]], [[Jack Pickford]], [[Walter P. Lewis]], [[Kate Bruce]], [[W. Christy Cabanne]], [[Robert Harron]], [[George Nichols]], [[Alfred Paget]], [[W. C. Robinson]], [[Hector Sarno]], [[Marion Sunshine]], [[Kate Toncray]] | [[Curtometrache]], [[Cinta perdida]] |- | ''[[Gold and Glitter]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002216/ ''Gold and Glitter''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | L'amant | [[D. W. Griffith]], [[Frank Powell]] | [[Elmer Booth]], [[Grace Lewis]], [[Lillian Gish]], [[William J. Butler]], [[Walter P. Lewis]], [[Gertrude Bambrick]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Dorothy Gish]], [[Joseph Graybill]], [[Alfred Paget]], [[W. C. Robinson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[My Baby (cinta)|My Baby]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002382/ ''My Baby''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hombre en a [[mesa]] | [[D. W. Griffith]], [[Frank Powell]] | [[Mary Pickford]], [[Henry B. Walthall]], [[Eldean Stuart]], [[W. Chrystie Miller]], [[Alfred Paget]], [[Madge Kirby]], [[Elmer Booth]], [[Clara T. Bracy]], [[John T. Dillon]], [[Dorothy Gish]], [[Lillian Gish]], [[Adolph Lestina]], [[Walter P. Lewis]], [[Joseph McDermott]], [[Walter Miller]], [[Jack Pickford]], [[W.C. Robinson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Informer (cinta de 1912)|The Informer]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002277/ ''The Informer''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Soldau de l'[[Exercito estausunidense]] | [[D. W. Griffith]] | [[Walter Miller]], [[Mary Pickford]], [[Henry B. Walthall]], [[Kate Bruce]], [[Harry Carey]], [[Elmer Booth]], [[Clara T. Bracy]], [[Christy Cabanne]], [[Edward Dillon]], [[John T. Dillon]], [[Dorothy Gish]], [[Lillian Gish]], [[Joseph Graybill]], [[Robert Harron]], [[W. Chrystie Miller]], [[Gertrude Norman]], [[Alfred Paget]], [[Jack Pickford]], [[W. C. Robinson]] | |- | ''[[Brutality (cinta)|Brutality]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002078/ ''Brutality''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hombre en a [[voda]] | [[D. W. Griffith]] | [[Walter Miller]], [[Mae Marsh]], [[Joseph Graybill]], [[Elmer Booth]], [[Clara T. Bracy]], [[William J. Butler]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Frank Evans]], [[Dorothy Gish]], [[Lillian Gish]], [[Robert Harron]], [[Madge Kirby]], [[Walter P. Lewis]], [[Charles Hill Mailes]], [[Alfred Paget]], [[Jack Pickford]], [[Gus Pixley]], [[W. C. Robinson]], [[Henry B. Walthall]], [[J. Waltham]] | [[Cortometrache]]; [[Cinta perdida]], nomás se conserva que bellos fragmentos |- | ''[[The New York Hat]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002391/ ''The New York Hat''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Mosén]] Bolton | [[D. W. Griffith]] | [[Mary Pickford]], [[Charles Hill Mailes]], [[Kate Bruce]], [[Alfred Paget]], [[Claire McDowell]], [[Mae Marsh]], [[Clara T. Bracy]], [[Madge Kirby]], [[Lillian Gish]], [[Jack Pickford]], [[Robert Harron]] | |- | ''[[My Hero (cinta de 1912)|My Hero]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002383/ ''My Hero''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Papel menor, sin confirmar | [[D. W. Griffith]] | [[Dorothy Gish]], [[Walter P. Lewis]], [[Robert Harron]], [[Henry B. Walthall]], [[Kate Bruce]], [[W. Christy Cabanne]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Frank Evans]], [[Frank Lanning]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Adolph Lestina]], [[Charles Hill Mailes]], [[Alfred Paget]], [[W. C. Robinson]], [[Hector Sarno]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Burglar's Dilemma]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002082/ ''The Burglar's Dilemma''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O cabeza de familia | [[D. W. Griffith]] | [[Henry B. Walthall]], [[Adolph Lestina]], [[Gertrude Bambrick]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Frank Evans]], [[Dorothy Gish]], [[Lillian Gish]], [[Robert Harron]], [[Madge Kirby]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Alfred Paget]], [[W. C. Robinson]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]]; tamién en ye [[guionista]] |- | ''[[A Cry for Help (cinta de 1912)|A Cry for Help]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002121/ ''A Cry for Help''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O [[vagabundo]] | [[D. W. Griffith]] | [[Walter Miller]], [[Lillian Gish]], [[Harry Carey]], [[Kate Bruce]], [[W. Christy Cabanne]], [[John T. Dillon]], [[Dorothy Gish]], [[Robert Harron]], [[Claire McDowell]], [[Alfred Paget]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The God Within]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002212/ ''The God Within''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Amant d'a muller d'o campamento | [[D. W. Griffith]] | [[Henry B. Walthall]], [[Claire McDowell]], [[Blanche Sweet]], [[Charles Hill Mailes]], [[Gertrude Bambrick]], [[Clara T. Bracy]], [[William J. Butler]], [[W. Christy Cabanne]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Frank Evans]], [[Charles Gorman]], [[Joseph Graybill]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Adolph Lestina]], [[W. C. Robinson]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Home Folks]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002253/ ''Home Folks''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Papel indeterminau | [[D. W. Griffith]] | [[Mary Pickford]], [[Charles Hill Mailes]], [[Kate Bruce]], [[Robert Harron]], [[Wilfred Lucas]], [[Charles Avery]], [[W. Christy Cabanne]], [[William A. Carroll]], [[Frank Evans]], [[Charles Gorman]], [[Mae Marsh]], [[Frank Opperman]], [[Alfred Paget]], [[W.C. Robinson]], [[Kate Toncray]], [[Henry B. Walthall]], [[Charles H. West]] | [[Curtometrache]] |- |rowspan=46|[[1913]] | ''[[Three Friends (cinta)|Three Friends]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003454/ ''Three Friends''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Segundo amigo | [[D. W. Griffith]] | [[Henry B. Walthall]], [[Blanche Sweet]], [[John T. Dillon]], [[Joseph McDermott]], [[Clara T. Bracy]], [[Kathleen Butler]], [[Harry Carey]], [[Frank Evans]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Walter P. Lewis]], [[Wilfred Lucas]], [[Mae Marsh]], [[W. C. Robinson]], [[J. Waltham]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Telephone Girl and the Lady]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003436/ ''The Telephone Girl and the Lady''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O [[sarchento]] d'a [[comisaría]] | [[D. W. Griffith]] | [[Mae Marsh]], [[Claire McDowell]], [[Alfred Paget]], [[Walter P. Lewis]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Madge Kirby]], [[Joseph McDermott]], [[Kate Bruce]], [[Gertrude Bambrick]], [[Charles Hill Mailes]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[An Adventure in the Autumn Woods]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002603/ ''An Adventure in the Autumn Woods''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O pai | [[D. W. Griffith]] | [[Mae Marsh]], [[W. Chrystie Miller]], [[Walter Miller]], [[Alfred Paget]], [[Frank Opperman]], [[Charles Hill Mailes]], [[Harry Carey]], [[Adolph Lestina]], [[Walter P. Lewis]], [[Joseph McDermott]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Tender Hearted Boy]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003439/ ''The Tender Hearted Boy''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Papel secundario no determinau | [[D. W. Griffith]] | [[Robert Harron]], [[Kate Bruce]], [[Mae Marsh]], [[W. Chrystie Miller]], [[John T. Dillon]], [[Gertrude Norman]], [[Clara T. Bracy]], [[Walter P. Lewis]], [[Alfred Paget]], [[W.C. Robinson]], [[J. Waltham]] | [[Curtometrache]]; [[Guionista]], no confirmau como actor |- | ''[[Oil and Water (cinta)|Oil and Water]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003226/ ''Oil and Water''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Vesitant en primera y en segunda audiencias | [[D. W. Griffith]] | [[Blanche Sweet]], [[Henry B. Walthall]], [[Walter Miller]], [[Clara T. Bracy]], [[Harry Carey]], [[Gertrude Bambrick]], [[Kathleen Butler]], [[William J. Butler]], [[John T. Dillon]], [[Frank Evans]], [[Dorothy Gish]], [[Lillian Gish]], [[Robert Harron]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Adolph Lestina]], [[Charles Hill]], [[Joseph McDermott]], [[W. Chrystie Miller]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Alfred Paget]], [[Matt Snyder]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[A Chance Deception]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002745/ ''A Chance Deception''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Policía]] | [[D. W. Griffith]] | [[Blanche Sweet]], [[Charles Hill Mailes]], [[Harry Carey]], [[Mildred Manning]], [[John T. Dillon]], [[Dorothy Bernard]], [[Christy Cabanne]], [[Adolph Lestina]], [[Wilfred Lucas]], [[Joseph McDermott]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Love in an Apartment Hotel]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003093/ ''Love in an Apartment Hotel''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hombre en o [[vestibulo]] de l'[[hotel]] | [[D. W. Griffith]] | [[Blanche Sweet]], [[Adolph Lestina]], [[Henry B. Walthall]], [[Harry Carey]], [[Mae Marsh]], [[Edward Dillon]], [[Robert Harron]], [[Kate Toncray]], [[Jack Pickford]], [[Clara T. Bracy]], [[John T. Dillon]], [[Walter Miller]], [[Gertrude Bambrick]], [[Kathleen Butler]], [[Hattie Delaro]], [[Frank Evans]], [[Harry Hyde]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Walter P. Lewis]], [[Joseph McDermott]], [[W. C. Robinson]], [[Matt Snyder]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Wrong Bottle]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003577/ ''The Wrong Bottle''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O pai | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Claire McDowell]], [[Charles Hill Mailes]], [[Pearl Sindelar]], [[Charles West]], [[Hector Dion]], [[Clara T. Bracy]], [[Harry Carey]], [[Walter Miller]], [[W. C. Robinson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Unwelcome Guest]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003497/ ''The Unwelcome Guest''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hombre en a [[subhasta]] (no acreditau) | [[D. W. Griffith]] | [[Mary Pickford]], [[W. Chrystie Miller]], [[Charles Hill Mailes]], [[Claire McDowell]], [[Jack Pickford]], [[Elmer Booth]], [[Kate Bruce]], [[Harry Carey]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Frank Evans]], [[Lillian Gish]], [[Adolph Lestina]], [[W. C. Robinson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[A Girl's Stratagem]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002902/ ''A Girl's Stratagem''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | No acreditau | [[D. W. Griffith]], [[Frank Powell]] | [[Mae Marsh]], [[Charles West]], [[Kate Bruce]], [[Harry Carey]], [[Dell Henderson]], [[W. Chrystie Miller]], [[Alfred Paget]] | [[Curtometrache]]; a suya participación ye dubdosa |- | ''[[Near to Earth]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003207/ ''Near to Earth''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Gato | [[D. W. Griffith]] | [[Robert Harron]], [[Gertrude Bambrick]], [[Mae Marsh]], [[Kathleen Butler]], [[Walter Miller]], [[Dorothy Bernard]], [[Christy Cabanne]], [[Harry Carey]], [[Donald Crisp]], [[Charles Hill Mailes]], [[Joseph McDermott]], [[Mabel Normand]], [[Frank Opperman]], [[Wallace Reid]], [[Blanche Sweet]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Fate (cinta de 1913)|Fate]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002848/?ref_=nm_flmg_dr_76 ''Fate''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Pai d'a familia amorosa | [[D. W. Griffith]] | [[Charles Hill Mailes]], [[Robert Harron]], [[John T. Dillon]], [[Mae Marsh]], [[William J. Butler]], [[Gladys Egan]], [[Frank Evans]], [[Charles Gorman]], [[Adolph Lestina]], [[Walter P. Lewis]], [[Joseph McDermott]], [[Alfred Paget]], [[Jack Pickford]], [[Mary Pickfor]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Sheriff's Baby]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003370/ ''The Sheriff's Baby''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Tercer bandolero | [[D. W. Griffith]] | [[Alfred Paget]], [[Henry B. Walthall]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Kate Bruce]], [[Robert Harron]], [[Dorothy Bernard]], [[Donald Crisp]], [[Charles Hill Mailes]], [[Joseph McDermott]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Perfidy of Mary]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003268/?ref_=nm_flmg_act_20 ''The Perfidy of Mary''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Pai de Mary | [[D. W. Griffith]] | [[Dorothy Gish]], [[Mae Marsh]], [[Walter Miller]], [[Harry Hyde]], [[Kate Bruce]], [[Henry B. Walthall]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Little Tease]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003075/ ''The Little Tease''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hombre en o bar | [[D. W. Griffith]] | [[Mae Marsh]], [[W. Chrystie Miller]], [[Kate Bruce]], [[Robert Harron]], [[Henry B. Walthall]], [[Viola Barry]], [[Dorothy Bernard]], [[Edward Dillon]], [[Edna Foster]], [[Lillian Gish]], [[Walter Miller]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Alfred Paget]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[A Misunderstood Boy]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003158/ ''A Misunderstood Boy''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O pai | [[D. W. Griffith]] | [[Kate Bruce]], [[Lillian Gish]], [[Robert Harron]], [[Alfred Paget]], [[Charles Hill Mailes]], [[Viola Barry]], [[Christy Cabanne]], [[William A. Carroll]], [[Joseph McDermott]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[W.C. Robinson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Lady and the Mouse]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003046/ ''The Lady and the Mouse''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O pai d'a choven | [[D. W. Griffith]] | [[Lillian Gish]], [[Harry Hyde]], [[Dorothy Gish]], [[Kate Toncray]], [[Robert Harron]], [[Adolph Lestina]], [[Henry B. Walthall]], [[Viola Barry]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Mae Marsh]], [[Joseph McDermott]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[W. C. Robinson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Wanderer (cinta de 1913)|The Wanderer]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003516/ ''The Wanderer''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | L'hombre enamorau | [[D. W. Griffith]] | [[Henry B. Walthall]], [[Charles Hill Mailes]], [[Christy Cabanne]], [[Kate Bruce]], [[Claire McDowell]], [[Kate Toncray]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Mae Marsh]], [[John T. Dillon]], [[Walter Miller]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The House of Darkness]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002985/ ''The House of Darkness''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O [[medico]] | [[D. W. Griffith]] | [[Claire McDowell]], [[Charles Hill Mailes]], [[Lillian Gish]], [[Dorothy Bernard]], [[Adelaide Bronti]], [[Kate Bruce]], [[William J. Butler]], [[W. Christy Cabanne]], [[William Elmer]], [[Robert Harron]], [[Adolph Lestina]], [[Joseph McDermott]], [[Walter Miller]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Alfred Paget]], [[W.C. Robinson]], [[Henry B. Walthall]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Yaqui Cur]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003578/ ''The Yaqui Cur''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | L'oriental | [[D. W. Griffith]] | [[Robert Harron]], [[Kate Bruce]], [[Walter Miller]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Charles Hill Mailes]], [[Victoria Forde]], [[Jennie Lee]], [[William J. Butler]], [[Christy Cabanne]], [[Frank Evans]], [[Charles Gorman]], [[Harry Hyde]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Audrey Littlefield]], [[Joseph McDermott]], [[Alfred Paget]], [[Baby Lillian Wade]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Just Gold]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003035/ ''Just Gold''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Primer chirmán | [[D. W. Griffith]] | [[Alfred Paget]], [[Charles West]], [[Joseph McDermott]], [[Kate Bruce]], [[Charles Hill Mailes]], [[Lillian Gish]], [[Dorothy Gish]], [[Kathleen Butler]], [[Adolph Lestina]], [[W. Chrystie Miller]], [[Frank Opperman]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Ranchero's Revenge]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003313/ ''The Ranchero's Revenge''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O ranchero | [[D. W. Griffith]] | [[Harry Carey]], [[Claire McDowell]], [[Clarence Barr]], [[Viola Barry]], [[William Courtright]], [[Charles Hill Mailes]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[A Timely Interception]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003460/ ''A Timely Interception''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O chirmán d'o granchero | [[D. W. Griffith]] | [[W. Chrystie Miller]], [[Lillian Gish]], [[Robert Harron]], [[Joseph McDermott]], [[William J. Butler]], [[Alfred Paget]], [[Frank Evans]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Adolph Lestina]], [[Charles Gorman]], [[Christy Cabanne]], [[Mae Marsh]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Red Hicks Defies the World]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0254732/ ''Red Hicks Defies the World''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | L'[[arbitro]] | [[Dell Henderson]] | [[Charles Murray]], [[Edward Dillon]], [[Dorothy Gish]], [[Kate Toncray]], [[Bud Duncan]], [[William J. Butler]], [[Adolph Lestina]], [[Gertrude Bambrick]], [[William Beaudine]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Frank Evans]], [[Charles Gorman]], [[Harry Hyde]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Charles Hill Mailes]], [[Joseph McDermott]], [[Walter Miller]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Alfred Paget]], [[Henry B. Walthall]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Well (cinta de 1913)|The Well]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003525/ ''The Well''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O granchero | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Claire McDowell]], [[Harry Carey]], [[George Beranger]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Death's Marathon]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002795/ ''Death's Marathon''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O patrocinador financiero | [[D. W. Griffith]] | [[Blanche Sweet]], [[Henry B. Walthall]], [[Walter Miller]], [[Kate Bruce]], [[Robert Harron]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Switch Tower]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003427/ ''The Switch Tower''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Primer [[falsificador]] | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Henry B. Walthall]], [[Claire McDowell]], [[Marion Emmons]], [[Charles West]], [[John T. Dillon]], [[William A. Carroll]], [[Frank Evans]], [[George Beranger]], [[Anthony O'Sullivan]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Almost a Wild Man]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002617/ ''Almost a Wild Man''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hombre en l'Audiencia, no acreditau | [[Dell Henderson]] | [[Charles Murray]], [[Gus Pixley]], [[Edward Dillon]], [[Clarence L. Barr]], [[Bud Duncan]], [[Kathleen Butler]], [[Florence Lee]], [[Dorothy Gish]], [[William J. Butler]], [[Gertrude Bambrick]], [[Viola Barry]], [[George Beranger]], [[Adelaide Bronti]], [[Christy Cabanne]], [[William A. Carroll]], [[Nan Christy]], [[John T. Dillon]], [[Charles Gorman]], [[Harry Hyde]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Jennie Lee]], [[Adolph Lestina]], [[Charles Hill Mailes]], [[Alfred Paget]], [[W.C. Robinson]], [[Kate Toncray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[In Diplomatic Circles]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0254416/ ''In Diplomatic Circles''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Embaixador [[Chapón|chaponés]] | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Walter Miller]], [[William J. Butler]], [[Constance Johnson]], [[Charles West]], [[William Courtright]], [[Harry Hyde]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[A Gamble with Death]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0254344/ ''A Gamble with Death''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jim Benton, o [[camarero]] | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Walter Miller]], [[Claire McDowell]], [[Charles West]], [[Harry Carey]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Enemy's Baby]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002829/ ''The Enemy's Baby''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Ben Brown | [[D. W. Griffith]] | [[William J. Butler]], [[Kate Bruce]], [[Harry Carey]], [[Claire McDowell]], [[William Courtright]], [[John T. Dillon]], [[Charles Gorman]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Pa Says]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003251/ ''Pa Says''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O rival de Teddy | [[Dell Henderson]] | [[Dave Morris]], [[Dorothy Gish]], [[Edward Dillon]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Mirror (cinta de 1913)|The Mirror]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003151/ ''The Mirror''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Pai de Daisy | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Henry B. Walthall]], [[Claire McDowell]], [[Harry Carey]], [[Charles West]], [[John T. Dillon]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Vengeance of Galora]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003503/ ''The Vengeance of Galora''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Presencia no confirmada | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Claire McDowell]], [[Charles West]], [[Nan Christy]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]], [[Dorothy Gish]], [[Blanche Sweet]], [[Henry B. Walthall]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Under the Shadow of the Law]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003492/ ''Under the Shadow of the Law''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Charles Darnton, o patrón | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Harry Carey]], [[Charles West]], [[Claire McDowell]], [[Walter Miller]], [[Kate Toncray]], [[John T. Dillon]], [[Nan Christy]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[I Was Meant for You]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0254399/ ''I Was Meant for You''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Pai de Lavina | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Charles West]], [[Claire McDowell]], [[Harry Carey]], [[John T. Dillon]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[An Indian's Loyalty]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003011/ ''An Indian's Loyalty''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O mercador de ganau | [[Christy Cabanne]] | [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Lillian Gish]], [[Edward Dillon]], [[Eagle Eye]], [[Fred Burns]], [[William A. Carroll]], [[Dark Cloud (actor)|Dark Cloud]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Suffragette Minstrels]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0383649/ ''The Suffragette Minstrels''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Presencia sin confirmar | [[Dell Henderson]] | [[Sylvia Ashton]], [[Gertrude Bambrick]], [[William Beaudine]], [[William J. Butler]], [[William Courtright]], [[Edward Dillon]], [[William Elmer]], [[Frank Evans]], [[Dorothy Gish]], [[Dell Henderson]], [[Elmo Lincoln]], [[Owen Moore]], [[Dave Morris]], [[Charles Murray]], [[Gus Pixley]], [[Kate Toncray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Work Habit]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0254875/ ''The Work Habit''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O pai | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Kathleen Butler]], [[Claire McDowell]], [[Harry Carey]], [[W. Chrystie Miller]], [[Kate Bruce]], [[Charles Hill Mailes]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Crook and the Girl]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002776/ ''The Crook and the Girl''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O [[sobrín]] | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Harry Carey]], [[Claire McDowell]], [[Hector Dion]], [[William J. Butler]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Strong Man's Burden]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0254800/ ''The Strong Man's Burden''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | John | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Kate Bruce]], [[Harry Carey]], [[William J. Butler]], [[Claire McDowell]] | [[Curtometrache]]; Lionel disenyó lo [[póster]] promocional d'a cinta |- | ''[[The Stolen Treaty]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003413/ ''The Stolen Treaty''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O [[diplomatico]] [[Chapón|chaponés]] | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Claire McDowell]], [[Reggie Morris]], [[Harry Carey]], [[William J. Butler]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[So Runs the Way]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003385/ ''So Runs the Way''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Papel indeterminau; presencia no confirmada | [[Christy Cabanne]] | [[Reggie Morris]], [[Lillian Gish]], [[Joseph McDermott]], [[Owen Moore]], [[Frances Nelson]], [[W.C. Robinson]], [[Kate Toncray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[All for Cience]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0254078/ ''All for Science''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | En l'Achencia de detectives | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Reggie Morris]], [[Harry Carey]], [[Joseph McDermott]], [[Claire McDowell]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The House of Discord]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002986/ ''The House of Discord''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | L'enamorau d'a filla | [[James Kirkwood, Sr.]] | [[Marshall Neilan]], [[Blanche Sweet]], [[Jack Mulhall]], [[Dorothy Gish]], [[James Kirkwood, Sr.]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Battle at Elderbush Gulch]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003662/ ''The Battle at Elderbush Gulch''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Papel sin determinar | [[D. W. Griffith]] | [[Mae Marsh]], [[Leslie Loveridge]], [[Alfred Paget]], [[Robert Harron]], [[Lillian Gish]], [[Charles Hill Mailes]], [[William A. Carroll]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Henry B. Walthall]], [[Joseph McDermott]], [[Jennie Lee]], [[Elmer Booth]], [[Kate Bruce]], [[Harry Carey]], [[Charles Gorman]], [[Dell Henderson]], [[Elmo Lincoln]], [[W. Chrystie Miller]], [[W. C. Robinson]], [[Blanche Sweet]] | [[Curtometrache]] |- |rowspan=16|[[1914]] | ''[[The Bartered Crown]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1195692/ ''The Bartered Crown''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | L'arrendador | [[A.L. Howie]] | [[Betty Gray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Classmates (cinta de 1914)|Classmates]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003777/ ''Classmates''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Ababol | [[James Kirkwood]] | [[Blanche Sweet]], [[Henry B. Walthall]], [[Marshall Neilan]], [[Gertrude Robinson]], [[Augusta Anderson]], [[Thomas Jefferson (actor)|Thomas Jefferson]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Her Father's Silent Partner]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004072/ ''Her Father's Silent Partner''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | [[Donald Crisp]] | [[Harry Carey]], [[Claire McDowell]], [[Dorothy Gish]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Massacre (cinta)|The Massacre]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002350/ ''The Massacre''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | [[D. W. Griffith]] | [[Wilfred Lucas]], [[Blanche Sweet]], [[Charles West]], [[Alfred Paget]], [[Charles Craig]], [[Edward Dillon]], [[Charles Gorman]], [[Robert Harron]], [[Dell Henderson]], [[Harry Hyde]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Charles Hill Mailes]], [[Claire McDowell]], [[W. Chrystie Miller]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Jack Pickford]], [[W. C. Robinson]], [[Kate Toncray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Judith of Bethulia]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004181/ ''Judith of Bethulia''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Extra | [[D. W. Griffith]] | [[Blanche Sweet]], [[Henry B. Walthall]], [[Mae Marsh]], [[Robert Harron]], [[Lillian Gish]], [[Dorothy Gish]], [[Kate Bruce]], [[J. Jiquel Lanoe]], [[Harry Carey]], [[W. Chrystie Miller]], [[Gertrude Robinson]], [[Charles Hill Mailes]], [[Edward Dillon]], [[Gertrude Bambrick]], [[Clara T. Bracy]], [[Kathleen Butler]], [[William J. Butler]], [[Christy Cabanne]], [[William A. Carroll]], [[Frank Evans]], [[Mary Gish]], [[Harry Hyde]], [[Thomas Jefferson (actor)|Thomas Jefferson]], [[Jennie Lee]], [[Adolph Lestina]], [[Elmo Lincoln]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Marshall Neilan]], [[Frank Opperman (actor)|Frank Opperman]], [[Alfred Paget]], [[W. C. Robinson]], [[Kate Toncray]] | |- | ''[[Strongheart (cinta)|Strongheart]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004646/ ''Strongheart''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Billy Saunders | [[James Kirkwood Sr.]] | [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Blanche Sweet]], [[Henry B. Walthall]], [[Gertrude Robinson]], [[Tom McEvoy]], [[Alan Hale Sr.]], [[William J. Butler]], [[W.C. Robinson]], [[James Kirkwood]], [[Jack Mulhall]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Woman Against Woman (cinta de 1914)|Woman Against Woman]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0438627/ ''Woman Against Woman''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Gilbert Craven | [[Paul Powell]] | [[Betty Gray]], [[Millicent Evans]], [[Alan Hale]], [[Vivian Prescott]], [[Charles West]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Cracksman's Gratitude]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1223254/ ''The Cracksman's Gratitude''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | [[Anthony O'Sullivan]] | [[Claire McDowell]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Men and Women (cinta de 1914)|Men and Women]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004323/ ''Men and Women''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Stephen Rodman/Robert Stevens | [[James Kirkwood]] | [[Blanche Sweet]], [[Fred Hearn]], [[Gertrude Robinson]], [[Marshall Neilan]], [[Frank Crane]], [[Fred Herzog]], [[Hattie Delaro]], [[Claire McDowell]], [[Frank M. Norcross]], [[Alan Hale]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Gladys Egan]], [[Lillian Gish]], [[Vivian Prescott]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Power of the Press (cinta de 1914)|The Power of the Press]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004484/ ''The Power of the Press''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Steve Carson | | [[William Russell]], [[Vivian Prescott]], [[Betty Gray]], [[A.C. Marston]], [[Charles E. Graham]], [[Hector V. Sarno]], [[Alan Hale]], [[William Jefferson]], [[Lawrence Marston]], [[W.C. Robinson]], [[Sidney D'Albrook]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[The Woman in Black]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004832/ ''The Woman in Black''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Robert Crane | [[Lawrence Marston]] | [[Alan Hale]], [[Lawrence Marston]], [[Marie Newton]], [[Millicent Evans]], [[Charles Hill Mailes]], [[Hector V. Sarno]], [[Jack Drumier]], [[Frank Evans]] | |- | ''[[The Span of Life]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004622/ ''The Span of Life''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Richard Blunt | [[Edward MacKay]] | [[Gladys Wynne]], [[Lyster Chambers]], [[Ogden Childe]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[The Seats of the Mighty (cinta)|The Seats of the Mighty]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004567/ ''The Seats of the Mighty''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Monsieur Doltaire | [[T. Hayes Hunter]] | [[Millicent Evans]], [[Lois Meredith]], [[Thomas Jefferson (actor)|Thomas Jefferson]], [[Glen White]], [[Clinton Preston]], [[Marjorie Brenner]], [[Grace Leigh]], [[A.P. Jackson]], [[Jack Hopkins]], [[Harold Hartsell]], [[William Cavanaugh]], [[N.J. Thompson]], [[Charles E. Graham]], [[Yona Landowska]], [[John P. Wade]], [[Arthur Morrison]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[The Exploits of Elaine]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0003897/ ''The Exploits of Elaine''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Papel indeterminau | [[Louis J. Gasnier]], [[George B. Seiz]], [[Leopold Wharton]], [[Theodore Wharton]] | [[Pearl White]], [[Arnold Daly]], [[Creighton Hale]], [[Raymond Owens]], [[Sheldon Lewis]], [[Edwin Arden]], [[Leroy Baker]], [[Bessie Wharton]], [[Riley Hatch]], [[Robin H. Townley]], [[Floyd Buckley]], [[M.W. Rale]], [[George B. Seiz]], [[Howard Cody]], [[Paul Pancer]] | |- | ''[[Under the Gaslight (cinta)|Under the Gaslight]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0004749/ ''Under the Gaslight''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | William Byke | [[Lawrence Marston]] | [[William Russell]], [[Irene Howley]], [[Millicent Evans]], [[Isabel Rea]], [[Thomas Jefferson (actor)|Thomas Jefferson]], [[Hector Sarno]], [[Zoe Gregory]], [[Maurice Steuart]], [[Rosanna Logan]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[Brute Force (cinta de 1914)|Brute Force]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0002719/ ''Brute Force''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | [[D. W. Griffith]] | [[Robert Harron]], [[Mae Marsh]], [[William J. Butler]], [[Wilfred Lucas]], [[Edwin Curglot]], [[Alfred Paget]], [[Jennie Lee]] | |- |rowspan=7|[[1915]] | ''[[Wildfire (cinta de 1915)|Wildfire]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0006291/ ''Wildfire''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | John Keefe, [[Chuego d'apuesta|chugador]] | [[Edwin Middleton]] | [[Lillian Russell]], [[Leone Morgan]], [[Richard Morris]], [[W. H. Powers]], [[Glenn White]], [[Riley Hatch]], [[George Mack]], [[Walter Kendig]], [[James J. Gorman]], [[William C. Chamberlain]], [[Ruby Rose]], [[James Jeffrey]] | |- | ''[[A Modern Magdalen]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0005761/ ''A Modern Magdalen''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Lindsay | [[Will S. Davis]] | [[Cathrine Countiss]], [[William H. Tooker]], [[Charles E. Graham]], [[Marjorie Nelson]] | |- | ''[[The Curious Conduct of Judge Legarde]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0005167/ ''The Curious Conduct of Judge Legarde''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Chuez]]Randolph Legarde | [[Will S. Davis]] | [[Edna Pendleton]], [[William H. Tooker]], [[Roy Applegate]], [[T.W.M. Draper]], [[August Balfour]], [[Charles E. Graham]], [[Arthur Morrison]], [[Ed Roseman]], [[Thomas O'Keefe]], [[Betty Young]] | |- | ''[[The Romance of Elaine]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0005974/ ''The Romance of Elaine''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Marcus Del Mar / Mr. X | [[George B. Seiz]], [[Leopold Wharton]], [[Theodore Wharton]] | [[Pearl White]], [[Creighton Hale]], [[Arnold Daly]], [[Warner Oland]], [[Bessie Wharton]], [[George B. Seiz]], [[Howard Cody]], [[Paul Everton]], [[Robin H. Townley]], [[Louis Wolheim]] | |- | ''[[The Flaming Sword (cinta de 1915)|The Flaming Sword]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0005330/ ''The Flaming Sword''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Steve | [[Edwin Middleton]] | [[Jane Grey]], [[Edith Diestel]], [[Mrs. Middleton]], [[Glen White]] | |- | ''[[Dora Thorne]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0005212/ ''Dora Thorne''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Lord Earle | [[Lawrence Marston]] | [[William Russell]], [[Millicent Evans]], [[Thomas Jefferson (actor)|Thomas Jefferson]], [[Isabel Rea]], [[Charles Hill Mailes]], [[A.C. Marston]], [[Betty Gray]], [[Marie Newton]], [[Alan Hale]], [[William Jefferson]] | [[Curtometrache]], [[Cinta perdida]] |- | ''[[A Yellow Streak]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0006324/ ''A Yellow Streak''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Barry Dale | [[William Nigh]] | [[Irene Howley]], [[Dorothy Gwynne]], [[John Goldsworthy]], [[Niles Welch]], [[R.A. Bresee]], [[William Cowper]], [[William B. Davidson]], [[Martin Faust]], [[John J. Donough]] | [[Cinta perdida]] |- |rowspan=4|[[1916]] | ''[[Dorian's Divorce]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0157552/ ''Dorian's Divorce''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Richard Dorian | [[O. A. C. Lund]] | [[Grace Valentine]], [[Edgar L. Davenport]], [[William B. Davidson]], [[Louis Wolheim]], [[Lindsay J. Hall]], [[Bert Starkey]], [[John Leach]], [[Jerome N. Wilson]] | |- | ''[[The Quitter (cinta de 1916)|The Quitter]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0007236/ ''The Quitter''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | "Happy" Jack Lewis | [[Charles Horan]] | [[Marguerite Skirvin]], [[Paul Everton]], [[Charles Prince]], [[Julius D. Cowles]], [[Edward Brennan]], [[Saagar Bains]] |- | ''[[The Upheaval]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0159084/ ''The Upheaval''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jim Gordon | [[Charles Horan]] | [[Marguerite Skirvin]], [[Franklyn Hanna]], [[Edgar L. Davenport]], [[John Smiley]], [[Paul Lawrence]], [[James C. Malaidy]], [[Howard Truesdale]], [[George Stevens]], [[Frank A. Lyons]], [[Myra Brooks]] | |- | ''[[The Brand of Cowardice]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0006463/ ''The Brand of Cowardice''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Cyril Hamilton | [[John W. Noble]] | [[Grace Valentine]], [[Robert Cummings]], [[Kate Blancke]], [[John Davidson]], [[Frank Montgomery]], [[Louis Wolheim]], [[Tula Belle]] | |- |rowspan=4|[[1917]] | ''[[The End of the Tour (cinta de 1917)|The End of the Tour]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0193134/ ''The End of the Tour''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Byron Bennett | [[George D. Baker]] | [[Ethel Dayton]], [[Frank Currier]], [[Walter Hiers]], [[J. Herbert Frank]], [[Richard Thornton]], [[Maud Hill]], [[Kate Blancke]], [[Hugh Jeffrey]], [[Mary Taylor]], [[Charles Eldridge]], [[William Harvey]], [[Louis Wolheim]], [[Hal Wilson]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[His Father's Son]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0008106/ ''His Father's Son''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | J. Dabney Barron | [[George D. Baker]] | [[Irene Howley]], [[Frank Currier]], [[Charles Eldridge]], [[George A. Wright]], [[Phil Sanford]], [[Walter Horton]], [[Hugh Jeffrey]], [[Florence Natol]], [[Ilean Hume]], [[Marien Dennis]] | |- | ''[[The Millionaire's Double]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0008294/ ''The Millionaire's Double''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Bide Bennington | [[Harry Davenport]] | [[Evelyn Brent]], [[Harry Northrup]], [[H. H. Pattee]], [[John Smiley]], [[John Raymond]], [[Louis Wolheim]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[National Red Cross Pageant]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0181715/ ''National Red Cross Pageant''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Él mesmo | [[Christy Cabanne]] | [[Edith Wynne Matthison]], [[Douglas Wood]], [[Ethel Barrymore]], [[Kitty Gordon]], [[Margaret Moreland]], [[Adelaide Prince]], [[Olive Tell]], [[Irene Fenwick]], [[Montgomery Irving]], [[Annette Kellerman]], [[Josephine Drake]], [[Ethel McDonough]], [[Norman Trevor]], [[George Backus]], [[Marjorie Wood]], [[Maclyn Arbuckle]], [[Lumsden Hare]], [[Frank Keenan]], [[Frederick Truesdell]], [[Ben Ali Haggin]], [[Clifton Webb]], [[Ina Claire]], [[Guy Favières]], [[John Barrymore]], [[George F. Smithfield]], [[Alice Fischer]], [[Howard Kyle]], [[Blanche Yurka]], [[Gladys Hanson]], [[Tyrone Power, Sr.]], [[E. H. Sothern]], [[Rita Jolivet]], [[Richard Bennett]], [[Michio Itō]], [[Marjorie Rambeau]], [[H. P. Davison]], [[Hacel Dawn]], [[William T. Rock]], [[Helen Ware]], [[Frances White]] | [[Cinta perdida]] |- |rowspan=3|[[1920]] | ''[[The Copperhead]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0011073/ ''The Copperhead''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Milt Shanks | [[Charles Maigne]] | [[William P. Carleton]], [[Francis Joyner]], [[Richard Carlyle]], [[Arthur Rankin]], [[Leslie Stowe]], [[Nicholas Schroell]], [[William David]], [[Harry Bartlett]], [[Jack Ridgeway]], [[Mayor N.M. Cartmell]], [[Doris Rankin]], [[Carolyn Lee]], [[Anne Cornwall]], [[Francis Haldorn]] | |- | ''[[The Master Mind (cinta de 1920)|The Master Mind]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0011451/ ''The Master Mind''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Henry Allen | [[Kenneth Webb]] | [[Gypsy O'Brien]], [[Ralph Kellard]], [[Bradley Barker]], [[Charles Brandt]], [[Marie Shotwell]], [[Bernard Randall]], [[Charles Edwards]], [[Louis Stern]], [[Alma Aiken]], [[Percy Helton]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[The Devil's Garden (cinta)|The Devil's Garden]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0011113/ ''The Devil's Garden''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | William Dale | [[Kenneth Webb]] | [[Doris Rankin]], [[May McAvoy]], [[H. Cooper Cliffe]] | [[Cinta perdida]] |- |rowspan=2|[[1921]] | ''[[The Great Adventure (cinta de 1921)|The Great Adventure]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0012236/ ''The Great Adventure''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Priam Farll | [[Kenneth Webb]] | [[Doris Rankin]], [[Octavia Broske]], [[Thomas Braidon]], [[Arthur Rankin]], [[Paul Kelly]], [[Maybeth Carr]], [[Charles Land]], [[Jed Prouty]], [[E. J. Ratcliffe]], [[Ivo Dawson]], [[Katherine Stewart]], [[Fredric March]] | |- | ''[[Jim the Penman (cinta de 1921)|Jim the Penman]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0012333/ ''Jim the Penman''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | James Ralston | [[Kenneth Webb]] | [[Ned Burton]], [[Charles Coghlan]], [[James Laffey]], [[Gladys Leslie]], [[Douglas MacPherson]], [[Anders Randolf]], [[Arthur Rankin]], [[Doris Rankin]] | |- |rowspan=2|[[1922]] | ''[[Boomerang Bill]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0012961/ ''Boomerang Bill''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Tom Terriss | [[Boomerang Bill]] | [[Marguerite Marsh]], [[Margaret Seddon]], [[Frank Shannon]], [[Matthew Bez]], [[Charles Fang]], [[Harry Lee]], [[Miriam Battista]], [[Helen Kim]] | Cinta conservada nomás que parcialment |- | ''[[The Face in the Fog]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0013109/ ''The Face in the Fog''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Boston Blackie|Boston Blackie Dawson]] | [[Alan Crosland]] | [[Seena Owen]], [[Lowell Sherman]], [[George Nash]], [[Louis Wolheim]], [[Mary MacLaren]], [[Macey Harlam]], [[Gustav von Seyffertiz]], [[Joe King]], [[Tom Blake]], [[Marie Burke]], [[Joseph W. Smiley]], [[Martin Faust]], [[Mario Majeroni]] | Cinta conservada nomás que parcialment |- |rowspan=3|[[1923]] | ''[[Enemies of Women]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0014021/ ''Enemies of Women''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Prencipe]] Michael Lubimoff | [[Alan Crosland]] | [[Alma Rubens]], [[Pedro de Cordoba]], [[Gareth Hughes]], [[Gladys Hulette]], [[William H. Thompson]], [[William Collier, Jr.]], [[Mario Majeroni]], [[Betty Bouton]], [[Jeanne Brindeau]], [[Ivan Linow]], [[Paul Pancer]], [[Clara Bow]], [[Margaret Dumont]], [[Helen Lee Worthing]], [[Adolph Milar]] | Cinta conservada nomás que parcialment |- | ''[[Unseeing Eyes]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0013724/ ''Unseeing Eyes''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Conrad Dean | [[Edward H. Griffith]] | [[Seena Owen]], [[Louis Wolheim]], [[Gustav von Seyffertiz]], [[Walter Miller]], [[Charles Byer]], [[Helen Lindroth]], [[Jack W. Johnston]], [[Louis Deer]], [[Francis Red Eagle]], [[Dan Red Eagle]], [[Paul Pancer]], [[Mayo Methot]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[The Eternal City (cinta de 1923)|The Eternal City]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0014023/ ''The Eternal City''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Barón]] Bonelli | [[George Fitzmaurice]] | [[Barbara La Marr]], [[Bert Lytell]], [[Richard Bennett]], [[Montagu Love]], [[William Ricciardi]], [[Betty Bronson]], [[Joan Bennett]], [[Ronald Colman]] | Nomás se conservan que dos d'os uieto rollos d'a cinta |- |rowspan=5|[[1924]] | ''[[America (cinta de 1924)|America]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0014672/ ''America''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Capitán]] [[Walter Butler (leialista)|Walter Butler]] | [[D. W. Griffith]] | [[Neil Hamilton]], [[Erville Alderson]], [[Carol Dempster]], [[Charles Emmett Mack]], [[Lee Beggs]], [[John Dunton]], [[Arthur Donaldson]], [[Charles Bennett]], [[Downing Clarke]], [[Frank Walsh]], [[Frank McGlynn Sr.]], [[Arthur Dewey]], [[P. R. Scammon]], [[Sydney Deane]], [[Harry O'Neill]], [[Louis Wolheim]], [[Riley Hatch]], [[Paul Doucet]], [[Emil Hoch]] | |- | ''[[Decameron Nights (cinta de 1924)|Decameron Nights]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0014839/ ''Decameron Nights''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Saladín]] | [[Herbert Wilcox]] | [[Ivy Duke]], [[Werner Krauss]], [[Bernhard Goetzke]], [[Randle Ayrton]], [[Xenia Desni]], [[Jameson Thomas]], [[Hanna Ralph]], [[Albert Steinrück]] | |- | ''[[Meddling Women]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0015129/ ''Meddling Women''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Edwin Ainsworth/John Wells | [[Ivan Abramson]] | [[Sigrid Holmquist]], [[Dagmar Godowsky]], [[Hugh Thompson]], [[Ida Darling]], [[Alice Hegeman]], [[Antonio D'Algy]], [[William Bechtel]] | |- | ''[[I Am the Man (cinta)|I Am the Man]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0015007/ ''I Am the Man''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | James McCuade | [[Ivan Abramson]] | [[Seena Owen]], [[Gaston Glass]], [[Martin Faust]], [[Flora le Breton]], [[James Keane]], [[Joseph Striker]] | |- | ''[[Wedding Women]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0015474/ ''Wedding Women''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | | | |- |rowspan=8|[[1925]] | ''[[A Man of Iron]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0134810/ ''A Man of Iron''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Philip Durban | [[Whitman Bennett]] | [[Mildred Harris]], [[Winifred Barry]], [[Dorothy Kingdon]], [[Alfred Mack]], [[J. Moy Bennett]], [[Isobel De Leon]], [[Jean Del Val]] | |- | ''[[The Girl Who Wouldn't Work]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0015860/ ''The Girl Who Wouldn't Work''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Gordon Kent | [[Marcel De Sano]] | [[Marguerite De La Motte]], [[Henry B. Walthall]], [[Lilyan Tashman]], [[Forrest Stanley]], [[Winter Hall]], [[Tom Ricketts]] | |- | ''[[Children of the Whirlwind]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0015682/ ''Children of the Whirlwind''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Joe Ellison | [[Whitman Bennett]] | [[Johnnie Walker]], [[Marguerite De La Motte]], [[J.R. Roser]], [[Marie Haynes]], [[Bert Tuey]], [[Frank Montgomery]], [[Ruby Blaine]] | |- | ''[[The Wrongdoers]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0016553/ ''The Wrongdoers''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Daniel Abbott | [[Hugh Dierker]] | [[Anne Cornwall]], [[Henry Hull]], [[Henry Sedley]], [[Blanche Craig]], [[Flora Finch]], [[William Calhoun]], [[Harry Lee]], [[Tammany Young]], [[Tom Brown]] | |- | ''[[Fifty-Fifty (cinta de 1925)|Fifty-Fifty]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0015804/ ''Fifty-Fifty''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Frederick Harmon | [[Henri Diamant-Berger]] | [[Hope Hampton]], [[Louise Glaum]], [[J. Moy Bennett]], [[Arthur Donaldson]], [[Jean Del Val]], [[Josephine Norman]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[The Splendid Road]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0016386/ ''The Splendid Road''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dan Clehollis | [[Frank Lloyd]] | [[Anna Q. Nilsson]], [[Robert Fracer]], [[Edwards Davis]], [[Roy Laidlaw]], [[DeWitt Jennings]], [[Russell Simpson]], [[George Bancroft (actor)|George Bancroft]], [[Gladys Brockwell]], [[Pauline Garon ]], [[Marceline Day]], [[Mary Jane Irving]], [[Mickey McBan]], [[Edward Earle]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[Die Frau mit dem schlechten Ruf]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0212954/ ''Die Frau mit dem schlechten Ruf''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Allan Merrick | [[Benjamin Christensen]] | [[Gustav Fröhlich]], [[Alexandra Sorina]], [[Daisy Campbell]], [[Marian Alma]], [[Walter Bruckmann]], [[Danielowitsch]], [[Dembot]], [[Hertha Müller]], [[Frida Richard]], [[Friz Richard]], [[Mathilde Sussin]], [[Robert Taube]], [[Eugenie Teichgräbe]] | |- | ''[[Ben-Hur A Tale of the Christ (cinta de 1925)|Ben-Hur A Tale of the Christ]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0016641/ ''Ben-Hur A Tale of the Christ''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Extra en a cursa de carros | [[Fred Niblo]], [[Charles Brabin]] (no acreditau) | [[Ramon Novarro]], [[Francis X. Bushman]], [[May McAvoy]], [[Betty Bronson]], [[Claire McDowell]], [[Kathleen Key]], [[Carmel Myers]], [[Nigel de Brulier]], [[Mitchell Lewis]], [[Leo White]], [[Frank Currier]], [[Charles Belcher]], [[Dale Fuller]], [[Winter Hall]], [[Claude Payton]], [[George Walsh]] | |- |rowspan=7|[[1926]] | ''[[Brooding Eyes]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0016688/ ''Brooding Eyes''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Slim Jim Carey | [[Edward LeSaint]] | [[Ruth Clifford]], [[Robert Ellis]], [[Montagu Love]], [[William V. Mong]], [[Lucien Littlefield]], [[John Miljan]], [[Dot Farley]], [[Alma Bennett]] | |- | ''[[The Barrier (cinta de 1926)|The Barrier]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0016628/ ''The Barrier''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Stark Bennett | [[George W. Hill]] | [[Marceline Day]], [[Norman Kerry]], [[Henry B. Walthall]], [[George Cooper]], [[Bert Woodruff]], [[Neola May]], [[Mario Carillo]], [[Pat Harmon]], [[Shannon Day]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[Wife Tamers]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0017557/ ''Wife Tamers''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Mr. Barry | [[James W. Horne]] | [[Clyde Cook (actor)|Clyde Cook]], [[Gertrude Astor]], [[Vivien Oakland]], [[James Finlayson]], [[John T. Murray]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Paris at Midnight]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0017252/ ''Paris at Midnight''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Vautrin | [[E. Mason Hopper]], [[E. J. Babille]] | [[Jetta Goudal]], [[Mary Brian]], [[Edmund Burns]], [[Émile Chautard]], [[Brandon Hurst]], [[Jocelyn Lee]], [[Mathilde Comont]], [[Carrie Daumery]], [[Fannie Yantis]], [[Jean De Briac]], [[Charles Recua]] | |- | ''[[The Lucky Lady]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0017089/ ''The Lucky Lady''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Conte]] Ferranzo | [[Raoul Walsh]] | [[Greta Nissen]], [[William Collier, Jr.]], [[Marc McDermott]], [[Carrie Daumery]] | |- | ''[[The Bels (cinta de 1926)|The Bels]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0016640/ ''The Bells''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Mathias | [[James Young]] | [[Caroline Frances Cooke]], [[Gustav von Seyffertiz]], [[Lorimer Johnston]], [[Eddie Phillips]], [[Lola Todd]], [[Laura La Varnie]], [[Boris Karloff]], [[E. Alyn Warren]], [[John George]] | |- | ''[[The Temptress (cinta de 1926)|The Temptress]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0017449/ ''The Temptress''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Canterac | [[Fred Niblo]] | [[Greta Garbo]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Marc McDermott]], [[Armand Kaliz]], [[Roy D'Arcy]], [[Robert Anderson]], [[Francis McDonald]], [[Hector Sarno]], [[Virginia Brown Faire]] | |- |rowspan=4|[[1927]] | ''[[The Show (cinta de 1927)|The Show]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0018397/ ''The Show''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O griego | [[Tod Browning]] | [[John Gilbert]], [[Renée Adorée]], [[Edward Connelly]], [[Gertrude Short]], [[Zalla Zarana]], [[Andy MacLennan]], [[Edna Tichenor]], [[Polly Moran]] | |- | ''[[Women Love Diamonds]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0018595/ ''Women Love Diamonds''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hugo Harlan | [[Edmund Goulding]] | [[Pauline Starke]], [[Owen Moore]], [[Cissy Fitzgerald]], [[Gwen Lee]], [[Douglas Fairbanks Jr.]], [[Pauline Neff]], [[Constance Howard]], [[George Cooper]], [[Dorothy Phillips]] | |- | ''[[Body and Soul (cinta de 1927)|Body and Soul]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0017689/ ''Body and Soul''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leyden | [[Reginald Barker]] | [[Aileen Pringle]], [[Norman Kerry]], [[T. Roy Barnes]] | |- | ''[[The Thirteenth Hour (cinta de 1927)|The Thirteenth Hour]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0018480/ ''The Thirteenth Hour''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Profesor]] Leroy | [[Chester M. Franklin]] | [[Jacqueline Gadsdon]], [[Charles Delaney]], [[Fred Kelsey]], [[Polly Moran]], [[Sojin]] | |- |rowspan=7|[[1928]] | ''[[Sadie Thompson (cinta)|Sadie Thompson]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0019344/ ''Sadie Thompson''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Mr. Alfred Davidson | [[Raoul Walsh]] | [[Gloria Swanson]], [[Blanche Friderici]], [[Charles Willis Lane]], [[Florence Midgley]], [[James A. Marcus]], [[Sophia Artega]], [[Will Stanton]], [[Raoul Walsh]] | |- | ''[[Drums of Love]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0018854/ ''Drums of Love''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Duque]] Cathos de Alvia | [[D. W. Griffith]] | [[Mary Philbin]], [[Don Alvarado]], [[Tully Marshall]], [[William Austin]], [[Eugenie Besserer]], [[Charles Hill Mailes]], [[Rosemary Cooper]], [[Joyce Coad]] | |- | ''[[The Lion and the Mouse (cinta de 1928)|The Lion and the Mouse]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0019100/ ''The Lion and the Mouse''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | John Ryder | [[Lloyd Bacon]] | [[May McAvoy]], [[Alec B. Francis]], [[William Collier Jr.]], [[Emmett Corrigan]], [[Jack Ackroyd]] | |- | ''[[Road House (cinta de 1928)|Road House]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0019331/ ''Road House''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Henry Grayson | [[Richard Rosson]] | [[Maria Alba]], [[Warren Burke]], [[Julia Swayne Gordon]], [[Tempe Pigott]], [[Florence Allen]], [[Eddie Clayton]], [[Jack Oakie]], [[Jane Keckley]], [[Kay Bryant]] | |- | ''[[Alias Jimmy Valentine (cinta de 1928)|Alias Jimmy Valentine]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0018638/ ''Alias Jimmy Valentine''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Doyle | [[Jack Conway]] | [[William Haines]], [[Leila Hyams]], [[Karl Dane]], [[Tully Marshall]], [[Howard C. Hickman]], [[Billy Butts]], [[Evelyn Mills]], [[Dolores Brinkman]], [[Johnny Hines]] | [[Cinta perdida]] |- | ''[[West of Zancibar (cinta de 1928)|West of Zancibar]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0019563/ ''West of Zanzibar''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Crane | [[Tod Browning]] | [[Lon Chaney]], [[Mary Nolan]], [[Warner Baxter]], [[Jacqueline Gadsden]], [[Tiny Ward]], [[Kalla Pasha]], [[Curtis Nero]] | |- | ''[[The River Woman]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0019330/ ''The River Woman''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Bill Lefty | [[Joseph Henabery]] | [[Jacqueline Logan]], [[Charles Delaney]], [[Sheldon Lewis]], [[Harry Todd]], [[Mary Doran]] | |- |rowspan=2|[[1929]] | ''[[The Mysterious Island (cinta de 1929)|The Mysterious Island]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0020198/ ''The Mysterious Island''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Conte]] Dakkar | [[Lucien Hubbard]] | [[Jacqueline Gadsden]], [[Lloyd Hughes]], [[Montagu Love]], [[Harry Gribbon]], [[Sniz Edwards]], [[Gibson Gowland]], [[Dolores Brinkman]], [[Karl Dane]], [[Robert Dudley]], [[Angelo Rossitto]], [[Carl 'Major' Roup]], [[Billy Schuler]], [[Pauline Starke]], [[Jack Stoutenburg]], [[Harry Tenbrook]], [[Robert McKim]] | |- | ''[[The Hollywood Revue]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0019993/ ''The Hollywood Revue''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Él mesmo | [[Charles Reisner]] | [[Conrad Nagel]], [[Jack Benny]], [[Joan Crawford]], [[Marion Davies]], [[John Gilbert]], [[Norma Shearer]], [[Charles King]], [[Bessie Love]], [[Cliff Edwards]], [[Anita Page]], [[Marie Dressler]], [[Polly Moran]], [[William Haines]], [[Buster Keaton]], [[Stan Laurel]], [[Oliver Hardy]], [[George K. Arthur]], [[Karl Dane]], ''[[The Brox Sisters]]'', [[Gwen Lee]], [[Gus Edwards]], [[Albertina Rasch]] | |- |rowspan=1|[[1930]] | ''[[Free and Easy (cinta de 1930)|Free and Easy]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0020902/ ''Free and Easy''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Director | [[Edward Sedgwick]] | [[Buster Keaton]], [[Anita Page]], [[Trixie Friganza]], [[Robert Montgomery (actor)|Robert Montgomery]], [[Fred Niblo]], [[David Burton]], [[William Haines]], [[Marion Shilling]], [[Cecil B. DeMille]] | |- |rowspan=5|[[1931]] | ''[[A Free Soul]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0021885/ ''A Free Soul''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Stephen Ashe | [[Clarence Brown]] | [[Norma Shearer]], [[Leslie Howard]], [[Clark Gable]], [[James Gleason]], [[Lucy Beaumont]] | '''[[Oscar a lo Millor Actor]]''' |- | ''[[Guilty Hands]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0021933/ ''Guilty Hands''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Richard Grant | [[W. S. Van Dyke]], Él mesmo (no acreditau) | [[Kay Francis]], [[Madge Evans]], [[William Bakewell]], [[C. Aubrey Smith]], [[Polly Moran]], [[Alan Mowbray]], [[Forrester Harvey]], [[Charles Crockett]], [[Henry Barrows]], [[Sam McDaniel]], [[Blue Washington]] | |- | ''[[The Yellow Ticket]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0022582/ ''The Yellow Ticket''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Barón]] Igor Andrey | [[Raoul Walsh]] | [[Elissa Landi]], [[Laurence Olivier]], [[Walter Byron]], [[Arnold Korff]], [[Mischa Auer]], [[Edwin Maxwell]], [[Rita La Roy]], [[Sarah Padden]], [[Boris Karloff]] | |- | ''[[The Christmas Party (cinta de 1931)|The Christmas Party]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0021745/ ''The Christmas Party''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | No acreditau | [[Charles Reisner]] | [[Wallace Beery]], [[Jackie Cooper]], [[Marion Davies]], [[Bette Davis]], [[Dorothy DeBorba]], [[Reginald Denny]], [[Marie Dressler]], [[Jimmy Durante]], [[Cliff Edwards]], [[Clark Gable]], [[Charlotte Greenwood]], [[Donald Haines]], [[Allen 'Farina' Hoskins]], [[Bobby 'Wheecer' Hutchins]], [[Leila Hyams]], [[Mary Ann Jackson]], [[Carmencita Johnson]], [[Jerry Madden]], [[Polly Moran]], [[Ramon Novarro]], [[Anita Page]], [[Jesse Scott]], [[Norma Shearer]], [[Buster Slaven]], [[Jerry Tucker]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[Mata Hari (cinta de 1931)|Mata Hari]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0023196/ ''Mata Hari''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Cheneral]] Serge Shubin | [[George Fitzmaurice]] | [[Greta Garbo]], [[Ramon Novarro]], [[Lewis Stone]], [[C. Henry Gordon]], [[Karen Morley]], [[Alec B. Francis]], [[Blanche Friderici]], [[Edmund Breese]], [[Helen Jerome Eddy]], [[Frank Reicher]] | |- |rowspan=5|[[1932]] | ''[[Broken Lullaby]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0022725/ ''Broken Lullaby''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr H. Holderlin | [[Ernst Lubitsch]] | [[Nancy Carroll]], [[Phillips Holmes]], [[Louise Carter]], [[Lucien Littlefield]], [[ZaSu Pitts]], [[Frank Sheridan]], [[Emma Dunn]], [[George Irving (actor estausunidense)|George Irving]], [[Tully Marshall]] | |- | ''[[Arsène Lupin (cinta de 1932)|Arsène Lupin]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0022639/ ''Arsène Lupin''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Detective]] Guerchard | [[Jack Conway]] | [[John Barrymore]], [[Karen Morley]], [[John Miljan]], [[Tully Marshall]], [[Henry Armetta]], [[George Davis]], [[John Davidson]], [[James Mack]], [[Mary Jane Irving]], [[Olaf Hytten]], [[Leo White]] | |- | ''[[Grand Hotel (cinta de 1932)|Grand Hotel]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0022958/ ''Grand Hotel''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Otto Kringelein | [[Edmund Goulding]] | [[Greta Garbo]], [[John Barrymore]], [[Joan Crawford]], [[Wallace Beery]], [[Lewis Stone]], [[Jean Hersholt]], [[Robert McWade]], [[Purnell B. Pratt]], [[Ferdinand Gottschalk]], [[Rafaela Ottiano]], [[Morgan Wallace]], [[Tully Marshall]], [[Frank Conroy]], [[Murray Kinnell]], [[Edwin Maxwell]], [[Allen Jenkins]] | |- | ''[[The Washington Masquerade]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0023672/ ''The Washington Masquerade''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jeff Keane | [[Charles Brabin]] | [[Karen Morley]], [[Diane Sinclair]], [[Nils Asther]], [[Reginald Barlow]], [[William Collier, Sr.]], [[William Morris]], [[Rafaela Ottiano]], [[C. Henry Gordon]], [[Berton Churchill]], [[Henry Kolker]] | |- | ''[[Rasputin and the Empress]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0023374/ ''Rasputin and the Empress''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Grigori Rasputin]] | [[Richard Boleslawski]] | [[John Barrymore]], [[Ethel Barrymore]], [[Ralph Morgan]], [[Diana Wynyard]], [[Tad Alexander]], [[C. Henry Gordon]], [[Edward Arnold]], [[Henry Armetta]], [[Nigel De Brulier]], [[Henry Kolker]], [[Frank Reicher]] | |- |rowspan=8|[[1933]] | ''[[Sweepings]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0024633/ ''Sweepings''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Daniel Pardway | [[John Cromwell]] | [[Eric Linden]], [[William Gargan]], [[Gloria Stuart]], [[Alan Dinehart]], [[Gregory Ratoff]], [[Helen Mack]], [[Lucien Littlefield]], [[George Meeker]], [[Ninetta Sunderland]], [[Esther Muir]], [[Franklin Pangborn]] | |- | ''[[Looking Forward (cinta de 1933)|Looking Forward]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0024269/ ''Looking Forward''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Tim Benton | [[Clarence Brown]] | [[Lewis Stone]], [[Benita Hume]], [[Elizabeth Allan]], [[Phillips Holmes]], [[Colin Clive]], [[Alec B. Francis]], [[Doris Lloyd]], [[Halliwell Hobbes]], [[Douglas Walton]], [[Viva Tattersall]], [[Lawrence Grant]], [[George K. Arthur]], [[Billy Bevan]], [[Eily Malyon]], [[Edgar Norton]], [[Ethel Griffies]], [[Alan Edwards]], [[Rita Carlyle]] | |- | ''[[The Stranger's Return]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0024620/ ''The Stranger's Return''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Grandpa Storr | [[King Vidor]] | [[Miriam Hopkins]], [[Franchot Tone]], [[Stuart Erwin]], [[Irene Hervey]], [[Beulah Bondi]], [[Grant Mitchell]] | |- | ''[[Dinner at Eight (cinta de 1933)|Dinner at Eight]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0023948/ ''Dinner at Eight''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Oliver Jordan | [[George Cukor]] | [[Marie Dressler]], [[John Barrymore]], [[Wallace Beery]], [[Jean Harlow]], [[Billie Burke]], [[Lee Tracy]], [[Edmund Lowe]], [[Madge Evans]], [[Jean Hersholt]], [[Karen Morley]], [[Louise Closser Hale]], [[Phillips Holmes]], [[May Robson]] | |- | ''[[One Man's Journey]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0024411/ ''One Man's Journey''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Eli Watt | [[John S. Robertson]], [[Charles Kerr]] (asistent) | [[May Robson]], [[Dorothy Jordan]], [[Joel McCrea]], [[Frances Dee]], [[David Landau]], [[Buster Phelps]], [[June Filmer]], [[James Bush]], [[Oscar Apfel]], [[Samuel S. Hinds]], [[Hale Hamilton]], [[Colin Kenny]], [[John Ince]], [[Lloyd Ingraham]], [[Dave O'Brien]], [[Frank O'Connor]], [[Russ Powell]], [[Forrest Taylor]], [[Lucille Ward]] | |- | ''[[Night Flight (cinta de 1933)|Night Flight]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0024381/ ''Night Flight''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Inspector Robineau | [[Clarence Brown]] | [[John Barrymore]], [[Helen Hayes]], [[Clark Gable]], [[Robert Montgomery (actor)|Robert Montgomery]], [[Myrna Loy]], [[William Gargan]], [[C. Henry Gordon]], [[Leslie Fenton]], [[Harry Beresford]], [[Frank Conroy]], [[Dorothy Burgess]], [[Irving Pichel]], [[Helen Jerome Eddy]], [[Buster Phelps]], [[Ralf Harolde]], [[Marcia Ralston]], [[Otto Hoffman]] | |- | ''[[Christopher Bean]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0023890/ ''Christopher Bean''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Milton Haggett | [[Sam Wood]] | [[Marie Dressler]], [[Helen Mack]], [[Beulah Bondi]], [[Russell Hardie]], [[Jean Hersholt]], [[H. B. Warner]], [[Helen Shipman]], [[George Coulouris]] | |- | ''[[Should Ladies Behave]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0024553/ ''Should Ladies Behave''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Augustus Merrick | [[Harry Beaumont]] | [[Alice Brady]], [[Conway Tearle]], [[Katharine Alexander]], [[Mary Carlisle]], [[William Janney]], [[Halliwell Hobbes]] | |- |rowspan=4|[[1934]] | ''[[This Side of Heaven]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0025883/ ''This Side of Heaven''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Martin Turner | [[William K. Howard]] | [[Fay Bainter]], [[Mae Clarke]], [[Tom Brown]], [[Una Merkel]], [[Mary Carlisle]], [[Onslow Stevens]], [[Henry Wadsworth]], [[Edward Nugent]], [[C. Henry Gordon]], [[Dickie Moore]], [[Edwin Maxwell]], [[Mickey Daniels]] | |- | ''[[Carolina (cinta de 1934)|Carolina]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0024956/ ''Carolina''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Bob Connelly | [[Henry King]] | [[Janet Gaynor]], [[Robert Young]], [[Henrietta Crosman]], [[Richard Cromwell (actor)|Richard Cromwell]], [[Mona Barrie]], [[Stepin Fetchit]], [[Ronnie Cosby]], [[Jackie Cosbey]], [[Almeda Fowler]], [[Alden "Stephen" Chase]], [[Shirley Temple]] | |- | ''[[The Girl from Missouri]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0025173/ ''The Girl from Missouri''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Thomas Randall 'T.R.' Paige | [[Jack Conway]] | [[Jean Harlow]], [[Franchot Tone]], [[Lewis Stone]], [[Patsy Kelly]], [[Alan Mowbray]], [[Clara Blandick]], [[Hale Hamilton]], [[Garry Owen]] | |- | ''[[Treasure Island (cinta de 1934)|Treasure Island]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0025907/ ''Treasure Island''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Billy Bones]] | [[Victor Fleming]] | [[Wallace Beery]], [[Jackie Cooper]], [[Otto Kruger]], [[Lewis Stone]], [[Nigel Bruce]], [[Charles "Chic" Sale]], [[William V. Mong]], [[Charles McNaughton]], [[Dorothy Peterson]], [[Vernon Downing]], [[Douglass Dumbrille]], [[Edmund Breese]], [[Olin Howland]], [[Charles Irwin]], [[Edward Pawley]], [[Richard Powell]], [[James Burke]], [[John Anderson]], [[Charles Bennett]] | |- |rowspan=6|[[1935]] | ''[[David Copperfield (cinta de 1935)|David Copperfield]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0026266/ ''David Copperfield''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dan'l Peggotty | [[George Cukor]] | [[Edna May Oliver]], [[Elizabeth Allan]], [[Jessie Ralph]], [[Harry Beresford]], [[Freddie Bartholomew]], [[Basil Rathbone]], [[Hugh Walpole]], [[Herbert Mundin]], [[John Buckler]], [[Faye Chaldecott]], [[Una O'Connor]], [[Violet Kemble Cooper]], [[Elsa Lanchester]], [[Jean Cadell]], [[W. C. Fields]], [[Lennox Pawle]], [[Renee Gadd]], [[Marilyn Knowlden]], [[Lewis Stone]], [[Roland Young]], [[Frank Lawton]], [[Madge Evans]], [[Hugh Williams]], [[Maureen O'Sullivan]], [[Florine McKinney]], [[Ivan F. Simpson]], [[Mabel Colcord]] | |- | ''[[The Little Colonel (cinta de 1935)|The Little Colonel]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0016029/ ''The Little Colonel''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Coronel]] Lloyd | [[David Butler]] | [[Shirley Temple]], [[Evelyn Venable]], [[John Lodge]], [[Sidney Blackmer]], [[Stephen Chase]], [[William Burress]], [[Frank Darien]], [[Bill Robinson]], [[Robert Warwick]], [[Hattie McDaniel]], [[Geneva Williams]], [[Avonnie Jackson]], [[Nyanza Potts]] | |- | ''[[Mark of the Vampire]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0026685/ ''Mark of the Vampire''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Profesor]] Zelen | [[Tod Browning]] | [[Elizabeth Allan]], [[Bela Lugosi]], [[Lionel Atwill]], [[Jean Hersholt]], [[Henry Wadsworth]], [[Donald Meek]], [[Ivan F. Simpson]], [[Carroll Borland]], [[Leila Bennett]], [[June Gittelson]], [[Holmes Herbert]], [[Michael Visaroff]], [[James Bradbury, Jr.]], [[Egon Brecher]], [[Jessie Ralph]] | |- | ''[[Public Hero Number 1]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0026895/ ''Public Hero Number 1''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Medico]] | [[J. Walter Ruben]] | [[Jean Arthur]], [[Chester Morris]], [[Joseph Calleia]], [[Paul Kelly]], [[Lewis Stone]], [[Paul Hurst]], [[George E. Stone]], [[Sam Baker]] | |- | ''[[The Return of Peter Grimm (cinta de 1935)|The Return of Peter Grimm]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0026926/ ''The Return of Peter Grimm''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Peter Grimm | [[George Nicholls Jr.]] | [[Helen Mack]], [[Edward Ellis]], [[Donald Meek]], [[George Breakston]], [[Allen Vincent]], [[James Bush]], [[Ethel Griffies]], [[Lucien Littlefield]], [[Greta Meyer]], [[Ray Mayer]] | |- | ''[[Ah, Wilderness! (cinta)|Ah, Wilderness!]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0026046/ ''Ah, Wilderness!''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Nat Miller | [[Clarence Brown]] | [[Wallace Beery]], [[Aline MacMahon]], [[Eric Linden]], [[Cecilia Parker]], [[Spring Byington]], [[Mickey Rooney]], [[Charley Grapewin]], [[Frank Albertson]], [[Edward J. Nugent]], [[Bonita Granville]], [[Helen Flint]], [[Helen Freeman]] | |- |rowspan=5|[[1936]] | ''[[The Voice of Bugle Ann]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0028471/ ''The Voice of Bugle Ann''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Spring Davis | [[Richard Thorpe]] | [[Maureen O'Sullivan]], [[Eric Linden]], [[Dudley Digges]], [[Spring Byington]], [[Charley Grapewin]], [[Henry Wadsworth]], [[William Newell]], [[James Macklin]], [[Jonathan Hale]], [[Frederick Burton]] | |- | ''[[The Road to Glory]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0028191/ ''The Road to Glory''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Papa La Roche / [[Soldau]] Morin | [[Howard Hawks]] | [[Fredric March]], [[Warner Baxter]], [[June Lang]], [[Gregory Ratoff]], [[Victor Kilian]], [[Paul Stanton]], [[John Cualen]], [[Julius Tannen]], [[Theodore von Elz]], [[Paul Fix]], [[Leonid Kinskey]], [[Jacques Lory]], [[Jacques Vanaire]], [[Edythe Raynore]], [[George Warrington]] | |- | ''[[The Devil-Doll]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0027521/ ''The Devil-Doll''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Paul Lavond | [[Tod Browning]] | [[Maureen O'Sullivan]], [[Frank Lawton]], [[Rafaela Ottiano]], [[Robert Greig]], [[Lucy Beaumont]], [[Henry B. Walthall]], [[Grace Ford]], [[Pedro de Cordoba]], [[Arthur Hohl]], [[Juanita Quigley]], [[Claire Du Brey]], [[Rollo Lloyd]], [[Frank Reicher]] | |- | ''[[The Gorgeous Hussy]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0027690/ ''The Gorgeous Hussy''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Andrew Jackson]] | [[Clarence Brown]] | [[Joan Crawford]], [[Robert Taylor]], [[Franchot Tone]], [[Melvyn Douglas]], [[James Stewart]], [[Alison Skipworth]], [[Beulah Bondi]], [[Louis Calhern]], [[Melville Cooper]], [[Sidney Toler]], [[Gene Lockhart]], [[Clara Blandick]], [[Frank Conroy]], [[Nydia Westman]], [[Willard Robertson]], [[Charles Trowbridge]], [[Rubye De Remer]], [[Betty Blythe]], [[Zeffie Tilbury]] | |- | ''[[Camille (cinta de 1936)|Camille]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0028683/ ''Camille''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Monsieur Duval | [[George Cukor]] | [[Robert Taylor]], [[Elizabeth Allan]], [[Jessie Ralph]], [[Henry Daniell]], [[Lenore Ulric]], [[Laura Hope Crews]], [[Rex O'Malley]], [[Mabel Colcord]], [[Mariska Aldrich]], [[Wilson Benge]] | |- |rowspan=4|[[1937]] | ''[[A Family Affair (cinta de 1937)|A Family Affair]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0028850/ ''A Family Affair''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Chuez]] James K. Hardy | [[George B. Seiz]] | [[Cecilia Parker]], [[Eric Linden]], [[Mickey Rooney]], [[Charley Grapewin]], [[Spring Byington]], [[Julie Haydon]], [[Sara Haden]], [[Allen Vincent]], [[Margaret Marquis]], [[Selmer Jackson]] | |- | ''[[Captains Courageous (cinta de 1937)|Captains Courageous]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0028691/ ''Captains Courageous''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Capitán de barco]] Disko Troop | [[Victor Fleming]] | [[Freddie Bartholomew]], [[Spencer Tracy]], [[Melvyn Douglas]], [[Charley Grapewin]], [[Mickey Rooney]], [[John Carradine]], [[Oscar O'Shea]], [[Jack La Rue]], [[Walter Kingsford]], [[Donald Briggs]], [[Sam McDaniel]], [[Bill Burrud]], [[Gladden James]], [[Frank Sully]], [[Billy Gilbert]], [[Charles Coleman]], [[Lester Dorr]] | |- | ''[[Saratoga (cinta)|Saratoga]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0029516/ ''Saratoga''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Grandpa Clayton | [[Jack Conway]] | [[Clark Gable]], [[Jean Harlow]], [[Frank Morgan]], [[Walter Pidgeon]], [[Una Merkel]], [[Cliff Edwards]], [[George Zucco]], [[Jonathan Hale]], [[Hattie McDaniel]], [[Frankie Darro]], [[Henry Stone]], [[Dennis O'Keefe]] | |- | ''[[Navy Blue and Gold (cinta)|Navy Blue and Gold]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0029297/ ''Navy Blue and Gold''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Capitán]] "Skinny" Dawes | [[Sam Wood]] | [[Robert Young]], [[James Stewart]], [[Florence Rice]], [[Billie Burke]], [[Tom Brown]], [[Samuel S. Hinds]], [[Paul Kelly]], [[Barnett Parker]], [[Roger Converse]] | |- |rowspan=5|[[1938]] | ''[[A Yank at Oxford]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0030989/ ''A Yank at Oxford''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dan Sheridan | [[Jack Conway]] | [[Robert Taylor]], [[Maureen O'Sullivan]], [[Vivien Leigh]], [[Edmund Gwenn]], [[Griffith Jones]], [[C. V. France]], [[Edward Rigby]], [[Morton Selten]], [[Claude Gillingwater]], [[Tully Marshall]], [[Walter Kingsford]], [[Robert Coote]], [[Peter Croft]], [[Noel Howlett]], [[Ronald Shiner]], [[Jon Pertwee]] | |- | ''[[Test Pilot]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0030848/ ''Test Pilot''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Drake | [[Victor Fleming]] | [[Clark Gable]], [[Myrna Loy]], [[Spencer Tracy]], [[Samuel S. Hinds]], [[Marjorie Main]], [[Ted Pearson]], [[Gloria Holden]], [[Louis Jean Heydt]], [[Virginia Grey]], [[Priscilla Lawson]], [[Arthur Aylesworth]], [[Claudia Coleman]], [[Fay Holden]], [[Roger Converse]], [[Gregory Gaye]], [[Lester Dorr]] | |- | ''[[Screen Snapshots Series 17, No. 12]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0994933/ ''Screen Snapshots Series 17, No. 12''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Él mesmo | [[Ralph Staub]] | [[Jean Arthur]], [[Frank Capra]], [[James Gleason]], [[Buck Jones]], [[Charles Ruggles]], [[Silver]], [[James Stewart]] | [[Documental]], [[Curtometrache]] |- | ''[[You Can't Take It with You (cinta)|You Can't Take It with You]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0030993/ ''You Can't Take It with You''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Grandpa Martin Vanderhof | [[Frank Capra]] | [[Jean Arthur]], [[James Stewart]], [[Edward Arnold]], [[Mischa Aue]], [[Ann Miller]], [[Spring Byington]], [[Samuel S. Hinds]], [[Donald Meek]], [[H.B. Warner]], [[Halliwell Hobbes]], [[Dub Taylor]], [[Mary Forbes]], [[Lillian Yarbo]], [[Eddie Anderson]], [[Clarence Wilson]], [[Josef Swickard]], [[Ann Doran]], [[Christian Rub]], [[Bodil Rosing]], [[Charles Lane]], [[Harry Davenport]] | |- | ''[[Young Dr. Kildare]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0031000/ ''Young Dr. Kildare''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Lynne Carver]], [[Nat Pendleton]], [[Jo Ann Sayers]], [[Samuel S. Hinds]], [[Emma Dunn]], [[Walter Kingsford]], [[Truman Bradley]], [[Monty Woolley]], [[Pierre Watkin]], [[Nella Walker]], [[Roger Converse]] | |- |rowspan=4|[[1939]] | ''[[Let Freedom Ring (cinta)|Let Freedom Ring]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0031565/ ''Let Freedom Ring''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Thomas Logan | [[Jack Conway]] | [[Nelson Eddy]], [[Virginia Bruce]], [[Victor McLaglen]], [[Edward Arnold]], [[Guy Kibbee]], [[Charles Butterworth]], [[H. B. Warner]], [[Raymond Walburn]], [[Dick Rich]], [[Trevor Bardette]], [[George 'Gabby' Hayes]], [[Louis Jean Heydt]], [[Sarah Padden]], [[Eddie Dunn]], [[Billy Bevan]], [[Lionel Royce]], [[Luis Alberni]], [[Emory Parnell]] | |- | ''[[Calling Dr. Kildare]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0031133/ ''Calling Dr. Kildare''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Laraine Day]], [[Nat Pendleton]], [[Lana Turner]], [[Lynne Carver]], [[Samuel S. Hinds]], [[Emma Dunn]], [[Reed Hadley]], [[Roger Converse]] | |- | ''[[On Borrowed Time]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0031754/ ''On Borrowed Time''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Julian Northrup (Gramps) | [[Harold S. Bucquet]] | [[Cedric Hardwicke]], [[Beulah Bondi]], [[Una Merkel]], [[Bobs Watson]], [[Nat Pendleton]], [[Henry Travers]], [[Grant Mitchell]], [[Eily Malyon]], [[James Burke]], [[Charles Waldron]], [[Ian Wolfe]], [[Phillip Terry]], [[Truman Bradley]], [[Barbara Bedford]] | |- | ''[[The Secret of Dr. Kildare]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0031909/ ''The Secret of Dr. Kildare''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Barry Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Lionel Atwill]], [[Helen Gilbert]], [[Nat Pendleton]], [[Laraine Day]], [[Sara Haden]], [[Samuel S. Hinds]], [[Emma Dunn]], [[Walter Kingsford]], [[Grant Mitchell]], [[Alma Kruger]], [[Robert Kent]], [[Marie Blake]], [[Martha O'Driscoll]], [[Nell Craig]], [[George Reed]], [[Frank Orth]], [[Alec Craig]], [[Emory Parnell]] | |- |rowspan=4|[[1940]] | ''[[The Stars Look Down (cinta)|The Stars Look Down]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0031976/ ''The Stars Look Down''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Voz d'a narración, no acreditau | [[Carol Reed]] | [[Michael Redgrave]], [[Margaret Lockwood]], [[Emlyn Williams]], [[Nancy Price]], [[Allan Jeayes]], [[Edward Rigby]], [[Linden Travers]], [[Cecil Parker]], [[Milton Rosmer]], [[George Carney]], [[Ivor Barnard]], [[Olga Lindo]], [[Desmond Tester]], [[David Markham]], [[Aubrey Mallalieu]], [[Kynaston Reeves]], [[Clive Baxter]], [[James Harcourt]], [[Frederick Burtwell]], [[Dorothy Hamilton]], [[Frank Atkinson]], [[David Horne]], [[Edmund Willard]], [[Ben Williams]], [[Scott Harrold]] | |- | ''[[Dr. Kildare's Strange Case]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0032416/ ''Dr. Kildare's Strange Case''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Laraine Day]], [[Shepperd Strudwick]], [[Samuel S. Hinds]], [[Emma Dunn]], [[Nat Pendleton]], [[Walter Kingsford]], [[Alma Kruger]], [[John Eldredge]], [[Nell Craig]], [[Marie Blake]], [[Charles Waldron]], [[George Lessey]], [[Tom Collins]], [[George Reed]], [[Paul Porcasi]], [[Horace McMahon]], [[Frank Orth]], [[Margaret Seddon]], [[Fay Helm]] | |- | ''[[Dr. Kildare Goes Home]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0032414/ ''Dr. Kildare Goes Home''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Laraine Day]], [[Samuel S. Hinds]], [[Gene Lockhart]], [[John Shelton]], [[Nat Pendleton]], [[Emma Dunn]], [[Alma Kruger]], [[Walter Kingsford]], [[Nell Craig]], [[Cliff Danielson]], [[Henry Wadsworth]], [[Tom Collins]], [[George Reed]] | |- | ''[[Dr. Kildare's Crisis]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0032415/ ''Dr. Kildare's Crisis''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Laraine Day]], [[Robert Young]], [[Nat Pendleton]], [[Walter Kingsford]], [[Alma Kruger]], [[Bobs Watson]], [[Nell Craig]], [[George H. Reed]], [[Frank Orth]], [[Marie Blake]], [[Horace MacMahon]] | |- |rowspan=5|[[1941]] | ''[[The Penalty (cinta de 1941)|The Penalty]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0034011/ ''The Penalty''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | 'Grandpop' Logan | [[Harold S. Bucquet]] | [[Edward Arnold]], [[Marsha Hunt]], [[Robert Sterling]], [[Gene Reynolds]], [[Emma Dunn]], [[Veda Ann Borg]], [[Richard Lane]], [[Gloria DeHaven]], [[Grant Mitchell]], [[Phil Silvers]], [[Warren Ashe]], [[William Haade]], [[Ralph Byrd]], [[Edgar Barrier]] | |- | ''[[The Bad Man (cinta de 1941)|The Bad Man]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0033368/ ''The Bad Man''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Tío Henry Jones | [[Richard Thorpe]] | [[Wallace Beery]], [[Laraine Day]], [[Ronald Reagan]], [[Henry Travers]], [[Chris-Pin Martin]], [[Tom Conway]], [[Chill Wills]], [[Nydia Westman]], [[Charles Stevens]] | |- | ''[[The People vs. Dr. Kildare]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0034013/ ''The People vs. Dr. Kildare''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Laraine Day]], [[Bonita Granville]], [[Alma Kruger]], [[Red Skelton]], [[Diana Lewis]], [[Walter Kingsford]], [[Nell Craig]], [[Tom Conway]], [[Marie Blake]], [[Eddie Acuff]], [[George H. Reed]], [[Chick Chandler]] | |- | ''[[Dr. Kildare's Wedding Day]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0033555/ ''Dr. Kildare's Wedding Day''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Lew Ayres]], [[Laraine Day]], [[Red Skelton]], [[Alma Kruger]], [[Samuel S. Hinds]], [[Nils Asther]], [[Walter Kingsford]], [[Emma Dunn]], [[Miles Mander]], [[Nell Craig]], [[Frank Orth]], [[George H. Reed]], [[Marie Blake]], [[Margaret Seddon]], [[Olive Blakeney]] | Tamién ye autor de parti d'a [[banda sonora orichinal]] |- | ''[[Lady Be Good (cinta de 1941)|Lady Be Good]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0033803/ ''Lady Be Good''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Chuez]] Murdock | [[Norman Z. McLeod]] | [[Eleanor Powell]], [[Robert Young]], [[Ann Sothern]], [[John Carroll]], [[Berry Brothers]], [[Virginia O'Brien]], [[Red Skelton]], [[Phil Silvers]], [[Dan Dailey]], [[Mrs. Wardley]], [[Singer]] | |- |rowspan=4|[[1942]] | ''[[Dr. Kildare's Victory]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0033554/ ''Dr. Kildare's Victory''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[W. S. Van Dyke]] | [[Lew Ayres]], [[Ann Ayars]], [[Robert Sterling]], [[Jean Rogers]], [[Alma Kruger]], [[Walter Kingsford]], [[Nell Craig]], [[Edward Gargan]], [[Marie Blake]], [[Frank Orth]], [[George Reed]], [[Barry Nelson]], [[Eddie Acuff]], [[Gus Schilling]], [[Stuart Crawford]], [[William Bakewell]], [[Charlotte Wynters]], [[Ray Walker]] | |- | ''[[Calling Dr. Gillespie]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0034570/ ''Calling Dr. Gillespie''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Harold S. Bucquet]] | [[Philip Dorn]], [[Donna Reed]], [[Phil Brown]], [[Nat Pendleton]], [[Alma Kruger]], [[Mary Nash]], [[Walter Kingsford]], [[Nell Craig]], [[Ruth Tobey]], [[Jonathan Hale]], [[Charles Dingle]], [[Marie Blake]], [[Nana Bryant]], [[Eddie Acuff]], [[Ava Gardner]], [[Charles R. Moore]], [[Ray Teal]] | |- | ''[[Dr. Gillespie's New Assistant]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0034680/ ''Dr. Gillespie's New Assistant''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Willis Goldbeck]] | [[Van Johnson]], [[Susan Peters]], [[Richard Quine]], [[Keye Luke]], [[Alma Kruger]], [[Nat Pendleton]], [[Horace McNally]], [[Frank Orth]], [[Walter Kingsford]], [[Nell Craig]], [[Marie Blake]], [[Paul Fix]] | |- | ''[[Tennessee Johnson]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0036419/ ''Tennessee Johnson''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Thaddeus Stevens]] | [[William Dieterle]] | [[Van Heflin]], [[Ruth Hussey]], [[Marjorie Main]], [[Regis Toomey]], [[J. Edward Bromberg]], [[Grant Withers]], [[Alec Craig]], [[Charles Dingle]], [[Carl Benton Reid]], [[Russell Hicks]], [[Noah Beery]], [[Robert Warwick]], [[Montagu Love]], [[Lloyd Corrigan]], [[William Farnum]], [[Charles Trowbridge]], [[Russell Simpson]], [[Morris Ankrum]], [[Mark Daniels]], [[William B. Davidson]], [[Harrison Greene]], [[Roger Imhof]], [[Lloyd Ingraham]], [[Alberto Morin]], [[James Warren]] | |- |rowspan=3|[[1943]] | ''[[Dr. Gillespie's Criminal Case]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0035826/ ''Dr. Gillespie's Criminal Case''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard B. Gillespie | [[Willis Goldbeck]] | [[Van Johnson]], [[Keye Luke]], [[Alma Kruger]], [[John Craven]], [[Nat Pendleton]], [[Margaret O'Brien]], [[Donna Reed]], [[Michael Duane]], [[William Lundigan]], [[Walter Kingsford]], [[Marilyn Maxwell]], [[Henry O'Neill]], [[Marie Blake]], [[Frances Rafferty]] | |- | ''[[The Last Will and Testament of Tom Smith]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0036099/ ''The Last Will and Testament of Tom Smith''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Gramps | [[Harold S. Bucquet]] | [[George Reeves]], [[Walter Brennan]], [[Barbara Britton]], [[Walter Abel]] | [[Curtometrache]] |- | ''[[A Guy Named Joe]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0035959/ ''A Guy Named Joe''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | O [[cheneral]] | [[Victor Fleming]], [[John E. Burch]] (asistent) | [[Spencer Tracy]], [[Irene Dunne]], [[Van Johnson]], [[Ward Bond]], [[James Gleason]], [[Barry Nelson]], [[Esther Williams]], [[Henry O'Neill]], [[Don DeFore]], [[Charles Smith]], [[Addison Richards]], [[Kirk Alyn]], [[Maurice Murphy]] | |- |rowspan=3|[[1944]] | ''[[Three Men in White]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0037373/ ''Three Men in White''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard B. Gillespie | [[Willis Goldbeck]] | [[Van Johnson]], [[Marilyn Maxwell]], [[Keye Luke]], [[Ava Gardner]], [[Alma Kruger]], [[Rags Ragland]], [[Nell Craig]] | |- | ''[[Since You Went Away]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0037280/ ''Since You Went Away''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Mosén]] | [[John Cromwell]] | [[Claudette Colbert]], [[Jennifer Jones]], [[Joseph Cotten]], [[Shirley Temple]], [[Monty Woolley]], [[Robert Walker]], [[Hattie McDaniel]], [[Agnes Moorehead]], [[Alla Nacimova]], [[Albert Bassermann]], [[Gordon Oliver]], [[Keenan Wynn]], [[Guy Madison]], [[Craig Stevens]], [[Lloyd Corrigan]], [[Jackie Moran]], [[Wallis Clark]], [[George Chandler]], [[Dorothy Dandridge]], [[Warren Hymer]], [[Rhonda Fleming]], [[Byron Foulger]], [[Andrew V. McLaglen]], [[Edwin Maxwell]], [[Terry Moore]], [[Adeline De Walt Reynolds]], [[Ruth Roman]], [[Butterfly McQueen]] | |- | ''[[Dragon Seed (cinta)|Dragon Seed]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0036777/ ''Dragon Seed''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Narrador (voz) | [[Jack Conway]], [[Harold S. Bucquet]] | [[Katharine Hepburn]], [[Walter Huston]], [[Aline MacMahon]], [[Akim Tamiroff]], [[Turhan Bey]], [[Hurd Hatfield]], [[J. Carrol Naish]], [[Agnes Moorehead]], [[Henry Travers]], [[Robert Bice]], [[Robert Lewis]], [[Frances Rafferty]], [[Leonard Strong]], [[Jacqueline deWit]], [[Clarence Lung]], [[Paul E. Burns]], [[Anna Demetrio]] | |- |rowspan=2|[[1945]] | ''[[Between Two Women (cinta de 1945)|Between Two Women]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0036640/ ''Between Two Women''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard B. Gillespie | [[Willis Goldbeck]] | [[Van Johnson]], [[Marilyn Maxwell]], [[Gloria DeHaven]], [[Keenan Wynn]], [[Keye Luke]], [[Alma Kruger]], [[Walter Kingsford]], [[Marie Blake]], [[Nell Craig]], [[Shirley Patterson]], [[Edna Holland]], [[Lorraine Miller]], [[Eddie Acuff]], [[Tom Trout]] | |- | ''[[The Valley of Decision]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0038213/ ''The Valley of Decision''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Pat Rafferty | [[Tay Garnett]] | [[Greer Garson]], [[Gregory Peck]], [[Donald Crisp]], [[Preston Foster]], [[Marsha Hunt]], [[Gladys Cooper]], [[Reginald Owen]], [[Dan Duryea]], [[Jessica Tandy]], [[Barbara Everest]], [[Marshall Thompson]] | |- |rowspan=4|[[1946]] | ''[[Three Wise Fools (cinta de 1946)|Three Wise Fools]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0039031/ ''Three Wise Fools''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Richard Gaughnt | [[Edward Buzcell]] | [[Margaret O'Brien]], [[Lewis Stone]], [[Thomas Mitchell]], [[Edward Arnold]], [[Ray Collins]], [[Jane Darwell]], [[Charles Dingle]], [[Harry Davenport]], [[Henry O'Neill]], [[Cyd Charisse]], [[Warner Anderson]], [[Billy Curtis]], [[Olin Howland]] | |- | ''[[It's a Wonderful Life (cinta de 1946)|It's a Wonderful Life]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0038650/ ''It's a Wonderful Life''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Henry F. Potter | [[Frank Capra]] | [[James Stewart]], [[Donna Reed]], [[Thomas Mitchell]], [[Henry Travers]], [[Beulah Bondi]], [[Frank Faylen]], [[Ward Bond]], [[Gloria Grahame]], [[H. B. Warner]], [[Frank Albertson]], [[Todd Karns]], [[Samuel S. Hinds]], [[Mary Treen]], [[Virginia Patton]], [[Charles Williams]], [[Sara Edwards]], [[Bill Edmunds]], [[Lillian Randolph]], [[Argentina Brunetti]], [[Bobbie Anderson]], [[Ronnie Ralph]], [[Jean Gale]], [[Jeanine Ann Roose]], [[Danny Mummert]], [[Georgie Nokes]], [[Sheldon Leonard]], [[Frank Hagney]], [[Ray Walker]], [[Charlie Lane]], [[Edward Kean]], [[Carol Coomes]], [[Karolyn Grimes]], [[Larry Simms]], [[Jimmy Hawkins]] | |- | ''[[The Secret Heart]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0038916/ ''The Secret Heart''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Rossiger | [[Robert Z. Leonard]] | [[Claudette Colbert]], [[Walter Pidgeon]], [[June Allyson]], [[Robert Sterling]], [[Marshall Thompson]], [[Elizabeth Patterson]], [[Richard Derr]], [[Patricia Medina]], [[Eily Malyon]], [[Dwayne Hickman]] | |- | ''[[Duel in the Sun (cinta)|Duel in the Sun]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0038499/ ''Duel in the Sun''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Senador Jackson McCanles | [[King Vidor]] | [[Jennifer Jones]], [[Joseph Cotten]], [[Gregory Peck]], [[Herbert Marshall]], [[Lillian Gish]], [[Walter Huston]], [[Charles Bickford]], [[Harry Carey]], [[Charles Dingle]], [[Sidney Blackmer]], [[Butterfly McQueen]], [[Otto Kruger]], [[Joan Tecel]], [[Tilly Losch]], [[Scott McKay]], [[Hank Bel]], [[Bob McKencie]] | |- |rowspan=1|[[1947]] | ''[[Dark Delusion]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0039301/ ''Dark Delusion''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Dr. Leonard Gillespie | [[Willis Goldbeck]] | [[James Craig]], [[Lucille Bremer]], [[Jayne Meadows]], [[Warner Anderson]], [[Henry Stephenson]], [[Alma Kruger]], [[Keye Luke]], [[Art Baker]], [[Lester Matthews]], [[Marie Blake]], [[Ben Lessy]], [[Geraldine Wall]], [[Nell Craig]], [[George Reed]], [[Mary Currier]] | |- |rowspan=1|[[1948]] | ''[[Key Largo (cinta)|Key Largo]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0040506/ ''Key Largo''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | James Temple | [[John Huston]] | [[Humphrey Bogart]], [[Edward G. Robinson]], [[Lauren Bacall]], [[Claire Trevor]], [[Thomas Gomez]], [[Harry Lewis]], [[John Rodney]], [[Marc Lawrence]], [[Dan Seymour]], [[Monte Blue]], [[William Haade]] | |- |rowspan=2|[[1949]] | ''[[Down to the Sea in Ships (cinta de 1949)|Down to the Sea in Ships]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0041313/ ''Down to the Sea in Ships''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Capitán]] Bering Joy | [[Henry Hathaway]] | [[Richard Widmark]], [[Dean Stockwell]], [[Cecil Kellaway]], [[Gene Lockhart]], [[Berry Kroeger]], [[John McIntire]], [[Harry Morgan]], [[Harry Davenport]], [[Paul Harvey]], [[Jay C. Flippen]], [[Arthur Hohl]], [[Dorothy Adams]] | |- | ''[[Malaya (cinta)|Malaya]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0041622/ ''Malaya''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | John Manchester | [[Richard Thorpe]] | [[Spencer Tracy]], [[James Stewart]], [[Valentina Cortese]], [[Sydney Greenstreet]], [[John Hodiak]], [[Richard Loo]], [[Gilbert Roland]], [[Roland Winters]] | |- |rowspan=1|[[1950]] | ''[[Right Cross]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0042894/ ''Right Cross''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Sean O'Malley | [[John Sturges]] | [[June Allyson]], [[Dick Powell]], [[Ricardo Montalban]], [[Teresa Celli]], [[Barry Kelley]], [[Tom Powers]], [[Mimi Aguglia]], [[Marianne Stewart]], [[John Gallaudet]], [[Wally Maher]], [[Larry Keating]], [[Kenneth Tobey]], [[Bert Davidson]], [[Marilyn Monroe]], [[Robert Osterloh]] | |- |rowspan=1|[[1951]] | ''[[Bannerline]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0043317/ ''Bannerline''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Hugo Trimble | [[Don Weis]] | [[Keefe Brasselle]], [[Sally Forrest]], [[Lewis Stone]], [[J. Carrol Naish]], [[Larry Keating]], [[Spring Byington]], [[Warner Anderson]], [[Elisabeth Risdon]], [[Michael Ansara]], [[John Morgan]] | |- |rowspan=1|[[1952]] | ''[[Lone Star (cinta de 1952)|Lone Star]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0043751/ ''Lone Star''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Andrew Jackson]] | [[Vincent Sherman]] | [[Clark Gable]], [[Ava Gardner]], [[Broderick Crawford]], [[Beulah Bondi]], [[Ed Begley]], [[James Burke]], [[William Farnum]], [[Lowell Gilmore]], [[Moroni Olsen]], [[Russell Simpso]], [[William Conrad]], [[Lucius Cook]], [[Ralph Reed]], [[Ric Roman]], [[Victor Sutherland]], [[Jonathan Cott]], [[Charles Cane]], [[Nacho Galindo]], [[Trevor Bardette]], [[Harry Woods]], [[Dudley Sadler]], [[Emmett Lynn]], [[George Hamilton]], [[Mitchell Lewis]] | |- |rowspan=1|[[1953]] | ''[[Main Street to Broadway]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0046027/ ''Main Street to Broadway''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Él mesmo | [[Tay Garnett]] | [[Tommy Morton]], [[Mary Murphy]], [[Agnes Moorehead]], [[Herb Shriner]], [[Rosemary DeCamp]], [[Clinton Sundberg]], [[Tallulah Bankhead]], [[Ethel Barrymore]], [[Gertrude Berg]], [[Shirley Booth]], [[Louis Calhern]], [[Leo Durocher]], [[Faye Emerson]], [[Oscar Hammerstein II]], [[Rex Harrison]], [[Helen Hayes]], [[Joshua Logan]], [[Mary Martin]], [[Lilli Palmer]], [[Richard Rodgers]], [[John Van Druten]], [[Cornel Wilde]], [[Bill Rigney]], [[Chris Duroche]], [[Arthur Shields]], [[Florence Bates]], [[Madge Kennedy]], [[Carl Benton Reid]], [[Frank Ferguson]], [[Robert Bray]] | |- |rowspan=1|[[1956]] | ''[[Our Mr. Sun]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0159620/ ''Our Mr. Sun''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Voz d'o ''Pai Tiempo'' | [[Frank Capra]], [[William T. Hurz]] | | [[Documental]] [[Cine d'animación|animau]] |} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Lionel Barrymore|Cintas interpretadas por Lionel Barrymore]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Lionel Barrymore}} * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000859/ Lionel Barrymore] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/31143 Lionel Barrymore] en [[Internet Broadway Database]]. * {{en}} [https://web.archive.org/web/*/https://www.tcm.com/tcmdb/person/99559%7C* Lionel Barrymore] en [[TCM Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[George Arliss]] | títol = [[Oscar a o Millor Actor]] | periodo = [[1931]] [[4ena edición d'os Premios Oscar|4<sup>ena</sup> edición]] | succesor = [[Fredric March]] / [[Wallace Beery]] }} {{end box}} </center> == Referencias == {{Listaref|2}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Barrymore, Lionel}} [[Categoría:Actors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:Guionistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Muertos en Beverly Hills]] [[Categoría:Naixius de Philadelphia]] [[Categoría:Premio Oscar a o Millor Actor]] [[Categoría:1878 (naixencias)]] [[Categoría:1954 (muertes)]] c2hilkfn43e8tvf031rvfiuqlvckmas Cadaqués 0 30891 2480121 2160072 2026-09-30T20:58:41Z RenatoGar 80073 2480121 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Cadaqués |bandera = |escudo = Coat of Arms of Cadaqués.svg |escudo_grandaria = 85px |imachen = [[Imachen:Cadaques.JPG|250px|A badía de Cadaqués]]<br>A badía de Cadaqués. |comunidat = Catalunya |provincia = Chirona |comarca = Alto Empordán |partiuchudicial = [[Partiu chudicial de Figueras|Figueras]] |superficie = 25,73 |altaria = 23 |población = 2.640 |calendata = 2005 |distancia = |ta = |cp = 17488 |chentilicio = cadaquesenc / cadaquesenca (en [[Idioma catalán|catalán]]) |ríos = |web = [http://www.cadaques.org/ www.Cadaques.org] |situación = [[Imachen:Localització de Cadaqués respecte de l'Alt Empordà.svg|175px|Cadaqués en l'Alto Empordán]] }} '''Cadaqués''' ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situau en a [[comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Empordán]] y [[partiu chudicial]] de [[Figueras (Chirona)|Figueras]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Chirona|Chirona]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 2.640 habitants ([[2005]]), en una [[superficie]] de 25,73 [[km²]] con una [[densidat de población]] de 102,60 hab/km². == Cheografía == Cadaqués, situau a 23 [[metro]]s d'[[altaria]] d'o [[livel d'a mar]], ye o municipio mas oriental de [[Catalunya]] y d'a [[peninsula Iberica]], en a [[peninsula]] de [[Cap de Creus]], a cantos d'a [[Mar Mediterrania]]. As [[montanya]]s de [[Puig de Paní]] y [[Puig de Bufadors]] separan o lugar d'o resto d'a [[comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Empordán]], cosa que fa que Cadaqués viva de cara ta o mar y no pas ta l'interior d'o país, d'o cual estió aislata dica zaguers d'o [[sieglo XIX]]. == Economía == === Economía tradicional === A [[economía]] de Cadaqués yera historicament basada en l'[[agricultura]] y en a [[pesca]]. En l'agricultura, o recurso prencipal yera a [[vinya]], estendillada dende o [[sieglo XVIII]] dica la plaga d'a [[filoxera]] a zaguers d'o [[sieglo XIX]] y primers d'o [[sieglo XX]]. === O turismo y os pintors === Dende prencipios d'o [[sieglo XX]] escomencipió una intensa actividat [[Turismo|turistica]], vinculada a escape a os artistas, en especial a los [[pintor]]s. O pintor [[Salvador Dalí]], naixiu de l'amanada [[Figueras (Chirona)|Figueras]], a [[Capital (politica)|capital]] d'a comarca, se bi instaló a meyaus d'o [[sieglo XX]], encara que la suya familia yera propietaria d'una segunda residencia en o lugar y Dalí bi convidó a destacaus intelectuals, como o suyo amigo [[Federico García Lorca]]. Asinas, o lugar atrayó a destacaus pintors, como [[Eliseu Meifrèn]], [[Albert Ràfols-Casamada]], [[Josep Roca-Sastre]], [[Àngel Planells]] (naixiu de Cadaqués), [[Joan Josep Tharrats]], [[Eduard Arranz Bravo]], [[Ramon Aguilar Moré]], [[Marc Aleu]], [[Jordi Curós]], [[Rafael Bartolozzi]], [[Shigeyoshi Koyama]], [[Ramon Moscardó]], [[Josep Moscardó]], [[Francesc Todó]], [[Maria Girona]], [[Isabel Garriga]], [[Josep Rovira]], [[Antoni Pitxot]] u [[Maurice Boitel]]. [[Imachen:Cadaques shoreline.jpg|thumb|center|800px|Cadaqués, anvista d'a ''Platja Gran''.]] [[Imachen:Cadaques stiched.JPG|thumb|center|800px|Anvista panoramica de Cadaqués.]] == Demografía == {{DemogCat| 1497=110| 1515= | 1553=87| 1717=708| 1787=1.598| 1857=2.530| 1860=2.418| 1877=2.361| 1887=1.543| 1900=1.557| 1910=1.558| 1920=1.469| 1930=1.223| 1940=1.129| 1950=989| 1960=1.048| 1970=1.272| 1981=1.547| 1990=1.867| 1992=1.828| 1994=1.874| 1996=1.852| 1998=1.878| 2000=2.301| 2002=2.487| 2004=2.730| 2006=2.922 |2008= |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=2.889 |2023= |2024= |2025=}} == Administración == === Reparto de concellers === <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="9" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Convergència i Unió|CiU]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 7 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 6 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 6 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 3 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 4 |- | bgcolor="#EEEE42" | '''[[Esquerra Republicana de Catalunya|ERC]]''' | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 4 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 4 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 2 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 5 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 6 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partit dels Socialistes de Catalunya|PSC]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 6 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 3 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1 |- | bgcolor="#32CD32" | '''Independients''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 2 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 2 | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - |- | bgcolor="#EEEE42" | '''[[Nacionalistes d'Esquerra|NE]]''' | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | 3 | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - | bgcolor="#FFFF42" align="right" | - |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''9''''' | align="right" | '''''11''''' | align="right" | '''''11''''' |} <small>Fuent: [http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1703290004/ ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''].</small> </center> === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | | |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Joan Borrell i Bassols | [[Esquerra Republicana de Catalunya]] |} == Vinclos externos == {{Commonsart|Cadaqués}} * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20170922192601/http://cadaques.org/ Pachina web municipal]. * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20080823224004/http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1703290004 Información de Cadaqués] en a pachina web d'a [[Cheneralidat de Catalunya]]. * {{ca}} [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=17032 Información de Cadaqués] en a pachina web de l'''[[Institut d'Estadística de Catalunya]]''. == Referencias == {{listaref}} {{Municipios de l'Alto Empordán}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Chirona]] kuxz6zz8otpwh0j2cl9cekrg0qm8cq1 Feno 0 31022 2480168 2337801 2026-09-30T22:43:08Z RenatoGar 80073 2480168 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Valtra Valmet tractor, Taarup rotary tedder, Norway 2011.jpg|thumb|right|300px|Un [[tractor]] chirando o feno.]] O '''feno'''{{DACC}} (d'o [[Idioma latín|latín]] <''fenum''), anque ye muit frecuent que se le diga simplament '''hierba'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''hiarba''' y '''herba'''</ref>, ye a [[mezcla]] de [[hierba]]s secas con a cual s'alimenta a bels animals [[Herbivorismo|herbivoros]] domesticos, especialment cuan se tienen en condicions de reclusión y no pueden paixentar-se solos. O feno actúa como base de l'alimentación de bels animals domesticos, como os [[Oryctolagus cuniculus|conillo]]s, que por estar fuyedizos no pueden deixar-se en puestos ubiertos a on que podrían consumir a hierba solos. Tamién ye la base d'alimentación que tienen toz os grans herbivoros, dende [[Ovis orientalis aries|ovellas]] y [[Capra aegagrus hircus|crabas]] dica [[vaca]]s, [[buei]]s, [[mula]]s y [[caballo]]s, en os meses fridos. Manimenos, a toz os animals alimentaus con feno ye convenient que se les complemente a dieta con belatros alimentos, como [[cerials]] (principalment s'emplega l'[[hordio]] u o [[Avena|cevau]]) y/u [[prenso]]s sinteticos. == Composición == O feno se composa de [[hierba]]s diversas, no siempre cautivadas, u d'una sola [[especie]] en función d'a on procede. Anque existe especies domesticadas principalment ta fer-ne feno, como l'[[alfalz]], y cada vegada con mas frecuencia o feno se fa con ixas especies, tradicionalment tamién s'ha aprofitau o feno natural que dimana de [[fenal]]s u extensions a on que a diversidat d'especies [[Planta herbacia|herbacias]] s'ha manteniu, de forma natural, porque se i feba pasturar os animals domesticos. Por ixo, o feno de fenal tipico se forma d'una gran diversidat de hierbas d'entre as que predominan as [[Poaceae|graminias]] (especialment, as que se conoix de forma colectiva como [[bellueca]]s) por estar mas resistents y adaptaderas a la [[pastura]] frecuent de o [[ganau]]. Iste tipo de feno s'asocia con explotacions rurals, no mecanizadas, en as cuals a [[siega]] d'a «hierba» se fa en os propios [[yermo]]s a on que en os meses favorables s'ha feito paixentar a os animals. Muit a sobén, os fenals de feno natural son luent de o nuclio de población y no son terrens [[agricultura|de cultura]], sino semi-silvestres que fan parte d'un paisache humanizau, a on que a pastura d'os animals durant anyos ha condicionau a formación d'un [[prau]] herboso pero con especies silvestres. O feno d'iste tipo d'extensions se siega a mano, con o [[dallo]], y se transporta ligau en [[falciello]]s con [[baste]]s y [[samuga]]s sobre os [[masto]]s, u en [[carro]]. A despoblación d'o mundo rural, que ha deixau desamortizadas muitas fincas que enantes yeran precisas ta la producción d'alimentos humans, en chunto con a mecanización de l'[[agricultura]], ha favoreixiu o cautivo de l'alfalz como especie fenera. En l'actualidat, en países de [[clima mediterranio]] (como o que tenemos en a [[peninsula Iberica]]) l'alfalz ye a principal especie que s'emplega como feno; y a demés se cautiva de propio ta ello, mientres que fa bellas decadas cuan no i heba tanta maquinaria en as fayenas de l'agricultura, os campos d'alfalz yeran una minoría. == Importancia == As reservas de feno yeran cabals en a [[ganadería]] tradicional, pus de l'acumulación de hierba dependeba a supervivencia de o [[ganau]] en os periodos de carencia, como l'[[hibierno]]. Ta iste manester, cuasi todas as casas con reses de ganau segaban y guardaban hierba en [[hierbero|hierbers]] u en [[paller]]s en o [[verano]], y a cantidat que se podese guardar en istas dependencias yera muit a sobén o factor limitant que determinaba o numero maximo de cabezas que podeba tener una casa. A demés d'isto, o feno se podeba almagacenar apilau en [[nieda]]s, arredol d'un niedil, anque como d'ista forma ye mas exposau a o tempero, gosa [[calamón|calamonar-se]] y tiene una vida menor. ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} == Se veiga tamién == *[[Palla]]. *[[Hierbero]]. *[[Roscadero]]. *[[Banasto]]. ==Vinclos externos== {{Wiktionary_line|feno}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Agricultura]] [[Categoría:Ganadería]] [[Categoría:Fitonimia]] o5uuvra58qizeya1w86uumhaumfokme Lugar Nuevo de la Corona 0 31121 2480057 2220164 2026-09-30T19:29:31Z RenatoGar 80073 2480057 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Lugar Nuevo de la Corona |nombre_oficial = Llocnou de la Corona |comunidat = País Valenciano |provincia = Valencia |comarca = Huerta Sud |bandera = |escudo = Escut de Llocnou de la Corona.svg |escudo_grandaria = 70px |imachen = |cp = 46910 |superficie = 0,04 |altaria = 12 |distancia = 6,4 |ta = Valencia | cod_provincia = 46 | cod_municipio = 152 |población = |calendata = |situación = [[Imachen:Localització de Poblenou de la Corona respecte del País Valencià.png|105px|Lugar Nuevo de la Corona en lo País Valenciano]] [[Imachen:Localització de Poblenou de la Corona respecte de l'Horta Sud.png|200px|Lugar Nuevo de la Corona en la comarca de la Huerta Sud]] |web = |}} '''Lugar Nuevo de la Corona''' (en [[Luenga valenciana|valenciano]] y oficialment ''Llocnou de la Corona'') ye un [[municipio]] de la [[provincia de Valencia]], situato en la [[comarcas d'o País Valenciano|comarca]] de lo [[Huerta Sud]]. La suya población ye de 133 habitants([[2014]]), en una superficie de 0,04&nbsp;[[Kilometro cuadrau|km²]] con una [[densidat de población]] de 3.325 hab/km². == Cheografía == Ye situato en una [[plana]]. == Historia == Este [[lugar]] tiene lo suyo orichen en un convento fundato en [[1676]] probablement vinculau a lo de Chesús, en [[Valencia]]. Dimpués que los [[flaire]]s [[franciscanos]] abandosasen las casas bels [[labrador]]s edificoron casas y barracas arredol, convertindo-se en un nuclio de población clamato ''La Corona'', con una chicota agrupación de vecins dentro de lo termin d'[[Alfafar]]. En lo [[sieglo XIX]] consiguiron deseparar-se-ne, pero con un termin minimo circunscrito a las casas y ilesia de Nuestra Sinyora de lo Rosario. == Toponimia == Oficialment ye en [[valenciano]] ''Llocnou de la Corona'', pero tamién ye conoixito como ''Poblenou de la Corona''. En [[idioma castellano|castellano]] se diz ''Pueblo Nuevo de la Corona'' u ''Lugar Nuevo de la Corona''. == Demografía == {{DemogEspanya |1749= |1787= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1997= |1998= |1999= |2000= |2001= |2002= |2003= |2004= |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014=133 |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=109}} == Curiosidaz == Tien lo termin municipal menos extenso de la [[provincia de Valencia|provincia]], reducito a lo casco urbán. {{Municipios Huerta Sud}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Valencia]] hgf8txzf49avk03clow1ji8kxf3ywqj Joaquín Costa Martínez 0 32688 2480183 2466590 2026-09-30T22:48:37Z RenatoGar 80073 2480183 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Joaquín Costa Martínez |imachen = Joaquín Costa, de Victoriano Balasanz.jpg |piet de foto = Joaquín Costa, de Victoriano Salasanz |calendata naiximiento = [[14 de setiembre]] de [[1846]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Sinyal d'Aragón.svg|22px|border|Bandera d'Aragón]] [[Monzón]] |calendata muerte = [[8 de febrero]] de [[1911]] |puesto muerte = [[Imachen:Sinyal d'Aragón.svg|22px|border|Bandera d'Aragón]] [[Graus]] |puesto d'enterreco = [[Fosal de Torrero]] ([[Zaragoza]], [[Aragón]]) |ocupación = [[Politico]], [[churista]], [[economista]] y [[historiador]] }} '''Joaquín Costa Martínez''' ([[Monzón]], [[Cinca Meya]], [[14 de setiembre]] de [[1846]] - [[Graus]], [[Ribagorza]], [[8 de febrero]] de [[1911]]), [[politico]], [[churista]], [[economista]] y [[historiador]] [[Aragón|aragonés]]. L'anyo [[1903]] fue esleito [[deputato]] en o [[Congreso d'os Deputatos]] de [[Madrid]], cargo que albandonó en [[1905]]. == Biografía == Joaquín Costa Martínez naixió de [[Monzón]], encara que a os seis anyos d'edat se treslladó con a suya familia a [[Graus]] por lo que tamién se le conoixe como ''O Lión de Graus''. En a ciutat de [[Uesca]] cursó o [[bachillerato]], obtenendo o títol de [[mayestro]] y d'[[agrimensura|agrimensor]]. Tamién estudió arquitectura pero sin rematar a carrera. Obtenió una pensión d'o gubierno espanyol por asistir a la [[Exposición Internacional de París de 1867]]. En Madrid se licenció y doctoró en [[Dreito]] y en [[Licenciatura en Filosofía y Letras|Filosofía y Letras]]. Escribe ''La vida del Derecho'' ([[1876]]) y ye profesor auxiliar en a [[Universidat Complutense de Madrid|Universidat Central]], cargo que refusa en protesta por a política educativa d'a [[Restauración]] chunto a [[Francisco Giner de los Ríos]] y atros miembros d'a [[Institución Libre d'Amostranza]]. A ista institución laica d'amostranza, inspirata en a filosofía d'o [[Krausismo]], se troba ligato alavez dirichindo o suyo ''Boletín'' ([[1880]]–[[1883]]), fendo clases y participando eficazment en o Congreso Pedagóchico Nacional de [[1882]]. Exerce como letrato en [[Cuenca]] y dimpués en [[Huesca]] ([[1877]]–[[1879]]); en ista zaguera estata en a suya provincia natal redacta ''Cuestiones celtíberas: religiones'', ''Organización política, civil y religiosa de los celtíberos'' y ''Derecho consuetudinario del Alto Aragón''. Unatra vegada en [[Madrid]] como pasant, colabora en a ''Revista de España'', en a ''Revista General de Legislación y Jurisprudencia'' y en a [[Reyal Academia de Churisprudencia y Lechislación]], a on que presenta os suyos ''Estudios jurídicos y políticos'' y a suya ''Teoría del hecho jurídico individual y social''. Mas entabant, en [[1887]], será profesor y ferá un ''Plan de una Historia del Derecho espanyol en la antigüedad''. Fa parti d'o Congreso de Churisconsultos Aragoneses, en [[Zaragoza]]. Os suyos humildes oríchens le endrezan a la politica; estudeya mas que mas as radices populars d'o dreito consuetudinario espanyol (''Introducción a un tratado de política textualmente de los refraneros, romanceros y gestas de la Península'', [[1881]]) y o mundo rural fendo parti d'os Congresos d'Agricultors y Ganaderos ([[1880]]–[[1881]]). Fa parti también en numerosos mítins y conferencias africanistas y abolicionistas, planteyando a suya anvista de ''El comercio espanyol y la cuestión de África'' ([[1882]]). Diriche, a mas, o Congreso Espanyol de Cheografía Colonial y Mercantil ([[1883]]), cofunda a Sociedat de Africanistas y Colonistas que diriche as expedicions a l'Africa occidental y ecuatorial y fa parti d'a ''Revista de Geografía Colonial'' ([[1885]]–[[1887]]). Por ixas envueltas accede a o cuerpo de notarios ([[Granada]], [[Chaén]]) y aboga a escape por a reorganización d'o Notariato, d'o Rechistro d'a Propiedat y de l'Administración de Chusticia ([[1890]]). Dentra igualment en o [[Cuerpo Superior d'Advogatos d'o Estado]]. Manimenos, una progresiva malautía d'atrofia muscular le fa instalar-se en o suyo quiesto y familiar [[Graus]] ([[Provincia de Uesca|Uesca]]), dende a on atamas de tot organiza a la [[Liga de Contribuyentes de Ribagorza|Liga de Contribuyents de Ribagorza]] que deriva en movimiento político de inclinacions socials. Asinas apareixen cuantas campanyas por tot l'Alto Aragón (dende [[1892]]), con a fin de potenciar a producción agraria gracias a o [[regano]] y por meyo d'obras hidraulicas que ha de fer o Estato, en opinión de Costa. [[Imachen:Zaragoza - Grupo escolar Gascón y Marín - Joaquín Costa.jpg|left|thumb|200px|Joaquín Costa, Grupo escolar Gascón y Marín, Zaragoza]] Dimpués d'a suya tornada, a la fin ([[1893]]), a una plaza de notario en [[Madrid]], tien agora una anvista muito mas politica y cientifico-social, parando a suya magna obra ''Colectivismo agrario'' ([[1898]]), en que fa una dura critica d'a destrucción por as desamortizacions y atras practicas d'ancestrals sistemas de propiedat comunal, que describe muit decumentadament, y galvaniza a la opinión publica a radiz d'o Desastre de 1898, en que [[Espanya]] pierde as suyas zagueras colonias debito a la guerra con [[Estaus Unius]]: [[Cuba]], [[Puerto Rico]] y as islas Filipinas. En o segundo tomo d'o ''Colectivismo Agrario en España'' ([[1898]]) presenta Costa lo que viene a estar una ampla historia economica d'os sistemas de propiedat y as suyas diversas modalidaz (dende os cotos a las [[facera]]s y tierras comunals), as formas de explotación, etc., tornando dos siglos antis d'a nuestra era; tamién, con notable agudeza, tracta d'o control sobre l'augua y as suyas diferents formas de propiedat, d'as cofadrías pesqueras, etc. Con os suyos mensaches a las Cambras Agrarias aragonesas consigue a creyación d'una Asemblea Nacional de Productors que s'alía con as Cámbras de Comercio que lidera [[Basilio Paraíso]] y a Liga Agraria formata por as clases propietarias castellanas dirichitas por [[Santiago Alba]] ta formar a Unión Nacional, nuevo partido político popular y muit critico con o sistema d'a [[Restauración]] canovista. Ista propuesta resulta masiau heterochenia y resta por un inte muitos militants a o republicanismo y encara que no se converte en [[partiu politico]]. Con tot y con ixo, Costa acata a Unión Nacional, integra as suyas fuerzas, acepta un cargo en o Directorio y redacta o mensache de queixa y protesta a o Congreso d'os Deputatos que se publicó en a prensa l'1 d'abril. Pero no funcionó o intento de fuerza de sacar manifestacions a la carrera: se viedó la de Madrid, y s'autosuspendioron a resta. Reunitos en a casa de Costa, en Madrid, Paraíso refirma accions directas espectaculars como una vaga de contribuyents, mientres Costa creye improbable un alto seguimiento d'ixa mida y mas seguro y fundo o treballo d'un partiu político, educador d'o pueblo. Bi ha diversas opinions sobre a estratechia a realizar entre Costa y Paraíso y a la fin Costa planteya (septiembre de 1900) a suya deseparación d'o Directorio d'a Unión Nacional. Os gremios madrilenyos se aleixan también de Paraíso, si bien a Unión encara celebra un mítin en Barcelona en abril de 1901. Paraíso y Alba s'aseguran os suyos escanyos de deputatos liberals mientres Costa, que suenia encara con un partiu d'intelectuals, chira enta a Unión Republicana. A Unión Nacional se desintegró por a tensión entre os intreses populars y os corporativos. Costa percibió que o poder, tal como yera confegurato, no fería nunca reformas ''recheneracionistas''. En iste afer Costa se troba solenco de tot. Afectato profundament por o fracaso d'a Unión Nacional, continó, atribuyendo responsabilidaz por a situación espanyola a la propia monarquía en ''Quiénes deben gobernar después de la catástrofe'', ''Reconstitución y europeización de España'' y, mas que mas, a espectacular enquesta realizata dende l'[[Ateneu de Madrid]] con a colaboración de muitas grans feguras d'a cultura y a sociedat espanyolas (de [[Miguel de Unamuno]] a [[Emilia Pardo Bazán]]) ta redactar un d'os suyos títols clasicos: ''Oligarquía y Caciquismo como la forma actual de gobierno en España: urgencia y modo de cambiarla'' (1901),<ref>[https://web.archive.org/web/20091029151054/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12405085388048940221802/index.htm En versión completa] en [[Cervantes Virtual]]</ref> a on que denuncia a corrupción d'o sistema político canovista d'a [[Restauración]] que supondrá a marchinación de Costa d'os centros politicos d'o sistema. == Obras editatas de Joaquín Costa == * [http://www.eumed.net/cursecon/textos/costa/index.htm ''La tierra y la cuestión social''] (texto completo). * [https://web.archive.org/web/20071123003125/http://www.analecta-editorial.com/COSTA__La_vida_del_derecho__ensayo_sobre_el_derecho_consuetudinario.htm ''La vida del derecho: ensayo sobre el derecho consuetudinario''], Analecta editorial, [[Pamplona]], 2003. * [https://web.archive.org/web/20071123003135/http://www.analecta-editorial.com/COSTA__Reforma_de_la_fe_publica.htm ''Reforma de la fe pública''], Analecta editorial, Pamplona, 2003. * [https://web.archive.org/web/20071123003141/http://www.analecta-editorial.com/COSTA__Reorganizacion_del_notariado__del_registro_de_la_propiedad_y_de_la_administracion_de_justicia.htm ''Reorganización del notariado, del registro de la propiedad y de la administración de justicia''], Analecta editorial, Pamplona, 2003. * [https://web.archive.org/web/20071123003130/http://www.analecta-editorial.com/COSTA__Politica_hidraulica.htm ''Política hidraúlica''], Analecta editorial, Pamplona, 2005. * ''Derecho consuetudinario y economía popular de España''. Zaragoza: Editorial Guara, 1981. * ''La libertad civil y el Congreso de Jurisconsultos Aragoneses''. Zaragoza: Editorial Guara, 1981. * ''La vida del derecho : ensayo sobre el derecho consuetudinario''. Zaragoza: Editorial Guara, 1982. * ''Teoría del hecho jurídico individual y social''. Zaragoza: Editorial Guara, 1984. * ''Reforma de la fe publica''. Zaragoza: Editorial Guara, 1984. * ''Maestro, escuela y patria'' : (notas pedagógicas). Madrid: Biblioteca Costa, 1916. * ''Oligarquía y caciquismo como la forma actual de gobierno en España : Urgencia y modo de cambiarla''. Madrid: Establecimiento Tipográfico de Fortanet, 1901. * ''Tutela de pueblos en la Historia''. Madrid: Biblioteca Costa, [s. a.]. * ''Historia, política social: patria''. Madrid: Aguilar, 1961. * ''Oligarquía y caciquismo. Colectivismo agrario y otros escritos''. Madrid: Alianza, 1967. * ''La fórmula de la agricultura espanyola''. Madrid: Biblioteca Joaquín Costa, 1912. * ''La tierra y la cuestión social''. Madrid: Biblioteca Costa, 1912. * ''Colectivismo agrario en España''. Zaragoza: Editorial Guara, 1983. * ''Política hidráulica (misión social de los riegos en España)''. Madrid: Biblioteca J. Costa, 1911. * ''Reorganización del notariado, del Registro de la Propiedad y de la Administración de Justicia''. Madrid: Biblioteca Joaquín Costa, 1917. == Bibliografía sobre Joaquín Costa == * [http://www.espaciopirineos.com/index.php?option=com_content&view=category&id=19&Itemid=185 ''Joaquín Costa y Graus'']. * [[Eloy Fernández Clemente|E. F<small>ERNÁNDEZ</small> C<small>LEMENTE</small>]]: [http://www.eumed.net/ce/2004/efc-jc.htm ''El pensamiento y la obra de Joaquín Costa'']. * M. F<small>ERNÁNDEZ</small> A<small>LMAGRO</small>, ''El caso Joaquín Costa'', en ''En torno al 98, Política y literatura'', Madrit 1948. * M. G<small>AMBÓN</small> P<small>LANA</small>, ''Biografía y bibliografía de D. Joaquín Costa'', Uesca 1911. * M. C<small>IGES</small> A<small>PARICIO</small>, ''Joaquín Costa'', Madrit. * [[Luis Legaz Lacambra|L. L<small>EGAZ</small> L<small>ACAMBRA</small>]], ''El pensamiento social de Joaquín Costa'', en ''Estudios de Historia social de España'', Madrit 1949. * C. M<small>ARTÍN</small> R<small>ETORTILLO</small>, ''Joaquín Costa propulsor de la reconstrucción nacional'', Barcelona 1961. * [[Enrique Tierno Galván|E. T<small>IERNO</small> G<small>ALVÁN</small>]], ''Costa y el regeneracionismo'', Barcelona 1961. * Ramiro GRAU MORANCHO: ''Joaquín Costa y el idioma aragonés'', 3ª. edición. Editorial JALÓN, Zaragoza, 1980. {{ISBN|84-300-2457-3}}. == Vinclos externos == * {{es}} [http://www.joaquincosta.com Portal sobre Joaquín Costa]. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20110811151133/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=4355&voz_id_origen= ''Joaquín Costa y Martínez''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]''. == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Costa Martinez, Joaquin}} [[Categoría:Churistas d'Aragón]] [[Categoría:Economistas d'Aragón]] [[Categoría:Escritors d'Aragón]] [[Categoría:Escritors en castellano]] [[Categoría:Licenciaus en Filosofía y Letras]] [[Categoría:Muertos en Graus]] [[Categoría:Naixius de Monzón]] [[Categoría:Politicos d'Aragón]] [[Categoría:1846 (naixencias)]] [[Categoría:1911 (muertes)]] kl9xbrj9p9ckkhgkku9h80vz6jstfet Rabín 0 33167 2480010 2332850 2026-09-30T18:36:12Z RenatoGar 80073 2480010 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} Un '''rabín'''{{DACC}} u '''rau'''{{DACC}} ([[idioma hebreu|hebreu]] רבי, ''rabbi'' seguntes la pronunciación usual, ''ribbī'' u ''rebbi'' seguntes la pronunciación [[Chudeocastellano|sefardita]] [[mizrahim|oriental]] y [[Chudieus yemenins|yemenina]], ''rebbe'' seguntes la pronunciacion [[yiddisch]]; plur. רבנים ''Rabbanim'') ye, en lo [[chudaísmo]], un "mayestro" u mes literalment "gran (en o [[estudio]] de la [[Torah]])". La palabra deriva precisament de lo hebreu רַב, ''[[rav]]'', que significa «gran» en [[hebreu biblico]]. Reservau a ixas envueltas de lo [[Segundo Templo]] a los ''[[Talmid hakham|disciplos de los Sabios]]'' y ditos a exercer una función publica, se consideró ''rabín'' a cualsiquier erudito chuzgau apto pa amostrar a Lei a los profans y pa servir de [[chuez]] en un [[beth din|tribunal chudieu]], en lo curso d'una ceremonia d'ordinación particular, la ''[[semikha]]''.<br/>Las funcions de los rabins s'ixamploron considerablement, y se convertioron en una de las figuras centrals de la vida chudieva, exercendo lo rol d'autoridat relichiosa, de consellero, incluitos los afers conchugals, etcetera.<br/>En Francia, [[Napolión Bonaparte|Napolion]] dio a los rabins la función de ministro de lo culto, y intauró lo [[Consistorio central]], a on los rabins estioron sozmesos a l'autoridat de lo Gran Rabín de Francia. Antes de lo sieglo XX no bi heba mullers ordenadas rabín, por haber estau tradicionalment descartadas de los [[estudio]]s, y fueron ordenadas en corrients heterodoxas de lo chudaísmo, encara que en lo sieglo XVI i ha habiu un precedent, una erudita de lo [[Kurdistán]] dita [[Asenath Barzani]], a qui li confirioron informalment lo titol de [[Tannaim|''Tanna'it'']], equivalent ''de facto'' a un titol rabinico. == A figura d'o rabín en a Corona d'Aragón == No toz los que teneban lo títol de ''rabín'' exerceban de rabins. En os textos medievals cristianos lo termin ''rabín'' tien dos aplicacions diferents: u ye un títol u ye un cargo. Lo títol "rabín" s'atorgaba a chudieus que hesen estudiau la ''torah'' y estasen en condicions de fer actividaz pa las que precisaban de conoixencia d'a lei chudieva: Se suposaba que yeran os eruditos, vinculaus dende antigo a los [[escribano]]s u ''soferim'' y dedicaus a lo [[estudio]] d'as [[Sagradas Escrituras]] y a suya interpretación. Manimenos pocos n'exerceban lo cargo de rabín en una [[sinoga]]; beluns dirichiban la oración y canto (ḥazanim), atros exerceban de [[matachín|matachin]]s («rabín de la degüella» u xoḥet), y bi n'heba que amostraban a luenga hebraica a los ninos, feban part de lo tribunal chudieu (''betdín'') u feban las fayenas propias de lo notario-escribano (sofer).<ref name=SEFARAD>{{es}} [[Asunción Blasco Martínez]]: ''La contratación de rabí Jucé ben Josuá como «Rav» o Marbiztorá de la aljama de Zaragoza (1454)'' [[Revista Sefarad]] (Sef) Vol. 67:1, enero-junio 2007. págs. 71-109. ISSN 0037-0894</ref> Pa parlar de los rabins prencipals, chudieus con un bagache de conoixencias biblicas y talmudicas prou gran los documentos medievals aragoneses gosan fer la palabra latina «magister» u lo suyo equivalent romanz «ma(y)estre». Tamién lis diciban «Rau» o «Rahu» tanto en Zaragoza como en [[Calatayú]] y [[Daroca]]. ''Rau'' u mayestro de la lei yera lo prencipal cargo relichioso de l'alchama chudieva en lo sieglo XIV y XV. Lo suyo oficio yera dito ''marbiztorá'' («qui ixemena la Lei»).<ref name=SEFARAD/> == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == *[http://sefarad.revistas.csic.es/index.php/sefarad/article/view/434/528 Lo rabinismo en Zaragoza en lo sieglo XV]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Chudaísmo]] 243twk3yduzga1t9jj1vmry5276i7ur São Paulo 0 34617 2480093 2476100 2026-09-30T19:50:44Z RenatoGar 80073 2480093 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo ye sobre una '''ciudat brasilera d'o estato de São Paulo'''. Ta atros usos se veiga [[São Paulo (desambigación)]].'' {{Articlo 1000|+10}} {{Ficha de localidat |nombre = São Paulo |nombre_oficial = |imachen = [[Imachen:Montagem_SP.png|250px|Imáchens de São Paulo]]<br />Imáchens de São Paulo. |escudo = Brasao SaoPaulo SaoPaulo Brasil.svg |bandera = São Paulo City flag.svg |escudo_grandaria= 80px |país = Brasil |bandera_país = Flag of Brazil.svg |tpprovincia = [[Estatos d'o Brasil|Estato]] |provincia = [[Imachen:Bandeira do Estado de São Paulo.svg|22px]] [[Estau de São Paulo]] |tpmunicipio = |municipio = |superficie = 1.523 |altaria = 760 |población = 12.325.232 |calendata = 2020 |web = [http://www.prefeitura.sp.gov.br/ www.Prefeitura.sp.gov.br] |ríos = [[Río Tietê|Tietê]] y [[Río Pinheiros|Pinheiros]] |situación = [[Imachen:SaoPaulo Municip SaoPaulo.svg|250px|São Paulo en o Estau de São Paulo]]<br />São Paulo en o Estau de São Paulo. |chentilicio=pt: Paulistano/e/a (en [[Idioma portugués|portugués]]) }} '''São Paulo''' ye una [[ciudat]] [[brasil]]era, [[Capital (politica)|capital]] d'o [[Estau de São Paulo]], y uno d'os principals centros [[Economía|economicos]] de [[Brasil]] y d'[[America d'o Sud]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 10.886.518 habitants ([[2007]]) en una [[superficie]] de 1.523 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 7.148,07 hab/km². Ye a ciudat con mayor numero d'habitants d'o suyo país y a suya [[aria metropolitana]] ye a mayor de Brasil y una d'as mayors d'o mundo. D'ista aria metropolitana fan parte as ciudaz de [[Campinas]] y [[Santos]]; ámás, as amanatas ciudaz de [[Jundiaí]], [[Sorocaba]] y [[São José dos Campos]] son convertindo-se actualment tamién en parte de l'aria metropoliana de São Paulo. Antiparte, São Paulo ye o principal centro d'as [[finanzas]] y d'a [[industria]] d'o Brasil, dende a suya fundación por a [[Companyía de Chesús]] en [[1554]] dica hue, estando muit vinculada a la [[historia de Brasil]]. Una d'as carreras mes importants y conoixitas ye a [[Avenida Paulista]]. == Historia == A historia de São Paulo, una d'as mas antigas y d'as principals ciudaz d'o Brasil, ye muit vinculada a la historia d'o propio país, dende a suya fundación por a [[Companyía de Chesús]] en [[1554]]. [[Imachen:Antônio Parreiras - Fundação de São Paulo, 1913.jpg|250px|thumb|center|''Fundación de São Paulo'', en un cuadro d'o pintor [[Antônio Parreiras]].]] === São Paulo en o periodo colonial === [[Imachen:Sao Paulo Edo 15 Jul 06 15 8x6.jpg|250px|thumb|Molimento a os ''[[bandeirantes]]'', en o [[Parque Ibirapuera]].]] [[Imachen:SP-SaoBento1.jpg|right|thumb|250px|O monesterio de Sant Benedet, en São Paulo.]] L'orichen de São Paulo de Piratininga estió o [[25 de chinero]] de [[1554]], cuan os [[Companyía de Chesús|chesuitas]] [[Manuel da Nóbrega]] y [[José de Anchieta]] bi fundoron un colechio ta catequizar y evanchelizar a la población indichena d'a redolada, clamato São Paulo porque o 25 de chinero ye a festividat de [[Sant Pavlo]]. O colechio yera nomás una chicota barraca dica que en [[1560]] o Gubernador colonial [[Portugal|portugués]] [[Mem de Sá]] bi ninvió bellos pobladors procedents d'a localidat de Santo André da Borda do Campo, que quedó albandonata. En os dos sieglos posteriors, a [[ciudat]] yera nomás una chicota localidat aislata d'o resto d'a colonia portuguesa, y por ixo a localidat estió o lugar de naixencia d'os clamatos ''[[bandeirantes]]'', que dentraron ta l'interior d'o país ta buscar [[Esclavitut|esclavos]], [[oro]] y [[diamant]]s. Cuan os ''bandeirantes'' troboron oro en a rechión de [[Minas Gerais]], o estato portugués prenió a decisión de nombrar a São Paulo ''[[ciudat]]'' en [[1711]]. Cuan o filón de l'oro se remató, l'actividat [[Economía|economica]] d'a rechión tornó ta o [[sucre]], con São Paulo fendo o papel de centro encaminador d'as [[mercadería]]s ta o [[puerto]] [[Oceano Atlantico|atlantico]] de [[Santos]] y ta [[Lisbona]] y [[Portugal]]. En [[1828]] se bi establioron estudios de [[Dreito]], cosa que permitió o creiximiento d'a ciudat, chunto con un nuevo recurso economico: o [[café]]. São Paulo recibió asinas importants continchents d'[[immigración]] forana, a ormino d'orichen [[italia]]no, encara que tamién d'atros lugars, naixendo asinas as primeras [[industria]]s en a ciudat. === En o periodo imperial === En os primers intes de l'[[Imperio de Brasil]], São Paulo yera considerata como una chicota ciudat provinciana, en mantenindo as suyas caracteristicas d'o periodo colonial, encara que estió en a ciudat de São Paulo a on o rechent [[Pero I de Brasil]] proclamó a independencia de Brasil. Sindembargo, a ciudat ganó importancia cuan se bi instaloron os propietarios d'as plantacions cafetaleras, atraítos por a facilidat de connexions con l'exterior a traviés d'o [[ferrocarril]] construito en a segunda mitad d'o [[sieglo XIX]] que conectaba a ciudat con o puerto de [[Santos]]. Ixo estió un factor de gran importancia, porque yeran personas con muita influencia politica. == Cheografía == [[Imachen:University_sao_paulo.jpg|dreita|miniaturadeimagen|250x250px|A [[Universidade de São Paulo|Universitat de São Paulo]]]] A localidat de São Paulo ye situata a 760 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o ran d'a mar, y ye trescruzata por os [[río]]s [[Río Tietê|Tietê]] y [[Río Pinheiros|Pinheiros]]. === Climatolochía === O [[clima]] de São Paulo ye un [[clima subtropical]], con una [[temperatura]] meya anyal de 19&nbsp;°C. O mes mas caloroso ye o mes de [[chinero]], con temperatura meya de 22&nbsp;°C, y o mes mas frido ye [[chulio]], con una temperatura meya de 16&nbsp;°C. Asinas, São Paulo ye a tercera capital estatal mas frida d'o país, dimpués de [[Curitiba]] y [[Porto Alegre]]. == Esporte == En São Paolo como parti de Brasil o fútbol ye l'esporte mes conoixito, popular y practicato, os clubs de fútbol mas importants de Sao Paolo por orden de popularidat estan o [[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]], o [[São Paulo Futebol Clube|São Paulo]] y o [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]]. === Escaicimientos esportivos === Os escaicimientos esportivos mes populars d'a [[ciudat]] son a [[cursa de Sant Silvestre de São Paulo]] (''Corrida de São Silvestre'') disputada cada anyo tradicionalment dende [[1925]] a [[nueit de cabo d'anyo]], estando a mes famosa d'as [[cursa de Sant Silvestre|cursas de Sant Silvestre]] d'o mundo y o [[GP de Brasil de Formula 1|GP de São Paulo de Formula 1]], d'antis GP de Brasil, que se fa en o [[circuito de Interlagos]] situado en o barrio de Interlagos, en São Paulo que ye an zaguerament se fa o GP de Brasil de Formula 1. Atros escaicimientos importants fuoron, estar seu d'a [[Copa Mundial de Fútbol de Brasil 1950]], a [[Chuegos Panamericans de 1963|IV edición]] d'os [[Chuegos Panamericans]] que estioron organizatos en l'anyo 1963 y os [[Chuegos Sudamericans]] de 2002. === Instalacions esportivas === D'entre as instalacions esportivas destacan os grans estadios de fútbol d'os grans equipos d'a ciudat, o [[Estadio Morumbi]] d'o [[São Paulo Futebol Clube|São Paulo]], o [[Neo Química Arena]] d'o [[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]] y el [[Estadio Palestra Itália]] d'o [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]], amás d'o [[Estadio Municipal Pacaembú]] toz con una capacidat superior a los 35.000 espectadors. Unatra instalación destacable ye o [[Circuito de Interlagos]] an se realizan competicions d'[[esportes de motor]]. == Localidaz achirmanatas == {| | * [[1962]]: [[Imachen:Flag of Italy.svg|20px]] [[Milán]] ([[Italia]]). * [[1981]]: [[Imachen:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px]] [[Abidjan]] ([[Costa de Boire]]). * [[1985]]: [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|20px]] [[Barcelona]] ([[Catalunya]]). * [[1985]]: [[Imachen:Flag of Japan.svg|20px]] [[Osaka]] ([[Chapón]]). * [[1988]]: [[Imachen:Flag of the United States.svg|20px]] [[Miami]] ([[Estaus Unius]]). * [[1988]]: [[Imachen:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Xangai‎]] ([[Republica Popular de China]]). * [[1990]]: [[Imachen:Flag of the Canary Islands.svg|20px]] [[San Cristóbal de la Laguna]] ([[Canarias]]). * [[1993]]: [[Imachen:Flag of Angola.svg|20px]] [[Luanda]] ([[Angola]]). * [[1994]]: [[Imachen:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Presidente Franco]] ([[Paraguai]]). * [[1995]]: [[Imachen:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Rio de Janeiro]] ([[Brasil]]). * [[1995]]: [[Imachen:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Amán]] ([[Chordania]]). * [[1995]]: [[Imachen:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Lisboa]] ([[Portugal]]). * [[1996]]: [[Imachen:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Leiria]] ([[Portugal]]). * [[1997]]: [[Imachen:Flag of Cuba.svg|20px]] [[L'Abana]] ([[Cuba]]). * [[1997]]: [[Imachen:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Seúl]] ([[Corea d'o Sud]]). * [[1998]]: [[Imachen:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Ciudad de Mendoza]] ([[Archentina]]). * [[1998]]: [[Imachen:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Funchal]] ([[Portugal]]). * [[1998]]: [[Imachen:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Asunción]] ([[Paraguai]]). * [[1998]]: [[Imachen:Flag of Argentina.svg|20px]] [[La Plata]] ([[Archentina]]). * [[1998]]: [[Imachen:Flag of Japan.svg|20px]] [[Naha]] ([[Chapón]]). * [[1998]]: [[Imachen:Flag of Chile.svg|20px]] [[Santiago de Chile]] ([[Chile]]). |width=20| |valign=top| * [[1999]]: [[Imachen:Flag of the United States.svg|20px]] [[Nueva York]] ([[Estaus Unius]]). * [[1999]]: [[Imachen:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Buenos Aires]] ([[Archentina]]). * [[1999]]: [[Imachen:Flag of the United Arab Republic (1958–1971), Flag of Syria (1980–2024).svg|20px]] [[Domás]] ([[Siria]]). * [[1999]]: [[Imachen:Flag of Canada.svg|20px]] [[Toronto]] ([[Canadá]]). * [[1999]]: [[Imachen:Flag of Armenia.svg|20px]] [[Erevan]] ([[Armenia]]). * [[1999]]: [[Imachen:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Macao]] ([[Republica Popular de China]]). * [[1999]]: [[Imachen:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Beijing]] ([[Republica Popular de China]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Venezuela.svg|20px]] [[Caracas]] ([[Venezuela]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Galicia.svg|20px]] [[Santiago de Compostela]] ([[Galicia]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Mali.svg|20px]] [[Bamako]] ([[Mali]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Budapest]] ([[Hongría]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Romania.svg|20px]] [[Cluj-Napoca]] ([[Rumanía]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Góis]] ([[Portugal]]). * [[2000]]: [[Imachen:Flag of Venezuela.svg|20px]] [[Caracas]] ([[Venezuela]]). * [[2001]]: [[Imachen:Bandera de Andalucia.svg|20px]] [[Cordoba]] ([[Andalucía]]). * [[2001]]: [[Imachen:Flag of Uruguay.svg|20px]] [[Montevideo]] ([[Uruguai]]). * [[2002]]: [[Imachen:War flag of Peru.svg|20px]] [[Lima]] ([[Perú]]). * [[2004]]: [[Imachen:Flag of Israel.svg|20px]] [[Tel Aviv]] ([[Israel]]). * [[2007]]: [[Imachen:Flag of Paraguay.svg|20px]] [[Fernando de la Mora (Paraguai)|Fernando de la Mora]] ([[Paraguai]]). * [[2008]]: [[Imachen:Flag of Colombia.svg|20px]] [[Tunja]] ([[Colombia]]). |} == Vinclos externos == {{commonsart|São Paulo (city), Brazil|São Paulo}} * {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br Pachina web oficial municipal]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:São Paulo|*]] ang98sczixraz2q6icxl4jq0fv23gcw Ilesia de Santa María d'Uncastiello 0 36578 2480112 2470751 2026-09-30T20:05:20Z RenatoGar 80073 2480112 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre a ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello, en Cinco Villas; ta atros usos, se veiga '''[[Ilesia de Santa María]]''' y '''[[Ilesia de Santa María la Mayor]]'''''. {{Ficha d'edificio | nombre = Ilesia de Santa María | imachen = [[Imachen:151 Ambista d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello dende a ilesia de San Chuan.jpg|250px]] | descripción = Anvista d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello dende a [[Ilesia de Sant Chuan d'Uncastiello|ilesia de Sant Chuan]] | tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]]<br><small>Antiga [[colechiata]]</small> | advocación = | estato = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]] | país = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] | tpdivisión = [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] | división = [[Cinco Villas]] | diocesi = [[Diocesi de Chaca|Chaca]] | arcipestrau = [[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] | situación = [[Uncastiello]] ([[Cinco Villas]], [[Aragón]]) | coordenatas = | culto = [[Ilesia catolica|Cristianismo]] | diocesi = [[Diocesi de Chaca|Chaca]] | orden = | mosen = | construcción = [[1135]] | fundador = | estilo = [[romanico aragonés|Romanico]] | catalogación = [[Molimento Nacional]]<br/>[[Bien d'Intrés Cultural]] |latd=42|latm=21|lats=40|latNS=N|longd=1|longm=07|longs=50|longEW=W |mapa_loc=Aragón }} [[Imachen:Uncastillo 8 ruelles.jpg|right|thumb|250px|Frontera d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.]] A '''ilesia de Santa María d'Uncastiello''' u '''ilesia de Santa María la Mayor d'Uncastiello''' ye una [[Ilesia (edificio)|ilesia]], consagrada a [[Santa María]], que se troba situada en o [[municipio]] [[Aragón|aragonés]] d'[[Uncastiello]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Cinco Villas]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Zaragoza|Zaragoza]]. Dende lo punto d'anvista d'a suya adscripción administrativa en a [[Ilesia Catolica]], pende de l'[[arcipestrau]] d'[[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] en a [[diocesi]] de [[Diocesi de Chaca|Chaca]] y d'a [[provincia eclesiastica]] de [[Provincia eclesiastica de Pamplona y Tudela|Pamplona y Tudela]]. A ilesia actual fue construyida en [[1135]], en tiempos d'o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Remiro II d'Aragón|Remiro II]] d'[[Reino d'Aragón|Aragón]], encara que se construyió dencima d'una ilesia anterior en estilo [[Arte mozarabe|mozarabe]] (ista ilesia anterior ye citada en recibindo donacions de [[Pero I d'Aragón|Pero I]] en [[1099]]), y ye construyida en estilo [[Romanico aragonés|romanico]], encara que o remate d'a suya [[torre]] ye posterior, en estilo [[Arte gotico|gotico]], d'o [[sieglo XVI]]. A ilesia fue declarada ''[[Molimento Nacional]]'' o [[3 de chunio]] de [[1931]] por o nuevo Gubierno d'a [[Segunda Republica Espanyola]], y ye protechida legalment en l'actualidat con a suya declaración como ''[[Bien d'Intrés Cultural]]'', a fegura legal que substituye a la de ''Molimento Nacional''.<ref name="Ministerio">{{es}} [http://www.mcu.es/bienes/buscarDetalleBienesInmuebles.do?brscgi_DOCN=000005645&brscgi_BCSID=163220b6&language=es&prev_layout=bienesInmueblesResultado&layout=bienesInmueblesDetalle Ficha d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web d'o Ministerio de Cultura].</ref> Estió considerada como una ''[[colechiata]]'',<ref name="GarcíaOmedes">{{es}} [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990502-UncastilloSantamaria.htm Santa María d'Uncastiello en ''www.RomanicoAragones.com''].</ref> estando considerada a ilesia de mayor importancia d'a villa d'Uncastiello.<ref name="Bango">{{es}} Isidro Gonzalo Bango Torvisi: ''El románico en España'', [[Espasa-Calpe]], [[Madrit]], [[1992]], pp. 168-169, {{ISBN|84-239-5295-9}}.</ref> Ye asinas una d'as muitas ilesias romanicas d'Uncastiello, chunto con as ilesias de [[Sant Martín d'Uncastiello|Sant Martín]], [[Sant Felices d'Uncastiello|Sant Felices]], [[Sant Chuan d'Uncastiello|Sant Chuan]], [[Sant Lorién d'Uncastiello|Sant Lorién]] y [[Sant Miguel d'Uncastiello|Sant Miguel]]. A ilesia se troba situada a la dentrada d'a villa d'Uncastiello, a o canto d'o [[río Cadena]], amán d'a suya confluencia con o [[río Riguel]], con a suya [[frontera]] prencipal en a Plaza de l'Urmo, con una dentrada segundaria por a paret sud, dende a plaza de Santa María. Ye situada a lo piet d'a carretera enta [[Sos d'o Rei Catolico]], a bels [[metro]]s d'a carretera [[Sadaba]]-[[Ayerbe]] por [[Luesia]], clavada asinas en una d'as prencipals vías historicas de comunicación en comarca de Cinco Villas. A suya [[frontera]] prencipal ye d'epoca [[Arte renaixentista|renaixentista]], encara que mantiene bels repuis d'elements en estilo [[Romanico aragonés|romanico]], como una [[epifanía]] a o canto d'a [[puerta]]. Antiparte, a suya portalada sud ye d'estilo romanico, como tamién os suyos elements decorativos, y ye considerata una d'as prencipals fronteras romanicas d'Espanya.<ref name="GarcíaOmedes"/> A ilesia de Santa María ye l'actual [[ilesia parroquial]] d'Uncastiello y pende, eclesiasticament, de l'[[arcipestrau d'Erla-Uncastiello]], que depende d'a [[diocesi de Chaca]],<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221105134350/https://www.diocesisdejaca.org/index.php/arciprestazgos-y-parroquias/47-parroquiasarciprestazgodeerlauncestilloi ''Parroquias del Arciprestazgo Erla-Uncastillo''] en o sitio web d'a [[Diocesi de Chaca]].</ref> y ista d'a [[diocesi de Pamplona]], encara que historicament dependió dreitament d'a diocesi de Pamplona, y no pas de Chaca. == Historia == [[Imachen:130 Frontera prenzipal d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.jpg|left|thumb|250px|[[Frontera]] prencipal d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.]] A ilesia ya existiba a finals d'o [[sieglo XI]], cuan recibió bellas donacions d'o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Pero I d'Aragón|Pero I]], como a mesma ilesia de [[Sadaba]].<ref name="pachinamunicipal">{{es}} [http://www.uncastillo.es/index.php?option=com_santa_maria A ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web oficial municipal d'Uncastiello].</ref> Sindembargo, l'[[edificio]] actual ye de [[1135]], encara que ta atros autors ye una obra d'a segunda metat d'o [[sieglo XII]].<ref>{{es}} Eloy Fernández Clemente (dir.): ''Historia de Aragón'', ''La Esfera de los Libros'', [[Madrit]] [[2008]], 1<sup>era</sup> edición, {{ISBN|978-84-9734-722-8}}, pachina 222.</ref> As obras prencipioron en [[1135]] dimpués de recibir fondos d'o rei [[Remiro II d'Aragón]], que trescruzó a villa camín de [[Pamplona]], ta la construcción d'una ilesia adedicada a la [[Virchen María]].<ref name="Bango"/> Seguntes Marisa Melero Moneo,<ref name="Melero">{{ca}} Melero Moneo, Marisa: ''Navarra i Aragó a les dècades centrals del segle XII (del 1120 al 1180)'', en ''El romànic i la Mediterrània. Catalunya, Toulouse i Pisa. 1120-1180'', editau por a ''[[Cheneralidat de Catalunya]]'' y o ''[[Museu Nacional d'Art de Catalunya]]'', [[Barcelona]], febrero de [[2008]] (pachinas 98-109).</ref> en Uncastiello bi habió un important taller d'[[escultura]] activo a meyaus d'o [[sieglo XII]], formau por [[escultor]]s que proveniban d'a [[Gascunya]]. Ixos mesmos escultors treballoron en as ilesias de [[Ilesia de Santa María la Reyal de Sangüesa|Santa María la Reyal]] de [[Sangüesa]] y [[Ilesia de Sant Martín de Tours de San Martín de Unx|Sant Martín de Tours]] de [[San Martín de Unx]], todas d'a [[diocesi de Pamplona]].<ref name="Melero"/> Por ixo bels autors dicen que a portalada romanica de Santa María ye obra d'un [[Mayestros anonimos d'o romanico|mayestro anonimo]], dito o ''[[mayestro d'Aulorón]]'', por o suyo orichen ye fácil que d'[[Aulorón]], en [[Occitania]].<ref>{{es}} [http://www.caiaragon.com/es/actividades/index.asp?idAct=62&idSeccion=6&idTipo=77&idloc=3 ''Iglesia de Santa María la Mayor de Uncastillo''] en ''CAIAragón''.</ref> En istas obras treballó tamién, en as suyas primeras anyadas, un choven ''[[mayestro d'Agüero]]'' (u ''[[mayestro de Sant Chuan d'a Penya]]'',<ref name="JoséLuisGarcía">{{es}} José Luis García Lloret: ''La escultura románica del Maestro de San Juan de la Peña'', [[Institución Fernando el Católico]], Zaragoza, 2005, {{ISBN|84-7820-798-8}}.</ref> por o suyo treballo en o [[monesterio de Sant Chuan d'a Penya]]).<ref name="pachinamunicipal"/> Istas construccions d'ilesias en Uncastiello estioron vinculadas con a posesión en ixas envueltas d'a villa por o [[Vizcondau de Biarn|vizconte de Biarn]] [[Gastón IV de Biarn|Gastón IV]] y a suya esposa [[Talesa d'Aragón|Talesa]], [[tenencia|tenents]] d'a villa d'Uncastiello. Antiparte, as ilesias uncastilleras tienen muita relación con ilesias [[Occitania|occitanas]]. Concretament, con a ilesia de [[Santa Blasa de La Comanda|Santa Blasa]] y o hespital de [[La Comanda]]; con a ilesia de [[Santa Fe de Morlans|Santa Fe]] de [[Morlans]] (ista zaguera, fundata por [[Céntol V de Biarn|Céntol V]]); y con a [[Seu de Santa María d'Aulorón|Seu de Santa María]] d'[[Aulorón]] y a [[Seu de Nuestra Sinyora de Lescar|Seu de Nuestra Sinyora]] de [[Lescar]], reconstruiyidas por [[Gastón IV de Biarn]].<ref name="Melero"/> En l'anyo [[1155]], as obras d'a construcción d'o nuevo templo ya yeran prou abanzadas como ta fer a suya consagración, que fació o bispe de [[Diocesi de Pamplona|Pamplona]], encara que bi habió una segunda consagración en [[1246]], ye fácil que luego de rematar de raso as obras de l'edificio.<ref name="Bango"/> En as suyas primeras anyadas, os [[Mosén|mosens]] de Santa María, que yeran d'orichen [[Navarra|navarro]], tenioron querellas con os sacerdoz d'a ilesia de [[Sant Felices d'Uncastiello|Sant Felices]], que yeran [[Aragón|aragoneses]], en as luitas que bi habió en a [[diocesi de Pamplona]] por o suyo control en [[1159]]-[[1164]]. Asinas, os de Santa María no permitioron a construcción d'a ilesia de Sant Felices en l'interior d'o recinto [[muralla]]u d'Uncastiello, y ista zaguera ilesia se construyió fuera d'Uncastiello, en trescruzando o [[río Cadena]].<ref name="JoséLuisGarcía"/> En [[1169]] se i concedió por o rei [[Alifonso II d'Aragón|Alifonso II]] o ''[[Fuero de Chaca]]'' a toz os habitadors de propiedaz d'a ilesia de Santa María.<ref name="pachinamunicipal"/> == Descripción == [[Imachen:Detalle d'a portalada d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello (Zinco Billas, Aragón).jpg|right|thumb|250px|Detalle d'a [[frontera]] meridional d'a ilesia de Santa María d'Uncastiello.]] === Exterior === A ilesia de Santa María tien una unica [[Nau (arquitectura)|nau]] con [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de [[vuelta de canyón|canyón]] reforzada por [[Arco faixón|arcos faixons]], con [[abside]] [[semicerclo|semicircular]],<ref name="pachinamunicipal"/> y con a suya [[torre]] adosada, que remata en un esbelto [[pinaclo]] (encara que a torre ye ya en estilo [[Arte gotico|gotico]]).<ref name="pachinamunicipal"/> L'abside tien 5 [[finestral]]s (encara que uno ye cegau por o [[claustro]],<ref name="GarcíaOmedes"/> que ye muit posterior y en estilo [[Arquitectura renaixentista|Renaixentista]]). O suyo [[rafe]] ye rematau con un [[escacau chaqués]],<ref name="GarcíaOmedes"/> un elemento arquitectonico decorativo tipico d'o [[romanico aragonés]] de [[Cinco Villas]] y [[Chacetania]]. A suya [[frontera]] principal ye mas moderna, encara que emplegando ta la suya construcción repuis en estilo romanico, ye fácil que de l'antiga frontera romanica hue desapareixida, como o grupo [[Escultura|escultorico]] que ye situau dencima d'a puerta de dentrada a l'[[edificio]]. ==== A suya frontera meridional ==== [[Imachen:090 Frontera meridional de Santa María d'Uncastiello.jpg|left|thumb|250px|[[Frontera]] meridional d'a ilesia de Santa María.]] Sindembargo, a suya frontera meridional ye en puro estilo [[Romanico aragonés|romanico]]. Ni os suyos [[capitel]]s ni as suyas [[arquivolta]]s ni os suyos [[canecillo]]s no tienen pas un programa iconografico definiu, amostrando nomás que una succesión inconexa d'imáchens.<ref name="GarcíaOmedes"/> Sindembargo, cal parar cuenta que en as [[arquivolta]]s no se troban imáchens de tipo relichioso so que de tipo social, con presencia de [[musico]]s, [[Bailarín|bailarins]] y d'atros [[artista]]s, y que en o [[capitel]]s as escenas son alusivas a la [[Biblia]].<ref name="Bango"/> === Interior === O suyo interior muestra la [[Nau (arquitectura)|nau]] solenca d'a ilesia, con a suya cobertura con una [[vuelta de canyon]], que ye reforzada por [[Arco faixón|arcos faixons]]. En l'interior de l'[[abside]], un [[cilindro]] absidial con 5 uberturas (encara que una cegada), y con una muit rica decoración interior. O [[Coro (arquitectura)|coro]] bi fue adhibiu en epoca [[Arte renaixentista|renaixentista]], en o [[sieglo XVI]].<ref name="pachinamunicipal"/> O suyo [[claustro]], rematau en [[1556]], s'atribuye a l'[[arquitecto]] [[Bizcaya|bizcaíno]] [[Juan de Landerrayn]].<ref name="pachinamunicipal"/> == Protección legal == A ilesia fue declarada ''[[Molimento Nacional]]'' o [[3 de chunio]] de [[1931]] por o nuevo Gubierno d'a [[Segunda Republica Espanyola]], y ye protechida legalment en l'actualidat con a suya declaración como ''[[Bien d'Intrés Cultural]]'', a fegura legal que substituye a la de ''Molimento Nacional''.<ref name="Ministerio"/> == Galería d'imáchens == <gallery> Imachen:Uncastillo (Zaragoza) Sta Maria 2 0 4 Fachada Oeste DSC 4025.png|Anvista d'a suya [[frontera]] prencipal con a suya [[torre]]. Imachen:Uncastillo Santa María la Mayor 441.jpg|Detalle d'a [[finestra]] de l'[[abside]]. Imachen:WLM14ES - Uncastillo Iglesia de Santa María 00033 - .jpg|L'abside d'a ilesia. Imachen:Portada de la iglesia de Santa María de Uncastillo 01.JPG|[[Capitel]]s en a frontera romanica. Imachen:WLM14ES - Uncastillo 00003 - .jpg|Capitels en a frontera romanica. Imachen:WLM14ES - Uncastillo Iglesia de Santa María 00001 - .jpg|[[Claustro]] d'a ilesia de Santa María. Imachen:Uncastillo - Santa Maria la Mayor 08.jpg|[[Canete]] en Santa María. Imachen:WLM14ES - Uncastillo Iglesia de Santa María 00016 - .jpg|[[Nau (arquitectura)|Nau]] y abside en a cabecera d'o templo. </gallery> == Se veiga tamién == [[Imachen:Santa María d'Uncastiello.jpg|right|thumb|250px|Repui de l'antiga frontera prencipal romanica d'a ilesia de Santa María, hue desapareixita.]] * [[Ilesia de Sant Martín d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Felices d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Chuan d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Lorient d'Uncastiello]]. * [[Ilesia de Sant Miguel d'Uncastiello]]. * [[Castiello d'Uncastiello]]. * [[Castiello de Sibirana]]. * [[Vita Mahometi (Uncastiello)|Vita Mahometi]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Church of Santa María, Uncastillo|a ilesia de Santa María d'Uncastiello}} * {{es}} [http://www.uncastillo.es/index.php?option=com_santa_maria A ilesia de Santa María d'Uncastiello en a pachina web oficial municipal d'Uncastiello]. * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990502-UncastilloSantamaria.htm Santa María d'Uncastiello en ''www.RomanicoAragones.com'']. * [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/UncastilloSantamaria%20G00Planta.jpg Planta de Santa María]. * {{es}} [http://www.caiaragon.com/es/actividades/index.asp?idAct=62&idSeccion=6&idTipo=77&idloc=3 ''Iglesia de Santa María la Mayor de Uncastillo''] en ''CAIAragón''. {{Colechiatas d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ilesia de Santa María d'Uncastiello|*]] 9i16guueas5um4c4uovd44oxggn6niz Albany (Nueva York) 0 36719 2480094 2466343 2026-09-30T19:51:06Z RenatoGar 80073 2480094 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense capital d'o estau de Nueva York. Ta atros usos, se veiga '''[[Albany (desambigación)|Albany]]'''''. {{Ficha de localidat |nombre = Albany |de = d' |paísde = d' |imachen = [[Imachen:AlbanyCapitolFromEast2.JPG|250px|O Capitolio d'Albany]]<br />O Capitolio d'Albany. |bandera = Flag of Albany, New York.svg |escudo =Seal_of_Albany,_New_York.svg |escudo_grandaria = 90px |país = Estaus Unius |bandera_país = Flag of the United States.svg |tprechión = [[Estaus d'os Estaus Unius|Estau]] |rechión = [[Nueva York (estau)|Nueva York]] ([[Capital (politica)|capital]]) |tpprovincia = [[Condaus d'Estaus Unius|Condau]] |provincia = [[Condau d'Albany (Nueva York)|Albany]] ([[Capital (politica)|capital]]) |superficie = 56,6 |altaria = |población = 96.460 |calendata = 2019 |densidat = 1.704,24 |web = [http://www.albanyny.org/ www.AlbanyNY.org] |mapa_loc = Estaus Unius |mapa_rech = Nueva York |pos_etiqueta_loc = left |pos_etiqueta_rech = left |}} '''Albany''' ye una [[ciudat]] [[Estaus Unius|estausunidense]], [[Capital (politica)|capital]] d'o [[Estaus d'os Estaus Unius|estau]] de [[Nueva York (estau)|Nueva York]] y d'o suyo [[Condaus d'os Estaus Unius|condau]], o [[Condau d'Albany (Nueva York)|condau d'Albany]].<ref>{{en}} [http://www.albany.org/ ''Welcome to Albany, NY!''].</ref> A suya [[Población humana|población]] ye de 95.993 habitants ([[2007]]) en una [[superficie]] de 56,6 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 1.695,99 hab/km². Sindembargo, ye muit vinculada con as localidaz mugants de [[Troy (Nueva York)|Troy]] y [[Schenectady]], con as cuals forma un conchunto, dito ''Capital District''; ista [[aglomeración urbana]] tien arredol de 850.000 habitants. Albany, establita en [[1614]], ye a segunda ciudat mas antiga establita por os europeus en o territorio d'as ditas [[Trece colonias]], estando establita por os [[Países Baixos|neerlandeses]]. == Cheografía == A localidat d'Albany ye situata a una [[distancia]] de 219 [[km]] a o norte d'a ciudat de [[Nueva York]],<ref>{{en}} [http://www.findlocalweather.com/forecast.php?forecast=pass&pass=distances&dpp=0&pands1x=Albany%2C+NY&pands2x=new+york%2C+NY&Find+distance=How+far+is+it%3F ''How far is it?''].</ref> que ye a ciudat con mayor numero d'habitants d'o estau d'o mesmo nombre. Ye a man d'a confluyencia entre o [[río Mohawk]] y o [[río Hudson]]. == Historia == A ciudat d'Albany estió a segunda localidat establita por os [[Europa|europeus]] en o territorio d'as ditas [[Treze colonias]] [[Reino Uniu|britanicas]], dezaga de [[Jamestown (Virchinia)|Jamestown]] (en [[Virchinia]]). Fue establita a prencipios d'o [[sieglo XVII]], concretament en [[1614]], como una [[factoría comercial]] por o explorador [[Henry Hudson]] cuan feba exploracions en iste territorio dende [[1609]] por cuenta d'a [[Companyía Neerlandesa d'as Indias Occidentals]] en o suyo [[barco]] ''Halve Maen''. Sindembargo, ya dende arredol de [[1540]] os primers europeus plegoron a o territorio, estando sindembargo colons [[Francia|franceses]] que treballaban como trampers ta arreplegar piels d'animals en a comarca, y que establioron un [[fuerte]] en [[Castle Island (Nueva York)|Castle Island]], tamién en l'actual estau de Nueva York, encara que iste fuerte fue luego albandonato. Dende ixa calendata o territorio fació parte d'a colonia [[Países Baixos|neerlandesa]] d'os [[Nuevos Países Baixos]], que en [[1624]] establioron muit amanata, en [[Fort Orange]] (en a honor d'os prencipes d'Orange), a suya primera fortificación militar en a colonia, establindo dimpués a ciudat de [[Beverwijck]] en [[1652]]. Cuan en [[1664]] [[Anglaterra]] conquerió a comarca, Beverwijck cambió o suyo nombre ta l'actual Albany, en a honor d'o duque de York y Albany, que luego se convertió en [[Lista de monarcas de Gran Bretanya|rei]] con o nombre de [[Chaime II d'Anglaterra]]. Dende [[1797]] ye a [[Capital (politica)|capital]] d'o estau de [[Nueva York (estau)|Nueva York]], en cuentas d'a ciudat de [[Kingston (Nueva York)|Kingston]], que yera a capital dica ixas envueltas. == Localidaz achirmanatas == [[Imachen:AlbanySkyline.jpg|right|thumb|250px|Anvista d'Albany.]] * [[Imachen:Flag of the Bahamas.svg|22px]] [[Nassau]] ([[Bahamas]]). * [[Imachen:Flag of Canada.svg|22px]] [[Quebec (ziudat)|Quebec]] ([[Canadá]]). * [[Imachen:Flag of Italy.svg|22px]] [[Verona]] ([[Italia]]). * [[Imachen:Flag of Russia.svg|22px]] [[Tula]] ([[Rusia]]). * [[Imachen:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Nijmegen]] ([[Países Baixos]]). == Vinclos externos == {{Commonscat|Albany, New York|Albany}} * {{en}} [http://www.albanyny.org/ Pachina web oficial municipal]. == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Albany (Nueva York)|*]] crgewtkknx8dr5thq8j55ilhx6goat8 Khanato Chagatai 0 37915 2480065 2162969 2026-09-30T19:31:41Z RenatoGar 80073 2480065 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'estau desapareixiu |nombre_oficial = Цагадайн улс<br />Tsagadai Khan Uls |nombre = Khanato Chagatai |nombre_común = Khanato Chagatai |forma_de_gubierno = Monarquía |status = |era = |anyo_inicio = 1225 |anyo_fin = 1687 |evento_inicio = Formación |evento_fin = Desaparición |calendata_inicio = [[1225]] |calendata_fin = [[1687]] |evento_posterior1 = |calendata_evento_posterior1 = |p1 = Imperio Mongol |bandera_p1 = |p2 = |bandera_p2 = |s1 = Khanato Dzhungaro |bandera_s1 = |s2 = Timurides |bandera_s2 = |imachen_bandera = |imachen_bandera_amplo = |bandera = |imachen_escudo = |simbolo = |mapa = Chagatai Khanate late 13th century locator map.svg |aclaración_mapa = Khanato Chagatai en o Sieglo XIII |capital = [[Almalik]] y [[Qarshi]] |lema_nacional = |himno_nacional = |idioma = [[idioma mongol|Mongol]] y [[idioma chagatai|turquico chagatai]] |idioma_no_oficial = |relichión = |moneda = |títol_líder = |líder1 = |anyo_líder1 = |líder2 = |anyo_líder2 = |datos_anyo1 = |datos_superficie1 = |datos_población1 = |datos_anyo2 = [[1310]], [[1350]] |datos_superficie2 = 1.000.000 |datos_población2 = |miembro_de = |notas = }} O '''Khanato de Chagatai''' ocupaba a cuenca d'a [[Mar d'Aral]], con [[Transoxiana]] y part d'o norte d'[[Afganistán]], as estepas a lo norte d'o [[Tien Xan]], a cuenca d'o [[laco Balkhaix]], y a Cuenca de [[Cuenca de Tarim|Tarim]]. Amaneixió como entidat a la muerte de [[Chinguis Can]] por l'adchudicación de l'antigo khanato d'os [[Khanato Kara Khitai|Kara Khitai]] a lo suyo fillo [[Chagatai (Khan)|Chagatai]]. Se dividió en [[Transoxiana]] y [[Mongolistán]]. A dinastía Chatagai desapareixió en Transoxiana cuan [[Tamerlán]] prenió poder fundando a dinastía Timurida. Tamerlán no podió conquerir Mongolistán y la dinastía Chagatai i gobernó dica que os [[oiratos]] conquirioron [[Caixgaria]]. O Khanato Chagatai se puet considerar independient, como os atros khanatos mongols posteriors a la muerte de Chinghis Khan, cuan fue nombrato "Gran Khan" [[Kublai Khan]]. O primer khan independient estió Algu, [[nieto]] de [[Chagatai Khan]]. Se considera o Khanato mongol menos poderoso d'o sieglo XIII, y yera muito vinculau a lo [[pastoreyo nomada|nomadismo]] en as estepas d'o norte d'o [[Tien Xan]]. Os Chagatais perdioron muitos recursos en o intento de conquerir a [[India]] entre 1297 y 1327. Transoxiana yera controlata por emirs turquicos y se deseparó en 1334 d'o nuclio d'o Khanato, conoixito como Mongolistán, que no yera tan islamizato. Un khan convertito a lo [[islam]], [[Tughlik Timur]] (1347-1363), consiguió unificar o khanato de nuevo achuntando Transoxiana y Mongolistán, pero os habitants de Transoxiana yeran en contra d'os habitants de Mongolistán por no estar musulmans. Dimpués encomenzoron as conquistas de Tamerlán, y en 1370 Transoxiana se convertió en independient pa cutio. Tamerlán respetaba a los chagatais de Mongolistán porque teneban o prestichio d'estar descendients de Chinguis Khan y representaban a succesión legal. Os chagatais de Mongolistán no reconoixeban garra autoridat moral de Tamerlán, y por ixo Tamerlán lis ninvió ueito expedicions entre 1371 y 1400 sin garra resultato. Os chagatai teneban como luenga escrita o dito "[[idioma chagatai|turquico chagatai]]", relacionato con o uigur antigo. Recibe esta denominación de ''chatagai'' encara que dito turquico chagatai existiba enantes d'os chagatai y lo suyo orichen estió cuan arredol de l'anyo 1000 cuan muitos turquicos de [[Transoxiana]] y [[Caixgar]] s'islamizoron y se creyó una nueva luenga literaria escrita en [[alfabeto arabe]] y con contenitos musulmans. Dica fins d'o sieglo XVI estió a gran luenga literaria turquica y a luenga que prenioron muitos habitants d'Asia Central en a [[Edat Meya]], y que huei ye representata por o diasistema uzbeko-uigur, con dos stándards, o [[idioma uzbeko|uzbeko]] y l'[[idioma uigur|uigur]]. == Bibliografía == * [[Jean Sellier]]. ''ATLAS DE LOS PUEBLOS DEL ASIA MERIDIONAL Y ORIENTAL''. Acento Editorial. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Khanatos]] [[Categoría:Estaus desapareixius]] n405prcewpwfy9o3rqj4pnm9vs5apt5 Sarracín (Burgos) 0 39309 2480159 2163850 2026-09-30T22:00:26Z RenatoGar 80073 2480159 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre un municipio castellanoleyonés en a provincia de Burgos; ta atros usos, se veiga '''[[Sarracín (desambigación)]]'''''. {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Sarracín |bandera = |escudo = |escudo_grandaria = 80px |imachen = |comunidat = Castiella y Leyón |provincia = Burgos |comarca = Alfoz de Burgos |partiuchudicial = [[Partiu chudicial de Burgos|Burgos]] |distancia = 9 |ta = Burgos |superficie = 9,61 |altaria = 868 | cod_provincia = 09 | cod_municipio = 362 |población = |calendata = |cp = 09620 |chentilicio = |ríos = |web = |situación = }} '''Sarracín''' ye un [[municipio]] d'a [[comunidat autonoma]] [[Castiella y Leyón|castellanoleyonesa]] en a [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Burgos|Burgos]], situau en a [[Comarcas de Castiella y Leyón|comarca]] de l'[[Alfoz de Burgos]] y [[partiu chudicial]] de [[Partiu chudicial de Burgos|Burgos]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 234 habitants ([[2016]]) en una [[superficie]] de 9,61 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 24,35 hab/km². == Cheografía == A localidat de Sarracín se troba situada a 868 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre lo [[livel d'a mar]], a una [[distancia]] de 9 [[km]] d'a [[Ciudaz de Castiella y Leyón|ciudat]] de [[Burgos]], a [[Capital (politica)|capital]] d'as suyas provincia y comarca y d'o suyo partiu chudicial. == Toponimia == O toponimo s'explica por a vinculación d'esta localidat con a familia ''Sarracino''. O toponimo amaneix por primera vegada o [[23 de chinero]] de l'anyo [[963]] en o ''[[Becerro de Cardeña]]''. O bispe don Sarrazino y o [[diacono]] tamién Sarrazino, firman un documento on l'abate don Mancio entrega a lo [[monesterio de Sant Per de Cardeña]] un monesterio chicot familiar con o títol de Santa María, a cantos d'o [[río Cavia]], en un lugar que dicen “villa de Sarrazino” ...“in flumine Kabia, locum que vocitant Villa de Sarrazino”. == Demografía == {{DemogEspanya |1749= |1787= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1997= |1998= |1999= |2000= |2001= |2002= |2003= |2004= |2005=282 |2006=284 |2007=292 |2008=288 |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=264}} == Administración == === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | | |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | | |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | | |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | | |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | | |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | | |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | | |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Fortunato Ortega de la Fuente | [[Partido Socialista Obrero Español]] |} == Vinclos externos == {{Commonscat|Sarracín}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20210425203618/http://www.sarracin.es/ Pachina web oficial municipal]. {{Municipios d'o Alfoz de Burgos}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Burgos]] ah7srj2pupgc0ut5dj3e8fycqwqzsz9 Cava (Alto Urchel) 0 40331 2480095 2469030 2026-09-30T19:51:22Z RenatoGar 80073 2480095 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo ye sobre un municipio catalán en a comarca de l'Alto Urchel; ta atros usos, se veiga '''[[Cava (desambigación)]]'''''. {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Cava |bandera = |escudo = Escut de Cava.svg |escudo_grandaria = 85px |imachen = [[Imachen:Ansovell.JPG|250px|Anvista d'o lugar d'Ansovell en o termin de Cava]]<br />Anvista d'o lugar d'Ansovell en o termin de Cava. |comunidat = Catalunya |provincia = Leida |comarca = Alto Urchel | cod_provincia = 25 | cod_municipio = 071 |superficie = 42,2 |altaria = 1.335 |población = 56 |calendata = 2008 |distancia = |ta = |cp = 25722 |chentilicio = |ríos = |web = |situación = |latd=42|latm=19|lats=38|latNS=N|longd=01|longm=35|longs=08|longEW=E |mapa_loc=Catalunya }} '''Cava''' ye un [[municipio]] [[Catalunya|catalán]] situato en a [[Comarcas de Catalunya|comarca]] d'[[Alto Urchel]], en a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Leida|Leida]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 61 habitants ([[2011]]), en una [[superficie]] de 42,20 [[km²]] con una [[densidat de población]] d'1,45 hab/km². == Cheografía == O lugar de Cava se troba situato a 1.335 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o ran d'a mar. D'o suyo [[termin municipal]] fan parte os lugars d'[[Ansovell]] (en ye a suya [[Capital (politica)|capital]]), Cava y [[Querforadat]]. === Mugas === O termin municipal de Cava muga a lo norte con [[el Pont de Bar]] y [[Arsèguel]]; a l'ueste con [[Alàs i Cerc]]; a o sud con [[la Vansa i Fórnols]] y [[Josa i Tuixén]]; y a l'este con o termin de [[Montellà i Martinet]]. {| width ="45%" style="border: 1px #aaaaaa solid;" align="center" |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[El Pont de Bar]] y [[Arsèguel]] | width ="33%" align="left" | |----- | width ="33%" align="right" | [[Montellà i Martinet]] | width ="33%" align="center" | [[Imachen:Rosa de los vientos.svg|85px|Cava]] | width ="33%" align="left" | [[Alàs i Cerc]] |----- | width ="33%" align="right" | | width ="33%" align="center" | [[La Vansa i Fórnols]] y [[Josa i Tuixén]] | width ="33%" align="left" | |} == Demografía == {{DemogCat| 1497=17| 1515=17| 1553=17| 1717=197| 1787=226| 1857=577| 1877=524| 1887=340| 1900=278| 1910=273| 1920=385| 1930=286| 1940=269| 1950=235| 1960=193| 1970=101| 1981=63| 1990=53| 1992=53| 1994=51| 1996=61| 1998=56| 1999= | 2000=57| 2001= | 2002=58| 2003= | 2004=58| 2005= | 2006=56| 2007=57 | 2008=55 | 2009= | 2010= | 2011=61 | 2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=51 |2023= |2024= |2025= }} == Historia == Aparixe citato en o [[sieglo XI]] con a forma "Cava", fácil que d'orichen [[latín]] (''cava'', con o significato de "([[roca]]) vueda, [[Espluga|espelunga]]. Seguntes a tradición, l'antigo lugar de Cava se trobaba situato amán d'o [[castiello]], en o lugar dito a ''Cadira del Senyor'' ("cadiera d'o sinyor"); lo cremoron y alavez a población se trasladó enta la suya actual ubicación. D'o castiell nomás en queda que parte d'os suyos [[muro]]s. Situato en l'antigo [[condau de Cerdanya]] y dimpués en o [[condau d'Urchel]], a primera vegata que se cita o castiello ye en [[1277]] en o testamento de [[Galcerán III de Pinós]]. parixe que a sinyoría d'iste castiello yera vinculada con a sinyoría d'o castiello de Sant Cristoforo, en a mesma val de Cava. En primerías d'o [[sieglo XVII]] o lugar de Cava perteneixeba a Josep Brera y en [[1787]], en o [[censo de Floridablanca]], consta que yera de churisdicción reyal. == Administración == === Alcaldes === === Reparto de concellers === <center> {| {{tablapolida}} |- | colspan="10" width="600px" bgcolor="#C0C0C0" |<center>'''Eleccions municipals'''</center> |- bgcolor="#D8D8D8" | '''Partiu''' | align="right" | '''1979''' | align="right" | '''1983''' | align="right" | '''1987''' | align="right" | '''1991''' | align="right" | '''1995''' | align="right" | '''1999''' | align="right" | '''2003''' | align="right" | '''2007''' | align="right" | '''2011''' |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Convergència i Unió]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 5 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 1 |- | bgcolor="#FF4500" | '''[[Partit dels Socialistes de Catalunya]]''' | bgcolor="#FF6347" align="right" | 0 | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | - | bgcolor="#FF6347" align="right" | 1<ref name="Como Progrès Municipal">Como [[Progrès Municipal]].</ref> | bgcolor="#FF6347" align="right" | 2<ref name="Como Progrès Municipal"/> |- | bgcolor="#FFFF00" | '''[[Esquerra Republicana de Catalunya]]''' | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - | bgcolor="#FFFF99" align="right" | 0 | bgcolor="#FFFF99" align="right" | - |- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Partido Popular]]''' | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - | bgcolor="#87CEFA" align="right" | 0 | bgcolor="#87CEFA" align="right" | - |- | bgcolor="#32CD32" | '''[[Candidatura d'Unitat Popular]]''' | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | - | bgcolor="#7CFC00" align="right" | 0 |- bgcolor="#EEEEEE" | '''''Total''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''5''''' | align="right" | '''''1''''' | align="right" | '''''1''''' | align="right" | '''''1''''' | align="right" | '''''1''''' | align="right" | '''''1''''' | align="right" | '''''1''''' | align="right" | '''''3''''' |} <small>Fuent: [http://www.municat.gencat.cat/municat/index.php?page=consulta&mostraEns=2507140003&accio=eleccions# ''MUNICAT'', en a pachina web d'a ''Generalitat de Catalunya''].</small> </center> {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[1979]]–[[1983]] | Antoni Pubill Codina<ref name="Alcaldes"/> | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[1983]]–[[1987]] | Joan Pubill Altimir<ref name="Alcaldes"/> | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[1987]]–[[1991]] | Joan Pubill Altimir<ref name="Alcaldes"/> | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[1991]]–[[1995]] | Joan Pubill Altimir<ref name="Alcaldes"/> | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[1995]]–[[1999]] | Joan Pubill Altimir<ref name="Alcaldes"/> | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[1999]]–[[2003]] | Joan Pubill Altimir<ref name="Alcaldes"/> | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[2003]]–[[2007]] | Joan Pubill Altimir<ref name="Alcaldes"/> | [[Convergència i Unió]] |- | align="center"|[[2007]]–[[2011]] | Joan Gispert Pallerola<ref name="Alcaldes"/> | [[Progrès Municipal]] ([[Partit dels Socialistes de Catalunya]]) |- | align="center"|[[2011]]–[[2015]] | Joan Gispert Pallerola<ref name="Alcaldes">{{ca}} [http://www.municat.gencat.cat/municat/index.php?page=consulta&mostraEns=2507140003&accio=alcaldes ''Historico d'alcaldes de Cava''], en a pachina web d'a [[Cheneralidat de Catalunya]].</ref> | [[Progrès Municipal]] ([[Partit dels Socialistes de Catalunya]]) |} == Molimentos == * [[Ilesia de Sant Martín d'Ansovell]] (en o lugar d'[[Ansovell]]), una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] en estilo [[Romanico catalán|romanico]] d'o [[sieglo XII]]. Tien nomás que una [[Nau (arquitectura)|nau]] con [[abside]] semicircular. * [[Ilesia de Sant Cristofo de Vinyoles]], tamién en estilo romanico. * [[Castiello de Miralles]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Cava (Alt Urgell)|Cava}} * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20100419114647/http://cava.ddl.net/index3.php Información de Cava] en a pachina web d'a [[Deputación Provincial de Leida]]. * {{ca}} [http://www.municat.gencat.cat/municat/index.php?page=consulta&mostraEns=2507140003 Información de Cava] en a pachina web d'a [[Cheneralidat de Catalunya]]. * {{ca}} [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=25061 Información de Cava] en a pachina web d'o ''[[Institut d'Estadística de Catalunya]]''. * {{ca}} [http://www.alturgell.org/Cava.html Información de Cava] en a pachina web d'o [[Consello Comarcal de l'Alto Urchel]]. == Referencias == {{Listaref}} {{Municipios Alto Urchel}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Leida]] quioxunpvoxiusytn58ic4u06u8al59 Lista de plantillas d'o Real Zaragoza 0 42030 2479997 2338548 2026-09-30T17:06:53Z RenatoGar 80073 2479997 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} Ista ye a '''lista de plantillas d'o [[Real Zaragoza]]''' por temporatas. Ta veyer a plantilla actual se veiga l'articlo prencipal sobre o [[Real Zaragoza]]. __NOTOC__ {| align=center cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;" |- style="text-align:center;" | <span style="color:#F8F8F8"></span> [[#Establimento|Establimento]] · [[#Plantilla 1932/1933|1932/1933]] · [[#Plantilla 1933/1934|1933/1934]] · [[#Plantilla 1934/1935|1934/1935]] · [[#Plantilla 1935/1936|1935/1936]] · [[#Plantilla 1936/1939|1936/1937]] · [[#Plantilla 1936/1939|1937/1938]] · [[#Plantilla 1936/1939|1938/1939]] · [[#Plantilla 1939/1940|1939/1940]]<br> [[#Plantilla 1940/1941|1940/1941]] · [[#Plantilla 1941/1942|1941/1942]] · [[#Plantilla 1942/1943|1942/1943]] · [[#Plantilla 1943/1944|1943/1944]] · [[#Plantilla 1944/1945|1944/1945]] · [[#Plantilla 1945/1946|1945/1946]] · [[#Plantilla 1946/1947|1946/1947]] · [[#Plantilla 1947/1948|1947/1948]] · [[#Plantilla 1948/1949|1948/1949]] · [[#Plantilla 1949/1950|1949/1950]]<br> [[#Plantilla 1950/1951|1950/1951]] · [[#Plantilla 1951/1952|1951/1952]] · [[#Plantilla 1952/1953|1952/1953]] · [[#Plantilla 1953/1954|1953/1954]] · [[#Plantilla 1954/1955|1954/1955]] · [[#Plantilla 1955/1956|1955/1956]] · [[#Plantilla 1956/1957|1956/1957]] · [[#Plantilla 1957/1958|1957/1958]] · [[#Plantilla 1958/1959|1958/1959]] · [[#Plantilla 1959/1960|1959/1960]]<br> [[#Plantilla 1960/1961|1960/1961]] · [[#Plantilla 1961/1962|1961/1962]] · [[#Plantilla 1962/1963|1962/1963]] · [[#Plantilla 1963/1964|1963/1964]] · [[#Plantilla 1964/1965|1964/1965]] · [[#Plantilla 1965/1966|1965/1966]] · [[#Plantilla 1966/1967|1966/1967]] · [[#Plantilla 1967/1968|1967/1968]] · [[#Plantilla 1968/1969|1968/1969]] · [[#Plantilla 1969/1970|1969/1970]]<br> [[#Plantilla 1970/1971|1970/1971]] · [[#Plantilla 1971/1972|1971/1972]] · [[#Plantilla 1972/1973|1972/1973]] · [[#Plantilla 1973/1974|1973/1974]] · [[#Plantilla 1974/1975|1974/1975]] · [[#Plantilla 1975/1976|1975/1976]] · [[#Plantilla 1976/1977|1976/1977]] · [[#Plantilla 1977/1978|1977/1978]] · [[#Plantilla 1978/1979|1978/1979]] · [[#Plantilla 1979/1980|1979/1980]]<br> [[#Plantilla 1980/1981|1980/1981]] · [[#Plantilla 1981/1982|1981/1982]] · [[#Plantilla 1982/1983|1982/1983]] · [[#Plantilla 1983/1984|1983/1984]] · [[#Plantilla 1984/1985|1984/1985]] · [[#Plantilla 1985/1986|1985/1986]] · [[#Plantilla 1986/1987|1986/1987]] · [[#Plantilla 1987/1988|1987/1988]] · [[#Plantilla 1988/1989|1988/1989]] · [[#Plantilla 1989/1990|1989/1990]]<br> [[#Plantilla 1990/1991|1990/1991]] · [[#Plantilla 1991/1992|1991/1992]] · [[#Plantilla 1992/1993|1992/1993]] · [[#Plantilla 1993/1994|1993/1994]] · [[#Plantilla 1994/1995|1994/1995]] · [[#Plantilla 1995/1996|1995/1996]] · [[#Plantilla 1996/1997|1996/1997]] · [[#Plantilla 1997/1998|1997/1998]] · [[#Plantilla 1998/1999|1998/1999]] · [[#Plantilla 1999/2000|1999/2000]]<br> [[#Plantilla 2000/2001|2000/2001]] · [[#Plantilla 2001/2002|2001/2002]] · [[#Plantilla 2002/2003|2002/2003]] · [[#Plantilla 2003/2004|2003/2004]] · [[#Plantilla 2004/2005|2004/2005]] · [[#Plantilla 2005/2006|2005/2006]] · [[#Plantilla 2006/2007|2006/2007]] · [[#Plantilla 2007/2008|2007/2008]] · [[#Plantilla 2008/2009|2008/2009]] · [[#Plantilla 2009/2010|2009/2010]] <br> [[#Plantilla 2010/2011|2010/2011]] · [[#Plantilla 2011/2012|2011/2012]] · [[#Plantilla 2012/2013|2012/2013]] · [[#Plantilla 2013/2014|2013/2014]] · [[#Plantilla 2014/2015|2014/2015]] · [[#Plantilla 2015/2016|2015/2016]] · [[#Plantilla 2016/2017|2016/2017]] · [[#Plantilla 2017/2018|2017/2018]] · [[#Plantilla 2018/2019|2018/2019]] · [[#Plantilla 2019/2020|2019/2020]] <br> [[#Plantilla 2020/2021|2020/2021]] · [[#Plantilla 2021/2022|2021/2022]] · [[#Plantilla 2022/2023|2022/2023]] · [[#Plantilla 2023/2024|2023/2024]] · [[#Plantilla 2024/2025|2024/2025]] · [[#Plantilla 2025/2026|2025/2026]] · [[#Plantilla 2026/2027|2026/2027]] |} ==Establimento== Dende a suya fundación chuga una serie de partius amistosos dica la suya participación en a suya primera competición oficial. L'alineación habitual en istos partius fue: [[Imachen:Real Zaragoza 1931-1932.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Julián Osés|Osés]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Mariano Blesa|Blesa]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Domingo Chacártegui|Chomín Chacártegui]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Chacártegui|Chacártegui I]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja|name=[[Elías Sauca|Sauca]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Prudencio Gómez|Gómez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Rodríguez Epelde|Epelde]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Salas Usón|Salas]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Orcolaga|Orcolaga]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Blas Latre|Latre]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Luis Rioja|Rioja]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Gregorio Rolloso|Rolloso]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José María Zorrozúa|Zorrozúa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Diodoro Anduíza Saloña|Anduíza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Tomás Arnanz Arribas|Tomás]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Almandoz|Almandoz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|20px]] [[Elías Sauca]] (18/03/1932 a 30/06/1932 sin garra partiu ofical). ==Plantilla 1932/1933== [[Imachen:Real Zaragoza 1932-1933.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Andrés Lerín Bayona|Lerín]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Julián Osés|Osés]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Ignacio Rincón|Rincón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Domingo Chacártegui|Chomín Chacártegui]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Chacártegui|Chacártegui I]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Prudencio Gómez|Gómez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Rodríguez Epelde|Epelde]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Salas Usón|Salas]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Luis Rioja|Rioja]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Orcolaga|Orcolaga]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sebastián Municha|Municha]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Jesús Basterrechea|Basterrechea]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Javier Barañano|Barañano]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Basurto|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Gregorio Rolloso|Rolloso]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Tomás Arnanz Arribas|Tomás]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José María Zorrozúa|Zorrozúa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Diodoro Anduíza Saloña|Anduíza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Almandoz|Almandoz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juanito Ruiz Cambra|Juanito Ruiz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Javier Amand|Amand]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Luis Esteban|Esteban]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Javier Mendiburu|Mendiburu]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Tapia|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Portugal.svg|22px|border]] [[Joaquim Filipe dos Santos]] ==Plantilla 1933/1934== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Andrés Lerín Bayona|Lerín]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Julián Osés|Osés]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Redondo|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Domingo Chacártegui|Chomín Chacártegui]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Chacártegui|Chacártegui I]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Prudencio Gómez|Gómez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Luis Deusto|Deusto]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Jesús María Emperanza|Emperanza]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Rodríguez Epelde|Epelde]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Luis Rioja|Rioja]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sebastián Municha|Municha]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Primitivo Villacampa|Primo]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Vicente Ortúzar|Ortúzar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Gregorio Rolloso|Rolloso]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Diodoro Anduíza Saloña|Anduíza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Tomás Arnanz Arribas|Tomás]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juanito Ruiz Cambra|Juanito Ruiz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Almandoz|Almandoz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[José Luis Costa Cenzano|Costa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Lucio Iriondo|Lucio]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Philippines|name=[[Gregorio Amestoy Querejeta|Amestoy]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Javier Amand|Amand]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenadors:''' [[Imachen:Flag of Portugal.svg|22px|border]] [[Joaquim Filipe dos Santos]] (dende la chornada 1ª dica la 5ena.), [[Imachen:Flag of Castile and León.svg|22px|border]] [[Tomás Arnanz Arribas|Tomás Arnanz]] (dende a chornada 6 dica final de temporada). ==Plantilla 1934/1935== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Andrés Lerín Bayona|Lerín]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Julián Azpirichaga|Azpirichaga]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Prudencio Gómez|Gómez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Jesús María Emperanza|Emperanza]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pedro Alonso Galguera|Alonso]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Julio Uriarte García|Uriarte]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Basabé|Basabé]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Vicente Ortúzar|Ortúzar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Luis Rioja|Rioja]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sebastián Municha|Municha]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Pelayo García Sancho|Pelayo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Ignacio Senosiain|Senosiain]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Tomás Arnanz Arribas|Tomás]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juanito Ruiz Cambra|Juanito Ruiz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[José Luis Costa Cenzano|Costa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Lucio Iriondo|Lucio]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Primitivo Villacampa|Primo]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Philippines|name=[[Gregorio Amestoy Querejeta|Amestoy]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Eloy Pozalongo|Eloy]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Jesús Sarmentón|Sarmentón]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[José Escuer|Escuer]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Gárate|Gárate]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Escosa|Escosa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Balearic Islands|name=[[Juan Tomás]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Spain (1931–1939).svg|22px|border]] [[Francisco González Galán]] ==Plantilla 1935/1936== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Andrés Lerín Bayona|Lerín]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Cuba|name=[[Mario Inchausti Goitia|Inchausti]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Prudencio Gómez|Gómez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pedro Alonso Galguera|Alonso]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Julio Uriarte García|Uriarte]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Vicente Ortúzar|Ortúzar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sebastián Municha|Municha]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Pelayo García Sancho|Pelayo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Jesús Ramos|Ramos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Tomás Arnanz Arribas|Tomasín]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juanito Ruiz Cambra|Juanito Ruiz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Primitivo Villacampa|Primo]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Philippines|name=[[Gregorio Amestoy Querejeta|Amestoy]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Balearic Islands|name=[[Manuel Olivares Lapeña|Olivares]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[José Escuer|Escuer]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Escosa|Escosa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Balearic Islands|name=[[Juan Tomás]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Marcos|pos=DEB}} {{Fs end}} ==Plantilla 1936/1939== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Cuba|name=[[Mario Inchausti Goitia|Inchausti]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Casimiro Clavero|Clavero]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Prudencio Gómez|Gómez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pedro Alonso Galguera|Alonso]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Julio Uriarte García|Uriarte]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Vicente Ortúzar|Ortúzar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sebastián Municha|Municha]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Enrique Soladrero Arbide|Soladrero]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Pelayo García Sancho|Pelayo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Jesús Ramos|Ramos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Salas Usón|Salas]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Tomás Arnanz Arribas|Tomasín]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juanito Ruiz Cambra|Juanito Ruiz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Primitivo Villacampa|Primo]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Philippines|name=[[Gregorio Amestoy Querejeta|Amestoy]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Balearic Islands|name=[[Manuel Olivares Lapeña|Olivares]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[José Escuer|Escuer]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Escosa|Escosa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Julio (Debantero)|Julio]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Gabilondo|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Malón|pos=DEB}} {{Fs end}} ==Plantilla 1939/1940== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Cuba|name=[[Mario Inchausti Goitia|Inchausti]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Casimiro Clavero|Clavero]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Ángel Castel|Castel]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Julio Uriarte García|Uriarte]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Esteban Arrizabala|Deva]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Urbano Ruiz|Urbano]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Prudencio Gómez|Gómez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Arrieta Errazquin|Arrieta]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Pérez|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Enrique Soladrero Arbide|Soladrero]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Pelayo García Sancho|Pelayo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Vicente Ortúzar|Ortúzar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Jesús Ramos|Ramos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Antonio Muñoz Ibáñez|Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Víctor Bueno Cartagena|Víctor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Ruiz Cambra|Cambra]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=|name=Elizondo|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Antonio Sánchez|Antón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Doroteo Elorriaga|Doro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Primitivo Villacampa|Primo]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Philippines|name=[[Gregorio Amestoy Querejeta|Amestoy]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Balearic Islands|name=[[Manuel Olivares Lapeña|Olivares]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sebastián Municha|Municha]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pablo Ruiz Ortigosa|Ortigosa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sebastián Ontoria Escolar|Ontoria]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Escosa|Escosa]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Tomás Arnanz]] ==Plantilla 1940/1941== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Julio Uriarte García|Uriarte]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Esteban Arrizabala|Deva]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Antonio Muñoz Ibáñez|Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Ruiz Cambra|Cambra]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Jesús Ramos|Ramos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Doroteo Elorriaga|Doro]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Víctor Bilbao Iturbe|Bilbao]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Philippines|name=[[Gregorio Amestoy Querejeta|Amestoy]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Primitivo Villacampa|Primo]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[Tomás Arnanz Arribas|Tomasín]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Tomás Arnanz Arribas|Tomás Arnanz]] ==Plantilla 1941/1942== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Ruiz Cambra]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[José Escuer|Escuer]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Primitivo Villacampa|Primo]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenadors:''' [[Imachen:Flag of Basque Country.svg|22px|border]] [[Patxi Gamborena Hernandorena|Patxi Gamborena]] (dende la chornada 1ª dica la 7ena), [[Imachen:Flag of Philippines.svg|22px|border]] [[Julio Uriarte García|Julio Uriarte]] chunto a [[Julio Ostalé Gómez|Julio Ostalé]] (dende a chornada 8 dica la 10ena) y [[Imachen:Flag of Basque Country.svg|22px|border]] [[Jacinto Quincoces]] (dende a chornada 11 dica final de temporada) . ==Plantilla 1942/1943== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús Rey Martínez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Ruiz Cambra]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Viela Romero|Viela]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Jacinto Francisco Fernández de Quincoces López de Arbina|Jacinto Quincoces]] ==Plantilla 1943/1944== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Viela Romero|Viela]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1944/1945== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1945/1946== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1946/1947== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1947/1948== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1948/1949== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1949/1950== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1950/1951== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1951/1952== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Basque Country|name=[[Juan Jugo Larrauri|Juan Jugo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Rosendo Hernández González|Rosendo Hernández]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Luis Belló Martínez|Luis Belló]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Juan Ruiz Cambra]] (Chornadas 1 dica 4) y [[Imachen:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Elemér Berkessy Cöji|Elemér Berkessy]] (Chornadas 5 dica 30) ==Plantilla 1952/1953== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Basque Country|name=[[Juan Jugo Larrauri|Juan Jugo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Luis Belló Martínez|Luis Belló]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Romania.svg|22px|border]] [[Elemér Berkessy Cöji|Elemér Berkessy]] (Chornadas 1 dica 7), [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[José Luis Conde Cárdenas|José Luis Conde]] (Chornadas 8 y 9) y [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Domingo Balmanya Perera|Domingo Balmanya]] (Chornadas 10 dica 30). ==Plantilla 1953/1954== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1954/1955== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1955/1956== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} ==Plantilla 1956/1957== {{Fs start}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Jacinto Francisco Fernández de Quincoces López de Arbina|Jacinto Quincoces]] ==Plantilla 1957/1958== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis García Traid|García Traid]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Jacinto Francisco Fernández de Quincoces López de Arbina|Jacinto Quincoces]] (Chornadas 1 dica 22) y [[Imachen:Flag of Asturias.svg|22px|border]] [[Juan Ataulfo Álvarez García|Juan Ataulfo Álvarez]] (Chornadas 23 dica 30). ==Plantilla 1958/1959== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis García Traid|García Traid]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Juan Otxoantezana Milikua|Juan Otxoa]]. ==Plantilla 1959/1960== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis García Traid|García Traid]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Juan Otxoantezana Milikua|Juan Otxoa]] (Chornadas 1 dica 14) y [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Edmundo Suárez Trabanco|Edmundo Suárez "Mundo"]] (Chornadas 15 dica 30). ==Plantilla 1960/1961== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis García Traid|García Traid]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Castile and León.svg|22px|border]] [[César Rodríguez Álvarez|César Rodríguez]]. ==Plantilla 1961/1962== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis García Traid|García Traid]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Castile and León.svg|22px|border]] [[César Rodríguez Álvarez|César Rodríguez]]. ==Plantilla 1962/1963== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis García Traid|García Traid]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Castile and León.svg|22px|border]] [[César Rodríguez Álvarez|César Rodríguez]]. ==Plantilla 1963/1964== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Darci Silveira Dos Santos|Canario]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Antonio Ramallets Simón|Antonio Ramallets]] (Chornadas 1 dica 30) y [[Imachen:Flag of the Region of Murcia.svg|22px|border]] [[Luis Belló Martínez|Luis Belló]] (Chornada 31) . ==Plantilla 1964/1965== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Darci Silveira Dos Santos|Canario]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px|border]] [[Roque Germán Olsen Fontana|Roque Olsen]]. ==Plantilla 1965/1966== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Darci Silveira Dos Santos|Canario]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of France.svg|22px|border]] [[Louis Hon Antonin|Louis Hon]] (Chornadas 1 dica 23) y [[Imachen:Flag of Slovakia.svg|22px|border]] [[Ferdinand Daucik]] (chornadas 24 dica 30). ==Plantilla 1966/1967== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Darci Silveira Dos Santos|Canario]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Slovakia.svg|22px|border]] [[Ferdinand Daucik]]. ==Plantilla 1967/1968== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Darci Silveira Dos Santos|Canario]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px|border]] [[Roque Germán Olsen Fontana|Roque Olsen]]. ==Plantilla 1968/1969== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Carlos Lapetra]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px|border]] [[Roque Germán Olsen Fontana|Roque Olsen]] (Chornadas 1 dica 9) y [[Imachen:Flag of Castile and León.svg|22px|border]] [[César Rodríguez Álvarez|César Rodríguez]] (Chornadas 10 dica 30). ==Plantilla 1969/1970== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcelino Martínez Cao|Marcelino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px|border]] [[José Héctor Rial Laguía|Héctor Rial]] ==Plantilla 1970/1971== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Eleuterio Santos Britos|Santos]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Juan Manuel Villa Gutiérrez|Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Luis Costa Juan|Luis Costa]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Galicia.svg|22px|border]] [[José María Martín Rodríguez|José María Martín]] (chornadas 1 dica 7), [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Domingo Balmanya Perera|Domingo Balmanya]] (chornadas 8 dica 18) y [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]][[José Luis García Traid|García Traid]](chornadas 18 dica 30). ==Plantilla 1971/1972== {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Aragon|name=[[Manuel José Villanova Rebollar|Villanova]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Luis Costa Juan|Luis Costa]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Canary Islands.svg|22px|border]] [[Rosendo Hernández González|Rosendo Hernández]] (chornadas 1 dica 4), [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Juan Jugo Larrauri|Juan Jugo]] (chornadas 5 y 6) y [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Rafael Iriondo Aurtenetxea|Rafael Iriondo]] (chornadas 7 dica 38). ==Plantilla 1972/1973== {{Fs start}} {{Fs player|no=12|nat=Aragon|name=[[Manuel José Villanova Rebollar|Villanova]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Luis Costa Juan|Luis Costa]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Galicia.svg|22px|border]] [[Luis Cid Pérez|Luis Cid "Carriega"]] == Plantilla 1973/1974<ref>{{es}} [http://www.lfp.es/?tabid=113&Controltype=plan&IDEquipo=33&IDTemporada=073&IDDivision=1 Plantilla d'o Reyal Zaragoza en a temporata 1973/74 seguntes la LFP].</ref>== {{Fs start}} {{Fs player|no=17|nat=Aragon|name=[[Manuel José Villanova Rebollar|Villanova]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Carlos Diarte|''Lobo'' Diarte]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Galicia.svg|22px|border]] [[Luis Cid Pérez|Luis Cid "Carriega"]] ==Plantilla 1974/1975<ref>{{es}} [http://www.lfp.es/?tabid=113&Controltype=plan&IDEquipo=33&IDTemporada=074&IDDivision=1 Plantilla d'o Reyal Zaragoza en a temporata 1974/75 seguntes la LFP].</ref>== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Carlos Diarte|''Lobo'' Diarte]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Galicia.svg|22px|border]] [[Luis Cid Pérez|Luis Cid "Carriega"]] ==Plantilla 1975/1976<ref>{{es}} [http://www.lfp.es/?tabid=113&Controltype=plan&IDEquipo=33&IDTemporada=075&IDDivision=1 Plantilla d'o Reyal Zaragoza en a temporata 1975/76 seguntes la LFP].</ref> == {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Carlos Diarte|''Lobo'' Diarte]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Galicia.svg|22px|border]] [[Luis Cid Pérez|Luis Cid "Carriega"]] ==Plantilla 1976/1977== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Luis Violeta|Violeta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Víctor Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of France.svg|22px|border]] [[Lucien Muller Schmidt|Lucien Muller]] ==Plantilla 1977/1978== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Víctor Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Galicia.svg|22px|border]] [[Arsenio Iglesias]] ==Plantilla 1978/1979== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Serbia|name=[[Radomir Antic]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Víctor Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Juan Ángel Lafita Garrido|Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Serbia.svg|22px|border]] [[Vujadin Boskov]] (chornadas 1 dica 33) y [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Manuel José Villanova Rebollar|Manuel Villanova]] (chornada 34). ==Plantilla 1979/1980== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Serbia|name=[[Radomir Antic]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Víctor Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Juan Ángel Lafita Garrido|Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Manuel José Villanova Rebollar|Manuel Villanova]] ==Plantilla 1980/1981== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Luis Irazusta Adarraga|Irazusta]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[José Manuel Fernández Nieves|Nieves]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sabino Zubeldía Carril|Zubeldía]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Jesús Alberto Benedé Oroñez|Benedé]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pedro Camus Pérez|Camus]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Antonio Casajús Mallén|Casajús]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús India Guzmán|India]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Jesús Antonio Salvatierra|Salvatierra]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Víctor Hugo Díaz Zayas|Zayas]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Carlos Barrachina|Barrachina]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Miguel Ángel Belanche Pradas|Belanche]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Juan Ángel Lafita Garrido|Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Ignacio Oñaederra|Oñaederra]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[José Félix Pérez Aguerri|Pérez Aguerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Víctor Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Ángel Alonso Herrera|Pichi Alonso]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José María Amorrortu Prieto|Amorrortu]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Ramón Badiola Badiola|Badiola]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Modesto Pérez Moreno|Modesto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Marcelo Antonio Trobbiani|Trobbiani]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Jorge Valdano|Valdano]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Manuel José Villanova Rebollar|Manuel Villanova]] (chornadas 1 dica 27), [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] (chornada 28) y [[Imachen:Flag of the Netherlands.svg|22px|border]] [[Leo Beenhakker]] (chornada 28 dica 34). ==Plantilla 1981/1982== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Luis Irazusta Adarraga|Irazusta]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Sabino Zubeldía Carril|Zubeldía]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Juan Morgado Dorado|Morgado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Cecilio Zunzunegui La Blanca|Zunzunegui]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Jesús Alberto Benedé Oroñez|Benedé]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pedro Camus Pérez|Camus]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Antonio Casajús Mallén|Casajús]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Víctor Hugo Díaz Zayas|Zayas]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Jesús Antonio Salvatierra|Salvatierra]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Miguel Ángel Belanche Pradas|Belanche]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Juan Ángel Lafita Garrido|Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Ignacio Oñaederra|Oñaederra]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[José Félix Pérez Aguerri|Pérez Aguerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Ángel Alonso Herrera|Pichi Alonso]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Raúl Vicente Amarilla Vega|Amarilla]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José María Amorrortu Prieto|Amorrortu]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Ramón Badiola Badiola|Badiola]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Modesto Pérez Moreno|Modesto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Jorge Valdano|Valdano]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Netherlands.svg|22px|border]] [[Leo Beenhakker]]. ==Plantilla 1982/1983== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Luis Irazusta Adarraga|Irazusta]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Juan Ignacio Gutiérrez|Guti]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pedro Camus Pérez|Camus]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Antonio Casajús Mallén|Casajús]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Juan Morgado Dorado|Morgado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Salvador García Puig|Salva]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[José Joaquín Saura García|Saura]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José Ignacio Oñaederra|Oñaederra]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Cecilio Zunzunegui La Blanca|Zunzunegui]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Víctor Hugo Díaz Zayas|Zayas]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Rafael García Cortés|García Cortés]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[José María Amorrortu Prieto|Amorrortu]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Juan Alberto Barbas|Barbas]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Pedro María Herrera Sancristóbal|Herrera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Carlos Conde Guardino|Conde]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Juan Ángel Lafita Garrido|Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Raúl Vicente Amarilla Vega|Amarilla]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Melilla|name=[[Bartolomé Hernández Alcalá|Totó]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Modesto Pérez Moreno|Modesto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Jorge Valdano|Valdano]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Andrés Ramírez|Ramírez]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Netherlands.svg|22px|border]] [[Leo Beenhakker]]. ==Plantilla 1983/1984== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Manuel Ruiz Pérez|Ruiz]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Víctor Hugo Díaz Zayas|Zayas]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Salvador García Puig|Salva]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Juan Morgado Dorado|Morgado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Rafael García Cortés|García Cortés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Pedro María Herrera Sancristóbal|Herrera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Carlos Conde Guardino|Conde]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Juan Alberto Barbas|Barbas]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Raúl Vicente Amarilla Vega|Amarilla]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Melilla|name=[[Bartolomé Hernández Alcalá|Totó]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Modesto Pérez Moreno|Modesto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Jorge Valdano|Valdano]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castile-La Mancha|name=[[José Ramón Corchado Santiago|Corchado]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Mariano Ayneto Castro|Ayneto]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Netherlands.svg|22px|border]] [[Leo Beenhakker]]. ==Plantilla 1984/1985== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[José Cano López|Canito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Rafael García Cortés|García Cortés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Antonio Casajús Mallén|Casajús]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Víctor Hugo Díaz Zayas|Zayas]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Juan Alberto Barbas|Barbas]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Carlos Conde Guardino|Conde]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Pedro María Herrera Sancristóbal|Herrera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Juan Carlos Justes Abiol|Juan Carlos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Raúl Vicente Amarilla Vega|Amarilla]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Mariano Ayneto Castro|Ayneto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castile-La Mancha|name=[[José Ramón Corchado Santiago|Corchado]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[José Ángel Ruiz López|Cholo]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Croatia|name=[[Ivica Surjak Ivick|Surjak]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Melilla|name=[[Bartolomé Hernández Alcalá|Totó]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Italy.svg|22px|border]] [[Enzo Ferrari]]. ==Plantilla 1985/1986== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Rafael García Cortés|García Cortés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Antonio Casajús Mallén|Casajús]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Alfonso Fraile Sánchez|Fraile]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Serbia|name=[[Dragin Kalicanin|Kalicanin]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Carlos Conde Guardino|Conde]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Pedro María Herrera Sancristóbal|Herrera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Juan Carlos Justes Abiol|Juan Carlos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Mariano Ayneto Castro|Ayneto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Castile-La Mancha|name=[[José Ramón Corchado Santiago|Corchado]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Francisco Pineda García|Pineda]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Ruben Sosa Ardáiz|Ruben Sosa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] ==Plantilla 1986/1987== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Manuel Ruiz Pérez|Ruiz]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Rafael García Cortés|García Cortés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Antonio Casajús Mallén|Casajús]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Alfonso Fraile Sánchez|Fraile]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Manuel Abad Francés|Abad]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Tomás Blesa Noé|Blesa]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Pedro María Herrera Sancristóbal|Herrera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Juan Carlos Justes Abiol|Juan Carlos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José María Mejías López|Mejías]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Sanz Lacambra|Pascual Sanz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Mariano Ayneto Castro|Ayneto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Francisco Pineda García|Pineda]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Roberto Elvira Estrany|Roberto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Ruben Sosa Ardáiz|Ruben Sosa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Chile|name=[[Patricio Nazario Yáñez|Pato Yáñez]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] ==Plantilla 1987/1988== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Manuel Abad Francés|Abad]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Antonio Casajús Mallén|Casajús]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Alfonso Fraile Sánchez|Fraile]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Martínez Martínez|Casuco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Albert Roca Pujol|Roca]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Rafael García Cortés|García Cortés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Valentín San Sebastián|Tino]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco José Güerri Ballarín|Güerri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Pedro María Herrera Sancristóbal|Herrera]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Juan Carlos Justes Abiol|Juan Carlos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[José María Lumbreras Paños|Lumbreras]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José María Mejías López|Mejías]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Sanz Lacambra|Pascual Sanz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Netherlands|name=[[Frank Rijkaard|Rijkaard]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Roberto Elvira Estrany|Roberto]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Francisco Pineda García|Pineda]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Ruben Sosa Ardáiz|Ruben Sosa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Jesús Orejuela Rodríguez|Orejuela]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] (chornadas 1 dica 12) y [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Manuel José Villanova Rebollar|Manuel Villanova]] (chornadas 13 dica 38). ==Plantilla 1988/1989== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[José Luis Chilavert|Chilavert]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Manuel Ruiz Pérez|Ruiz]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Eugenio Vitaller Linares|Vitaller]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Alfonso Fraile Sánchez|Fraile]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=France|name=[[Virgilio Hernández Paesa|Virgilio]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Juan Franciso Rodríguez Herrera|Juanito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Valentín San Sebastián|Tino]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Isidro Villanova Abadía|Villanova]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Juan Carlos Justes Abiol|Juan Carlos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[José María Lumbreras Paños|Lumbreras]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco Javier Pérez Villarroya|Villarroya]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Juan Vizcaíno Morcillo|Vizcaino]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Sanz Lacambra|Pascual Sanz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Bulgaria|name=[[Nasko Sirakov|Sirakov]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Jesús Glaría Yeclano|Glaría]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Juan Antonio Crespín Rodríguez|Crespín]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Bulgaria|name=[[Bozhidar Iskrenov|Iskrenov]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco Javier García Ruiz|Salillas]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Salvador García Puig|Salva]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Serbia.svg|22px|border]] [[Radomir Antic]]. ==Plantilla 1989/1990== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[José Luis Chilavert|Chilavert]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Manuel Ruiz Pérez|Ruiz]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Laureano Echevarría Perales|Echevarría]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Alfonso Fraile Sánchez|Fraile]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Juan Franciso Rodríguez Herrera|Juanito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Isidro Villanova Abadía|Villanova]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pablo Alfaro Armengot|Pablo Alfaro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Antonio Señor Gómez|Señor]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Sanz Lacambra|Pascual Sanz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco Javier Pérez Villarroya|Villarroya]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Juan Vizcaíno Morcillo|Vizcaino]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Peru (state)|name=[[Luis Alberto Redher Espinosa|Redher]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Jesús Glaría Yeclano|Glaría]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco Javier García Ruiz|Salillas]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Bulgaria|name=[[Nasko Sirakov|Sirakov]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Antonio Tejero Jiménez|Tejero]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Serbia.svg|22px|border]] [[Radomir Antic]]. ==Plantilla 1990/1991== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[José Luis Chilavert|Chilavert]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pablo Alfaro Armengot|Pablo Alfaro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Esteban Gutiérrez|Esteban]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Alfonso Fraile Sánchez|Fraile]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Isidro Villanova Abadía|Villanova]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Iñigo Lizarralde|Lizarralde]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[José Daniel Borao Baquero|Borao]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Jesús Glaría Yeclano|Glaría]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Víctor Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Edison Suárez]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Sanz Lacambra|Pascual Sanz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Romania|name=[[Dorin Mateut|Mateut]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco Javier García Ruiz|Salillas]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Gustavo Poyet|Poyet]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragón|name=[[Antonio Tejero Jiménez|Tejero]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Manuel Peña Escontela|Peña]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Salvador García Puig|Salva]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Uruguay.svg|22px|border]] [[Ildo Enrique Maneiro Ghezzi]] (chornada 1 dica 24) y [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]] (chornadas 24 dica 38). ==Plantilla 1991/1992== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Mario García Segura|Mario]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pablo Alfaro Armengot|Pablo Alfaro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Esteban Gutiérrez|Esteban]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Alfonso Fraile Sánchez|Fraile]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pedro Fuertes Amorós|Fuertes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Iñigo Lizarralde|Lizarralde]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pascual Sanz Lacambra|Pascual Sanz]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Edison Suárez]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[José Aurelio Gay López|Gay]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús García Sanjuán|García Sanjuán]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Romania|name=[[Dorin Mateut|Mateut]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Darío Franco]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco Javier Cornago Redrado|Cornago]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Manuel Peña Escontela|Peña]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Gustavo Poyet|Poyet]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Moisés García León|Moisés]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Salvador García Puig|Salva]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. ==Plantilla 1992/1993== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Francisco Javier Sánchez Broto|Sánchez Broto]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[José Ramón Bermell Sabater|Bermell]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Esteban Gutiérrez|Esteban]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Iñigo Lizarralde|Lizarralde]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Sergi López|Sergi]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[José Aurelio Gay López|Gay]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Romania|name=[[Dorin Mateut|Mateut]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús García Sanjuán|García Sanjuán]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Darío Franco]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Gustavo Poyet|Poyet]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Germany|name=[[Andreas Brehme|Brehme]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús Seba Hernández|Seba]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Manuel Peña Escontela|Peña]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Moisés García León|Moisés]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. ==Plantilla 1993/1994== {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Francisco Javier Sánchez Broto|Sánchez Broto]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Navarre|name=[[Mario García Segura|Mario]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Fernando Gabriel Cáceres|Cáceres]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Iñigo Lizarralde|Lizarralde]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Esteban Gutiérrez|Esteban]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Sergi López|Sergi]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Narciso Juliá Fontané|Juliá]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Ceuta without coa|name=[[Mohammed Alí Amar|Nayim]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Pedro Fuertes Amorós|Fuertes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[José Aurelio Gay López|Gay]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús García Sanjuán|García Sanjuán]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Darío Franco]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Gustavo Poyet|Poyet]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Moisés García León|Moisés]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Juan Eduardo Esnáider|Esnáider]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús Seba Hernández|Seba]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. ==Plantilla 1994/1995== [[Imachen:Real Zaragoza 1994-1995.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Andoni Cedrún|Cedrún]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[José Francisco Belman González|Belman]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Fernando Gabriel Cáceres|Cáceres]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Cafú]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Iñigo Lizarralde|Lizarralde]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Sergi López|Sergi]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús García Sanjuán|García Sanjuán]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[José Aurelio Gay López|Gay]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Darío Franco]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Uruguay|name=[[Gustavo Poyet|Poyet]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Ceuta without coa|name=[[Mohammed Alí Amar|Nayim]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Ángel de Juana García|Geli]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Óscar Celada|Óscar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Íñigo Rodríguez Martínez|Íñigo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Juan Eduardo Esnáider|Esnáider]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[José Luis Rodríguez Loreto|Loreto]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. ==Plantilla 1995/1996== [[Imachen:Real Zaragoza 1995-1996.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Argentina|name=[[Fernando Gabriel Cáceres|Cáceres]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Aragon|name=[[Jesús García Sanjuán|García Sanjuán]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Extremadura with COA|name=[[Fernando Morientes|Morientes]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=Uruguay|name=[[Gustavo Poyet|Poyet]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=Andalucía|name=[[José Francisco Belman González|Belman]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Ceuta without coa|name=[[Mohammed Alí Amar|Nayim]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=Asturias|name=[[Óscar Celada|Óscar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=the Community of Madrid|name=[[José Aurelio Gay López|Gay]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Andalucía|name=[[Francisco Veza Fragoso|Paqui]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=19|nat=Cantabria|name=[[Ángel de Juana García|Geli]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=Catalonia|name=[[Daniel García Lara|Dani]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Argentina|name=[[Sergio Ángel Berti|Berti]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Íñigo Rodríguez Martínez|Íñigo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Gustavo López]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Sebastián Rambert|Rambert]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. ==Plantilla 1996/1997== [[Imachen:Real Zaragoza 1996-1997.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Aragon|name=[[Jesús García Sanjuán|García Sanjuán]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Andalucía|name=[[Miguel Pardeza Pichardo|Pardeza]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Extremadura with COA|name=[[Fernando Morientes|Morientes]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Extremadura with COA|name=[[Francisco Higuera|Higuera]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=Uruguay|name=[[Gustavo Poyet|Poyet]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=Andalucía|name=[[José Francisco Belman González|Belman]]|pos=POR}} {{Fs player|no=15|nat=Asturias|name=[[Óscar Celada|Óscar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Russia|name=[[Vladislav Radimov|Radimov]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=Argentina|name=[[Gustavo López]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=20|nat=Catalonia|name=[[Daniel García Lara|Dani]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Jorge Alberto Dos Santos|Gilmar]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Miquel Soler|Soler]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Kily González]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Ander Garitano|Garitano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús Seba Hernández|Seba]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]] (chornadas 1 dica 11), [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[José Manuel Fernández Nieves|Nieves]] (chornada 12), [[Imachen:Flag of Uruguay.svg|22px|border]] [[Víctor Rodolfo Espárrago Videla|Víctor Espárrago]] (chornadas 13 dica 21) y [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] (chornadas 22 dica 42). ==Plantilla 1997/1998== [[Imachen:Real Zaragoza 1997-1998.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Aragon|name=[[Jesús García Sanjuán|García Sanjuán]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Suriname|name=[[Nordin Wooter|Wooter]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=10|nat=the Basque Country|name=[[Ander Garitano|Garitano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=Andalucía|name=[[Jorge González Díaz|Yordi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=12|nat=Brazil|name=[[Jorge Alberto Dos Santos|Gilmar]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=13|nat=Andalucía|name=[[José Francisco Belman González|Belman]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Galicia|name=[[Marcos Vales]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Catalonia|name=[[Miquel Soler|Soler]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=17|nat=Russia|name=[[Vladislav Radimov|Radimov]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Argentina|name=[[Kily González]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=Argentina|name=[[Gustavo López]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Sweden|name=[[Kari Juhani Sundgren|Sundgren]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=Austria|name=[[Otto Konrad|Konrad]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Francisco Javier Suárez Lizano|Suárez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Rafael Pascual Fernández|Rafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Roberto Miguel Acuña|Toro Acuña]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Luis Helguera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[José Ignacio Sáenz Martín|José Ignacio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Javier Peña González|Peña]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Jesús Seba Hernández|Seba]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Paulo Roberto Jamelli Júnior|Jamelli]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Pier Luigi Cherubino Loggi|Pier]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] ==Plantilla 1998/1999== [[Imachen:Real Zaragoza 1998-1999.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Austria|name=[[Otto Konrad|Konrad]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Jorge Alberto Dos Santos|Gilmar]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Sweden|name=[[Kari Juhani Sundgren|Sundgren]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pablo Javier Díaz Stalla|Pablo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Paco Jémez|Paco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Ander Garitano|Garitano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[José Ignacio Sáenz Martín|José Ignacio]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Kily González]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Roberto Miguel Acuña|Toro Acuña]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcos Vales]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Juan Castaño Quirós|Juanele]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Luis Helguera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Suriname|name=[[Nordin Wooter|Wooter]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Pier Luigi Cherubino Loggi|Pier]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Jorge González Díaz|Yordi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Paulo Roberto Jamelli Júnior|Jamelli]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Serbia|name=[[Savo Milošević|Milošević]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Gustavo López]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Javier Peña González|Peña]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[José Francisco Rojo Arroitia|Rojo]] ==Plantilla 1999/2000== [[Imachen:Real Zaragoza 1999-2000.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[César Láinez|Láinez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Joaquín Moso Hernández|Moso]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Alberto Belsué Arias|Belsué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Jorge Daniel Martínez|Negro Martínez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pablo Javier Díaz Stalla|Pablo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Italy|name=[[Marco Lanna|Lanna]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Paco Jémez|Paco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jesús Ángel Solana Bermejo|Solana]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Sweden|name=[[Kari Juhani Sundgren|Sundgren]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Roberto Miguel Acuña|Toro Acuña]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Ander Garitano|Garitano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[José Ignacio Sáenz Martín|José Ignacio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Luis Helguera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcos Vales]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Russia|name=[[Vladislav Radimov|Radimov]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Martín Vellisca|Vellisca]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Juan Castaño Quirós|Juanele]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Jorge González Díaz|Yordi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Suriname|name=[[Nordin Wooter|Wooter]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Paulo Roberto Jamelli Júnior|Jamelli]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Pier Luigi Cherubino Loggi|Pier]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Serbia|name=[[Savo Milošević|Milošević]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[José Francisco Rojo Arroitia|Rojo]] ==Plantilla 2000/2001== [[Imachen:Real Zaragoza 2000-2001.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=-|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[César Láinez|Láinez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Castilla y León|name=[[César Jiménez Jiménez|César Jiménez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Italy|name=[[Marco Lanna|Lanna]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Peru (state)|name=[[Miguel Rebosio|Rebosio]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Cantabria|name=[[Pablo Javier Díaz Stalla|Pablo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=the Canary Islands|name=[[Paco Jémez|Paco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Sweden|name=[[Kari Juhani Sundgren|Sundgren]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=-|nat=Aragon|name=[[Álvaro Rubio Robles|Álvaro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Paraguay|name=[[Roberto Miguel Acuña|Toro Acuña]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Catalonia|name=[[Jordi Ferrón|Ferrón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Basque Country|name=[[Ander Garitano|Garitano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[José Ignacio Sáenz Martín|José Ignacio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Asturias|name=[[Juan Castaño Quirós|Juanele]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Galicia|name=[[Marcos Vales]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=the Community of Madrid|name=[[Martín Vellisca|Vellisca]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=-|nat=Brazil|name=[[Paulo Roberto Jamelli Júnior|Jamelli]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Andalucía|name=[[Jorge González Díaz|Yordi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Croatia|name=[[Alen Peternac|Peternac]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=-|nat=Argentina|name=[[Juan Eduardo Esnáider|Esnáider]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Juan Manuel Lillo Díez|Juanma Lillo]] (chornadas 1 dica 4) y [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] (chornadas 5 dica 38). ==Plantilla 2001/2002== [[Imachen:Real Zaragoza 2001-2002.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Region of Murcia|name=[[Juan Miguel García Inglés|Juanmi]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Peru (state)|name=[[Miguel Rebosio|Rebosio]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Brazil|name=[[Paulo Roberto Jamelli Júnior|Jamelli]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Serbia|name=[[Slobodan Komljenović|Komljenović]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Asturias|name=[[Juan Castaño Quirós|Juanele]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=10|nat=the Basque Country|name=[[Ander Garitano|Garitano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=the Community of Madrid|name=[[Martín Vellisca|Vellisca]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Aragon|name=[[César Láinez|Láinez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[José Ignacio Sáenz Martín|José Ignacio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=Angola|name=[[Carlos Chaínho|Chaínho]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=Cantabria|name=[[Pablo Javier Díaz Stalla|Pablo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=17|nat=Castile-La Mancha|name=[[Miguel Ángel García Pérez-Roldán|Corona]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Serbia|name=[[Goran Drulić|Drulić]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=19|nat=Galicia|name=[[Marcos Vales]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=Paraguay|name=[[Roberto Miguel Acuña|Toro Acuña]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Serbia|name=[[Savo Milošević|Milošević]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=22|nat=Sweden|name=[[Kari Juhani Sundgren|Sundgren]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=the Canary Islands|name=[[Paco Jémez|Paco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=24|nat=Argentina|name=[[Luciano Galletti|Galletti]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=25|nat=Brazil|name=[[José Marcelo Januário de Araujo|Esquerdinha]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=26|nat=Castilla y León|name=[[César Jiménez Jiménez|César Jiménez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=27|nat=Aragon|name=[[Rubén Gracia Calmache|Cani]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[José Francisco Rojo Arroitia|Rojo]] (chornadas 1 dica 21), [[Imachen:Flag of the Land of Valencia (official).svg|22px|border]] [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] (chornadas 22 dica 31) y [[Imachen:Flag of Cantabria.svg|22px|border]] [[Marcos Alonso Peña|Marcos Alonso]] (chornadas 32 dica 38). ==Plantilla 2002/2003== [[Imachen:Real Zaragoza 2002-2003.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Aragon|name=[[César Láinez|Láinez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Catalonia|name=[[Jordi Ferrón|Ferrón]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Peru (state)|name=[[Miguel Rebosio|Rebosio]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Serbia|name=[[Slobodan Komljenović|Komljenović]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Catalonia|name=[[Xavier Aguado Companys|Aguado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Argentina|name=[[Luciano Galletti|Galletti]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Andalucía|name=[[Santiago Aragón|Aragón]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Andalucía|name=[[Jorge González Díaz|Yordi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Brazil|name=[[Paulo Roberto Jamelli Júnior|Jamelli]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=the Community of Madrid|name=[[Martín Vellisca|Vellisca]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Paraguay|name=[[Delio Toledo|Toledo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=14|nat=Asturias|name=[[Juan Castaño Quirós|Juanele]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=Castile-La Mancha|name=[[Miguel Ángel García Pérez-Roldán|Corona]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=Cantabria|name=[[Pablo Javier Díaz Stalla|Pablo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=17|nat=Aragon|name=[[Rubén Gracia Calmache|Cani]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Serbia|name=[[Goran Drulić|Drulić]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=19|nat=Castile-La Mancha|name=[[Jesús Muñoz Calonge|Jesús Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[José Ignacio Hurtado Capilla|Iñaki]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Catalonia|name=[[David Almazán Abril|David Pirri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=22|nat=Romania|name=[[Constantín Gâlcă|Gâlcă]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=23|nat=the Canary Islands|name=[[Paco Jémez|Paco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=24|nat=Aragon|name=[[Fernando Soriano Marco|Soriano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=25|nat=the Community of Madrid|name=[[Raúl Valbuena Cano|Valbuena]]|pos=POR}} {{Fs player|no=26|nat=the Basque Country|name=[[Ibán Espadas]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=28|nat=Extremadura with COA|name=[[David Generelo Miranda|Generelo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=30|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Miguel Martínez (futbolista)|Miguel]]|pos=POR}} {{Fs player|no=|nat=Croatia|name=[[Alen Peternac|Peternac]]|pos=DEB}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Francisco Flores Lajusticia|Paco Flores]]. ==Plantilla 2003/2004== [[Imachen:Real Zaragoza 2003-2004.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Aragon|name=[[César Láinez|Láinez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Catalonia|name=[[Jordi Ferrón|Ferrón]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Peru (state)|name=[[Miguel Rebosio|Rebosio]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Brazil|name=[[Álvaro Luiz Maior de Aquino|Álvaro Maior]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Argentina|name=[[Gabriel Milito|Gabi Milito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Argentina|name=[[Luciano Galletti|Galletti]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Aragon|name=[[Rubén Gracia Calmache|Cani]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Andalucía|name=[[Jorge González Díaz|Yordi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Brazil|name=[[Sávio Bortolini|Sávio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=the Community of Madrid|name=[[Martín Vellisca|Vellisca]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Paraguay|name=[[Delio Toledo|Toledo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=14|nat=Argentina|name=[[Leonardo Ponzio|Leo Ponzio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=Castile-La Mancha|name=[[Miguel Ángel García Pérez-Roldán|Corona]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=Cantabria|name=[[Pablo Javier Díaz Stalla|Pablo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=17|nat=the Community of Madrid|name=[[José María Movilla Cubero|Movilla]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Serbia|name=[[Goran Drulić|Drulić]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=19|nat=Castile-La Mancha|name=[[Jesús Muñoz Calonge|Jesús Muñoz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=Asturias|name=[[David Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Catalonia|name=[[David Almazán Abril|David Pirri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=22|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[José Ignacio Hurtado Capilla|Iñaki]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=23|nat=the Canary Islands|name=[[Paco Jémez|Paco]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=24|nat=Aragon|name=[[Fernando Soriano Marco|Soriano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=25|nat=the Community of Madrid|name=[[Raúl Valbuena Cano|Valbuena]]|pos=POR}} {{Fs player|no=27|nat=Extremadura with COA|name=[[David Generelo Miranda|Generelo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=29|nat=Asturias|name=[[Juan Castaño Quirós|Juanele]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=30|nat=Aragon|name=[[Jorge Zaparaín Sanz|Zaparaín]]|pos=POR}} {{Fs player|no=32|nat=Galicia|name=[[Manuel Borja Calbar Simón|Capi]]|pos=ESF}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Francisco Flores Lajusticia|Paco Flores]] (chornadas 1 dica 20). [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Muñoz Manrique|Víctor Muñoz]] (chornadas 21 dica 38). ==Plantilla 2004/2005== [[Imachen:Real Zaragoza 2004-2005.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Aragon|name=[[César Láinez|Láinez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=3|nat=the Basque Country|name=[[Agustín Aranzabal Alkorta|Aranzabal]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Brazil|name=[[Álvaro Luiz Maior de Aquino|Álvaro Maior]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Argentina|name=[[Gabriel Milito|Gabi Milito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Argentina|name=[[Luciano Galletti|Galletti]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Aragon|name=[[Rubén Gracia Calmache|Cani]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Asturias|name=[[David Villa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Brazil|name=[[Sávio Bortolini|Sávio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Juan José Camacho Barnola|Camacho]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Paraguay|name=[[Delio Toledo|Toledo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=13|nat=Castile-La Mancha|name=[[Luis García Conde|Luis García]]|pos=POR}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=14|nat=Argentina|name=[[Leonardo Ponzio|Leo Ponzio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=Castilla y León|name=[[Óscar González Marcos|Óscar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=the Community of Madrid|name=[[José María Movilla Cubero|Movilla]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Serbia|name=[[Goran Drulić|Drulić]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=19|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Javier Moreno Valera|Javi Moreno]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=20|nat=Extremadura with COA|name=[[David Generelo Miranda|Generelo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Catalonia|name=[[David Almazán Abril|David Pirri]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=22|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan José García Granero|García Granero]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=23|nat=Aragon|name=[[Fernando Soriano Marco|Soriano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=Castilla y León|name=[[César Jiménez Jiménez|César Jiménez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=26|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Muñoz Manrique|Víctor Muñoz]]. ==Plantilla 2005/2006== [[Imachen:Real Zaragoza 2005-2006.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Extremadura with COA|name=[[César Sánchez Domínguez|César Sánchez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=3|nat=the Basque Country|name=[[Agustín Aranzabal Alkorta|Aranzabal]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Brazil|name=[[Álvaro Luiz Maior de Aquino|Álvaro Maior]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Argentina|name=[[Gabriel Milito|Gabi Milito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Brazil|name=[[Ewerthon Henrique de Souza|Ewerthon]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Aragon|name=[[Rubén Gracia Calmache|Cani]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Catalonia|name=[[Sergio García de La Fuente|Sergio García]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Brazil|name=[[Sávio Bortolini|Sávio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Juan José Camacho Barnola|Camacho]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Paraguay|name=[[Delio Toledo|Toledo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=13|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Miguel Martínez (futbolista)|Miguel]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Argentina|name=[[Leonardo Ponzio|Leo Ponzio]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=Castilla y León|name=[[Óscar González Marcos|Óscar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Catalonia|name=[[Albert Celades|Celades]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=the Community of Madrid|name=[[José María Movilla Cubero|Movilla]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Aragon|name=[[Ángel Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=Castilla y León|name=[[César Jiménez Jiménez|César Jiménez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=20|nat=Extremadura with COA|name=[[David Generelo Miranda|Generelo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=22|nat=Argentina|name=[[Diego Milito]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=23|nat=Castile-La Mancha|name=[[Miguel Ángel García Pérez-Roldán|Corona]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=Galicia|name=[[Manuel Borja Calbar Simón|Capi]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=the Community of Madrid|name=[[Raúl Valbuena Cano|Valbuena]]|pos=POR}} {{Fs player|no=27|nat=Aragon|name=[[Jesús María Herrero Gómez|Chus Herrero]]|pos=ESF}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Muñoz Manrique|Víctor Muñoz]]. ==Plantilla 2006/2007== [[Imachen:Real Zaragoza 2006-2007.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Extremadura with COA|name=[[César Sánchez Domínguez|César Sánchez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=3|nat=the Basque Country|name=[[Agustín Aranzabal Alkorta|Aranzabal]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Castilla y León|name=[[Óscar González Marcos|Óscar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Argentina|name=[[Gabriel Milito|Gabi Milito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=the Community of Madrid|name=[[José María Movilla Cubero|Movilla]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Argentina|name=[[Pablo Aimar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Catalonia|name=[[Sergio García de La Fuente|Sergio García]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Argentina|name=[[Andrés D'Alessandro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Juan Francisco García|Juanfran]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=13|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Miguel Martínez (futbolista)|Miguel]]|pos=POR}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=14|nat=Argentina|name=[[Leonardo Ponzio|Leo Ponzio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=Aragon|name=[[Ángel Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Catalonia|name=[[Albert Celades|Celades]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Brazil|name=[[Ewerthon Henrique de Souza|Ewerthon]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=18|nat=Catalonia|name=[[Gerard Piqué|Piqué]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=19|nat=Castilla y León|name=[[César Jiménez Jiménez|César Jiménez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=20|nat=Aragon|name=[[Antonio Longás|Longás]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=22|nat=Argentina|name=[[Diego Milito]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=23|nat=Asturias|name=[[Sergio Fernández González|Sergio Fernández]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=24|nat=Aragon|name=[[Jesús María Herrero Gómez|Chus Herrero]]|pos=ESF}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. ==Plantilla 2007/2008== [[Imachen:Real Zaragoza 2007-2008.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Extremadura with COA|name=[[César Sánchez Domínguez|César Sánchez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Uruguay|name=[[Carlos Diogo|Diogo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Asturias|name=[[Javier Paredes Arango|Paredes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs player|no=5|nat=Castilla y León|name=[[Óscar González Marcos|Óscar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Argentina|name=[[Roberto Ayala|Ayala]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=France|name=[[Peter Luccin|Luccin]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Argentina|name=[[Pablo Aimar|Aimar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Catalonia|name=[[Sergio García de La Fuente|Sergio García]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Argentina|name=[[Andrés D'Alessandro|D'Alessandro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Juan Francisco García|Juanfran]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=12|nat=Brazil|name=[[Ricardo Oliveira|Oliveira]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=13|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Miguel Martínez (futbolista)|Miguel]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=the Community of Madrid|name=[[Gabriel Fernández Arenas|Gabi]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=the Community of Madrid|name=[[Francisco Pavón Barahona|Pavón]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=16|nat=Catalonia|name=[[Albert Celades|Celades]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=Extremadura with COA|name=[[David Generelo Miranda|Generelo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=20|nat=Brazil|name=[[Francelino Da Silva Matuzalem|Matuzalem]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN|}} {{Fs player|no=22|nat=Argentina|name=[[Diego Milito]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=23|nat=Asturias|name=[[Sergio Fernández González|Sergio]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=24|nat=Aragon|name=[[Jesús María Herrero Gómez|Chus Herrero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=Navarre|name=[[López Vallejo]]|pos=POR}} {{Fs player|no=26|nat=Aragón|name=[[Raúl Goni Bayo|Goni]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=28|nat=Aragón|name=[[Óscar Valero|Valero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=34|nat=Aragón|name=[[Alberto Montejo Gañán|Montejo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=35|nat=Aragón|name=[[Vicente Pascual Collado|Vicente]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenadors:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]] (chornadas 1 dica 19), [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Ander Garitano Urkizu|Ander Garitano]] (chornada 20), [[Imachen:Flag of the Basque Country.svg|22px|border]] [[Javier Iruretagoyena Amiano|Javier Irureta]] (chornadas 21 dica 26) y [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Manuel José Villanova Rebollar|Manolo Villanova]] (chornadas 27 dica 38). ==Plantilla 2008/2009== [[Imachen:Real Zaragoza 2008-2009.svg|right|200px]] {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Navarre|name=[[Javier López Vallejo|López Vallejo]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Uruguay|name=[[Carlos Diogo|Diogo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Asturias|name=[[Javier Paredes Arango|Paredes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Aragon|name=[[Luis Carlos Cuartero|Cuartero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Argentina|name=[[Roberto Fabián Ayala|Ayala]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Aragon|name=[[Jesús María Herrero Gómez|Chus Herrero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jorge López Montaña|Jorge López]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Brazil|name=[[Ewerthon Henrique de Souza|Ewerthon]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=the Canary Islands|name=[[Braulio Nóbrega Rodríguez|Braulio]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=Cameroon|name=[[Franck Songo'o|Songo'o]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=14|nat=the Community of Madrid|name=[[Gabriel Fernández Arenas|Gabi]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=the Community of Madrid|name=[[Francisco Pavón Barahona|Pavón]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=17|nat=Argentina|name=[[Juan Pablo Caffa|Caffa]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=the Community of Madrid|name=[[Ángel Javier Arizmendi de Lucas|Arizmendi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=20|nat=Extremadura with COA|name=[[David Generelo Miranda|Generelo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs player|no=22|nat=the Community of Madrid|name=[[Rubén Martín Pulido|Pulido]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Argentina|name=[[Leonardo Ponzio|Ponzio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=France|name=[[Stéphane Pignol|Pignol]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=Andalucía|name=[[Antonio Doblas Santana|Doblas]]|pos=POR}} {{Fs player|no=26|nat=Aragón|name=[[Raúl Goni Bayo|Goni]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=31|nat=the Land of Valencia (official)|name=[[Adrià Granell|Adrià]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=34|nat=the Basque Country|name=[[Ander Herrera|Ander]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=38|nat=Aragón|name=[[Vicente Pascual Collado|Vicente]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Asturias.svg|22px|border]] [[Marcelino García Toral|Marcelino]]. ==Plantilla 2009/2010== {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Community of Madrid|name=[[Roberto Jiménez Gago|Roberto]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Uruguay|name=[[Carlos Diogo|Diogo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Asturias|name=[[Javier Paredes Arango|Paredes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Italy|name=[[Matteo Contini|Contini]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=the Community of Madrid|name=[[Pablo Amo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Aragon|name=[[Raúl Goni Bayo|Goni]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jorge López Montaña|Jorge López]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=the Basque Country|name=[[Ander Herrera|Ander]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Nigeria|name=[[Ikechukwu Uche|Uche]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Asturias|name=[[Adrián Colunga|Colunga]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=England|name=[[Jermaine Pennant|Pennant]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Brazil|name=[[Edmílson]]|pos=MED}} {{Fs player|no=13|nat=Argentina|name=[[Juan Pablo Carrizo|Carrizo]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=the Community of Madrid|name=[[Gabriel Fernández Arenas|Gabi]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=the Community of Madrid|name=[[Francisco Pavón Barahona|Pavón]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=16|nat=Colombia|name=[[Abel Aguilar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Aragon|name=[[Ángel Lafita|Lafita]]|pos=MED}} {{Fs player|no=18|nat=Portugal|name=[[Eliseu Pereira dos Santos|Eliseu]]|pos=MED}} {{Fs player|no=19|nat=the Community of Madrid|name=[[Ángel Javier Arizmendi de Lucas|Arizmendi]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=20|nat=Croatia|name=[[Marko Babić|Babić]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=the Czech Republic|name=[[Jiří Jarošík|Jarošík]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=22|nat=the Community of Madrid|name=[[Rubén Martín Pulido|Pulido]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Argentina|name=[[Leonardo Ponzio|Ponzio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=Serbia|name=[[Ivan Obradović|Obradović]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=Chile|name=[[Humberto Suazo|Suazo]]|pos=DEL}} {{Fs player|no=26|nat=Aragon|name=[[Víctor Laguardia Cisneros|Laguardia]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=27|nat=Aragon|name=[[Kevin Lacruz Coscolín|Kevin]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=38|nat=Aragon|name=[[Alejandro Sánchez López|Alex Sánchez]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Asturias.svg|22px|border]] [[Marcelino García Toral|Marcelino]] (chornadas 1 dica 14), [[Imachen:Flag of the Community of Madrid.svg|22px|border]] [[José Aurelio Gay López|Aurelio Gay]] (chornadas 15 dica 38). == Plantilla 2010/2011 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Andalucía|name=[[Antonio Doblas Santana|Doblas]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Uruguay|name=[[Carlos Diogo|Diogo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Asturias|name=[[Javier Paredes Arango|Paredes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Italy|name=[[Matteo Contini|Contini]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Brazil|name=[[Edmílson]]|pos=MED}} {{Fs player|no=6|nat=Italy|name=[[Maurizio Lanzaro|Lanzaro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=La Rioja (with coat of arms)|name=[[Jorge López Montaña|Jorge López]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=the Basque Country|name=[[Ander Herrera|Ander]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Nigeria|name=[[Ikechukwu Uche|Uche]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Argentina|name=[[Nicolás Bertolo|Bertolo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=France|name=[[Florent Sinama-Pongolle|Sinama-Pongolle]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=14|nat=the Community of Madrid|name=[[Gabriel Fernández Arenas|Gabi]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=Senegal|name=[[Guirane N'Daw|N'Daw]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=the Canary Islands|name=[[Braulio Nóbrega Rodríguez|Braulio]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=17|nat=Aragon|name=[[Ángel Lafita|Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Colombia|name=[[Marco Pérez Murillo|Marco Pérez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=19|nat=Paraguay|name=[[Paulo César Da Silva|Da Silva]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=20|nat=Netherlands|name=[[Saïd Boutahar|Boutahar]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=the Czech Republic|name=[[Jiří Jarošík|Jarošík]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=22|nat=Hungary|name=[[Ádám Pintér|Pintér]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Argentina|name=[[Leonardo Ponzio|Ponzio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=Serbia|name=[[Ivan Obradović|Obradović]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=Argentina|name=[[Leonardo Neorén Franco|Leo Franco]]|pos=POR}} {{Fs player|no=27|nat=Aragon|name=[[Kevin Lacruz Coscolín|Kevin]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of the Community of Madrid.svg|22px|border]] [[José Aurelio Gay López|Aurelio Gay]] (chornadas 1 dica 11), [[Imachen:Flag of Mexico.svg|22px|border]] [[Javier Aguirre Onaindia|Javier Aguirre]] (chornadas 12 dica 38). == Plantilla 2011/2012 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Community of Madrid|name=[[Roberto Jiménez Gago|Roberto]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Mexico|name=[[Efraín Juárez|Juárez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=2|nat=Argentina|name=[[Pablo Sebastián Álvarez|Álvarez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Asturias|name=[[Javier Paredes Arango|Paredes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=the Community of Madrid|name=[[David Mateos|Mateos]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Italy|name=[[Maurizio Lanzaro|Lanzaro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Portugal|name=[[Fernando Meira|Meira]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=the Canary Islands|name=[[Braulio Nóbrega Rodríguez|Braulio]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=7|nat=Andalucía|name=[[Carlos Reina Aranda|Aranda]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Catalonia|name=[[Edu Oriol]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Portugal|name=[[Hélder Postiga|Postiga]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Asturias|name=[[Luis García Fernández|Luis García]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Carlos Pérez López (futbolista)|Juan Carlos]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=14|nat=Paraguay|name=[[Paulo César Da Silva|Da Silva]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=Croatia|name=[[Tomislav Dujmović|Dujmović]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Mexico|name=[[Pablo Barrera|Barrera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Aragon|name=[[Ángel Lafita|Lafita]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Portugal|name=[[Rúben Micael]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=Cantabria|name=[[Antonio Tomás]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=Argentina|name=[[Franco Zuculini|Zuculini]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Catalonia|name=[[Abraham Minero|Abraham]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=22|nat=Hungary|name=[[Ádám Pintér|Pintér]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Andalucía|name=[[Apoño]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=Serbia|name=[[Ivan Obradović|Obradović]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=Argentina|name=[[Leonardo Neorén Franco|Leo Franco]]|pos=POR}} {{Fs player|no=26|nat=Aragon|name=[[Jorge Ortí]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=27|nat=Ecuador|name=[[Joel Valencia|Joel]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Mexico.svg|22px|border]] [[Javier Aguirre Onaindia|Javier Aguirre]] (chornadas 1 dica 17), [[Imachen:Flag of Andalucía.svg|22px|border]] [[Manuel Jiménez Jiménez|Manolo Jiménez]] (chornadas 18 dica 38). == Plantilla 2012/2013 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Community of Madrid|name=[[Roberto Jiménez Gago|Roberto]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=the Community of Madrid|name=[[José María Movilla|Movilla]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=3|nat=Asturias|name=[[Javier Paredes Arango|Paredes]]|pos=ESF}} [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]] {{Fs player|no=4|nat=Cantabria|name=[[Álvaro González Soberón|Álvaro González]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Italy|name=[[Maurizio Lanzaro|Lanzaro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat= Castile and León|name=[[Rodrigo Ríos Lozano|Rodri]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=7|nat=Cameroon|name=[[Henri Bienvenu]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Catalonia|name=[[Edu Oriol]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Portugal|name=[[Hélder Postiga|Postiga]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Andalucía|name=[[Apoño]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat= the Land of Valencia (2x3 ratio)|name=[[Francisco Montañés|Montañés]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Cote d'Ivoire|name=[[Koffi Ndri Romaric|Romaric]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=13|nat=Argentina|name=[[Leonardo Neorén Franco|Leo Franco]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Andalucía|name=[[José Manuel Fernández Reyes|Fernández]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=15|nat=Andalucía|name=[[José María Martín-Bejarano Serrano|José Mari]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=the Netherlands|name=[[Glenn Loovens|Loovens]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=17|nat=Serbia|name=[[Stefan Babović|Babović]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Argentina |name=[[Lucas Wílchez|Wílchez]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=Romania|name=[[Cristian Săpunaru|Săpunaru]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=20|nat=Argentina|name=[[Franco Zuculini|Zuculini]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Catalonia|name=[[Abraham Minero|Abraham]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=22|nat=Hungary|name=[[Ádám Pintér|Pintér]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=the Canary Islands|name=[[Javi Álamo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=the Land of Valencia (2x3 ratio)|name=[[Rubén Rochina|Rochina]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=25|nat=Catalonia|name=[[Adrià Carmona|Carmona]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=26|nat=Aragon|name=[[Jorge Ortí|Ortí]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=27|nat=Castile and León|name=[[Hécrtor Hernández|Héctor]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=28|nat=Navarre|name=[[Tarsicio Aguado|Tarsi]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=30|nat=Aragon|name=[[Pablo Alcolea|Alcolea]]|pos=POR}} {{Fs player|no=32|nat=Catalonia|name=[[Victor Rodriguez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=|nat=Serbia|name=[[Ivan Obradović|Obradović]]|pos=ESF}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Andalucía.svg|22px|border]] [[Manuel Jiménez Jiménez|Manolo Jiménez]]. == Plantilla 2013/2014 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Aragon|name=[[Pablo Alcolea Guerrero|Alcolea]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=the Land of Valencia (2x3 ratio)|name=[[César Arzo Amposta|César Arzo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Cantabria|name=[[Álvaro González Soberón|Álvaro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Aragon|name=[[Víctor Laguardia Cisneros|Laguardia]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Extremadura with COA|name=[[David Cortés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=8|nat=Basque Country|name=[[José Javier Barkero|Barkero]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=the Land of Valencia (2x3 ratio)|name=[[Roger Martí]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Asturias|name=[[Luis García Fernández|Luis García]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=the Land of Valencia (2x3 ratio)|name=[[Francisco Montañés|Montañés]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Argentina|name=[[Mario Paglialunga|Paglialunga]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Argentina|name=[[Walter Acevedo|Acevedo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Andalucía|name=[[José Manuel Fernández Reyes|Fernández]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|nat=Catalonia|name=[[Víctor Rodríguez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=20|nat=Chile|name=[[Ángelo Henríquez|Henríquez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Catalonia|name=[[Abraham Minero|Abraham]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=22|nat=the Community of Madrid|name=[[Sergio Cindoncha|Cidoncha]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=23|nat=the Canary Islands|name=[[Javi Álamo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=25|nat=Argentina|name=[[Leonardo Neorén Franco|Leo Franco]]|pos=POR}} [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]] {{Fs player|no=26|nat=Castile and León|name=[[Diego Rico Salguero|Rico]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=27|nat=Russia|name=[[Anton Shvets|Anton]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=28|nat=Navarre|name=[[Tarsi Aguado|Tarsi]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=29|nat=Aragon|name=[[Diego Suárez Hernández|Diego Suárez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=31|nat=the Community of Madrid|name=[[Juan Esnáider Ruiz|Esnáider]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=32|nat=the Canary Islands|name=[[Carlos Javier Rodríguez|Carlos Javier]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Paco Herrera]] (chornadas 1 dica 30), [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Muñoz]] (chornadas 31 dica 42). == Plantilla 2014/2015 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Aragon|name=[[Pablo Alcolea Guerrero|Alcolea]]|pos=POR}} {{Fs player|no=3|nat=the Canary Islands|name=[[Pedro Mario Álvarez Abrante|Mario Abrante]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Uruguay|name=[[Leandro Cabrera|Cabrera]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Galicia|name=[[Rubén González Rocha|Rubén]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Albania|name=[[Vullnet Basha|Basha]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=7|nat=Bosnia and Herzegovina|name=[[Eldin Hadžić|Eldin]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Andalucía|name=[[Lolo Ortiz|Lolo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=the Community of Madrid|name=[[Borja Bastón|Borja]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Brazil|name=[[Willian José]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=Castile-La Mancha|name=[[Jaime Romero Gómez|Jaime]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Morocco|name=[[Yassine Bounou|Bono]]|pos=POR}} {{Fs player|no=15|nat=the Valencian Community (2x3)|name=[[Pedro Antonio Sánchez Moñino|Pedro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Andalucía|name=[[José Manuel Fernández Reyes|Fernández]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|nat=Catalonia|name=[[Albert Dorca|Dorca]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=the Valencian Community (2x3)|name=[[Natxo Insa]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=the Region of Murcia|name=[[Jesús Rodríguez Tato|Tato]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Basque Country|name=[[Iñigo Ruiz de Galarreta|Ruiz de Galarreta]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=23|nat=the Canary Islands|name=[[Javi Álamo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=26|nat=Castile and León|name=[[Diego Rico Salguero|Rico]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=28|nat=Aragon|name=[[Álvaro Tierno|Tierno]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=29|nat=Aragon|name=[[David Muñoz Pueyo|Muñoz]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=30|nat=Aragon|name=[[Óscar Whalley|Whalley]]|pos=POR}} {{Fs player|no=31|nat=Aragon|name=[[Jesús Vallejo|Vallejo]]|pos=ESF}} [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]] {{Fs player|no=32|nat=Aragon|name=[[Carlos Nieto|Nieto]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=35|nat=Aragon|name=[[Diego Suárez|Suárez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=36|nat=Aragon|name=[[Álvaro Meseguer|Meseguer]]|pos=ESF}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Víctor Muñoz]] (chornadas 1 dica 14), [[Imachen:Flag of Serbia.svg|22px|border]] [[Ranko Popović]] (chornadas 15 dica 42). == Plantilla 2015/2016 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Aragon|name=[[Pablo Alcolea|Alcolea]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Catalonia|name=[[Marc Bertrán]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Uruguay|name=[[Leandro Cabrera|Cabrera]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Galicia|name=[[Rubén González Rocha|Rubén]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Poland|name=[[Cezary Stefan Wilk|Wilk]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=8|nat=Catalonia|name=[[Albert Dorca|Dorca]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=the Canary Islands|name=[[Ángel Rodríguez|Ángel]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Navarre|name=[[Javi Ros]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=Castile-La Mancha|name=[[Jaime Romero|Jaime]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Catalonia|name=[[Manu Lanzarote|Lanzarote]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Morocco|name=[[Yassine Bounou|Bono]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Argentina|name=[[Juan Culio|Culio]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=15|nat=the Valencian Community (2x3)|name=[[Pedro Antonio Sánchez Moñino|Pedro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Andalucía|name=[[Isaac Carcelén|Isaac]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=17|nat=Colombia|name=[[Freddy Hinestroza|Hinestroza]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Cameroon|name=[[Jean Marie Dongou|Dongou]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|nat=the Basque Country|name=[[Erik Morán]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=Cantabria|name=[[Alberto Guitián|Guitián]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=21|nat=Catalonia|name=[[Joan Campins|Campins]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=22|nat=Castile and León|name=[[Diego Rico Salguero|Rico]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Senegal|name=[[Pape Maly Diamanka|Diamanka]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=Catalonia|name=[[Abraham Minero|Abraham]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=25|nat=the Community of Madrid|name=[[Manu Herrera]]|pos=POR}} {{Fs player|no=27|nat=Navarre|name=[[Tarsi Aguado|Tarsi]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=28|nat=Catalonia|name=[[Kilian Grant|Kilian]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=31|nat=Aragon|name=[[Jesús Vallejo|Vallejo]]|pos=ESF}} [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]] {{Fs player|no=32|nat=Aragón|name=[[Sergio Gil]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=33|nat=Aragón|name=[[Jorge Ortí]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=34|nat=Aragón|name=[[Sergio Buenacasa|Buenacasa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=35|nat=the Basque Country|name=[[Iñaki Olaortua|Olaortua]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=36|nat=Aragon|name=[[Carlos Nieto|Nieto]]|pos=ESF}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Serbia.svg|22px|border]] [[Ranko Popović]] (chornadas 1 dica 18), [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Lluís Carreras]] (chornadas 19 dica 42). == Plantilla 2016/2017 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=the Basque Country|name=[[Xabi Irureta|Irureta]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Andalucía|name=[[Fran Rodríguez|Fran]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=the Community of Madrid|name=[[Jorge Casado|Casado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Uruguay|name=[[Leandro Cabrera|Cabrera]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Greece|name=[[Georgios Samarás|Samarás]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=6|nat=Poland|name=[[Cezary Stefan Wilk|Wilk]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=7|nat=Cameroon|name=[[Jean Marie Dongou|Dongou]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Aragón|name=[[Cani (futbolista)|Cani]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=the Canary Islands|name=[[Ángel Rodríguez|Ángel]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Navarre|name=[[Javi Ros]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=Aragón|name=[[Edu García]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Catalonia|name=[[Manu Lanzarote|Lanzarote]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Argentina|name=[[Sebastián Saja|Saja]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Uruguay|name=[[Marcelo Silva]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=Cameroon|name=[[Macky Bagnack|Bagnack]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=16|nat=Andalucía|name=[[Isaac Carcelén|Isaac]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=17|nat=Catalonia|name=[[Jordi Xumetra|Xumetra]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=the Valencian Community (2x3)|name=[[José Enrique Sánchez|José Enrique]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=20|nat=Asturias|name=[[Álex Barrera]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Aragón|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=22|nat=the Canary Islands|name=[[Jesús Valentín|Valentín]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=24|nat=Venezuela|name=[[Rolf Feltscher|Feltscher]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Cantabria|name=[[Edu Bedia]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=26|nat=Aragón|name=[[Jorge Pombo|Pombo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=27|nat=Aragón|name=[[Sergio Buenacasa|Buenacasa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=30|nat=Galicia|name=[[Álvaro Ratón|Ratón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=37|nat=the Balearic Islands|name=[[Xiscu Martínez|Xiscu]]|pos=MED}} {{Fs player|no=38|nat=Brazil|name=[[Raí Nascimento|Raí]]|pos=DEB}} {{Fs end}} *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Luis Milla]] (dica a chornada 12), [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Raúl Agné]] (dende a chornada 12 dica a 19), [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[César Láinez]] (dende a chornada 20). == Plantilla 2017/2018 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Argentina|name=[[Cristian Darío Álvarez|Álvarez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Spain|name=[[Alberto Benito|Benito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Spain|name=[[Ángel Martínez|Ángel]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Spain|name=[[Jesús Valentín|Valentín]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Portugal|name=[[Diogo Verdasca|Verdasca]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Switzerland|name=[[Simone Grippop|Grippo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Brazil|name=[[Vinícius Araujo|Vinícius]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Aragon|name=[[Jorge Pombo|Pombo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Spain|name=[[Borja Iglesias|Borja]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Spain|name=[[Javi Ros]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=Spain|name=[[Alain Oyarzun|Alain]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Spain|name=[[Álvaro Ratón|Ratón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Spain|name=[[Aleix Febas|Febas]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=Switzerland|name=[[Oliver Buff|Buff]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Spain|name=[[Íñigo Eguaras|Eguaras]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Aragon|name=[[Daniel Lasure|Lasure]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=19|nat=Georgia|name=[[Giorgi Papunashvili|Papunashvili]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=22|nat=Aragon|name=[[Juliás Delmás|Delmás]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Spain|name=[[Gaizka Toquero|Toquero]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=24|nat=Spain|name=[[Mikel González|Mikel]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=26|nat=Aragon|name=[[Raúl Guti|Guti]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=28|nat=Brazil|name=[[Raí Nascimento|Raí]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=29|nat=Aragón|name=[[Alejandro Zalaya|Zalaya]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=12|nat=Poland|name=[[Cezary Wilk|Wilk]]|pos=CEN}} {{Fs end}} '''Equipo tecnico:''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Natxo González]]. == Plantilla 2018/2019 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Argentina|name=[[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Catalonia|name=[[Alberto Benito|Benito]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Aragon|name=[[Daniel Lasure|Lasure]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Portugal|name=[[Diogo Verdasca|Verdasca]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Cantabria|name=[[Alberto Guitián|Guitián]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=8|nat=Aragon|name=[[Jorge Pombo|Pombo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Catalonia|name=[[Álvaro Vázquez|Álvaro]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Navarre|name=[[Javi Ros]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Nigeria|name=[[James Igbekeme|Igbekeme]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Galicia|name=[[Álvaro Ratón|Ratón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=—|nat=Andalucía|name=[[Chechu Dorado|Dorado]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=—|nat=Aragón|name=[[Miguel Linares|Linares]]|pos=DEB}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=14|nat=Aragón|name=[[Raúl Guti]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=16|nat=Navarre|name=[[Íñigo Eguaras|Eguaras]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=18|nat=Castile-La Mancha|name=[[Diego Aguirre Parra|Aguirre]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=19|nat=Georgia|name=[[Giorgi Papunashvili|Papunashvili]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=Catalonia|name=[[Marc Gual]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs player|no=22|nat=Aragon|name=[[Juliás Delmás|Delmás]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=the Basque Country|name=[[Gaizka Toquero|Toquero]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=24|nat=the Valencian Community (2x3)|name=[[Álex Muñoz]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=26|nat=the Balearic Islands|name=[[Pep Biel]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=29|nat=Aragón|name=[[Alberto Soro|Soro]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=—|nat=Switzerland|name=[[Simone Grippo|Grippo]]|pos=ESF}} {{Fs end}} <div style="font-size:85%;"> ''Como desichen as normas d'a LFP, os chugadors d'a primera plantilla han de levar os dorsals de l'1 a o 25, entre que d'o 26 enta debant serán chugadors de l'equipo filial. Asinas, os chugadors con dorsals superiors a o 25 son, a toz os efectos, chugadors d'o [[Deportivo Aragón]] y como tals, podrán compachinar partius con o primer y segundo equipo. '' </div> <div style="font-size:85%;"> ''A lista incluye nomás a nacionalidat prencipal de cada chugador. Beluns d'os chugadors no europeus tienen doble nacionalidat de bel país d'a Unión Europea: '' * [[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] y [[Espanya|espanyol]]. * [[Simone Grippo]] tiene pasaporte [[Suiza|suizo]] e [[italia]]no. </div> '''Equipo tecnico:''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. *'''Segundo entrenador:''' [[Imachen:Flag of Andalucía.svg|18px|border]] [[Loreto]]. *'''Preparadors fisicos:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Javier Chocarro]], [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Andrés Ubieto]], [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Roberto Cabellud]]. == Plantilla 2019/2020 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Argentina|name=[[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Spain|name=[[Carlos Vigaray|Vigaray]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Aragon|name=[[Daniel Lasure|Lasure]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Cameroon|name=[[Federico Bikoro|Bikoro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Spain|name=[[Alberto Guitián|Guitián]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Aragón|name=[[Miguel Linares|Linares]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Aragon|name=[[Jorge Pombo|Pombo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Aragón|name=[[Alberto Soro|Soro]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=10|nat=Spain|name=[[Javi Ros]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=Ghana|name=[[Raphael Dwamena|Dwamena]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=12|nat=Nigeria|name=[[James Igbekeme|Igbekeme]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Spain|name=[[Álvaro Ratón|Ratón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Aragón|name=[[Raúl Guti]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=Spain|name=[[Álex Blanco|Blanco]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=16|nat=Spain|name=[[Íñigo Eguaras|Eguaras]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Aragón|name=[[Carlos Nieto|Nieto]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=18|nat=Spain|name=[[Pichu Atienza|Atienza]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=19|nat=Georgia|name=[[Giorgi Papunashvili|Papunashvili]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=20|nat=Switzerland|name=[[Simone Grippo|Grippo]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs player|no=22|nat=Aragon|name=[[Julián Delmás|Delmás]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Japan|name=[[Shinji Kagawa|Kagawa]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=26|nat=Colombia|name=[[Luis Javier Suárez|Suárez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=27|nat=Aragón|name=[[Enrique Clemente|Clemente]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=31|nat=Spain|name=[[Sergio García Vázquez|Sergio García]]|pos=POR}} {{Fs end}} <div style="font-size:85%;"> ''A lista incluye nomás a nacionalidat prencipal de cada chugador. Beluns d'os chugadors no europeus tienen doble nacionalidat de bel país d'a Unión Europea: '' * [[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] y [[Espanya|espanyol]]. * [[Simone Grippo]] tiene pasaporte [[Suiza|suizo]] e [[italia]]no. </div> '''Equipo tecnico:''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Víctor Fernández Braulio|Víctor Fernández]]. *'''Segundo entrenador:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Loreto]]. *'''Entrenador de porteros:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Mikel Insausti]]. *'''Preparadors fisicos:''' [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Javier Chocarro]], [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Andrés Ubieto]]. *'''Analista técnico:''' [[Imachen:Flag of Guatemala.svg|18px|border]] [[Álex Sosa]]. == Plantilla 2020/2021 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Argentina|name=[[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Spain|name=[[Carlos Vigaray|Vigaray]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Portugal|name=[[Jair Amador]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=France|name=[[Mathieu Peybernes|Peybernes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=5|nat=Spain|name=[[Álvaro Tejero|Tejero]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=6|nat=Aragon|name=[[Alejandro Francés|Francés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Colombia|name=[[Juanjo Narváez|Narváez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Spain|name=[[Adrián González Morales|Adrián]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Slovenia|name=[[Haris Vučkić|Vučkić]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=10|nat=Spain|name=[[Javi Ros]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=Italy|name=[[Luca Zanimacchia|Zanimacchia]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=12|nat=Nigeria|name=[[James Igbekeme|Igbekeme]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=Spain|name=[[Álvaro Ratón|Ratón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Uruguay|name=[[Gabriel Fernández]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=15|nat=Spain|name=[[Pep Chavarría|Chavarría]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=16|nat=Spain|name=[[Íñigo Eguaras|Eguaras]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=17|nat=Aragón|name=[[Carlos Nieto|Nieto]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=18|nat=Spain|name=[[Pichu Atienza|Atienza]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=19|nat=Spain|name=[[Álex Alegría|Alegría]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs player|no=22|nat=Spain|name=[[Sergio Bermejo|Bermejo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=23|nat=Spain|name=[[Gaizka Larrazabal|Larrazabal]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=27|nat=Aragón|name=[[Francho Serrano|Serrano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=28|nat=Spain|name=[[Juan Manuel Sanabria|Sanabria]]|pos=CEN}} {{Fs end}} <div style="font-size:85%;"> ''A lista incluye nomás a nacionalidat prencipal de cada chugador. Beluns d'os chugadors no europeus tienen doble nacionalidat de bel país d'a Unión Europea: '' * [[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] y [[Espanya|espanyol]]. * [[Jair Amador]] tiene pasaporte [[portugal]] y [[Espanya|espanyol]]. </div> '''Equipo tecnico:''' *'''Entrenador:'''<br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Rubén Baraja]] (dica o [[9 de noviembre]])<br>[[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Iván Martínez]] ([[11 de noviembre]] - [[13 d'aviento]])<br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Juan Ignacio Martínez]] (dende o [[14 d'aviento]]) *'''Segundo entrenador:''' *'''Entrenador de porteros:''' *'''Preparadors fisicos:''' *'''Analista técnico:''' == Plantilla 2021/2022 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Argentina|name=[[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Spain|name=[[Carlos Vigaray|Vigaray]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Portugal|name=[[Jair Amador]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Serbia|name=[[Radosav Petrović|Petrović]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=5|nat=Spain|name=[[Jaume Grau|Grau]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Aragon|name=[[Alejandro Francés|Francés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Colombia|name=[[Juanjo Narváez|Narváez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Spain|name=[[Eugeni Valderrama|Valderrama]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=10|nat=Spain|name=[[Sabin Merino]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=11|nat=Argentina|name=[[Valentín Vada|Vada]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Spain|name=[[Álvaro Ratón|Ratón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=15|nat=Spain|name=[[Pep Chavarría|Chavarría]]|pos=ESF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=Spain|name=[[Daniel Lasure|Lasure]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=17|nat=Aragón|name=[[Carlos Nieto|Nieto]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=18|nat=Spain|name=[[Fran Gámez|Gámez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=20|nat=Spain|name=[[Álvaro Giménez Candela|Álvaro Giménez]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs player|no=22|nat=Spain|name=[[Sergio Bermejo|Bermejo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=23|nat=Spain|name=[[Nano Mesa]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=24|nat=Spain|name=[[Lluís López]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=26|nat=Spain|name=[[Borja Sainz]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=27|nat=Aragon|name=[[Francho Serrano]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=31|nat=Aragon|name=[[Iván Azón|Azón]]|pos=DEB}} {{Fs end}} <div style="font-size:85%;"> ''A lista incluye nomás a nacionalidat prencipal de cada chugador. Beluns d'os chugadors no europeus tienen doble nacionalidat de bel país d'a Unión Europea: '' * [[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] y [[Espanya|espanyol]]. * [[Jair Amador]] tiene pasaporte [[portugal]] y [[Espanya|espanyol]]. * [[Valentín Vada]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] e [[Italia|itlián]]. </div> '''Equipo tecnico:''' *'''Entrenador:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Juan Ignacio Martínez]] *'''Segundo entrenador:'''<br>[[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] Francisco Javier Suárez Lizano<br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] Juan Manuel Guerrero Guillén *'''Entrenador de porteros:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] Miguel Insausti Garizabal *'''Preparadors fisicos:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] José Javier López Sancho *'''Analista técnico:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] Alejandro Sosa Ortega == Plantilla 2022/2023 == {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=Argentina|name=[[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]]|pos=POR}} {{Fs player|no=2|nat=Colombia|name=[[Gabriel Fuentes|Fuentes]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=3|nat=Portugal|name=[[Jair Amador]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=4|nat=Serbia|name=[[Radosav Petrović|Petrović]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=5|nat=Spain|name=[[Jaume Grau|Grau]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=6|nat=Aragon|name=[[Alejandro Francés|Francés]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=7|nat=Aragón|name=[[Miguel Puche|Puche]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=8|nat=Spain|name=[[Eugeni Valderrama|Eugeni]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=9|nat=Aragón|name=[[Iván Azón|Azón]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=10|nat=Spain|name=[[Sergio Bermejo|Bermejo]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=11|nat=Argentina|name=[[Valentín Vada|Vada]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=12|nat=Spain|name=[[Gaizka Larrazabal|Larrazabal]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=13|nat=Spain|name=[[Álvaro Ratón|Ratón]]|pos=POR}} {{Fs player|no=14|nat=Aragón|name=[[Francho Serrano]]|pos=CEN}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=15|nat=Bolivia|name=[[Jairo Quinteros]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=16|nat=Aragon|name=[[Daniel Lasure|Lasure]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=17|nat=Aragón|name=[[Carlos Nieto|Nieto]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=18|nat=Spain|name=[[Fran Gámez|Gámez]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=19|nat=Senegal|name=[[Makhtar Gueye|Gueye]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=20|nat=Argentina|name=[[Giuliano Simeone]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=21|nat=Aragon|name=[[Alberto Zapater|Zapater]]|pos=CEN|other=[[Capitán (fútbol)|capitán]]}} {{Fs player|no=22|nat=Spain|name=[[Carlos Vigaray|Vigaray]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=23|nat=Spain|name=[[Manu Molina]]|pos=CEN}} {{Fs player|no=24|nat=Spain|name=[[Lluís López]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=27|nat=Aragón|name=[[Marcos Luna]]|pos=ESF}} {{Fs player|no=28|nat=Spain|name=[[Víctor Mollejo|Mollejo]]|pos=DEB}} {{Fs player|no=35|nat=Spain|name=[[Dani Rebollo|Rebollo]]|pos=POR}} {{Fs end}} <small> ''Como desichen as normas d'a LFP, os chugadors d'a primera plantilla han de levar os dorsals de l'1 a o 25, entre que d'o 25 enta debant serán chugadors de l'equipo filial. Asinas, os chugadors con dorsals superiors a o 25 son, a toz os efectos, chugadors d'o [[Deportivo Aragón]] y como tals, podrán compachinar partius con o primer y segundo equipo. '' </small> <small> ''A lista incluye nomás a nacionalidat prencipal de cada chugador. Beluns d'os chugadors no europeus tienen doble nacionalidat de bel país d'a Unión Europea: '' * [[Cristian Darío Álvarez|Cristian Álvarez]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] y [[Espanya|espanyol]]. * [[Giuliano Simeone]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] y [[Espanya|espanyol]]. * [[Valentín Vada]] tiene pasaporte [[Archentina|archentino]] y [[italia]]no. * [[Jairo Quinteros]] tiene pasaporte [[bolivia]]no y [[Espanya|espanyol]]. </small> '''Equipo tecnico:''' *'''Entrenador:''' <br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Juan Carlos Carcedo]] <small>(dica o 6 de noviembre)</small><br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Fran Escribá]] *'''Segundo entrenador:''' <br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Sebastián Corona]] <small>(dica o 6 de noviembre)</small><br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[David Generelo]]<br>[[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Javi Suárez]] *'''Entrenador de porteros:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] [[Mikel Insausti]]. *'''Preparadors fisicos:''' [[Imachen:Flag of Spain.svg|18px|border]] Julen Masach. *'''Analista técnico:''' [[Imachen:Flag of Guatemala.svg|18px|border]] [[Álex Sosa]]. == Plantilla 2023/2024 == == Plantilla 2024/2025 == == Plantilla 2025/2026 == :''Ta la plantilla d'ista temporada se veiga [[:m:w:an:Real Zaragoza#Plantilla 2019-20|Real Zaragoza]]'' ==Referencias== {{listaref}} == Vinclos externos == * {{es}} [http://www.laliga.es/estadisticas-historicas/plantillas/primera/1961-62/ Datos historicos en a pachina web d'a LFP.] * {{es}} ''Guia Marca de la liga''. Diario Marca. * {{es}} ''4.700 goles para la historia. 1932-1975. 75 aniversario. Heraldo de Aragón. 15 de marzo de 2007.'' * {{es}} [http://www.aupazaragoza.com/historiarz/historiarz.php Aupa Zaragoza. Archivo Histórico] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Real Zaragoza]] [[Categoría:Lista de plantillas d'equipos de fútbol|Real Zaragoza]] qgxmfdtpqb3o67gq83hozpbbecb89zr Revolución Cultural 0 43307 2480068 2165497 2026-09-30T19:32:43Z RenatoGar 80073 2480068 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Deng1941.jpg|thumb|200px|[[Deng Xiaoping]].]] A '''Revolución Cultural''' (en [[chinés simplificato]]: 无产阶级文化大革命, [[chinés tradicional]]: 無產階級文化大革命, [[pinyin]]: ''wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng'', a sobén abreviata como 文化大革命, ''wénhuà dà gémìng'', literalment ''Gran Revolución Cultural'', u simplament 文革 ''wéngé'', ''Revolución Cultural'') estió una campanya de masas en a [[Republica Popular China]] organizata por o líder d'o [[Partiu Comunista de China]] (PCCh) [[Mao Zedong]] en [[1966]], y adrezata contra altos cargos d'o partiu y intelectuals a qui Mao y os seguidors suyos acusoron de traicionar os ideyals revolucionarios. Dimpués d'o fracaso d'o "[[gran salto]]", China ha de tornar a una politica mes practica. Mao en desconfía porque vei o periglo que refuerce a la [[burocracia]]. [[Lin Bao]] fa que l'exercito se politice por meyo d'o [[Libro Royo Chicot]]. O [[APL]] ([[exercito]] popular de liberación) se converte en o modelo pa la sociedat china. Alavez Mao ye aliau con Lin Bao, con o grupo de [[Xangai]] y con a suya muller. A primerías de [[1966]] atacan a l'alcalde de Pekín [[Peng Zhen]], a dirección d'o PCCh sigue a Mao y creya un grupo central pa a Revolución Cultural. A meyatos de 1966 bi ha estudiants movilizatos que atacan a los universitarios. En agosto Mao organiza en Xanga una reunión plenaria d'o Comité Central d'o PCCh en a que l'opositor Liu Biao ye degradato Lin Biao ye nombrato numero dos d'o partiu. Mao fa mitins movilizando a millons de chóvens de tota China pero prencipalment d'as ciudaz. Con o libro royo como doctrina, se constituyen como os [[Guardias Royos]]. Os Guardias Royos, cuasi toz adolescents, creban con o pasato y en atacan tot [[herencio]]. Dicen "as cuatre antiguallas" a las ideyas, a cultura, as constumbres y os habitos d'o pasato. Aterrorizan a los intelectuals y [[funcionario]]s, estricallan part d'o patrimonio cultural. A fins de 1966 os ataques s'adrezan ta [[Liu Shaoqui]], [[Deng Xiaoping]] y atros dirichents. Liu será forachitato d'o partiu en 1968 y morirá en 1969 privato d'atencions medicas. En chinero de [[1967]] instigan a los Guardias Royos pa que prengan o poder forachitando a los funcionarios emplegatos. Sindembargo os Guardias Royos se dividen en faccions unas contra atras. Mao clama a las fuerzas provincials de l'exercito, pero l'exercito ye muito vinculau a los aparatos provincials d'o partiu como pa defender a Revolución Cultural. Encomienza una guerra civil entre faccions d'os Guardias Royos y entre faccions d'o mesmo exercito. Veyendo Mao que ye perdendo o control d'a situación decide disolver a los Guardias Royos en chulio de [[1968]], y son "ninviatos a lo campo". L'exercito tornó a la normalidat y d'astí enta debant Mao se refirmará en os militars, que en o IX congreso d'o Partiu en abril de [[1969]] serán mayoritarios. Lin Biao será designato como succesor de Mao y remata oficialment a Revolución Cultural. == Bibliografía == * [[Jean Sellier]]. ''Atlas de los pueblos del Asia meridional y oriental''. Acento Editorial. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Historia de China]] 8hd3cl0a2u1sl95kex0qryfsnyi2sam Reptilia 0 43378 2480014 2446488 2026-09-30T18:39:06Z RenatoGar 80073 2480014 wikitext text/x-wiki {{Articlo 1000|+30}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = Reptilia |nombre_pop1 = Reptils |nombre_pop2 = |nombre_pop20 = |rechistro_fosil1 = Carbonifero |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Reptiles.jpg|249px|Imáchens de diferents reptils]] |descripcion = Diferents reptils |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Animalia |subreino = Eumetazoa |division = |filo = Chordata |subfilo = Vertebrata |superclase = Tetrapoda |clase = Reptilia |subclase = |orden = |suborden = |familia = |subfamilia = |tribu = |chenero = |subchenero = |especie = |subspecie = |nombre_binominal = Reptilia |descriptor = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]] |calendata_desc = 1758 |ran_descripcion = Clase |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} Os '''reptils'''{{DACC}} ([[Clasificación cientifica|nombre cientifico]] '''Reptilia''', que dimana de ''reptĭlis'', adchectivo que significa «lo que s'arrociega») son una d'as [[clase (biolochía)|clase]]s d'[[Animalia|animals]] [[Chordata|cordaus]] gnatostomaus [[tetrapodos]] que tradicionalment s'ha dau en [[taxonomía]] biolochica. Actualment se considera un grupo [[parafiletico]] (que no incluye a toz os organismos relacionaus evolutivament y os suyos antepasaus) y se tiende a desusar ista denominación, mas que mas en as publicacions cientificas. Manimenos, seguindo con a suya consideración taxonomica no cladistica, de reptils se'n conoix 9.320 [[especie]]s arredol d'o mundo, que se clasifican en 4 [[orden (biolochía)|órdens]]: [[Testudines]], [[Squamata]], [[Sphenodontia]] y [[Crocodylia]].F Por as suyas [[Caracter biolochico|caracteristicas]], son animals que se'n diz [[Ectotermia|ectotermos]], ye decir, con una temperatura corporal identica a la [[temperatura]] exterior d'o suyo [[medio ambient]] y no producida por o suyo cuerpo, caracteristica que comparten con atros grupos taxonomicos como [[insectos]] u [[peixes]]. Tamién tienen en común de tener cuatro [[pata]]s y a [[piel]] cubierta d'[[escama]]s, lo cual son [[Plesiomorfia|caracters ancestrals]] entre os tetrapodos y no pas aspectos que les relacionen mas entre els que con atros. A ciencia que en fa o estudio ye una d'as d's brancas d'a [[Herpetolochía]], estando-ne l'atra o estudio d'os [[anfibios]], que d'antis mas se clasificaban en o mesmo grupo taxonomico d'os reptils. Se considera que os primers reptils amaneixioron mientres o [[Carbonifero]], chunto con os [[Amniota]]s, y estioron os primers animals en fer una verdadera colonización d'o [[medio terrestre]]. Estioron muit abundants mientres a [[Mesozoico|Era Mesozoica]], cuan estioron as especies dominants a traviés d'os [[dinosauros]], pero desapareixioron como gran grupo taxonomico dominant en zagueras d'o periodo [[Cretacio]], estando suplantaus por un nuevo grupo taxonomico en expansión, os [[mamiferos]], que yeran millor adaptaus a o [[medio terrestre]]. A suya relación con l'hombre ye complexa, y gosan amaneixer muito en as [[mitolochía]]s como animals fabulosos. Antiparte, se fa a explotación comercial de bella especie, mas que mas por a suya [[piel]] en treballos de [[marroquinería]]; por ixo bel unas especies son obchecto de cría. Manimenos, gosan tener amenazas en o suyo medio natural, mas que mas por a [[polución]] y en desapareixer os suyos habitats por efecto de l'acción de l'hombre. == Caracteristicas fisicas == === Aparato dichestivo === [[Imachen:Watersnake.JPG|thumb|250px|Sirpient minchando un engardaixo.]] En os reptils a [[boca]] gosa estar gran, y as comisuras s'alargan tipicament por dezaga d'os [[uello]]s. No bi ha ni [[mexiella]]s ni [[morro]]s carnosos. Sin dembargo, os [[quelonios]] tienen [[Pico (anatomía)|pico]]. Bi ha [[dient]]s en as dos [[mandibula]]s, insertos en una sola ringlera sobre os [[ueso]]s premaxilar y [[maxilar]] d'a mandibula superior y exclusivament en o [[Ueso dentario|dentario]] d'a inferior. En beluns amés bi ha dients sobre os uesos d'o [[paladar]] ([[palatins]] y [[pterigoideu]]s). Os dients son toz iguals (homodoncia), de forma conica, uncinada, utils pa agafar y retener as presas, pero no pa masticar, (encara que i ha habiu órdens fósils con tendencias a la heterodoncia d'os mamifers). Os dients gosan estar fusionaus a los [[ueso]]s d'as [[mandibula]]s, en as marguins (dients acrodontos), en os laterals d'as caras internas (pleurodontos). En os [[crocodilians]] y en órdens fósils como os [[dinosauros]] os dients s'anclan en uns alviolos como por eixemplo en os crocodilians. O reemplazo d'os dients gosa estar costant en tota una vida (polifiodoncia) con patrons alternants a fin que no i haiga tramos extensos sin dients en as mandibulas. Siempre bi ha una [[Luenga (anatomía)|luenga]], queratinizada, larga y áchil en os [[engardaixo]]s y [[sirpient]]s (que la tienen con forma de forca) y poco móvil en os crocodilians y [[tortugas]]. A boca tiene tamién diferents tipos de glandulas salivars y en o caso d'os [[ofidios]] y o chenero ''[[Heloderma]]'' d'os sauros as glandulas salivars labials s'han convertiu en glandulas productoras de [[vereno]]. O resto de l'[[aparato dichestivo]] s'achusta a lo esquema cheneral d'os [[vertebraus]]. O [[estomago]] d'os crocodilians tien una porción glandular anterior y una porción posterior. O [[bodiello bolsudo]] gosa tener un [[Ciego (anatomía)|ciego]]. A [[cloaca (anatomía)|cloaca]], a l'igual que en as [[aus]], tiene cierta complexidat de disenyo pa permitir recuperar [[augua]], (adaptación a la vida terrestre), tanto a partir d'as feces como d'os pixaus. As feces s'almacenan en una primera cambra, o [[coprodeu]], os pixaus en atra, l'[[urodeu]], y dimpués se comunican con una cambra final, o [[proctodeu]], que s'ubre a l'exterior. === Aparato respiratorio === [[Imachen:Tortue de Floride Amiens.jpg|thumb|250px|Una tortuga respirando.]] A [[respiración]] no ye que [[Polmón|pulmonar]], de fueras d'os [[quelonios]], que pueden tener una respiración [[bucofarinchia]] de poca importancia debant d'a pulmonar. Os polmons son dividius en cambras y presentan graus de complexidat, dende os polmons de ''[[Sphenodon]]'' y bel engardaixo que presentan sacos no guaire replegaus y no guaire mes abanzaus que os d'os [[anfibio]]s, dica masas esponchosas d'os [[varano]]s, [[tortuga]]s y [[crocodilians]], muit alvioladas y comparables a los polmons d'os [[mamifer]]s. Os [[ofidio]]s pierden uno d'os dos polmons. En tot caso tienden a estar mes complexos en a parte de debant, (por aon siempre pasa l'aire dos vegadas), que en o fondón. Os mecanismos d'inspiración y expiración son mes perfeccionaus que en os anfibios; pasan a tener un papel fundamental os movimientos enta dezaga d'as [[costiella]]s, movimientos que se fan con a musculatura intercostal. En beluns puet haber-ie un [[diafragma]] parcial, pero no ye completo que en os crocodilians, fendo que i haiga una deseparación completa entre as cambras toracica y abdominal. A [[larinche]], part superior d'a [[traquia]] que s'ubre por a [[glotis]] a lo fondón d'a cambra bucal, amaneix sostenida por cartilagos especials ([[cricoides]] y [[aritenoides]]). En cualques reptils (checonidos y [[Crocodylia]]) dica pueden plegar a producir [[soniu]]s. A mayor parte d'os reptils son manimenos mutos. === Aparato circulatorio === [[Imachen:Wiki varano.jpg|thumb|250px|Imachen termografica d'un varano.]] A circulación en os reptils ye doble y incompleta, (en os [[crocodilians]] cuasi completa). ==== Corazón ==== O [[corazón]] d'os reptils ye en o [[tórax]] por o desarrollo d'o [[cuello]], y a l'igual que o d'as aus y mamifers careixe de [[seno venoso]] y [[bulbo cardiaco]]. Por o numero de cambras o corazón d'os reptils ye tipicament tricameral (pero en os crocodilos ye tetracameral). As tres cambras son [[auricla]] dreita, auricla ezquierda (tabicación atrial completa) y [[ventriclo]] (tabicación ventricular incompleta, de fueras d'os crocodilians, que tienen tabicación ventricular completa, con ventriclo dreito y ezquierdo). En l'[[aparato circulatorio]] cada vegada resulta mayor a separación d'as [[sangre]]s arterial y venosa. Amás d'as dos auriculas, tienen en o ventriclo un tabique, anque incompleto, que ye prou efectivo pa privar cuasi de tot que se mezclen as [[sangre]]s y ninviar a mayor parte d'a sangre venosa ta los polmons (por as arterias pulmonars), y por atro, a mayor parte d'a ya purificada, procedent de l'auricla ezquierda a lo resto de l'organismo (por as gayatas aorticas). En os crocodilos a división plega a fer-se completa: o tabique desepara de tot o ventriclo izquierdo d'o ventriclo dreito, o primer exclusivament pa la sangre arterial y lo segundo pa la venosa. ==== Gayatas aorticas ==== Manimenos, encara que contina a tendencia enta una simplificación d'o sistema d'as [[gayatas aorticas]], encara i persisten as dos correspondients a lo cuatreno par, as gayatas sistemicas dreita e izquierda. A izquierda sale d'o ventriclo mes u menos centrau enfrent d'o tabique, por o que trasporta sangre mesclada. O sistema no resulta pues tan perfecto como en [[aus]] y mamifers, en os que no persiste que una gayata. Tampoco en os crocodilians o sistema ye perfecto, a penar que a deseparación completa d'os ventriclos, porque a gayata izquierda naixe en o ventriclo dreito, y leva sangre venosa, encara que pareix que reciba tamién sangre arterial por o [[foramen de Panizza]], un [[forato]] chicot que comunica la suya base con a d'a gayata dreita. As gayatas aorticas dreita y izquierda d'o cuatreno par s'unen formando una aorta dorsal. O par tercero de gayatas aorticas orichina o sistema carotídio, y o par seiseno, as [[arterias pulmonars]]. ==== Celulas sanguínias ==== Os [[globulo royo|globulos royos]] d'a sangre son siempre nucliaus y elipticos, convexos por as dos caras, mes grans que en os mamifers pero muitismo menos numerosos. === Aparato excretor === O [[sistema excretor]] d'os reptils se basa en un par de [[rinyón|rinyons]] de tipo [[metanefros]] u rinyón terciario y un par d'[[ureter]]s secundarios, como en as [[aus]] y os [[mamiferos]]. O [[metanefros]] tien un gran numero de [[nefrona]]s, que no tienen ya [[nefrostoma]]s ni se'n troba en [[disposición metamerica]]. Os ureters secundarios substituyen a los ureters primarios u [[conductos de Wolf]], que se converten en uns conductos a lo servicio exclusivo de l'[[aparato reproductor]] d'os masclos, pa trasportar [[espermatozoide]]s y desarrollo de glandulas anexas, mientres que en as fembras s'atrofian u desapareixen. Os ureters secundarios desembocan dreitament en a cloaca, on apareix a vegadas una [[vuixiga]] urinaria ([[tortuga]]s, [[tuatara]] y muitos sauros). Ye una formación que deriva embriolochicament d'a membrana alantoidea ([[endodermo]]), y que a lo prencipio no presenta garra relación con os ureters. Bi ha diferents modalidaz d'excreción d'os productos nitrochenaus. Por un regular ye por medio d'[[acido urico]], un producto que permite a reabsorción de gran cantidat d'augua en l'[[urodeu]], con una traza que a la fin d'o proceso o pixau ye una espesa masa de color blanquenca. Ye una interesant adaptación pa no perder augua en l'ambient terrestre, y de feito se conserva siempre en os reptils de zonas aridas. Manimenos os reptils acuaticos, que no han d'excusar augua, excretan fundamentalment [[urea]] y amoniaco ([[calapaco]]s, crocodrilians). Os reptils marins a la fuerza precisan expulsar o exceso de [[cloruro sodico]], y lo fan como as aus marinas, con glandulas especials, que en as tortugas de mar se troba en as orbitas oculars, a sal ye carriada por as [[glarima]]s, mientres que en ''[[Amblyrhynchus]]'' se troban en as [[fuesa nasal|fuesas nasals]] y en as sirpients marinas en o paladar. === Tegumento === O cuerpo ye cubierto por una [[piel]] endureixida. A piel ye dividita en estratos: * Profundo, con celulas que se subdividen de contino, aflorando a la superficie, que asinas como se fan viellas producen [[queratina]] (dermis). * Externo, formau por a queratina d'as celulas muertas en forma de [[escata]]s (epidermis). A vegadas amaneixen placas osias dermicas. O tegumento tiene pocas glandulas. O tegumento d'os reptils se caracteriza, especialment a diferencia d'os anfibios, por una notable [[queratinización]] y por a escaseza de glandulas, resultando-ne una piel dura y seca, adaptada a los inconvenients principals d'a vida en o [[medio terrestre]], (perdua d'augua y atros). A capa cornia d'a epidermis ye muit gruesa y desembolica unas faneras caracteristicas: as escatas cornias. As [[escama]]s cornias no tienen garra relación con as d'os [[peixes]] u encara con as de bel anfibio, osias y d'orichen dermico ([[escama reptiliana]]). Estas [[fanera]]s son muit sencillas en comparanza con as equivalents d'os mamifers y aus, os [[pelo]]s y [[pluma]]s (estas zagueras son [[homolochía (biolochía)|homologa]]s d'as escamas d'os reptils). No son que espesamientos d'a capa cornia despartius entre éls por zonas mes finas que fan de superficies d'articulación. As escamas pueden estar mes u menos imbricadas, bella vegada a-saber-lo, como esdesvién en a superficie ventral d'as sirpients, con amplas escamas utils pa la locomoción. Atras vegadas son grans y aplanadas, como esdesvién en os cocodrilos u en a parte externa y visible d'a [[coscarana (testudines)|coscarana]] d'as tortugas ([[escudo (biolochía)|escudos]]). A vegadas prenen a forma de [[cresta]]s, [[cuerno|cuernez]], etcetera, pero a modificación mes curiosa ye o [[cascabiello]] d'os [[Crotalinae]] u sirpients de cascabiello. De todas trazas, as escamas cornias gosan estar muit constants en numero y disposición dentro d'as diferents especies y grupos sistematicos, d'astí que os taxonomos las tiengan muit en cuenta pa fer as clasificacions. As escamas, por un regular tota a capa cornia d'a piel, se renuevan periodicament, unas vegadas por simple desgaste, (tortugas y [[crocodylia|crocodilians]]), atras por descatamiento ([[engardaixo]]s), atras por una verdadera muda u [[ecdisi]] ([[sirpient]]s y bel [[checo (reptil)|checo]]). En estos casos, antes que no se forme d'una nueva capa cornia, amaneix una pelicula liquida de chos l'antiga, que una vegada formada, a sirpient permuda a piel, esgallando-se l'antiga, o que se conoix en as sirpients como a "[[camisa de sirpient|camisa]]". Atras faneras han amanexiu tamién por primer vegada en o curso d'a evolución en os reptils, asinas os picos, presents en cualques dinosauros, y huei lo día en as tortugas, u as [[garra]]s, cheneralizadas en os miembros marchadors de toz os reptils actuals. Tamién se sabe que lo menos en cualques reptils voladors d'a [[Mesozoico|Era Mesozoica]] ([[pterosauro]]s) poseyeban unas faneras en cierta traza comparables a los pelos d'os mamiferos, talment pa la protección termica ([[picnofibra]]s). A [[dermis]] d'os reptils a sobén desembolica debaixo d'as escamas, elementos osios que sirven como refuerzo u defensa. Son os [[osteodermo]]s u placas osias cutanias que amaneixen en muitos fardachos, pero que se desembolican especialment bien en os cocodrilians y as tortugas, en istas zagueras formando a parte interna d'a [[coscarana]]. Unas placas osias en forma de V, ordenadas en series, apareixen en a cara ventral de cocodrilians y rincocefalos: reciben o nombre de ''[[gastralia]]'' u costiellas ventrals y o suyo orichen ye muit antigo (lo trobamos en os anfibios estegocefalos). Talment sigan una prebatina evolutiva de protecher as parz inferiors d'a dureza d'o medio terrestre. Estas ''gastralia'' son frecuents entre os reptils fósils y dica apareixen tamién en ''[[Archaeopteryx]]'', una d'as primeras aus. Poquismas glandulas bi ha en a piel d'os reptils y en tot caso, muit localizadas. Se'n puede citar belunas, productoras d'olors, cheneralment holocrinas, en relación con l'actividat sexual u a demarcación d'os territorios. Por eixemplo as glandulas femorals se situan sobre a cara interna d'os muslos en os [[lacertidos]] y atros engardaixos, con un desarrollo apreciablement mayor en os masclos que en as fembras. As glandulas dorsals y nucals d'os ofidios, as glandulas de l'almizcle que gosan amaneixer debaixo d'a mandibula inferior d'os quelonios y crocodilians y tamién en a cloaca d'ixos zagueros. Evidentement en os reptils no bi ha [[Glandula sudoripara|glandulas sudoriparas]]. A l'igual que en os atros vertebraus, a color d'os reptils se debe a pigmentos que levan os cromatoforos d'a dermis ([[melanina]]s, [[carotenoides]], etcetera...), encara que numerosos reptils presentan colors muit vistosas, bella vegada brillants, bel reptil ye conoixiu por a capacidat de cambiar de color, ([[metacrosi]]). Dende l'antiguidat os [[Chamaeleonidae|camalions]] son celebres, pero tamién bi ha metacrosi en as [[salamanquesa]]s ([[checonidos]]), [[iguanidos]], [[agamidos]] y atros. Fundamentament en ixos cambios no intervienen que os [[melanoforo]]s, encara d'una estructura muit particular, pus son provistos de numerosas ramificacions, que se sitúan por dencima d'os [[xantoforo]]s y guanoforos y que son capaces de modificar a repartición d'os granos de [[melanina]] en o [[citoplasma]]. Una concentración de melanina produce un aclarimiento de l'animal y fa que se manifiesten con unatra intensidat d'os atros pigmentos. Os mecanismos determinants d'ixos movimientos d'a melanina son prou complexos y varían d'uns a atros reptils, d'una manera que anque han estau prou estudiaus, encara no se conoixe con precisión. Prencipalment os estimulos desencadenants son visuals, pero tamién intervienen a [[temperatura]], l'acción d'a luz dreitament sobre a piel, en animals cegaus esperimentalment por eixemplo u o diferent grau d'excitación niervosa de cada animal. O control d'os melanoforos en os camalions (''Chamaeleo'') esdevién por vía niervosa, pero en atros reptils, como en o iguanido ''[[Anolis carolinensis]]'', pareix tener que veyer con as hormonas. En este caso o escureiximiento se produce por l'acción d'a [[intermedina]] u MSH, (hormona dispersadora de la melanina), que se fabrica en a part intermedia d'a [[hipofisi]], mientres que l'aclarimiento se produce a expensas de l'[[adrenalina]]. Encara bi ha un atro caso, o d'atro iguanido, ''[[Phrynosoma]]'', en o que o control pareix mixto, hormonal y niervoso. O significau adaptativo d'ixos cambios tamién se discute, se puet buscar en a homocromía que proporciona con o medio, útil pa escapar d'os predadors, pero se suchiere que puedan favoreixer a [[termorregulación]], lo menos en bel reptil. ''[[Tarentola mauritanica]]'' y atros son mes escuros de nueit y mes claros de día, en una alternancia fácil que siga por un [[ritmo circadián]] endocheno. === Sistema niervoso === O [[encefalo]] d'os reptils ye mes abanzau que o d'os anfibios. Bi ha cinco parz: [[telencefalo]], [[dielencefalo]], [[mesencefalo]], [[metencefalo]] y [[mielencefalo]]. En os [[Squamata|escamosos]] bi ha un [[neopalio]], acumulación de [[materia grisa]] en a superficie. Os [[crocodilians]] tamién tienen neopalio, encara poco desarrollau. Augmenta la mida d'os [[hemisferios cerebrals]] d'o telencefalo, en os que ya bi ha un [[neopalio]]. Manimenos, o desarrollo d'una [[crosta cerebral]] ye encara escasismo en comparanza con os mamiferos, mientres que os cuerpos estriaus en o telencefalo y o [[tectum optico]] en o mesencefalo presentan una gran impotancia: o [[cerebro]], por un regular no ye mal desarrollau, pero careixe practicament de lobulos laterals. En conchunto a suya estructura ye mes pareixida con a d'o encefalo d'as [[aus]] que con a d'os mamiferos, y a suya mida ye reducida. Sobretot en relación con a masa corporal d'os reptils grans, particularment os [[Dinosauria|dinosauros]]. Un detalle de gran intrés se troba en o diencefalo d'os reptils, o dito [[complexo pinial]], que apareix en posición dorsal y consta d'una glandula de funcions poco conoixidas ([[episifi]]), y, bella vegada ([[tuatara]] y bel [[sauria|sauro]]), d'un [[uello pinial]], con [[homolochía (anatomía)|homolochía]] u no con os [[uello]]s parietals, que hemos visto, por eixemplo en os agnatos actuals, encara se discute. Iste tercer uello s'achusta en un foramen entre os uesos [[parietals]] y presenta estructuras ([[lent]], [[retina]] y [[niervo]]) perfectament comparables a las d'os verdaders uellos. En os reptils extinguius se troba foramens pareixius, por o que tamién se i suposa la presencia de uello pinial. O [[cerebelo]] ye poco desarrollau. === Aparato locomotor === O [[escleto]] ye osificau de tot. Bi ha 2 vertebras [[vertebra sacra|sacras]]. Con cuatro [[pata]]s y cinco [[dido]]s por un regular. En conchunto, os reptils no tienen un escleto guaire diferent d'o que tienen os [[anfibios]]. Entre as diferencias trobamos una mayor rechionalización d'o escleto axial, (a pesar que puedar haber-ie [[costiella]]s en todas as rechions), ya bi ha un [[cuello]] prou marcau, con un numero variable de [[vertebra]]s, important porque augmenta la movilidat d'a [[cabeza]] respecto a lo [[Tronco (anatomía)|tronco]]. Se modifican as dos vertebras primeras, [[atlas (vertebra)|atlas]] y [[axi (vertebra)|axi]], y l'axi s'articula con o [[cranio]] por medio d'un solo [[condilo]] occipital, a vegadas trilobulau. Por un regular aumenta a solideza d'a [[columna vertebral|columna]], con vertebras que s'engranan firmement unas con atras por medio de procesos (cigapofisis) adrezaus enta debant y enta dezaga. En cualques reptils primitivos as vertebras son anficelicas, por o que entre unas y atras pueden persistir restos d'a [[notocorda]] (''[[Sphenodon]]'') pero as d'os actuals son por un regular procelicas. O cranio d'os reptils hereda patrons d'os anfibios [[estegocefalos]] con mes fidelidat que os mesmos anfibios actuals, prou involucionaus en este sentiu. En tot caso tiende a una simplificación y se troba osificau cuasi de tot. En a suya estructura destaca por a importancia a l'hora d'estudiar a evolución a part lateral d'a voveda dermica, dita rechión [[ueso temporal|temporal]] a on bi ha tendencia a formar-se [[fenestra parietal|fenestras]] pa facilitar a inserción d'os [[musclo]]s masticadors. A mayor parte d'os reptils actuals presentan en orichen un [[cranio]] con dos fenestras en cada costau, una por dencima y atra por debaixo d'os uesos postorbitario y escamoso, que se unen por a metat (cranio diapsido). Atro rasgo con intrés ye a tendencia a lo desarrollo d'un segundo [[paladar]] en a cambra bucal, por medio de prolongacions laminars de diferents uesos: premaxilars, maxilars, [[ueso palatín|palatins]], etc..., de traza que as narinas internas levadas enta dezaga, s'ubren dreitament en a [[farinche]], como se vei ya en os [[cocodrilos]]. Esta fita ye important, porque permite respirar con normalidat encara que se tienga ocupada la cambra bucal. A mandibula inferior amaneix formada por 6 uesos diferents, a vegadas menos, d'os cuals o dito articular ye precisament o que forma l'articulación en o cranio meyant o ueso [[cuadrau (ueso)|cuadrau]]. A sobén ye móvil y a movilidat suya se troba en relación con atra mes u menos acusada d'a mandibula superior y part de debant d'o cranio (cinesi) o que pareix tener utilidat en a captura y deglución de presas grans. Igual como en os anfibios ni bi ha que un ueso entre o [[Tempán (anatomía)|tempán]] y l'[[oyiu interno]], a [[columela]], derivada d'o [[hiomandibular]]. Miembros locomotors y cinturas tienen tamién basicament o modelo d'os anfibios, con a suya orientación lateral a lo cuerpo y [[humeros]] y [[fémur]]s en principio mes u menos horizontals. En os reptils actuals muitas vegadas os miembros se reducen y desapareixen ([[Amphisbaenia]], [[Serpentes]]), mientres que en os reptils fosils trobamos interesants modificacions pa diferents fins, incluyius o vuelo y la natación. En a [[cintura pectoral]] suelen desapareixer os [[cleitro]]s, de fueras de bel reptil muit primitivo, con una traza que toz os antigos components dermicos d'esta no quedan ya que as [[clavicula]]s pars y una interclavicula. En a porción endocontral as [[escapula]]s y [[coracoide]]s prenen por o contrario cada vegada menor importancia. Estos en posición ventral colaboran a cerrar por a part inferior a cambra toracica chunto con o interclavicular, un amplo [[esternón]] y porcions esternals d'as costiellas. En muitos [[reptils]] a espineta ye un [[cartilago]] que cierra lo [[tórax]] articulando-se con las costiellas enta dezaga y los costaus y con la cintura pectoral por debant. Ni los [[Serpentes|ofidios]] ni los [[testudines|quelonios]] tienen espineta por diferents razons (reducción de miembros u substitución por atra estructura).<ref name="ROMERPARSONSANATOMIACOMPARADA">{{es}} [[Alfred Sherwood Romer|ROMER, Alfred Sherwood]], [[Thomas S. Parsons|PARSONS, Thomas S.]]: ''Anatomía comparada''. Editorial Interamericana, 1981. p 140.</ref> Muitos reptils, encara que no toz, careixen d'[[epifisi]]s en os cabos d'os uesos, por o que nunca no terminan d'osificar-sen y pueden creixer tota la vida. Ixo explica que os reptils no pleguen a tener una talla de pa cutio en o suyo [[creiximiento]] como en os mamiferos, y puedan tener midas excepcionals en individuos viellos: [[engardaixo]]s, [[sirpient]]s, crocodilos y tortugas. == Distribución y habitat == Os reptils se troban presents cuasi en a totalidat d'a superficie terrestre, con a excepción de zonas masiau frías amanadas a o [[Polo Norte]] u a o [[Polo Sud]]. En estar animals de sangre fría, prefieren as temperaturas mas calidas, asinas que a suya presencia y a suya diversidat biolochica s'incrementan en amanar-se a zonas tropicals.<ref name="O'Shea28">(O'Shea, 2005, 28)</ref> Ye decir, os [[continent]]s mas ricos en reptils sont [[Asia]], [[Africa]] y [[America d'o Sud]]. [[Imachen:Total_internal_reflection_of_Chelonia_mydas.jpg|right|thumb|250px|Os reptils han colonizau toz os medios naturals, mesmo os marins.]] Os reptils pueden adaptar-se a habitats muit diferents. Se'n troba muit presents en as [[Selva tropical|selvas tropicals]], con una gran diversidat d'especies, pero se troban igualment en os [[disierto]]s, a on se troba sirpients u atros reptils activos mientres a nueit y que mientres o día reposan. En as zonas de montanya, a los [[fardaixos]] lis cuaca d'ocultar-se entre as piedras, y bella sirpient s'ha especializau en vivir en zonas de montanya, como ''[[Vipera ursinii]]'', que se troba en as altas montanyas d'[[Europa]] en altarias amanadas a los 2.000 [[metro]]s.<ref>{{fr}} Dieter Zorn: [https://web.archive.org/web/20121102142005/http://www.reptiles-show.eu/Raport%20viper%20z%20et.htm ''Les vipères d'Europe de l'Ouest''].</ref>. Bellos reptils pasan parte d'a suya vida baixo tierra, como o grupo [[Amphisbaenia]]. Os reptils tamién han colonizau os medios acuaticos: os crocodilos, bella tortuga como ''[[Cistude]]'' en Europa y bella sirpient como ''[[Eunectes]]'' (as anacondas), o ''[[Agkistrodon piscivorus]]'' en [[Estaus Unius]] u os [[Colubridae]] gosan vivir en [[río]]s y [[laco]]s d'[[augua dolza]], y tamién as tortugas marinas se troban en toz os oceanos y en todas as mars d'o mundo, no plegando en tierra firme so que ta reproducir-se-ie.<ref name="O'Shea28"/>. Os [[Hydrophiidae]] u sirpients marinas representan un nivel d'adaptación superior, en no tornar mai en tierra en a mayor parte d'as especies, habendo preso un ciclo de vida marino de raso. Muitismas especies de reptils tienen costumbres arboricolas, mas que mas entre as sirpients y os fardaixos. Belunas pueden desplazar-se d'[[árbol]] en árbol en «planeyando», como por eixemplo fan os ''[[Draco]]'' (dragons voladors), encara que tamién bella sirpient como ''[[Chrysopelea]]'' (as sirpients voladoras). == Historia evolutiva == === Orichen d'o reptils === [[Imachen:Hylonomus BW.jpg|thumb|left|Un reptil primitivo, ''[[Hylonomus lyelli]]''.]] Os reptils amanioxioron alto u baixo fa 320 millons d'anyadas en as [[maresma]]s de zaguerías d'o [[Carbonifero]], estando una evolución d'animals [[Reptiliomorpha|reptiliomorfos]] abanzaus.<ref name="Laurin 1995 165–223">{{en}} M. Laurin y R. R. Reisz: ''[http://www.ingentaconnect.com/content/ap/zj/1995/00000113/00000002/art00007 A reevaluation of early amniote phylogeny]'', en [[Zoological Journal of the Linnean Society]], volumen 113 pachinas 165-223, 1995</ref>. Os reptiliomorfos que s'ha convertiu en [[amniota]]s se distinguen d'o [[anfibios]] por o suyo [[uevo]], con una [[casca de uego|cosca]] solida que permite a puesta mesmo en o suelo. Ixo permite a los reptils de colonizar o medio terrestre en pasando-ie a integridat d'a suya vida, mientres que os anfibios quedan mas vinculaus en o medio acuatico.<ref name="amphbiansreptilemonroe">{{en}} Monroe W. Strickberger, Evolution, Jones & Bartlett Learning, 2005, 722 p. {{ISBN|978-0-7637-3824-2}}</ref> Ixa traza de uevo, dito [[uevo amniotico]], ye caracteristico d'os amniotas, un taxón d'animals d'os que os primers representants pueden ser calificaus como reptils. L'amniota mas antigo conoixiu ye ''[[Casineria]]'', considau mas como un reptil primitivo millor que como un anfibio abanzau.<ref>{{en}} R. L. Paton, T. R. Smithson y J. A. Clack: ''[http://www.nature.com/nature/journal/v398/n6727/abs/398508a0.html An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland]'' en ''[[Nature]]'', volumen 398, pachinas 508-513, 8 d'abril de 1999.</ref><ref>{{en}} R. Monastersky: ''[http://www.sciencenews.org/sn_arc99/5_22_99/bob1.htm Out of the Swamps, How early vertebrates established a foothold—with all 10 toes—on land]'', 1999, Science News, volumen 21, pachina 328.</ref>. Una serie de pisadas fósils trobadas en [[Nueva Escocia]], de fa 315 millons d'anyadas, presenta as marcas d'as escamas caracteristicas d'os reptils.<ref>{{en}} H.J. Falcon-Lang, M.J. Benton y M. Stimson: ''[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3721/is_200711/ai_n21137484/?tag=content;col1 Ecology of early reptiles inferred from Lower Pennsylvanian trackways]'', 2007 [[Journal of the Geological Society]], Londres, volumen 164, pachinas 1113-1118.</ref> S'atribuye ixas marcas a ''[[Hylonomus]]'', o primer amniota clasificau sin discusión como tal.<ref>{{en}} ''[http://www.sflorg.com/sciencenews/scn101707_01.html Earliest Evidence For Reptiles]'' Sflorg.com.</ref>. Yera un chicot animal pareixiu a un fardaixo, d'alto u baixo 20 u 30&nbsp;cm de [[longaria]], con muitas dients de punta fendo constar o suyo rechimen alimentario [[insectivoro]].<ref name="EoDP">{{en}} D. Palmer: ''The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals'', 1999, Marshall Editions, Londres, pachina 62 {{ISBN|1-84028-152-9}}.</ref>. Entre os mas antigos reptils conoixius s'incluye tamién ''[[Westlothiana]]'', a qui se considera sindembargo mas com un anfibio reptiliomorfo que como un verdadero amniota<ref>{{en}} M. Ruta, M.I. Coates y D.L.J. Quicke: ''[https://web.archive.org/web/20080522124644/http://pondside.uchicago.edu/oba/faculty/coates/5.RutCoaQuick2003.pdf Early tetrapod relationships revisited]'', 2003, ''Biological Review'', volumen 78, pachinas 251-345.</ref> y ''[[Paleothyris]]'', que tienen un aspecto y comportamientos similars a ''[[Hylonomus]]''. === Clasificación === [[File:M_Zauneidechse1_Edit1.jpg|thumb|180px|''[[Lacerta agilis]]'', un diapsido moderno.]] [[File:Lycaenops_BW.jpg|thumb|180px|''[[Lycaenops]]'', un sinapsido u reptil mamiferoide.]] [[File:Bradysaurus_BW.jpg|thumb|170px|''[[Bradysaurus]]'', un anapsido.]] Os reptils incluyen una gran cantidat d'órdens extintos y uns pocos existents. * Subclase [[Anapsida]]† ** Orden [[Mesosauria]]† ** Orden [[Millerosauria]]† ** Orden [[Procolophonomorpha]]† ** Orden [[Captorhinida]]† * Subclase [[Synapsida]] ** Orden [[Therapsida]]† ** Orden [[Pelycosauria]]† * Subclase [[Diapsida]] ** Orden [[Thalattosauria]]† ** Orden [[Younginiformes]]† ** Orden [[Araeoscelidia|Araeoscelida]]† ** Orden [[Avicephala]]† ** Infraclase [[Ichthyosauromorpha]]† *** Orden [[Hupehsuchia]]† *** Orden [[Ichthyosauriformes]]† *** Clado [[Ichthyopterygia]]† **** Orden [[Ichthyosauria]]† **** Orden [[Grippidia]]† ** Infraclase [[Pantestudines]] *** Orden [[Testudines]] *** Clado [[Sauropterygia]]† **** Orden [[Placodontia]]† **** Orden [[Plesiosauria]]† **** Orden [[Nothosauroidea]]† ** Infraclase [[Lepidosauromorpha]] *** Orden [[Eolacertilia]]† *** Clado [[Lepidosauria]] **** Orden [[Squamata]] **** Orden [[Rhynchocephalia]] ** Infraclase [[Archosauromorpha]] *** Orden [[Choristodera]]† *** Orden [[Rhynchosauria]]† *** Orden [[Protorosauria]]† *** Orden [[Prolacertiformes]]† *** Orden [[Trilophosauria]]† *** Clado [[Archosauria]] **** Orden [[Aetosauria]]† **** Orden [[Crocodilia]] **** Orden [[Rauisuchia]]† **** Orden [[Phytosauria]]† **** Orden [[Pterosauria]]† **** Clado [[Dinosauria]] ***** Orden [[Saurischia]] ****** Clado [[Aves]] ***** Orden [[Ornithischia]]† == Bibliografía == * {{es}} [[Adolfo Aguilar]], [[Eduardo de Juana]] y [[Arturo Morales]]: ''Historia Natural'', tomo 6 ''Zoología - Vertebrados''. Carroggio, 1989. * {{fr}} Mark O'Shea y Timothy R. Halliday: ''Reptiles et amphibiens'', Larousse, colección «Oeil nature», 2005, 256 p. ({{ISBN|2-03-560423-0}}). == Referencias == {{Listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Reptilia|Reptilia}} {{wikispecies_line|Reptilia|Reptilia}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Reptilia|*]] [[Categoría:Tetrapoda]] [[Categoría:Clases de vertebraus]] c8f9alb8tevfjcuck2rpe3t04xu6pn4 Eslovacos 0 43966 2480071 2457448 2026-09-30T19:33:46Z RenatoGar 80073 2480071 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de pueblo |bandera = |imachen = [[Imachen:Jánošíkove dni 11.jpg|250px]] |descripción = Eslovacos |pueblo = Eslovacos |nombre_nativo = Slováci |población = |rechión_nativa1 = [[Imachen:Flag of Slovakia.svg|22px|border]] [[Eslovaquia]] |pob_nativa1 = 4.352.775 |rechión1 = [[Imachen:Flag of Czech Republic.svg|22px|border]] [[Chequia]] |pob1 = 116.817 / 191.818 - 400.000 |rechión2 = [[Imachen:Flag of Hungary.svg|22px|border]] [[Hongría]] |pob2 = 29.794 |rechión3 = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] |pob3 = 83<ref>{{es}} [https://aplicacionesportalaragon.aragon.es/tablas/iaest/areas-tematicas/02-demografia-y-poblacion/01-cifraspoblacion-y-censos/01_padron/03_explotacion_padron/02-relacion-lugar-nac-lugar-residencia.html Nacidos en el extranjero, residentes en Aragón en 2021]. Instituto Aragonés de Estadística</ref> |idiomas = [[Idioma eslovaco|Eslovaco]] |relichión = |relacionaus = [[Pueblos eslaus]] |mapa = [[Imachen:Map_of_the_Slovak_Diaspora_in_the_World.svg|250px]] }} Os '''eslovacos'''{{DACC}} (en [[Idioma eslovaco|eslovaco]] ''slováci'') son un pueblo d'[[Europa]], os habitants mayoritarios d'[[Eslovaquia]], formando minorías en [[Chequia]] y [[Hongría]]. Parlan una [[Luengas eslavas|luenga eslava]] occidental, o [[idioma eslovaco|eslovaco]] y son [[catolicos]]. == Luenga == O eslovaco ye intelichible con o checo, pero ye estreitament vinculau con os dialectos orientals d'o [[idioma polaco|polaco]]. Bi n'ha un estándard dende o [[sieglo XIX]]. == Relichión == Encara que a [[Contrarreforma]] no estió tan represiva como en [[Bohemia]] y [[Moravia]], a [[Ilesia Catolica]] se convertió en una important fuerza politica. == Historia == {{articlo principal|historia d'Eslovaquia}} === Invasión hongara === Os [[hongaros (pueblo nomada)|hongaros]] emigroron ta [[Panonia]] y rematoron con a existencia d'o estau eslau de [[Moravia la Gran]]. y dende ixe inte os hongaros irán conquerindo os cabos d'a [[Cuenca Danubiana]] (actuals [[Eslovaquia]], [[Transilvania]], [[Eslavonia]], etcetera..) dica plegar en as montanyas d'os [[Carpatos]] que la cierran. A fins d'o sieglo XI o territorio d'os eslovacos ye sozmeso de tot. A población eslava autoctona quedará dominata por una nobleza hongara (encara que tamién i heba uns pocos nobles eslaus). O territorio de l'actual Eslovaquia recibirá o nombre d'"[[Alta Hongría]]". Enta l'anyo 1300 vendrán [[alemans]] (ditos [[saxons de Zips|saxons]]) pa espleitar as minas y amanixen ciudaz como [[Schemmnitz]] y [[Kremnitz]]. O rei [[Matías Corvín]] habió d'intervenir en l'Alta Hongría pa luitar contra os [[husitas]] d'o territorio eslovaco y venció en l'anyo 1467 en a [[batalla de Kostolány]]. O primer testimonio escrito en luenga eslovaca ye de 1473. En ixa epoca os alemans miners se converten a lo luteranismo y bels eslovacos y hongaros conoixen movimientos protestants producindo-se conversions. Dimpués d'a derrota en [[Batalla de Mohacs|Mohacs]] L'Alta Hongría pasa a depender d'os Habsburgo dentro d'a “[[Hongría Reyal]]”. Una administración hongara s'establió en [[Pozsony]] y lo primato d'Hongría se refuchió en [[Trnava]], on en 1635 os [[chesuitas]] creyan una universidat. Bi ha una contrarreforma menos represiva que en [[Bohemia]]. Os eslovacos contribuirán a la repoblación d'as zonas devastatas por a guerra como a Plana Hongara y a [[Voibodina]]. En l'Alta Hongría os eslovacos son en a suya mayoría siervos d'a nobleza hongara y fan revolucions dica en 1831. A economía ye controlata por os [[Alemans d'os Carpatos|alemans]] y chudieus [[askenazís]]. === Os eslovacos en Trasleitania === Dende 1875 os eslovacos son sozmesos a una [[maguiarización]] forzata, (como atros pueblos de [[Trasleitania]]). O sufrachio fa menor a presencia eslovaca, (3 diputatos en a dieta hongara de 1914). En 25 anyatas a manca d'oportunidaz fa que meyo millón d'eslovacos emigren ta [[Estaus Unius]]. Bi ha dos partius politicos principals: un partiu populista catolico y o partiu Hlas, partidario d'a unión con os [[checos]]. === Os eslovacos en a primera Guerra Mundial === Os eslovacos participoron en a [[primera Guerra Mundial]] chunto con os alemans y hongaros de l'[[Imperio Austrohongaro]]. Manimenos un eslovaco y dos checos emigratos a lo estranchero creyan en 1916 en París un Consello Nacional Checoslovaco con aduya francesa. Os diputatos checos proposaban en mayo de 1917 a creyación d'un estau confederal con [[Bohemia]] y Eslovaquia como uno d'os components, a lo que s'oposaban on [[hongaros]]. O Consello nacional reclutó voluntarios y exprisioneros pa creyar un grupo guerrillero checo y eslovaco que luitaba chunto a los [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]] en o [[frent francés d'a primera Guerra Mundial|frent francés]] y [[frent italiano d'a primera Guerra Mundial|italiano]]. En chunio de 1918 o gubierno francés reconoixeba a representatividat d'o Consello Nacional Checoslovaco. O [[14 d'octubre]] de 1918 Masaryk anuncia en Washington a formación d'un gubierno provisional checoslovaco reconoixito por os aliaus. O [[28 d'octubre]] se proclama a republica en [[Praga]], o [[30 d'octubre]] s'aplega un consello nacional eslovaco y o [[31 d'octubre]] se forma o gubierno provisional d'a [[Checolovaquia]] unita. === O periodo d'entreguerras === A creyación d'una muga entre [[Checoslovaquia]] y Hongría se fa con criterios etnicos, economicos y estratechicos, por no haber-ie una rechión historica eslovaca deseparata d'Hongría. En o [[tractau de Trianón]] o 4 de chunio de 1920 se creya una muga que plega por o sud dica o Danubio, quedando comarcas de mayoría hongara dentro de Checoslovaquia. Amés por este tractau o a zona de mayoría [[rusins|rutena]] d'os Carpatos ([[Rutenia Subcarpatica]]) tamién queda dentro d'Eslovaquia que os aliaus ta heban deixato en 1919 a Eslovaquia con a condición que os [[rusins|rutens]] tenesen un estatuto d'autonomía. Checoslovaquia tien un rechimen de [[democracia parlamentaria]]. [[Masaryk]] ye president dende noviembre de 1918 dica 1935. Os eslovacos encomienzan a desconfiar d'os [[checos]] porque dende 1919 tienden a dominar en l'administración. O partiu populista de Hlinka ye cada vegata mes important, prene posicions autonomistas y ye influenciato por o faixismo. O [[6 d'octubre]] de 1938 [[Mosen Josef Tiso]], d'o partiu populista proclama l'autonomía d'Eslovaquia y Rutenia. O [[2 d'octubre]] o primer arbitrache de Viena atorga a Hongría o sud d'Eslovaquia y Rutenia. O rechimen d'Eslovaquia se torna faixista-clerical baixo a presión de [[Hitler]] y o [[14 de marzo]] de 1939 a dieta de [[Bratislava]] proclama a independencia baixo a protección d'o [[tercer Reich]]. === A segunda Guerra Mundial === Mosen [[Josef Tiso]] aplicó en Eslovaquia as mesuras antichudievas que dictaba o tercer Reich. Eslovaquia participó en a guerra contra a URSS. En agosto de 1944 i heba una resistencia de partisans eslovacos en a redolata de [[Banska]], y fan esclatar una insurrección por bels meses. O [[Exercito Royo Sovietico]] entró en [[Kosice]] a fins de marzo de 1945 y en [[Bratislava]] en abril. === Eslovaquia en a Chescolovaquia comunista === Un gubierno checoslovaco creyato en o exilio s'estableix en [[Kosize]] en marzo-abril de 1945. Este gubierno fa liga con a [[URSS]] y tien prevista una reforma agraria y unas nacionalizacions. A Checoslovaquia en paz torna a las mugas de 1937, pero por un alcuerde d'o [[29 de chunio]] de 1945 Checoslovaquia ha de ceder a la URSS a [[Rutenia Subcarpatica]]. A conferencia d'os aliaus de [[Conferencia de Postdam|Postdam]] d'agosto de 1945 autoriza a Checoslovaquia a forachitar a los alemans, (en Eslovaquia no i heba que a decima part d'[[alemans d'os Carpatos|alemans]] que en [[Bohemia]] y [[Moravia]]). En mayo de 1946 bi ha eleccions libres y ganan os comunistas con o 38 % d'os votos, prenendo de tot o poder en 1948. Os eslovacos chunto con os [[checos]] y a l'igual que muitos pueblos d'[[Europa Centro]]-[[Europa Oriental|Oriental]] pasarán por un periodo estalinista. En a decada de 1960 i habrá unas prebatinas de reformas que serán esclafatas por a intervención sovietica. L'[[1 de chinero]] de 1969 Checoslovaquia esdebinió una republica federal formata por a [[Republica Socialista Checa]] y a [[Republica Socialista Eslovaca]]. En 1989 o partiu comunista pierde o control de Checoslovaquia. En chunio de 1992 bi ha unas eleccions en as que os nacionalistas eslovacos obtienen a mayoría d'os votos en Eslovaquia y votan una declaración de sobiranía. O cabo d'o gubierno eslovaco [[Vladimir Meciar]] y o cabo de gubierno [[Václac Klaus]] negocian a [[escisión]] y a deseparación ye confirmata en l'Asamblea federal en noviembre, de traza que o [[1 de chinero]] de 1993 a Republica Checa y a Republica Eslovaca son estaus independients. ==Referencias== {{listaref}} == Bibliografía == *[[André Sellier]], [[Jean Sellier]] "Atlas de los pueblos de Europa Central". Acento editorial. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Eslovacos|*]] [[Categoría:Pueblos eslaus]] [[Categoría:Etnias d'Eslovaquia]] hoth56w04ub3wm2nl9umvh4mpwgbqad Auranha 0 47774 2480198 2166470 2026-09-30T23:35:10Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2480198 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat de Francia |nombre_oficial=Auranha |nombre=Auragne |de=d' |país = [[Imachen:Flag of Occitania.svg|18px|border]] [[Occitania]] |rechión=[[Occitania (Francia)|Occitania]] |departamento=[[Alta Garona]] |districto=[[Districto de Muriel|Muriel]] |cantón=[[Cantón d'Escalquens|Escalquens]] |insee=31024 |cp=31190 |alcalde=René Pacher |mandato=[[2008]]-[[2014]] |mancomunidat=[[Mancomunidat du district de la Vallée de l'Ariège]] |lonchitut=1.50916666667 |latitut=43.3905555556 |altaria_mey=265 m |altaria_min=183 m |altaria_max=292 m |hectarias=1.363 |km²=13,63 |población=381 |anyo_población=[[2006]] |dens=27,95|}} '''Auranha''' (''Auranha'' en [[Idioma occitán|occitán]], ''Auragne'' en [[Idioma francés|francés]] y oficialment) ye una [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] d'[[Alta Garona]], [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Muriel|Muriel]], [[Cantons de Francia|cantón]] d'[[Cantón d'Escalquens|Escalquens]] y [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 381 habitants ([[2006]]) en una [[superficie]] de 13,63 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 27,95 hab/km². == Demografía == {{DemogFR| 1962= 300| 1968= 305| 1975= 213| 1982= 270| 1990= 299| 1999= 310| 2006= 381| sansdoublescomptes= 1962}} == Administración == === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[2001]]–[[2008]] | Claude Pourquie | |- | align="center"|[[2008]]–[[2014]] | René Pacher | |} == Vinclos externos == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070311025107/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=32131 Información d'Auranha] en a pachina web d'o ''[[Institut Géographique National]]''. * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20121107034820/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=31024-COM Información d'Auranha] en a pachina web d'o [[INSEE]]. * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20101231185220/http://auragne.free.fr/ Pachina web no oficial sobre Auranha]. {{Comunas d'Escalquens}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de l'Alta Garona]] p4opc1kgln0pvcvz9issyvlqohjd5db Real Madrid Club de Fútbol 0 50918 2479985 2479935 2026-09-30T15:26:28Z RenatoGar 80073 Desfeita a edición [[Special:Diff/2479933|2479933]] de [[Special:Contributions/Makenzis|Makenzis]] ([[User talk:Makenzis|desc.]]) 2479985 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'equipo de fútbol | Nombre = Real Madrid C. F. | Escudo = [[Imachen:Logo Real Madrid.png|100px]] | Nombre oficial = Real Madrid Club de Fútbol | Embotada = Blancos, Merenges, Vikingos | Anyada d'establimiento = [[6 de marzo]] de [[1902]] | Desaparición = | Nombre estadio = [[Estadio Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] | Localidat = [[Madrit]] | Aforo = 80.354 | Devantadera = [[14 d'aviento]] de [[1947]] | Socios = 88.954 | President = [[Florentino Pérez]] | Entrenador = [[José Mourinho]] | Liga = [[Primera división espanyola de fútbol|Primera división]] | Nacionals = 33 [[Liga espanyola de fútbol|Ligas]]<br />19 [[Copa d'o Rei|Copas d'o Rei]]<br />9 [[Supercopa d'Espanya]] | Internacionals = 12 [[Liga de Campions|Ligas de Campions]]<br />2 [[Copa d'a UEFA|Copas d'a UEFA]]<br />3 [[Copa Intercontinetal|Copas intercontinentals]]<br />1 [[Supercopa d'Europa]] | Temporada = 2025/26 | Posición = 2º | Web = http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Prehome_ES2.htm | pattern_name1 = Home | pattern_la1 = _realmadrid2425h | pattern_b1 = _realmadrid2425h | pattern_ra1 = _realmadrid2425h | pattern_sh1 = _realmadrid2425h | pattern_so1 = _realmadrid2425hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_name2 = Away | pattern_la2 = _realmadrid2425a | pattern_b2 = _realmadrid2425a | pattern_ra2 = _realmadrid2425a | pattern_sh2 = _realmadrid2425a | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_name3 = Third | pattern_la3 = _realmadrid2425t | pattern_b3 = _realmadrid2425t | pattern_ra3 = _realmadrid2425t | pattern_sh3 = _realmadrid2425t | pattern_so3 = _realmadrid2425tl | leftarm3 = 4b4848 | body3 = 4b4848 | rightarm3 = 4b4848 | shorts3 = 4b4848 }} O '''Real Madrid Club de Fútbol''' ye un club de [[fútbol]] [[Espanya|espanyol]] d'a ciudat de [[Madrit]]. Establito en [[1902]], chuga en a [[Primera división espanyola de fútbol]]. Ye, chunto con o [[Futbol Club Barcelona]] y l'[[Athletic Club]] l'unico equipo que ha chugato todas as temporatas en [[Primera división espanyola de fútbol|Primera división]]. Historicament yera un club polisportivo que teneba seccions de muitos esportes en l'actulidat nomás tien a suya sección de fútbol y de [[Real Madrid Baloncesto|baloncesto]]. == Plantilla 2018/2019 == * ''Actualizato en [[aviento]] de 2018.''<ref>[http://www.fcbarcelona.cat/futbol/primer-equip/plantilla Plantilla actualizata en a pachina web oficial d'o club].</ref> {{fs start}} {{fs player|no= 1|pos= POR|nat=Costa Rica|name= [[Keylor Navas]]}} {{fs player|no= 2|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[Dani Carvajal]]}} {{fs player|no= 3|pos= ESF|nat=Aragón|name= [[Jesús Vallejo]]}} {{fs player|no= 4|pos= ESF|nat=Andalucía|name= [[Sergio Ramos]] |other= [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]]}} {{fs player|no= 5|pos= ESF|nat=France|name= [[Raphaël Varane]] |other= [[Capità (futbol)|4t capità]]}} {{fs player|no= 6|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[José Ignacio Fernández Iglesias|Nacho]]}} {{fs player|no= 8|pos= MEY|nat=Germany|name= [[Toni Kroos]]}} {{fs player|no= 9|pos= DEB|nat=France|name= [[Karim Benzema]] |other= [[Capità (futbol)|3r capità]]}} {{fs player|no=10|pos=CEN|nat=Croatia|name= [[Luka Modrić]]}} {{fs player|no=11|pos= DEB|nat=Wales|name= [[Gareth Bale]]}} {{fs player|no=12|pos= ESF|nat=Brazil|name= [[Marcelo Vieira da Silva Júnior|Marcelo]] |other= [[Capità (futbol)|2º capitan]]}} {{fs player|no=13|pos= POR|nat=Catalonia|name= [[Kiko Casilla]]}} {{fs mid}} {{fs player|no=14|pos= MEY|nat=Brazil|name= [[Casemiro]]}} {{fs player|no=15|pos= ESF|nat=France|name= [[Theo Hernández]]}} {{fs player|no=17|pos= DEB|nat=Galicia|name= [[Lucas Vázquez Iglesias|Lucas Vázquez]]}} {{fs player|no=18|pos= MEY|nat=the Community of Madrid|name= [[Marcos Llorente]]}} {{fs player|no=19|pos= ESF|nat=the Basque Country|name= [[Álvaro Odriozola Arzallus|Álvaro Odriozola]]}} {{fs player|no=20|pos= MEY|nat=Illes Balears|name= [[Marco Asensio]]}} {{fs player|no=21|pos= DEB|nat=the Community of Madrid|name= [[Borja Mayoral]]}} {{fs player|no=22|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Isco]]}} {{fs player|no=23|pos= MEY|nat=Croatia|name= [[Mateo Kovačić]]}} {{fs player|no=24|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Dani Ceballos]]}} {{fs player|no=28|pos= DEB|nat=Brazil|name= [[Vinícius Júnior]]}} {{fs player|no=30|pos= POR|nat=France|name= [[Luca Zidane]]}} {{fs end}} == Referencias == {{listaref}} == Se veiga tamién == * [[Real Madrid Baloncesto]]. == Vinclos externos == {{commonscat|Real Madrid}} * {{en}} [http://www.realmadrid.com Pachina web oficial d'o Real Madrid]. {{Primera división}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Real Madrid]] [[Categoría:Equipos d'a primera división espanyola de fútbol]] qr7plfi6ds1hxqrunq8hwtirbs1ot0f 2479993 2479985 2026-09-30T17:02:05Z RenatoGar 80073 /* Plantilla 2018/2019 */ 2479993 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'equipo de fútbol | Nombre = Real Madrid C. F. | Escudo = [[Imachen:Logo Real Madrid.png|100px]] | Nombre oficial = Real Madrid Club de Fútbol | Embotada = Blancos, Merenges, Vikingos | Anyada d'establimiento = [[6 de marzo]] de [[1902]] | Desaparición = | Nombre estadio = [[Estadio Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] | Localidat = [[Madrit]] | Aforo = 80.354 | Devantadera = [[14 d'aviento]] de [[1947]] | Socios = 88.954 | President = [[Florentino Pérez]] | Entrenador = [[José Mourinho]] | Liga = [[Primera división espanyola de fútbol|Primera división]] | Nacionals = 33 [[Liga espanyola de fútbol|Ligas]]<br />19 [[Copa d'o Rei|Copas d'o Rei]]<br />9 [[Supercopa d'Espanya]] | Internacionals = 12 [[Liga de Campions|Ligas de Campions]]<br />2 [[Copa d'a UEFA|Copas d'a UEFA]]<br />3 [[Copa Intercontinetal|Copas intercontinentals]]<br />1 [[Supercopa d'Europa]] | Temporada = 2025/26 | Posición = 2º | Web = http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Prehome_ES2.htm | pattern_name1 = Home | pattern_la1 = _realmadrid2425h | pattern_b1 = _realmadrid2425h | pattern_ra1 = _realmadrid2425h | pattern_sh1 = _realmadrid2425h | pattern_so1 = _realmadrid2425hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_name2 = Away | pattern_la2 = _realmadrid2425a | pattern_b2 = _realmadrid2425a | pattern_ra2 = _realmadrid2425a | pattern_sh2 = _realmadrid2425a | pattern_so2 = _blacktop | leftarm2 = FF9000 | body2 = FF9000 | rightarm2 = FF9000 | shorts2 = FF9000 | socks2 = FF9000 | pattern_name3 = Third | pattern_la3 = _realmadrid2425t | pattern_b3 = _realmadrid2425t | pattern_ra3 = _realmadrid2425t | pattern_sh3 = _realmadrid2425t | pattern_so3 = _realmadrid2425tl | leftarm3 = 4b4848 | body3 = 4b4848 | rightarm3 = 4b4848 | shorts3 = 4b4848 }} O '''Real Madrid Club de Fútbol''' ye un club de [[fútbol]] [[Espanya|espanyol]] d'a ciudat de [[Madrit]]. Establito en [[1902]], chuga en a [[Primera división espanyola de fútbol]]. Ye, chunto con o [[Futbol Club Barcelona]] y l'[[Athletic Club]] l'unico equipo que ha chugato todas as temporatas en [[Primera división espanyola de fútbol|Primera división]]. Historicament yera un club polisportivo que teneba seccions de muitos esportes en l'actulidat nomás tien a suya sección de fútbol y de [[Real Madrid Baloncesto|baloncesto]]. == Plantilla 2018/2019 == :''Ta plantillas d'anyos anteriors se veiga [[Lista de plantillas d'o Real Madrid Club de Fútbol]]'' * ''Actualizato en [[aviento]] de 2018.''<ref>[http://www.fcbarcelona.cat/futbol/primer-equip/plantilla Plantilla actualizata en a pachina web oficial d'o club].</ref> {{fs start}} {{fs player|no= 1|pos= POR|nat=Costa Rica|name= [[Keylor Navas]]}} {{fs player|no= 2|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[Dani Carvajal]]}} {{fs player|no= 3|pos= ESF|nat=Aragón|name= [[Jesús Vallejo]]}} {{fs player|no= 4|pos= ESF|nat=Andalucía|name= [[Sergio Ramos]] |other= [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]]}} {{fs player|no= 5|pos= ESF|nat=France|name= [[Raphaël Varane]] |other= [[Capità (futbol)|4t capità]]}} {{fs player|no= 6|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[José Ignacio Fernández Iglesias|Nacho]]}} {{fs player|no= 8|pos= MEY|nat=Germany|name= [[Toni Kroos]]}} {{fs player|no= 9|pos= DEB|nat=France|name= [[Karim Benzema]] |other= [[Capità (futbol)|3r capità]]}} {{fs player|no=10|pos=CEN|nat=Croatia|name= [[Luka Modrić]]}} {{fs player|no=11|pos= DEB|nat=Wales|name= [[Gareth Bale]]}} {{fs player|no=12|pos= ESF|nat=Brazil|name= [[Marcelo Vieira da Silva Júnior|Marcelo]] |other= [[Capità (futbol)|2º capitan]]}} {{fs player|no=13|pos= POR|nat=Catalonia|name= [[Kiko Casilla]]}} {{fs mid}} {{fs player|no=14|pos= MEY|nat=Brazil|name= [[Casemiro]]}} {{fs player|no=15|pos= ESF|nat=France|name= [[Theo Hernández]]}} {{fs player|no=17|pos= DEB|nat=Galicia|name= [[Lucas Vázquez Iglesias|Lucas Vázquez]]}} {{fs player|no=18|pos= MEY|nat=the Community of Madrid|name= [[Marcos Llorente]]}} {{fs player|no=19|pos= ESF|nat=the Basque Country|name= [[Álvaro Odriozola Arzallus|Álvaro Odriozola]]}} {{fs player|no=20|pos= MEY|nat=Illes Balears|name= [[Marco Asensio]]}} {{fs player|no=21|pos= DEB|nat=the Community of Madrid|name= [[Borja Mayoral]]}} {{fs player|no=22|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Isco]]}} {{fs player|no=23|pos= MEY|nat=Croatia|name= [[Mateo Kovačić]]}} {{fs player|no=24|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Dani Ceballos]]}} {{fs player|no=28|pos= DEB|nat=Brazil|name= [[Vinícius Júnior]]}} {{fs player|no=30|pos= POR|nat=France|name= [[Luca Zidane]]}} {{fs end}} == Referencias == {{listaref}} == Se veiga tamién == * [[Real Madrid Baloncesto]]. == Vinclos externos == {{commonscat|Real Madrid}} * {{en}} [http://www.realmadrid.com Pachina web oficial d'o Real Madrid]. {{Primera división}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Real Madrid]] [[Categoría:Equipos d'a primera división espanyola de fútbol]] gd0tc8p6g3ozdv18z401wpbexpt0kai Corsos 0 50956 2480099 2305163 2026-09-30T19:52:39Z RenatoGar 80073 2480099 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de pueblo| |pueblo=Corsos |nombre_nativo = Corsi |imachen = [[Imachen:Corse 1923.jpg|250px]] |descripción = Corsos en [[1923]] |población= |rechión_nativa1= [[Imachen:Flag of Corsica.svg|border|22px]] [[Corcega]] |pob_nativa1 = 322.120 |rechión1= [[Imachen:Flag of France.svg|border|22px]] [[Francia]] |pob1 = 1.000.000 ~ 1.200.000 |rechión2= [[Imachen:Flag of Italy.svg|border|22px]] [[Italia]] |pob2 = 6.200 |rechión3= [[Imachen:Flag of Sardinia.svg|border|22px]] [[Cerdenya]] |pob3 = 200.000 ~ 300.000 |relichions=[[Ilesia catolica|Catolica romana]] |idiomas=[[Idioma corso|Corso]] y [[idioma francés|francés]]. |relacionaus= Atros pueblos latinos |mapa = [[Imachen:Idioma corso.png|250px]]<br>Extensión d'os corsos }} Os '''corsos'''{{DACC}} (en [[Idioma corso|corso]] ''corsi'', en [[idioma francés|francés]] ''corses'') son os habitants nativos de [[Corcega]]. Son uns 250.000 habitants y charran un [[Luengas romances|romance]] italico pareixito a lo toscano pero standardizato como una luenga propia. A mayoría son [[Ilesia Catolica|catolicos]]. Muitos corsos emigroron u han emigrato recientment ta [[Italia]], [[Francia]] u as antigas [[colonias de Francia]]. == Modo de vida tradicional == Bi ha poblatos de chent sedentaria y poblatos de chent [[transhumancia|transhumant]]. == Organización social == Bi ha familias extensas, unas relacions economicas, socials y politicas dirichitas por o clientelismo. A ''[[vendetta]]'' ye tipica d'a sociedat tradicional corsa, y encara que no en ye exclusiva, los ha feito famosos en Francia. == Historia == Encara que os reis d'a [[Corona d'Aragón]] se proclamaban reis de Corcega, nunca no han dominato de verdat a isla. A [[Republica de Chenova]] ha tenito mes control sobre os corsos que no atros estaus. Dende [[1768]] Corcega pasó a depender de Francia. O estau francés acabó con a [[piratería]] en Corcega. En a [[revolución francesa]] Corcega quedó mes vinculada a Francia, y estió o corso [[Napoleón Bonaparte]] qui prenió o poder dimpués en Francia. En o [[sieglo XIX]] os corsos que quereban puyar socialment emigraban u s'alistaban en l'[[Exercito francés]]. Muitos participoron en a expansión colonial francesa, y centenars de mils emigroron t'[[Alcheria]]. Cuan os corsos emigratos fuoron repatriatos en a [[decada de 1960]] Corcega se modernizó. En l'actualidat as actividaz tradicionals de l'interior son en crisi y o [[turismo]] se i desembolica. Se produce un cambio cultural que se denuncia como "colonialismo interno" y bi ha un [[Nacionalismo corso|nacionalismo]] con una versant [[Terrorismo|terrorista]]. En a [[decada de 1980]] o gubierno francés atorgó una [[amnistía]] y una devolución de poders a las organizacions rechionals. L'autonomía corsa fue ixamplata en [[1991]]. ==Referencias== {{listaref}} == Corsos famosos == * [[Napoleón Bonaparte]], politico y militar. * [[Pasquale Paoli]], politico, militar y patriota. * [[Laetitia Casta]], modelo. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Corsos|*]] [[Categoría:Pueblos latinos]] [[Categoría:Etnias de Francia]] n1t4tilcd0dz9uz5vw14n7lz5imsj8a Domingo Sangroso (1905) 0 51875 2480030 2259910 2026-09-30T18:48:55Z RenatoGar 80073 2480030 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre o Domingo Sangroso en Sant Petersburgo o 22 de chinero de 1905; ta atros usos, se veiga '''[[Domingo Sangroso]]'''''. [[Imachen:Bloody Sunday Russia 1905.png|right|thumb|250px|A [[Guardia Imperial Rusa]] dispara en [[Sant Petersburgo]] contra os manifestants, en o dito ''Domingo Sangroso''.]] Se conoix con o nombre de '''Domingo Sangroso''' a los feitos escaicius o domingo [[22 de chinero]] de [[1905]] en a ciudat de [[Sant Petersburgo]], en l'[[Imperio Ruso]], cuan a [[Guardia Imperial Rusa]] disparó contra una [[manifestación]] pacifica en a [[frontera]] d'o [[Palacio d'Hibierno]], a residencia d'o [[Lista de zars de Rusia|zar]] [[Nicolau II de Rusia]]. A manifestación, que heba estato convocada por o [[pope]] [[Georgi Gapon]], replegaba a muitos obreros, en numero de 30.000 u de 200.000, seguntes as fuents, y nomás miraba de millorar as condicions socials y economicas d'os treballadors rusos, muit disminuyidas por a [[Guerra Ruso-chaponesa]]. Sindembargo, encara que Gapon yera un reformista vinculau a lo rechimen (morió asasinau en [[1906]] acusau de traidoría por os revolucionarios y de fer parte d'a ''[[Okhrana]]'', a policía politica zarista), a manifestación fue reprimida con violencia por a Guardia Imperial Rusa, con 1.000 muertos y 5.000 ferius, en a suya mayor parte mullers y ninos. En ixeminar-se por l'[[Imperio Ruso]] la noticia d'ista [[Mortalera (delito)|mortalera]], prencipioron muitas luitas y barallas en a dita ''[[Revolución rusa de 1905]]'', y se considera que ista mortalera ye en a radiz d'as reformas feitas por Nicolau II y d'a suya creación d'a ''[[Duma]]'' u Parlamento, y mesmo d'a dita ''[[Revolución rusa de 1917]]''. == Vinclos externos == {{Commonscat|Bloody Sunday|o Domingo Sangroso}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Revolución rusa]] [[Categoría:Sant Petersburgo]] 2dgxt1g85q5qym46rb1av4m6ayu7fj7 Val de l'Ara 0 52814 2480180 2428253 2026-09-30T22:47:41Z RenatoGar 80073 2480180 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre a '''val de l'Ara''' que ye a [[val]] d'o [[río Ara]] en tota la suya extensión. Ta altros usos d'a denominación '''val de l'Ara''' se veiga '''[[val de Cervillonar]]'''. {{Ficha de val |nombre= Val de l'Ara |nombre_orichinal= |imachen= [[Imachen:Boltaña (2).JPG|250px]] |títol= A val de l'Ara en o suyo transecto de [[val de Boltanya|Boltanya]], en os suyos zaguers kilometros, enviesta dende [[Guaso]]. |estau= |país= [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] |tpdivision= [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] |division= [[Sobrarbe]] |tpdivision2= |division2= |tpdivision3= |division3= |capital= |localidaz= |tipo= |macizo= [[Pireneus]] |ríos= [[Río Ara]] |orientación = [[Norte]]-[[Sud]] |largaria= |acceso= |mapa=<div style="width:100%;position:relative;text-align:left">[[Imachen:Pyrenees topographic map-ca.svg|250px]]<div style="position:absolute; font-size:1px; border:0px solid #F00;left:98px; top:60px;">[[Image:City locator 10.svg|15x15px]]</div></div> }} A '''val de l'Ara''', dita «'''valle de l'Ara'''» en [[Sobrarbe]], ye la val d'o [[río Ara]] en tota a suya extensión, dende o [[viver]] d'o río en a [[val de Cervillonar|val alta de Buixaruelo]] dica la suya esembocadura en o [[río Cinca]] en [[l'Aínsa]]. Esnaviesa tot lo suyo recorrido en territorio d'a comarca de Sobrarbe, estando en chunto con a [[val d'a Cinca]] un d'os dos exes fluvials arredol d'os que s'articula cheograficament la dita comarca, pasando que ye lo [[río Ara]] l'exe fluvial prencipal d'o cuadrante nort-occidental mientres que la Cinca el ye d'a metat oriental. O propio río Ara s'esemboca en a Cinca en a localidat de l'Aínsa, aproximadament en o centro cheografico d'a comarca, por lo que a val s'extingue en ixe punto. O río Ara, que determina la val, naixe a 2620 metros<ref name="AtlasRíos">Diferents autors. ''Atlas de los ríos de Aragón''. Ed. PRAMES. Zaragoza, 2007. {{ISBN|978-84-8321-186-1}}</ref> d'altitut en a baixant [[espanya|espanyola]] d'o pico [[Comachibosa]] y s'esaugua en a [[río Cinca|Cinca]] en a localidat de [[l'Aínsa]], a una altitut de 528 metros,<ref name="AtlasRíos"/> por lo que en total salva una diferencia de 2092 metros,<ref name="AtlasRíos"/> con un deslivel aproximato d'o 3% en o suyo corso.<ref name="AtlasRíos"/> A lonchitut d'o río, y per isto de la suya val, ye de 66&nbsp;km.<ref name="AtlasRíos"/> O nombre natural en as parlas de Sobrarbe ye «valle», no per garra [[castellanismo (lingüistica)|castellanismo]], sino per conservación d'a [[vocal final atona|«e» final atona]] etimolochica d'o [[Idioma latín|latín]] (lat. ''valle'', ''vallis'') que se fa en as parlas patrimonials de la dita comarca en o caso d'a parola «val» y cualcunas mas. A forma no ye si que concident con a fonetica d'o mesmo termino en castellano, pero a suya presencia en as parlas sobrerbencas no ye garra caso de sostitución lexica como sí que el son muitos altros en l'actualidat. Tot isto ye perque cara a la estandardización de l'[[Idioma aragonés|aragonés]], en os anyos 70 y 80, se proposó dende o prencipio l'emplego d'a variant diatopica «val» que ye la mas común en altras comarcas ([[Ribagorza]], [[Semontano de Balbastro]], [[Chacetania]]...), per motivos d'ecuanimidad y pragmatismo, ta tot l'idioma. Isto ye puesto fer pensar a muitas personas que a variant «valle» ye un [[castellanismo (lingüistica)|castellanismo]] lexico en l'aragonés de l'aria concreta que ye a comarca de Sobrarbe, pero en realidat no el ye, y se tracta d'un termino patrimonial de tot en a comarca. A val de l'Ara tradicionalment recibe diferents nombres en seguntes qué parte d'o suyo transecto total se trobe, como tamién pasa con altras vals que discurren per comarcas de cheografía accidentada. As mugas d'entre unas y as altras "sub-vals" se son establitas, tradicionalmet, d'alcuerdo con [[fito]]s cheograficos visibles u que ne marquen sostancialment o recorrido. ==Deseparación== ===Val de Cervillonar=== [[Imachen:Pirineo San Nicolas de Bujaruelo.jpg|200px|thumb|right|O [[puent de Sant Nicolau de Buixaruelo]] (sieglo X), en dó que remata la val de Cervillonar.]] A [[Val de Cervillonar]], nombre que dimana de l'abundancia de hierbas [[Apiaceae|umbeliferas]] que i creixen («[[cerbillón|cervillons]]» son as inflorescencias caracteristicas d'ixe tipo de plantas), ye la primer parte d'a valle dende lo naixedor d'o [[río Ara]] en as garras sud-orientals d'o mallo d'a [[Comachibosa]] dica la confluencia con o «barranco de Lapazosa» (o barranco que baixa a man ezquierda d'o camín d'o [[Puerto de Buixaruelo]]), trobando-se os dos corsos en a [[ermita de Sant Nicolau de Buixaruelo]]. En iste segmento, o río Ara recibe por a dreita l'augua d'o río Ordiso y d'o río Otal, as suyas valletas, perpendiculars a la de Cervillonar siempre por a dreita y paralelas d'entre ellas, reciben os nombres de [[val d'Ordiso]] y [[valle d'Otal (Buixaruelo)|val d'Otal]]. A lonchitut de l'Ara en o transecto d'a val de Cervillonar ye de 14,8&nbsp;km,<ref name="AtlasRíos"/> y o deslivel promeyo dica que íste arriba en o puent de Buixaruelo s'ha calculato en 8,72 %.<ref name="AtlasRíos"/> Por lo tanto, ye un d'os transectos mas luengos de tota la val, pero per trobar-se expoblato y estar d'acceso deficil y a demés, espacio natural protechido, ye un d'os espacios mas exconoixitos de Sobrarbe. A val de Cervillonar, como tot lo que se troba en a compleguera d'a [[val de Buixaruelo]], yera tradicionalment un puesto d'explotación [[madera|maderera]] exclusiva ta os habitants d'a [[val de Broto]], pero como explotación [[ganadería|ganadera]] i compartiban os dreitos de pastura con os habitants de [[Gavarnía]]. ===Val de Buixaruelo=== [[Imachen:Pirineo Bujaruelo 1.jpg|thumb|right|200px|A cadreta de Carpín sobre l'Ara, en a val de Buixaruelo.]] A partir de Sant Nicolau, a val d'o río Ara se conoix con o nombre de [[val de Buixargüelo|val de Buixaruelo]] dica que arriba en o [[puent d'os navarros]], a on que lo río Ara recibe per a ezquierda l'augua d'o [[río Arazas]] que dimana d'a [[val d'Ordesa]], que ye lateral por ixa man d'a val de l'Ara. A val de Buixaruelo fa aproximadament 6&nbsp;km,<ref name="AtlasRíos"/> d'os quins, a lo menos, solo lo primer kilometro ye mas u menos obierto, y ye en ixe endreto en dó se troba l'[[hespital de Sant Nicolau de Buixaruelo|hespital]]. Os cinco kilometros siguients discorren en un paisache amagato, de [[pocino]], per debaixo os [[paco]]s d'o [[Pico d'o Turbón d'Otal]] (2319 m) y o [[tozal d'o Cebollar]] (2175 m) y d'o [[solano]] d'o mallo d'a [[Penya Mondarruego]]. O congosto que se forma, en o cual o río corre con auguas bravas, ha per nombre a «Garganta d'os navarros» y en chunto con a val d'Ordesa constituye un d'os paisaches que millor maravilloron a lo pireneísta francés [[Lucien Briet]].<ref name="BRIET">{{es}} [[José Luis Acín Fanlo|ACÍN FANLO, José Luis]]. ''Tras las huellas de Lucien Briet, Bellezas del Alto Aragón'' (5ª Ed.). Ed. PRAMES; Zaragoza, [[2006]]. {{ISBN|84-8321-064-9}}</ref> En o transecto que fa per a val de Buixaruelo, o río Ara recibe, en iste orden, a o «barranco d'o Cebollar» y a o «barranco d'a [[liena]] de [[Pico Mondiniero|Mondiniero]]» per a dreita, os dos barrancos que tansament sí fan garra [[cabal]] y no tienen valletas resenyables, pero per a man ezquierda recibe l'augua d'o «barranco d'a [[faixa]] de Buesa» que anque tampoco no fa guaire cabal que alportar-le a o rio, forma una valleta mas recuesta y visible, en a baixant de solano d'o mallo d'o Mondarruego. As altas vals pirenencas, anque inhabitables en amás parte de l'anyada, teneban una función vital como proveyederas de recursos naturals ta os habitants d'as localidaz que se troban poquez kilometros mas t'abaixo, y serviban tamién como puestos de paso prencipals en os viaches transpirenencos que se fesen. Per motivo d'isto, y per lo duro que yera trescruzar os puertos, dende a [[Edat meya]] se i fayoron [[hespital (peregrinación)|hespitals]] en os puestos estratechicos a canto y canto d'os [[trango (camín)|trangos]] mas duros d'ixes viaches, en os que seglars u relichiosos i dasen cubillo a os viachers a cambeu que cumplisen unas condicions d'alcuerdo tácito ta lo buen funcionamiento de l'hespital. En o cabo baixo d'a val de Cerbillonar, a on que ísta pasa a convertir-se en a [[val de Buixaruelo]], se troban as [[enruna]]s de l'[[hespital de Sant Nicolau de Buixaruelo]], que estió fundato en o sieglo XII por [[Orden d'o Espital|hespitalers]] [[gascons]] que i aduyaban a os que esnavesaban ixes puertos. A ilesia de l'hespital ye a sola enruna que i queda dreita, y recibe o nombre d'ermita de Sant Nicolau de Buixaruelo. ===Val de Broto=== [[Imachen:008.Valle de Broto.JPG|thumb|right|200px|Paisache d'a val de Broto.]] A [[val de Broto]] ye a val d'o río Ara dende o «puent d'os navarros» y a desembocadura de l'[[río Arazas|Arazas]] dica o «recolón de [[boyalar|Boyars]]», debaixo d'[[Asín de Broto]], con un recorrido que s'aproxima a la ventena de kilometros. Incluye dos municipios prencipals, que son [[Torla]] y [[Broto]], anque o total d'[[aldeya]]s que dependen d'ixe zaguer no se troban totas fisicament a dinto d'a val, sino que cualcunas perteneixen a la redolada d'o [[Sobrepuerto]] (en l'actualidat, expoblata, pero que tradicionalment heba tenido un rechimen especial de relacions entre os suyos lugars por mor de l'anisolamiento cheografico que ye tan patent). A val de Broto, dica con tot y con ixo, ye o primer transecto con población que o río Ara se troba cuan esnaviesa cara a la Cinca. A val de Broto ye una val estreta dica que sobrepasa Torla (a villa de Torla s'asienta en un garrot que cierra bella mica la val per debaixo suyo), en a que o río ye creyato una [[glera]] esteril per as consecutivas inundacions, lo que i ye feito que no s'haiga puesto fer garra [[uebra]]s ta caultivar-ie, preservando-se en un segmento que fa alto u baixo bels 6,2&nbsp;km<ref name="AtlasRíos"/> un entorno de corrols de [[selva de ribera]] ([[chopo]]s, [[tremoleta]]s, [[Alnus glutinosa|alvernices]]...) que s'alternan en os [[meandre|recolons]] que fa o río. En as creixidas, l'augua gosa arribar en as [[marguin]]s d'a val, fendo que cualsiquier intento de plantificar-ie bella uebra agricola corra o periglo de veyer-se cacegata con l'augua. En lugar de tot ixo, os [[Torla|torleses]] i han solido caultivar siempre en [[artica]]s y [[faixa]]s feitas en as garras d'as dos baixants d'a val, mas que no a o canto d'a glera. ===Ribera de Fiscal=== ===Val de Boltanya=== ==Referencias== {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Vals pirinencas|Ara]] [[Categoría:Vals d'a provincia de Uesca|Ara]] [[Categoría:Cheografía de Sobrarbe]] 8o39i9imw95tzcd7zfofhp8tqaot3h5 James Earl Jones 0 53522 2480008 2287340 2026-09-30T18:35:24Z RenatoGar 80073 2480008 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = James Earl Jones |imachen = James Earl Jones Baltimore.jpg |grandaria imachen = 250 |piet de foto = L'actor estausunidense James Earl Jones. |calendata naiximiento = [[17 de chinero]] de [[1931]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Arkabutla]] ([[Mississippi]]) |calendata muerte = [[9 de setiembre]] de [[2024]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Pawling]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]], [[Estaus Unius]]) |conchuche = Julienne Marie<br />[[Cecilia Hart]] ([[1982]]- ) |fillos = |oscars='''[[Premio Oscar Honorifico]]''':<br />- [[2011]]: por a suya trachectoria profesional. <br /> '''Nominau a l'[[Oscar a o Millor Actor]]''':<br />- [[1970]]: por ''[[The Great White Hope (cinta)|The Great White Hope]]''. |goyas= |césars= |BAFTAs= |globos= '''[[Premio Globo d'Oro a la Estrela Emerchent Masculina]]''':<br />[[1971]]: por ''[[The Great White Hope (cinta)|The Great White Hope]]''. |sitio web = |anotacions = }} '''James Earl Jones''', naixiu d'[[Arkabutla]] ([[Mississippi]]) o [[17 de chinero]] de [[1931]] y muerto en [[Pawling]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]]) o [[9 de setiembre]] de [[2024]],<ref>{{en}} [https://www.espinof.com/actores-y-actrices/muere-james-earl-jones-actor-que-fue-mucho-que-darth-vader-mufasa/amp ''Muere James Earl Jones, el actor que fue mucho más que Darth Vader y Mufasa''] en [[Espinof]].</ref> estió un [[actor]] de [[cine]] y de [[teatro]] y [[actor de voz]] [[Estaus Unius|estausunidense]]. Yera fillo d'o tamién actor [[Robert Earl Jones]]. Actor destacau d'o [[cine estausunidense]], estando considerau por muitos (por eixemplo, [[Alec Baldwin]])<ref>{{en}} Susan King: [https://www.latimes.com/archives/blogs/24-frames/story/2011-11-12/oprah-shines-ratner-controversy-fades-at-honorary-oscars-gala ''Oprah shines, Ratner controversy fades at honorary Oscars gala''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 12 de noviembre de 2011.''.</ref> como "un d'os millors actors d'a historia estausunidense", estió un d'os pioneros d'a presencia en o mundo d'o [[cine estausunidense]] d'actors [[afroamericanos]], superando amás a [[tartamequera]] que padeixeba dende nino. Mientres a suya labor interpretativa recibió cuantos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] y nominacions, en destacando una nominación a l'[[Premios Oscar|Oscar]] a lo [[Premio Oscar a lo Millor Actor|Millor Actor]] en a suya [[43ena edición d'os Premios Oscar|43<sup>ena</sup> edición]] y un [[Premio Oscar Honorario]] en a suya [[64ena edición d'os Premios Oscar|64<sup>ena</sup> edición]], chunto con [[Dick Smith]] y [[Oprah Winfrey]]. Tamién ganó un [[Premios Globos d'Oro|Globo d'Oro]] a la [[Premio Globo d'Oro a la Estrela Emerchent Masculina|Estrela Emerchent Masculina]] en a suya [[28ena edición d'os Premios Globos d'Oro|28<sup>ena</sup> edición]]. Antiparte, ha estau un d'os pocos actors en conseguir lo que en l'argot d'o mundo cinematografico se conoix como [[EGOT]], ye decir, un [[Premios Emmy|Premio Emmy]] (E), un [[Premios Grammy|Premio Grammy]] (G), un [[Premios Oscar|Premio Oscar]] (O) y un [[Premios Tony|Premio Tony]] (T).<ref>{{en}} [[Kate Erbland]]: [https://www.indiewire.com/news/obituary/james-earl-jones-dead-2-1235045975/ ''James Earl Jones, Esteemed EGOT Winner and Iconic Voice of Darth Vader, Dead at 93''], en ''[[IndieWure]]'', 9 de setiembre de 2024.</ref> A carrera de James Earl Jones en o mundo d'o cine escomencipió en ''[[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb]]'' ([[1960]], [[Stanley Kubrick]]), a on interpretaba un papel menor, o ''tenient Lothar Zogg'', destacando en a suya carrera como actor as suyas interpretacions en cinta como ''[[The Man (cinta de 1972)|The Man]] ([[1972]], [[Joseph Sargent]]), ''[[Conan the Barbarian (cinta de 1982)|Conan the Barbarian]] ([[1982]], ''[[Conan the Barbarian]]), ''[[Claudine (cinta)|Claudine]] ([[1974]], [[John Berry]]), ''[[Matewan]]'' ([[1987]], [[John Sayles]]), ''[[Coming to America]]'' ([[1988]], [[John Landis]]), ''[[Field of Dreams]]'' ([[1989]], [[Phil Alden Robinson]]), ''[[The Hunt for Red October (cinta)|The Hunt for Red October]]'' ([[1990]], [[John McTiernan]]), ''[[Sneakers (cinta de 1992)|Sneakers]]'' ([[1992]], [[Phil Alden Robinson]]), ''[[The Sandlot]]'' ([[1993]], [[David Mickey Evans]]), u ''[[Cry, the Beloved Country (cinta de 1995)|Cry, the Beloved Country]]'' ([[1995]], [[Darrell Roodt]]). Como actor de voz, amás d'en ''[[The Lion King]]'' ([[Roger Allers]] y [[Rob Minkoff]]), estió bien conoixida la suya voz como ''[[Darth Vader]]'' en a [[franquicia cinematografica]] ''[[Star Wars (franquicia)|Star Wars]]'' en ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope]]'' ([[1977]], [[George Lucas]]), ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back]]'' ([[1980]], [[Irvin Kershner]]), ''[[Star Wars Episode VI: Return Of The Jedi]]'' ([[1983]], [[Richard Marquand]]), ''[[Star Wars Episode III: Revenge Of The Sith]]'' ([[2005]], [[George Lucas]]) y ''[[Star Wars Episode IX: The Rise of Skywalker]]'' ([[2019]], [[J. J. Abrams]]). == Premios == James Earl Jones fue nominau en [[1970]] a o [[Premio Oscar]] a o [[Premio Oscar a o Millor Actor|Millor Actor]] por o suyo papel en a cinta ''[[The Great White Hope (cinta)|The Great White Hope]]'', dirichida por [[Martin Ritt]], treballo por o cual recibió tamién un [[Premios Globos d'Oro|Globo d'Oro]] a la [[Premio Globo d'Oro a la Estrela Emerchent Masculina|Estrela Emerchent Masculina]] en a suya [[28ena edición d'os Premios Globos d'Oro|28<sup>ena</sup> edición]], y en 2011 estió galardonau con o [[Premio Oscar Honorifico]] por a suya trachectoria cinematografica, entre d'atros [[Lista de premios cinematograficos|premios cinematograficos]]. Por a suya actividat teatral, en l'anyo [[1985]] fue incluyiu en l'<nowiki></nowiki>''[[American Theater Hall of Fame]]'', ye decir, lo ''Salón d'a Fama d'o Teatro Estausunidense''. Fuera de l'ambito de premios concedius vinculaus a una interpretación concreta, en [[1992]] recibió tamién a ''[[National Medal of Arts]]'' concedida por o [[Congreso d'os Estaus Unius]] y en [[2002]] un [[Premios Kennedy|Premio Kennedy]]. == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por James Earl Jones|Cintas interpretadas por James Earl Jones]]. == Vinclos externos == {{Commonsart|James Earl Jones}} * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000469/ James Earl Jones] en [[Internet Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[Eli Wallach]] <br /> [[Jean-Luc Godard]] <br /> [[Kevin Brownlow]] | títol = [[Premio Oscar Honorifico]], chunto a <br />[[Dick Smith]] | periodo = [[2011]] | succesor =[[D.A. Pennebaker]] <br />[[George Stevens]]<br />[[Hal Needham]] }} {{succession box | predecesor = [[Richard Burton]]<br />[[Dustin Hoffman]]<br />[[Peter O'Toole]]<br />[[Jon Voight]] | títol = Nominau a l'[[Oscar a o Millor Actor]], con <br />[[Melvyn Douglas]]<br />[[Jack Nicholson]]<br />[[Ryan O'Neal]] | periodo = [[1970]] | succesor = [[Peter Finch]]<br />[[Walter Matthau]]<br />[[George C. Scott]]<br />[[Chaim Topol]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Jones, James Earl}} [[Categoría:Actors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Actors de Hollywood]] [[Categoría:Actors de voz d'Estaus Unius]] [[Categoría:Muertos en o estau de Nueva York]] [[Categoría:Naixius de Mississippi]] [[Categoría:Nominau a o Premio Oscar a o Millor Actor]] [[Categoría:1931 (naixencias)]] [[Categoría:2024 (muertes)]] baeabt8grdqleaat7z9x36kq90j6wgn Ocaña 0 64908 2480160 2358697 2026-09-30T22:00:43Z RenatoGar 80073 2480160 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat d'Espanya |nombre = Ocaña |escudo = Coat of Arms of Ocaña (Spain).svg |escudo_grandaria = 90px |bandera = OcañaFlag.svg |imachen = |comunidat = Castiella-La Mancha |provincia = Toledo |comarca = Mesa de Ocaña |cp = 45300 |superficie=147,90 |altaria=730 |población=7.180 |calendata = 2006 |cod_provincia = |cod_municipio = |ríos = |web = [http://www.aytoocana.com www.AytoOcana.com] |situación = [[Imachen:Ocaña.svg|250px|Situación d'Ocaña en a provincia de Toledo]]<br />Situación d'Ocaña en a provincia de Toledo. }} '''Ocaña''' ye un [[municipio]] d'a [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Toledo|Toledo]], en a [[comunidat autonoma]] de [[Castiella-La Mancha]], [[Espanya]]. Fa parte d'a [[Comarcas de Castiella-La Mancha|comarca]] de [[Mesa de Ocaña]]. A suya [[Población humana|población]] ye de {{#property:P1082}} habitants, en una [[superficie]] de 147,90 &nbsp;[[km²]] y una [[densidat de población]]. == Cheografía == A localidat d'Ocaña se troba situata a 730 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]]. == Toponimia == Bi ha diferents hipotesis toponimicas, y s'ha dito que o toponimo podría estar relacionato con os antigos [[olcades]], provenindo d'un hipotetico ''Olcadia''. Por a suya vinculación con as órdens militars de [[Orden de Sant Chaime|Sant Chaime]] y de [[Orden de Calatrava|Calatrava]], con presencia en o [[Reino d'Aragón]], ye posible trobar escrito ''Ocanya'' u ''Ochanya'' en textos medievals [[aragonés medieval|aragoneses]]. == Historia == O [[19 de noviembre]] de [[1809]] luitoron en Ocaña as tropas de l'[[exercito francés]] y de l'[[exercito espanyol]] en a dita [[batalla d'Ocaña]] mientres a [[Guerra d'o Francés]], con victoria d'as tropas francesas. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'a provincia de Toledo]] rkrpklnno0d90k24ucckxxy86ob5tjg Currín 0 66012 2480083 2314405 2026-09-30T19:47:08Z RenatoGar 80073 2480083 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Little finger.jpg|thumb|200px|Dido currín.]] O '''currín'''{{DACC}}<ref>{{es}} [[Fernando Romanos Hernando]] ''Dizionario aragonés de las comarcas de la Alta Zaragoza'', p.45</ref> u '''dido currín'''{{DACC}}, '''gorrín'''{{DACC}}<ref group="nota">Con as variants '''gulín''' y '''golín'''</ref> u '''dido gorrín'''{{DACC}} u '''dido chicot'''{{DACC}}<ref group="nota">Con as variants '''dido chico''', '''dido chiquet''', '''dit chicot''' y '''dedo chiquet'''</ref> ye o [[dido]] mas chicot d'a man [[humana]], oposato a o [[pulgar]] y amán d'o [[dido anular]]. Tamién se conoixe como '''dedeta'''{{DACC}}, '''chiquirrín'''{{DACC}}, '''chiquín'''{{DACC}}, '''chicot'''{{DACC}}, '''minique'''{{DACC}} u '''retaina'''{{DACC}}. == Significato cultural == En bellas culturas s'unen os ''currins'' de dos personas que realizan una promesa. Tradicionalment, se consideraba a la promesa como vinculant, y a ideya orichinal yera que a persona que trencaba a promesa heba de tallar-se o currín. D'una traza parellana, entre os miembros d'a ''[[yakuza]]'' [[Chapón|chaponesa]] (gangsters), o castigo por bellas ofensas ye tallar parti d'as falanches d'o currín (ritual conoixito como ''[[yubitsume]]''). O devantamiento d'o dido chicot puet significar diversas cosas seguntes a cultura d'o país a on que nos trobemos: * En [[Chapón]], tener devantato o dido chicot mientres se ye parlando sobre dos persones significa que ellas son vinculadas sentimentalment. Iste chesto ye considerato antigo y vulgar, manimenos en bellas escenas [[anime]] se i fa servir intencionadament. * En [[China]], se considera vulgar devantar y amostrar o currín a atra persona d'a mesma traza que en a cultura occidental se chuzga como vulgar u agresivo amostrar o dido meyo. * En [[America d'o Norte]], levar un aniello en o dido chicot poseye un significato simbolico. O dido chicot ye o dido d'as relacions, y per ixo levar un aniello en él ye sinyal de que un ye ubierto y amoroso. * En a [[India]], devantar o dido chicot ye un sinyal de "katti" y ''amistat crebata'', un signo de que belún ye carranyato, u una sucherencia en tono de broma que a persona que le amuestra o currín a un no deseya parlar con él. ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} {{Partis d'o cuerpo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Man]] lzdd3p41jd574wpavswn19bdx66inht Juan Antonio Bardem 0 68770 2480090 2170119 2026-09-30T19:49:33Z RenatoGar 80073 2480090 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Juan Antonio Bardem |imachen = (Juan Antonio Bardem) Spaanse verkiezingen Santiago Carrillo (PCE) presenteert kandidaten voor zijn …, Bestanddeelnr 929-2263 (cropped).jpg |imachen grandaria = |piet de foto = Juan Antonio Bardem (1977). |calendata naximiento = [[2 de chunio]] de [[1922]] |puesto naximiento = [[Imachen:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|22px|border]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |calendata muerte = [[30 d'octubre]] de [[2002]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |ocupazión = [[Director cinematografico]] y [[guionista]] |salario = |patrimonio neto = |conyuche = |obras = |fillos = |goyas = '''[[Premio Goya d'Honor]]'''<br />-[[2001]] |sitio web = |anotazions = }} '''Juan Antonio Bardem''', naixiu de [[Madrit]] o [[2 de chunio]] de [[1922]] y muerto en ixa mesma ciudat o [[30 d'octubre]] de [[2002]], estió un [[director cinematografico]] y [[guionista]] [[Espanya|espanyol]], con una destacada presencia en o [[cine espanyol]] dende os [[anyos 1970]], encara que teneba atras obras enteriors. D'entre as suyas cintas, cal destacar ''[[El puente]]'' ([[1976]], ''[[Siete días de enero]]'' ([[1979]]) u a serie de televisión ''[[Lorca, muerte de un poeta]]'' ([[1987]]). Ye l'autor de cuantos guions d'importancia, como ''[[¡Bienvenido, Mister Marshall!]]'' ([[1953]], [[Luis García Berlanga]]), ''[[Cómicos]]'' ([[1954]], [[Luis García Berlanga]]) u ''[[Muerte de un ciclista]]'' ([[1955]], codirichida con [[Luis García Berlanga]]). Perteneixeba a una familia muit vinculada con o cine: yera fillo de [[Rafael Bardem]] y de [[Matilde Muñoz Sampedro]], [[chirmán]] de [[Pilar Bardem]], [[tío]] de [[Javier Bardem]] y [[Carlos Bardem]] y [[pai]] de [[Miguel Bardem]]. == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas con guión de Juan Antonio Bardem|Cintas con guión de Juan Antonio Bardem]]. == Vinclos externos == * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0054219 Juan Antonio Bardem] en [[Internet Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[José Luis Dibildos]] | títol = [[Premio Goya d'Honor]] | periodo = [[2001]]: [[22ena edición d'os Premios Goya|22<sup>ena</sup> edición]] | succesor = [[Manuel Alexandre]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Bardem, Juan Antonio}} [[Categoría:Directors cinematograficos d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Guionistas d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Muertos en Madrit]] [[Categoría:Premio Goya d'Honor]] [[Categoría:Naixius de Madrit]] [[Categoría:1922 (naixencias)]] [[Categoría:2002 (muertes)]] nhrvno4g68yg3bntfktxriuzyznacm7 Occitanismos en aragonés 0 69080 2480038 2477753 2026-09-30T19:14:12Z RenatoGar 80073 2480038 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[imachen:Casa de los Morlanes.jpg|250px|thumb|'''[[Casa d'os Morlans|Casa de los Morlans]]''', un [[casal (edificio)|casal]] talment vinculau a lo linache homonimo orichinario de la localidat gascona de [[Morlans]]. Los [[occitans]], en especial los [[gascons]], contribuyoron a la [[reconquiesta]] y [[Repoblación (demografía)|repoblación]] de la [[tierra plana]] y a la formación de [[burgo]]s entre [[Chaca]] y [[Estella]] a on que se charraba [[occitán cispirenenco]], estando lo fluxo migratorio dende tierras de [[Gascunya]] un factor important en la entrada d'occitanismos.]] Los '''occitanismos en aragonés''' pueden estar palabras chenerals u locals. Los [[occitanismo (lingüistica)|occitanismo]]s chenerals en [[Idioma aragonés|aragonés]] s'introducioron dende antigo. Tamién bi ha sufixos d'orichen occitán. == Occitanismos a traviés de la historia == Los occitanismos han estau presents en aragonés dende la [[baixa Edat Meya]], cuan bi habió una entrada de muitos termins relacionaus con lo feudalismo, lo comercio, la vida cortesana y lo cristianimo. La entrada de pelegrins a traviés de lo [[Camín de Sant Chaime]] y la presencia de las órdens relichiosas de [[Orden de Clunyego|Clunyego]] y [[Orden de Cistels|Cistels]] son responsables de la entrada en Navarra y Aragón d'una terminolochía cristiana ultrapirenenca. En [[aragonés medieval]] i habió occitanismos presos de lo dialecto [[occitán lengadocián|lengadocián]], como por eixemplo ''traucar'' ("foratar"), con diftongo -au-. Los occitanismos medievals entró a la vegada que bel galicismo, de feito lo mesmo occitán transmitiba galicismos (''[[cherga]]'', ''[[choya]]''). Manimenos, dimpués de las [[cruzadas contra los cataros]] (primers de lo [[sieglo XIII]]), los centros d'atracción cultural enta lo norte de Francia y la influencia lexica de lo francés encomenzó a predominar sobre la occitana. A nivel local ha continuau la entrada d'occitanismos dende la versant norte de los [[Pireneus]], pero en bel caso son locals, restrinchius a una sola [[dialectos de l'aragonés|parla altoaragonesa]]. == Lexico occitán == Bi ha occitanismos comuns con lo catalán y lo castellano como ''[[bies]]''<ref name=OCCITANISMES>{{fr}} [[Alberto Vàrvaro]]: ''Quatorzième Congrès international de linguistique et de philologie romanes''. John Benjamins Publishing, 1976, p 194.</ref> (present en la [[locucions adverbials en aragonés|locución adverbial]] ''a'l biés''<ref name="BENBALL">{{es}} [[Ángel Ballarín Cornel]]: ''[[Diccionario del Benasqués]]''. [[Institución Fernando el Católico]], Zaragoza, segunda edición 1978. p 79.</ref>), ''[[chornada]]'', ''[[chornal]]'', ''[[fortaleza]]''<ref name="PHARIESET">{{es}} [[David A. Pharies]]: ''Diccionario Etimológico de Los Sufijos Españoles: Y de Otros Elementos Finales'' Volumen 25 de ''Biblioteca románica hispánica''. [[Editorial Gredos]], S.A., 2002 ISBN 8424923391, 9788424923396. p 249</ref> y ''[[gavacho]]''. Bi ha occitanismos comuns con lo castellano y no presents en catalán como ''[[pereixil]]''/''[[preixil]]''<ref name="PHARIESET"/>. Tamién bi ha occitanismos comuns con lo catalán y no presents en castellano como ''[[got]]'' u ''[[gotet]]''.<ref name="Sesma">{{es}} [[Ángeles Líbano Zumalacárregui|LÍBANO, Ángeles]] y [[José Ángel Sesma Muñoz|SESMA, J. Ángel]], ''Léxico comercial en Aragón (Siglo XV)'' Institución Fernando el Católico, 1982. p 222.</ref> === Campos lexicos de los occitanismos === ==== Terminolochía cristiana ==== [[Imachen:Rueda_-_Iglesia.jpg|250px|thumb|right|Ilesia de lo [[monesterio de Rueda]], fundau por monches de [[Gimont]] ([[Gers]], [[Gascunya]]). La presencia de la [[Orden de Cistels]] en lo Reino d'Aragón estió un de los factors principals que contribuyó a la entrada d''''occitanismos en aragonés''' relacionaus con lo cristianismo medieval.]] La terminolochía [[relichión|relichiosa]] cristiana de l'aragonés ye en part d'orichen occitán: *''[[Canonche]]'':<ref name=TERRADOTERUEL>{{es}} [[Javier Terrado Pablo]]: ''La lengua de Teruel a fines de la Edat Media''. [[Instituto de Estudios Turolenses]], 1991. p 234.</ref> deriva de l'occitán ''canonge'' / ''calonge'', evolución de lo latín ''CANONĬCUS'', [[helenismos en latín|amprau de lo griego]] κανονικός. *''[[Cancel]]'': deriva de ''CANCELLUS'' y ye una [[barana (arquitectura)|barana]] de [[reixa]] que desparte lo coro de lo resto de la ilesia. En [[aragonés medieval]] tamién se documenta un plural ''cancelles'' y tamién s'aplica a estructuras construitas fuera de las ilesias (''fazer canzelles para las eras''), lo que fa acordanza de los actuals ''[[canciello]]s''. *''[[Capellán]]''. *''[[Capiscol]]''. *''[[Confrairía]]''. *''[[Diablo|Diaple]]'': amprau de l'occitán ''diaple'', pronunciación con [[obstruentización de sonora]] de ''diable'', derivau de lo latín ''DIABOLU''. Encara que en la [[ortografía alibertina]] s'escriba ''diable'', ye posible veyer ''diaple'' en la [[ortografía mistralenca]] (''lou diaple'', que tiene eco en l'ansotano ''ludiaple''). La evolución de lo latín ''DIABOLU'' en aragonés ye ''diablo'', talcual se documenta en [[aragonés medieval]] y en bella variant actual d'aragonés.<ref name=PARLARIBAGORZABAIXA>{{es}} [[María Luisa Arnal Purroy]]: ''El habla de la Baja Ribagorza Occidental''. [[Institución Fernando el Católico]], 1998, p 193.</ref> En las [[dialectos de l'aragonés|parlas altoaragonesas actuals]] se distribuye por las vals d'[[aragonés cheso|Echo]], [[aragonés tensino|Tena]] y [[aragonés chistabín|Chistau]], a on que existe la palabra ''mundiludiaple'' de claro orichen occitán < ''mound lou diaple'' en ortografía mistralenca, ''mond lo diable'' en ortografía alibertina. En [[aragonés benasqués|Benasqués]] se combina una pronuciación con palatalización ribagorzana y obstruentización de sonora ''diaplle''.<ref name=REFERENCEC>{{es}} [[José Antonio Saura Rami]]: ''Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas''. [[Gara d'Edizions]], [[Institución Fernando el Católico]], 2003. p 90.</ref> *''[[Fachistor]]'': deriva l'[[occitán antigo]] ''faldestol'', ''farestol'' u ''forastol'', que [[superstrato francico en occitán|se remontan a lo francico]] ''faldistôl''. Lo significau documentau en [[aragonés medieval]] ye un dispositivo chico pa lo mosén, y no un dispositivo gran pa lo coro que tiene lo suyo cognato castellano ''facistol''.<ref name=TERRADOTERUEL/> *''[[Flaire]]'': en [[aragonés medieval]] yera ''fraire'', identico a la forma orichinal occitana ''fraire'', que ye la evolución de lo latín ''FRATER'', "[[chermano]]". *''[[Hereche]]'': deriva de l'occitán ''heretge'', evolución de lo latín ''HAERETICUS'', un [[helenismos en latín|helenismo]] derivau de αἱρετικός, (''hairetikós''). *''[[Hostal]]'':<ref name=TERRADOTERUEL/>: amprau de l'occitán, deriva de lo latín ''HOSPITALE''. Ye una palabra talment introducida por los monches de la [[Orden de Clunyego]],<ref name=CANOHISTORIA/> referida a edificios pa que dormisen los pelegrins, significau que conserva en part la palabra ''hospital'' en la toponimia pirenenca. *''[[Monche]]'': deriva de l'occitán ''monge'', evolucion de lo latín ''MONACHUS'', un [[helenismos en latín|helenismo]] derivau de μοναχός (''monakhos''). *''[[Moncha]]'': forma femenina de l'anterior. *''[[Roquet]]''. ==== Feudalismo y guerra ==== [[Imachen:Battle najera froissart.jpg|250px|thumb|right|[[Batalla de Nachera]], a on que luitoron a favor de [[Pero I de Castiella]] combatients [[occitans]] de diferents estaus feudals: [[ducau d'Aquitania]], [[vizcondau de Biarn]] y [[condau de Foix]].]] Los termins occitans relacionaus con lo feudalismo y la vida guerrera en aragonés s'explican por la presencia de combatients [[occitans]] en guerras que teneban como escenario la [[Peninsula Iberica]]. *''[[Baile (dreito)|Baile]]''.<ref name=TERRADOTERUEL/><ref name=CANOHISTORIA>{{es}} [[Rafael Cano Aguilar]]: ''Historia de la lengua española''. Ariel lingüística. [[Editorial Ariel]]. pp 481-483.</ref> En [[aragonés medieval]] tamién existió lo derivau ''[[bailía]]''. *''[[Batalla]]''. *''[[Embaixada]]''. *''[[Homenache]]'': de l'occitán ''homenatge''. *''[[Linache]]'': de l'occitán ''linhatge''. *''[[Mayestre]]''. ==== Avifauna ==== [[Imachen:Nachtigall_(Luscinia_megarhynchos)-2.jpg|250px|thumb|right|'''Rosinyol''', zoonimo d'orichen occitán.]] En aragonés bi ha uns cuantos nombre d'aus d'orichen occitán. Estas denominacions se pueden explicar de diferents trazas: presencia en la [[poesía trobadoresca]], en los [[bestiario]]s medievals u entre las [[au cinechetica|aus cinecheticas]]. *''[[Auca]]'': d'acuerdo con [[Juan Antonio Frago Gracia]] ye un gasconismo por tener un diftongo ''au-''.<ref name="ifc.dpz.es">{{es}} [[Juan Antonio Frago Gracia]]: ''Toponimia navarroaragonesa del Ebro (VI): Fauna''. [[AFA]], nº XXXIX [http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/09/72/02frago.pdf], p 65.</ref> *''[[Aucel]]'': termin chenerico present en libros medievals como lo "''[[Breviarium ab Urbe condita]]''", lo "''[[Libro d'el Trasoro]]''", la "''[[Cronica de los Conquiridors]]''" y "''[[La Flor de las Ystorias d'Orient]]''", escrito como ''auzel'' u como ''auzell''. Deriva de lo latín ''AVICĔLLU'' seguindo las leis foneticas de l'occitán y presentando lo mesmo diftongo que l'aragonés ''[[auca]]'' < ''AVICA''. *''[[Struthio camelus|Estrucio]]''<ref name=LIBRODELTRASORO>{{an}} "''[[Libro d'el Trasoro]]''".</ref> / ''estruccio''<ref name=LIBRODEMARCOPOLO>{{an}} "''[[Libro de Marco Polo]]''".</ref>: deriva de l'occitán antigo ''estrutz'', que procede de lo latín ''STRŪTHIŌ'', ''STRŪTIŌNIS'' [[helenismos en latín|amprau de lo griego]] στρουθιο, ''strouthio''. Dende l'occitán pasó a atras luengas por estar present en los [[bestiario]]s medievals. A part de documentar este zoonimo en traduccions medievals aragonesas dende obras escritas orichinariament en francés, se documenta atras variants aragonesas de lo zoonimo en lo lexico comercial aragonés de lo [[sieglo XV]] como ''esturz'', ''esturch'' y ''esturç'' en [[Zaragoza]] y como ''esturç'' y ''esturço'' en [[Las Barracas de los Chaqueses]], referius a ''plumas d'', ''ventals d'', ''penatxos d'' y ''huevos d''.<ref name="Sesma"/> *''[[Phasianus colchicus|Faisán]]'':<ref name="Sesma"/> au cazada por la suya carne. *''[[Falco rusticolus|Grifalt]]'':<ref name=CHAIMEIIGRANADAYMARRUECOS>{{ca}} [[Àngels Masià]]: ''Jaume II: Aragó, Granada i Marroc. Aportació documental a l'estudi de les relacions de la Corona d'Aragó amb Granada i Marroc''. Editorial: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1989. p 163.</ref> corresponde a formas occitanas medievals como ''grifalc'', ''girfalc'', ''guirfalc'' y ''girfaut'', catalanas medievals como ''girfalc'' y ''grifaut'', todas con una continación en lo francés medieval ''girfauc'', ''gerfauc'' y l'actual ''gerfaut''. Se consideran [[chermanismos en occitán|d'orichen chermanico]] pero sin poder-se precisar si [[superstrato francico en occitán|francico]], [[tudesquismos en occitán|alemán antigo]] u [[escandinavismos en occitán|norrén]]. *''[[Luscinia megarhynchos|Rosinyol]]''<ref name=LIBRODELTRASORO/><ref name=LIBRODELOSEMPERADORS>{{an}} "''[[Libro de los Emperadors]]''".</ref><ref name=FERNANDOSCHISTABIN>{{es}} [[Fernando Blas Gabarda|BLAS GABARDA, Fernando]] y [[Fernando Romanos Hernando|ROMANOS HERNANDO, Fernando]], ''Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano''; [[Gara d'Edizions]]. Zaragoza, [[2008]]. <small>ISBN978-84-8094-061-0</small>, p 98, pp 393-394.</ref> / ''[[Luscinia megarhynchos|rosinol]]'':<ref name="BENBALL"/> se menciona en la poesía trobadoresca occitana. *''[[Psittacoidea|Papagai]]'':<ref name=LIBRODELTRASORO/><ref name=LIBRODEMARCOPOLO/><ref name=FLORDELASYSTORIASDORIENT>{{an}} "''[[La Flor de las Ystorias d'Orient]]''"</ref><ref name=LIBRODELASMARABELLAS>{{an}} "''[[Libro d'as Marabillas d'o Mundo]]''"</ref> present en los [[bestiario]]s medievals. ==== Comercio ==== Los termins relacionaus con lo comercio s'explican por lo [[pelegrinache]] y por haber contribuito los occitans a la [[Repoblación (demografía)|repoblación]] dimpués de la reconquiesta, con la creyación de [[burgo]]s medievals. En las ciudaz bi heba [[barrio]]s con descendients de repobladors occitans dedicaus a l'[[artesanía]]. *''Encamarar'': ye una palabra común en occitán y catalán medieval y deriva de lo latín ''CAMERA'' ("[[cambra]]"). Significa adulterar u falsificar una mercadería.<ref name=TERRADOTERUEL/> ===== Obchectos d'adorno ===== [[Imachen:Casa_Tarin_Zaragoza_6.jpg|250px|thumb|right|'''Garlandas''' entre los [[capitel]]s. En aragonés medieval '''''garlanda''''' podría estar un occitanismo.]] *''[[Cascabiello|Cascabel]]''. *''[[Cordel]]'': d'acuerdo con [[Germán Colón]] ye un occitanismo, d'acuerdo con atros autors ye un [[catalanismos en aragonés|catalanismo]] (''cordell''). *''[[Esquilla]]''. *''[[Garlanda]]'':<ref name=IGLESIABALBASTRO>{{es}} [[Pedro Sainz de Baranda]]: ''La Santa Iglesia de Barbastro en sus estados antiguo y moderno''. Volumen 48 de España sagrada. Editor: [[Real Academia de la Historia]], 1862. p 226.</ref><ref name=CRONICADELOSCONQUIRIDORS>{{an}} ''[[Cronica de los Conquiridors]]''</ref><ref name=VIDASSEMBLANTS>{{an}} ''[[Vidas semblants]]''.</ref><ref name=REFERENCED>''[[Grant Cronica d'Espanya]]''</ref> la palabra occitana ''garnalda'' / ''guirlanda'' ye [[Superstrato francico en occitán|d'orichen francico]] a partir de *''wēra'', *''weara'' u *''wiara'', que tamién dió en [[francés antigo]] ''garlande''. Dende lo [[occitán provenzal|provenzal]] plegó a lo italiano como ''ghirlanda'', dende a on que pasó a lo francés substituindo la forma orichinal ''garlande''. *''[[Boire]]'':<ref name=TERRADOTERUEL/> la forma apocopada ''boire'' podría provenir de l'occitán, pero en [[navarro-aragonés]] tamién se documenta ''borio'',<ref name=YNDURAINSANGUESA>{{es}} [[Francisco Ynduráin]]: ''Documentos de la iglesia de Santa María de Sangüesa (siglos XIV y XV). Estudio lingüístico''. ''[[Pirineos (revista)|Pirineos]]'' año IV - 1948 [http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/17/47/13yndurain.pdf], un atra publicación en [[Archivo de Filología Aragonesa]], nº 51 (1995), pp 359-386.</ref> mes pareixida a lo latín ''EBŎREU'' pero muit minoritaria. ==== Modo de vida refinau y cortesano ==== Lo modo de vida cortesano y refinau se troba sobre tot en palabras propias de los temas, contexto y tecnica formal de la poesía trobadoresca, pero tamién en atros campos. *''[[Estoch]]''<ref name=TERRADOTERUEL/> / ''[[estuch]]'': deriva de l'occitán ''estug'', derivau de ''estujar'', que proviene de lo latín *''STUDIARE''. *''[[Granat]]''. *''[[Palafré]]'':<ref name=VIDALMAYOR>{{an}} ''[[Vidal Mayor]]''</ref> de l'occitán antigo ''palafrei'', actual ''palafré''. Coromines considera que ha entrau [[catalanismos en aragonés|a traviés de lo catalán]]. ===== Vestimenta ===== [[Imachen:Carolus_-Private_Collection_-_bloemwerk.jpg|250px|thumb|'''Randa''' con dibuixos de [[flor]]s.]] *''[[Capirot]]''.<ref>{{an}}{{es}} [[Fernando López Rajadel]]: ''Cronicas de los Jueces de Teruel (1176-1532)''. [[Instituto de Estudios Turolenses]], 1994. p 154.</ref> *''[[Garnacha]]''. *''[[Pastel (tintura)|Pastel]]'': tintura azulenca que s'obtiene de la hierba crucifera ''[[Isatis tinctoria]]''. *''[[Randa]]''. ===== Temas y contexto de la poesía trobadoresca ===== *''[[Belleza|Bello]]'': deriva de lo latín ''BELLUS'', contracción de ''BENULUS'', diminutivo de ''BONUS''. L'occitanismo ''bel'' desplazó a la forma anterior iberorromanica ''fermoso'', y se manteneba sin ''o'' debant de substantivo (''amasarán bel pan & bueno''),<ref name=TERRADOTERUEL/> orichinando a la fin un [[adchectivos indefinius en aragonés|adchectivo indefiniu]]. *''[[Cueita]]''. *''[[Desastre]]''.<ref name=OCCITANISMOSENDICCIONARIOS>{{es}} [[María Ángeles García Aranda]]: ''El tratamiento de los occitanismos en los diccionarios del español''. [[Nueva Revista de Filología Hispánica]], 2013, nº LXI. pp 437-474.</ref><ref name=SANCHUANPENYA>{{an}} ''[[Cronica de Sant Chuan d'a Penya]]''.</ref> *''[[Desdén]]''. *''[[Laurus|Laurero]]'': deriva de ''laurier'', lo diftongo ''-au-'' sirve pa identificar l'orichen occitán. Tamién existe la palabra ''laurelero'', forma sufixada con ''[[sufixo -ero|-ero]]'' feita a partir de ''laurel''. *''[[Lisoncha]]''. *''[[Luscinia megarhynchos|Rosinyol]]''. *''[[Solaz]]''. *''[[Trufa]]''. *''[[Vercher]]''. ===== Tecnica formal de la poesía trobadoresca ===== *''[[Rima]]''. *''Trobar''. ===== Musica y danza ===== *''Bailar''. *''[[Flauta]]''. ==== Treballo y artesanía ==== *''[[Aicina]]''<ref name=VIDALMAYOR/> / ''acina''<ref name=DOCUMENTOSDELALTOARAGON>{{an}} ''[[Documentos de l'Alto Aragón]]''.</ref> / ''eina''<ref name=TERRADOTERUEL/> / ''aina'':<ref name="BENBALL"/> deriva de l'occitán ''aicina'', derivau de l'adchectivo ''aice'', que proviene de lo latín ''ADJĂCENS''. La mesma palabra se troba en catalán de lo sieglo XIII como ''acina'' u ''aina'', que ha persistiu como ''eina'' en catalán actual, en continuidat cheografica con lo [[aragonés benasqués|benasqués]] ''aina''. *''[[Menester]]'' / ''[[menister]]'': deriva de l'[[occitán antigo]] ''menestier''<ref name=CANOHISTORIA/> y ha orichinau la [[Perifrasis verbals d'obligatoriedat en aragonés|perifrasi verbal d'obligatoriedat]] ''estar menister'' + [[Infinitivo simple en aragonés|infinitivo]].<ref name=BARCOS/> *''[[Peraire]]'':<ref name=TERRADOTERUEL/> probablement amprau de l'occitán, deriva de lo latín ''PARATOREM'', y sería una de las palabras que contribuirían a la cheneralización de lo sufixo ''[[sufixo -aire|-aire]]''. ==== Atros ==== *''[[Banasto]]'', ''[[banasta]]'': seguntes [[Germán Colón]] ye un occitanismo.<ref name=TERRADOTERUEL/> La interpretación etimolochica lo fa remontar a un cruce de ''canasta'' con lo galo ''benna'', [[celtismos en francés|celtismo que conserva lo francés]] como ''banne''. *''Desempachar'': ye una formación con prefixo ''[[prefixo des-|des-]]'' debant de ''empachar''.<ref name=TERRADOTERUEL/> *''Empachar'': ye una galicismo transmeso por l'occitán que deriva de lo latín ''IMPEDICARE''.<ref name=TERRADOTERUEL/> *''[[Gargamela]]'':<ref name=BARCOS>{{es}} [[Miguel Ánchel Barcos|BARCOS, Miguel Ánchel]]: ''El Aragonés Ansotano: estudio lingüístico de Ansó y Fago''; [[Gara d'Edizions]]. Zaragoza, 2007, pp 106-107.<small>{{ISBN|978-84-8094-058-0}}</small> pp 141-143, p 214.</ref> lo mesmo occitanismo a plegau a rechistros populars en francés (''gargamelle''), y mesmo ha orichinau lo nombre d'un celebre personache de la obra de [[François Rabelais]]. *''[[Malvestat]]'':<ref name=TERRADOTERUEL/> amprau de l'occitán, a on que tamién existe la variant ''malvastat'', derivau de ''malvaz''. *''Sadolar-se''.<ref name=TERRADOTERUEL/> === Palabras gramaticals === L'[[adchectivos indefinius en aragonés|adchectivo indefiniu]] ''bel'', ''bella'' ye en lo suyo orichen un adchectivo calificativo d'orichen occitán que fue desplazando dimpués de la [[Edat Meya]] a las formas ''algún'', ''alguna'', ''alguns'', ''algunas'' y a ''cualque'', ''cualques''. L'[[adverbios d'afirmación en occitán|adverbio d'afirmación occitán]] ''oc'' se troba como ''o'' en [[aragonés chistabín]]: *'''''o''', con este [[nevazo]] tan gran ya nos vagará '''d''''asperar''.<ref name=FERNANDOSCHISTABIN/> *''¡'''o''' ya son drechas las puyadas''!.<ref name=FERNANDOSCHISTABIN/> [[Chabier Tomás Arias]] considera que l'[[adverbios de tiempo en aragonés|adverbio de tiempo]] ''alavez'' de l'[[aragonés oriental]] y [[aragonés centro-oriental]] ye un occitanismo.<ref name=VIELLOSOBRARBE>{{es}} [[Chabier Tomás Arias]]: ''[[El aragonés del Biello Sobrarbe]]''. [[Instituto de Estudios Altoaragoneses]] (1999).</ref> ==== Intercheccions ==== Una [[intercheccions en aragonés|interchección]] muito curiosa ye ''venasí!'', que fan servir los pastors pa chirar las ovellas. Ye usual en las [[dialectos de l'aragonés|parlas altoaragonesas]] actuals,<ref name=VIELLOSOBRARBE/> y proviene de l'[[occitán gascón]] ''venací!'', literalment la orden "vien aquí!". === Occitanismos locals === En las vals [[Pireneus|pirenencas]] [[Aragón|aragonesas]] bi ha occitanismos locals presos en cheneral de lo [[occitán gascón|gascón]]. Beluns d'ellos que se prenioron pa fer l'''aragonés unificato'' u prebatina d'estandard de l'aragonés entre los decenios de 1970 y 1980. Como se puet veyer ''[[pai]]'' y ''[[mai]]'' responden a la fonetica occitana, pero no a la [[fonetica aragonesa]], a on que habrían dau primero *''patre'' y *''matre'' y dimpués han dau ''padre'' y ''madre''. ==== Occitanismos en aragonés occidental y centro-occidental ==== *''[[Biera]]'' en [[aragonés tensino|tensín]] significa "[[cervesa]]". *''[[Pagamiento|Bosato]]'' en [[aragonés tensino|tensino]] ye un [[participio en aragonés|participio]] documentau con lo significau de "pagau" y se relaciona con la forma de decir ''bolsa'' en en buena part de lo gascón (''bossa'',<ref>{{fr}} [[Nicoline Winkler]], [[Tiana Shabafrouz]]: ''Dictionnaire onomasiologique de l'ancien gascon'' (DAG). Fascicule 14. Editor: Walter de Gruyter, 2011, p 1040.</ref> diferent de ''borsa'' en occitán cheneral). *''[[Broya]]'' en [[Aragonés cheso|cheso]]. *''[[Cauquerre]]'' en [[aragonés ansotano|ansotano]]. *''[[Pteridophyta|Jeus]]'' en tensino significa "[[Pteridophyta|felz]]" y amuestra la [[fonetica de l'occitán|lei fonetica gascona]] d'aspiración de la F- inicial latina y lo seseyo. ==== Occitanismos en aragonés oriental y centro-oriental ==== *''[[acenoria|Carota]]'' en [[aragonés chistabín|chistabín]], ''[[acenoria|Carrota]]'' en [[aragonés bergotés|bergotés]] u ''[[acenoria|Garrota]]'' en [[aragonés bergotés|bergotés]] y [[aragonés belsetán|belsetán]], de no estar un arcaísmo anterior a la cheneralización de l'arabismo "[[acenoria]]" u "[[zafanoria]]". *''[[Limanda]]'' en [[aragonés belsetán|belsetán]]. *''[[Pai]]'' y ''[[mai]]'' en [[aragonés chistabín|chistabín]] y [[aragonés benasqués|benasqués]]. *''[[Rebel]]'' en [[aragonés chistabín|chistabín]]. == Sufixos occitans y sufixos de los occitanismos == Son sufixos presents en los occitanismos ''[[sufixo -ache|-ache]]'', ''[[sufixo -aire|-aire]]'' y ''[[sufixo -el|-el]]''. Lo [[sufixo -ache]] provién de lo [[latín]] -''ATICU'', se diz que en [[Idioma aragonés|aragonés]] habría evolucionau ta ''-azgo, -atgo'', pero talment reflecte puntos de vista castellanista. O sufixo -ache puet estar perfectament autoctono en aragonés. Palabras en aragonés cheneral con este sufixo son ''orache'', ''mesache'', ''perche'', que se troban tamién en lo [[castellano d'Aragón]] como repui de l'aragonés que se i charraba. Tamién ye lo caso de las palabras medievals ''[[peache]]'', ''[[pontache]]'' y ''[[canonche]]'' (encara lo documenta [[Arnal Cavero]] en un refrán de lo [[Semontano]]). Lo [[sufixo -aire]] provién de lo [[latín]] -''ATORE'', siguindo la lei [[fonetica]] occitana de trasformar -TR- ta -ir-, (''FRATER'' > ''fraire''). Este sufixo equivale a lo sufixo ''-ador'' en [[Idioma aragonés|aragonés]] actual. En [[Idioma catalán|catalán]] y [[Idioma aragonés|aragonés]] lo sufixo ''-aire'' s'aplicó a oficios artesanals que no daban guaires ganancias u posibilidaz d'ascenso social, ''[[pelaire]]'', ''[[chesaire]]'', u a qui se dedica a bellas actividaz que no plegan a estar un oficio ''cazataire'', ''pescataire'', ''charraire'', y en o caso [[luenga valenciana|valenciano]] ''colombaire''. Como en l'anterior sufixo, tamién se troba en lo [[Castellano en Aragón|castellano d'Aragón]], en palabras como ''charraire'', ''yesaire'', ''[[pelaire]]''. [[Alwin Kuhn]] considera que as palabras acabadas en ''-el'' en aragonés y que se remontan a lo sufixo latín ''-ELLU'' son catalanismos u de l'occitán a l'este d'o biarnés<ref>{{es}} [[Alwin Kuhn|KUHN, Alwin]], ''[[Der hocharagonesische Dialekt|El Dialecto Altoaragonés]]'' (traducción de l'orichinal de 1935); Xordica Editorial. Zaragoza, [[2008]]. {{ISBN|978-84-96457-41-6}}</ref> porque en gascón cheneral o sufixo diminutivo derivau de ''-ELLU'' ye ''-eth'' u ''-eĉ''. D'entre as palabras que menciona ''paharel'' puet estar un [[catalanismos en aragonés|catalanismo]], pero as atras podrían estar occitanismos. Estas palabras son: *''[[Cascabillo (fruito)|Cascabel]]'' (como se diz a lo fruito de la [[cascabellera]] en [[aragonés d'a Tierra de Biescas|Biescas]]). *''[[Correcel]]'' ("cuiro de bovín" en [[aragonés ansotano|ansotano]]). *''[[Chapistel]]''. *''[[Chorrustel]]'' ("[[chordón]]"), *''[[Chapeu]]'' (en [[aragonés cheso|cheso]]), ''[[chapelí]]'' y ''[[chapelero]]'' (en [[aragonés panticuto|panticuto]]). === Oríchens de los occitanismos === ==== Galicismos transmesos por l'occitán ==== *''[[Cherga]]''. *''[[Choya]]''. *''Empachar''. == Referencias == {{listaref}} == Bibliografía == *{{es}} [[Bernard Pottier]]: ''Los elementos gascones y languedocianos en el aragonés medieval'' (traducción de Pilar García Mouton), pp.&nbsp;235–244. [[Archivo de Filología Aragonesa]], 46-47 (1991)[http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/15/72/11pottier.pdf]. *{{es}} [[Javier Terrado Pablo]]: ''[[La lengua de Teruel a fines de la Edat Media]]''. Instituto de Estudios Turolenses, 1991. *{{es}} [[Chabier Tomás Arias]]: ''[[Elementos de lingüística contrastiva en aragonés: estudio de algunas afinidades con gascón, catalán y otros romances]]''. Editorial: Universidat de Barcelona, 2016. *{{es}} [[Francho Nagore Laín]]: ''Los occitanismos en aragonés'', [[Alazet: Revista de Filología]], Nº 6, 1994 , pp.&nbsp;119–174. *{{es}} [[Fernández González, J.R.]]: ''Gramática histórica provenzal''. [[Universidat d'Oviedo]], 1985. *{{fr}} [[Alberto Vàrvaro]]: ''Quatorzième Congrès international de linguistique et de philologie romanes''. John Benjamins Publishing, 1976. *{{es}} [[Chabier Tomás Arias]]: ''[[El aragonés del Biello Sobrarbe]]''. Instituto de Estudios Altoaragoneses, 1999. {{ISBN|84-8127-095-4}}. *{{es}} [[Fernando Blas Gabarda|BLAS GABARDA, Fernando]] y [[Fernando Romanos Hernando|ROMANOS HERNANDO, Fernando]], ''[[Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano]]''; Gara d'Edizions. Zaragoza, [[2008]]. <small>ISBN978-84-8094-061-0</small> {{Occitanismos}} {{Gramatica aragonesa}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Lexicolochía de l'aragonés]] pex41zp2toy2ypp6fn85iw9mnclqfdw Federico Martín Bahamontes 0 71491 2480224 2170547 2026-10-01T08:04:16Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2480224 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de ciclista | nombreCiclista = Federico Martín Bahamontes | imachen = [[Imachen:Federico Bahamontes.jpg|225px|O ciclista espanyol Federico Martín Bahamontes, en una imachen de 1998]]<br />O ciclista espanyol Federico Martín Bahamontes, en una imachen de [[1998]]. | nombre = Federico Martín Bahamontes | embotada = Aliga de Toledo | calendatanaiximiento = [[9 de chulio]] de [[1928]] | puestonaiximiento = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Santo Domingo-Caudilla]] ([[Provincia de Toledo|Toledo]], [[Espanya]]) | calendatamuerte = [[8 d'agosto]] de [[2023]] | puestomuerte = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Valladolit]] ([[Castiella y Leyón]], [[Espanya]]) | peso = | altaria = | equipoactual = Retirato | disciplina = Carretera | papel = [[Ciclista]] | tipo = [[Escalador (ciclismo)|Escalador]] | anyosprof = [[1954]]-[[1965]] | equiposprof = | gransvictorias = '''1 Victoria en grans vueltas''':<br />[[Imachen:Jersey yellow.svg|22px]] [[Tour de Francia]] ([[1959]])<br />'''8 Victorias en atras clasificacions en grans vueltas''':<br />[[Imachen:Jersey polkadot.svg|22px]] Montanya en o [[Tour de Francia]] ([[1954]], [[1958]], [[1959]], [[1962]], [[1963]], [[1964]])<br />[[Imachen:Jersey orange.svg|22px]] Montanya en a [[Vuelta a Espanya]] ([[1957]], [[1958]])<br />'''11 Victorias d'etapa en grans vueltas''':<br />[[Tour de Francia]]: 7<br />[[Giro d'Italia]]: 1<br />[[Vuelta a Espanya]]: 3<br />'''1 Campionatos''':<br />[[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Campionato d'Espanya de Ciclismo|Campión d'Espanya]] ([[1958]]) }} '''Federico Martín Bahamontes''' (dito '''l'Aliga de Toledo'''), naixiu de [[Santo Domingo-Caudilla]] ([[Provincia de Toledo|Toledo]]) lo [[9 de chulio]] de [[1928]] y muerto en [[Valladolit]] ([[Castiella y Leyón]]) l'[[8 d'agosto]] de [[2023]],<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20230808191106/https://efe.com/castilla-y-leon/2023-08-08/fallece-en-hospital-valladolid-historico-ciclista-federico-martin-bahamontes/ ''Fallece en un hospital de Valladolid el histórico ciclista Federico Martín Bahamontes''], en [[EFE]], 8 d'agosto de 2023.</ref> ye un [[ciclista]] [[Espanya|espanyol]], profesional dende [[1954]] dica [[1965]]. Encara que yera [[Escalador (ciclismo)|escalador]], tenió destacatos exitos mientres a suya carrera esportiva: ganador d'o [[Tour de Francia]] ([[1959]]), d'a montanya en o Tour ([[1954]], [[1958]], [[1959]], [[1962]], [[1963]], [[1964]]) y en a [[Vuelta a Espanya]] ([[1957]], [[1958]]) y con victorias d'etapa en o Tour, 3 en a Vuelta a Espanya y 1 en o [[Giro d'Italia]], a mas d'estar [[Campionato d'Espanya de Ciclismo|Campión d'Espanya]] ([[1958]]). En ixas envueltas, os ciclistas espanyols no gosaban partecipar en as grans clasicas d'o ciclismo, asinas que no en ganó garra, pero ganó cuantas Vueltas rechionals espanyolas (como a [[Vuelta a Asturias]] en [[1959]]). == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071018004721/http://memoire-du-cyclisme.net/palmares/bahamontes_federico.php Palmarés de Federico Bahamontes]. <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[Imachen:Flag of Luxembourg.svg|20px|border]] [[Charly Gaul]] | títol = [[Imachen:Jersey yellow.svg|22px]] [[Tour de Francia]] | periodo = [[1959]] | succesor = [[Imachen:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Gastone Nencini]] }} {{succession box | predecesor = [[Antonio Ferraz]] | títol = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Campionato d'Espanya de Ciclismo|Campión d'Espanya]] | periodo = [[1958]] | succesor = [[Antonio Suárez]] }} {{succession box | predecesor = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Jesús Loroño]] | títol = [[Imachen:Jersey polkadot.svg|22px]] Montanya en o [[Tour de Francia]] | periodo = [[1954]] | succesor = [[Imachen:Flag of Luxembourg.svg|20px|border]] [[Charly Gaul]] }} {{succession box | predecesor = [[Imachen:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Gastone Nencini]] | títol = [[Imachen:Jersey polkadot.svg|22px]] Montanya en o [[Tour de Francia]] | periodo = [[1958]]-[[1959]] | succesor = [[Imachen:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Imerio Massignan]] }} {{succession box | predecesor = [[Imachen:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Imerio Massignan]] | títol = [[Imachen:Jersey polkadot.svg|22px]] Montanya en o [[Tour de Francia]] | periodo = [[1964]]-[[1964]] | succesor = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Julio Jiménez]] }} {{succession box | predecesor = [[Imachen:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Nino Defilippis]] | títol = [[Imachen:Jersey orange.svg|22px]] Montanya en a [[Vuelta a Espanya]] | periodo = [[1957]]-[[1958]] | succesor = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Antonio Suárez]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Martin Bahamontes, Federico}} [[Categoría:Campions d'Espanya de Ciclismo]] [[Categoría:Ciclistas de Castiella-La Mancha]] [[Categoría:Ganadors d'o Tour de Francia]] [[Categoría:Muertos en Valladolit]] [[Categoría:Naixius d'a provincia de Toledo]] [[Categoría:1928 (naixencias)]] [[Categoría:2022 (muertes)]] 8g2csn1p9s19r8c8xv4g0whg2dhsiv1 Gillian Anderson 0 73309 2480091 2272512 2026-09-30T19:50:01Z RenatoGar 80073 2480091 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'actor |nombre = Gillian Anderson |imachen = Gillian-Anderson-Buskaid-London-2004.jpg |grandaria imachen = 225px |piet de foto = L'actriz estausunidense Gillian Anderson, en una imachen de [[2004]]. |nombre real = Gillian Leigh Anderson |calendata naiximiento = [[9 d'agosto]] de [[1968]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Chicago]] ([[Illinois]], [[Estaus Unius]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |conchuche = [[Clyde Klotz]] ([[1994]]-[[1997]])<br />[[Julian Ozanne]] ([[2004]]-[[2007]])<br />Mark Griffiths (parella, [[2006]]- ) |fillos = |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = [http://gilliananderson.ws/ www.GillianAnderson.ws] |anotacions = }} '''Gillian Leigh Anderson''', naixita de [[Chicago]] ([[Illinois]]) o [[9 d'agosto]] de [[1968]], ye una [[actriz]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activa en o [[cine estausunidense]] dende meyatos d'os [[anyos 1980]] y muit conoixita internacionalment por a suya interpretación de l'''achent especial Dana Scully'' en a [[serie de televisión]] ''[[The X-Files]]''. Encara que a mayor parte d'a suya carrera ye vinculada a ixa serie, cal destacar tamién a suya participación en as [[cinta]]s ''[[The Mighty]]'' ([[1998]], [[Peter Chelsom]]), ''[[Playing by Heart]]'' ([[1998]], [[Willard Carroll]]), u ''[[The Last King of Scotland (cinta)|The Last King of Scotland]]'' ([[2006]], [[Kevin Macdonald]]). == Vinclos externos == {{commonsart|Gillian Anderson}} * [http://gilliananderson.ws/ Pachina web oficial de Gillian Anderson]. * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000096 Gillian Anderson] en [[Internet Movie Database|IMDb]]. * {{en}} [http://www.ibdb.com/person.asp?ID=113318 Gillian Anderson] en [[Internet Broadway Database]]. * {{en}} [http://www.allmovie.com/artist/236974 Humphrey Bogart] en [[Allmovie]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Anderson, Gillian}} [[Categoría:Actrices d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Chicago]] [[Categoría:1968 (naixencias)]] 5uwhfaw9cs9bavl5dmobjlntxcvb6h1 Colectivos de Chovens Comunistas 0 73992 2480132 2337153 2026-09-30T21:02:23Z RenatoGar 80073 2480132 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de partiu politico |nombre = Colectivos de Chóvens Comunistas (CJC) |color = #FF0000 |logo = [[Imachen:Logo CJC.png‎|180px]] |líder = Javier Martin |establiu = [[13 de chinero]] de [[1985]] |ideolochía = [[leninismo|Marxismo-leninismo]], [[socialismo]], [[comunismo]] |partiu = [[PCTE]] |internacional = [[Federación Mundial d'a Choventut Democratica]] |colors = [[Royo]] |estau = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Espanya]] |web = [http://www.cjc.es/ Pachina d´o Comité Central] }} Os '''Colectivos de Chóvens Comunistas''' ('''CJC''') (en [[idioma castellano|castellano]], ''Colectivos de Jóvenes Comunistas'') son una organización chovenil [[leninismo|marxista-leninista]] [[Espanya|espanyola]], vinculada a o ''[[Partido Comunista de los Pueblos de España]]`` (PCPE). O suyo organo d'exprisión ye ''Tinta Roja'', que s'edita dende 2007. Os CJC fuoron establidos o [[13 de chinero]] de [[1985]] a iniciativa d'o recient establiu ''Partido Comunista de los Pueblos de España'' (PCPE) como a suya organización chovenil. En [[1991]] un sector se integró en a [[Unión de Choventuz Comunistas d'Espanya]] (UJCE), referent chovenil d'o [[PCE]]. Os congresos se celebran cada cuatro anyos por mandato estatutario, por o que o VII Congreso se celebró en 2009, habendo-se esleyiu como calendata ta a suya realización o mes d'aviento. En iste congreso s'esliyió tamién un nuevo secretario cheneral, [[Juan Nogueira]], asturiano de 23 anyos. O proximo congreso se celebrará en o anyo 2013. En l'actualidat, os CJC tienen presencia en a mayoría d'os territorios d'Espanya. Internacionalment, participan en a [[Federación Mundial d'a Choventú Democratica]]. En chulio de [[2005]] se celebró lo VI Congreso, dende o cual s'ha experimentau un esclatero creiximiento d'a organización con a creyación de diferents colectivos en [[La Rioja]], [[Aragón]], [[País Basco]], [[Castiella]], [[Andalucía]], [[Catalunya]] y [[Cantabria]]. Os CJC celebran anyalment una Escuela Central de Formación. Tamién se celebran escuelas formativas territorials. A última Escuela Central de Formación se celebró en o mes de chulio de 2011 en ciudat de [[Barcelona]]. O verano de 2007, os CJC creyoron a I Brigada a [[Cuba]] Antonio Gades. En 2010 se celebró a segunda Brigada. == Secretarios chenerals == {| class="wikitable" border="1" align="center" ! <center>'''Periodo'''</center> ! <center>'''[[Secretario cheneral]]'''</center> |- | align="center" | 1985-1990 | align="left" | [[Josep Miquel Céspedes]] |- | align="center" | 1997-2005 | align="left" | Diana Bazo |- | align="center" | 2005-2009 | align="left" | Emma Esplá |- | align="center" | 2009-hoy | align="left" | Juan Nogueira |- |} == Veyer tamién == * [[JCPC]] (CJC-Joves Comunistes del Poble Català). * [[Partido Comunista de los Pueblos de Espanña]] (PCPE). == Vinclos externos == * {{es}} [http://www.cjc.es Pachina oficial d'o Comité Central d'os CJC] * {{es}} [http://aragon.cjc.es Pachina oficial d'os CJC n'Aragón] * {{es}} [http://www.cjc.es/?page_id=6822 XXII Escuela Central de Formación "Trifón Medrano"] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20070926234754/http://www.nodo50.org/cjc/wp-content/uploads/2007/03/libro_vi_congreso.pdf Libro d'o VI Congreso] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Comunismo]] 6r9oq06qj0wwwev8tvbfo0z89pm371z Thymus vulgaris 0 74671 2480151 2446630 2026-09-30T21:11:06Z RenatoGar 80073 2480151 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Thymus vulgaris'' |nombre_pop1 = tremoncillo / estremoncillo, estremuncillo |nombre_pop2 = farigola / fariguala |nombre_pop3 = farigolera |nombre_pop4 = morquera |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Planta_de_tomillo.jpg|250px]] |descripcion = ''Thymus vulgaris'' |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Plantae |subreino = |division = Magnoliophyta |filo = |clase = Magnoliopsida |subclase = Asteridae |orden = Lamiales |suborden = |familia = Lamiaceae |subfamilia = Nepetoideae |tribu = Mentheae |chenero = Thymus |subchenero = |especie = |subespecie = |nombre_binominal = Thymus vulgaris |descriptor = Linnaeus |calendata_desc = 1758 |ran_descripcion = |especie_tipo = |descriptor_tipo = |calendata_desc_tipo = |sublivel = |lista_sublivel = |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} O '''tremoncillo'''{{DACC}}<ref name="VIDALLER">{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas|VIDALLER TRICAS, Rafel]]: ''Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals''; [[Edicions Val d'Onsera]]. Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|978-84-8986-235-7}}.</ref> u '''estremoncillo'''{{DACC}}<ref name="VIDALLER"/><ref group="nota">Con a variant '''estremuncillo'''.</ref> ({{nombreCientifico|Thymus vulgaris}} <small>([[Linnaeus|L.]], [[1758]])</small>) ye una [[planta]] [[hierba|herbacia]] perén d'a [[familia (biolochía)|familia]] ''[[Lamiaceae]]'' nativa d'[[Europa]] meridional y mediterrania, muit abundant en [[solán|solans]] de terreno [[calsina|calsinoso]]. Apareix como una mateta chica, que no gosa superar os 40 [[centimetro|cm]] d'altaria, anque muit ramificada dende a base, y ye muit aromatica. Tamién ye conoixida como '''farigola'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''fariguala'''.</ref>, '''farigolera'''{{DACC}} u '''morquera'''{{DACC}}. As fuellas son menudas, coriacias, que brostan de trallos que a sobén se tornan lenyosos. A [[flor]]ada la fan copiosa y muit aromatica. Habitan en terrenos de moderada sequedat, con dificultaz ta sobrevivir cuan a humedat ye masiau elevada. Se cultiva tamién como planta ornamental y aromatica, y se'n conoix aplicacions antisepticas contra [[bacteria]]s y [[fongo]]s, per efectos d'una substancia aromatica, o timol, que contienen os suyos teixidos. == Fitonimia == En [[Aragón]], ista y atras especies d'o chenero ''Thymus'' reciben o nombre chenerico de "tremoncillo" u "estremoncillo" (con diferents variants con modificacions en as vocals) en a mayoría d'o territorio). A terminación diminutiva en ''-illo'' podría estar una castellanización de ''-iello''. As dos formas d'o [[fitonimia aragonesa|fitonimo]] han evolucionau pobablement partindo d'o [[helenismo (lingüistica)|helenismo]] amprau por o [[Idioma latín|latín]] ''thymus'' anque incorporando-ie una desinencia deminutiva "-ello/-illo" a la forma como ye frecuent en as [[luenga romance|luengas romances]] hispanicas. En bels puntos d'Aragón se'n ha conservau formas que evocan una hipotetica forma intermeya, talment mas extensa en o romance medieval, que hese puesto estar "termón" u "tremón", y que explicaría ixas formas actuals con -r- interior, anque tot ye especulación. Alavez, a desinencia "-illo" s'habría ganau ''a posteriori''. En ambito academico bi ha dos hipotesis etimolochicas documentadas: a) [[Félix Monge]] proposó una etimolochía a partir de *''thymonicellu'',<ref name=REVISTADIALECTOLOCHIA>{{es}} [[Félix Monge]]: ''El habla de la Puebla de Híjar''. Publicau en ''[[Revista de dialectología y tradiciones populares]]'', nº 7. [[La Sección]], 1951. p 229.</ref> con diminutivo ''[[sufixo -iello|-ELLU]]'' seguindo a ''thymus''. b) [[Joan Coromines i Vigneaux]] observó a existencia d'una forma paralela ''(es)tremoncell'' en [[catalán ribagorzano]] y interpretó as formas aragonesa y catalano-ribagorzana como formas con diminutivos ''[[sufixo -iello|-iello]]'' y ''-ell'' anyadius a la palabra [[catalán occidental|catalana occidental]] ''timó'', tamién derivada de ''thymus'' pero con sufixo [[sufixo -ón|-ó]].<ref name=DICCIONARIOCRITICO>{{es}} [[Joan Coromines]]: ''Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico'', Volumen 5. [[Editoral Gredos]], 1991. p 544.</ref> En catalán ''timó'' y ''farigola'' son cheosinonimos, estando la segunda forma tipica d'o [[catalán oriental]]; a palabra ''timó'' formó o toponimo ''[[Timoneda]]'', dimpués s'ha convertiu en un apelliu común en [[Val d'el Tormo]] y [[País Valenciano|Valencia]]. S'ha puesto documentar a forma "tremoncillo" en: En [[Ribagorza]], se documenta en [[La Puebla de Castro]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Torres (Ribagorza)|Torres de l'''Obispo'']] <ref name="VIDALLER"/> en a baixa [[río Esera|val de l'Esera]], y en [[Capella]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Roda d'Isabana]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[río Isabana|val de l'Isabana]]. Que ixo ye per puestos de tota la comarca en os que se i parla l'[[Idioma aragonés|aragonés]], anque en a zona de dominio lingüistico [[Idioma catalán|catalán]] pareix que l'estudio ye mas complexo. Se deforma en "tremonsillo", con [[seseyo]], a clasica substitución d'a -c- (/θ/) con -s- (/s/) en os lugars de l'Alta Ribagorza en os que per cuentas de parlar-ie [[aragonés ribagorzano|ribagorzano cheneral]] i charran [[aragonés benasqués|benasqués]], con o norte en [[Benás]]<ref name="VIDALLER"/> y l'extremo sud en [[Bisagorri]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Chía]].<ref name="VIDALLER"/> En Sobrarbe, la trobamos en [[Plan]] y en [[Chistén]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[aragonés chistabín|val de Chistau]], en [[Bielsa]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[aragonés belsetán|val de Bielsa]], en [[Tella]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[aragonés d'a valle de Tella|val de Tella]], en [[A Buerda]] y [[A Espunya]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[val d'a Cinca|val de l'Aínsa]], en [[Guaso]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Mondot]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[Boltanya|val de Boltanya]], en [[Vió]],<ref name="VIDALLER"/> [[Nerín]]<ref name="VIDALLER"/><ref name="QUINTANANerin">{{es}} [[Artur Quintana i Font|QUINTANA i FONT, Artur]], ''El Aragonés nuclear de Nerín y Sercué (Valle de Vio)''; Gara d'Edizions. Zaragoza, [[2007]]. {{ISBN|978-84-8094-060-3}}</ref> y [[Sercué]]<ref name="VIDALLER"/><ref name="QUINTANANerin"/> en a [[Aragonés d'a valle de Vio|val de Vió]], y en [[Torla]]<ref name="VIDALLER"/> en [[aragonés bergotés|val de Broto]], per el que puede bien decir-se que ye una parola cheneral en tota la comarca. En altras comarcas, se puede citar en [[Lanuza]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[val de Tena]] ([[Alto Galligo]]), en o [[Semontano de Balbastro]] en [[Salas Altas]],<ref name="VIDALLER"/> en [[Radiquero]],<ref name="VIDALLER"/><ref name="MALDONARRadiquero">{{es}} ''[https://web.archive.org/web/20210515132053/https://www.radiquero.com/vocabulario/index.html Vocabulario de animales y plantas del Somontano de Barbastro]'' en ''[http://www.radiquero.com/ www.Radiquero.com]''; Consultato lo [[5 de setiembre]] de [[2010]].</ref> en [[Biarche]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Balbastro]],<ref name="VIDALLER"/> y en [[Castillazuelo]].<ref name="VIDALLER"/> En a [[Plana de Uesca]] s'ha documentau en [[A Perdiguera]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Panzano]]<ref name="VIDALLER"/> y en os [[Monegros]] en [[Tardienta]].<ref name="VIDALLER"/> Fa parte tamién d'o vocabulario en uso de [[Fonz]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[Cinca Meya]], y en [[Ontinyena]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[Cinca Baixa]], que ye chusto en a muga con o dominio lingüistico d'o catalán en l'Aragón oriental. Á demás, a desparte de toz istes casos, se conoix tamién a forma [[metatesi en aragonés|metatetica]] "termoncillo"<ref name="VIDALLER"/> en [[Echo]], en a [[Chacetania]], y una forma atipica: '''tremontillo'''<ref name="ANDOLZ">{{an}}{{es}} [[Rafael Andolz Canela|ANDOLZ CANELA, Rafael]], ''Diccionario Aragonés, Aragonés-Castellano Castellano-Aragonés'' (5ª Ed.); Mira Editores. Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|84-8465-160-6}}</ref> en [[Agüero]], en a Plana de Uesca. A forma "estremoncillo", menos frecuent, se documenta en [[Arguis]]<ref name="VIDALLER"/> y en [[Linars de Marcuello]]<ref name="VIDALLER"/> en a Plana de Uesca, en [[Boltanya]]<ref name="ANDOLZ"/> y [[Puértolas]]<ref name="ANDOLZ"/> en Sobrarbe, en [[Peralta de la Sal]]<ref name="ANDOLZ"/> en [[Litera]], y en [[Borrés]]<ref name="VIDALLER"/> en l'Alto Galligo, con una distribución cheografica que, sin estar localizada, resulta tan ampla como l'altra (pareix que fa dir que siga cheneral tamién per lugars de tot lo dominio lingüistico de l'aragonés). D'ista variant, se documenta tamién una forma con divagación vocalica en a silaba tonica, como "estremuncillo", que s'ha recullido diatopicament en [[Pandicosa]] en l'Alto Galligo y en [[Plan]] en Sobrarbe,<ref name="VIDALLER"/> sin que se pueda afirmar que existe garra connexión d'entre ixes dos lugars ta que les siga común, si que per estar un [[fenomeno fonetico|fenomeno]] común en luenga aragonesa que baile a pronunciación d'as vocals. Cal notar tamién que a forma "estremoncillo" tiene un formas paralelas en [[catalán ribagorzano]] explicables a partir d'o [[catalán occidental]] ''timó'', cheosinonimo d'o catalán oriental ''farigola'': "estremunsell"<ref name="VILLAR">{{es}} VILLAR PÉREZ, Luis. ''Plantas medicinales del Pirineo Aragonés y demás tierras oscenses''. [[Diputación Provincial de Huesca]]. Zaragoza, [[1987]].{{ISBN|978-84-5055-256-0}}</ref> en o [[catalán ribagorzano]] que se parla en a [[val de Barrabés]]. Una forma menos frecuent, pero que tamién se conoix per diferents puestos d'Aragón, ye la que dimana d'o etime [[idioma latín|latín]] ''thymus'', anque sin pasar per as deformacions posteriors que han sufiertas as formas mas comuns aragonesas "tremoncillo" y "estremoncillo". Se presentan diferents formas d'ixa parola en Aragón: '''tomizo'''<ref name="VILLAR"/>, '''tomilo'''<ref name="VILLAR"/> y '''tomecillo'''<ref name="VILLAR"/> que son puntuals, anque isto fa pensar que a forma "tomillo", per cuentas d'estar un [[Castellanismo (lingüistica)|castellanismo lexico]] introduciu en l'aragonés moderno, haiga puesto estar una forma romance común con o castellano y patrimonial d'Aragón tamién. Anque, en cualsiquier caso, ista forma tampoco no substituye ni se superposa en a suya aria de distribución con as formas "tremoncillo" y "estremoncillo" (u, lo menos, dica fa relativament pocas anyadas), per el que, s'entiende, se tractaría de formas cheograficament diatopicas; ixo ye, naturals y propias d'Aragón las dos, pero de puestos diferents. Talment "tremoncillo"/"extremoncillo" mas en norte y en nord-este (sobre tot, en el que ye la moderna a [[provincia de Uesca]]) y "tomillo"/"tomilo"/"tomizo" en sud y en a resta d'o territorio. En iste sentido, en refirmando ixa ideya, se troba la forma '''tomarro''',<ref name="VIDALLER"/> clarament emparentada con as ditas derivaderas de ''thymus'', en [[Pancrudo]], en a [[Comunidat de Teruel]]. ===Farigola=== En zagueras ya, cal decir que tamién se reconoix en bels puntos (encara a dintro d'o dominio lingüistico aragonés) o [[catalanismos en aragonés|catalanismo lexico]] u [[occitanismos en aragonés|occitanismo]] "farigola", y bella forma adaptada en as leis foneticas de l'aragonés, como '''farigüela''', anque son (isto el cal decir) formas muit puntuals. "Farigola" s'ha documentau en [[Torres (Ribagorza)|Torres de l'''Obispo'']],<ref name="VIDALLER"/> lugar que en chunto con [[Chuseu]] y belaltro nuclio mas forma un enclau particularment complexo lingüisticament parlando, en metat de Ribagorza, con una parla que s'encaballeta muito d'entre l'[[aragonés ribagorzano]] y o [[catalán ribagorzano]], sin que os autors conoixedors d'o tema s'agosen a adscribir [[Parlas ribagorzanas|''l'hablla torrense'']] ni a l'uno ni a l'altro idioma. Se'n ha dau treslau tamién en [[Casp]],<ref name="ANDOLZ"/> en o [[Baixo Aragón]] historico, y tamién, atamas d'a distancia, como en o caso de Torres troba explicación en a proximidat cheografica con a Francha catalanofona que tiene la ciudat baixoaragonesa. A forma morfolochicament adaptada a l'aragonés "farigüela" no s'ha puesto documentar si que en [[Fonz]],<ref name="VIDALLER"/> y per os textos que recopiló [[Jean-Joseph Saroïhandy|Saroïhandy]], pareix que o [[aragonés foncense|foncense]] tamién teneba (lo menos, historicament) un grau de transicionalidat con o catalán talment mayor que no lo [[aragonés baixorribagorzano|baixorribagorzano]],<ref name="SAROIHANDY">{{es}} [[Jean-Joseph Saroïhandy|SAROÏHANDY, Jean-Joseph]], ''Misión lingüística en el Alto Aragón'' (compilación de materials ineditos dende 1906); Xordica Editorial. Zaragoza, [[2005]]. {{ISBN|84-96457-06-0}}</ref> per el que tampoco no se puede prener como representativo de l'aragonés. Explicación mas deficil tienen as formas que se rechistran tan a dintro d'o dominio lingüistico d'a luenga aragonesa como en as vals de Sobrarbe central, y d'ellas no se'n puede decir si que forman parte d'un corpus exiguo anque bien vivo de parolas catalanas (u millor dito, comuns con o catalán, perque ye poco probable que o catalán se i haiga parlau nunca<ref>Sobre iste punto, existen cualques estudios feitos -millor especulativos que no seguros- sobre a posible presencia de comunidaz catalanofablants en a comarca de [[Sobrarbe]] en diferents momentos d'a historia; sobre tot, vinculada con as expleitacions [[mena|meneras]] en [[val de Bielsa|Bielsa]] y [[Chistau]] -en as que i habrían estau empleaus meners venidos de Catalunya- y con a presencia de cualques apellidos [[catalans]] u [[occitans]] en o [[sieglo XVI]] (''Puigcercós'' -aragonesizau a partir d'o s. XVII como "Puycercos"- "Mur" -encara frecuent en l'actualidat-, ''Barrat'' -podrían estar os actuals "Barrau" de [[Bestué]]-, etc.), y como norma cheneral pareix que concluyen que anque i podioron haber bella familias que se i instalasen, y mesmo exlicarían a presencia d'ixes catalanismos puntuals en l'aragonés actual d'a comarca, a luenga catalana nunca no i habría gosau estar luenga significativa y a mayoría d'a población i habría guardau lo romance aragonés.</ref>) que han gosau trobar de forma cuasi paradoxica un recuesto en ista comarca sin tener garra mas vinclo ni continuidat en a suya distribución cheografica que las comunique con os territorios en os que se parla catalán. En chunto con "[[polvo|pols]]", "[[conillo|conil]]", "[[garra|cama]]" y bellaltras pocas, i trobamos "farigolera" en [[Fanlo]]<ref name="VIDALLER"/> ([[val de Vió]]) y '''farigoleta''' en [[Buerba]],<ref name="VIDALLER"/> en do cal suposar que tamién convivan con "tremoncillo" y "estremoncillo", tan comuns en a comarca como en a resta d'a provincia de Uesca. ==Imáchens== <gallery> Imachen:Thymus vulgaris 'Common thyme' (Lamiaceae) flower.JPG|Flors Imachen:Thymus vulgaris Habitus 2010 5 09 DehesaBoyaldePuertollano.jpg|Tremoncillo en una [[defesa]] Imachen:Thymus vulgaris5.JPG|Tremoncillo Imachen:Thymus vulgaris seed-timjami siemen.jpg|[[Simient]]s </gallery> ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} ==vinclos externos== {{Wikispecies_line}} {{Commonscat|Thymus vulgaris|o tremoncillo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Plantas aromaticas]] [[Categoría:Flora d'Aragón]] [[Categoría:Thymus|vulgaris]] [[Categoría:Taxons nombraus por Carl Linnaeus]] 9d54hpqu8pkmb95sr5rl82z9vg2zn2f 2480171 2480151 2026-09-30T22:44:05Z RenatoGar 80073 2480171 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Thymus vulgaris'' |nombre_pop1 = tremoncillo / estremoncillo, estremuncillo |nombre_pop2 = farigola / fariguala |nombre_pop3 = farigolera |nombre_pop4 = morquera |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Planta_de_tomillo.jpg|250px]] |descripcion = ''Thymus vulgaris'' |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Plantae |subreino = |division = Magnoliophyta |filo = |clase = Magnoliopsida |subclase = Asteridae |orden = Lamiales |suborden = |familia = Lamiaceae |subfamilia = Nepetoideae |tribu = Mentheae |chenero = Thymus |subchenero = |especie = |subespecie = |nombre_binominal = Thymus vulgaris |descriptor = Linnaeus |calendata_desc = 1758 |ran_descripcion = |especie_tipo = |descriptor_tipo = |calendata_desc_tipo = |sublivel = |lista_sublivel = |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} O '''tremoncillo'''{{DACC}}<ref name="VIDALLER">{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas|VIDALLER TRICAS, Rafel]]: ''Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals''; [[Edicions Val d'Onsera]]. Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|978-84-8986-235-7}}.</ref> u '''estremoncillo'''{{DACC}}<ref name="VIDALLER"/><ref group="nota">Con a variant '''estremuncillo'''.</ref> ({{nombreCientifico|Thymus vulgaris}} <small>([[Linnaeus|L.]], [[1758]])</small>) ye una [[planta]] [[hierba|herbacia]] perén d'a [[familia (biolochía)|familia]] ''[[Lamiaceae]]'' nativa d'[[Europa]] meridional y mediterrania, muit abundant en [[solán|solans]] de terreno [[calsina|calsinoso]]. Apareix como una mateta chica, que no gosa superar os 40 [[centimetro|cm]] d'altaria, anque muit ramificada dende a base, y ye muit aromatica. Tamién ye conoixida como '''farigola'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''fariguala'''.</ref>, '''farigolera'''{{DACC}} u '''morquera'''{{DACC}}. As fuellas son menudas, coriacias, que brostan de trallos que a sobén se tornan lenyosos. A [[flor]]ada la fan copiosa y muit aromatica. Habitan en terrenos de moderada sequedat, con dificultaz ta sobrevivir cuan a humedat ye masiau elevada. Se cultiva tamién como planta ornamental y aromatica, y se'n conoix aplicacions antisepticas contra [[bacteria]]s y [[fongo]]s, per efectos d'una substancia aromatica, o timol, que contienen os suyos teixidos. == Fitonimia == En [[Aragón]], ista y atras especies d'o chenero ''Thymus'' reciben o nombre chenerico de "tremoncillo" u "estremoncillo" (con diferents variants con modificacions en as vocals) en a mayoría d'o territorio). A terminación diminutiva en ''-illo'' podría estar una castellanización de ''-iello''. As dos formas d'o [[fitonimia aragonesa|fitonimo]] han evolucionau pobablement partindo d'o [[helenismo (lingüistica)|helenismo]] amprau por o [[Idioma latín|latín]] ''thymus'' anque incorporando-ie una desinencia deminutiva "-ello/-illo" a la forma como ye frecuent en as [[luenga romance|luengas romances]] hispanicas. En bels puntos d'Aragón se'n ha conservau formas que evocan una hipotetica forma intermeya, talment mas extensa en o romance medieval, que hese puesto estar "termón" u "tremón", y que explicaría ixas formas actuals con -r- interior, anque tot ye especulación. Alavez, a desinencia "-illo" s'habría ganau ''a posteriori''. En ambito academico bi ha dos hipotesis etimolochicas documentadas: a) [[Félix Monge]] proposó una etimolochía a partir de *''thymonicellu'',<ref name=REVISTADIALECTOLOCHIA>{{es}} [[Félix Monge]]: ''El habla de la Puebla de Híjar''. Publicau en ''[[Revista de dialectología y tradiciones populares]]'', nº 7. [[La Sección]], 1951. p 229.</ref> con diminutivo ''[[sufixo -iello|-ELLU]]'' seguindo a ''thymus''. b) [[Joan Coromines i Vigneaux]] observó a existencia d'una forma paralela ''(es)tremoncell'' en [[catalán ribagorzano]] y interpretó as formas aragonesa y catalano-ribagorzana como formas con diminutivos ''[[sufixo -iello|-iello]]'' y ''-ell'' anyadius a la palabra [[catalán occidental|catalana occidental]] ''timó'', tamién derivada de ''thymus'' pero con sufixo [[sufixo -ón|-ó]].<ref name=DICCIONARIOCRITICO>{{es}} [[Joan Coromines]]: ''Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico'', Volumen 5. [[Editoral Gredos]], 1991. p 544.</ref> En catalán ''timó'' y ''farigola'' son cheosinonimos, estando la segunda forma tipica d'o [[catalán oriental]]; a palabra ''timó'' formó o toponimo ''[[Timoneda]]'', dimpués s'ha convertiu en un apelliu común en [[Val d'el Tormo]] y [[País Valenciano|Valencia]]. S'ha puesto documentar a forma "tremoncillo" en: En [[Ribagorza]], se documenta en [[La Puebla de Castro]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Torres (Ribagorza)|Torres de l'''Obispo'']] <ref name="VIDALLER"/> en a baixa [[río Esera|val de l'Esera]], y en [[Capella]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Roda d'Isabana]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[río Isabana|val de l'Isabana]]. Que ixo ye per puestos de tota la comarca en os que se i parla l'[[Idioma aragonés|aragonés]], anque en a zona de dominio lingüistico [[Idioma catalán|catalán]] pareix que l'estudio ye mas complexo. Se deforma en "tremonsillo", con [[seseyo]], a clasica substitución d'a -c- (/θ/) con -s- (/s/) en os lugars de l'Alta Ribagorza en os que per cuentas de parlar-ie [[aragonés ribagorzano|ribagorzano cheneral]] i charran [[aragonés benasqués|benasqués]], con o norte en [[Benás]]<ref name="VIDALLER"/> y l'extremo sud en [[Bisagorri]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Chía]].<ref name="VIDALLER"/> En Sobrarbe, la trobamos en [[Plan]] y en [[Chistén]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[aragonés chistabín|val de Chistau]], en [[Bielsa]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[aragonés belsetán|val de Bielsa]], en [[Tella]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[aragonés d'a valle de Tella|val de Tella]], en [[A Buerda]] y [[A Espunya]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[val d'a Cinca|val de l'Aínsa]], en [[Guaso]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Mondot]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[Boltanya|val de Boltanya]], en [[Vió]],<ref name="VIDALLER"/> [[Nerín]]<ref name="VIDALLER"/><ref name="QUINTANANerin">{{es}} [[Artur Quintana i Font|QUINTANA i FONT, Artur]], ''El Aragonés nuclear de Nerín y Sercué (Valle de Vio)''; Gara d'Edizions. Zaragoza, [[2007]]. {{ISBN|978-84-8094-060-3}}</ref> y [[Sercué]]<ref name="VIDALLER"/><ref name="QUINTANANerin"/> en a [[Aragonés d'a valle de Vio|val de Vió]], y en [[Torla]]<ref name="VIDALLER"/> en [[aragonés bergotés|val de Broto]], per el que puede bien decir-se que ye una parola cheneral en tota la comarca. En altras comarcas, se puede citar en [[Lanuza]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[val de Tena]] ([[Alto Galligo]]), en o [[Semontano de Balbastro]] en [[Salas Altas]],<ref name="VIDALLER"/> en [[Radiquero]],<ref name="VIDALLER"/><ref name="MALDONARRadiquero">{{es}} ''[https://web.archive.org/web/20210515132053/https://www.radiquero.com/vocabulario/index.html Vocabulario de animales y plantas del Somontano de Barbastro]'' en ''[http://www.radiquero.com/ www.Radiquero.com]''; Consultato lo [[5 de setiembre]] de [[2010]].</ref> en [[Biarche]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Balbastro]],<ref name="VIDALLER"/> y en [[Castillazuelo]].<ref name="VIDALLER"/> En a [[Plana de Uesca]] s'ha documentau en [[A Perdiguera]]<ref name="VIDALLER"/> y [[Panzano]]<ref name="VIDALLER"/> y en os [[Monegros]] en [[Tardienta]].<ref name="VIDALLER"/> Fa parte tamién d'o vocabulario en uso de [[Fonz]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[Cinca Meya]], y en [[Ontinyena]]<ref name="VIDALLER"/> en a [[Cinca Baixa]], que ye chusto en a muga con o dominio lingüistico d'o catalán en l'Aragón oriental. Á demás, a desparte de toz istes casos, se conoix tamién a forma [[metatesi en aragonés|metatetica]] "termoncillo"<ref name="VIDALLER"/> en [[Echo]], en a [[Chacetania]], y una forma atipica: '''tremontillo'''<ref name="ANDOLZ">{{an}}{{es}} [[Rafael Andolz Canela|ANDOLZ CANELA, Rafael]], ''Diccionario Aragonés, Aragonés-Castellano Castellano-Aragonés'' (5ª Ed.); Mira Editores. Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|84-8465-160-6}}</ref> en [[Agüero]], en a Plana de Uesca. A forma "estremoncillo", menos frecuent, se documenta en [[Arguis]]<ref name="VIDALLER"/> y en [[Linars de Marcuello]]<ref name="VIDALLER"/> en a Plana de Uesca, en [[Boltanya]]<ref name="ANDOLZ"/> y [[Puértolas]]<ref name="ANDOLZ"/> en Sobrarbe, en [[Peralta de la Sal]]<ref name="ANDOLZ"/> en [[Litera]], y en [[Borrés]]<ref name="VIDALLER"/> en l'Alto Galligo, con una distribución cheografica que, sin estar localizada, resulta tan ampla como l'altra (pareix que fa dir que siga cheneral tamién per lugars de tot lo dominio lingüistico de l'aragonés). D'ista variant, se documenta tamién una forma con divagación vocalica en a silaba tonica, como "estremuncillo", que s'ha recullido diatopicament en [[Pandicosa]] en l'Alto Galligo y en [[Plan]] en Sobrarbe,<ref name="VIDALLER"/> sin que se pueda afirmar que existe garra connexión d'entre ixes dos lugars ta que les siga común, si que per estar un [[fenomeno fonetico|fenomeno]] común en luenga aragonesa que baile a pronunciación d'as vocals. Cal notar tamién que a forma "estremoncillo" tiene un formas paralelas en [[catalán ribagorzano]] explicables a partir d'o [[catalán occidental]] ''timó'', cheosinonimo d'o catalán oriental ''farigola'': "estremunsell"<ref name="VILLAR">{{es}} VILLAR PÉREZ, Luis. ''Plantas medicinales del Pirineo Aragonés y demás tierras oscenses''. [[Diputación Provincial de Huesca]]. Zaragoza, [[1987]].{{ISBN|978-84-5055-256-0}}</ref> en o [[catalán ribagorzano]] que se parla en a [[val de Barrabés]]. Una forma menos frecuent, pero que tamién se conoix per diferents puestos d'Aragón, ye la que dimana d'o etime [[idioma latín|latín]] ''thymus'', anque sin pasar per as deformacions posteriors que han sufiertas as formas mas comuns aragonesas "tremoncillo" y "estremoncillo". Se presentan diferents formas d'ixa parola en Aragón: '''tomizo'''<ref name="VILLAR"/>, '''tomilo'''<ref name="VILLAR"/> y '''tomecillo'''<ref name="VILLAR"/> que son puntuals, anque isto fa pensar que a forma "tomillo", per cuentas d'estar un [[Castellanismo (lingüistica)|castellanismo lexico]] introduciu en l'aragonés moderno, haiga puesto estar una forma romance común con o castellano y patrimonial d'Aragón tamién. Anque, en cualsiquier caso, ista forma tampoco no substituye ni se superposa en a suya aria de distribución con as formas "tremoncillo" y "estremoncillo" (u, lo menos, dica fa relativament pocas anyadas), per el que, s'entiende, se tractaría de formas cheograficament diatopicas; ixo ye, naturals y propias d'Aragón las dos, pero de puestos diferents. Talment "tremoncillo"/"extremoncillo" mas en norte y en nord-este (sobre tot, en el que ye la moderna a [[provincia de Uesca]]) y "tomillo"/"tomilo"/"tomizo" en sud y en a resta d'o territorio. En iste sentido, en refirmando ixa ideya, se troba la forma '''tomarro''',<ref name="VIDALLER"/> clarament emparentada con as ditas derivaderas de ''thymus'', en [[Pancrudo]], en a [[Comunidat de Teruel]]. ===Farigola=== En zagueras ya, cal decir que tamién se reconoix en bels puntos (encara a dintro d'o dominio lingüistico aragonés) o [[catalanismos en aragonés|catalanismo lexico]] u [[occitanismos en aragonés|occitanismo]] "farigola", y bella forma adaptada en as leis foneticas de l'aragonés, como '''farigüela''', anque son (isto el cal decir) formas muit puntuals. "Farigola" s'ha documentau en [[Torres (Ribagorza)|Torres de l'''Obispo'']],<ref name="VIDALLER"/> lugar que en chunto con [[Chuseu]] y belaltro nuclio mas forma un enclau particularment complexo lingüisticament parlando, en metat de Ribagorza, con una parla que s'encaballeta muito d'entre l'[[aragonés ribagorzano]] y o [[catalán ribagorzano]], sin que os autors conoixedors d'o tema s'agosen a adscribir [[Parlas ribagorzanas|''l'hablla torrense'']] ni a l'uno ni a l'altro idioma. Se'n ha dau treslau tamién en [[Casp]],<ref name="ANDOLZ"/> en o [[Baixo Aragón]] historico, y tamién, atamas d'a distancia, como en o caso de Torres troba explicación en a proximidat cheografica con a Francha catalanofona que tiene la ciudat baixoaragonesa. A forma morfolochicament adaptada a l'aragonés "farigüela" no s'ha puesto documentar si que en [[Fonz]],<ref name="VIDALLER"/> y per os textos que recopiló [[Jean-Joseph Saroïhandy|Saroïhandy]], pareix que o [[aragonés foncense|foncense]] tamién teneba (lo menos, historicament) un grau de transicionalidat con o catalán talment mayor que no lo [[aragonés baixorribagorzano|baixorribagorzano]],<ref name="SAROIHANDY">{{es}} [[Jean-Joseph Saroïhandy|SAROÏHANDY, Jean-Joseph]], ''Misión lingüística en el Alto Aragón'' (compilación de materials ineditos dende 1906); Xordica Editorial. Zaragoza, [[2005]]. {{ISBN|84-96457-06-0}}</ref> per el que tampoco no se puede prener como representativo de l'aragonés. Explicación mas deficil tienen as formas que se rechistran tan a dintro d'o dominio lingüistico d'a luenga aragonesa como en as vals de Sobrarbe central, y d'ellas no se'n puede decir si que forman parte d'un corpus exiguo anque bien vivo de parolas catalanas (u millor dito, comuns con o catalán, perque ye poco probable que o catalán se i haiga parlau nunca<ref>Sobre iste punto, existen cualques estudios feitos -millor especulativos que no seguros- sobre a posible presencia de comunidaz catalanofablants en a comarca de [[Sobrarbe]] en diferents momentos d'a historia; sobre tot, vinculada con as explotacions [[mena|meneras]] en [[val de Bielsa|Bielsa]] y [[Chistau]] -en as que i habrían estau empleaus meners venidos de Catalunya- y con a presencia de cualques apellidos [[catalans]] u [[occitans]] en o [[sieglo XVI]] (''Puigcercós'' -aragonesizau a partir d'o s. XVII como "Puycercos"- "Mur" -encara frecuent en l'actualidat-, ''Barrat'' -podrían estar os actuals "Barrau" de [[Bestué]]-, etc.), y como norma cheneral pareix que concluyen que anque i podioron haber bella familias que se i instalasen, y mesmo exlicarían a presencia d'ixes catalanismos puntuals en l'aragonés actual d'a comarca, a luenga catalana nunca no i habría gosau estar luenga significativa y a mayoría d'a población i habría guardau lo romance aragonés.</ref>) que han gosau trobar de forma cuasi paradoxica un recuesto en ista comarca sin tener garra mas vinclo ni continuidat en a suya distribución cheografica que las comunique con os territorios en os que se parla catalán. En chunto con "[[polvo|pols]]", "[[conillo|conil]]", "[[garra|cama]]" y bellaltras pocas, i trobamos "farigolera" en [[Fanlo]]<ref name="VIDALLER"/> ([[val de Vió]]) y '''farigoleta''' en [[Buerba]],<ref name="VIDALLER"/> en do cal suposar que tamién convivan con "tremoncillo" y "estremoncillo", tan comuns en a comarca como en a resta d'a provincia de Uesca. ==Imáchens== <gallery> Imachen:Thymus vulgaris 'Common thyme' (Lamiaceae) flower.JPG|Flors Imachen:Thymus vulgaris Habitus 2010 5 09 DehesaBoyaldePuertollano.jpg|Tremoncillo en una [[defesa]] Imachen:Thymus vulgaris5.JPG|Tremoncillo Imachen:Thymus vulgaris seed-timjami siemen.jpg|[[Simient]]s </gallery> ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} ==vinclos externos== {{Wikispecies_line}} {{Commonscat|Thymus vulgaris|o tremoncillo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Plantas aromaticas]] [[Categoría:Flora d'Aragón]] [[Categoría:Thymus|vulgaris]] [[Categoría:Taxons nombraus por Carl Linnaeus]] 03v58b2v6aig7nyn59623wzuluwvqwx Mariano Ozores 0 75870 2480125 2417480 2026-09-30T20:59:53Z RenatoGar 80073 2480125 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre l'actor '''Mariano Ozores Puchol'''. Ta lo suyo pai se veiga [[Mariano Ozores Francés]].'' {{Ficha d'actor |nombre = Mariano Ozores |imachen = |grandaria imachen = |piet de foto = |nombre real = Mariano Ozores Puchol |calendata naiximiento = [[5 d'octubre]] de [[1926]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |calendata muerte = [[21 de mayo]] de [[2025]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px|border]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |conyuche = |fillos = |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Mariano Ozores Puchol''', naixiu de [[Madrit]] o [[5 d'octubre]] de [[1926]] y muerto en ixa mesma capital o [[21 de mayo]] de [[2025]],<ref>{{es}} [https://www.lavozdegalicia.es/noticia/obituarios/2025/05/21/mariano-ozores-fallece-98-anos-domicilio-madrid/00031747815653639313729.htm ''Muere a los 98 años Mariano Ozores, el director más taquillero del cine español''], en ''[[La Voz de Galicia]]'', 21 de mayo de 2025.</ref> ye un [[actor]], [[director cinematografico]] y [[guionista]] [[Espanya|espanyol]] con una ampla carrera en o [[cine espanyol]] dende os [[anyos 1950]], que fa parte d'una familia vinculada a o [[cine]], en estar fillo d'os actors teatrals [[Mariano Ozores Francés]] y [[Luisa Puchol]], [[chirmán]] d'os actors [[José Luis Ozores]] y [[Antonio Ozores]], y [[tío]] con as actrices [[Adriana Ozores]] y [[Emma Ozores]]. Mientres a suya carrera cinematografica treballó con cuantos actors aragoneses, destacando-ie [[Paco Martínez Soria]] en os [[anyos 1970]] u [[Fernando Esteso]] (en peliculas a [[dúo]] con [[Andrés Pajares]]) dende zaguerías d'os [[anyos 1970]] dica primerías d'os [[anyos 1980]], treballando en realidat con cuasi toz os prencipals actors d'o cine espanyol. D'entre a suya filmografía como director, se puet destacar a suya dirección en [[cinta]]s como ''[[¡Cómo está el servicio!]]'' ([[1968]], con [[Gracita Morales]], [[José Luis López Vázquez]], [[Irene Gutiérrez Caba]], [[Antonio Ferrandis]] y [[José Sacristán]]), ''[[Objetivo Bi-ki-ni]]'' ([[1968]], con [[José Luis López Vázquez]], [[Gracita Morales]], [[Antonio Ozores]], [[Alicia Tomás]] y [[Marisol Ayuso]]), ''[[El taxi de los conflictos]]'' ([[1969]], con [[Juanjo Menéndez]], [[Pilar Bayona Sarriá]], [[Sonia Bruno]], [[Armando Calvo]], [[Roberto Camardiel]] y [[Alberto Closas]]), ''[[Los bingueros]]'' ([[1969]], con [[Andrés Pajares]], [[Fernando Esteso]], [[Antonio Ozores]], [[Norma Duval]] y [[Florinda Chico]]), ''[[El calzonazos]]'' ([[1974]], con [[Paco Martínez Soria]], [[Florinda Chico]], [[Mari Carmen Prendes]], [[María Kosty]] y [[Emilio Gutiérrez Caba]]), ''[[El liguero mágico]]'' ([[1980]], con [[Andrés Pajares]], [[Antonio Ozores]], [[Adriana Vega]], [[Adriana Ozores]] y [[María Luisa Ponte]]), ''[[Cristóbal Colón, de oficio... descubridor]]'' ([[1982]], con [[Andrés Pajares]], [[Fiorella Faltoyano]], [[María Kosty]], [[Rafaela Aparicio]], [[Ángel de Andrés]] y [[Quique Camoiras]]) u ''[[El currante]]'' ([[1983]], con [[Andrés Pajares]], [[Antonio Ozores]], [[María Casanova]], [[Tomás Zori]] y [[Beatriz Carvajal]]). == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas con guión de Mariano Ozores|Cintas con guión de Mariano Ozores]]. * [[:Categoría:Cintas dirichidas por Mariano Ozores|Cintas dirichidas por Mariano Ozores]]. == Vinclos externos == * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0654849 Mariano Ozores] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ozores, Mariano}} [[Categoría:Actors d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Guionistas d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Muertos en Madrit]] [[Categoría:Naixius de Madrit]] [[Categoría:1926 (naixencias)]] [[Categoría:2025 (muertes)]] pot79u9frofxgffnxmjih2woslyfr5g Castiello de Dintagell 0 76147 2480021 2477961 2026-09-30T18:45:38Z RenatoGar 80073 2480021 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio | nombre = Castiello de Dintagell | nombre nativo = Kastell Dintagell<br />Tintagel Castle | imachen = [[Imachen:Tintagel ruins.jpg|250px]] | descripción = Enrunas d'o castiello de Dintagell. | situación = [[Dintagell]] | estato = [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] [[Reino Uniu]] | país = [[Imachen:Flag of Cornwall.svg|22px|border]] [[Cornualla]] | construcción = [[Sieglo XIII]] | destrucción = | estilo = [[Arquitectura normanda]] | función = | mapa_loc = Reino Uniu }} O '''castiello de Dintagell''' (''Kastell Dintagell'' en [[Idioma cornuallés|cornuallés]]; ''Tintagel Castle'' en [[Idioma anglés|anglés]]) ye un [[castiello]] d'o [[sieglo XIII]], hue en runas, construyiu en estilo [[Arquitectura normanda|normando]] en o lugar de [[Dintagell]] ([[Cornualla]], [[Reino Uniu]]). Encara que se diz que se troba situau en una [[isla]], de feito ye en una [[peninsula]], encara que con muita [[erosión]] y tendencia a convertir-se en una isla. O castiello, construyiu dencima d'una antiga [[fortaleza]] [[Antiga Roma|romana]], ye vinculau a la [[lechenda arturica]] (d'o [[Rei Artús]]) establida por [[Godofré de Montmouth]], qui fació d'iste castiello o puesto a on [[Uther Pendragon]] seduciba a [[Igraine]] y enchendraba a [[Rei Artús|Artús]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Tintagel Castle|o castillo de Dintagell}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Arquitectura normanda en Anglaterra]] [[Categoría:Castiellos de Cornualla|Dintagell]] [[Categoría:Castiellos normandos d'Anglaterra|Dintagell]] [[Categoría:Dintagell]] [[Categoría:Mitolochía arturica]] b0h2iu2v2l9bwey378m17jy1n98ysxw Gregorio López Raimundo 0 78119 2480157 2466302 2026-09-30T21:59:34Z RenatoGar 80073 2480157 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Gregorio López Raimundo |imachen = Gregorio Lopez Raimundo.png |imachen grandaria = 200px |piet de foto = |calendata naiximiento = [[11 de chunio]] de [[1914]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Taust]] ([[Cinco Villas]], [[Aragón]]) |calendata muerte = [[17 de noviembre]] de [[2007]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) |ocupación = [[Politico]] |salario = |patrimonio neto = |conchuche = [[Teresa Pàmies]] |obras = |fillos = [[Sergi Pàmies]] |sitio web = |anotacions = }} '''Gregorio López Raimundo''', naixito de [[Taust]] ([[Cinco Villas]]) l'[[11 de chunio]] de [[1914]]<ref name="Taust">{{es}} [https://web.archive.org/web/20110728122719/http://www.tausteweb.net/modules.php?name=News&file=article&sid=550 ''Lopez Raimundo nombrado Hijo Predilecto de la Villa de Tauste''] en ''[[TausteWeb]]''.</ref> y muerto en [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) o [[17 de noviembre]] de [[2007]],<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20100927052311/http://hemeroteca.lavanguardia.es/previewPdf.html?id=65129725&search=%22Gregorio%20L%C3%B3pez%20Raimundo%22 ''Fallece Gregorio López Raimundo, histórico dirigente del PSUC''], en o diario ''[[La Vanguardia]]''.</ref> estió un [[politico]] [[Aragón|aragonés]], qui desembolicó a suya carrera politica en a politica de [[Catalunya]], estando-ie [[Secretario Cheneral]] d'o ''[[Partit Socialista Unificat de Catalunya]]''. == As suyas primeras anyadas == Cuan Gregorio teneba 12 anyadas, os suyos pais se tresladoron a treballar a la ciudat de [[Zaragoza]], encara que Gregorio, con su [[chermano]] [[Antonio López Raimundo]], quedó en Taust con uns familiars. En [[1934]] viviba en [[Barcelona]], a on se convertió en miembro d'as ''[[Juventudes Socialistas]]'', prenendo parte en [[1936]] en a creyación d'as ''[[Juventuts Socialistes Unificades de Catalunya]]''. En primerías d'a [[Guerra Civil espanyola|Guerra Civil]] morió su chermano [[Antonio López Raimundo]], sindicalista d'a ''[[Unión General de Trabajadores]]'', y Gregorio pasó a militar en o ''[[Partit Socialista Unificat de Catalunya]]'' (PSUC), estando [[comisario politico]] de l'[[Exercito Popular Republicano]] en o [[Frent d'Aragón]] dica l'[[ofensiva de Catalunya]], cuan trescruzó a muga con [[Francia]] ta convertir-se-ie en refuchiato politico, estando internato en o [[campo de concentración de Sant Cebrià de Rosselló]]. == A Guerra Civil y o franquismo == Cuan esclató a [[Segunda Guerra Mundial]], Gregorio Lopez Raimundo se tresladó en primeras enta [[Mexico]], a on vivió 6 anyads, ta dimpués tornar clandestinament a trescruzar a muga tornando a l'[[Espanya]] [[Franquismo|franquista]]. Una vegata en trritorio catalán, tornó a organizar o PSUC clandestín en [[Barcelona]], dica a suya detención por a [[Policía]] franquista en [[1951]] cuan preneba parte en a [[vada de tranvías de Bacelona]], d'a cual n'estió uno d'os organizadors. Os vecins de Taust organizoron una recullita de sinyaturas ta demanar a suya libertat, estando o primer sinyatario l'alcalde de Taust.<ref name="Taust"/> En [[1952]] lo condenoron a 20 anyadas de garchola por as suyas actividaz politicas, no demanando-ie a [[pena de muerte]] por as presions internacionals.<ref name="Taust"/> L'indultoron d'a suya condena, pero l'expulsoron de territorio espanyol, encara que tornó a dentrar-ie clandestinament. En [[1956]] l'esleyoron miembro d'o Secretariato y en [[1965]] Secretario Cheneral d'o ''[[Partit Socialista Unificat de Catalunya]]'', substituyindo a [[Josep Moix i Regàs]]. Dende ixe inte, desembolicó en a clandestinidat as suyas tascas politicas. == O restablimento d'as libertaz == En [[1977]], cuan se legalizó o PSUC, l'esleyoron deputato en o [[Congreso d'os Deputaus]] por o suyo partiu por a circumscripción de [[Barcelona]] en as [[eleccions chenerals espanyolas de 1977]], tornando a esleyir-lo en as [[eleccions chenerals espanyolas de 1979|eleccions]] de [[1979]] y en as [[eleccions chenerals espanyolas de 1982|eleccions]] de [[1982]]. Dende os suyos cargos politicos, estió firme valedor de l'[[eurocomunismo]] que preconizaba o [[Secretario Cheneral]] d'o ''[[Partido Comunista de España]]'', [[Santiago Carrillo]]. En [[1985]] albandonó a primera linia d'a vida politica, anque en [[1997]] optó por vincular-se con o ''[[PSUC viu]]'', estando-ne o suyo president honorifico. == Homenaches == * Fillo predilecto de [[Taust]].<ref name="Taust"/> * [[2001]]: [[Medalla d'Oro de Barcelona]]. * [[2004]]: [[Doctor honoris causa]] por a [[Univerdidat Politecnica de Catalunya]]. * [[2005]]: [[Medalla d'Oro d'a Cheneralidat de Catalunya]]. Antiparte, o cantaire [[Raimon]] li adedicó en [[1973]] a suya canción ''[[T'he conegut sempre igual]]''. == Obras == * [[1976]]: ''PSUC: per Catalunya, la democracia i el socialisme''. * [[1979]]: ''Cristianismo y socialismo en libertad''. * [[1981]]: ''El PSUC y el eurocomunismo''. * [[1989]]: ''Escrits. Cinquanta anys d'acció (1937-1988)''. * [[1993]]: ''Primera clandestinidad: memorias''. * [[2006]]: ''Para la historia del PSUC''. == Vinclos externos == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20110728122719/http://www.tausteweb.net/modules.php?name=News&file=article&sid=550 ''Lopez Raimundo nombrado Hijo Predilecto de la Villa de Tauste''] en ''[[TausteWeb]]''. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20100501034050/http://www.cazarabet.com/esi/48/#Muere_Gregorio_López_Raimundo,_líder_del_PSUC_durante_el_ ''Muere Gregorio López Raimundo, líder del PSUC durante el franquismo y la transición''], en ''[[El Sueño Igualitario]]'', numero 48. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20100927052311/http://hemeroteca.lavanguardia.es/previewPdf.html?id=65129725&search=%22Gregorio%20L%C3%B3pez%20Raimundo%22 ''Fallece Gregorio López Raimundo, histórico dirigente del PSUC''], en o diario ''[[La Vanguardia]]''. <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[Josep Moix i Regàs]] | títol = Secretario Cheneral d'o ''[[Partit Socialista Unificat de Catalunya]]'' | periodo = [[1965]]-[[1977]] | succesor = [[Antoni Gutiérrez Díaz]] }} {{end box}} </center> == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Lopez Raimundo, Gregorio}} [[Categoría:Exiliaus aragoneses en Colombia]] [[Categoría:Exiliaus aragoneses en Francia]] [[Categoría:Exiliaus aragoneses en Mexico]] [[Categoría:Exiliaus d'o franquismo]] [[Categoría:Muertos en Barcelona]] [[Categoría:Naixius de Taust]] [[Categoría:Politicos d'Aragón]] [[Categoría:Politicos de Catalunya]] [[Categoría:Politicos d'o Partit Socialista Unificat de Catalunya]] [[Categoría:1914 (naixencias)]] [[Categoría:2007 (muertes)]] 482mkyka702d7r4ihxmug3jgqrdelue Muera (desambigación) 0 80520 2480025 2172686 2026-09-30T18:46:46Z RenatoGar 80073 2480025 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} '''Muera''' puede fer referencia a: #Una [[santo|santa]] [[Francia|francesa]] no canonizada por a [[Ilesia Catolica]], fidel seguidera de [[Sant Veturián]], que pasó t'[[Aragón]] y fué protagonista d'un d'os miraglos que le s'atribuyen a lo dito santo. Se veiga '''[[Santa Muera]]'''. #Unaltra [[santo|santa]] [[Francia|francesa]] d'o [[sieglo IX]], naixida de [[Troyes]]. Se veiga '''[[Santa Muera de Troyes]]'''. #Una [[onomastica]] [[idioma aragonés|aragonesa]] ta mullers, muit desusada en l'actualidat en favor d'a suya equivalent [[idioma castellano|castellana]] ''Maura''. Se veiga '''[[Muera (nombre)]]'''. #Una forma [[diatopismo (lingüistica)|diatopica]] d'a parola «mora» referida a's [[fruito]]s d'ixe nombre; no documentada si que en a [[val de Vió]] y en a [[val de Tena]]. Se veiga '''[[Mora]]'''. ===En toponimia=== #Un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] en [[Baixo Penyas]] ([[A Fueva]]), que fa parte d'o [[municipio]] d'[[O Pueyo d'Araguás]] ([[Sobrarbe]]), enantes muit vinculau con o [[Reyal Monesterio de Sant Veturián]]. Se veiga '''[[A Muera]]'''. #Un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] en a [[vall de Bardaixín]], que fa parte d'o [[municipio]] d'a [[Vall de Bardaixín]] ([[Ribagorza]]). Se veiga '''[[Santa Muera (Vall de Bardaixín)]]'''. {{desambigación}} {{Control d'autoridaz}} sr6oexmjl747hlykklqoelqn7lqd0ys Sarrau 0 81929 2480117 2427721 2026-09-30T20:57:08Z RenatoGar 80073 2480117 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo tracta sobre o '''sarrau''' como entidat orografica menor vinculada con una [[sierra]] mayor. Ta belaltros usos d'o termin «sarrau», se veiga '''[[sarrau (desambigación)]]'''.'' [[Imachen:131.Faixetas de Bestué.JPG|thumb|right|300px|Sarraus que descienden de o [[Castiello Mayor]] cara ta'l [[río Vellós|Vellós]], en a [[val de Puértolas]] ([[Sobrarbe]]).]] Un '''sarrau'''{{DACC}}<ref group="nota">Con as variants '''sarrato''' y '''serrato'''</ref> (d'o [[latín]] <''sērratu''<ref name="Obrador">{{es}} [[Jesús Vázquez Obrador|VAZQUEZ OBRADOR, Jesús]]. ''Nombres de lugar de Sobrepuerto, análisis lingüístico''. Ed. comarca de l'Alto Galligo. Uesca, 2004. {{ISBN|84-8127-131-4}}. [https://web.archive.org/web/20160304125739/http://www.ozoque.com/sites/default/files/contenido/libros/nombres-de-lugar-de-sobrepuerto/nombres-de-lugar-de-sobrepuerto.pdf Versión dichitalizada consultable en linia]</ref>, «con forma de sierra») ye una [[garra (orografía)|garra]] d'un [[mont]] u bel [[tozal]] que se prolarga substancialment dende o cuerpo principal de a dita formación dica lo cabo baixo de a mesma, presentando por o suyo recorrido superior a lo d'as garras normals cualque entidat propia, delimitando [[val]]letas a toz dos costaus, con una forma que recuerda a una [[sierra]] menuda pero con una [[Altaria (magnitut fisica)|altaria]] que mingua progresivament. En iste sentido, a palabra "sarrau" ye un [[sinonimia|sinonimo]] parcial de [[cerro]].<ref name="CASAUSMIGUEL">{{an}} [[Chesús Casaus Parrilla|CASAUS PARRILLA, Chesús]] et [[Pascual Miguel Ballestín|MIGUEL BALLESTÍN, Pascual]], ''Dizionario Aragonés de Terminos Cheograficos''; Gara d'Edizions. Zaragoza, [[2008]]. {{ISBN|978-84-8094-059-7}}</ref> == Notas == <small><references group="nota"/></small> == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Sierras]] [[Categoría:Toponimia]] s1vdrv9yv9nzbiidq3773vt0qnchrlc Ulrike Meinhof 0 82736 2480102 2348922 2026-09-30T19:53:34Z RenatoGar 80073 2480102 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famosa |nombre = Ulrike Meinhof |imachen = Ulrike Meinhof als junge Journalistin (retuschiert).jpg |piet de foto = Ulrike Meinhof en una foto presa antis d'o suyo paso a la clandestinidat |imachen grandaria = 220px |calendata naiximiento = [[7 d'octubre]] de [[1934]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Germany (3-2).svg|border|25px]] [[Oldenburg]] |calendata muerte = [[9 de mayo]] de [[1976]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Stuttgart]] |ocupación = Periodista y miembro d'o [[Fracción de l'Exercito Royo|RAF]] }} '''Ulrike Marie Meinhof''' estió una [[periodismo|periodista]] alemana naixita o [[7 d'octubre]] de [[1934]] d'[[Oldenburg]] y muerta o [[9 de mayo]] de [[1976]] en [[Stuttgart]]. Estió una militant d'ultraezquierda [[Alemanya|alemana]] que prencipió a suya vida profesional como periodista. Estió una d'as fundadoras d'a [[Fracción de l'Exercito Royo]], grupo armato tamién conoixito como ''Baader-Meinhof'' por o nombre d'os dos prencipals militants. Meinhof estudió [[filosofía]], [[pedagochía]], [[sociolochía]] y alemán en a [[Marburg|Universidat de Marburg]] en 1955/56. En 1957 cambio d'universidat y continó os suyos estudios en a [[Universidat de Münster]] a on que coincidió con o filosofo [[Manuel Sacristán]] (qui dimpués traduciría y editaría os suyos textos) y pasó a fer parti d'o Movimiento d'Estudiants Socialistas (''Sozialistischer Deutschen Studentenbund''). Poco dimpués s'implicó en o movimiento antinucleyar d'o suyo país esfendendo as suya ideyas dende a redacción d'a revista politica ''Konkret'', vinculada a la ezquierda radical. Se casó con o comunista [[Klaus Rainer Röhl]] en 1961 y tenió dos fillas chiminucas, Bettina y Regine, o 21 de setiembre de 1962. Divorciata en 1968, s'unió por ixas envueltas a grupos d'ezquierda mas radicals en [[Berlín]] Occidental. En 1970, vista a ineficacia d'os meyos ordinarios de luita emplegatos por a ezquierda marxista alemana, aduyó a [[Andreas Baader]] a eslampar d'a garchola y dimpués fació parti de robos a [[banco (entidat)|banco]]s y atemtatos con bomba contra fabricas y bases militars americanas. A prensa alemana denominó a escape a o grupo como «grupo Baader-Meinhof». Meinhof escribió muitos d'o ensayos y manifiestos que a banda proclamó, enunciando o concepto «guerrilla urbana», emplegato ta combatir lo que ella deciba «explotación de l'hombre común» y «imperialismo d'o sistema capitalista». Presa en 1972 en [[Langenhagen]], fue condenata en audiencias preliminars a 8 anyos de garchola cautelar. [[Imachen:Ulrike Meinhof2-Mutter Erde fec.jpg|thumb|Sepoltura d'Ulrike en Berlín-Mariendorf]] Mientres se desembolicaba o chuicio definitivo, a on que o [[Fiscal (dreito)|fiscal]] pediba a cadena perpetua, la troboron muerta en a suya celda o [[9 de mayo]] de [[1976]] (cabo d'anyo d'a redota nazi en a [[Segunda Guerra Mundial]]), penchada d'o teito. O gubierno alemán dició que s'heba suicidato, tesi confirmata por una comisión d'investigación. Manimenos encara bi ha muitas dudas. En 2002, se reveló que o cerebro de Meinhof heba estato quitato d'o suyo cranio sin o consentimiento d'a familia, habendo-se-ie realizato diversas investigacions. Bernhard Bogerts, psiquiatra d'a [[Universidat de Magdeburg]], diz que una operación en o suyo cerebro que se fació en os anyos sesenta habría contribuyito a fer d'ella una terrorista. == Bibliografía == * ''Pequeña antología'' (Barcelona, Anagrama, 1976). Trad. Manuel Sacristán. * ''Bambule'' (Barcelona, Icaria, 1978). * ''Carta de una presa en la galería de la muerte y otros escritos'' (Barcelona, Icaria, 1978). Trad. Pedro Marigal. == Vinclos externos == {{commons|Ulrike Meinhof}} *{{de}} [http://www.dieterwunderlich.de/Meinhof.htm Biografía de Ulrike Meinhof] *{{de}} [http://www.youtube.com/watch?v=k7jEk_f04pE&feature=related Entrevista con video y audio a Ulrike Meinhof en 1970] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Comunistas d'Alemanya]] [[Categoría:Naixius de Baixa Saxonia]] [[Categoría:Terroristas]] [[Categoría:1934 (naixencias)]] [[Categoría:1976 (muertes)]] 0apenhrweigoqndp6cfocijcyjxs71c Alera (Cinco Villas) 0 82771 2480122 2466234 2026-09-30T20:59:00Z RenatoGar 80073 2480122 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = Alera |de = d' |imachen = |municipio = Sadaba |comarca = Cinco Villas |provincia = Zaragoza |partiuchudicial= Exeya d'os Caballers |diocesi = Chaca |arcipestrau = [[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] |parroquia = [[Ilesia de Santa María d'Alera|Santa María]] |altaria = |distancia = |población = |calendata = |cp = 50670 |latitut = 42.3087637 |lonchitut =-1.3546577 }} '''Alera''' ye un [[lugar]] [[Aragón|aragonés]] en o [[municipio]] de [[Sadaba]], [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Cinco Villas]], [[partiu chudicial]] d'[[Exeya d'os Caballers]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Zaragoza|Zaragoza]].<ref>{{es}} ''[https://www.aragon.es/documents/20127/674325/CATALOGO_PUEBLOS.pdf/c4909c73-dd9c-c67e-869d-bb3c81513a92 Catálogo de pueblos y municipios de Aragón. Estadística de población y nomenclaturas toponímicas entre 1900 y 2004 (PDF)]'', [[Gubierno d'Aragón]], [[2005]], {{ISBN|84-7753-366-0}}, p.18</ref> == Historia == O lugar ye de creación recient, diseñau por el arquitecto [[José Borobio]] estió un d'os pueblos de colonización ideaus por o Gubierno franquista ta convertir zonas de secano en regano,<ref>{{es}} [https://jose-borobio.com/actividad-rural/ ''José Borobio, actividad rural.'']</ref> a suya construcción vinculada a la construcción d'a [[canal de Bardenas]] y de l'[[entibo de Yesa]], en primerías d'os [[anyos 1960]] y terminada en 1957, pero no estió habitau dica 1965 cuan os suyos campos se convertioron en [[regano]] con a canal. Os suyos primers habitants estioron 86 personas procedents de [[Layana]], [[Uncastiello]], [[Luesia]] y Sádaba, localidat d'a cual depende administrativament en l'actualidat. == Demografía == {{DemogAragón |1362= |1495= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970=214 |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1997= |1998= |1999= |2000= |2001= |2002= |2003= |2004=188 |2005= |2006= |2007= |2008= |2009= |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019=}} == Molimentos == A [[Ilesia de Santa María d'Alera]], una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] moderna adedicada a [[Santa María]] y devantada mientres o [[sieglo XX]], que ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221105134350/https://www.diocesisdejaca.org/index.php/arciprestazgos-y-parroquias/47-parroquiasarciprestazgodeerlauncestilloi ''Parroquias del Arciprestazgo Erla-Uncastillo''] en o sitio web d'a [[Diocesi de Chaca]].</ref> == Referencias == {{Listaref}} {{Lugars de Sadaba}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Lugars de Sadaba]] [[Categoría:Lugars d'a provincia de Zaragoza]] [[Categoría:Lugars de colonización en Aragón]] [[Categoría:Localidaz d'a diocesi de Chaca en Cinco Villas]] p7fpq5jqdvvny0cm97nfl0bj3398tet Diana (diosa romana) 0 82965 2480162 2469460 2026-09-30T22:01:20Z RenatoGar 80073 2480162 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de mitolochía |nombre = Diana |imachen = Diana by Augustus Saint-Gaudens 01.jpg |imachen grandaria = 250px |piet de foto = Estatua de Diana cazataira en o [[Museu Metropolitano d'Arte de Nueva York]] feita por [[Augustus Sant-Gaudens]]. |tipo = |mitolochía = [[Mitolochía romana]] |país = |dios = |diosa = D'a caza. |embotada = |atros nombres = <!--Información personal--> |calendata naiximiento = |puesto naiximiento = |calendata muerte = |puesto muerte = |puesto residencia = |pai = [[Chupiter (mitolochía)|Chupiter]] |mai = [[Latona]] |conchuche = |chirmans = |fillos = |relacionaus = [[Artemisa]], [[Hecate]]. <!--Caracteristicas--> |animal = Lo [[Cervus elaphus|ciervo]] |altaria = |pelo = |aspecto = |simbolo = Tiraflechas y linchabera, [[Cervus elaphus|ciervo]], cans de caza y a luna creixent. |mont = |habitat = }} '''Diana''' ye en a [[politeísmo romano|relichión romana]] a diosa d'as [[selva]]s y a [[caza]] y presenta una vinculación con a [[luna]]. Ye representata con un [[arco]] y [[sayeta]]s. L'animal consagrato a Diana ye o [[Cervus elaphus|ciervo]]. En a ''interpretatio'' romana l'[[Artemisa]] griega fue considerata como a mateixa diosa que a Diana romana. En a [[Peninsula Iberica]] o culto a diana u entidaz mitolochicas relacionatas con ella continó en tiempos d'a [[cristianización]] forzata y fosilizó en o folklore asturiano como as ''xanas''. D'a mesma traza fosilizó en os [[Balcans]] como a ''zanë'' d'a [[mitolochía albanesa]] y ''zană'', que significa ''[[fada]]'' en o folklore rumano. == Etimolochía == A etimolochía de Diana se relaciona con diferents teonimos u nombres de personaches mitolochicos [[mitolochías indoeuropeas|indoeuropeus]] como ''Danae'' en [[mitolochía griega|Grecia]], ''[[Danu]]'' u ''Dana'' en [[mitolochía irlandesa|Irlanda]] u [[Anna Purna]] en [[Vedismo|a India]]. Entre os teonimos romanos Diana guarda relación etimolochica con [[Anna Parenna]] y con [[Chan (dios romano)|Chan]]. == Culto a Diana en Hispania == En a [[Hispania romana]] o culto a Diana estió muito estendillato. En [[Lepida Celsa]] bi heba un templo dedicato a Diana on huei se troba a [[Ermita de Sant Nicolau de Bari (Viliella d'Ebro)|ermita de Sant Nicolau de Bari]] de [[Viliella d'Ebro]]. == Senyals toponimicas == A diosa Diana inspiró a creyación de toponimos como [[Fontchanina]] en [[Ribagorza]] on bi ha una montanya con un cabalto en forma de perfil de muller; tamién s'ha dito que [[Layana]] teneba relación. Fuera d'Aragón un toponimo relacionato con Diana ye [[Denya]] en [[provincia d'Alicant|Alicant]], y [[La Chana]] en [[provincia de Castellón|Castellón]], que ye pareixito a [[Lanacha]] u [[Lanacha|La Nacha]] en os [[Monegros]]. == Vinclos externos == {{commonscat|Diana|Diana}} {{Mitolochía romana}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Dioses romanos]] [[Categoría:Diosas d'a caza]] tv0l5342bnp04605esenr7wv0glg1nw José Luis Violeta 0 83288 2480055 2214848 2026-09-30T19:28:53Z RenatoGar 80073 2480055 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de futbolista| | nombre_fútbol = Violeta | nombre = José Luis Violeta Lajusticia | imachen = Mural José Luis Violeta.jpg | naiximiento = [[25 de febrero]] de [[1941]] | ciudat = [[Zaragoza]] | país = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|20px]] [[Aragón]] | muerte = [[5 de mayo]] de [[2022]] | ciudat_muerte = [[Zaragoza]] | país_muerte = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|20px]] [[Aragón]] | altaria = 1,75 m | equipo_actual = | numero = | posición = [[Centrocampista]] | anyos_chovenils = | chovenils = [[Imachen:600px Colori di Saragozza.png|20px]] [[Real Zaragoza]] | anyos = 1960/61<br />1961/62<br />1963/77<br /> | equipos = {{Real Zaragoza}}<br />→[[Imachen:Blu.png|20px]] [[Unión Deportiva Puertollano|Calvo Sotelo]]<br />{{Real Zaragoza}} | gols = 327 | anyos_nacional = <br />1966-1973 | selección_nacional = {{Selección masculina de fútbol d'Aragón}}<br /> {{Selección masculina de fútbol d'Espanya}} | gols_nacional = 0<br />1 }} '''José Luis Violeta Lajusticia''', naixito de [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]]) o [[25 de febrero]] de [[1941]] y muerto o [[5 de mayo]] de [[2022]] en Zaragoza, fue un [[futbolista]] [[Aragón|aragonés]], que estió activo en o mundo futbolistico dende primerías d'os [[anyos 1960]] dica o suyo retiro en [[1977]], ye con 473 partius, chunto a [[Xavi Aguado]], o chugador con mas partius en o Real Zaragoza. Formato en o ''[[Reyal Zaragoza]]'', estió vinculau mientres tota a suya carrera esportiva a ixe equipo, encara que en [[1961]]-[[1962]] chugó como cedito en o ''[[Unión Deportiva Puertollano|Calvo Sotelo]]''. Antiparte, estió chugador d'a [[Selección de fútbol d'Aragón]] y d'a [[Selección de fútbol d'Espanya]].<ref>[http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=670&n=violeta/jose/luis/violeta Estatisticas en a selección espanyola].</ref> == Equipos == {|align="center" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |- align=center bgcolor=#CADABA style="color:black;" !width="190"|Equipo !width="170"|País !width="120"|Añada |- |align=center|[[Reyal Zaragoza]] |align=center|[[Aragón]] |align=center|[[1960]]-[[1961]] |- |align=center|[[Unión Deportiva Puertollano|Calvo Sotelo de Puertollano]] |align=center|[[Castiella-La Mancha]] |align=center|[[1961]]-[[1962]] |- |align=center|[[Reyal Zaragoza]] |align=center|[[Aragón]] |align=center|[[1963]]-[[1977]] |} == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20110811151748/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=12989 ''José Luis Violeta Lajusticia''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]''. * {{ca}}{{en}}{{es}} [http://www.bdfutbol.com/en/j/j5378.html Estatisticas de José Luis Violeta]. * {{es}} [http://www.lfp.es/?tabid=113&Controltype=fju&cj=2914&d=undefined&t=undefined Perfil de José Luis Violeta en a pachina web d'a LFP]. <center> {{start box}} {{succession title|títol= [[Gala del Deporte Aragonés]]|color=FF69B4 }} {{succession box | predecesor = [[Javier Moracho]] | títol = [[Premio d'Honor Esportista Lechendario]] | periodo = [[VII Gala del Deporte Aragonés|2002]] | succesor =[[Víctor Muñoz]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Violeta Lajusticia, Jose Luis}} [[Categoría:Futbolistas d'Aragón]] [[Categoría:Futbolistas d'a UD Puertollano]] [[Categoría:Futbolistas d'o Real Zaragoza en os anyos 1960]] [[Categoría:Futbolistas d'o Real Zaragoza en os anyos 1970]] [[Categoría:Aragoneses internacionals con a selección masculina de fútbol d'Espanya]] [[Categoría:Muertos en Zaragoza]] [[Categoría:Naixius de Zaragoza]] [[Categoría:1941 (naixencias)]] n9iizhzkfoktzcvanvm4l5vepa7s650 Basilica de Santa Engracia de Zaragoza 0 83750 2480105 2474670 2026-09-30T19:55:12Z RenatoGar 80073 2480105 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio | nombre = Basilica de Santa Engracia | imachen = [[Imachen:Zaragoza - Iglesia basílica de Santa Engracia 22.jpg|250px]] | descripción = A basilica de Santa Engracia | tipo = [[Basilica]] | advocación = [[Santa Engracia]] | situación = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Zaragoza]], [[Aragón]] | coordenatas = | culto = [[Ilesia catolica]] | archidiocesi = [[Archidiocesi de Zaragoza|Zaragoza]]<ref>Entre [[1063]] ([[Concilio de Chaca]]) y l'[[1 de chinero]] de [[1956]] a basilica perteneixió a la [[diocesi de Uesca]] [http://basilicasantaengracia.es/?page_id=279 http://basilicasantaengracia.es]</ref> | arcipestrau = [[Arcipestrau de Santa Engracia|Santa Engracia]] | adreza = C/ Tomás Castellano, 1 | orden = | mosen = | construcción = [[Sieglo III|Sieglos III]]-[[sieglo IV|IV]] | fundador = | latd=41|latm=38|lats=56.2|latNS=N|longd=0|longm=52|longs=58.3|longEW=W | mapa_loc = Aragón | estilo = [[Arte renaixentista|Renaixentista]] | catalogación = [[Biens d'Intrés Cultural]] }} A '''basilica de Santa Engracia''' ye una [[basilica]] situata en a ciudat de [[Zaragoza]] ([[Aragón]]). O suyo orichen se troba en una [[capiella]] cristiana d'o [[sieglo III]]-[[sieglo IV|IV]] a on que se rendiba culto a las restas mortals de [[Santa Engracia]] y [[Innumerables mártirs|atros mártirs]] zaragozanos. D'iste periodo se conserva en a cripta d'a ilesia dos sarcofagos [[paleocristiano]]s feitos por tallers [[Antiga Roma|romanos]] d'a primera metat d'o sieglo IV: o d'a ''[[Receptio animae]]'' (restaurato en [[1998]]) y o d'a ''[[Trilochía petrina]]'' (restaurato en 1991). Iste puesto de culto cristiano permaneixió como ilesia mientres o periodo visigodo. En ella estudió [[Uchenio de Toledo]] baixo o machisterio de [[Sant Braulio]]. Mientres a dominación islamica, fue centro d'un barrio de población [[mozarabe]]. En a segunda metat d'o sieglo XV, [[Chuan II d'Aragón]] quiso promover un [[Reyal Monesterio de Santa Engracia|monesterio en honor a Santa Engracia]] dimpués d'a suya curación d'una malautía de cataractas, pero a construcción d'o mismo no s'encetó dica o reinato de [[Ferrando II d'Aragón|Ferrando o Catolico]]. O monesterio d'estilo [[plateresco]] quedó en estato de ruena y fue esvoldregato de tot dimpués d'os [[Seches de Zaragoza]], encara que se salvó d'a destrucción a portalada [[Renaiximiento|renaixentista]] d'a ilesia, obra creyata y realizata dica [[1514]] por [[Chil Morlans o Viello]], y rematata por o suyo fillo [[Chil Morlans o Choven]]. == Historia == [[Imachen:Santa Engracia - Lejeune.jpg|thumb|left|190px|Asalto d'as tropas francesas a o Monesterio de Santa Engracia o 8 de febrero de 1809 mientres os [[Seches de Zaragoza]].]] Dita basilica nomás conserva a portalada renaixentista d'un anterior [[Reyal Monesterio de Santa Engracia]], destruito en [[1808]] debito a o [[Seches de Zaragoza|Seche de Zaragoza]] y que a la vegata se construyió dencima d'una cripta a on que se trobaban as restas de Santa Engracia y atros deciueito mártirs d'os sieglos III y IV y que estió templo [[Mozarabes|mozarabe]] mientres a dominación musulmana d'a [[Taifa de Saraqusta]], con o nombre d'"ilesia d'as Santas Masas", estando asinas cabeza de l'arrabal mozarabe, barrio situato extramuros d'a medina y que, por tanto, mantenió culto cristiano dende o [[sieglo III]] dica a iglesia actual, pasando o suyo periodo de mas esplendor con o establimiento d'o monesterio mudéchar-renaixentista. Hue encara aculle, en a cripta, un sarcofago [[arte paleocristiano|paleocristiano]] d'o [[sieglo IV]]. == Descripción == A portalada d'alabastro fue feita entre [[1512]] y [[1515]] por [[Chil Morlans o Viello]] y rematata por [[Chil Morlans o Choven]] y fue restaurata por o escultor [[Carlos Palao]], que completó y substituyó bellas feguras, con a construcción d'o nuevo templo en zaguerías d'o [[sieglo XIX]]. Ye una portalada renaixentista en forma de [[retablo]] adornata con medallons y esculturas de diferents personaches y santos. Cuatre capilletas a os costatos d'a [[puerta]] representan os pais d'a Ilesia occidental. As capilletas superiors contienen a [[Santa María|Virchen d'as Santas Masas]] con os [[Reis Catolicos]] a os suyos costatos, promotors d'a construcción. O retablo actual ye d'o sieglo XIX y fue realizato por os escultors barceloneses [[Josep Llimona]] y [[Eusebi Arnau]]. == Antigo monesterio == {{Articlo principal|Reyal Monesterio de Santa Engracia}} [[Imachen:Zaragoza - Santa Engracia - Claustro mayor.jpg|300px|thumb|Aspecto d'o monesterio de Santa Engracia en 1808 dimpués d'o [[Seches de Zaragoza|Seche de Zaragoza]].]] D'o conchunto d'o Reyal Monesterio de Santa Engracia nomás se'n ha conservato a portalada, que ye d'a primera metat d'o sieglo XVI. O Monesterio Hieronimo de Santa Engracia fue fundato por [[Chuan II d'Aragón]], pai de [[Ferrando o Catolico]], en agradeiximiento por a cura d'unas [[cataractas]] a mans d'un medico chudieu. [[Pai]], fillo y biznieto, [[Carlos I d'Aragón]], construyioron un magnifico conchunto monastico en estilo mudéchar renaixentista sobre una ilesia soterrana, que dende o sieglo IV aculliba o "Santuario d'as Santas Masas", a on que s'alzaban as restas de [[Santa Engracia]] y atros 18 [[mártir]]s d'os sieglos III y IV. As choyas d'o monesterio yeran o [[Claustro]] Gran (imachen d'a dreita), o mayor d'os dos que poseyeba, y a portada, que s'ha conservato. D'o esplendor d'o monasterio parla [[Cheronimo Zurita]], que diz que bi heba en o sieglo XVI una biblioteca con 2.000 libros. O monesterio fue estricallato por as tropas francesas mientres os [[Sitios de Zaragoza]], concretament a nueit d'o 13 a o [[14 d'agosto]] de [[1808]], cuan se retiraban d'o primer Seche. A portalada fue prou danyata y a resta de l'edificio yera feito ruinas. Lo poco que s'hese puesto conservar fue esvoldregato en [[1836]] por as autoridaz d'a epoca. == Cripta == En [[2008]] se realizoron una serie de trobos que han feito posible confirmar l'antigüidat d'o primitivo templo, datándo-lo en os primers anyos d'o sieglo IV, poco dimpués d'o [[Edicto de Milán]]. Tot fa pensar que se devantó en una [[necropoli]] a on que os [[Cristianismo|cristianos]] yeran apedecatos arredol d'a sepoltura d'a choven mártir, extramuros d'a ciudat. En as excavacions s'ha trobato o pavimento d'a cripta orichinal, consistent en una nau prencipal en o centro y dos laterals. Como yera costumbre, yera orientata enta [[Cherusalem]] (este), por lo que o primitivo [[baptisterio]] se troba a la dentrata (ueste). En él estioron baptizatos os neofitos d'a ciudat a o largo d'os sieglos IV a o VII. Por ixas envueltas nomás bi heba un baptisterio por ciudat, isto fa pensar que o templo de Santa Engracia yera ta par d'alavez a [[seu bispal]]. O baptisterio ye una piscina hexagonal que en o caso de Santa Engracia tien a singularidat de tener una rampa en cuentas d'escalons; por ella accedeban os catecumenos ta estar baptizatos y dentrar a fer parti d'a Ilesia. Ya con os vestitos blancos, recibiban a comunión y a confirmación, pues os tres sacramentos se recibiban d'una vegata. En o [[sieglo VII]] por orden d'o [[Concilio de Toledo]] fue cubierto, suspendendo-se o baptismo por inmersión ta evitar a confusión con os hereches [[arrianismo|arrianos]]. === Sarcofagos === A [[cripta]] d'a basilica de Santa Engracia alza dos sarcofagos de marbre d'o sieglo IV [[paleocristiano]]s especialment sobresalients, heredatos de l'antiga ilesia d'as Santas Masas: [[Imachen:Zaragoza - Santa Engracia - Sarcófago Receptio Animae.JPG|thumb|350px|Sarcofago dito ''Receptio animae'' u de l'''Asumpción'', 330-350 d.&nbsp;C.]] * O primero, o d'a ''Receptio animae'', ye datato arredol de l'anyo 330. * O segundo, dito d'a ''Trilochía petrina'', entre o 340 y o 350. Plegoron ta [[Caesaraugusta]] a traviés d'a vía fluvial de l'Ebro procedents de tallers [[Antigua Roma|romanos]]. Amás poseye atros sarcofagos en os que s'han trobato inscripcions visigodas. Istos fuoron cubiertos en o sieglo XVIII con un muro de ladriello. Baixo l'altar d'a cripta s'ha meso un chicot sarcofago con as restas d'a santa, a o que fuoron tresladatos dimpués d'a invasión musulmana ta evitar a suya profanación. ==== Sarcofago ''Receptio animae'' ==== Dito asinas debito a la escena que ocupa o centro d'o relieu d'o frontal d'o sarcofago. Tamién ye conoixito como de l'''[[Asumpción de María|Asumpción]]''. Son esculpitos o frontal y os dos laterals en [[marbre]] d'a [[Proconeso|Isla de Marmara]]. A suya elaboración ye vinculada a un taller de Roma estilisticament amanato a o que treballó en l'[[Arco de Constantín]] y ye datata arredol d'o [[330]]. En os anglos apareixen [[atlant]]s, en a parti debantera s'amostran d'ezquierda ta dreita a curación d'a [[hemorroísa]], un hombre orando acompanyato por atras dos feguras, a ''[[receptio animae]]'', a [[curación d'o ciego]] y o miraglo d'a [[conversión de l'augua en vin]] en as [[vodas de Caná]]. En o lateral ezquierdo apareixe un hombre imberbe —que ha estato identificato con [[Chesús de Nazaret|Chesús]]— que entrega os simbolos d'o treballo (un manullo d'aspigas y un cordero) a [[Adán y Eva]] y de contino se representa a [[expulsión d'o Paradiso]]. ==== Sarcofago ''Trilogía petrina'' ==== [[Imachen:Zaragoza - Santa Engracia - Sarcófago Trilogía Petrina.JPG|thumb|350px|Sarcófago ''Trilogía petrina'' (340-350).]] Ye esculpito en [[marbre]] de [[Paros]] y nomas en a parti debantera, a on que se veyen a la ezquierda escenas relativas a [[Sant Pero|Pero]]: o [[miraglo d'a fuent]], o [[prendimiento de Pero]] y a escena d'o [[canto d'o gallo]]. O centro d'o frontal ye ocupato por una muller rezando, y chusto a la dreita ye representata a curación d'o ciego, o [[Vodas de Caná|miraglo d'o vin de Caná]], y o d'a [[multiplicación d'os pans y os peixes]] y, ta rematar, a [[resurrección de Lazaro]]. Ye datato en o segundo cuatreno d'o sieglo IV y a suya realización s'atribuye a o taller romano que produció o ''[[Sarcofago d'os Dos Chirmans]]''. == Se veiga tamién == * [[Molimentos romanos de Zaragoza]] * [[Molimentos renaixentistas de Zaragoza]] == Bibliografía == *{{es}} Fatás, Guillermo (dir.), ''Guía Histórico-Artística de Zaragoza'', Zaragoza, Institución «Fernando el Católico»-Ayto. de Zaragoza, 2008 (4ª ed. revisada y ampliada por Antonio Mostalac Carrillo y María Pilar Biel Ibáñez). {{ISBN|978-84-7820-948-4}}. *{{es}} [http://www.soitu.es/soitu/2008/11/11/info/1226401529_966147.html «Santa Engracia exhibirá el pavimento y el baptisterio de la basílica original»], EFE. == Referencias == {{listaref|2}} ==Vinclos externos== {{commonscat|Basílica of Santa Engracia (Zaragoza)|a ilesia basilica de Santa Engracia de Zaragoza}} * {{en}} [https://gcatholic.org/churches/europe-south/80813.htm Ficha en gcatholic.org] {{Basilicas d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Basilicas d'Aragón|Engracia, Santa]] [[Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'a Comarca Central]] [[Categoría:Ilesias de Zaragoza]] [[Categoría:Ilesias d'a Comarca Central]] [[Categoría:Ilesias d'a provincia de Zaragoza]] [[Categoría:Ilesias d'Aragón adedicadas a santa Engracia|Zaragoza]] [[Categoría:Ilesias parroquials de l'archidiocesi de Zaragoza|Engracia]] [[Categoría:Ilesias renaixentistas d'Aragón|Engracia]] [[Categoría:Ilesias catolicas romanas d'Aragón]] [[Categoría:Zaragoza romana]] f4ha8703q72znpeq1lzrmc1vr2xnkab Llupià 0 84311 2480219 2173783 2026-10-01T02:54:30Z RenatoGar 80073 2480219 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre = Llupià |nombre_oficial = Llupia |país = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|20px|border]] [[Catalunya d'o Norte|Catalunya]] |rechión = [[Occitania (Francia)|Occitania]] |departamento = [[Pireneus Orientals]] |districto = [[Districto de Perpinyán|Perpinyán]] |cantón = [[Cantón d'els Aspres|Els Aspres]] |insee = 66101 |cp = 66300 |alcalde = Roger Rigall |mandato = [[2008]]-2014 |mancomunidat = [[Mancomunidat des Aspres]] |lonchitut = 2.7697 |latitut = 42.6217 |altaria_min = 88 |altaria_max = 140 |km² = 6.88 |población = 1.820 |anyo_población = 2007 }} '''Llupià''' (en [[idioma francés|francés]] ''Llupia'') ye una comuna [[Catalunya Norte|catalana]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] de [[Pireneus Orientals]], o [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Perpinyán|Perpinyán]], o cantón d'[[Cantón d'els Aspres|els Aspres]] y la [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]]. A suya [[población humana|población]] ye de 1.820 habitants, en una [[superficie]] de 28,44 [[km²]]. {{Comunas d'o cantón d'els Aspres}} {{Comunas d'o Rosellón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'os Pireneus Orientals]] 13qkjjzu5nr4wnhd0whbncpjfn6kwks 2480220 2480219 2026-10-01T02:55:16Z RenatoGar 80073 2480220 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre = Llupià |nombre_oficial = Llupia |país = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|20px|border]] [[Catalunya d'o Norte|Catalunya]] |rechión = [[Occitania (Francia)|Occitania]] |departamento = [[Pireneus Orientals]] |districto = [[Districto de Perpinyán|Perpinyán]] |cantón = [[Cantón d'els Aspres|Els Aspres]] |insee = 66101 |cp = 66300 |alcalde = Roger Rigall |mandato = [[2008]]-2014 |mancomunidat = [[Mancomunidat des Aspres]] |lonchitut = 2.7697 |latitut = 42.6217 |altaria_min = 88 |altaria_max = 140 |km² = 6.88 |población = 1.820 |anyo_población = 2007 }} '''Llupià''' (en [[idioma francés|francés]] ''Llupia'') ye una comuna [[Catalunya Norte|catalana]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] de [[Pireneus Orientals]], o [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Perpinyán|Perpinyán]], o cantón d'[[Cantón d'els Aspres|els Aspres]] y la [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]]. A suya [[población humana|población]] ye de 1.820 habitants, en una [[superficie]] de 28,44 [[km²]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Llupia|Llupià}} {{Comunas d'o cantón d'els Aspres}} {{Comunas d'o Rosellón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'os Pireneus Orientals]] hk1enportn2pvt4ctugegpi7ktbaya7 2480221 2480220 2026-10-01T02:55:43Z RenatoGar 80073 2480221 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre = Llupià |nombre_oficial = Llupia |país = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|20px|border]] [[Catalunya d'o Norte|Catalunya]] |rechión = [[Occitania (Francia)|Occitania]] |departamento = [[Pireneus Orientals]] |districto = [[Districto de Perpinyán|Perpinyán]] |cantón = [[Cantón d'els Aspres|Els Aspres]] |insee = 66101 |cp = 66300 |alcalde = Roger Rigall |mandato = [[2008]]-2014 |mancomunidat = [[Mancomunidat des Aspres]] |lonchitut = 2.7697 |latitut = 42.6217 |altaria_min = 88 |altaria_max = 140 |km² = 6.88 |población = 1.820 |anyo_población = 2007 }} '''Llupià''' (en [[idioma francés|francés]] ''Llupia'') ye una comuna [[Catalunya Norte|catalana]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] [[Francia|francés]] de [[Pireneus Orientals]], o [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Perpinyán|Perpinyán]], o [[Cantons de Francia|cantón]] d'[[Cantón d'els Aspres|els Aspres]] y la [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Occitania (Francia)|Occitania]]. A suya [[población humana|población]] ye de 1.820 habitants, en una [[superficie]] de 28,44 [[km²]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Llupia|Llupià}} {{Comunas d'o cantón d'els Aspres}} {{Comunas d'o Rosellón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'os Pireneus Orientals]] jfguf0t92x02kbnce9q0lzeskap2u9a Roque Joaquín de Alcubierre 0 84346 2480062 2279721 2026-09-30T19:30:51Z RenatoGar 80073 2480062 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Roque Joaquín de Alcubierre |imachen = |imachen grandaria = |piet de foto = |calendata naiximiento = [[16 d'agosto]] de [[1702]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]], [[Aragón]]) |calendata muerte = [[14 de marzo]] de [[1780]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the Kingdom of Naples.svg|22px|border]] [[Nápols]] ([[reino de Nápols]], hue [[Italia]]) |ocupación = [[Militar]], [[incheniero]] y [[arqueologo]] |salario = |patrimonio neto = |conyuche = |obras = |fillos = |sitio web = |anotacions = }} '''Roque Joaquín de Alcubierre''', naixito de [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]]) o [[16 d'agosto]] de [[1702]] y muerto en [[Nápols]] ([[reino de Nápols]], hue [[Italia]]) o [[14 de marzo]] de [[1780]], estió un [[militar]], [[incheniero]] y [[arqueologo]] [[Aragón|aragonés]]. En a suya faceta d'[[Incheniería militar|incheniero militar]], destacó por a suya construcción de fortificacions en cuantos puestos d'a [[peninsula iberica]], ta marchar a o [[reino de Nápols]], vinculau con o [[reino d'Espanya]] en estar rechito por a mesma branca familiar d'os [[Borbons]]. Estió en iste zaguer puesto a on encomenzó a suya atra actividat, por a cual ye actualment conoixito, l'[[arqueolochía]]. Asinas, mientres treballaba en os alacez d'una villa campestre ta o rei [[Carlos VII de Nápols]] (qui dimpués se convertiría en [[Lista de reis d'Espanya|rei]] d'[[Espanya]] como [[Carlos III d'Espanya|Carlos III]]), trobó o que dimpués se veyió que yeran os repuis de l'antiga ciudat d'[[Ercolano]], que disapareixió o [[24 d'agosto]] de [[79]] por una erupción d'o [[volcán]] d'o [[mont Vesuvio]]. Dende ixe inte, convenció a o rei ta que se fesen excavacions en [[Ercolano]], en [[Pompeya]] y en atras ciudaz y puestos d'o reino, aproveitando ta reunir una important colección d'antiguidaz. Se considera que estió uno d'os establidors d'as bases d'a moderna [[Arqueolochía]], en cambiar os metodos de treballo que dica ixas envueltas consistiban nomás que en acumular restos d'importancia (como estatuas) ublidando cualsiquier atro elemento. Sindembargo, dende meyatos d'os [[anyos 1750]] prencipioron os suyos desencuentros con atros colaboradors, enfrentando-se tamién con personalidaz conoixitas en l'ambito de l'Arqueolochía como l'alemán [[Johann Joachim Winckelmann]], fendo asinas que o suyo nombre quedase cuasi ublidato. == Vinclos externos == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20120104144229/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=582 ''Roque Joaquín de Alcubierre''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]''. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Alcubierre, Roque Joaquín de}} [[Categoría:Arqueologos d'Aragón]] [[Categoría:Incheniers d'Aragón]] [[Categoría:Militars d'Aragón]] [[Categoría:Muertos en Nápols]] [[Categoría:Naixius de Zaragoza]] [[Categoría:1702 (naixencias)]] [[Categoría:1780 (muertes)]] 3rd8hpyjx50whdc6462v16hdgesc20h Javier Bardem 0 85741 2480120 2205093 2026-09-30T20:58:12Z RenatoGar 80073 2480120 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Javier Bardem |imachen = Javier Bardem (Berlin Film Festival 2007).jpg |grandaria imachen = 225px |piet de foto = L'actor canario Javier Bardem, en una imachen de [[2007]]. |nombre real = Javier Ángel Encinas Bardem |calendata naiximiento = [[1 de marzo]] de [[1969]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the Canary Islands.svg|22px|border]] [[Las Palmas de Gran Canaria]] ([[Canarias]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |ocupazión = [[Actor]] |conchuche = [[Penélope Cruz]] ([[2010]]– ) |fillos = |oscars = '''[[Premio Oscar a o Millor Actor Segundario|Oscar a o Millor Actor Segundario]]''':<br />-[[2007]]: por ''[[No Country for Old Men (cinta)|No Country for Old Men]]'' <br />Nominau a l''''[[Premio Oscar a o Millor Actor Segundario|Oscar a o Millor Actor Segundario]]''':<br />-[[2000]]: por ''[[Before Night Falls]]''<br />-[[2010]]: por ''[[Biutiful]]''<br />-[[2021]]: por ''[[Being the Ricardos]]'' |globos = '''[[Premio Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario|Globo d'Oro a o Millor Actor Segundario]]''':<br />-[[2007]]: por ''[[No Country for Old Men (cinta)|No Country for Old Men]]'' |BAFTAs = '''[[Premio BAFTA a o Millor Actor Segundario|BAFTA a o Millor Actor Segundario]]''':<br />-[[2007]]: por ''[[No Country for Old Men (cinta)|No Country for Old Men]]'' |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = '''[[Premio a o Millor Actor d'o Festival de Cine de Canas]]''' :<br />-[[2007]]: por ''[[Biutiful]]'' |berlinale = |san sabastián = |goyas ='''[[Premio Goya a o Millor Actor]]''':<br />-[[1995]]: por ''[[Boca a boca]]''<br />-[[2002]]: por ''[[Los lunes al sol]]''<br />-[[2004]]: por ''[[Mar adentro]]''<br />-[[2010]]: por ''[[Biutiful]]''<br />-[[2022]]: por ''[[El Buen Patrón]]''<br />'''[[Premio Goya a o Millor Actor Segundario]]''':<br />-[[1994]]: por ''[[Días contados]]''<br /> ''' Nominau a o [[Premio Goya a o Millor Actor]]''':<br /> -[[1992]]: por ''[[Jamón, jamón]]'' <br /> -[[1993]]: por ''[[Huevos de oro]]''<br /> -[[1997]]: por ''[[Carne Trémula]]''<br /> -[[2017]]: por ''[[Loving Pablo]]'' |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = '''[[Premio Nacional de Cinematografía]]''': |premio1 = -[[1980]]: Premio Nacional de Cinematografía |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Javier Bardem''' ([[nombre artistico]] de '''Javier Ángel Encinas Bardem''') naixiu de [[Las Palmas de Gran Canaria]] l'[[1 de marzo]] de [[1969]], ye un [[actor]] [[Canarias|canario]], activo en o [[cine espanyol]] dende primerías d'os [[anyos 1990]] y con cuantos premios recibius mientres a suya carrera cinematografica. Fa parte d'una familia prou vinculada a lo mundo d'o cine: [[nieto]] d'os actors [[Rafael Bardem]] y [[Matilde Muñoz Sampedro]], fillo de [[Pilar Bardem]], chirmán de [[Carlos Bardem]], sobrín de [[Juan Antonio Bardem]] y primo de [[Miguel Bardem]]. D'entre a suya filmografía, cal destacar bellas d'as suyas intepretacions en [[cinta]]s como ''[[Jamón, jamón]]'' ([[1992]], [[Bigas Luna]]), ''[[Huevos de oro]]'' ([[1993]], [[Bigas Luna]]), ''[[Dias contados]]'' ([[1994]], [[Imanol Uribe]]), ''[[Boca a boca (cinta)|Boca a boca]]'' ([[1995]], [[Manuel Gómez Pereira]]), ''[[Carne Trémula]]'' ([[1997]], [[Pedro Almodóvar]]), ''[[Before Night Falls (cinta)|Before Night Falls]]'' ([[2000]], [[Julian Schnabel]]), ''[[Los lunes al sol]]'' ([[2002]], [[Fernando León de Aranoa]]), ''[[Mar adentro]]'' ([[2004]], [[Alejandro Amenábar]]), ''[[No Country for Old Men (cinta)|No Country for Old Men]]'' ([[2007]], [[Joel Coen]] y [[Ethan Coen]]), ''[[Vicky Cristina Barcelona]]'' ([[2008]], [[Woody Allen]]), u ''[[Biutiful]]'' ([[2010]], [[Alejandro González Iñárritu]]). == Premios == L'actor Javier Bardem recibió l'[[Premio Oscar a o Millor Actor Segundario|Oscar a o Millor Actor Segundario]] en [[2007]] por o suyo papel en ''[[No Country for Old Men (cinta)|No Country for Old Men]]'', una cinta dirichida por [[Joel Coen]] y [[Ethan Coen]]. == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Javier Bardem|Cintas interpretadas por Javier Bardem]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Javier Bardem}} * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000849/ Javier Bardem] en [[Internet Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[Alan Arkin]] | títol = [[Oscar a o Millor Actor Segundario]] | periodo = [[2007]] | succesor = [[Heath Ledger]] }} {{succession box | predecesor = [[Alberto Iglesias]] | títol = [[Premio Nacional de Cinematografía]] | periodo = [[2008]] | succesor = [[Maribel Verdú]] }} {{succession box | predecesor = [[Carmelo Gómez]] | títol = [[Premio Goya a o Millor Actor]] | periodo = [[1995]]: [[10a edición d'os Premios Goya|8a edición]] | succesor = [[Santiago Ramos]] }} {{succession box | predecesor = [[Eduard Fernández]] | títol = [[Premio Goya a o Millor Actor]] | periodo = [[2002]]: [[17a edición d'os Premios Goya|8a edición]] | succesor = [[Luis Tosar]] }} {{succession box | predecesor = [[Luis Tosar]] | títol = [[Premio Goya a o Millor Actor]] | periodo = [[2004]]: [[19a edición d'os Premios Goya|8a edición]] | succesor = [[Óscar Jaenada]] }} {{succession box | predecesor = [[Luis Tosar]] | títol = [[Premio Goya a o Millor Actor]] | periodo = [[2010]]: [[25a edición d'os Premios Goya|8a edición]] | succesor = [[José Coronado]] }} {{succession box | predecesor = [[Mario Casas]] | títol = [[Premio Goya a o Millor Actor]] | periodo = [[2021]]: [[36a edición d'os Premios Goya|8a edición]] | succesor = No i hai }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Bardem, Javier}} [[Categoría:Actors de Canarias]] [[Categoría:Naixius de Las Palmas de Gran Canaria]] [[Categoría:Premio a o Millor Actor d'o Festival de Cine de Canas]] [[Categoría:Premio d'o Cine Europeu a o Millor Actor]] [[Categoría:Premio Goya a o Millor Actor]] [[Categoría:Premio Nacional de Cinematografía]] [[Categoría:Premio Oscar a o Millor Actor Segundario]] [[Categoría:1969 (naixencias)]] ay39p5igzj8fzrt2lnlvqh6ib4w061b Felipe Aláiz de Pablo 0 85857 2480059 2217183 2026-09-30T19:30:01Z RenatoGar 80073 2480059 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Felipe Aláiz de Pablo |imachen = Felipe Alaiz.jpg |imachen grandaria = |piet de foto = |calendata naiximiento = [[23 de mayo]] de [[1887]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Belver de Cinca]] ([[Cinca Baixa]], [[Aragón]]) |calendata muerte = [[8 d'abril]] de [[1959]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of France.svg|22px|border]] [[París]] ([[Francia]]) |ocupación = [[Periodista]], [[escritor]] y [[novelista]] |salario = |patrimonio neto = |conchuche = |obras = |fillos = |sitio web = |anotacions = }} '''Felipe Aláiz de Pablo''', naixito de [[Belver de Cinca]] ([[Cinca Baixa]]) o [[23 de mayo]] de [[1887]] y muerto en o exilio en [[París]] ([[Francia]]) o [[8 d'abril]] de [[1959]], estió un [[periodista]], [[escritor]] y [[novelista]] [[Aragón|aragonés]] d'[[ideolochía]] [[Anarquismo|anarquista]]. Fillo de militar, se formó como [[estudiant]] en [[Leida]], [[Uesca]] y [[Zaragoza]], adedicando-se dende muit choven a o [[periodismo]], estando dende [[1914]] director d'a revista ''Aragón'', y vinclando-se con cerclos d'o [[nacionalismo aragonés]] y partidarios d'a [[republica federal]]. Sindembargo, dende zaguerías d'os [[anyos 1910]] pasa a convertir-se en militant anarquista, estando dende alavez vinculau con l'[[anarquismo]] dica a suya muerte, colaborando u dirichindo cuantas publicacions anarquistas. Ye considerato como o mas destacato escritor d'ideolochía anarquista en [[Espanya]]. En [[1939]], con a victoria [[Franquismo|franquista]] en a [[Guerra Civil espanyola]], s'exilia en [[Francia]], país a on i morió. Ye autor de cuantas [[novela]]s curtas. == Obras == * [[1924]]: ''Quinet''. * [[1962]]: ''Tipos españoles''. * ''Hacia una Federación de Autonomías Ibéricas''. == Vinclos externos == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20210516022017/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=403 ''Felipe Aláiz de Pablo''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]''. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Alaiz Pablo, Felipe}} [[Categoría:Anarquistas d'Aragón]] [[Categoría:Escritors d'Aragón]] [[Categoría:Escritors en castellano]] [[Categoría:Exiliaus aragoneses en Francia]] [[Categoría:Exiliaus d'o franquismo]] [[Categoría:Muertos en París]] [[Categoría:Naixius de Belver de Cinca]] [[Categoría:Novelistas d'Aragón]] [[Categoría:Periodistas d'Aragón]] [[Categoría:1887 (naixencias)]] [[Categoría:1959 (muertes)]] t52kf8uus1ksxx77cqtjvpovstq4bpg Juneau (Alaska) 0 86201 2480098 2354900 2026-09-30T19:52:21Z RenatoGar 80073 2480098 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo ye sobre una ciudat estausunidense en o estato d'Alaska. ta atros usos, se veiga '''[[Juneau (desambigación)]]'''''. {{Ficha de localidat |nombre = Juneau |imachen = [[Imachen:Ehedaya juneau birdeye.jpg|250px|Anvista aeria d'a ciudat de Juneau]]<br />Anvista aeria d'a ciudat de Juneau. |bandera = Flag of Juneau, Alaska.svg |escudo = |paísde = d' |escudo_grandaria = 90px |país = Estaus Unius |bandera_país = Flag of the United States.svg |tprechión = [[Estaus d'os Estaus Unius|Estato]] |rechión = [[Alaska]] ([[Capital (politica)|capital]]) |tpprovincia = [[Borough d'Alaska|Borough]] |provincia = [[Borough de Juneau|Juneau]] |superficie = 8.430,40 |altaria = 17 |población = 30.988 |calendata = 2010 |densidat = 4,40 |río = [[Canal de Gastineau]] |web = [http://www.juneau.org/ www.Juneau.org] |situación = |latd = 58 |latm = 26 |lats = 40 |latNS = N |longd = 134 |longm = 13 |longs = 47 |longEW = W |pos_etiqueta_loc = left |mapa_loc = Estaus Unius d'America |pos_etiqueta_rech = left |mapa_rech = Alaska |}} '''Juneau''' (pronunciato en [[Idioma anglés|anglés]] [dʒuːnoʊ]) ye una [[ciudat]] d'os [[Estaus Unius]] situata en o [[Estaus d'os Estaus Unius|estato]] d'[[Alaska]], d'an ye a [[Capital (politica)|capital]] estatal. Fa parte d'o [[Borough d'Alaska|borough]] de [[borough de Juneau|Juneau]], estando-ne tamién a suya capital. A suya [[Población humana|población]] ye de 30.988 habitants ([[2008]]) en una [[superficie]] de 8.430,40 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 4,40 hab/km². Ye a tercera ciudat d'Alaska por o suyo numero d'habitants, dezaga d'[[Anchorage]] y [[Fairbanks]], y ye una d'as sub-seus d'a [[Universidat d'Alaska]]. == Cheografía == A localidat de Juneau se troba situata a 17 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o ran d'a mar, en l'[[archipelago Alexander]], en a [[canal de Gastineau]]. == Historia == Mientres a segunda metat d'o [[sieglo XIX]] se i instaloron en a redolada, que yera habitata por o [[pueblo tlingit]], grupos de buscadors d'[[oro]], en o episodio d'a [[fiebre de l'oro]] en Alaska. En [[1880]] i descubrió oro un buscador canadiense, dito [[Joseph Juneau]], establindo-se oficialment a ciudat de Juneau en [[1881]] y recebindo o suyo nombre en a suya honor. Dende alavez, a localidat ha estato vinculada a la [[menería]] de l'oro, estando en activo importants [[mena]]s subterranias dica prencipios d'a [[Segunda Guerra Mundial]]. En [[1906]] a ciudat se convertió en a capital d'Alaska. == Localidaz achirmanatas == * [[Imachen:Flag of the Philippines.svg|22px|border]] [[Camiling]] ([[Filipinas]]). * [[Imachen:Flag of the Republic of China.svg|22px|border]] [[Chiayi]] ([[Republica de China]]). * [[Imachen:Flag of the People's Republic of China.svg|22px|border]] [[Mishan]] ([[China]]). * [[Imachen:Flag of Russia.svg|22px|border]] [[Vladivostok]] ([[Rusia]]). * [[Imachen:Flag of Canada.svg|22px|border]] [[Whitehorse]] ([[Canadá]]). == Vinclos externos == {{Commonsart|Juneau, Alaska|Juneau}} * {{en}} [http://www.juneau.org Pachina web oficial municipal de Juneau]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'Alaska]] [[Categoría:Localidaz portuarias d'Estaus Unius]] kl2mavt2oi0k627z0rzy1x0c00ec7cp Agustín Pérez-Lizano García 0 86642 2480061 2339298 2026-09-30T19:30:35Z RenatoGar 80073 2480061 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Agustín Pérez-Lizano García |imachen = |imachen grandaria = |piet de foto = |calendata naiximiento = [[1871]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]], [[Aragón]]) |calendata muerte = [[18 d'abril]] de [[1936]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]], [[Aragón]]) |ocupación = [[Avogato]], [[periodista]] y [[politico]] |partiu politico = [[Derecha Liberal Republicana]] |salario = |patrimonio neto = |conchuche = Victoria Pérez Labarías |obras = |fillos = [[Manuel Pérez-Lizano y Pérez]] |sitio web = |anotacions = }} '''Agustín Pérez-Lizano García''', naixito de [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]]) en [[1871]] y muerto en ixa mesma capital o [[18 d'abril]] de [[1936]], estió un [[avogato]], [[periodista]] y [[politico]] [[Aragón|aragonés]] d'ideolochía [[republica]]na. Instalato dende [[1899]] en a [[ciudaz d'Aragón|ciudat]] de [[Calatayú]], i fundó un diario republicanista, dito ''[[La Justicia]]'', que se mantenió activo dica a sublevación faixista d'o [[18 de chulio]] de [[1936]], cuan fue clausurato. Estió organizador d'o republicanismo en a a comarca d'a [[comunidat de Calatayú]], que esleyó un deputato republicano. Dende [[1927]] tornó enta Zaragoza, mientres a [[dictadura]] de [[Miguel Primo de Rivera]], organizando-ie un [[partiu politico]] republicano dito ''[[Derecha Liberal Republicana]]'', vinculau con [[Niceto Alcalá-Zamora]] y [[Miguel Maura]]. Dimpués d'a proclamación d'a [[Segunda Republica Espanyola]], estió Delegato Rechional de Treballo en Aragón, estando prou bien considerato en medios [[Anarquismo|anarquistas]] d'a [[Confederación Nacional del Trabajo]] por a suya ecuanimidat. Casato con Victoria Pérez Labarías, yera pai de [[Manuel Pérez-Lizano y Pérez]], qui estió [[alcalde de Zaragoza]] y president d'a [[Deputación Provincial de Zaragoza]], ocupando iste zaguer cargo a la muerte d'o suyo pai. Pocos meses dimpués d'a suya muerte, o suyo fillo fue asasinato por os [[Golpe d'estato|golpistas]], albandonando-se o suyo cuerpo a o canto d'a [[Canal Imperial d'Aragón]]. == Vinclos externos == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20110811164110/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=10118 ''Agustín Pérez-Lizano y García''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]''. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Perez-Lizano Garcia, Agustin}} [[Categoría:Avogaus d'Aragón]] [[Categoría:Muertos en Zaragoza]] [[Categoría:Naixius de Zaragoza]] [[Categoría:Periodistas d'Aragón]] [[Categoría:Politicos d'Aragón]] [[Categoría:1871 (naixencias)]] [[Categoría:1936 (muertes)]] if2whpyifxf079xjulkvs9gs31wxzo5 Tomás Castellano Villarroya 0 87509 2480054 2174597 2026-09-30T19:28:13Z RenatoGar 80073 2480054 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'autoridat | tratamiento = | nombre = Tomás Castellano Villarroya | imachen = Tomás Castellano Villarroya, ministro de Ultramar (Museo del Prado).jpg | grandaria = 230px | pietimachen = | escudo = Escudo de España 1874-1931.svg | cargo = [[Ministro d'Ultramar d'Espanya|Ministro d'Ultramar]] | districto = | prencipio = [[1895]] | fin = [[1897]] | chuntoa = | president = | monarca = [[Alifonso XIII d'Espanya]] | primerministro = [[Antonio Cánovas del Castillo]] | gubernador = | chefe = | lugartenient = | bizeprimerministro = | tenient = | vicegubernador = | vicechefe = | canciller = | predecesor = [[Buenaventura Abarzuza Ferrer]] | succesor = [[Segismundo Moret y Prendergast]] | escudo2 = Escudo de España 1874-1931.svg | cargo2 = [[Lista de ministros d'Hicienda d'Espanya|Ministro d'Hicienda]] | districto2 = | prencipio2 = [[16 d'aviento]] de [[1904]] | fin2 = [[27 de chinero]] de [[1905]] | chuntoa2 = | president2 = | monarca2 = [[Alifonso XIII d'Espanya]] | primerministro2 = [[Marcelo Azcárraga]] | gubernador2 = | chefe2 = | lugartenient2 = | bizeprimerministro2 = | tenient2 = | vicegubernador2 = | vicechefe2 = | canciller2 = | predecesor2 = [[Guillermo de Osma y Scull]] | succesor2 = [[Antonio García Alix]] | escudo3 = Escudo de España 1874-1931.svg | cargo3 = [[Gubernador d'o Banco d'Espanya|Gubernador]] d'o ''[[Banco d'Espanya]]'' | prencipio3 = aviento de [[1903]] | fin3 = aviento de [[1904]] | predecesor3 = [[José Sánchez Guerra y Martínez]] | succesor3 = [[Manuel Allendesalazar]] | partiu= [[Partido Conservador]] | calendatanaix= [[5 de mayo]] de [[1850]] | puestonax= [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]], [[Aragón]]) | calendatamuerte= [[11 de chunio]] de [[1906]] | puestomuerte= [[Imachen:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|22px|border]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) | almamáter= | profesión= [[Empresario]] | residencia= | conyuche= | relichión= | sinyal= | pachinaweb= }} '''Tomás Castellano Villarroya''', naixito de [[Zaragoza]] ([[comarca de Zaragoza]]) o [[5 de mayo]] de [[1850]] y muerto en [[Madrit]] ([[Espanya]]) l'[[11 de chunio]] de [[1906]], estió un [[politico]] y [[empresario]] [[Aragón|aragonés]], militant d'o ''[[Partido Conservador]]'', que mientres a suya carrera politica plegó en os cargos de [[Ministro d'Ultramar d'Espanya|ministro d'Ultramar]] ([[1895]]-[[1897]]) y [[ministro d'Hicienda d'Espanya|ministro d'Hicienda]] ([[16 d'aviento]] de [[1904]]-[[27 de chinero]] de [[1905]]). En os inicios d'a suya carrera estió vinculau a la comarca de [[Cinco Villas]], estando esleito deputato en a [[Deputación Provincial de Zaragoza]] en [[1878]] y [[1879]] por o [[partiu chudicial]] d'[[Exeya d'os Caballers]], encara que dimpués (y dica a suya muerte, en una succesión de trece lechislaturas) n'estió por o districto de [[Borcha]]-[[Zaragoza]]. Sindembargo, continó con a suya vinculación cincovillesa a traviés d'a suya familia eixeyana y d'as amistaz que teneba en [[Taust]] entre os ricos propietarios d'a villa. Con a familia Castellano d'Exeya yera propietario en Zaragoza d'a banca ''Villarroya y Castellano'', establita dende primerías d'o [[sieglo XIX]], y que estió la base d'o posterior ''[[Banco Zaragozano]]''. Tamién yera propietario d'o ''[[Diario de Zaragoza]]'', o portavoz d'as ideyas conservadoras en Zaragoza y cabecera degana d'a prensa d'Aragón. Cuan lo nombroron ministro d'Ultramar, fació cuantos nombramientos de cargos publicos en as [[colonias d'Espanya]] entre os suyos familiars y amigos. Por a suya chestión en temas economicos colonials, lo nombroron en [[1903]]-[[1904]] [[Gubernador d'o Banco d'Espanya|gubernador]] d'o ''[[Banco d'Espanya]]'', convertindo-se posteriorment en ministro d'Hicienda. En a suya faceta como empresario, estió tamién muit vinculau a la construcción d'[[entibo]]s en Aragón, estando president d'a chunta de l'[[entibo d'a Penya]], de l'[[entibo de Mezalocha]] y de l'[[entibo de Sant Bertolomeu]], iste zaguer en o [[río Arba de Luesia]] en o termin d'[[Exeya d'os Caballers]]. == Vinclos externos == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20160305012656/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=3380 ''Tomás Castellano Villarroya''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]''. <center> {{start box}} {{succession box | predecesor = [[Buenaventura Abarzuza Ferrer]] | títol = [[Ministro d'Ultramar d'Espanya|Ministro d'Ultramar]] | periodo = [[1895]]-[[1897]] | succesor = [[Segismundo Moret y Prendergast]] }} {{succession box | predecesor = [[José Sánchez Guerra y Martínez]] | títol = [[Gubernador d'o Banco d'Espanya|Gubernador]] d'o ''[[Banco d'Espanya]]'' | periodo = [[1903]]-[[1904]] | succesor = [[Manuel Allendesalazar]] }} {{succession box | predecesor = [[Guillermo de Osma y Scull]] | títol = [[Ministro d'Hicienda d'Espanya|Ministro d'Hicienda]] | periodo = [[1904]]-[[1905]] | succesor = [[Manuel Allendesalazar]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Castellano Villarroya, Tomas}} [[Categoría:Empresarios d'Aragón]] [[Categoría:Ministros d'o Gubierno d'Espanya naixius d'Aragón]] [[Categoría:Muertos en Madrit]] [[Categoría:Naixius de Zaragoza]] [[Categoría:1850 (naixencias)]] [[Categoría:1906 (muertes)]] hqr981bq09ejiwddkc467eoc7f860kv Joan Salvat-Papasseit 0 88120 2480056 2174803 2026-09-30T19:29:09Z RenatoGar 80073 2480056 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Joan Salvat-Papasseit |imachen = JoanSalvat-Papasseit.png |imachen grandaria = 225px |piet de foto = Estatua en Barcelona de Joan Salvat-Papasseit. |calendata naiximiento = [[16 de mayo]] de [[1894]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) |calendata muerte = [[7 d'agosto]] de [[1924]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) |ocupación = [[Escritor]] y [[poeta]] |salario = |patrimonio neto = |conchuche = Carme Eleuterio i Ferrer |obras = |fillos = |partiu politico = |sitio web = |anotacions = }} '''Joan Salvat-Papasseit''' (nombre por o que gosa estar mas conoixito '''Joan Salvat i Papasseit'''), naixito de [[Barcelona]] ([[Barcelonés]]) o [[16 de mayo]] de [[1894]] y muerto en ixa mesma capital o [[7 d'agosto]] de [[1924]], estió un [[escritor]] y [[poeta]] [[Catalunya|catalán]] vinculau con corrients artisticas de [[Vanguardismo|vanguardia]] y con [[ideyolochía]]s politicas d'ezquierda ([[anarquismo]] y [[socialismo]]), estió tamién redactor de cuantos articlos en a prensa relacionatos con istas tematicas. Morió por una [[tuberculosi]] cuan nomás teneba que 30 anyadas, y con una obra prou poco conoixita en ixe inte. A suya popularidat nomás plegó que mientres os [[anyos 1960]], cuan cuantos d'os suyos poemas fuoron emplegatos en as suyas composicions por os miembros d'o movimiento d'a ''[[Nova Cançó]]''. == Vinclos externos == {{Commonscat|Joan Salvat-Papasseit}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Salvat-Papasseit, Joan}} [[Categoría:Escritors de Catalunya]] [[Categoría:Escritors en catalán]] [[Categoría:Muertos en Barcelona]] [[Categoría:Naixius de Barcelona]] [[Categoría:Poetas de Catalunya]] [[Categoría:1894 (naixencias)]] [[Categoría:1924 (muertes)]] lifuzxxrd8evgq1kwl34qo8fl6ml52o Streptopelia 0 90491 2480029 2427886 2026-09-30T18:47:58Z RenatoGar 80073 2480029 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Streptopelia'' |nombre_pop1 = tordola / tortola |nombre_pop2 = tordoleta |nombre_pop3 = ruleta / rulleta, rolleta |nombre_pop4 = |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Collared Dove (Streptopelia decaocto), Fairlands Valley Park, Stevenage, 15 April 2011.jpg|250px|Tordoleta]] |descripcion = Tordoleta ''[[Streptopelia decaocto]]'' |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Aves |subclase = |orden = Columbiformes |suborden = |familia = Columbidae |subfamilia = Columbinae |tribu = |chenero = Streptopelia |especie = |nombre_binominal = Streptopelia |descriptor = [[Charles Lucien Jules Laurent Bonaparte|Bonaparte]] |calendata_desc = 1855 |ran_descripcion = chenero |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} As '''tordoletas'''{{DACC}}<ref name="VIDALLER">{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas]]: ''Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals''; [[Edicions Val d'Onsera]], Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|978-84-89862-35-7}}.</ref> (diminutivo de '''tordola'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''tortola'''</ref>) u '''ruletas'''{{DACC}}<ref group="nota">Con as variants '''rulleta''' y '''rolleta'''</ref> ({{nombreCientifico|Streptopelia}}) son un [[chenero (biolochía)|chenero]] d'[[Aves|aus]] [[Columbiformes]] en a [[familia (biolochía)|familia]] [[Columbidae]]. O chenero comprende bella quincena d'[[especie]]s que habitan en [[Europa]], [[Asia]] y [[Africa]]. En Africa ye a on en i ha mas diversidat d'especies. ==Caracteristicas== As tordolas son [[paloma]]s de mida chicorrona, que no superan os 30 [[centimetro|cm]] de largaria,<ref name="GuíaSusaeta">{{es}} FELIX, Jîrî y TOMAN, Jan; ''Guía de Campo'' (3ª Ed.); Ediciones Susaeta. Madrid, 1999. {{ISBN|84-305-7413-1}}</ref> con o plumache de colors suaus en tonos de [[marrón]], [[narancha|anaranchadas]] u dica [[rosa]]das, con unas marcas negras en o cuello que les fan como un [[collar]] incompleto por a [[foyeta]] y a parte de dezaga y que pueden seguir un patrón variau de disenyo que pende de a especie. Son [[monogamia|monogamas]] vitalicias, o que gosa querer dicir que mantienen a mesma parella toda la vida. Por ixe motivo, en a [[cultura occidental]] se les ha vinculau con os sentimientos d'[[amor]] y [[romanticismo]]. A suya voz ye mas monotona que no o [[tulido (aus)|tulido]] d'as suyas parients d'o chenero ''[[Columba]]'', consistindo en una sola silaba prolargada ("''cu-uú''") que eventualment puede recordar a o son d'os [[Cuculus canorus|coculos]]. Cuan emiten sonius, se diz que as tordolas «rulan»{{DACC}} u «arrulan»{{DACC}}, a diferencia d'as palomas que se diz que «tulan». ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} ==Entrastres externos== {{Wikispecies}} {{Commonscat}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Streptopelia|*]] pb18nzzs03yhsfnotkz4zz7irmf1rn2 Caminho de Ferro do Monte 0 91451 2480186 2365790 2026-09-30T22:49:50Z RenatoGar 80073 2480186 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 2.jpg|thumb|Puyata a o Monte dende a Gara de Pombal]] O '''Caminho de Ferro do Monte''' (vulgarment conoixito como '''Comboio do Monte''' u '''Elevador do Monte''') fue un [[Linia ferria|ferrocarril]] de [[vía unica]] en [[cremallera]] que ligaba o [[Pombal]], en [[Funchal]], a o [[Terreiro da Luta]], en o [[Monte (Funchal)|Monte]] ([[Madeira]], [[Portugal]]), con una largaria de 3,911&nbsp;km. == Historia == [[Imachen:Caminho-de-ferro_do_Monte_junto_ao_Hotel_Bello_Monte,_c._1910.jpg|thumb|Gara d'o Monte.]] === Prochecto y construcción === Os primers estudios ta a construcción d'o ''caminho de Ferro do Monte'' fuoron feitos en [[1886]], por o incheniero [[Raul Mesnier Ponsard]]. A ideya ta a construcción d'un funicular u ferrocarril salió de António Joaquim Marques, que obtenió o consentimento d'a ''[[Concello|Câmara Municipal]]'' de [[Funchal]] o [[17 de febrero]] de [[1887]].<ref name="olhar">{{pt}} [https://web.archive.org/web/20110726165908/http://www.jornaldamadeira.pt/not2008sup.php?Seccao=16&id=76558&sup=5&sdata=2007-09-08 Octaviano Correia: “Do Pombal ao Bom Jesus de Braga”. ''Jornal da Madeira'' / ''Revista Olhar'']</ref> Dimpués de bellas dificuldaz ta reunir o capital ta a formación d'a ''[[Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte]]'',<ref name="olhar" /> as obras prencipioron o [[13 d'agosto]] de [[1891]]<ref name="bonito">{{pt}} [https://web.archive.org/web/20130920025509/http://evunix.uevora.pt/~jbonito/images/wallisII.pdf Ranse-Wallis: Um fotógrafo entusiasta dos Caminhos de Ferro (II) - O Caminho de Ferro do Monte]. Jorge Bonito. 6 de chinero de 2010</ref> y o primer trampo, entre o Pombal y a Levada de Santa Luzia, fue inaugurato o [[16 de chulio]] de [[1893]].<ref name="olhar" /> [[Imachen:Terreiro da Luta 1910.jpg|thumb|left|Gara-Restaurante d'o Terreiro da Luta.]] O día [[5 d'agosto]] de [[1894]] o [[tren]] plega en o lugar d'Atalhinho en a freguesía d'o Monte, situato a 577 metros d'altaria.<ref name="comboios">Silva, J.R. e Ribeiro, M. (2009). ''Os comboios de Portugal - Volume V''. 1ª Edição.Terramar.Lisboa</ref> O [[12 de chulio]] de [[1910]], a ''Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte'', en asemblea cheneral, decidió prolongar o tren dica o Terreiro da Luta.<ref name="comboios" /> A pretensión fue aprebata por a [[Câmara Municipal do Funchal]] o [[4 d'agosto]] d'ixe mesmo anyo.<ref name="comboios" /> O [[24 de chulio]] de 1912 o tren plega en o Terreiro da Luta, a 850 metros d'altaria,<ref name="comboios" /> recorrendo, en total, una largaria de 3.911 metros<ref name="comboios" /> y aturando-se en:<ref name="bonito"/> Pombal, Levada de Santa Luzia, Livramento, Quinta Sant’Ana (Sant’Ana), Flamengo, Confeitaria, Atalhinho (Monte), Largo da Fonte, y Terreiro da Luta. En a carrera do Pombal se situaba a gara prencipal y as oficinas d'a companyía. En a gara de Tereiro da Luta existiba un restaurant panoramico que yera expleitato por a propia ''Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte''.<ref name="comboios" /> === Fases d'a construcción === {| class=wikitable |- !|Entre as garas !|Largaria !|Inauguración |- |Pombal - Levada de Santa Luzia||{{0}}1,000&nbsp;km||[[16 de chulio]] de [[1893]] |- |Levada de Santa Luzia - Atalhinho (Monte)||{{0}}1,500&nbsp;km||[[5 d'agosto]] de [[1894]] |- |Atalhinho (Monte) - Terreiro da Luta||{{0}}1,411&nbsp;km||[[24 de chulio]] de [[1912]] |} === Declive === [[Imachen:Monte's train wreckage after the 1919 explosion.jpg|thumb|[[desferra|Destrozo]]s en o tren dimpués d'esclatar en 1919.]] O [[10 de setiembre]] de [[1919]] esclató a caldera d'una locomotora, cuan o tren puyaba en dirección enta o Monte. En iste accident bi habió 4 muertos y cuantos feritos.<ref>{{pt}} [https://web.archive.org/web/20120121055002/http://ilhadamadeira.weblog.com.pt/arquivo/254548.html O Comboio do Monte e o elevador do Bom Jesus]. 6 d'octubre de 2009. Octaviano Correia. 13 de setiembre de 2007</ref> Debito a iste desastre, os viachens se suspendioron dica l'[[1 de febrero]] de [[1920]]. L'[[11 de chinero]] de [[1932]], bi habió un nuevo desastre, ista vegata por descarrilamiento. Dende alavez, turistas y habitants deixarán d'emplegar o ferrocarril, considerando-lo masiau perigloso. Por ixas envueltas a [[Segunda Guerra Mundial]] suposó una falta de turistas en a [[isla de Madeira]] y a ''Companhia do Caminho-de-Ferro do Monte'' dentró en crisi; o zaguer viache d'o tren se realizo en abril de [[1943]] y a linia se retiró posteriorment. Parti d'o material resultant, se destruyió, pero una atra parti s'emplegó en a reparación d'o [[Elevador do Bom Jesus]], en [[Braga]].<ref name="olhar" /> == Caracteristicas y explotación == [[Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 5.jpg|thumb|left|Funchal visto dende a vía d'o tren, podendo observar-se a vía ferria de [[cremallera]].]] === Caracteristicas tecnicas === O ''Caminho de Ferro do Monte'' yera uma [[vía ferria]] de [[cremallera]], que funcionaba baixo o sistema de [[Riggenbach]]. Se moveva por una vía unica, fueras d'entre as garas d'o Livramento y d'o Monte, a on bi heba un desvío ta permitir o cruce de trens.<ref name="comboios" /> As composicions las formaban un unico coche, que yera empentato, en o sentito ascendent, por a locomotora. En o sentito descendent, o peso d'o coche lo manteneba en contacto con a locomotora, por lo que no caleba enchegar-los.<ref name="bonito"/> [[Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 1.jpg|thumb|250px|Locomotora y coche amán d'o Largo da Fonte, Monte.]] === Material circulant === A companyía teneba cinco locomotoras (cuatre construitas por a ''[[Maschinen-Fabrick Esslingen]]''<ref name="comboios" /> y una atra por a ''[[SLM Winterthur]]''<ref name="comboios" />) y cinco coches de pasachers (con capacidat ta 60 personas<ref name="comboios" />). Existiban, amás, bels chicoz vagons (baixos) ta transporte de grans cantidaz d'equipache.<ref name="comboios" /> == Actualidat == Actualment se ye fendo un [[prochecto]] ta a recuperación y reactivación d'iste servicio en colaboración con a [[Câmara Municipal do Funchal]] y a empresa [[Teleféricos da Madeira]].<ref name="JornalMadeira">{{pt}} [https://web.archive.org/web/20090930155114/http://www.jornaldamadeira.pt/not2008.php?Seccao=14&id=134440&sdata=2009-09-27 Miguel Fernandes: “Comboio do Monte é mais-valia para o turismo”]. ''Jornal da Madeira'', ''2009.09.27''</ref> O prochecto contempla a construcción d'un ferrocarril de tipo [[funicular]] entre as antigas garas d'o Terreiro da Luta y do Monte, seguindo l'antigo trachecto d'a linia.<ref name="JornalMadeira" /> No ye prevista, manimenos, a reconstrución d'o servicio enta o centro de [[Funchal]]. O material circulant a emplegar será una automotora funicular de piso plan, decorata de forma que remere o [[disenyo]] d'a epoca en que circuló o servicio primitivo.<ref name="JornalMadeira" /> == Galería d'imáchens == <center><gallery> Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 8.jpg|Salita d'a Gara d'o Pombal. Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 10.jpg|Puyata de pasachers, en Funchal. Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 3.jpg|Gara de l'Hotel Monte Palace. Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 4.jpg|Plegata a o Terreiro da Luta. Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 7.jpg|Baixada d'os [[Carros de cesto do Monte|carros de cesto]], paralela a la linia d'o comboio. Imachen:Caminho de Ferro do Monte - 9.jpg|Baixada d'os carros de cesto, paralela a la linia d'o comboio. Imachen:Vlak na Monte.jpg|Panel de recholas d'o antigo Café Ritz, representando o ''comboio'' y un carro de cesto. </gallery></center> == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{commonscat}} * {{pt}} [https://web.archive.org/web/20131109200404/http://comboio.web.simplesnet.pt/ Fotos do “Comboio do Monte” en ''Imagens Antigas do Funchal] * {{pt}} [https://web.archive.org/web/20070607012815/http://www.cm-funchal.pt/cmf/Default.aspx?ID=1508 Câmara Municipal do Funchal - Recuperação do Comboio do Monte] * {{pt}} [http://fotos.sapo.pt/Har9ugi7UesKtQ2HjaS8?a=5 Fotos do “Caminho de Ferro do Monte” ''Lusa - Agência de Notícias de Portugal, S.A''] {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Caminho Ferro Monte}} [[Categoría:Transporte en Madeira]] [[Categoría:Ferrocarril en Portugal]] e0g4q99xk8w14ym8nuw26bkpp8cz6mi Pompeya 0 93129 2480078 2466447 2026-09-30T19:45:05Z RenatoGar 80073 2480078 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo ye sobre a ciudat de Pompeya; ta l'antiga ciudat romana, se veiga '''[[Pompeii]]'''''. {{Ficha de comuna d'Italia |nombre = Pompeya |nombre_orichinal = Pumpeje |nombre_oficial = Pompei |imachen=[[Imachen:Campanile Pompei 08 - Vs Vesuvio.jpg|250px|Anvista panoramica de Pompeya, a on se veye o Vesuvio a o fundo]]<br />Anvista panoramica de Pompeya, a on se veye o [[Vesuvio]] a o fundo. |bandera=Pompei-Gonfalone.png |bandera_grandaria = 90px |escudo=Pompei-Stemma.png |escudo_grandaria = 60px |siegla_rechión = CAM |siegla_provincia = NA |latitut_graus=40 |latitut_menutos=45 |latitut_segundos=0 |lonchitut_graus=14 |lonchitut_menutos=30 |lonchitut_segundos=0 |mapaX = 65 |mapaY = 259 |altaria=14 |superficie=12.4 |anyo = 2010 |población=25.620<ref>[http://demo.istat.it/bil2010/index.html Dato Istat] - Población resident o 31 d'aviento de 2010.</ref> |fraccions =Mariconda, Messigno, Ponte Nuovo, Treponti, Fontanelle, Parrelle, Ponte Izzo, Ponte Persica, Fossavalle, Chiesa della Giuliana |Divisioni confinanti=[[Boscoreale]], [[Castellammare di Stabia]], [[Sant'Antonio Abate (Italia)|Sant'Antonio Abate]], [[Santa Maria la Carità]], [[Scafati]] (SA), [[Torre Annunziata]] |codigo_postal=80045 |prefixo=081 |Fuso orario=+1 |istat=063058 |codigo_catastral=G8136 |Zona sismica=2 |Gradi giorno= |Diffusività= |chentilicio= |patrono=[[Virchen d'o Rosario]] |festivo=[[8 de mayo]] |PIL= |PIL procodigo_postalite= |web=http://www.comune.pompei.na.it/ }} '''Pompeya''' (''Pumpeje'' en [[Idioma napolitán|napolitán]], ''Pompei'' en [[Idioma italiano|italiano]] y oficialment) ye una localidat y [[Comunas d'Italia|comuna]] [[italia]]na con grau de [[ciudat]] d'a [[Rechions d'Italia|rechión]] de [[Campania]], en a [[Provincias d'Italia|provincia]] de [[Ciudat metropolitana de Nápols|Nápols]]. D'antis mas, fació parte de l'antigo [[reino de Nápols]] y d'a [[Corona d'Aragón]] y dimpués d'o [[reino d'as Dos Sicilias]] antes d'a suya incorporación enta o [[reino d'Italia]]. A suya [[Población humana|población]] ye de 25.620 habitants ([[2010]]), en una [[superficie]] de 12,40 [[km²]], con una [[densidat de población]] de 2.066,13 hab/km². Pompeya ye muit conoixita por a [[Erupción d'o Vesuvio en 79|erupción]] que se produció en o [[volcán]] [[Vesuvio]] en [[79]], que cubrió a la ciudat de [[cenisa]]s volcanicas y de ''[[lapilli]]'' y que se troba documentata en os escritos de [[Plinio o Choven]]. O militar, incheniero y arqueologo aragonés [[Roque Joaquín de Alcubierre]] estió qui i fació en os [[anyos 1740]] as primeras excavacions arqueolochicas, encara que o suyo nombre siga hue cuasi xublidato.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20120104144229/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=582 ''Roque Joaquín de Alcubierre''] en a ''[[Gran Enciclopedia Aragonesa]]''.</ref> Dende [[1997]], Pompeya ye declarata por a [[UNESCO]] como [[Patrimonio d'a Humanidat]]. == Cheografía == A localidat de Pompeya se troba situata a 14 [[metro]]s d'[[altaria]] sobre o [[livel d'a mar]], en a [[plana]] d'o [[río Sarno]] y a o piet d'o [[Vesuvio]]. D'o suyo [[termin municipal]] fan parte os lugars de Mariconda, Messigno, Ponte Nuovo, Treponti, Fontanelle, Parrelle, Ponte Izzo, Ponte Persica, Fossavalle y Chiesa della Giuliana; muga con as comunas de [[Boscoreale]], [[Castellammare di Stabia]], [[Sant'Antonio Abate]], [[Santa Maria la Carità]], [[Scafati]] y [[Torre Annunziata]]. == Historia == === Antigüedat === Os oríchens de Pompeya se troban en l'[[Antigüedat]], en o periodo anterior a la expansión d'a [[Republica de Roma]]; cal parar cuenta que a ''[[gens Pompeia]]'', una d'as familias romanas (en feba parte [[Gneu Pompeyo Magno]]) tiene o suyo orichen en ista ciudat, que en ixas envueltas yera habitata por os [[oscos]] (un [[Pueblos italicos|pueblo italico]] d'a branca d'os [[samnitas]]). En a segunda metat d'o [[sieglo VI aC]] se i fundó un chicot nulio habitato en una crucillata de vías de comunicación y fácil que como un puesto con funcionalidaz economicas y [[Comercio|comercials]]; se trobaba en a crucillata d'as vías enta [[Cuma]], [[Nola]] y [[Castellammare di Stabia]]. Entre [[525 aC]] y [[474 aC]], a ciudat fue conquiesta por os [[griegos]] que controlaban [[Cuma]] y adhibita a los suyos dominios. [[Estrabón]], en a suya obra, diz que os [[etruscos]] conquirioron a ciudat, feito que puet estar obchecto de confirmación por as troballas arqueolochicas que se i han feito: en l'aria d'o templo adedicato a [[Apolo]] y amán d'as termas Stabianas se i han trobau repuis de [[ceramica]] (d'o tipo conoixito como ''[[bucchero]]'' en l'[[Arqueolochía]]), vinculaus a una [[necropoli]] d'o [[sieglo VI aC]]. No yera encara una ciudat destacata, como deixa veyer o feito que a suya distribución ni siga con un plano ordenato, sino que ye una simpla succesión de carreras con edificios que no se subchectan a una planimetría planificata u a una ordenación urbanistica. A mitat d'o [[sieglo V aC]], con a redota naval d'os [[etruscos]] debant d'os [[griegos antigos|griegos]], a ciudat de Pompeya dentró en l'aria d'influencia d'as colonias griegas en o sud d'a [[peninsula italica]]; fácil que d'iste periodo siga a primera [[muralla]] conoixita que fortificó a ciudat, y que teneba una [[superficie]] d'alto u baixo 70 [[hectaria]]s, encara que a ciudat en sentito estricto no teneba so que 17 hectarias. === Dominio romano === [[Imachen:Osco diffusione.gif|left|thumb|250px|Mapa con a difusión d'a [[luenga osca]] en a [[peninsula italica]].]] Mientres o [[sieglo IV aC]], a ciudat de Pompeya prenió parte en as [[guerras samnitas]] contra a [[Republica de Roma]], guerras que rematoron con o dominio romano sobre toda a [[Campania]] y que facioron convertir-se en d'a ciudat un "socio" de Roma. Estió en ixas envueltas cuan se fació en a ciudat a suya primera planificación urbanistica a la traza d'os romanos. Pompeya continó estando una ciudat aliata de Roma mientres a [[segunda guerra punica]] (a diferencia d'a mayor parte d'as ciudaz campanas), conservando asinas o suyo estatuto legal frent de Roma. En o [[sieglo II aC]], con a consolidación d'o [[comercio]] ligato a o proceso d'expansión de Roma se produció un augmento d'os [[cautivo]]s en a redolada, basando-se a producción [[Agricultura|agricola]] de Pompeya en o [[vin]] y en o [[azaite]]. Ixo fació que se producise en a ciudat un augmento d'a riqueza y d'o nivel de vida d'os suyos ciudadans. En o [[91 aC]], cuan prencipió a [[guerra social]], Pompeya fació parte d'a liga d'as ciudaz que se revoltoron contra Roma, con l'obchectivo de lograr os dreitos de ciudadanía romana. Sindembargo, en [[89 aC]] tropas de l'[[exercito romano]] mandatas por [[Lucio Cornelio Sila]] plegoron dica l'arredol d'a ciudat, que prebó de reforzar as suyas murallas y que mesmo contrató [[mercenario]]s [[celtas]] t'aduyar a la suya esfensa. Sindembrgo, en zagueras a ciudat rebló y ta [[80 aC]] tornó ya ta cutio a estar baixo o poder de Roma. Sila i fundó una colonia de veterans d'o suyo exertcito, con o nombre de ''Colonia Venerea Pompeianorum Sillana''. Dende alavez, por a dulzura d'o suyo clima y en estar amanata a Roma, Pompeya se convertió en un puesto de segundas residencias d'a clase dominant romana (incluyindo-ie [[Cicerón]], que i teneba una villa); sindembargo, continó con a suya important producción agricola. === A erupción d'o Vesuvio === {{Articlo principal|Erupción d'o Vesuvio en 79}} En l'anyo [[62]] se i produció un [[tierratremo]], que fácil que fuese un primer aviso d'o que dimpués s'escaició, y que prevocó o esvoldregamiento de cuantos edificios. En [[79]], ya mientres l'[[Imperio Romano]], se produció una [[Erupción d'o Vesuvio en 79|erupción]] en o [[volcán]] [[Vesuvio]]. Se conoixen muitos detalles d'ista erupción por os escritos de [[Plinio o Choven]], plegando-se mesmo a afirmar que a erupción estió o [[24 d'agosto]] de [[79]]. En producir-se a erupción muitos edificios encara yeran en reconstrucción dimpués d'o tierratremo de 17 anyadas d'antis mas, y cayó sobre Pompeya un amplo manto (plegando mesmo a 10 [[metro]]s) de [[cenisa]]s volcanicas y de ''[[lapilli]]'') que cubrió edificios y habitants. Istos zaguers deixoron un [[vuedo]] en as cendras, que en emplenar-los los arqueologos con [[Cheso (material)|cheso liquido]] han feito posible conservar as posturas que teneban os que i morioron. === Dimpués d'a erupción === [[Imachen:Sanctuarium Beatae Mariae Virginis Pompeianum.jpg|left|thumb|250px|A [[frontera]] d'a [[basilica d'a Virchen d'o Rosario de Pompeya]].]] Con a erupción fue albandonata a ciudat, que nomás que fue recontruita como un chicot lugarrón, habendo-ie repuis d'epoca [[Imperio Bizantín|bizantina]]. Se plegó mesmo a la perdua d'o conoiximiento d'o puesto a on d'antis mas se trobaba a ciudat romana dica os [[anyos 1740]]. Nomás cuan se devantó a [[basilica d'a Virchen d'o Rosario de Pompeya]] en zaguerías d'o [[sieglo XIX]] por o beato [[Bartolo Longo]] prencipió a historia d'a moderna Pompeya, en estar un puesto destacato de [[pelegrinache]] en a suya redolada y mesmo en toda a [[Italia meridional]],<ref>{{it}} [http://www.culturaitalia.it/pico/modules/focus/it/focus_0096.html?tema=key.language.tradition&regione=campania&T=1227998993820 ''Pompei e il pellegrinaggio alla Madonna''] en www.culturaitalia.it.</ref> en primeras con o nombre de ''Valle di Pompei'' dica l'adopción d'o nombre actual, ''Pompei''. Sindembargo, dica o [[9 de chinero]] de [[2004]] Pompeya no tornó a estar oficialment una [[ciudat]], seguntes un Decreto sinyato por o president d'a Republica [[Carlo Azeglio Ciampi]]. === As excavacions en a ciudat romana de Pompeii === {{Articlo principal|Pompeii}} [[Imachen:Pompeii Forum Panorama.jpg|thumb|800px|center|Anvista panoramica d'o foro d'a ciudat, con o Vesuvio a o fundo.]] ==== Historia d'as excavacions ==== Dimpués d'a erupción plegó mesmo a desapareixer a concencia d'o puesto a on se trobaba la ciudat antiga. Asinas, cuan en [[1594]] l'arquitecto [[Domenico Fontana]] construiba una [[canal]] dende o [[río Sarno]] enta [[Torre Annunziata]] y trobó bellas inscripcions epigraficas y mesmo edificios que en as suyas paretx encara conservaban pinturas a o fresco no los vincló con a ciudat de Pompeya. No estió dica [[1748]] cuan o [[Lista de reis d'as Dos Sicilias|rei]] [[Carlos IV d'as Dos Sicilias|Carlos IV]] d'as [[Reino d'as Dos Sicilias|Dos Sicilias]], a qui heba convenciu l'incheniero militar aragonés [[Roque Joaquín de Alcubierre]], ordenó a realización d'excavacions en o lugar. Encara que as excavacions, como todas as que se feban en ixas envueltas, no teneba a profundidat cientifica actual, estioron l'fundamento sobre o cual se i desembolican os treballos arqueolochicos en os repuis d'a ciudat. Alcubierre estió qui establió bellos d'os metodos que hue se fan servir en l'[[Arqueolochía]], encara que por a suya personalidat y por as suyas barallas (mas que mas con l'arqueologo alemán [[Johann Joachim Winckelmann]]) en zagueras lo destituyoron y o suyo nombre no gosa ser conoixito difuera d'o cerclo d'especialistas. ==== Problemas de conservación ==== O [[6 de noviembre]] de [[2010]] s'esvoldregó a ''Schola armaturarum'', a escuela de [[gladiador]]s, fácil que por problemas derivatos d'as obras de conservación, como ya d'antis mas heban denunciato cuantas voces. L'[[1 d'aviento]] de [[2010]] s'espaldoron tamién dos parez d'a Casa d'o Moralista, afirmando a versión oficial que ixos feitos s'escaicioron por as [[plevia]]s. == Demografía == ''Habitants censatos'' <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:35000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till:5615 bar:1871 from:0 till:5753 bar:1881 from:0 till:6267 bar:1901 from:0 till:7342 bar:1911 from:0 till:7684 bar:1921 from:0 till:8382 bar:1931 from:0 till:10054 bar:1936 from:0 till:11792 bar:1951 from:0 till:15035 bar:1961 from:0 till:20366 bar:1971 from:0 till:21547 bar:1981 from:0 till:22934 bar:1991 from:0 till:25177 bar:2001 from:0 till:25751 PlotData= bar:1861 at: 5615 fontsize:S text:5.615 shift:(-8,5) bar:1871 at: 5753 fontsize:S text:5.753 shift:(-10,5) bar:1881 at: 6267 fontsize:S text:6.267 shift:(-10,5) bar:1901 at: 7342 fontsize:S text:7.342 shift:(-10,5) bar:1911 at: 7684 fontsize:S text:7.684 shift:(-10,5) bar:1921 at: 8382 fontsize:S text:8.382 shift:(-10,5) bar:1931 at: 10054 fontsize:S text:10.054 shift:(-10,5) bar:1936 at: 11792 fontsize:S text:11.792 shift:(-10,5) bar:1951 at: 15035 fontsize:S text:15.035 shift:(-10,5) bar:1961 at: 20366 fontsize:S text:20.366 shift:(-10,5) bar:1971 at: 21547 fontsize:S text:21.547 shift:(-10,5) bar:1981 at: 22934 fontsize:S text:22.934 shift:(-10,5) bar:1991 at: 25177 fontsize:S text:25.177 shift:(-10,5) bar:2001 at: 25751 fontsize:S text:25.751 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(22,22) text:Fuent ISTAT - elaboración grafica por Biquipedia </timeline> == Administración == === Alcaldes === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;" | Lista d'alcaldes ! style="background:#efefef;" | Lechislatura ! style="background:#efefef;" | Nombre ! style="background:#efefef;" | [[Partiu politico]] |- | align="center"|[[2009]]– | Claudio D'Alessio | Centro-ezquierda |- |} == Localidaz achirmanatas == * [[Imachen:Flag of South Korea.svg|22px|border]] [[Gyeongxu]] ([[Corea d'o Sud]]). * [[Imachen:Flag of Italy.svg|22px|border]] [[Latiano]] ([[Italia]]). * [[Imachen:Flag of Italy.svg|22px|border]] [[Noto (Italia)|Noto]] ([[Italia]]). * [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Tarragona]] ([[Catalunya]]). * [[Imachen:Flag of the People's Republic of China.svg|22px|border]] [[Xi'an]] ([[Republica Popular de China]]). == Vinclos externos == {{Commonscat|Pompei|Pompeya}} * {{it}} [http://www.comune.pompei.na.it/ Pachina web oficial municipal de Pompeya]. * {{it}} [https://web.archive.org/web/20190405023659/http://www.pompeiturismo.it/ Pachina web d'a Oficina de Turismo de Pompeya]. * {{it}} [https://web.archive.org/web/20120620190027/http://www.dmoz.org/World/Italiano/Regionale/Europa/Italia/Campania/Provincia_di_Napoli/Localit%C3%A0/Pompei Pompeya] en l'[[Open Directory Project]]. == Referencias == {{Listaref}} {{Comunas d'a ciudat metropolitana de Nápols}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Campania]] [[Categoría:Patrimonio d'a Humanidat en Italia]] 3so8tmxgc2ieiteq9qox0tngsi24nvf Beatriz 0 94109 2480077 2477703 2026-09-30T19:44:47Z RenatoGar 80073 2480077 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de nombre propio |nombre=Beatriz |imachen=[[Imachen:Koningin Beatrix in Vries.jpg|250px]] |descripción=[[Beatriz I d'os Países Baixos]] |orichen=[[Latín|Latino]] |chenero=femenino |santoral= [[18 de chinero]]<br>[[29 de chulio]] |significato=''Que da felicidat'' |zona=[[Cristianismo]] }} '''Beatriz'''<ref name = "antroponimos EFA">{{es}} [http://www.academiadelaragones.org/biblio/Edacar9.pdf EDACAR Nº 9 - Antroponimia Aragonesa. Nombres de persona en aragonés.] Comisión d'Onomastica de l'Academia de l'Aragonés. ISSN: 1988-8139. Marzo de 2014.</ref> ye un [[antroponimo]] femenino que provién d'o [[latín]] ''BEATRIX'' ("que da felicidat", "que da alegría", "bienaventurata"). Bi habió una "[[Santa Beatriz]]" muerta arredol de l'anyo [[304]]. Como antroponimo se troba con cierta frecuencia en [[Aragón]] en o [[sieglo XV]] talment por a fama de [[Santa Beatriz de Silva]], pero l'antroponimo ya yera present muito enantes. En as familias nobles aragonesas u aragonesoparlants se trobaban mullers ditas Beatriz, por eixemplo [[Beatriz d'Exerica]] u ''de Xerica'', filla de [[Bonaventura d'Arborea]] y de [[Pero d'Exerica]] en o [[sieglo XIV]]. Entre os [[Casa de Trastamara|Trastamaras]] vinculaus a la [[Corona d'Aragón]] tenemos a [[Beatriz d'Aragón]], a filla d'[[Alifonso lo Magnanimo]] y muller de [[Matías Corvín]] que contribuyó a introducir o [[Renaiximiento]] en o [[Reino d'Hongría]]. == Aspectos ortograficos == A pronunciación posible en aragonés y atras luengas romances desfendo o hiato no se representa graficament por razons etimolochicas, que son as mesmas que fan distinguir graficament ''real'' (que perteneixe a la [[realidat]]) de ''reyal'' (que perteneixe a lo [[rei]]), y ''[[realismo]]'' de ''[[reyalismo]]''. S'escribe a -y- epentetica en os [[semicultismos en l'aragonés|semicultismo]]s que en latín teneban una -d- u una -g- en o puesto d'a -y- (''REGALE-M'' > ''reyal''), no ye o caso de ''Beatriz'' que provién de ''BEATRIX''. A pronunciación /Beyatriz/ no ye una pronunciación regular que se documente en garra [[dialectos de l'aragonés|parla altoaragonesa]]. En os textos medievals cuasi siempre escriben ''Beatriz''. A documentación d'a forma ''Beyatriz'' con hiato desfeito con una [[epentesi antihiatica en l'aragonés|epentesi antihiatica]] se reduce a [[Portalrubio]] (on se charraba l'[[aragonés d'as comunidaz aragonesas]]), en o "[[Libro d'a manifestación d'o morabetín d'as aldeyas d'a ciudat de Daroca]]"<ref>{{es}} [[Pascual Crespo Vicente]]: [http://www.xiloca.com/data/Bases%20datos/Monograficos/562b.pdf "Libro de la manifestación del morabedí de las aldeas de la ciudad de Daroca, 1373: Según el manuscrito nº 2398 del Archivo de la Corona de Aragón". Centro de Estudios del Jiloca, 1998].</ref> de [[1373]]. == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Antroponimos femenins]] [[Categoría:Antroponimos d'orichen latino]] aqqp1z6dcngm5sz1jwrvygrm1esj8sk Estallo (edificio) 0 97540 2480199 2425091 2026-09-30T23:42:14Z RenatoGar 80073 2480199 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre o '''estallo''', borda ta amallatar o ganau. Ta atros usos d'«estallo», se veiga '''[[estallo (desambigación)]]'''.'' [[Imachen:Bergerie_sous_un_rocher.jpg|thumb|right|250px|Un estallo contruiu en aprofitando o sallent d'una [[penya]].]] [[Imachen:Canjuers villars 3.jpg|thumb|right|250px|A caractería mas vistera que permite identificar una cabana u borda como estallo ye a presencia d'un pesebre.]] Un '''estallo'''{{DACC}}<ref group="nota">Con as variants '''estacho''' y '''estall'''</ref> (posiblement, d'o [[idioma latín|latín]] <''STABULUM''<ref>{{es}} [[Brian Mott]] ''El habla de Gistaín'', [[Instituto de Estudios Altoaragoneses]], [[1989]], {{ISBN|84-86856-15-9}}, p.49</ref>) ye una [[cabana]] u [[borda]] que ye exenta (fuera d'una población) y s'emplega ta [[mallata|amallatar]] u cubillar una cantidat limitada de [[ganau]] contra las eventualidaz de l'[[orache]], siempre por periodos curtos de tiempo (bellas horas, una nueit, etc). Os estallos se soleban construir en os arredols de bel [[camín]] u [[cabanyera]] que os ganaus fesen servir a sobén. Cuan o estallo yera propiedat de toz os amos u mas d'un de os que i heba en un [[lugar]], o mantenimiento se feba a vecinal d'entre toz. En comparanza con belatros tipos de construccions agropecuarias, os estallos gosan tener bel [[pesebre]] de piedra, a on que se les daba pastura a os animals. A sobén en l'interior i ha tamién [[rastillera]]s y bels atros elementos que se relacionan clarament con l'alimentación y mantenimiento d'os animals. En l'actualidat, a mayoría d'estallos que se troba en l'[[Alto Aragón]] son desusaus, muitos, oblidaus por os ganaders de a redolada, s'arrodeyan cada vegada mas de [[selva]] y se'n gosa trobar beluns dica espaldaus. ==Imáchens== <gallery> Imachen:Jas sur le mont Ventoux, versant sud.JPG Imachen:Enclos bergerie.JPG|Enrunas d'un estallo caiu. </gallery> ==Se veiga tamién== * [[Estallada]]. * [[Estallo]]. * [[Mallata]]. * [[Cuadra]]. * [[Cort]]. * [[Corral]]. * [[Cabana]]. * [[Caseta]]. ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Construccions agropecuarias]] 3400q6fx7gflvsdamn7jib7i2uc7iuq Allium cepa 0 98149 2480181 2423459 2026-09-30T22:48:02Z RenatoGar 80073 2480181 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} :''«Cebolla» reendreza ta iste articlo. Ta atros usos de «cebolla» se veiga [[Cebolla (desambigación)]].'' {{Ficha de taxón |nombre_sci = ''Allium cepa'' |nombre_pop1 = cebolla / cepolla, cibolla |nombre_pop2 = ceba |rechistro_fosil1 = |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:Allium cepa 004.JPG|250px]] |descripcion = Cebolla |conservacion = LC |dominio = Eukaryota |reino = Plantae |subreino = |division = Magnoliophyta |filo = |clase = Liliopsida |subclase = |orden = Asparagales |suborden = |familia = Amaryllidaceae |subfamilia = Allioideae |tribu = Allieae |chenero = Allium |especie = Allium cepa |subspecie = |nombre_binominal = Allium cepa |descriptor = [[Linnaeus|L.]] |calendata_desc = 1753 |ran_descripcion = especie |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} A '''cebolla'''<ref name="VIDALLER">{{an}} [[Rafel Vidaller Tricas|VIDALLER TRICAS, Rafel]]: ''Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals'', [[Edicions Val d'Onsera]], Zaragoza [[2004]]. {{ISBN|978-84-89862-35-7}}.</ref>{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''cepolla''' y '''cibolla'''</ref> u '''ceba'''{{DACC}} (d'o [[idioma latín|latín]] <''cepulla''<ref>{{es}} [[José María Enguita Utrilla]]:''Un vocabulario agrícola turiasonense de 1382'', Turiaso n°8, [[1989]], ISSN 0211-7207, p.139-178</ref>; [[Nombre cientifico|cientificament]] '''''Allium cepa''''' <small>([[Linnaeus|L.]], 1753)</small>) ye una [[Plantae|planta]] [[hierba|herbacia]] [[monocotiledonia]] d'a [[familia (biolochía)|familia]] d'as [[Amaryllidaceae|amarilidacias]], en a subfamilia d'as [[Allioideae|alióidias]], cautivada por o suyo [[bulbo]] comestible; a cebolla propriament dita. == Descripción == A cebolla ye una [[planta perén]] que se torna reproductora a'l segundo anyo de vida, fase a la cual, d'entre os eixemplars cautivaus, no se'n gosa deixar arribar sique a bels poquez que se fa servir ta producir a [[simient]] d'as anyadas succesivas. Como todas as [[especie]]s d'o [[chenero (biolochía)|chenero]] ''[[Allium]]'', as cebollas tienen un [[meristemo|teixiu meristematoso]] de forma discoidal que se conoix como [[disco caulinar]], que fa de primordio ta toda a planta. O disco caulinar produz as [[radiz|radices]] adventicias blancas tan tipicas d'as amarilidacias, que s'afunden en a tierra dica bels 60&nbsp;cm, anque son prou fráchils y se gosan romper cuan a cebolla se ranca ta cullir-la. As [[fuella]]s naixen tamién dende o disco caulinar, directament, y l'apariencia de falso [[Tallo (botanica)|tallo]] que tiene a parte meya de a planta ye producto d'a estructura cilindrica que condicionan as fuellas exteriors, modificadas, que actuan como cuticla (dimpués, con a cebolla seca, serán a [[pela]] exterior) a on que as verdaderas fuellas (as verdes) se i troban pilladas por a base. O [[bulbo]] d'a cebolla ye una estructura d'almagazemamiento de nutrients que fa parte d'as fuellas (as napas de cebolla son as bases d'as follas). Por tanto, as fuellas d'a cebolla tienen dos partes diferenciadas, a parte basal que se fa mas gorda a malas que va pasando o tiempo porque almagazema nutrients, y a parte distal, verde y [[fotosintesis|fotosintetica]], que amaneix por alto d'a tierra y que forma a parte que se vei de a planta. As [[flor]]s brostan en una [[inflorescencia]] pedunculada, solo en a segunda anyada cuan a cebolla ye sembrada. As cebollas ta consumo, que se culle a la primer anyada, no gosan fer a [[florada]]. A inflorescencia ye una [[umbela]], anque exteriorment s'asemella a una bola, y as flors, chiquininas y de color blanca-verdisca, son hexameras; con 6 [[petalo]]s y 6 [[sépal]]s cadaguna. A simient va incluida en un [[fruito]] capsular, y as simients individuals son negras y diminutas. Cada cebolla que se deixa madurar ta simient en fa cualques cientos, de forma que ta una explotación domestica con bel par de cebollas que se deixe en o huerto en i ha de sobras ta sembrar-ne a l'[[Anyada (agricultura)|anyada]] siguient. == Cautivo == En comparanza con o suyo parient l'[[Allium sativum|allo]], a cebolla no se puede reproducir [[reproducción vechetativa|vechetativament]], pus o bulbo no el tienen segmentau y no bi ha dients que sembrar-ne. Por tanto, a sola forma ta sembrar cebollas ye en emplegando a simient. A simient de cebollas se gosa sembrar en [[setiembre]], y porque os [[Cebollín|cebollins]] chicorrons recient escapaus son muit febles y se malmeten con facilidat, ye muit habitual de sembrar-los en un [[plantero]] y tresladar-los ta a [[huerta]] cuan ya son una micarrona mas desarrollaus, d'entre [[noviembre]] y principios de l'[[aviento]]. As cebollas chóvens hinvernan en a tierra, u si se fa la siembre tardana, en aviento en o plantero, hinvernan como cebollizons y se gosan tresplantar en [[marzo]] u [[abril]] en a tierra. A cullita se fa dende as zaguerías de [[mayo]] dica [[chulio]], tot pendendo de as variedaz cautivadas. En a [[Peninsula Iberica]] a variedat mas primerenca ye a que se diz «babosa»<ref name="VIDALLER"/>, que siempre ye feita ta recullir-la enantes de a quinzena de mayo<ref name="InfoAgro">{{es}} [http://www.infoagro.com/hortalizas/cebolla.htm «El Cultivo de la Cebolla»]; consultau o 16 de mayo de 2012.</ref>. A variedat mas tardana, que s'arreplega de verano, se conoix en Aragón como «valenciana» u «cebolla de grano».<ref name="GEA"/> === En Aragón === [[Imachen:Field with onions.jpg|thumb|right|250px|Un [[cebollar]].]] En o territorio que en l'actualidat ye Aragón s'ha cautivau a cebolla lo menos dende a epoca d'a [[Imperio Romano|dominación romana]].<ref name="GEA"/> A cebolla amenista una tierra grasa, aireada y con mutos nutrients; ni masiau seca ni masiau humeda, por o que ye un producto costoso de producir de forma extensiva.<ref name="GEA">{{es}} Voz «''Cebolla''». Gran Enciclopedia Aragonesa (TOMO III). Unión Aragonesa del Libro, Unali S.L. Zaragoza, 1981. ISBN 84-85656-10</ref>. Manimenos, en as zonas de [[regano]] en a [[Comunidat Autonoma]] se consolidó en o [[sieglo XX]] un sector especializau en a producción de cebollas de forma extensiva que encara opera en l'actualidat. Os principals nuclios de producción cebollera en Aragón son [[Taust]], [[Pedrola]], [[Gallur]], [[Noviellas]] y [[Luceni]], con a destacada excepción de a huerta de [[Fuents d'Ebro]],<ref name="GEA"/> os suyos productors s'han organizau en una [[Denominación d'Orichen Protechida Cebolla Fuents d'Ebro|Denominación d'Orichen Protechida]]. Historicament, [[Aragón]] estió a principal productora de cebollas d'[[Espanya]] en os [[anyos 1960]] y en comenzar os [[anyos 1970]], con cuasi un 19,9% de [[cuota de mercau]] en 1970, cuan comenzó o declive. O sector cebollero aragonés perdió muito mercau d'entre os anyos 1972 y 1977, con una cuota de nomás o 5,1% d'o mercau espanyol en 1977.<ref name="GEA"/> A superficie dedicada a la producción extensiva d'ista [[hortalicia]] ha rondau bellas 2.000 [[Hectaria|Ha]] dende 1979<ref name="GEA"/> dica 1999,<ref name="GEAonline">{{es}} [https://web.archive.org/web/20151015034316/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=3497&tipo_busqueda=1&nombre=cebolla&categoria_id=&subcategoria_id=&conImagenes= Dentrada «''Cebolla''»] en a [https://web.archive.org/web/20120520124802/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/default.asp ''Gran Enciclopedia Aragonesa online'']; consultada o 16 de mayo de 2012.</ref> con una producción d'entre 20.000 y 40.000 cebollas por cada hectaria y anyada (entre 40 y 80 millons de cebollas en Aragón cada anyada, 35.514 [[tonelada|Tm]] en 1999<ref name="GEAonline"/>). A mayoría de cautivos extensivos de cebollas, en Aragón, se concentran en a [[val d'Ebro]]: 1.250 Ha i heba en a [[provincia de Zaragoza]] en 1979, contra as 300 Ha de [[Provincia de Uesca|Uesca]] y as 263 que en teneba [[Provincia de Teruel|Teruel]].<ref name="GEA"/> == Fitonimia == [[Imachen:Garlic growing.jpg|thumb|right|200px|Cebolla [[grillón|grillada]].]] En Aragón, a [[Nombre popular d'un ser vivo|denominación]] plenament dominant ye o [[fitonimia aragonesa|fitonimo]] «cebolla», tanto en [[Idioma aragonés|aragonés]] como en [[castellano d'Aragón]], sin estar garra [[castellanismo]]. Ye a sola forma que se conoix como propia en a mayor parte d'o territorio, destacando especialment zonas tan conservaderas como o [[aragonés central|Pireneu central]] y vals como [[Chistau]], [[val de Tena|Tena]] u [[Val d'Echo|Echo]]. «Cebolla» ye una forma propia de toz os [[luengas romances|idiomas romances]] d'o grupo [[luengas iberorromanicas|iberorromanico]] occidental, tanto de l'aragonés como d'o [[Idioma castellano|castellano]] y l'[[astur-leyonés]], y tamién se troba en [[galaicoportugués]]. O termin dimana d'o [[idioma latín|latín]] <''CEPULLA/CIPULLA'', una forma diminutiva de <''CEPA'' (que ye cebolla en latín cheneral) que s'emplegaba mas en o latín de l'interior d'[[Hispania romana|Hispania]] que en a resta de l'[[Imperio Romano|Imperio]]. Muit relacionau con a etimolochía latina de «cebolla», en a [[comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Chacetania]] se troba o toponimo «[[Val d'a Garcipollera|Garcipollera]]», que viene de o latín <''VALLE(M) CIPULLARIA'' y significa literalment a «Val Cebollera» u a val a on que se criaba cebollas. As formas «bruno» y «burno» s'han documentau exclusivament en a [[villa]] d'[[Ansó]],<ref name="VIDALLER"/><ref name="BARCOS">{{es}} [[Miguel Ánchel Barcos|BARCOS, Miguel Ánchel]], ''El Aragonés Ansotano: estudio lingüístico de Ansó y Fago''; Gara d'Edizions. Zaragoza, [[2007]]. {{ISBN|978-84-8094-058-0}}</ref> en o extremo nort-occidental de l'[[Alto Aragón]]. En [[Aragonés benasqués|benasqués]] tamién s'ha documentau a forma «ceba»: ''Anem a pllegar les cebes.''<ref name="SAURABenas">[[José Antonio Saura Rami|SAURA RAMI, José Antonio]], ''Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas''; Pp. 143-144. Institución «Fernando el Católico» + Gara d'Edizions. Zaragoza, 2003. {{ISBN|84-7820-679-5}}</ref> == Cultura popular == Antes mas cuan o [[bestiar]] adormiba a lo raso protechiu per un cletau se meteba una cebolla pa protecher-lo d'as [[bruixa]]s y los [[lupo]]s.<ref>{{es}} Bizén d'o Río Martínez, "Ritos, mitos y tradiciones de la ganadería altoaragonesa", pp. 183-188 en ''[https://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/1056%7C I Congreso de Aragón de Etnología y Antropología (PDF)]'', [[Institución Fernando el Católico]], 1981, {{ISBN|84-00-04802-4}}</ref> == Imáchens == <gallery> Imachen:Onion whitebackground.jpg Imachen:Yellowonion-edit1.jpg Imachen:Onion flower.jpg|[[Inflorescencia]] Imachen:ARS red onion.jpg </gallery> ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} == Se veiga tamién == *[[Denominación d'Orichen Protechida Cebolla Fuents d'Ebro|Cebolla Dolza de Fuents d'Ebro]]. *[[Cebollar]]. *[[Cebollín]]. *[[Cebollinar]]. *[[Cebolleta]]. *[[Allo]]. *''[[Allium sativum]]''. == Vinclos externos == {{Wikispecies_line}} {{Commonscat}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Allium|Cepa]] [[Categoría:Allium cepa|*]] 6xjgc520etx4v22clpvse4cwxashms1 Chris Miller 0 98358 2479986 2479314 2026-09-30T16:53:29Z RenatoGar 80073 2479986 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'actor |nombre = Chris Miller |imachen = Chris Miller 2011 Puss in Boots Australia.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = |nombre real = Christopher Miller |calendata naiximiento = [[20 de chinero]] de [[1968]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Washington, DC]] ([[Estaus Unius]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Animador]]<br>[[Director cinematografico]]<br>[[Guionista]]<br>[[Actor de voz]] |almamáter = |pai = |mai = |conchuche = |fillos = |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Chris Miller''' ([[nombre artistico]] de '''Christopher Miller'''), naixiu lo [[20 de chinero]] de [[1968]] de [[Washington, DC]] ([[Estaus Unius]]), ye un [[animador]], [[guionista]], [[director cinematografico]] y [[actor de voz]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o [[cine estausunidense]] dende finals d'os [[anyos 1980]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Chris Miller}} * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm3735491 Chris Miller] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Miller, Chris}} [[Categoría:Actors de voz d'Estaus Unius]] [[Categoría:Animadors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:Escritors en anglés]] [[Categoría:Guionistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Hesse]] [[Categoría:1968 (naixencias)]] skiyqryii7ma05wut96jxwi1rmqef8h 2479987 2479986 2026-09-30T16:53:37Z RenatoGar 80073 2479987 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Chris Miller |imachen = Chris Miller 2011 Puss in Boots Australia.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = |nombre real = Christopher Miller |calendata naiximiento = [[20 de chinero]] de [[1968]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Washington, DC]] ([[Estaus Unius]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Animador]]<br>[[Director cinematografico]]<br>[[Guionista]]<br>[[Actor de voz]] |almamáter = |pai = |mai = |conchuche = |fillos = |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Chris Miller''' ([[nombre artistico]] de '''Christopher Miller'''), naixiu lo [[20 de chinero]] de [[1968]] de [[Washington, DC]] ([[Estaus Unius]]), ye un [[animador]], [[guionista]], [[director cinematografico]] y [[actor de voz]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o [[cine estausunidense]] dende finals d'os [[anyos 1980]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Chris Miller}} * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm3735491 Chris Miller] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Miller, Chris}} [[Categoría:Actors de voz d'Estaus Unius]] [[Categoría:Animadors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:Escritors en anglés]] [[Categoría:Guionistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Hesse]] [[Categoría:1968 (naixencias)]] mnqwhjp41ckyjcmgw0x8yz2wub1bwey Monesterio de Sant Pero de Rodes 0 103649 2480075 2477898 2026-09-30T19:35:07Z RenatoGar 80073 2480075 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'edificio |nombre = Sant Pero de Rodes |nombre nativo = Sant Pere de Rodes |imachen = [[Imachen:Sant Pere de Rodes.JPG|250px|Anvista cheneral d'o monesterio de Sant Pero de Rodes]] |descripción = Anvista cheneral d'o monesterio de Sant Pero de Rodes. |situación = [[El Port de la Selva]] ([[Alto Empordán]]) |adreza = |estato = |país = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] [[Catalunya]] |tpdivisión = |división = |coordenatas = 42° 19′ 24″ N 3° 09′ 58″ E |diocesi = [[Diocesi de Chirona|Chirona]] |advocación = [[Sant Pero]] |patrón = |culto = |orden = [[Orden de Sant Benedet]] |rector = |vicario1 = |vicario2 = |mosen = |propietario = [[Cheneralidat de Catalunya]] |administrador = [[Museu d'Historia de Catalunya]] |director = |coste = |vesitable = Sí |altaria = 15,40 [[metro]]s |pisos = |aforo = |amplaria = |largaria = 33,04 [[metro]]s |altaria srm = |atras dimensions = |superficie = |diametro = |tipo = |estilo = [[Romanico catalán|Romanico]] |función = [[Monesterio]] |material = [[Piedra picata]] |catalogación = [[Bien d'Intrés Cultural]] |construcción = |inicio = [[878]] |fin = |devantadera = [[1022]] |destrucción = |fundador = |destructor = |arquitecto = |incheniero estructural = |incheniero de servicios = |incheniero civil = |atros = |premios = |web = |latd = 42 |latm = 19 |lats = 24 |latNS = N |longd = 03 |longm = 09 |longs = 58 |longEW = E |pos_etiqueta_loc = left |mapa_loc = Catalunya }} O '''monesterio de Sant Pero de Rodes''' (''monestir de Sant Pere de Rodes'' en [[Idioma catalán|catalán]]) ye un [[monesterio]] [[Catalunya|catalán]], que se troba situato en a localidat d'[[el Port de la Selva]], en a [[Comarcas de Catalunya|comarca]] de l'[[Alto Empordán]]. Adedicato a [[Sant Pero]], estió propiedat d'a [[Orden de Sant Benedet]] y actualment ye propiedat d'a [[Cheneralidat de Catalunya]], estando-ne o suyo chestor o [[Museu d'Historia de Catalunya]]. Se trobaba en o territorio de l'antigo [[condau de l'Ampordán]] (uno d'os antigos [[condaus catalanes]]) y feba parte d'a [[diocesi de Chirona]]. As obras ta a suya construcción prencipioron en [[878]] y a consagración d'a suya [[Ilesia (edificio)|ilesia]] se fació en [[1022]],<ref name="Bango Torviso 63"/> estando asinas un [[edificio]] devantau en estilo [[romanico]], construito en [[piedra picata]]. Se debanta en un chicot plan per baixo d'a on se troba o [[castiello de Verdera]], y poseye una ampla anvista enta la costa norte d'o [[cabo de Creus]], mas que mas d'as [[abadía|badía]]s d'[[el Port de la Selva]] y [[Llançà]]. Se i troba amán o despoblato de [[Santa Creu de Rodes]], a on ye a [[ilesia de Santa Helena de Rodes]], a suya antiga ilesia parroquial, tamién en estilo romanico. En documentos d'o [[sieglo X]] ya se cita a suya situación excepcional:<ref name="Bango Torviso 60">(Bango Torviso, 1992-60)</ref> {{Cita|Monesterio de Sant Pero que dicen Rodes, que se troba situato en o condau de Perelada, sobre a mar y baixo d'o castiello de Verdera (''domum sancti Petri coenobii quod dicitur Rodas, qui est situs in comitatus Petralatense supra mare, subtus castrum quod dicunt Verdaria}} Dende o [[4 de chulio]] de [[1930]] ye declarato Molimento Nacional, ran de protección legal que hue se correspon con a declaración como ''[[Bien d'Intrés Cultural]]''. == Historia == [[Imachen:Monasterio de Sant Pere de Rodes (Parque Natural del cabo de Creus).jpg|left|thumb|250px|Anvista d'o monesterio dende l'alto d'a montanya.]] Se desconeix o verdadero orichen d'o monesterio, que d'antis mas fue obchecto d'especulacions y [[lechenda]]s, como por eixemplo a [[lechenda]] d'a suya fundación por monches que desembarcoron en a redolada con as restas de [[Sant Pero]] y d'atros santos, con a misión de cosirar-las ta que no fuesen profanatas por as [[horda]]s barbaras que menazaban d'atacar [[Roma]]. Pasato o periglo, o papa [[Bonifacio IV]] sería seguntes ista lechenda qui ordenase a construcción d'o templo. A primera cita documental d'a existencia d'o monesterio ye de l'anyo [[878]], cuan se cita como una simpla celda monastica adedicata a sant Pero. En [[899]] un privilechio d'o [[Lista de reis de Francia|rei]] [[Carlos III de Francia|Carlos III]] de [[Reino de Francia|Francia]] l'adscribiba a la [[diocesi de Chirona]].<ref name="Bango Torviso 63">(Bango Torviso, 1992-63)</ref> No estió dica l'anyo [[945]] que se considera que ye un monesterio d'a [[Orden de Sant Benedet]] independient, rechito por un [[abat]]. vinculau a o [[condau d'Ampurias]], plegó en o suyo maximo esplendor entre os sieglos [[Sieglo XI|XI]] y [[sieglo XII|XII]]. A creixent importancia d'o cenobio en fació un destín de [[pelegrinache]]s, mas que mas con ocasión d'os [[chubileu]]s d'a Santa Cruz de mayo (en os anyos en que a fiesta d'o [[3 de mayo]] s'escayece en viernes), que se celebroron dica finals d'o [[sieglo XVII]]. A partir d'o [[sieglo XVII]] l'espulloron cuantas vegatas os exercitos [[Francia|franceses]] y os bandolers, y en [[1793]] fue albandonato por a comunidat benedictina, que se tresladó enta [[Vila-sacra]]. En [[1809]] s'instaló en [[Figueres]], dica que os decretos d'exclaustración de [[1835]] la disolvioron y la subsiguient [[desamortización de Mendizábal]] liquidó os suyos biens. En ixas condicions, o monesterio y as suyas dependencias permanixioron mientres un sieglo sin garra protección por parte d'o estato, dica que finalment fue declarato [[Molimento Historico Artistico]] en [[1930]]. En [[1935]] a [[Cheneralidat de Catalunya]] i prencipió as primeras restauracions que, interrompitas por a [[Guerra Civil Espanyola|guerra civil de 1936-1939]] y, a pesar d'una declaración feita por o rechimen [[Franquismo|franquista]] en [[1949]], por un nuevo periodo d'albandono, continoron dende os [[anyos 1960]]. A lei d'o Patrimonio Cultural catalán de [[1993]] lo declaró [[Bién Cultural d'Intrés Nacional]]. == Arquitectura == [[Imachen:PlantaMonestir.jpg|dreita|thumb|250px|A [[Planta (arquitectura)|planta]] d'o monesterio de Sant Pero de Rodes.]] O monesterio se construyió aproveitando as [[faixa (topografía)|faixa]]s adaptatas a la pendient d'a montanya de Verdera,<ref name="Bango Torviso 64">(Bango Torviso, 1992-64)</ref> y incluye edificacions de cuantas epocas diferents, dende a suya fundación dica l'albandono d'o lugar y d'os edificios por a comunidat monastica. O centro d'o conchunto monastico ye o suyo [[claustro]], encara que en realidat en Sant Pero de Rodes cal charrar de claustros, en plural, y no situatos uno a o canto de l'atro so que superposatos, disposición que favoreixe tamién a orografía d'o lugar. O claustro superior, d'o [[sieglo XII]], mos ha plegato en prou mal estato de conservación como consecuencia d'os espullamientos feitos mientres os sieglos [[sieglo XIX|XIX]] y [[sieglo XX|XX]], conservando-se-ie bien poquetas restas in situ. Entre os pocos [[capitel]]s que se recolocoron mientres a reconstrucción feita en os [[anyos 1960]] y [[anyos 1970]] destaca o que representa una [[colla]] de monches. Se conservan capitels d'iste claustro en museus de [[Barcelona]] y [[París]] y en coleccions particulars. O desenronamiento y as restauracions recents deixoron veyer un segundo claustro, inferior y mas primitivo, constituito por grans arcadas de [[Arco de meyo punto|meyo punto]] sin garra decoración. A [[Ilesia (edificio)|ilesia]], consagrata l'anyo [[1022]], ye o maximo exponent d'o conchunto arquitectonico. Ye un [[edificio]] d'estilo [[Romanico catalán|romanico]] con muitismas [[influencia artistica|influencia]]s de l'arquitectura tardo-romana. Tien [[planta de cruz latina]], con tres [[abside]]o (l'abside central de forma parabolica) y con tres [[Nau (arquitectura)|naus]] cubiertas con [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de [[Vuelta de canyón|canyón]], que destacan en estar bien estreitas, mas que mas as laterals, y por a suya molimental [[altaria]]. As naus se troban deseparatas por [[pilastra]]s decoratas con [[Columna (arquitectura)|columnas]] exemptas adosatas a dos u tres d'os suyos cantos, sobre altos [[calcil]]s y disposatas en dople orden d'altaria, que soportan os [[Arco formero|arcos formers]] y os [[Arco toral|arcos torals]]. Istas columnas, procedents de bella construcción romana, descansan sobre un altero calcil i tienen grans [[capitel]]s d'influencia [[Orden corintio|corintia]], con [[abaco]]s prominents, que por a suya localización elevata son parte d'as pocas piezas escultoricas que no fuoron obchecto de rapinya. L'atracción de pelegrins explica a presencia d'un [[deambulatorio]] en l'[[abside]] d'a [[nau (arquitectura)|nau]] central que fa de continación d'as naus laterals. Baixo l'abside bi ha una [[cripta]] de moderadas dimensions. Ista ilesia sintetiza con orichinalidat una serie de corrients arquitectonicas anteriors, dende as construccions romanas de l'Antigüitat tardana dica l'arte preromanico carolinchio en pasando por as tradicions locals; ista orichinalitat ha provocato una luenga polemica entre os estudiosos y fa que siga considerata como uno d'os prencipals exponents de l'arte romanico en [[Catalunya]]. Sindembargo, atros autors consideran que o monesterio constitui una ruptura con as tradicions arquitectonicas locals u mesmo con as formas d'o romanio d'a suya epoca.<ref name="Bango Torviso 62">(Bango Torviso, 1992-62)</ref> Debant d'a ilesia se troba un amplo [[atrio]], a on d'antis mas i habió [[sepulcro]]s de diferents personaches, encluitos bellos [[conte d'Ampurias|contes d'Ampurias]], pero de tot ixo en quedan pocas restas. A ilesia s'ubría a iste atrio con una [[puerta]] monumental, obra d'o dito [[mayestro de Cabestany]] en o zaguer cuarto d'o [[sieglo XII]],<ref name="Bango Torviso 69"/> que si no hese estato amplament espullata en o [[sieglo XIX]], sería hue uno d'os mas valuosos conchuntos escultoricos d'o romanico catalán. Se'n conservan repuis en bellos museus y coleccions particulars, entre os que destaca o plafón que representa l'aparición de Cristo a os suyos [[desciplo]]s sobre a mar, en o [[Museu Marès]] de [[Barcelona]].<ref name="Bango Torviso 69">(Bango Torviso, 1992-69)</ref> En a [[frontera]] de ponient d'o monesterio se i debanta o suyo [[campanal]], de planta cuadrata y d'estilo lombardo, d'o [[sieglo XII]]. A o suyo canto, se i troba una [[torraza]] (u [[torre de l'homenache]]), que fácil que s'alazetase en o [[sieglo X]] y que pasó posteriorment por un luengo proceso de reconstrucción y reformas. [[Imachen:Sant Pere de Rodes - Alt Empordà - Girona.jpg|center|900px|Anvista panoramica d'o monesterio de Sant Pero de Rodes.]] == Bibliografía == * {{ca}} J. Badia i Homs: ''L'arquitectura medieval a l'Empordà'', vol. 2-B, Girona, [[Deputación Provincial de Chirona]], [[1981]], pp.&nbsp;47–114, 118-128, 134-144, 578-579, 582-594 i 596-598. * {{ca}} J.-A. Adell i E. Riu Barrera: "Sant Pere de Rodes", en ''Catalunya romànica'', vol. 27, [[Barcelona]], [[Enciclopèdia Catalana]], [[1998]], pp.&nbsp;148–156. * {{ca}} I. Lorés i Otzet (con a colaboración de C. Mancho i S. Vidal): ''El monestir de Sant Pere de Rodes'', Bellaterra, [[Universidat Autonoma de Barcelona]], [[2002]]. * {{es}} Isidro G. Bango Torviso: ''El románico en España'', Ed. Espasa Calpe, [[Madrit]], 1992, 420 pachinas. {{ISBN|84-239-5295-9}} == Vinclos externos == {{Commonsart|Monestir de Sant Pere de Rodes|o monesterio de Sant Pero de Rodes}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20120421014012/http://www.romanicocatalan.com/02c-Girona/Altemporda/Rodes/Rodes.htm www.romanicocatalan.com: Monesterio de Sant Pero de Rodes]. * {{ca}} [http://cultura.gencat.net/invarquit/Fitxa.asp?nom=Rodes&municipi=0&comarca=0&proteccio=0&estil=0&epoca=0&Submit=Cercar&NRegistre=4&idregistre=196 Inventario d'o Patrimonio Arquitectonico de Catalunya: Sant Pero de Rodes]. * [http://www.mhcat.net/oferta_museal/monuments/comarques_de_girona/monestir_de_sant_pere_de_rodes?PHPSESSID=%22%3E Museu d'Historia de Catalunya: Monesterio de Sant Pero de Rodes] (con material didactico en cuantos idiomas). * {{ca}} [http://www.monestirs.cat/monst/aemp/ae42rode.htm Monesterios de Catalunya: Sant Pero de Rodes]. * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20080514054858/http://www.cbrava.com/cat/articles/st_perederodes.php CapCreus OnLine: Sant Pero de Rodes]. == Referencias == {{Listaref|2}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Alto Empordán]] [[Categoría:Arquitectura romanica en Catalunya]] [[Categoría:Biens d'Intrés Cultural de Catalunya]] [[Categoría:Historia de Catalunya]] [[Categoría:Monesterios de Catalunya|Per de Rodes]] [[Categoría:Monesterios d'a diocesi de Chirona|Per de Rodes]] [[Categoría:Monesterios benedictinos|Per de Rodes]] ky6m1pxf0oht46z67m1tz7aoar1v6ld David Hume 0 106317 2480053 2178618 2026-09-30T19:26:53Z RenatoGar 80073 2480053 wikitext text/x-wiki {{Ficha de famoso |nombre = David Hume |imachen = David Hume.jpg |imachen grandaria = 250px |piet de foto = O [[filosofo]] David Hume (1766), en un cuadro d'[[Allan Ramsay]]. |calendata naiximiento = [[26 d'abril]] de [[1711]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Scotland.svg|22px|borde]] [[Edimburgo]] ([[Escocia]]) |calendata muerte = [[25 d'agosto]] de [[1776]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Scotland.svg|22px|borde]] [[Edimburgo]] ([[Escocia]]) |ocupación = [[Filosofo]] |salario = |patrimonio neto = |conyuche = |obras = |fillos = |sitio web = |anotacions = }} '''David Hume''', naixiu d'[[Edimburgo]] ([[Escocia]]) lo [[26 d'abril]] de [[1711]] y muerto en [[Edimburgo]] lo [[25 d'agosto]] de [[1776]], estió un [[filosofo]] [[Escocia|escocés]] vinculau a l'[[Empirismo]] y a la [[Ilustración]]. == Vinclos externos == {{Commons|David Hume}} * {{en}} [http://www.davidhume.org davidhume.org Obras de David Hume]. * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070704201007/http://oll.libertyfund.org/Intros/Hume.php David Hume] en Online Library of Liberty. * {{en}} [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/search?amode=start&author=Hume%2c%20David Obras de David Hume]. * {{en}} [https://web.archive.org/web/20120629140352/https://catalog.librivox.org/search.php?title=&author=david+hume&status=all Audio]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Hume, David}} [[Categoría:Filosofos d'Escocia]] [[Categoría:Muertos en Edimburgo]] [[Categoría:Naixius d'Edimburgo]] [[Categoría:1711 (naixencias)]] [[Categoría:1776 (muertes)]] jc4gi5phx27b432bwfoyjb987kbu3pl Wikipedia:Usuarios activos 4 108626 2479942 2478962 2026-09-30T12:00:47Z Jembot 32402 Bot: Actualizando ranking 2479942 wikitext text/x-wiki {{/begin|500}} |- | 1 || [[User:RenatoGar|RenatoGar]] || [[Special:Contributions/RenatoGar|{{formatnum:680}}]] |- | 2 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:84}}]] |- | 3 || [[User:Cembo123|Cembo123]] (Admin) || [[Special:Contributions/Cembo123|{{formatnum:31}}]] |- | 4 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:25}}]] |- | 5 || [[User:Willtron|Willtron]] (Admin) || [[Special:Contributions/Willtron|{{formatnum:22}}]] |- | 6 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:10}}]] |- | 7 || [[User:Antgartor|Antgartor]] || [[Special:Contributions/Antgartor|{{formatnum:9}}]] |- | 8 || [[User:Carnby|Carnby]] || [[Special:Contributions/Carnby|{{formatnum:6}}]] |- | 9 || [[User:APictche|APictche]] || [[Special:Contributions/APictche|{{formatnum:3}}]] |- | 10 || [[User:GoginkLobabi|GoginkLobabi]] || [[Special:Contributions/GoginkLobabi|{{formatnum:2}}]] |- | 11 || [[User:Magnefl|Magnefl]] || [[Special:Contributions/Magnefl|{{formatnum:2}}]] |- | 12 || [[User:Zumalabe|Zumalabe]] || [[Special:Contributions/Zumalabe|{{formatnum:1}}]] |- | 13 || [[User:~2026-52092-96|~2026-52092-96]] || [[Special:Contributions/~2026-52092-96|{{formatnum:1}}]] |- | 14 || [[User:Morkoz|Morkoz]] || [[Special:Contributions/Morkoz|{{formatnum:1}}]] |- | 15 || [[User:~2026-52592-75|~2026-52592-75]] || [[Special:Contributions/~2026-52592-75|{{formatnum:1}}]] |- | 16 || [[User:Juan Emilio Prades Bel|Juan Emilio Prades Bel]] || [[Special:Contributions/Juan Emilio Prades Bel|{{formatnum:1}}]] |- | 17 || [[User:Martin Macha 2111|Martin Macha 2111]] || [[Special:Contributions/Martin Macha 2111|{{formatnum:1}}]] |- | 18 || [[User:~2026-52402-42|~2026-52402-42]] || [[Special:Contributions/~2026-52402-42|{{formatnum:1}}]] |- | 19 || [[User:~2026-51280-11|~2026-51280-11]] || [[Special:Contributions/~2026-51280-11|{{formatnum:1}}]] |- | 20 || [[User:~2026-51999-71|~2026-51999-71]] || [[Special:Contributions/~2026-51999-71|{{formatnum:1}}]] |- | 21 || [[User:Oursana|Oursana]] || [[Special:Contributions/Oursana|{{formatnum:1}}]] |- | 22 || [[User:~2026-51441-62|~2026-51441-62]] || [[Special:Contributions/~2026-51441-62|{{formatnum:1}}]] |- | 23 || [[User:~2026-51303-94|~2026-51303-94]] || [[Special:Contributions/~2026-51303-94|{{formatnum:1}}]] |- | 24 || [[User:~2026-51907-46|~2026-51907-46]] || [[Special:Contributions/~2026-51907-46|{{formatnum:1}}]] {{/end}} sqqkv5inaix5pbzwr7dgazhbewhwdil Enrique Simonet 0 108681 2480043 2303290 2026-09-30T19:15:44Z RenatoGar 80073 2480043 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Enrique Simonet |imachen = Enrique_Simonet_-_Autorretrato_-_1910.jpg |imachen grandaria = 230px |piet de foto = Autorretrato |calendata naiximiento = [[2 de febrero]] de [[1866]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag_of_the_Valencian_Community_(2x3).svg|22px|border]] [[Valencia]] |calendata muerte = [[1 de noviembre]] de [[1921]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|22px|border]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |ocupación = [[Pintor]] |salario = |patrimonio neto = |conchuche = |obras = ''La decapitación de San Pablo'', ''Anatomía del corazón'', ''Flevit super illam'', ''El juicio de Paris'' |fillos = |sitio web = |anotacions = }} '''Enrique Simonet Lombardo''' ([[Valencia]], [[1866]] - [[Madrit]], [[1927]]) estió un [[pintor]] [[País Valenciano|valenciano]]. == Biografía == === Inicios === [[Imachen:Enrique Simonet - Autorretrato - 1885.JPG|left|thumb|200px|Autorretrato de 1885.]] Enrique Simonet naixió o [[2 de febrero]] de [[1866]] de [[Valencia]]. Pareixe que en primeras, cuan yera chicorrón, a suya vocación yera a [[Ilesia Catolica Romana|eclesiastica]], pero l'albandonó dimpués t'adedicar-se a la [[pintura]]. Atamas d'estar valenciano de naiximiento y de que estudió en a [[Escuela d'Artes Polidas de Sant Carles]] en a suya ciudat natal, estió vinculau a o círclo malaguenyo tanto por a suya rapeda plegada, como por o suyo orichen familiar, a suya formación artistica y/u a suya actividat profesional en a ciudat de [[Malaga]]. Tamién estudió en o taller d'o valenciano [[Bernardo Ferrándiz]] en Malaga, fendo parti d'a dita [[escuela malaguenya de pintura]]. === Marcha ta Roma y atros viaches === [[Imachen:Decapitación de San Pablo - Simonet - 1887.jpg|left|thumb|300px|Decapitación de San Pablo. 1887.]] [[Imachen:Enrique Simonet - La autopsia 1890.jpg|left|thumb|300px|''Anatomía del corazón'', olio sobre lienzo. 177 x 291 cm 1890 ([[Museu d'Artes Polidas de Malaga]]).]] [[Imachen:Enrique Simonet - Flevit super illam 1892.jpg|thumb|300px|''Flevit super illam (Lloró por ella)''. Olio sobre lienzo. 296 x 550 cm 1892 (Museo d'Artes Polidas de Malaga).]] En 1887, marchó enta [[Academia Espanyola d'Artes Polidas de Roma|Roma como pensionau]], a on pintó ''La decapitación de San Pablo'', hue en a [[Seu d'a Encarnación de Malaga|Seu de Malaga]], aprofitando a suya estada ta viachar a la vegada por toda [[Italia]]. Visitó [[París]] cuantas vegadas y en 1890 fació un recorrido por a [[Mar Mediterrania|Mediterrania]]. Tamién en [[Roma]] realizó, en 1890, a suya obra mas famosa: ''Anatomía del corazón'', tamién conoixida como ''¡Y tenía corazón!'' u ''La autopsia''. Viachó enta [[Tierra Santa]], a on se decumentó ta a suya molimental ''Flevit super illam''; obra por a que recibió numerosas medallas, entre ellas estió a primera medalla en a [[Exposición Internacional]] de [[Madrit]] de 1892, en [[Exposición Universal de Chicago (1893)|Chicago]] en 1893, en [[Barcelona]] en 1896 y en [[Exposición Universal de París (1900)|París]] en 1900. En 1893 y 1894 viachó enta [[Marruecos]] como corresponsal de guerra de ''[[La Ilustración Española y Americana]]'' y en 1901 obtenió a catedra d'Estudios de Formas d'a Naturaleza y l'Arte d'a [[Reyal Academia Catalana d'Artes Polidas "de Sant Jordi"|Escuela d'Artes Polidas de Barcelona]], a on residió dende alavez, encara que pasaba os veranos en [[Vigo]]. === Zaguers anyos === En 1911 pasó a fer parti d'a [[Escuela d'Artes Polidas de Sant Fernando]] de [[Madrit]] y entre 1921 y 1922 estió director d'a Residencia d'[[El Paular]] ta paisachistas. Ya que también s'adedicó a la pintura decorativa y de paisaches, entre a que destacan os cuatre grans lienzos sobre as ''Alegorías del Derecho'', en o [[Palacio de Chusticia de Barcelona]] y as ueito ''Alegorías de las Provincias'' en o Palacio de Chusticia de Madrit. Murió o [[20 de abril]] de [[1927]] estando [[Catedratico d'universidad|catedratico]] d'a Escuela Especial de Pintura, Escultura y Grabau de [[Madrit]]. [[Imachen:Enrique Simonet - El Juicio de Paris - 1904.jpg|300px|thumb|''El juicio de Paris''. Olio sobre lienzo. 215 x 331 cm 1904.]] == Cuadros y atras obras == Entre as suyas obras se pueden trobar: * ''La decapitación de San Pablo'', 1887, ([[Catedral de Málaga]]). * ''Anatomía del corazón'' u ''¡Y tenía corazón!'' u ''La autopsia'', 1890, ([[Museu d'Artes Polidas de Malaga]], en deposito d'o [[Museu del Prado]]). * ''Flevit super illam (Lloró por ella)'', 1892, ([[Museu d'Artes Polidas de Malaga]], en deposito d'o Museu del Prado). * ''[[El juicio de Paris]]'', 1904, ([[Museu d'Artes Polidas de Malaga]]). == Fuents y vinclos externos == {{commonscat}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20140812193149/http://historiadelartemalaga.es/profesorado/wp-content/uploads/2013/10/OP_SIMONET2.pdf Catalogo exposición Malaga 2010]. Documento PDF * {{es}} [https://web.archive.org/web/20140808052808/http://www.cedma.es/catalogo/jabega.php?num=29 Vida y obra d'Enrique Simonet]. Documento PDF * {{es}} [https://web.archive.org/web/20140808052714/http://www.cedma.es/catalogo/jabega.php?num=30 Estudio d'a obra d'Enrique Simonet]. Documento PDF * {{es}} [http://www.museodelprado.es/enciclopedia/enciclopedia-on-line/voz/simonet-lombardo-enrique/ Biografía en [[Museu del Prado]]] * {{es}} [http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/MMA/index.jsp?redirect=S2_3_1_1.jsp&idpieza=393&pagina=4 Comentario de Anatomía del corazón] * {{es}} [http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/MMA/index.jsp?redirect=S2_3_1_1.jsp&idpieza=392&pagina=4 Comentario de Flevit super illam] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20130921011402/http://www.museosdeandalucia.es/culturaydeporte/museos/MMA/visitavirtual/h00/h0303.html Comentario de El juicio de Paris] * {{es}} [http://www.laopiniondemalaga.es/cultura-espectaculos/2012/01/28/simonet-rejuvenece-aduana/480791.html Comentario de Un quite] * {{es}} [http://www.laopiniondemalaga.es/cultura-espectaculos/2010/08/27/mupam-repasara-etapa-formacion-madurez-simonet/363259.html Exposición en 2011 en o Museu d'o Patrimonio Municipal de Malaga] * {{es}} [http://www.enriquecastanos.com/simonet.htm Un académico ecléctico] * {{es}} [http://epdlp.com/pintor.php?id=6134 Biografía] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20110731153345/http://www.artehistoria.jcyl.es/artesp/personajes/3332.htm Breu biografía] * {{es}} [http://www.juntadeandalucia.es/averroes/gabinetemalaga/prinfram/enlaces/visivirt/arte/autores/paginas/simonet.htm?url=simonet1.htm Biografía d'Enrique Simonet] ([[Museu d'Artes Polidas de Malaga]]) {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Simonet, Enrique}} [[Categoría:Muertos en Madrit]] [[Categoría:Naixius de Valencia]] [[Categoría:Pintors d'o País Valenciano]] [[Categoría:1866 (naixencias)]] [[Categoría:1927 (muertes)]] begyrjt0lgxxbbdrjp7z732dt87aadx Comunidat 0 108975 2480064 2338972 2026-09-30T19:31:26Z RenatoGar 80073 2480064 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} Una '''comunidat''' ye una agrupación de [[sers humanos]] organizatos que se perciben como unidat social, y os miembros suyos participan de bel ixo, bel interés u bel elemento común, (a [[parla (lingüistica)|parla]], os [[costumbre]]s, as [[valura (pensamiento)|valura]]s, as [[faina]]s, a visión d'o mundo, [[territorio]], [[estatus social]] u [[rol]]s) y con concencia de pertenencia a o mesmo grupo, ubicatos en bella zona cheografica, en do a pluralidat de personas interacciona mas intensament entre ellas que no entre atras, fendo partache d'ixes elementos y socializándo-los ta perpetuarse socialment. Per un regular, una comunidat s'achunta baixo a necesidat d'una meta en común, como puede estar o bien común u una convivencia de buen implaz. O vocablo comunidat, en [[Treballo Social]], ye vinculau con os termens [[desarrollo comunitario]] y [[animación comunitaria]]. O desarrollo comunitario ye a meta social a la que se quiere plegar con l'animación comunitaria. Os elementos que integran una comunidat son: *'''Un conchunto de personas:''' De tipo heterochenio, en lo relativo a rasgos como edat, [[sexo]], estato civil, nivel economico. Este conchunto participa de os rasgos comuns d'a sociedat de la que forma parte. Dentro d'o conchunto pueden establir-se grupos socials y estratificación. *'''Un territorio:''' Situato en un espacio ubierto, que contiene en mayor u menor mida os diferents elementos que a la comunidat le fan falta ta la suya vida de cada día, como [[vivienda]]s, centros de producción, relación etc... *'''Unas relacions entre as personas:''' Existe un substrato común de valuras, normas, costumbres, que cohesionan o conchunto. Amás, os lazos familiars y a relación de vecindat por a proximidat d'as personas puede fer que se faya aduya mutua, relacions asociativas basadas en problematicas comuns y relacions de solidaridat. *'''Unas relacions entre as personas y o territorio:''' O sentimiento de pertenencia a un [[entorno]] se traduz en una estima de valura subchectiva que determina a esfensa d'o propio territorio {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Comunidat|*]] 5aya0baimnkkt85glui5bcsidq46026 Anglés americano 0 109057 2480035 2337335 2026-09-30T19:12:49Z RenatoGar 80073 2480035 wikitext text/x-wiki {{Ficha de variedat dialectal |nombre=Anglés americano |nombre autoctono=American English |color1 = lawngreen |color2 = #BEF781 |subtítol = [[idioma anglés|Variedat de l'anglés]] |imachen= [[Imachen:English_USC2000_PHS.svg|250px]] |nombre imachen= Uso de l'anglés en os diferents estaus |localización=[[Imachen:Flag of United States.svg|border|22px]] [[Estaus Unius]] |lugars= |atras denominacions=Anglés d'Estaus Unius |charradors=225 millons |regulau= |oficial= |reconoixiu = |vitalidat=<span style="color:green;">'''Alta'''</span> |familia1=[[Luengas indoeuropeas|Indoeuropea]] |familia2=[[Luengas chermanicas|Chermanica]] |familia3=[[Luengas chermanicas occidentals|Chermanica occidental]] |familia4=[[Luengas anglo-frisonas|Anglo-frisona]] |familia5=[[Luengas anglicas|Anglica]] |familia6=[[Idioma anglés|Anglés]] |familia7='''Americano''' |escritors= |rasgos= |iso1= en-US |iso2= |iso3= eng-US |sil= }} L''''anglés americano''' (en [[idioma anglés|anglés]] ''American English'') ye un conchunto de dialectos de l'anglés que se fan servir sobre tot en [[Estaus Unius]]. Aproximadament dos tercios d'os parlants nativos de l'anglés viven en Estaus Unius. L'accento predominant de l'anglés americano conoixiu como "americano cheneral" ye o menos vinculau a distincions rechionals, etnicas u culturals. L'anglés ye a luenga mes amplament parlada en os Estaus Unius. L'anglés ye a luenga habitualment emplegada por o gubierno federal y ye considerada ''de facto'' a luenga d'Estaus Unius por o suyo uso bien estendillau. L'uso de l'anglés en Estaus Unius ye o resultau d'a colonización [[Imperio Britanico|britanica]]. A primera togada de pobladors angloparlants arribó en [[Nortamerica]] mientres o [[sieglo XVII]], seguida por atras migracions en os sieglos XVIII y XIX. Dende alavez, l'anglés ha estau influenciau por l'[[idioma alemán|alemán]], o [[gaelico irlandés]], o [[idioma castellano|castellano]], os lenguaches d'[[Africa]] occidental, os lenguaches amerindios, y atras luengas de tongadas succesivas d'inmigrants en os Estaus Unius. L'anglés escrito ye d'alto u baixo o mesmo en Gran Bretanya que en Estaus Unius<ref name=BACKGROUNDTOTHEUSA>{{en}} [[Richard Musman]]: ''Background to the USA''. Macmillan Publishers, 1992. pp 12-16.</ref>, i habendo pocas diferencias ortograficas. As diferencias se manifiestan sobre tot en lexico y pronunciación. == Fonetica == Encara que l'anglés americano presenta as evolucions foneticas propias de l'anglés moderno bi ha diftongacions en /ai/ que no se fan igual que en anglés britanico. Por eixemplo ''s'''i'''multaneous'' se pronuncia en anglés con diftongo /ai/, diferent de l'anglés britanico<ref name=BACKGROUNDTOTHEUSA/>, a on se pronuncia con /i:/ luenga. A vegadas bi ha diferencias en a silaba accentuada. Por eixemplo en anglés americano tenemos ''de'''BRIS''''' diferent de l'anglés britanico '''''DE'''bris''<ref name=BACKGROUNDTOTHEUSA/>. O diftonto /əʊ/ de l'[[anglés britanico]] en parolas como ''know'' ("saber") y ''alone'' ("solo") corresponde a lo diftongo /oʊ/ en anglés americano. O fonema vocalico /[[Vocal ubierta posterior redondiada|ɒ]]/ de l'anglés britanico en parolas como ''clock'' ("[[reloch]]") y ''hot'' ("calient") corresponde a lo fonema /[[Vocal ubierta posterior no redondiada|ɑ]]/ de l'anglés americano. Os fonemas /t/ y /d/ se neutralizan en posición intervocalica y tienden a pronunciar-se mes pareixius a lo fonema /d/ que a lo fonema /t/, a diferencia de l'[[anglés britanico]], a on que tiende a la /t/. Estos zaguers fonemas desapareixen dezaga ''n'', y os angloamericanos pronuncian ''inter city'' igual que ''inner city''. Este fenomeno fonetico tiene consecuencias en ortografías especials como ''wanna'' y ''gonna'' (''want to'' y ''going to'')<ref name=ANGLESFONETICALAROUSE>{{en}} [[Michael Brookes]]: ''Pronounce English''. [[Larousse]], Spes Editorial, S.L, 2002, pp 137-143.</ref> == Lexico == A part de cheosinonimos, mos trobamos parolas comuns en os dos estándards pero con significaus diferents. Como en toz os lenguaches colonizals l'anglés americano ha conservau [[arcaísmo (lingüística)|arcaísmo]]s perdius en o estándard [[anglés britanico|britanico]]. Antiparte l'anglés americano ha serviu de vehiclo de transmisión de parolas ampradas de luengas amerindias y de pueblos colonizadors no angleses como resultau d'elementos que no existiban en Gran Bretanya. Manimenos, bi ha pocas parolas traitas por os inmigrants europeus d'o sieglo XIX, pus os inmigrants querioron integrar-se socialment o mes pronto posible y preboron de transmitir a los suyos fillos un anglés correcto<ref name=HYSTORYOFTHEENGLISH>{{en}} [[Brigit Viney]]: ''The History of the English Language''. [[Oxford University Press]], 2008. pp 50-56</ref>. Os primers colonos angleses creyoron nuevos termins con parolas anglesas pa dicir os animals, plantas y elementos d'o terreno que yeran nuevos pa éls. Por eixemplo ''bluegrass'' pa dicir una especie de hierba (''[[Poa pratensis]]'') que tiene fuellas de color verde-azul<ref name=HYSTORYOFTHEENGLISH/>. As parolas de l'anglés americano ''elevator'' y ''drapes'' corresponden a ''lift'' ("[[ascensor]]") y ''curtains''<ref name=BACKGROUNDTOTHEUSA/> ("[[cortinas]]") en anglés britanico. Parolas con significaus diferents son ''pavement'', que ye a superficie cubierta d'un suelo, d'un camín u carretera, diferent d'o significau de "[[cera]]" en anglés britanico<ref name=BACKGROUNDTOTHEUSA/>. En anglés americano se fa servir de contino o verbo ''to have'' con o significau de "tener" (como en [[aragonés cheso|cheso]] u en [[idioma francés|francés]]), a diferencia de l'anglés britanico que prefiere un uso contino d'o verbo ''to get'' en [[pasau perfecto en l'anglés|pasau perfecto]] (a estructura ''to have got''). === Arcaísmos de l'anglés americano === En anglés americano bi ha unas cuantas parolas y significaus de l'[[anglés meyo]] y l'[[anglés moderno primerenco]] que se perdioron en l'[[anglés britanico]] que parla a chent de [[Gran Bretanya]], de fueras de parlas rechionals de zonas apartadas. Belunas d'estas parolas tienen os suyos [[cognato]]s en l'[[Idioma anglico escocés|anglico escocés]] d'os [[Lowlands d'Escocia]]. Parolas como ''fall'' ("[[Santmigalada]]", ''autumn'' en [[anglés britanico]]), ''faucet'' ("[[ixeta]]", ''tap'' en [[anglés britanico]]), ''diaper'' ("nappy" en [[anglés britanico]]), ''candy'' ("[[carambelo]]" "[[laminería]]", ''sweets'' en [[anglés britanico]]), ''skillet'' ("[[sartana]]", ''frying pan'' en anglés britanico), ''eyeglasses'' ("[[lunetas]]", ''glasses'' o ''spectacles'' en anglés britanico) y ''obligate'' ("obligar", que en anglés tamién se diz ''oblige'' y ''force'') son consideradas a sobén como americanas. ''Fall'' por eixemplo yera como se deciba a la estación dezaga d'o verano y antes de l'hibierno en l'Anglaterra d'o sieglo XVI, y yera una contracción d'a expresión ''fall of the leaf''<ref name=OXFORDETIMOLOGY>{{en}} [[T. F. Hoad]]: ''The Concise Oxford Dictionary of English Etymology''. Paw Prints, 2008.</ref> de l'[[anglés meyo]]. Mientres o sieglo XVII a emigración anglesa ta as colonias de Nortamerica yera en o suyo punto maximo y os pobladors levoron l'anglés con ellos. Mientres o termin ''fall'' se convertiba en obsoleto poquet a poquet en Gran Bretanya, se convertió en o termin mas común en Nortamerica. O [[participio]] ''gotten'' d'o verbo ''get'' se considera a sobén un americanismo, encara que bi ha zonas d'Anglaterra como [[Lancashire]] y nord-este d'[[Anglaterra]] a on encara se fan servir, chunto con ''putten'' como participio de ''put'' ("posar"). En a segunda mitat d'o sieglo XX muitos arcaísmos lexicos u semanticos que se conversaban en anglés americano tornoron atra vegada a Bran Bretanya. Son eixemplos d'estos arcaísmos ''hire'' ("dar treballo"), ''quit'' ("aturar", "parar"), ''I guess'' ("yo suposo"), ''baggage'' ("equipache"), ''hit'' (referiu a un puesto), y os [[adverbios en l'anglés|adverbio]]s ''overly'' y ''presently'' ("currently"). Beluns d'estos, por eixemplo ''[[monkey wrench]]'' ("[[clau anglesa]]") y ''[[wastebasket]]'' ("[[papelera]]"), s'orichinoron en o sieglo XIX en Gran Bretanya. O [[subchuntivo]] mandativo (como en ''the City Attorney suggested that the case '''not be closed''''') ye mes vivo que anglés americano que en [[anglés britanico]]. Apareixe en a charrada de cualques arias como un uso normal y se considera obligatorio en contextos que son mes formals. Os [[adchectivos en l'anglés|adchectivo]]s ''mad'' con significau de ''angry'' ("carranyau"), ''smart'' con significau de ''intelligent'' ("[[intelichencia|intelichent]]"), y ''sick'' con o significau de ''ill'' ("[[malautía|malauto]]") son tamién mes frecuents en anglés americano y en [[hiberno-anglés]] que en [[anglés britanico]]. === Parolas d'orichen amerindio === O proceso de creyación de nuevos elementos lexicos encomenzó tan pronto como os colonos encomenzoron a amprar substantivos pa una fauna, flora y topografía poco familiar dende as luengas amerindias nativas. Eixemplos d'estas parolas son: o [[marsupial]] ''[[familia didelphidae|opossum]]'', o [[familia procyonidae|procionido]] ''[[Procyon lotor|raccoon]]'', o fruito ''[[Cucurbita|squash]]'' y o [[familia cervidae|cervido]] ''[[Alces alces|moose]]'' (dende l'[[luengas algonquinas|algonquín]]). Unas atras [[parolas ampradas]] como a [[cabana]] ''[[wigwam]]'' u o [[calcero]] ''[[moccasin]]'' describen articlos d'uso común entre os [[amerindios]]. Como estas parolas representan conceptos especificos inexistents enantes entre os europeus, habioron de dicir-se asinas cuan s'encomenzoron a conoixer en Europa. === Parolas d'orichen chermanico === Son parolas d'orichen alemán present en anglés americano ''angst'' ("[[preocupación]]", "[[anxiedat]]"), ''check'' ("a [[cuenta]] en un bar u restaurant"), ''kindergarten'' ("guardería", "chardín d'infancia")<ref name=HYSTORYOFTHEENGLISH/> y ''[[sauerkraut]]'' ("[[col]] fermentada"). A [[influencia lingüistica]] alemana se veye en cambios semanticos como en ''dumb'', que significaba en anglés orichinal "mudo", pero que prenió tamién o significau de "estupido" dende l'alemán ''dumm''<ref name=BACKGROUNDTOTHEUSA/>. L'anglés americano ampra de l'[[idioma holandés|holandés]] parolas como ''cookie'' ("[[galleta]]"), ''cruller'' ("[[bunyuelo]]"), ''stoop'' ("[[escalera]] d'entrada"), y ''pit'' ([[ruello (fruita)|ruello]] d'una fruita). === Parolas d'orichen castellano === {{articlo principal|Castellanismos en l'anglés}} Son d'orichen castellano palabras como ''barbecue'', ''[[foz|canyon]]'', ''[[rodeo]]'' y ''stevedore''. === Parolas d'orichen francés === {{articlo principal|Galicismos en l'anglés}} Son [[galicismos en l'anglés|galicismo]]s ampraus en l'ambient colonial d'America ''levee'' ("[[espolón]]", "[[dique]]"), ''portage'' ("l'acción de carriar [[mercadería]]s" u "levar [[barca]]s", orichinariament en anglés "carrying of boats or goods") y (probablement) ''gopher'' (un [[radedor]] pareixiu a lo [[esquiruelo]] pero de tierra). == Morfolochía == === Verbos con particlas y palabras composadas === {{articlo principal|verbos con particla en l'anglés}} Muitos substantivos composaus se fan con un verbo y una preposición: ''add-on'', ''stopover'', ''lineup'', ''shakedown'', ''tryout'', ''spin-off'', ''rundown'' ("summary" en atros rechistros de l'anglés), ''shootout'', ''holdup'', ''hideout'', ''comeback'', ''cookout'', ''kickback'', ''makeover'', ''takeover'', ''rollback'' ("decrease" en atros rechistros de l'anglés), ''rip-off'', ''come-on'', ''shoo-in'', ''fix-up'', ''tie-in'', ''tie-up''("stoppage" en atros rechistros de l'anglés), ''stand-in''. Son esencialment verbos con particlas substantivaus. De feito cualques [[verbos con particla en l'anglés|verbos con particla]] son d'orichen estausunidense: ''spell out'', ''figure out'', ''hold up'', ''brace up'', ''size up'', ''rope in'', ''back up''/''off''/''down''/''out'', ''step down'', ''miss out'', ''kick around'', ''cash in'', ''rain out'', ''check in'' y ''check out'' (en toz los sentius), ''fill in'' (''inform'' en atros rechistros de l'anglés, "informar"), ''kick in'' u ''throw in'' (''contribute'' en atros rechistros de l'anglés, "contribuir"), ''square off'', ''sock in'', ''sock away'', factor ''in''/''out'', ''come down with'', ''give up on'', ''lay off'' (d'o treballo), ''run into'' y ''across'' (''meet'' en atro rechistro de l'anglés), ''stop by, pass up, put up'' ([[diners]]), ''set up'' (''frame'' en atro rechistro de l'anglés), ''trade in, pick up on, pick up after, lose out''. Se conoixe bel caso de verbo con particla [[tudesquismos en anglés|d'orichen alemán]]: ''to fill out'' ye o calco de l'alemán ''ausfüllen''<ref name=BACKGROUNDTOTHEUSA/>. En anglés britanico a forma normal ye ''to fill in'', encara que a zaguers d'o sieglo XX tamién faigan servir ''to fill out'' por [[influencia lingüistica|influencia]] americana. == Referencias == {{listaref}} == Bibliografía == *{{en}} [[Richard Musman]]: ''Background to the USA''. Macmillan Publishers, 1992. pp 12–16. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Dialectos de l'anglés]] [[Categoría:Luengas d'Estaus Unius]] 0epfv0mjcx061wd56b9szgfyt61nrcd Duran Çetin 0 110236 2480009 2400227 2026-09-30T18:35:48Z RenatoGar 80073 2480009 wikitext text/x-wiki {{Ficha de famoso |nombre = Duran Çetin |imachen = durancetin4.jpg |imachen grandaria = 250px |piet de foto = L'escritor y periodista turco Duran Çetin. |calendata naiximiento = [[15 de febrero]] de [[1964]]<ref name="Kitaptyurdu">{{tr}} [https://www.kitapyurdu.com/yazar/duran-cetin/18436.html ''Ficha de Duran Çetin''] en ''kitapyurdu.com''.</ref> |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Turkey.svg|22px|border]] [[Apasaraycık]] ([[Provincia de Konya]], [[Turquía]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |ocupación = [[Escritor]] y [[periodista]] |almamáter = [[Universidat Selçuk]] ([[Konya]], [[Turquía]]) |salario = |patrimonio neto = |conyuche = |obras = |fillos = |sitio web = [http://www.durancetin.com Web personal] |anotacions = }} '''Duran Çetin''', naixiu d'[[Apasaraycık]] ([[Provincia de Konya]], [[Turquía]]) o [[16 de febrero]] de [[1964]],<ref name="Kitaptyurdu"/> ye un [[escritor]] y [[periodista]] [[Turquía|turco]] que escribe en [[Idioma turco|luenga turca]], que escribe mas que mas libros de [[literatura infantil]] y [[literatura chovenil]] encara que tamién de temas relativos a [[educación]]. Ha colaborau en cuantas iniciativas de tipo cultural en a suya provincia d'orichen, y ye autor de cuantos articlos publicaus en prensa local<ref name="Kitaptyurdu"/> y en presentando programas en [[radio (medio de comunicación)|radios]] y [[televisión]]. Fació la suya formación en estudiando [[Teolochía]] en a [[Universidat Selçuk]] de [[Konya]]<ref name="Kitaptyurdu"/> y ha recibiu cuantos premios literarios y periodisticos de caracter local vinculaus a la suya provincia natal. == Obras == * [[2008]]: ''[[Toprak Gönüllüler]]'', 280 pach., ISBN 9786054041046. * [[2008]]: ''[[Portakal Kızım]]'', 327 pach., ISBN 9786054041978. * [[2012]]: ''[[Tebessüm Öğretmen ve Öğrencileri]]'', 136 pach., ISBN 9786053702184. * [[2012]]: ''[[Macera Peşinde]]'', 128 pach., ISBN 9786053701521. * [[2012]]: ''[[Cüneyt]]'', 182 pach., ISBN 9786054486564. * [[2013]]: ''[[Çılgın Okul]]'', 160 pach., ISBN 9786053702184. * [[2015]]: ''[[Aylaynırlı Kız]]'', 288 pach., ISBN 9786054997626. * [[2015]]: ''[[Yürek Yangını. Portakal Kızım]]'', 256 pach., ISBN 9786054997640. * [[2017]]: ''[[Buraya Kadar / Portakal Kızım]]'', 272 pach., ISBN 9786059603508. * [[2017]]: ''[[Bırak Beni / Portakal Kızım]]'', 288 pach., ISBN 9786059603492. * [[2018]]: ''[[Şekil Yapma!]]'', 229 pach., ISBN 9786052153383. * [[2019]]: ''[[Çılgın Okul Çılgın Proje]]'', 144 pach., ISBN 9786053706991. * [[2019]]: ''[[Çılgın Okul Kuantum Emre]]'', 142 pach., ISBN 9786053707066. * [[2019]]: ''[[Sana Bir Müjdem Var]]'', 136 pach., ISBN 9786052153994. * [[2019]]: ''[[Ailede Çocuk Eğitimi]]'', 176 pach., ISBN 9786057828095. * [[2019]]: ''[[Bir Kucak Sevgi]]'', 112 pach., ISBN 9786052153901. * [[2020]]: ''[[Ömerle Bir Kutu Macera: Aziz Sancar]]'', 19 pach., ISBN 9786257003292. * [[2020]]: ''[[Ömerle Bir Kutu Macera: Hezarfen Ahmet Çelebi]]'', 40 pach., ISBN 9786257003247. * [[2021]]: ''[[Kalbe Dokunan Öğretmen]]'', 256 pach., ISBN 9786057828484. * [[2021]]: ''[[Ömerle Bir Kutu Macera: Bitrûcî]]'', 40 pach., ISBN 9786257003407. * [[2021]]: ''[[Ailede Genç Eğitimi]]'', 208 pach., ISBN 9786057828477. * [[2021]]: ''[[Başarının Kahramanı Sen Ol Başarı Yolu]]'', 232 pach., ISBN 9786057828491. * [[2022]]: ''[[Arşimet Zekai / Okulda Şamata Var]]'', 128 pach., ISBN 9786057186256. * [[2022]]: ''[[Peygamberimizin (s.a.v.) Eğitim Yöntemleri. Eğitimde Nebevi Metotlar]]'', 264 pach., ISBN 9786257495172. * [[2022]]: ''[[Türkistan Piri Hoca Ahmed Yesevi / Türk İslam Büyükleri 20]]'', 36 pach., ISBN 9786258023558. * [[2022]]: ''[[Başarı Avcıları]]'', 96 pach., ISBN 9786057186249. * [[2022]]: ''[[Kuledeki Sır]]'', 112 pach., ISBN 9786057186218. * [[2022]]: ''[[Gönüller Sultanı Hz.Muhammed' in (sav) Hayatı]]'', 476 pach., ISBN 9786258490688. * [[2022]]: ''[[Arşimet Zekai / Korku Evi]]'', 128 pach., ISBN 9786057186263. * [[2023]]: ''[[Mucize / Sınanma Öyküleri]]'', 112 pach., ISBN 9786256400436. * [[2023]]: ''[[Araf / Sınanma Öyküleri]]'', 112 pach., ISBN 9786256400429. * [[2023]]: ''[[Yurtsuzlar / Sınanma Öyküleri]]'', 112 pach., ISBN 9786256400412. * [[2023]]: ''[[Sarsıntı / Sınanma Öyküleri]]'', 128 pach., ISBN 9786256400467. * [[2023]]: ''[[Sır Yumağı / Sınanma Öyküleri]]'', 112 pach., ISBN 9786256400450. * [[2023]]: ''[[Kuyu / Sınanma Öyküleri]]'', 96 pach., ISBN 9786256400443. == Vinclos externos == {{Commonscat|Duran Çetin}} * {{en}} [http://www.durancetin.com/ Pachina web personal de Duran Çetin]. == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Cetin, Duran}} [[Categoría:Alumnos d'a Universidat Selçuk]] [[Categoría:Escritors de Turquía]] [[Categoría:Escritors en turco]] [[Categoría:Naixius d'a provincia de Konya]] [[Categoría:Novelistas de Turquía]] [[Categoría:Periodistas de Turquía]] [[Categoría:1964 (naixencias)]] cwcqx7bh678078stp18wj93i3wa10dt Ampriu 0 110769 2480190 2423501 2026-09-30T22:51:33Z RenatoGar 80073 2480190 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Pyrénées - Jeune fille du village de Laruns, Vallée d'Ossau - Fonds Ancely - B315556101 A PINGRET 007.jpg|thumb|right|250px|Quitando [[feno]] d'un fenero. Os vecinos que podeban explotar un ampriu soleban estar os mas pobres de lugar.]] Un '''ampriu'''{{DACC}} u '''empriu'''{{DACC}} (posiblement dimane d'o verbo "amprar") ye un espacio vicinal que s'ampra u deixa emplegar en exclusiva a cualques vecins d'un [[lugar]], a cambio d'un [[preu]] achustau previament con éls. Iste preu que se satisfa a la comunidat puede composar-se d'una cantidat de productos u bels servicios y, nomás as menos vegadas, de [[diners]]. == Oríchens == Os amprius yeran propiedaz vecinals de tot un [[lugar]] u d'una [[villa]], que no teneban amo especifico, y a los suyos beneficios toz es vecins i teneban dreito. Manimenos, como en l'[[Alto Aragón]] y especialment en a montanya o sistema imperant ye o de chicoz propietarios y tradicionalment muitas casas han teniu prou con as suyas propias posesions ta sobrevivir y consumir a capacidat de treballo de toz os suyos miembros, os amprius se destinaban a estar logaus a propietarios concretos u, muit a sobén, arrendar-les-ne a las casas mas necesitadas, a preus asequibles, o que en muitos casos s'entendeba colectivament como una forma de [[caridat]]. En pagas, os vecins que se beneficiaban de l'ampriu teneban que pagar tipicament una parte simbolica de o que a partida produciba; p. ex. un numero concreto de [[corder]]s u bel [[vetiello]] si yera un [[prau]], cualque cantidat de [[cuartal]]s de [[farina]] si yera de [[campo (rural)|campos]], u tamién como servicio, achustar-se un fillo d'a casa como [[corderero]] u [[rapatán]] ta la cabanya comunal, etc. As oríchens d'ista figura de propiedat colectiva son escuras, y se remontan muit probablement a formas d'explotación antigas, ya desapareixidas, d'antes de l'advenimiento d'o [[feudalismo]] y atras formas de sistema economico que evolucionarían cara ta'l [[Primer Capitalismo]]. == Cheosinonimos y variants == A parola ampriu ye bien present en a [[toponimia]] de l'Alto Aragón. Se troba especialment present en l'alta [[Ribagorza]] y tamién en as valles altas d'a [[cuenca hidrografica]] d'a [[Río Cinca|Cinca]], como Bielsa y [[Chistau]]. Por tot l'Alto Aragón s'ha documentau tamién as formas '''empriu''', '''amprío''', '''emprío''', '''ompriu''' y '''omprío'''<ref name="CASAUSMIGUEL">{{an}} [[Chesús Casaus Parrilla|CASAUS PARRILLA, Chesús]] y [[Pascual Miguel Ballestín|MIGUEL BALLESTÍN, Pascual]], ''Dizionario Aragonés de Terminos Cheograficos''; Gara d'Edizions. Zaragoza, [[2008]]. {{ISBN|978-84-8094-059-7}}</ref>. == Referencias == {{listaref}} == Se veiga tamién == * [[Dreito d'alera]] * [[Facera]] u [[facera|facería]] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Toponimos relacionaus con a ganadería]] [[Categoría:Toponimos relacionaus con l'agricultura]] [[Categoría:Dreito aragonés]] t2ndmjvxter0xhxc7ibmlqogz2k68h4 2480191 2480190 2026-09-30T22:52:25Z RenatoGar 80073 vicinal --> vecinal 2480191 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Pyrénées - Jeune fille du village de Laruns, Vallée d'Ossau - Fonds Ancely - B315556101 A PINGRET 007.jpg|thumb|right|250px|Quitando [[feno]] d'un fenero. Os vecinos que podeban explotar un ampriu soleban estar os mas pobres de lugar.]] Un '''ampriu'''{{DACC}} u '''empriu'''{{DACC}} (posiblement dimane d'o verbo "amprar") ye un espacio vecinal que s'ampra u deixa emplegar en exclusiva a cualques vecins d'un [[lugar]], a cambio d'un [[preu]] achustau previament con éls. Iste preu que se satisfa a la comunidat puede composar-se d'una cantidat de productos u bels servicios y, nomás as menos vegadas, de [[diners]]. == Oríchens == Os amprius yeran propiedaz vecinals de tot un [[lugar]] u d'una [[villa]], que no teneban amo especifico, y a los suyos beneficios toz es vecins i teneban dreito. Manimenos, como en l'[[Alto Aragón]] y especialment en a montanya o sistema imperant ye o de chicoz propietarios y tradicionalment muitas casas han teniu prou con as suyas propias posesions ta sobrevivir y consumir a capacidat de treballo de toz os suyos miembros, os amprius se destinaban a estar logaus a propietarios concretos u, muit a sobén, arrendar-les-ne a las casas mas necesitadas, a preus asequibles, o que en muitos casos s'entendeba colectivament como una forma de [[caridat]]. En pagas, os vecins que se beneficiaban de l'ampriu teneban que pagar tipicament una parte simbolica de o que a partida produciba; p. ex. un numero concreto de [[corder]]s u bel [[vetiello]] si yera un [[prau]], cualque cantidat de [[cuartal]]s de [[farina]] si yera de [[campo (rural)|campos]], u tamién como servicio, achustar-se un fillo d'a casa como [[corderero]] u [[rapatán]] ta la cabanya comunal, etc. As oríchens d'ista figura de propiedat colectiva son escuras, y se remontan muit probablement a formas d'explotación antigas, ya desapareixidas, d'antes de l'advenimiento d'o [[feudalismo]] y atras formas de sistema economico que evolucionarían cara ta'l [[Primer Capitalismo]]. == Cheosinonimos y variants == A parola ampriu ye bien present en a [[toponimia]] de l'Alto Aragón. Se troba especialment present en l'alta [[Ribagorza]] y tamién en as valles altas d'a [[cuenca hidrografica]] d'a [[Río Cinca|Cinca]], como Bielsa y [[Chistau]]. Por tot l'Alto Aragón s'ha documentau tamién as formas '''empriu''', '''amprío''', '''emprío''', '''ompriu''' y '''omprío'''<ref name="CASAUSMIGUEL">{{an}} [[Chesús Casaus Parrilla|CASAUS PARRILLA, Chesús]] y [[Pascual Miguel Ballestín|MIGUEL BALLESTÍN, Pascual]], ''Dizionario Aragonés de Terminos Cheograficos''; Gara d'Edizions. Zaragoza, [[2008]]. {{ISBN|978-84-8094-059-7}}</ref>. == Referencias == {{listaref}} == Se veiga tamién == * [[Dreito d'alera]] * [[Facera]] u [[facera|facería]] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Toponimos relacionaus con a ganadería]] [[Categoría:Toponimos relacionaus con l'agricultura]] [[Categoría:Dreito aragonés]] n15cl3l6urz9qgeai6c0bc05p0lkgtf Sistema politico 0 111932 2480026 2152794 2026-09-30T18:47:02Z RenatoGar 80073 2480026 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} Un '''sistema politico''' ye un [[sistema]] de [[politica]]s y [[gubierno]]. Se compara por un regular con o [[sistema legal]], o [[sistema economico]], o [[sistema cultural]] y atros [[sistema social|sistemas socials]]. Manimenos, ista ye una Vista muit simplificada d'un sistema de categorías muitismo mas complexo que embreca custions como qui ha de tener l'autoridat y cual ha d'estar a influyencia d'o gubierno en a población y a economía. O conchunto d'elementos que interactuan y son interrelacionaus recibe o nombre de sistema. Lo politico, d'atra man, s'asocia a l'actividat politica, ye decir lo vinculau a l'administración d'os temas publicos y a la chestión d'o Estau. ==Tipos== Bi ha cuantos sistemas politicos diferents: *'''[[Democracia]]:''' Ye una forma d'organización social que atribuye a titularidat d'o poder a o conchunto d'a sociedat. *'''[[Dictadura]]:''' Ye una forma de gubierno en a cual o poder se concentra arredol d'a figura d'un solo individuo (o dictador). ==Sistemas electorals== Se conoixe como sistema electoral a o conchunto de prencipios, normas, regles y procedimientos tecnicos enlazaus entre éls, y legalment establius, por meyo d'os cuals os electors expresan a suya voluntat politica en votos "no modificaus" que de vez se converten en escanyos u poder publico. ==Se veiga tamién== * [[Politica]] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Sistemas politicos|*]] 7yzu62e35hbawo8i7x45tpfyccgfh54 Bavaro carintio 0 112156 2480204 2478300 2026-10-01T00:36:40Z InternetArchiveBot 61993 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2480204 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de variedat dialectal |nombre= Carintio |nombre autoctono = Karntnarisch |atras denominacions= Karntnerisch |color1 = lawngreen |color2 = #BEF781 |subtítol = Variedaz d'o [[idioma bavaro|bavaro]] |imachen= [[Imachen:Karte AT Kaernten.svg|250px]] |nombre imachen= Estau de Carintia |oficial = |regulau = |localización= [[Imachen:Flag of Carinthia (state).svg|22px|border]] [[Carintia]] |charradors= ? |rasgos= [[Bavaro meridional]] |familia1=[[Luengas indoeuropeas|Indoeuropea]] |familia2=[[Luengas chermanicas|Chermanica]] |familia3=[[Luengas chermanicas occidentals|Chermanica occidental]] |familia4=[[Luengas altochermanicas|Altochermanica]] |familia5=[[Luengas altochermanicas superiors|Altochermanica superior]] |familia6=[[Idioma bavaro|Bavaro]] |familia7=[[Bavaro meridional]] |familia8='''Carintio''' |lugars= [[Villach]], [[Klagenfurt]] |vitalidat=<span style="color:green;">'''Alta'''</span> |escritors= | iso1 = | iso2 = gem | iso3 = bar | sil = }} O '''carintio''' (en [[idioma bavaro|bavaro]] ''Karntnarisch'' u ''Karntnerisch'') ye un [[dialecto]] d'o [[idioma bavaro|bavaro]] parlau en o estau [[austria]]co de [[Carintia]]. Todas as variants dialectals parladas en Carintia, igual que en parti de [[Tirol (estau)|Tirol]], en a rechión de [[Lungau]] ([[Salzburgo (estau)|Salzburgo]]) y en parti d'[[Estiria]], se clasifican como [[bavaro meridional]]. Se puet dividir o carintio en tres subdialectos: alto carintio, carintio central y baixo carintio. A mas en as mugas d'o estau se charran tamién dialectos tiroleses u salzburgueses. D'atra man cal destacar que o [[bavaro hutterita]], parlau en Nortamerica, ye un dialecto con base en o carintio. ==Se veiga tamién== * [[Bavaro gottscheerés]] == Bibliografía== * {{de}} ''Kärntisches Wörterbuch.'' Mit einem Anhange: Weihnacht-Spiele und Lieder aus Kärnten. [[Matthias Lexer]], Hirzel, Leipzig 1862, [http://books.google.com/books?id=jY4CAAAAQAAJ Digitalisat]. * {{de}} [http://www.heyn.at/list?back=b581ca35eecb30792a5be5e89c023159&xid=2912805 ''Kleines Kärntner Wörterbuch'']. Heyn, Klagenfurt 2007, 2. [[Heinz Dieter Pohl]]. == Vinclos externos == * {{de}} [https://web.archive.org/web/20110515024409/http://members.chello.at/heinz.pohl/Mundarten.htm Weiterführendes und Literatur] * {{de}} [https://web.archive.org/web/20180107093728/http://members.chello.at/heinz.pohl/Sprachkontakt_K.htm Sprachkontakt in Kärnten] * {{de}} [https://web.archive.org/web/20160320124423/http://members.chello.at/heinz.pohl/Slowenisches.htm Slowenisches im Kärntnerischen] * {{de}} [http://www.villacher.net/weatabuach Kärntner Wörterbuch, etwa 4800 Einträge, topaktuell] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Dialectos d'o bavaro|Tiroles]] 304j0l5ptkubyay4fgka564zc8xlxuu Censo d'a Matricula Catastral 0 112284 2480166 2346097 2026-09-30T22:42:28Z RenatoGar 80073 2480166 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:España - División provincial y regional de 1833.svg|thumb|right|250px|Mapa d'a [[División territorial d'Espanya de 1833|división d'Espanya en provincias]], de [[1833]], sobre a cual s'elaboró o censo de 1842.]] O '''censo d'Espanya de 1842''', conoixito tamién como '''censo d'a Matricula Catastral''', fue un [[censo]] de [[población humana|población]] feito en tot [[Espanya]] y publicato en [[1842]]. Ye o primer censo feito en o Estau a on que a población, a industria y a riqueza amaneixen asignadas en función d'o [[municipio]], y no pas simplament por [[districto]]s, [[correchimiento]]s u atras divisions territorials mayors, como en heba estato es anteriors. A importancia estatistica d'o censo d'a Matricula Catastral dimana de la imáchen sobre a distribución territorial d'a población, a un livel muito mas concreto que en censos anteriors, que prochecta. Ademés, iste censo ye o primer a on que s'emplega os limites d'a que a par d'alavez yera la recient [[División territorial d'Espanya de 1833|división territorial de 1833]]. Por contra, se'n gosa criticar a falta de fiabilidat d'as informacions que alporta, en haber-se feito con una metodolochía no guaire sistematizada y o calculo d'a población por o metodo d'as imputacions.<ref name=Motores>{{es}} GOERLICH GISBERT, Francisco & MAS IVARS, Matilde. [https://books.google.es/books?id=EBmySOWBC24C&printsec=frontcover&hl=es#v=onepage&q&f=false ''Los motores de la aglomeración en España'']. Fundación BBVA. Madrit, 2008.</ref> Por tot isto, no se considera encara o primer censo moderno de tot, sino que caldría esperar dica o de [[censo de 1857]] ta tener-ne uno con metodos acceptatos en l'actualidat.<ref name=Motores/> O censo de 1842 fue un d'es documentos primordials con os que treballó [[Pascual Madoz]] en a elaboración d'o suyo ''[[Diccionario Geográfico Histórico de España]]''.<ref name=INE>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160131223509/http://www.seap.minhap.gob.es/dms/es/web/publicaciones/centro_de_publicaciones_de_la_sgt/Monografias0/parrafo/011113/text_es_files/Variaciones-INTERNET.pdf ''Variaciones de los Municipios de España desde 1842''], consultato l'1 d'abril de 2016.</ref> O cheografo navarro fue lo primero en criticar publicament as diferencias entre a riqueza real d'os municipios que documentaba y a que istes heban feito constar en a Matricula Catastral.<ref name=Nadal>{{es}} NADAL, Francesc & URTEAGA, Luis; [http://www.ub.edu/geocrit/geo88.htm ''Cartografía y Estado: Los mapas topográficos nacionales y la Estadística territorial en el siglo XIX''], consultato l'1 d'abril de 2016.</ref> == Metodo == O censo de 1842 se fizo por o simple metodo de ninviar-le a toz os achuntamientos d'Espanya un formulario (que se deciba Matricula Catastral) en o cual se teneba que consignar un numer limitato de datos, como a población, as industrias disponibles, a riqueza y as explotacions d'o municipio, etc. Y se teneba que retornar ta'l Gubierno. A finalidat yera de disenyar una politica fiscal pa lo país que s'achustás mas a los datos que se'n obtenese. Evidentement, y tal como se queixaría Madoz bels anyos dimpuesas,<ref name=Nadal/> a mayoría d'achuntamientos fizo mientes y facilitó datos deliberadament rebaixatos, especialment en tot lo que toca a la economía y a riqueza disponible que teneban os suyos municipios. == Se veiga tamién == *[[Censo de Floridablanca]]. *[[Censo de 1857]]. *[[Periodo intercensal 1842-1857]]. *[[División territorial d'Espanya de 1833]]. == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Demografía]] [[Categoría:Historia d'Espanya]] [[Categoría:1842]] mhfg3oiwu74plph3cz9zsd2vjg4fr66 Felidae 0 114235 2480188 2477187 2026-09-30T22:50:51Z RenatoGar 80073 2480188 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} :''Iste articlo tracta sobre a familia Felidae, animals a os qui se les diz a sobén «felins» popularment. Pa una desambigación d'o termin «felino», se veiga [[Felino (desambigación)]].'' {{Ficha de taxón |nombre_sci = Felidae |nombre_pop1 = Felidos |rechistro_fosil1 = Oligoceno |rechistro_fosil2 = |imachen = [[Imachen:The Felidae.jpg|250px]] |descripcion = Diferents especies de felidos. |conservacion = |dominio = Eukaryota |reino = Animalia |subreino = |division = |filo = Chordata |clase = Mammalia |subclase = |orden = Carnivora |suborden = Feliformia |familia = Felidae |subfamilia = |tribu = |chenero = |especie = |subspecie = |nombre_binominal = Felidae |descriptor = [[Johann Fischer von Waldheim|G. FISCHER]] |calendata_desc = 1817 |ran_descripcion = Familia |mapa_distribucion = |leyenda_mapa = }} Os '''felidos'''{{DACC}} (con pronunciación [[parola plana|plana]] en [[Idioma aragonés|aragonés]], [[nombre cientifico]] '''Felidae''', en [[Idioma latín|latín]]) son una [[familia (biolochía)|familia]] d'animals [[Mammalia|mamiferos]] [[Placentalia|placentarios]] en a orden [[Carnivora]], caracterizaus principalment por as suyas [[zarpa]]s con [[ungla]]s retractils y por a suya dieta cuasi exclusivament [[carnivorismo|carnivora]]. A mayoría de felidos tienen cuerpos esbeltos, con a capeza poderosa, [[coda]] larga y as patas fuertes. Tienen una gran potencia muscular, superior a la d'atros carnivoros en relación a o peso, proporcionada por uns tendons firmes y con estructuras d'unión osteo-tendinosas mas eficaces que en o común d'os mamiferos. Todas as especies s'han especializau d'una manera u unatra en explotar ista caracteristica pa los suyos costumbres [[depredación|depredadors]], sía por a fuerza bruta, sía por una mas gran velocidat u por una achilidat superiors. As diferents especies de felidos se troban distribuidas por cuasi toz os ambients terrestres de o Planeta, sacando l'[[Antarctida]], [[Oceanía]] y cualques islas a on que no han colonizau == Clasificación == As especies vivients d'a familia Felidae se clasifican, a la suya vegada, en dos grans subfamilias: [[Pantherinae]], os panterins y [[Felinae]], os felins propiament ditos. Pantherinae no concabe si que dos cheneros encá vivos; ''[[Panthera]]'', con especies tan conoixidas como o [[Panthera tigris|tigre]], o [[Panthera leo|lión]], o [[Panthera onca|chaguar]] y o [[Panthera pardus|leopardo]], todas de gran mida, y ''[[Neofelis]]'' (as ditas «panteras nebulosas»), mientres que a resta d'especies de felidos perteneixen a o linache evolutivo d'os Felinae, con diferents cheneros y innumerables especies. Se'n considera antiparte dos subfamilias extintas, d'as que se'n conoix nomás que eixemplars [[fósil]]s; [[Machairodontinae]], os macairodontins (que englobaría os animals que a chent conoix popularment como «felidos de dients de sabre»), ausididos encá en a [[Prehistoria]] humana, y [[Proailurinae]], os proailurins, un grupo de protofelidos antigos basaus en una sola especie fósil descrita, de fa bels 25 millons d'anyos, a suya filiación como miembros d'a familia u antepasaus d'ella podría estar disputada. En o vocabulario popular, a parola «felino» se fa servir muitas vegadas pa referir-se a toda a familia Felidae, mesmo emplegando-se en expresions como «Grans Felins» (que se gosa referir, alto u baixo, a ixas especies que a zoolochía considera en a subfamilia d'os panterins), conceptos que no tienen valideza cientifica. Dende o punto d'envista d'a zoolochía, o termino «[[Felinae|felino]]» no fa referencia si que a una subfamilia muit concreta en iste grupo, por lo que tiene un uso bien diferent de lo popular, y en garra caso s'accepta aplicau tamién con as especies de Pantherina. Como eixemplo grafico d'isto, cientificament puede dicir-se que un [[gato]] ye un felino, pero no pas un lión u un tigre, que son panterins. === Subfamilia Pantherinae - panterins === [[Imachen:Puma concolor gnawing at a bone-0002.jpg|200px|thumb|right|As zarpas con unglas retractils son una d'as innovacions evolutivas y caracterisiticas principals d'a familia Felidae. En ista imachen, a zarpa d'un [[Puma concolor|puma]] (''Puma concolor'').]] *Chenero ''[[Neofelis]]'' *Chenero ''[[Panthera]]'' === Subfamilia Felinae - felins === *Chenero ''[[Acinonyx]]'' - Os [[guepardo]]s. *Chenero ''[[Caracal]]'' - Os [[caracal]]s. *Chenero ''[[Catopuma]]'' *Chenero ''[[Felis]]'' - A mayoría de felins a os que se diría popularment [[gato]]s. *Chenero ''[[Leopardus]]'' - Que concabe a l'[[Leopardus pardalis|ocelot]] y a o [[Leopardus wiedii|gato margay]] d'America. *Chenero ''[[Leptailurus]]'' - O [[serval]], un felino muit particular d'Africa, o suyo nombre ye relacionau solo que [[etimolochía|etimolochicament]] con os cervals d'Europa, [[Asia]] y America. *Chenero ''[[Lynx]]'' - Os [[cerval]]s propiament ditos. *Chenero ''[[Otocolobus]]'' - O [[Otocolobus manul|gato manul]], d'Asia central. *Chenero ''[[Pardofelis]]'' *Chenero ''[[Puma]]'' - Que tiene o [[Puma concolor|puma]], o mas granizo d'os felins propiament ditos, y o [[Puma yagouaroundi|yaguarondi]]. ==Referencias== {{listaref}} == Enlaces externos == *{{Commonscat}} {{Wikispecies_line}} {{Suborden Feliformia}} {{Familia Felidae}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Carnivora]] [[Categoría:Familias de mamiferos]] 0wtpv6c4wanybz9w9b95gn1j43aimaj Wanaka 0 114506 2480176 2336941 2026-09-30T22:46:25Z RenatoGar 80073 2480176 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat |nombre = Wanaka |nombre_oficial = Wānaka |imachen = [[Imachen:Morning view, Wanaka.jpg|250px]]<br>Boca de día en Wanaka |bandera = |escudo = |escudo_grandaria= 70px |país = Nueva Zelanda |bandera_país = Flag of New Zealand.svg |tprechión = [[Rechions de Nueva Zelanda|Rechión]] |rechión = [[Otago]] |tpprovincia = [[Autoridaz territorials de Nueva Zelanda|Districto]] |provincia = [[Districto de Queenstown-Lacos|Queenstown-Lacos]] |superficie = |población = 7.850 |densidat = |calendata = 2016 |altaria = 290 |chentilicio = |ríos = |web = |mapa_loc = Nueva Zelanda |latd = 44 |latm=42 |lats= |latNS=S |longd = 169 |longm=09 |longs=09 |longEW=E |}} '''Wanaka''' (pronunciau en [[idioma anglés|anglés]] /ˈwɒnəkə/, en [[idioma maorí|maorí]] ''Wānaka'') ye una localidat d'a rechión d'[[Otago]] en a [[Isla d'o Sud]] de [[Nueva Zelanda]]. Ye situada en l'extremo sud d'o [[laco Wanaka]], en o naiximiento d'o [[río Clutha]]. Ye a dentrada a o [[Parque Nacional d'o Mont Aspiring]]. Wanaka ye popular como destín de vacanzas tanto d'hibierno como de verano. A suya economía se basa en as muitas actividaz esportivas a l'aire libre que ofreixe. A localidat fue establida mientres a [[fiebre de l'oro]] en o [[sieglo XIX]]. Igual que a resta d'o [[districto de Queenstown-Lacos]], o suyo creiximiento ha estau rapedo, con una puyada d'a población d'un 50% entre 2005 y 2015. ==Historia== O primer europeu en ista zona estió Nathaniel Chalmers, qui fue guidau por o chefe Reko enta istas tierras en [[1853]]. O conoiximiento maorí d'a rechión se puet evidenciar con o esbozo d'un mapa d'a zona feito por o chefe [[Te Huruhuru]] y que se puet trobar en Waimate.<ref name=lw>{{en}} {{cita web|url=http://www.lakewanaka.co.nz/index.cfm/Info_Centre/Visitor_Info/Early_History|títol=Wanaka Early History|editorial=Lake Wanaka Visitor Information Centre|calendata_acceso=2007-03-24}}</ref> O primer asentamiento europeu prencipia a chestar-se en l'alta val d'o río Clutha en a decada de 1850, con o establimiento de bordas ta uellas. As primeras bordas se troban en [[Albert Town (Nueva Zelanda)|Albert Town]], l'unico puesto a on os colonos pudioron trescruzar o [[río Clutha]]. O primer rechistro de l'actual localidat de Wanaka data de [[1863]],<ref name=lw/> y l'asentamiento creixió en Pembroke (antigo nombre de Wanaka) mientres a decada de 1870 debiu a la explotación de [[fusta]] en a val de [[Matukituki]] y l'uso d'o laco Wanaka ta o suyo transporte. O turismo en a localdat prencipió en [[1867]], cuan Theodore Russell enguera o primer hotel. Wanaka se convirtió ascape en un destín turistico muit popular debiu a o suyo clima continental y l'acceso fácil a la nieu y l'augua.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20001003172644/http://www.wanaka-info.co.nz:80/history.html Historia de Wanaka]</ref> Ya en l'anyo [[1940]] Pembroke ye renombrau como Wanaka.<ref name=lw /> ==Cheografía== A localidat de Wanaka ye situada en l'extremo sud d'o [[laco Wanaka]]. Ye rodiada por monts. A 120&nbsp;km enta o sud-ueste ye o [[Crown Range]] y a ciudat de [[Queenstown (Nueva Zelanda)|Queenstown]]; enta o norte o [[paso de Haast]] trescruza os [[Alpes d'o Sud]] amán de [[Makarora]]. En dirección nord-este se troban as localidaz d'[[Omarama]] y [[Twizel]]. Muit amán d'o laco Wanaka ye o [[laco Hāwea]], en una [[Val con forma d'U|val glacial]] paralela, a on s'ha desarrollau recientment un asentamiento d'alto u baixo 1.500 personas. A o sud d'a localidat continan os Alpes d'o Sud. A [[badía de Glendhu Bay]] ye amán d'a localidat, en o camín que s'endreza enta a val d'o [[río Matukituki]] y que da acceso a o [[Parque Nacional d'o Mont Aspiring]]. O centro d'a localidat se troba en una tierra plana chunto a la badía de Roy. Partis d'a localidat s'han expandiu enta os tozals que rodian o centro y arredol d'a Roy en as dos direccions. L'aria situada a o canto d'o laco ye propensa a inundacions en primavera cuan pleve a-saber-lo y a nieu se deschela, causando a puyada d'o livel de l'augua. Una inundación important olcurrió en noviembre de [[1999]].<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20030830102213/http://www.civildefence.govt.nz:80/memwebsite.NSF/Files/Tephra2003-Flood-forcasts/$file/Tephra2003-Flood-forcasts.pdf Enhancing flood forecasts]. Richard Ibbitt & Ross Woods</ref><ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070927105052/http://www.qldc.govt.nz/Documents/ContentDocuments/agendas_and_minutes/061003Extra-OrdinaryCouncilFlood.pdf Información sobre as inundacions]</ref> ==Se veiga tamién== * [[Laco Wanaka]] ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{Commonscat|Wanaka}} *{{en}} [http://www.lakewanaka.co.nz Pachina oficial de Wanaka] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Nueva Zelanda]] iyjdwbd0e7v0y56cit6fq224ugakgvq Mount Cook Village 0 114528 2480187 2276596 2026-09-30T22:50:29Z RenatoGar 80073 2480187 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat |nombre = Mount Cook Village |nombre_oficial = Aoraki / Mount Cook |imachen = [[Imachen:View over Mount Cook Village to The Footstool and Mount Cook.jpg|250px]]<br>Mount Cook Village con o [[mont Cook]] a o fundo |bandera = |escudo = |escudo_grandaria= 70px |país = Nueva Zelanda |bandera_país = Flag of New Zealand.svg |tprechión = [[Rechions de Nueva Zelanda|Rechión]] |rechión = [[Rechión de Canterbury|Canterbury]] |tpprovincia = [[Autoridaz territorials de Nueva Zelanda|Districto]] |provincia = [[Districto de Mackenzie|Mackenzie]] |superficie = |población = 250 |densidat = |calendata = 2016 |altaria = 750 |chentilicio = |ríos = |web = |mapa_loc = Nueva Zelanda |latd = 43 |latm=44 |lats= |latNS=S |longd = 170 |longm=5 |longs=44 |longEW=E |}} '''Mount Cook Village''' (en [[idioma maorí|maorí]] ''Aoraki'', oficialment ''Aoraki / Mount Cook'') ye una localidat situada en a rechión de [[Rechión de Canterbury|Canterbury]] en a [[Isla d'o Sud]] de [[Nueva Zelanda]]. Se troba aintro d'o [[Parque Nacional d'o Mont Cook]] en l'extremo d'a carretera estatal 80, a nomás 15&nbsp;km<ref>{{en}} {{cita web|títol=Aoraki/Mount Cook, Canterbury - NZ Topo Map|url=http://www.topomap.co.nz/NZTopoMap/nz26116/Aoraki%2fMount-Cook/Canterbury|website=NZ Topo Map|editorial=[[Land Information New Zealand]]}}</ref> a o sud d'a tuca d'o pico mas altero d'o país, o [[mont Cook]]. Por estar situau aintro d'un [[parque nacional]], no ye posible adquirir una propiedat en Mount Cook Village, manimenos, debiu a la existencia de bels hotels y motels, o lugar tien una chicota población permanent d'alto u baixo 250 personas.<ref name=pandp /> Toz os edificios y instalacions operan con concesions d'o gubierno. O lugar no tien supermercaus fueras d'una chicota [[botiga]] con productos de primera necesidat en un [[hotel]]. O [[supermercau]] mas amán se troba a 65&nbsp;km de distancia en Twizel, a localidat mas amanada. Bi ha una [[benzinera]] d'autoservicio dezaga d'as instalacions hoteleras, encara que o pre d'a [[benzina]] amuestra o isolau que ye o lugar. En Mount Cook Village bi ha una chicota escuela con menos de doce ninos, a sola escuela de Nueva Zelanda aintro d'un parque nacional.<ref>{{en}} {{cite news|editorial=[[Stuff.co.nz]]|calendata=12 d'agosto de 2016|autor=Charlie Mitchell|url=http://www.stuff.co.nz/national/education/83062112/mt-cook-the-tiny-school-in-the-shadow-of-the-mountain|títol=Mt Cook: The tiny school in the shadow of the mountain}}</ref> ==Turismo== Mount Cook Village aculle a alto u baixo 250.000 visitants cada anyo<ref name="pandp">{{en}} [http://www.doc.govt.nz/documents/about-doc/role/policies-and-plans/national-park-management-plans/aoraki-ltcp-section1.pdf "Aoraki/Mount Cook Village: Long-term Community Plan"], [[Departamento de Conservación (Nueva Zelanda)|Departamento de Conservación]]</ref> con una gran variedat d'instalacions y aloixamientos. Un hotel d'estilo internacional, ''[[The Hermitage Hotel (Mount Cook Village)|The Hermitage]]''<ref>{{en}} [http://www.hermitage.co.nz/ "The Hermitage" official website]</ref> en referencia a o nombre de l'hotel orichinal construyiu en [[1884]], ye l'unico gran edificio d'o lugar y un destín popular, mas que mas ta os turistas internacionals. The Hermitage ye a sobén emplegau tamién como nombre alternativo ta a propia localidat. L'hotel ye tamién propietario y explota bel chalet y chicoz motels como opcions ta atra mena de viachers como mochilers u familias. Bi ha tamién atros dos motels mas en o lugar y un total de cuatre restaurants u pubs, dos d'os cuals son aintro d'o propio complexo hotelero. Os diferents edificios de l'hotel y os motels son connectaus por camins asfaltaus. D'atra man se puet trobar tamién o ''White Horse Hill'', un camping situau a 2&nbsp;km difuera d'a localidat y connectau a ista por un camín d'acceso piatonal. Entre atras actividaz s'ofreixen vesitas guidadas por o parque, safaris en 4x4, recorrius en barca por o [[laco Tasman|laco glaciar Tasman]], cursas en [[Equus caballus|caballo]], pesca y vuelos escenicos incluyindo l'aterrizache en cheleras. Todas ellas tienen como base, salen y plegan a la dentrada prencipal de l'hotel. Se pueden fer un gran numero d'excursions y [[escalada]]s por a zona, dende [[gambada]]s de 10 menutos dica rotas de cuantos días que permiten explorar a zona dende Mount Cook Village. Bi ha tres rotas curtas de senderismo a traviés de zonas forestals en a propia localidaz y a suya redolada, asinas como puntos d'inicio d'atras rotas mas luengas que van dende a popular y fácil ''Hooker Valley Track'' dica atras muito mas dificils como a que leva enta os [[ibons de Sealy]].<ref>{{en}} {{cita web|url=http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-go/canterbury/places/aoraki-mount-cook-national-park/things-to-do/tracks/aoraki-mount-cook-village-walking-tracks/|títol=Aoraki/Mount Cook village walking tracks|editorial=Department of Conservation|calendata_acceso=2016-08-25}}</ref> O lugar ye seu d'o centro de vesitants d'o parque nacional,<ref>{{en}} [http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/national-parks/aoraki-mount-cook/activities/aoraki-mount-cook-national-park-visitor-centre/ "Aoraki/Mount Cook National Park visitor centre"], Department of Conservation</ref> y punto de salida ta escaladors, cazataires u senderistas<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20141011015055/http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/hunting/where-to-hunt/canterbury/aoraki-mount-cook-hunting/where-to-hunt/aoraki-mount-cook/ ''"...hunting for tahr and chamois is permitted all year round in Aoraki/Mount Cook National Park..."'']</ref> que vienen a ista zona.<ref>{{en}} [http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-stay/backcountry-huts-by-region/canterbury/aoraki-mount-cook/ "Huts by region: Aoraki/Mount Cook area"], Department of Conservation</ref> ==Historia== O primer edificio en o puesto a on se troba actualment Mount Cook Village estió o segundo hotel Hermitage, contruyiu en [[1913]] y [[inauguración|inaugurau]] en [[1914]], encara que iste se cremó totalment en [[1957]] y fue reemplazau en [[1958]] por o que sería l'actual hotel. As decadas de 1960 y 1970 veyoron un gran creiximiento de l'hotel y o propio Mount Cook Village, incluyindo a construccions de tuberías, tractamiento d'auguas repuyals, construcción de carreras y d'accesos dende a carretera estatal 80. S'establió una brigada local de bomberos en [[1976]].<ref name=pandp /> O nombre oficial d'o lugar s'incluyó como ''Aoraki / Mount Cook'' en a [[lista oficial de toponimos bilingües de Nueva Zelanda]] gracias a os alcuerdos de [[1998]] con os [[Ngāi Tahu]].<ref>{{en}} {{cita web|url=http://www.nzlii.org/nz/legis/hist_act/ntcsa19981998n97295|títol=Ngai Tahu Claims Settlement Act 1998}}</ref> ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{Commonscat|Mount Cook Village}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Nueva Zelanda]] c83kqnmwu3r1sv2i82p96ifynun8hpc Drew Barrymore 0 117676 2480005 2347999 2026-09-30T18:34:29Z RenatoGar 80073 2480005 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Drew Barrymore |imachen = Drew Barrymore Berlin 2014.jpg |grandaria imachen = 225px |piet de foto = L'actriz estausunidense Drew Barrymore, en una imachen de [[2012]]. |nombre real = |calendata naiximiento = [[22 de febrero]] de [[1975]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px|border]] [[Culver City]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |ocupación = [[Actriz]]<br>[[Productor cinematografico|Productora cinematografica]] |almamáter = |pai = [[John Drew Barrymore]] |mai = Ildikó Jaid Makó |conchuche = Jeremy Thomas ​([[1994]]-[[1995]], [[esvurcio]])​<br>[[Tom Green]] ​([[2001]]-[[2002]], esvurcio)<br>[[Fabrizio Moretti]] ([[2002]]–[[2007]], parella)<br>Will Kopelman ​([[2012]]-[[2016]], esvurcio) |fillos = 2 |oscars = |globos = '''[[Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz Segundaria]]''':<br>-[[1985]]: Nominada por ''[[Irreconcilable Differences]]'' |BAFTAs = '''[[Premio BAFTA a la Millor Estrela Emerchent]]''':<br>-[[1983]]: Nominada por ''[[E.T. the Extra-Terrestrial]]''<br>'''[[Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz en Miniserie de Televisión u Telefilm]]''':<br>-[[1993]]: Nominada por ''[[Guncrazy]]''<br>-[[2010]]: por ''[[Grey Gardens (cinta de 2009)|Grey Gardens]]'' |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Drew Blyth Barrymore''', naixida de [[Culver City]] ([[California]]) lo [[22 de febrero]] de [[1975]], ye una [[actriz]] y [[Productor cinematografico|productora cinematografica]] [[Estaus Unius|estausunidense]], que prencipió la suya carrera cinematografica en os [[anyos 1980]] y que ha recibiu cuantos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] por o suyo treballo. Ye filla de l'actor [[John Drew Barrymore]] y fa parte d'a [[familia Barrymore]], con muitos miembros vinculaus a lo mundo d'o cine. D'entre la suya filmografía como actriz, pueden destacar-se bellas cintas a on ha treballau, como ''[[E.T. the Extra-Terrestrial]]'' ([[1982]], [[Steven Spielberg]]), ''[[Poison Ivy (cinta de 1992)|Poison Ivy]]'' ([[1992]], [[Katt Shea]]), ''[[Bad Girls (cinta de 1994)|Bad Girls]]'' ([[1994]], [[Jonathan Kaplan]]), ''[[Batman Forever]]'' ([[1995]], [[Joel Schumacher]]), ''[[Scream (cinta de 1996)|Scream]]'' ([[1996]], [[Wes Craven]]), ''[[50 First Dates]]'' ([[2004]], [[Peter Segal]]), ''[[Big Miracle]]'' ([[2012]], [[Ken Kwapis]]), u ''[[The Stand In (cinta de 2020)|The Stand In]]'' ([[2020]], [[Jamie Babbit]]). == Premios == En [[1983]], mientres a [[36ena edición d'os Premios BAFTA|36<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios BAFTA]], recibió una nominación a lo [[Premio BAFTA a la Millor Estrela Emerchent]] por a suya interpretación en ''[[E.T. the Extra-Terrestrial]]'', dirichida por [[Steven Spielberg]]. En [[1985]], en a [[42ena edición d'os Premios Globos d'Oro|42<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Globos d'Oro]] fue nominada a lo [[Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz Segundaria]] por o suyo papel en a cinta ''[[Irreconcilable Differences]]'', dirichida por [[Charles Shyer]]. En [[1993]], mientres a [[50ena edición d'os Premios Globos d'Oro|50<sup>ena</sup> edición]] d'os Globos d'Oro, recibió una nominación a lo [[Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz en Miniserie de Televisión u Telefilm]] por o suyo treballo en o [[telefilm]] ''[[Guncrazy]]'', dirichiu por [[Tamra Davis]]. L'anyo [[2010]], en a [[67ena edición d'os Premios Globos d'Oro|67<sup>ena</sup> edición]] d'os Premios Globos d'Oro, ganó lo Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz en Miniserie de Televisión u Telefilm por a suya interpretación en ''[[Grey Gardens (cinta de 2009)|Grey Gardens]]'', un telefilm dirichiu por [[Michael Sucsy]]. == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Drew Barrymore|Cintas interpretadas por Drew Barrymore]]. * [[:Categoría:Cintas producidas por Drew Barrymore|Cintas producidas por Drew Barrymore]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Drew Barrymore}} * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0000106/ Drew Barrymore] en [[Internet Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession title|títol= [[Premios BAFTA]] |color=}} {{succession box | predecesor = [[Klaus Maria Brandauer]]<br>[[Timothy Hutton]]<br>[[Cathy Moriarty]] | títol = Nominada a lo [[Premio BAFTA a la Millor Estrela Emerchent]]<br>con [[Henry Thomas]]<br>[[Kathleen Turner]] | periodo = [[1983]] ([[36ena edición d'os Premios BAFTA|36<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Kevin Kline]]<br>[[Greta Scacchi]]<br>[[Julie Walters]] }} {{succession title|títol= [[Premios Globos d'Oro]] |color=}} {{succession box | predecesor = [[Barbara Carrera]]<br>[[Tess Harper]]<br>[[Linda Hunt]]<br>[[Joanna Pacuła]] | títol = Nominada a lo [[Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz Segundaria]]<br>con [[Kim Basinger]]<br>[[Jacqueline Bisset]]<br>[[Melanie Griffith]]<br>[[Christine Lahti]]<br>[[Lesley Ann Warren]] | periodo = [[1985]] ([[42ena edición d'os Premios Globos d'Oro|42<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Sônia Braga]]<br>[[Anjelica Huston]]<br>[[Amy Madigan]]<br>[[Kelly McGillis]]<br>[[Oprah Winfrey]] }} {{succession box | predecesor = [[Glenn Close]]<br>[[Sally Kirkland]]<br>[[Jessica Tandy]]<br>[[Lynn Whitfield]] | títol = Nominada a lo [[Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz en Miniserie de Televisión u Telefilm]]<br>con [[Katharine Hepburn]]<br>[[Jessica Lange]]<br>[[Kyra Sedgwick]] | periodo = [[1993]] ([[50ena edición d'os Premios Globos d'Oro|50<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Helena Bonham Carter]]<br>[[Faye Dunaway]]<br>[[Holly Hunter]]<br>[[Anjelica Huston]] }} {{succession box | predecesor = [[Laura Linney]] | títol = [[Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz en Miniserie de Televisión u Telefilm]] | periodo = [[2010]] ([[67ena edición d'os Premios Globos d'Oro|67<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Claire Danes]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Barrymore, Drew}} [[Categoría:Actrices d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Culver City]] [[Categoría:Nominadas a lo Premio BAFTA a la Millor Estrela Emerchent]] [[Categoría:Nominadas a lo Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz en Miniserie de Televisión u Telefilm]] [[Categoría:Nominadas a lo Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz Segundaria]] [[Categoría:Premio Globo d'Oro a la Millor Actriz en Miniserie de Televisión u Telefilm]] [[Categoría:Productors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:1975 (naixencias)]] pouzr78g540rpz2k8hc5x17wlm78y6h Muga entre Aragón y Catalunya 0 119094 2480111 2426769 2026-09-30T20:04:57Z RenatoGar 80073 2480111 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Muga Aragón-Catalunya.svg|250px|thumb|Muga entre Aragón y Catalunya en royo]] A '''muga entre [[Aragón]] y [[Catalunya]]''' tien una largaria d'alto u baixo 354 kilometros<ref group="nota" name = "dist">Medición de distancia con Google Maps</ref> desepara os dos territorios dende o [[puerto de la Picada]] a o norte, amán d'a muga con [[Francia]], dica o [[Tozal dels Tres Reis]] a o sud, en a muga con o [[País Valenciano]]. ==Accidents cheograficos== En as siguients seccions s'amostran os accidents cheograficos que se troban en a muga dividius por comarcas. Os iconos horizontals de [[carretera]]s, [[río]]s u [[camín|camins]] indican que trescruzan a muga. Si os iconos son verticals indican que fan de muga entre os dos territorios. ===Ribagorza=== [[Imachen:Cap_Deth_Horo.jpg|250px|thumb|[[Cap de Toro]]]] [[Imachen:PicdeMulleres.jpg|250px|thumb|[[Tuca de Mulleres]]]] [[Imachen:Pico_de_la_Tallada.jpg|250px|thumb|[[Tuca d'el Feixant]]]] [[Imachen:Tuc_de_Fontana_de_Vielha_desde_Conangles.jpg|250px|thumb|[[Tozal de la Fontana]]]] [[Imachen:Rivera_del_Convent_-_Pantà_d’Escales_02.JPG|250px|thumb|[[Entibo d'Escales]]]] [[Imachen:Puente de Montañana - puente sobre el Rio Noguera Ribagorzana.JPG|250px|thumb|[[Puent de Montanyana]]]] [[Imachen:Congost de Mont-rebei - 8677113211.jpg|250px|thumb|[[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] en a [[congostro de Mont-rebei]]]] A comarca de [[Ribagorza]] muga de norte a sud con os municipios de [[Vielha e Mijaran]], en a [[val d'Arán]], [[Vidallé]] y [[El Pont de Suert]], en l'[[Alta Ribagorza]], [[Tremp]] y [[Sant Esteve de la Sarga]], en [[Pallars Chusán]] y [[Àger]] y [[Os de Balaguer]], en [[La Noguera]]. A muga prencipia un poco a o norte d'o [[puerto de la Picada]] (2.475 m), remata a o sud chunto a l'[[entibo de Santa Ana]] y ye trescruzada por 21 pasos, 12 d'éls asfaltaus y a resta por camín. En a suya parti mas septentrional a muga ye marcada por os [[Pireneus]], que deixan paso a la val de la [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]], río que marca gran parti d'a muga chunto a os suyos entibos de [[entibo de Baserca|Baserca]], [[entibo d'Escales|Escales]], [[entibo de Canelles|Canelles]] y [[entibo de Santa Ana|Santa Ana]]. Destaca tamién a [[congostro de Mont-rebei]]. O lugar de [[Puent de Montanyana]], cabecera de municipio en Aragón, se troba situau en a muga, estando a suya parti occidental administrativament [[Aragón|aragonesa]] y a oriental administrativament [[Catalunya|catalana]]. {| class="wikitable" | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] '''[[Aragón]]''' | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] '''[[Catalunya]]''' |- | rowspan="14" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Benás]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Puerto de la Picada|Picada]] <small>(2.475 m)</small> | rowspan="27" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Vielha e Mijaran]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Turonet d'el Puerto de la Picada]] <small>(2.528 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca de Bargas]] <small>(2.632 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuqueta de Bargas]] <small>(2.617 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Collada de Bargas|Bargas]] <small>(2.508 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca de Pomero]] <small>(2.707 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca Blanca d'el Pomero]] <small>(2.696 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca de Pena Nera]] <small>(2.581 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Canal dera Ribereta|Ribereta]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Collau de los Aranesos|Aranesos]] <small>(2.447 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Turón de tres Puntes]] <small>(2.897 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Cuello d'Alfred|Alfred]] <small>(2.875 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Cap de Toro]] <small>(2.971 m)</small> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca de Mulleres]] <small>(3.009 m)</small> |- | rowspan="30" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Montanui]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Paso del Cavall|Cavall]] <small>(2.749 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca de la Feixa de la Vall]] <small>(2.879 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca d'el Feixant]] <small>(2.952 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Colladeta de la Tallada|Tallada]] <small>(2.623 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca d'el Mich de la Tallada]] <small>(2.794 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Colladeta de Mulleres|Mulleres]] <small>(2.557 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca de Fontana de Senet]] <small>(2.635 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Colladeta de Fontana de Senet|Fontana de Senet]] <small>(2.512 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tozal de la Fontana]] <small>(2.576 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tuca d'el Santet]] <small>(2.364 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF0000" font color="#FFFFFF"> '''N-230''' </font> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | rowspan="15" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Vidallé]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Baserca]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica most-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''Puent de [[Senet]]''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco de Cogulló|Cogulló]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco Roi|Roi]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco de Riupedrós|Riupedrós]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco d'el Molí|Molí]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco d'el Ramader|Ramader]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''[[Montanui]]-[[Vidallé]]''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica most-H.svg|20px]] <font style="background:#FF0000" font color="#FFFFFF"> '''N-260''' </font> |- | rowspan="8" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[El Pont de Suert]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Bonansa]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF0000" font color="#FFFFFF"> '''N-230''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo d'Escales]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF0000" font color="#FFFFFF"> '''N-230''' </font> |- | rowspan="8" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Sopeira]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco de les Casetes|Casetes]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Font de la Teula]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF0000" font color="#FFFFFF"> '''N-230''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco d'el Pratusot|Pratusot]] | rowspan="15" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Tremp]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco de Cantallops|Cantallops]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo d'Escales]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranquet de Llastarri|Llastarri]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | rowspan="4" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Arén de Noguera]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica most-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''Puent''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica most-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''[[El Pont d'Orrit]]''' </font> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Puent de Montanyana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco d'el Pont|Pont]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica plac-H.svg|20px]] '''[[Puent de Montanyana]]''' |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica most-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''C-1311''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Viacamp i Lliterà]] | rowspan="3" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Canelles]] | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Sant Esteve de la Sarga]] |- | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Àger]] |- | rowspan="7" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Os de Balaguer]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[La Socarrada]] <small>(664 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tozal de la Cuadra]] <small>(618 m) |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Canelles]] |- | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Estupinyán]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica most-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''HU-V-9301''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Santa Ana]] |} ===Litera=== [[Imachen:Pantà_de_Santa_Anna.JPG|250px|thumb|[[Entibo de Santa Ana]] en A Litera]] [[Imachen:Cecladepinyana.JPG|250px|thumb|[[Canal de Pinyana]]]] A comarca de [[Litera]] muga de norte a sud con os municipios d'[[Os de Balaguer]] y [[Ivars de Noguera]], en [[La Noguera]] y [[Alfarràs]], [[Almenar]], [[Almacellas]], [[Leida]] y [[Gimenells i el Pla de la Font]] en o [[Segrián]]. A muga prencipia en o norte chunto a l'entibo de [[Santa Ana]], remata a o sud chunto a la carretera entre [[Vencillón]] y [[El Pla de la Font]] y ye trescruzada por 5 carreteras y una línia de ferrocarril. En a suya parti mas septentrional a muga ye marcada por a [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] y en a meridional por [[Clamor Amarga|La Clamor Amarga]]. {| class="wikitable" | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] '''[[Aragón]]''' | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] '''[[Catalunya]]''' |- | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Camporrélls]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de Barbuixera|Barbuixera]] | rowspan="4" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Os de Balaguer]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[La Volteria]] <small>(841 m)</small> |- | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Valdellou]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Santa Ana]] |- | rowspan="4" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Ivars de Noguera]] |- | rowspan="7" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Castillón Roi]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Santa Ana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de Barbuixera|Barbuixera]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Noguera Ribagorzana|Noguera Ribagorzana]] |- | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Alfarràs]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Canal de Pinyana]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF0000" font color="#FFFFFF"> '''N-230''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Arroyo de la Viuda]] |- | rowspan="4" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Albelda]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Canal d'Aragón y Catalunya]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF9933" font color="#000000"> '''A-140''' </font>-<font style="background:#FF9933" font color="#000000"> '''C-26''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica most-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''A-2219''' </font>-<font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''L-902''' </font> | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Almenar]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] Desaugüe de la Clamor |- | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Alcampell]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] Camín de la Serra |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica plac-H.svg|20px]] Torre del Tomaset | rowspan="7" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Almacellas]] |- | rowspan="5" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Altorricón]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Clamor Amarga|La Clamor Amarga]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Aiga railtransportation inv.svg|20px]] Ferrocarril Zaragoza-Barcelona |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <span style="background:#FF0000; color:#FFFFFF"> '''N-240''' </span> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <span style="background:#000066"> '''[[A-22|<span style="color:#FFFFFF;">A-22</span>]]''' </span> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Clamor Amarga|La Clamor Amarga]] |- | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Tamarit de Litera]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Basa d'el Torres]] | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Leida]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Clamor de la Faleva]] | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Gimenells i el Pla de la Font]] |- | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Vencillón]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] Desaugüe de Lizarraga |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''[[Vencillón]]-[[El Pla de la Font|Pla de la Font]]''' </font> |} ===Cinca Baixa=== [[Imachen:Arco del Meridiano de Greenwich en la AP-2.jpg|250px|thumb|[[AP-2]]]] [[Imachen:Cinca Massalcoreig 1.JPG|250px|thumb|Forcallo [[río Cinca|Cinca]]-[[río Segre|Segre]]]] A comarca d'a [[Cinca Baixa]] muga de norte a sud con os municipios de [[Gimenells i el Pla de la Font]], [[Alcarràs]], [[Torres de Segre]], [[Soses]], [[Aitona]], [[Seròs]], [[Massalcoreig]] y [[La Granja d'Escarp]], toz éls en a comarca d'o [[Segrián]]. A muga prencipia en o norte en a [[clamor d'el Saladar]], remata a o sud en o [[río Segre]] y ye trescruzada por 7 carreteras y una línia de ferrocarril d'alta velocidat. {| class="wikitable" | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] '''[[Aragón]]''' | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] '''[[Catalunya]]''' |- | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Belver de Cinca]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Clamor d'el Saladar]] | rowspan="8" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Gimenells i el Pla de la Font]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''HU-8910''' </font> |- | rowspan="11" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Zaidín]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Clamor Amarga|La Clamor Amarga]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Basa de Daunís]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Ceica de Montcalbos]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Basa d'el Camats]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''CHE-1304''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco d'el Viver]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Ceica de Montcalvós]] | rowspan="8" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Alcarràs]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Basa d'el Marcelino]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Aiga railtransportation inv.svg|20px]] AVE Zaragoza-Barcelona |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''L-800''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Clamor de Vallmanya]] |- | rowspan="10" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Fraga (Uesca)|Fraga]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Canal d'Aragón y Catalunya]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''CHE-1305''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] Ceica seg. de Soses |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] Camín de les Sarderes | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Torres de Segre]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] Ceica seg. de Soses | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Soses]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#000066" font color="#FFFFFF"> '''[[A-2|<span style="color:#FFFFFF;">A-2</span>]]''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#000066" font color="#FFFFFF"> '''[[AP-2|<span style="color:#FFFFFF;">AP-2</span>]]''' </font>-<font style="background:#008000" font color="#FFFFFF"> '''E-90''' </font> | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Aitona]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF9933" font color="#000000"> '''A-242''' </font>-<font style="background:#FF9933" font color="#000000"> '''C-45''' </font> | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Seròs]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Canal d'Aragón y Catalunya]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Cinca]] | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Massalcoreig]] |- | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Torrent de Cinca]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Segre]] | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[La Granja d'Escarp]] |} ===Baixo Aragón-Casp=== [[Imachen:Mequinenza.jpg|250px|thumb|[[Mequinenza]]]] [[Imachen:Aiguabarreig de l'Ebre.JPG|250px|thumb|Desembocadura d'o [[río Segre]] en l'[[río Ebro|Ebro]]]] A comarca d'a [[Baixo Aragón-Casp]] muga de norte a sud con os municipios de [[La Granja d'Escarp]], [[Seròs]] y [[Almatret]], en o [[Segrián]], [[Ribarroya d'Ebro]], en a [[Ribera d'Ebro]], [[La Pobla de Massaluca]] y [[Batea]] y [[Caseres]], en a [[Tierra Alta]]. A muga prencipia a norte en o [[barranco de Vallfera]], remata a o sud en o [[río Algars]] y ye trescruzada por 3 carreteras. {| class="wikitable" | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] '''[[Aragón]]''' | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] '''[[Catalunya]]''' |- | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Mequinenza]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Segre]] | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[La Granja d'Escarp]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''A-2414''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de Vallfera]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco de la Cova Plana]] | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Seròs]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco de l'Aiguamoll]] | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Almatret]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Ribarroya]] |- | rowspan="9" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Fayón]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de la Valldolcet]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco dels Escambrons]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Fita de les Tres Provincies]] <small>(425 m)</small> |- | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Ribarroya d'Ebro]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tozal dels Escambrons]] <small>(375 m)</small> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon-LakeStartSpring.svg|20px]] [[Entibo de Ribarroya]] |- | rowspan="4" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[La Pobla de Massaluca]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Matarranya]] |- | rowspan="5" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Nonasp]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Sierra de Vall de Batea]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de l'Espart]] | rowspan="10" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Batea]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de Vall Mayor]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''A-2411''' </font>-<font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''T-723''' </font> |- | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Fabara]] | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Barranco de Vall de la Mascarosa]] |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] |- | rowspan="7" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Maella]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de Vall de Balaguer]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF9933" font color="#000000"> '''A-221''' </font>-<font style="background:#006600" font color="#FFFFFF"> '''C-221''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de Vall de Sarria]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Caseres]] |} ===Matarranya=== [[Imachen:Cartel_riu_Algars.jpg|250px|thumb|Puent sobre o [[río Algars]] en a carretera N-240]] [[Imachen:Tossaldels3reis2.JPG|250px|thumb|[[Tozal dels Tres Reis]]]] A comarca d'o [[Matarranya]] muga de norte a sud con os municipios de [[Caseres]], [[Horta de Sant Joan]], [[Arnes]], [[Alfara de Carles]], [[Tortosa]] y [[La Sénia]] en a [[Tierra Alta]]. A muga prencipia a o norte en o [[río Algars]], remata a o sud en o [[Tozal dels Tres Reis]] (1.351 m) y ye trescruzada por 4 carreteras. En a suya parti norte ye marcada por o [[río Algars]] y en o sud por os [[puertos de Beceit]]. {| class="wikitable" | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] '''[[Aragón]]''' | colspan="2" align="center" bgcolor=#E6E6E6 | [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px|border]] '''[[Catalunya]]''' |- | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Calaceit]] | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff |[[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] | rowspan="4" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Caseres]] |- | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Arens de Ledón]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF0000" font color="#FFFFFF"> '''N-240''' </font> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] |- | rowspan="8" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Horta de Sant Joan]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''TV-3341''' </font> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] |- | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Ledón]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FFFF00" font color="#000000"> '''TE-V-3303''' </font> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] <font style="background:#9ACD32" font color="#000000"> '''Via Verda''' </font> |- | rowspan="3" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] |- | rowspan="6" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Arnes]] |- | rowspan="3" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Cretas]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona ulica-H.svg|20px]] <font style="background:#FF9933" font color="#000000"> '''A-231''' </font>-<font style="background:#006600" font color="#FFFFFF"> '''T-330''' </font> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-V.svg|20px]] [[Río Algars]] |- | rowspan="10" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Beceit]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco del Corb]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Río Ulldemó]] | rowspan="1" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Alfara de Carles]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#EEE8AA | [[Imachen:Ikona - deptak-H.svg|20px]] [[Collau de Redó|Redó]] <small>(1.000 m)</small> | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Tortosa]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tozal de Tall Nou]] <small>(1.237 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Río Matarranya]] | rowspan="7" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[La Sénia]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Barranco de la Coscollosa]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[La Coscollosa]] <small>(1.229 m)</small> |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Punta de la Pala]] <small>(1.201 m)</small> |- | rowspan="2" colspan="2" align="center" bgcolor=#ccccff | [[Imachen:RiverIcon2-H.svg|20px]] [[Río d'el Racó d'en Patorrat]] |- | rowspan="2" align="center" bgcolor=#F2F2F2 | [[Val de Robres]] |- | colspan="2" align="center" bgcolor=#ECD9C6 | [[Tozal dels Tres Reis]] <small>(1.351 m)</small> |} ==Historia== [[Imachen:El rey Jaime I el Conquistador, por Jaume Mateu.jpg|thumb|A muga entre Aragón y Catalunya se definió en tiempos de [[Chaime I d'Aragón]]]] A muga actual entre [[Aragón]] y [[Catalunya]] queda definida en l'anyo [[1262]] reinando [[Chaime I d'Aragón]], representando mas que mas una perdua de territorios ta Aragón. Por ixas envueltas a muga entre os dos países gosaba marcar-se en o [[río Cinca]], encara que iste punto ye discutiu ya que ye probable que a Cinca estase no a muga oriental d'Aragón sino a meridional, ye decir a marcada en realidat por o [[río Segre]]. A inclusión de [[Leida]] en Catalunya se definió en istos anyos, ya que en [[1228]] asistió a las [[Corz d'Aragón|Corz Aragonesas]] en [[Daroca]] y ya en l'anyo [[1283]] a las Corz Catalanas en [[Barcelona]]. Un feito determinant ta a definición posterior de mugas estió a muerte fillo mayor de Chaime I, Alifonso, en [[1258]]. O hereu pasó a estar o futuro [[Pero III d'Aragón]], fillo d'o segundo matrimonio d'o rei con a reina [[Violant d'Hongría]]. Asinas en ista epoca se segregó o [[Reino de Mallorca]], que incluyiba o [[Rosellón]], [[Conflent]], [[Cerdanya]], [[Cotlliure]], [[Conflent]] y [[Vallespir]], pasando a o suyo chirmán [[Chaime II de Mallorca]] en [[1276]]. Dica alavez [[Ribagorza]] en a suya totalidat perteneixeba a o [[Reino d'Aragón]] (incluyindo l'actual [[Alta Ribagorza]] catalana y a [[val d'Arán]]), estando confirmau por Chaime I en [[1301]] por requesta d'as Corz d'Aragón reunidas en Zaragoza en [[Corz de Zaragoza (1300)|1300]]. A muga yera fixada en a Clamor d'Almacellas, lo que ratificaba l'adscripción de Ribagorza y [[Litera]] a Aragón, vinculadas a o reino dende a o menos tiempos de [[Remiro I d'Aragón]]. Cal sinyalar manimenos que as divisions eclesiasticas yeran diferents, ya que istos territorios perteneixeban ta par d'alavez a la [[diocesi]] de [[diocesi de Leida|Leida]]. Bi habió un intento de variación en ista muga con a muerte de [[Martín I d'Aragón]], cuan a [[Cheneralidat de Catalunya]] miró d'incorporar-los a o Prencipau aproveitando o interregno. A ciudat de [[Fraga (Uesca)|Fraga]] pareixe que fue asignada en primeras por Chaime I a Catalunya, manimenos prefirioron mantener-se en Aragón y fuoron a las Corz aragonesas en [[Daroca]] en [[1311]], confirmando asinas a suya adscripción a o debantdito reino. A presencia aragonesa en o [[Baixo Ebro]] ([[Horta de Sant Joan|Horta]], [[Flix]], [[Ascó]], [[Miravet]], [[La Palma d'Ebre|La Palma]] u [[Entenza]]) quedó desestimada por o rei [[Pero IV d'Aragón]] en [[1359]]. Anterior ye a muga en o [[Baixo Aragón]], definida ya en [[1210]] en o [[río Algars]] por os bispes de [[Zaragoza]] y [[Tortosa]] como deseparación d'as suyas diocesis y estando asinas tamién emplegada como muga estatal. ==Bibliografía== * "Prontuario Aragonés del Reino y la Corona de Aragón". Guillermo Fatás. Equipo CYG, Editorial ''Corz d'Aragón'', [[2014]], {{ISBN|978-84-92565-10-8}}. ==Se veiga tamién== * [[Francha Oriental d'Aragón]] * [[Municipios de Leida que mugan con Aragón]] * [[Municipios de Tarragona que mugan con Aragón]] ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} {{Mugas d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Muga entre Aragón y Catalunya|*]] jnmscqqqv6veaoscmsi69y3z8gr3i8o Sierra de la Cantera d'el Saso 0 119975 2480024 2283175 2026-09-30T18:46:30Z RenatoGar 80073 2480024 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de sierra | nombre= Sierra de la Cantera d'el Saso | imachen= Train_Andorra_(Teruel).jpg | descripción= Envista de la '''sierra de la Cantera d'el Saso''' y de los zaguers sectors orientals de la [[sierra d'Arcos]] dezaga de las instalacions de la [[central termica d'Andorra]]. | cordelera=[[Sistema Iberico]] | altaria= 839 m | tucas= [[Penya de l'Aguila (Andorra)|Penya de l'Aguila]], [[cabezo d'el Pinar]], y [[El Saso (Alcorisa)|El Saso]]. | largaria= | amplaria= | superficie= | estato= | país=[[Imachen:Flag of Aragon.svg|20px|border]] [[Aragón]] | tpdivisión=[[Comarcas d'Aragón|Comarca]] | división=[[Andorra-Sierra d'Arcos]]<br>[[Baixo Aragón (comarca)|Baixo Aragón]] | edat=[[Churasico]] con representacions menors de [[Triasico]] y [[Cretacio]] | materials=[[Calsinera]]s y [[salagón|salagons]]. | mapa=<div style="width:100%;position:relative;text-align:left">[[Imachen:Sistema Ibérico.png|250px]]<div style="position:absolute; font-size:1px; border:0px solid #F00;left:130px; top:73px;">[[Image:Montanya.svg|12x12px]]</div><div style="position:absolute; font-size:1px; border:0px solid #F00;left:134px; top:75px;">[[Image:Montanya.svg|12x12px]]</div><div style="position:absolute; font-size:1px; border:0px solid #F00;left:138px; top:77px;">[[Image:Montanya.svg|12x12px]]</div></div> }} La '''sierra de la Cantera d'el Saso''' u '''sierra d'el Saso''' ye una aliniación montanyosa con dirección NW-SE que fa parte de la [[unidat morfoestructural]] dita "[[serranías marguinals]]" de lo [[Sistema Iberico]] teruelano.<ref name=GEOMORTERUEL>{{es}} [[José Luis Peña Monné]] et al. : ''Geomorfología de la Provincia de Teruel''. [[Instituto de Estudios Turolenses]], 1984.</ref> Ye un anticlinal [[encabalgamiento|encabalgant]] que desparte la [[depresión d'Andorra]] a lo sud y la [[Chumilla]] a lo norte, ya en la [[depresión d'Ebro]]. Se troba en la part oriental de la provincia de [[provincia de Teruel|Teruel]] entre las comarcas d'[[Andorra-Sierra d'Arcos]] y [[Baixo Aragón (comarca)|Baixo Aragón]]. La superficie de la sierra de la Cantera d'el Saso perteneixe a los [[termins municipals]] d'[[Andorra]] y [[Alcorisa]]. Encara que bel autor la considere como part de lo sector oriental de la [[sierra d'Arcos]],<ref name=COMARCAANDORRA>{{es}} [[Juan Leal Pérez-Chao]]: ''El paisaje y los ecosistemas de la comarca''. Publicau en ''Comarca de Andorra-Sierra de Arcos'', ''Colección territorio'', nº 31. [[Gubierno d'Aragón]], Departamento de Politica Territorial, Chusticia y Interior, 2018. pp 52-53.</ref> representa un [[plego (cheolochía)|plego]] de dirección W-E mes vinculau a l'[[anticlinal de Calanda]] que a los plegos de la sierra d'Arcos y ye despartida de [[La Tajonera]] por materials [[cenozoico]]s por a on que pasa lo [[barranco de Val de Común]], que representa una discontinuidat. Antiparte, en la redolada la nombran con un microtoponimo que presenta lo formant chenerico de ''[[sierra]]''. == Altarias == La principal altaria ye de 839 m, seguida d'atras como [[penya de l'Aguila (Andorra)|penya de l'Aguila]] (834 m), [[cabezo d'el Pinar]], y [[El Saso (Alcorisa)|El Saso]] (787 m), que encara que no siga l'altaria mes gran, da nombre a la sierra y presenta un [[vértiz cheodesico]]. == Toponimia == L'[[oronimia aragonesa|oronimo]] ''sierra de la Cantera d'el Saso'' presenta un formant ''[[saso]]'' recurrent en la toponimia aragonesa y derivau de lo latín ''SAXUM'' ("[[penya]]"). L'atro formant ''cantera'' se torna a trobar en atras zonas de la [[provincia de Teruel]] y no necesariament significa "[[pedrera]]". En [[Puertomingalbo]] la palabra ''[[cantera]]'' s'emplega pa decir "[[mont (terreno)|mont]]" con lo sentiu de terreno que no se puede treballar agricolament, u tamién especificament como dende a on que s'observa lo terreno, lo que enlaza con lo significau aragonés de ''cantera'' como marguin u ''canto'' de plataforma.<ref name=TOPONIMIAMILGALBO>{{es}} [[José Castillo Gil]]: ''La toponimia oral de las elevaciones macizas de Puertomingalvo (Gúdar-Javalambre, Aragón) y su rotulación con genéricos postizos a partir del siglo XX''. Publicau en [[Onomàstica. Anuari de la Societat d Onomàstica]], nº 2, 2016.</ref> En [[aragonés ansotano|ansotano]] se documenta un significau de ''[[cantera]]'' como "[[ladera (cheografía)|ladera]]".<ref name=BARCOS>{{es}} [[Miguel Ánchel Barcos]], ''El Aragonés Ansotano: estudio lingüístico de Ansó y Fago''; [[Gara d'Edizions]]. Zaragoza, 2007, p 183.</ref> L'oronimo completo ye largo y se puede presentar acurzau como ''sierra d'el Saso'' u ''sierra de la Cantera-Saso''. == Hidrolochía == Las versants meridional y nordoriental desauguan enta lo [[río de Calanda]] dreitament u a traviés de tributarios como lo [[río Alchozasa]], la versant nordoccidental desaugua enta lo [[río Regallo|Regallo]] a traviés de barrancos como la [[barranco de Val de Común|Val de Común]]. Este zaguer barranco desparte la sierra de la Cantera d'el Saso de [[La Tajonera]] a l'ueste y un barranco tributario de lo [[río de Calanda]] la desparte de la [[sierra de la Galga]] a l'este. == Referencias == {{listaref}} == Bibliografía == *{{es}} [[Eduardo Viñuales Cobos]] (coordinador): ''[[Red natural de Aragón]]. nº 15, Bajo Aragón'' Prames, 2007. *{{es}} [[José Luis Peña Monné]] et al. : ''[[Geomorfología de la Provincia de Teruel]]''. Instituto de Estudios Turolenses, 1984. *{{es}} [[Instituto Geológico y Minero de España]]: ''Mapa Geológico de España E 1:50.000. Calanda''. Servicio de publicaciones de Ministerio de Industria y Energía, 1978. {{Sistema Iberico Este y Nord-este}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Alcorisa]] [[Categoría:Andorra (Teruel)]] [[Categoría:Canteras d'Aragón|Saso]] [[Categoría:Canteras d'o Sistema Iberico|Saso]] [[Categoría:Sierras d'o Sistema Iberico|Cantera d'el Saso]] [[Categoría:Sierras d'a provincia de Teruel|Cantera d'el Saso]] [[Categoría:Sierras d'o Baixo Aragón|Caballos]] [[Categoría:Sierras d'Andorra-Sierra d'Arcos|Caballos]] [[Categoría:Serranías marguinals|Cantera d'el Saso]] 3qsoc8feg9a4dphyrpjfug5awhhmwet Lei d'o Sector Ferroviario 0 120442 2480185 2331769 2026-09-30T22:49:31Z RenatoGar 80073 2480185 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:20080820-Calatayud Estación Renfe.jpg|thumb|right|250px|Estación d'[[Adif]] de [[Calatayú]], en a [[Linia 200 d'Adif|linia 200]]. Que se creyase l'Adif ye una d'as consecuencias d'a Lei d'o Sector Ferroviario de 2003.]] A denominación '''Lei d'o Sector Ferroviario''' (pronunciau [ˈlɛj~ˈlaj do seˈtor~sewˈtor feroˈbjaɾjo] en [[idioma aragonés|aragonés]]. En [[idioma castellano|castellano]] ''Ley del Sector Ferroviario'') fa rereferencia a dos [[lei]]s succesivas que regulan o [[ferrocarril]] en [[Espanya]] dende 2003 dica l'actualidat:<ref name=AESF>{{es}} [http://www.seguridadferroviaria.es/normativa/normativa-nacional/normativa-general-ferroviaria ''Normativa General Ferroviaria'' en a web de l'AESF]; consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> *'''Lei 39/2003 d'o Sector Ferroviario''', aprebada lo [[17 de noviembre]] de [[2003]], que derogó as partes de l'anterior Lei d'Ordenación d'os Transportes Terrestres (LOTT) de 1987 que feban referencia a o ferrocarril, y a la suya vegada fue derogada por a siguient Lei d'o sector Ferroviario en 2015. *'''Lei 38/2015 d'o Sector Ferroviario''', aprebada lo [[29 de setiembre]] de [[2015]], que derogó l'anterior Lei de 2003 y ye encara en vigor. As dos leis s'han visto modificadas por l'aprebación de Reyals Decretos y Reyals Decretos-lei, y por atras leis, entre a suya vichencia. As leis se complementan con atras normativas, como son as prescriptivas Órdens Ministerials d'o [[Ministerio de Fomento]] (Órdens FOM), pa poder-se desplegar. == Contexto == A primer Lei d'o Sector Ferroviario (2003) naixó pa transposar en a lechislación espanyola as ordinacions d'as [[Directiva comunitaria|Directivas]] d'o [[Parlamento Europeu]] y o Consello Europeu sobre o sector d'o ferrocarril. A Directiva 91/440/CEE d'o Consello Europeu, de [[1991]], ordenaba deseparar lo menos contablement a explotación d'os servicios de transporte ferroviario contra l'administración d'a infraestructura.<ref name=392003Consol>{{es}} [https://web.archive.org/web/20220709014326/https://www.fomento.gob.es/NR/rdonlyres/432E286F-0172-4227-95DC-FA8F7B5F776C/109785/LeySectFerroConsoMarz2011.pdf ''Ley 39/2003, de 17 de noviembre, del Sector Ferroviario'']; consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> En Espanya, a LOTT de 1987, vichent tamién pa o sector ferroviario dica alavez, consideraba que [[camín]] y [[vehiclo]] formaban una unidat d'explotación en o ferrocarril,<ref name=392003Consol/> por o cual yera en contraposición con a dita Directiva europea. Antimás, a mas recient Directiva 2001/12/CE de Parlamento y Consello europeus, de [[2001]], dexichiba a os [[Unión Europea|estaus miembros]] que ubrisen os suyos rez a la [[competencia]], y a las [[empresa]]s y agrupacions empresarials que queresen fer servicios de transporte por ferrocarril, especialment de [[Transporte de mercaderías por ferrocarril|mercaderías]].<ref name=392003Consol/> D'ixa manera, a Unión se miraba de forzar a os estaus miembros que teneban [[monopolio]] de grans companyías nacionals dende a quiebra y/u desistimiento mayoritario d'as privadas en o periodo d'entre-guerras, como Espanya con [[RENFE]], [[Francia]] con [[SNCF]] u [[Alemanya]] con [[Deutsche Bahn AG|DB]], a que rompesen os ditos monopolios, seguindo bellas similituz con o que heba feito [[Reino Uniu]] en os [[anyos 1990]] (que [[privatización|privatizó]] totalment os suyos ferrocarrils dende 1993, mesmo la infraestructura), y ubrisen a puerta a la futura dentrada de competidors privaus. O modelo britanico de privatización se troba huei en proceso de reversión, a consecuencia de graus accidents, neglichencias y manca d'inversions,<ref name=Catastrofe/> con a quiebra d'o principal administrador d'infraestructuras, Railtrack, en 2001, que suposó la restitución d'un administrador publico en 2002.<ref name=Catastrofe>{{es}} [https://medium.com/@perejp/cat%C3%A1strofe-ferroviaria-brit%C3%A1nica-parte-2-fd320619075f ''Catástrofe ferroviaria Británica''], consultau o 9 de marzo de 2019.</ref> Paralelament, a Directiva 95/18/CE d'o Consello Europeu, de [[1995]], planteyaba la necesidat de regular a concesión de Licencias d'Empresa Ferroviaria a os operadors,<ref name=392003Consol/> cuestión que no teneba transposición en o marco legal espanyol. Finalment, a Directiva 2012/34/UE, de [[2012]], determinó a decisión de redactar una nueva Lei d'o Sector Ferroviario porque abordaba la creyación d'un solo espacio ferroviario europeu, os principios de transparencia y sustenibilidat en l'administración y operación ferroviaria, en a financiación d'as infraestructuras y en a contabilidat d'as empresas ferroviarias.<ref name="BOELei38/2015">{{es}} [https://www.boe.es/buscar/pdf/2015/BOE-A-2015-10440-consolidado.pdf ''Ley 38/2015, de 29 de setiembre, del Sector Ferroviario'' en o BOE de 30/09/2015]; consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> == Obchectivos == [[Imachen:Dresina Estabilizadora - Aguilar de Segarra - Luis Zamora.jpg|thumb|right|250px|Una [[dresina]]. Dende a primer Lei d'o Sector Ferroviario, [[Adif]] queda encargau d'o mantenimiento d'a infraestructura ferroviaria.]] As dos leis ateseran entre os suyos obchectivos:<ref name="BOELei38/2015"/><ref name="BOELei39/2003">[https://www.boe.es/buscar/pdf/2003/BOE-A-2003-20978-consolidado.pdf ''Ley 39/2003, de 17 de noviembre, del Sector Ferroviario'' en o BOE de 18/11/2003]; consultada o 9 de marzo de 2019.]</ref> *A creyación d'un sistema ferroviario común en tot l'[[Estau espanyol]]. *Sastisfer as necesidaz d'a sociedat en l'ambito d'o [[transporte]] ferroviario, con o maximo grau d'eficacia. *Determinar as pautas pa coordinar as actuacions d'as diferents administracions que puedan afectar a o transporte por ferrocarril. *Deseparar o rechimen churidico aplicable a las infraestructuras ferroviarias contra os servicios que sobre ellas se i presta. *Asegurar a eficiencia d'o [[Rete Ferrofiario d'Intrés Cheneral|Rete]] d'acuerdo con a correcta utilización d'os recursos disponibles. *Preveyer un sistema d'atorgamiento de Licencias que faiga posible l'acceso d'as empresas a lo mercau ferroviario. *Regular l'acceso a la infraestructura ferroviaria de forma obchectiva, transparent y no discriminatoria. A Lei 39/2003 conteneba bels puntos que ya no i son en a 38/2015:<ref name="BOELei39/2003"/> *Promover y regular a construcción de nuevas infraestructuras ferroviarias. *Regular, adintro de l'ambito d'as competencias estatals, l'acceso a la infraestructura ferroviaria. En a Lei de 2015 no i ha mención a la competencia de l'Estau. *Determinar os organs que forman l'Administración ferroviaria de l'Estau, y o suyo rechimen churidico. A Lei 38/2015, contimparada, incorpora:<ref name="BOELei38/2015"/> *Promover a competencia en a prestación de servicios de transporte ferroviario, con respecto a os principios d'obchectividat, transparencia y no discriminación. *Establir os criterios pa que o transporte por ferrocarril de viachers y mercaderías se faiga con eficacia, contino y en condicions idonias de seguridat. *Promover a prestación de servicios ferroviarios con seguridat, definindo as obligacions que en ixa materia incumben a toz os achents que operan en o [[Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral]], y determinar as atribucions de l'autoridat nacional responsable d'a seguridat ferroviaria. Se creya l'[[Achencia Estatal de Seguridat Ferroviaria]] (AESF). *Regular a investigación d'os accidents y incidents ferroviarios, y as facultaz y normas de funcionamiento d'a Comisión d'investigación d'accidents ferroviarios (CIAF). == Consecuencias == [[Imachen:335018 CR - Lavern - Luis Zamora.jpg|thumb|right|250px|Tren de Continental Rail, una d'as operadoras privadas de trens de mercaderías que dentró a competir con Renfe en 2005, a l'amparo d'a Lei 39/2003.]] Dende que s'aprebó a primer Lei d'o Sector Ferroviario espanyola, o mercau ferroviario espanyol s'ha visto modificau a-saber-lo. L'[[1 de chinero]] de [[2005]] s'escindió l'antiga [[RENFE]], que heba administrau as infraestructuras ferroviarias d'o país y operau toz os trens dende [[1941]], en dos sociedaz publicas: [[Adif]] y [[Renfe Operadora]]. Tamién, pa las zaguerías d'aquel mesmo anyo dentrón a chugar as primeras operadoras de ferrocarril privadas, anque solament en o mercau de [[Transporte de mercaderías por ferrocarril|mercaderías]], sacando-le a la operadora publica [[Renfe Operadora|Renfe]] os primers trens. A Lei 39/2003 d'o Sector Ferroviario tamién definiba por primer vegada o [[concepto]] de [[Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral]], o concepto de Capacidat d'o Rete, y o de [[Declaración sobre o Rete]], y le atorgaba a Adif a competencia d'elaborar-la. Se creya tamién o concepto d'[[empresa ferroviaria]], y se regula la concesión d'una licencia obligatoria pa poder operar en o RFICh. Pa obtener a dita licencia d'empresa ferroviaria, entre atras cosas cal tener personal propio contractau y a solvencia financiera suficient y guaranciada pa fer-le frent a indemnizacions y sancions que se pueda derivar d'on accidents, incidents y faltas cometidas por a empresa u o suyo personal.<ref name="BOELei39/2003"/> S'introduce en o mercau ferroviario o principio de [[libre competencia]], en primeras nomás en o transporte de mercaderías (2005), pero dende 2020 se prevei que se faiga tamién con o transporte de viachers. Se creya la Comisión d'Investigación d'Accidents Ferroviarios y, dende 2015, l'[[Achencia Estatal de Seguridat Ferroviaria]], que evalúa y emite a normativa reglamentaria d'o trafego ferroviario. S'asume asinas y queda bien definidas unas competencias que enantes yeran poco concretas adintro d'a ''Dirección General de Ferrocarriles''. == Referencias == {{listaref}} == Se veiga tamién == *[[Administrador d'Infraestructuras Ferroviarias]]. *[[Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Leis d'Espanya|Sector Ferroviario, Lei d'o]] [[Categoría:Ferrocarril en Espanya]] 6x6xodh81o1zakyg8mbchpijlukayy1 Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral 0 120446 2480182 2361787 2026-09-30T22:48:20Z RenatoGar 80073 2480182 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Ferrocarril en Aragón.svg|thumb|right|250px|[[Linia ferria|Linias]] d'o RFICh d'[[amplo iberico]] en [[Aragón]].]] O '''Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral (RFICh)''' (en [[idioma castellano|castellano]] ''Red Ferroviaria de Interés General - RFIG'') ye a denominación que recibe a parte d'o [[rete ferroviario d'Espanya]] que ye d'[[intrés publico]] a livel estatal pa satisfer a demanda de [[transporte]]. O concepto s'introdució por primer vegada en a [[Lei 39/2003 d'o Sector Ferroviario]]<ref name="BOELei39/2003">[https://www.boe.es/buscar/pdf/2003/BOE-A-2003-20978-consolidado.pdf ''Ley 39/2003, de 17 de noviembre, del Sector Ferroviario'' en o BOE de 18/11/2003]; consultada o 9 de marzo de 2019.]</ref> como una d'as mesuras precisas pa fomentar a competitividat en o [[ferrocarril]]. Dende l'anyo 2015, o Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral ye regulau por a [[Lei 38/2015 d'o Sector Ferroviario|Lei 38/2015]].<ref name="BOELei38/2015">{{es}} [https://www.boe.es/buscar/pdf/2015/BOE-A-2015-10440-consolidado.pdf ''Ley 38/2015, de 29 de setiembre, del Sector Ferroviario'' en o BOE de 30/09/2015]; consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> O menister de que s'establise o Rete amaneixe con as obligacions dictadas por a [[Directiva comunitaria|Directiva]] 91/440/CEE d'a [[Comunidat Economica Europea]], y as suyas modificacions posteriors, o suyo obchectivo consiste en creyar un espacio ferroviario europeu unico y facilitar a [[liberalización]] d'o transporte ferroviario. == Composición d'o Rete == D'acuerdo con l'articlo 4 d'a Lei 38/2015, corresponde a o [[Ministerio de Fomento]] adhibir u sacar [[linia ferria|linias]] d'o Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral, con a obligación de consultar a las [[comunidat autonoma|comunidaz autonomas]] se se'n saca u se'n mete una que transcorra de tot adintro d'a comunidat en cuestión.<ref name="BOELei38/2015"/> As linias se listan en o «Catalogo de Linias y Tramos d'o Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral» que fa o Ministerio de Fomento.<ref name="FOM710/2015">{{es}} [https://www.boe.es/boe/dias/2015/04/23/pdfs/BOE-A-2015-4382.pdf ''Orden FOM/710/2015, de 30 de enero, por la que se aprueba el Catálogo de líneas y tramos de la Red Ferroviaria de Interés General'' en o BOE de 23 d'abril de 2015], consultau o 16 d'aviento de 2016.</ref> As linias que no son afectadas por o RFICh pueden clausurar-se u transferir-se a la comunidat autonoma que pertoque.<ref name="BOELei39/2003"/><ref name="BOELei38/2015"/> === Particularidaz === A [[linia Leida-La Pobla de Segur]] ye afectada parcialment en o RFICh en o [[trachecto (ferrocarril)|trachecto]] que va dende a [[estación Leida-Pirineus]] dica la bifurcación Pla de Vilanoveta (p.k. 1+927). Anque a resta d'a linia se troba transferida ta la [[Generalitat de Catalunya]] dende l'[[1 de chinero]] de [[2005]],<ref name="RD2398/2004">{{es}} [https://boe.es/boe/dias/2004/12/31/pdfs/A42810-42812.pdf ''Real Decreto 2398/2004, de 30 de diciembre, sobre el traspaso a la Generalidad de Cataluña de la línea...''; en o BOE de 31 d'aviento de 2004], consultau o 16 d'aviento de 2016.</ref> [[Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya|FGC]] ha de cumplir con as normas vichents pa o RFICh pa poder dentrar en a estación de [[Leida]]. == Caracteristicas == [[Imachen:Puente del Aire en Ayerbe (Huesca).jpg|thumb|right|250px|Un [[serie 596 de RENFE|automotor 596]] de [[Renfe Operadora|Renfe]] en a [[linia 204 d'Adif]] por o [[termino municipal]] d'[[Ayerbe]] ([[Plana de Uesca]]).]] O rete ferroviario d'intrés cheneral se composa d'as linias [[Ferrocarril|ferroviarias]] d'intrés publico a livel estatal, y contaba cuan se creyó en 2005 con 11.780 [[kilometro]]s de [[vía ferria|vía]] d'[[amplo iberico]], 1010&nbsp;km d'[[amplo UIC]] y 1269&nbsp;km d'[[amplo metrico]].<ref name=Fomento>{{es}} [https://web.archive.org/web/20201027112534/http://www.fomento.gob.es/NR/rdonlyres/3AA1A6BC-3BF3-49E8-AD07-CC530808AB79/19077/LA_RED_FERROVIARIA_DE_INTERES_GENERAL.pdf ''Red de Interés del Estado'' (2005)], comnsultau o 9 de marzo de 2019.</ref> En 2019 as linias d'[[Alta Velocidat en Espanya|alta velocidat]] heban arribau ta 3.240 [[kilometro]]s en servicio,<ref name=Adif>{{es}} [https://web.archive.org/web/20170817162927/http://www.adifaltavelocidad.es/es_ES/infraestructuras/lineas_de_alta_velocidad/lineas_de_alta_velocidad.shtml ''Infraestructuras y Estaciones'' en www.adif.es], consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> o que situaba a [[Espanya]] por debant de [[Francia]] y [[Chapón]] en kilometros d'ista infraestructura y nomás por dezaga de [[China]] a ran mundial.<ref name=Adif/> Actualment se'n sigue construindo,<ref name=Adif/> y bi ha unas cuantas linias en obras u que no son encara si que prochecto. O rete ferroviario d'intrés cheneral incluye tamién os rez ferroviarios d'os [[Puertos d'Intrés Cheneral]], o que fa posible a [[Transporte intermodal|intermodalidat]] d'o [[transporte]].<ref name="FOM710/2015"/> Por contra, no fan parte d'o rete d'intrés cheneral os trazaus que s'ha transferiu ta las comunidaz autonomas ni as linias ferroviarias de propiedat privada. == Chestión d'o Rete == A chestión d'a infraestructura ferroviaria d'o Rete Ferroviario d'Intrés Cheneral corresponde por defecto a l'[[Adif]], seguntes a [[Lei d'o Sector Ferroviario]]. Manimenos, cualques tramos son chestionaus por unatro administrador, como a parte espanyola d'a [[Sección Internacional Figueres-Perpinyán|linia d'Alta Velocidat Figueres-Perpinyán]], os rez d'os Puertos d'Intrés Cheneral y as linias que s'ha transferiu ta [[Adif Alta Velocidat]].<ref name="BOELei38/2015"/> Adif y Adif AV expublican cada anyada la suya [[Declaración sobre o Rete]] sobre as linias d'aon que detentan a titularidat.<ref name=AdifDSR>{{es}} [http://www.adif.es/es_ES/conoceradif/doc/CA_DRed_Completo.pdf ''Declaración sobre la Red'' (Adif)]; consultada o 16 d'aviento de 2016.</ref><ref name=AdifAVDSR>{{es}} [https://web.archive.org/web/20210224165610/http://www.adifaltavelocidad.es/es_ES/conocenos/doc/CA_DRed_Completo.pdf ''Declaración sobre la Red'' (Adif AV)]; consultada o 16 d'aviento de 2016.</ref> A [[Sección Internacional Figueres-Perpinyán|linia d'Alta Velocidat Figueres-Perpinyán]], que mete en comunicación o rete feroviario d'Espanya con o de Francia entre ixas dos ciudaz, a construyió [[TP Ferro]] y obtenió a concesión d'o suyo mantenimiento y explotación entre 50 anyos.<ref name=Pais131217>{{es}} [https://elpais.com/economia/2017/12/12/actualidad/1513109440_982916.html Noticia ''El administrador concursal de TP Ferro presiona a España y Francia por el túnel del AVE'', de 13 d'aviento de 2017]; consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> A companyía TP Ferro, participada 50%-50% por a constructora espanyola ACS y por a francesa Eiffage, se declaró en quiebra en 2013 y escomenzó una serie de [[pleito]]s con os gubiernos francés y espanyol pa que le indemnizasen 93 millons d'[[Euro]]s por o baixo trafego de trens que experimentó a linia y 350 millons por os sobrecostes de construcción que heba teniu.<ref name=Pais131217/> A la fin, Francia y Espanya rescatón a dita infraestructura<ref name=Pais161216>{{es}} [https://elpais.com/economia/2016/12/16/actualidad/1481912543_246655.html Noticia ''España y Francia rescatan el túnel del AVE por los Pirineos'', de 16 d'aviento de 2016]; consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> por un valor aproximau de 600 millons d'euros, y actualment s'opera baixo a sociedat conchunta d'[[Adif]] y [[SNCF Réseau]], ''Línea Figueras Perpiñán S.A.'' ([[LFP Perthus]]).<ref name=LFP>{{es}} [https://web.archive.org/web/20180927101640/http://www.lfpperthus.com/empresa.html ''Empresa'' en www.lfpperthus.com]; consultada o 9 de marzo de 2019.</ref> Con a liberalización d'os servicios ferroviarios en Espanya, pueden acceder ta o Rete ferroviario d'intrés cheneral toz os operadors ferroviarios que cumplan os requisitos que estableix a [[Lei d'o Sector Ferroviario|lei]], disposen de licencia y certificau de seguridat que les haiga emitiu l'[[Achencia Estatal de Seguridat Ferroviaria]] (AESF). == Referencias == {{listaref}} == Se veiga tamién == *[[Administrador d'Infraestructuras Ferroviarias]]. *[[Lei d'o Sector Ferroviario]]. *[[Declaración sobre o Rete]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ferrocarril en Espanya]] [[Categoría:Secretaría Cheneral d'Infraestructuras d'Espanya]] 7qqqbb5n6azvl6p7q4xbde3rdu0mob1 JJ Arcega-Whiteside 0 121276 2480128 2248065 2026-09-30T21:01:00Z RenatoGar 80073 2480128 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'esportista |nombre = JJ Arcega-Whiteside |imachen = JJ_Arcega-Whiteside_Stanford_2018.jpg |grandaria imachen = 230px |piet de foto = |calendata naximiento = [[31 d'aviento]] de [[1996]] |puesto naximiento = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|18px|border]] [[Zaragoza]] ([[Aragón]]) |puesto residenzia = |esporte = Fútbol americano |altaria = 1,91 [[metro|m]] |peso = 102 kg |equipo = [[Philadelphia Eagles]] |man = |profesional = [[2019]]-... |millor puesto = |tpCampionato1= |tpC1medalla1= |tpC1campionato1= |tpC1disciplinac1= |tetuls = |premios= |sitio web = }} '''José Joaquín Arcega-Whiteside''' ([[Zaragoza]], [[31 d'aviento]] de [[1996]]), mas conoixiu como '''JJ Arcega-Whiteside''', ye un chugador profesional de [[fútbol americano]] [[Aragón|aragonés]]. Chuga en a posión de ''[[wide receiver]]'' y actualment milita en os [[Philadelphia Eagles]] d'a [[National Football League]] (NFL). Ye o primer chugador espanyol esleyito en o draft d'a NFL y o quarto chugador espanyol d'a historia d'a NFL dimpués de [[Jess Rodríguez]], [[Kelly Rodríguez]] y [[Alejandro Villanueva (fútbol americano)|Alejandro Villanueva]] y o primer aragonés.<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/deportes/2019/04/27/aragones-jj-arcega-drafteado-nfl-1311506.html]. [[Heraldo de Aragón]], 27 de mayo de 2019</ref> == Biografía == JJ naixó de Zaragoza en aviento de 1996 en una familia muit vinculada a o basketbol.<ref>{{es}} [https://www.abc.es/deportes/abci-arcega-201904270904_noticia.html Un Arcega en la NFL]. [[ABC (periodico)|ABC]], 27 de mayo de 2019</ref> Su [[pai]], [[Joaquín Arcega]], chugó en as categorías inferiors d'o [[Club Baloncesto Zaragoza]] y fació carrera a livel profesional en clubs como [[Club Baloncesto Caja Bilbao|Cajabilbao]], [[Club Baloncesto Breogán|Breogán]] u [[Gijón Baloncesto]]. Su mai, [[Valerie Whiteside]], tamién estió chugadora de basketbol. Ye [[sobrino]] de [[Fernando Arcega]], miembro d'a [[Selección de basketbol de Espanya|selección espanyola]] que ganó a medalla d'archent en os [[Chuegos Olimpicos de Los Ángeles 1984]]. O suyo atro [[tío]], [[José Ángel Arcega Aperte|Pepe]], tamién estió internacional con Espanya. == Carrera == === Universidat === ==== Estatisticas ==== {| class=wikitable style="text-align:center;" |- ! rowspan="2"| Anyo ! rowspan="2"| Equipo ! colspan="2"| Partius ! colspan="4"| Recepción ! colspan="4"| Carrera |- ! PJ !! PT !! Rec !! Yds !! Avg !! TD !! Att !! Yds !! Avg !! TD |- | 2015 || [[Stanford Cardinal|Stanford]] | align=center colspan=10| No chugó (redshirt) |- | 2016 || [[Stanford Cardinal|Stanford]] | 10 || || 24 || 379 || 15.8 || 5 || 0|| 0 || 0 || 0 |- | 2017 || [[Stanford Cardinal|Stanford]] | 11 || || 48 || 781 || 16.3 || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2018 || [[Stanford Cardinal|Stanford]] | 12 || || 63 || 1059 || 16.8 || 14 || 0 || 0 || 0 || 0 |- class="sortbottom" style="background:#eee;" ! colspan=2 | Total || 33 || || 135 || 2219 || 16.4 || 28 || 0 || 0 || 0 || 0 |} === NFL === ==== Philadelphia Eagles ==== O [[26 d'abril]] de 2019 fue trigau en a segunda ronda d'o Draft por os [[Philadelphia Eagles]], convertindo-se asinas en o primer aragonés trigau en un [[Draft d'a NFL]].<ref>{{es}} [https://www.20minutos.es/deportes/noticia/arcega-whiteside-draft-nfl-eagles-3625699/0/ JJ Arcega-Whiteside, primer español en ser elegido en el draft de la NFL]. [[20 Minutos]], 27 de mayo de 2019</ref> == Referencias == {{listaref}} == Enlaces externos == * [https://twitter.com/jjarcega_22 En Twitter] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20190502105152/http://www.arcegatron.com/ Arcegatron] * {{es}} [https://www.ivoox.com/10974834 Primera entrevista de JJ en o programa Touchdown o Nada] {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Arcega-Whiteside, JJ}} [[Categoría:Chugadors de fútbol americano d'Aragón]] [[Categoría:Emigrants aragoneses enta Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Zaragoza]] [[Categoría:1996 (naixencias)]] fba28y0zhb3m7ew9u93cg6t63nkbby6 Pobreza 0 121467 2480051 2431678 2026-09-30T19:18:15Z RenatoGar 80073 2480051 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Articlo 1000|+30}} [[Imachen:Poor_boy.jpg|thumb|Pobreza]] [[Imachen:Poor mother and children, Oklahoma, 1936 by Dorothea Lange.jpg|thumb|250px|Familia mientres a gran depresión d'os Estaus Unius]] A '''pobreza'''{{DACC}} ye a manca de biens materials suficients pa levar una vida digna. En iste sentiu, ye o contrario de [[riqueza]] y alude a un estau de carencia. En [[Espanya]], un de cada tres habitants se troba en risgo d'exclusión.<ref name=davos>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160303232843/http://www.lasexta.com/programas/sexta-columna/espana-cada-tres-personas-vulnerable-caer-pobreza_2014012400317.html En España, una de cada tres personas es vulnerable a convertirse en pobreza]</ref> Etimolochicament a palabra proviene d'o termín latín ''paupertas'', que orichinalment se refiere a la condición de "pauperos" que significa, literalment, “parir u chenerar poco“ y que yera aplicau a o [[bestiar]] y, por derivación, a o terreno pobre, ye decir, esterils u de poco rendimiento. D'ista accepción d'a pobreza, como manca de potencial u capacidat pa producir, deriva un [[concepto]] diferent que sinyala a la mesma como manca d'una serie de biens y servicios basicos. Ye un parametro siempre comparativo, por ixo se puet parlar de pobreza absoluta (manca de minchar, [[casa]] y [[augua]] potable), [[pobreza extrema]] (definida por o [[Banco Mundial]] como tener ingresos inferiors a un [[dólar estausunidense|dólar]] diario) u pobreza (vivir con menos de 3 dólars a o día). Istos livels varían en función d'o país de que se tracte (por eixemplo en Espanya ye pobre qui no arriba a o 50% d'os ingresos meyanos d'o Estau). En o mundo bi ha 1.200 millons de personas en situación de pobreza extrema. Os países pobres son ditos subdesarrollaus u d'o [[Tercer mundo]]. Se concentran en os continents d'[[Asia]] y mas que mas [[Africa]], encara que la pobreza ye estendillada arredol d'o mundo, incluyindo as ricas ciudaz industrializadas ([[Cuarto mundo]]). == Causas d'a pobreza == [[Imachen:Bundesarchiv Bild 183-R38586, Berlin, Essen für bedürftige Kinder.jpg|thumb|230px|Ninos pobres mientres a guerra en [[Alemanya]]]] Seguntes a reunión en [[Davos]] en [[2015]] d'o [[Foro economico mundial]] de dirichents d'empresas, a primera causa ye a [[desigualtat]]. Atras entidaz, como a organización [[Oxfam]], precisan que, en Espanya, bi ha vente personas que tienen tantos diners como a suma d'o 20% (nueu millons d'habitants) mas pobres, que tien dificultat pa arribar a fin de mes.<ref name=davos/><ref>{{es}} [http://www.eldiario.es/economia/pobreza-siguio-subiendo-alcanza-poblacion_0_391961000.html El riesgo de pobreza siguió subiendo en 2014 y alcanza ya a casi el 30% de la población]</ref> Atras causas eventuals u circumstancials pueden estar vivir una [[guerra]] u un desastre natural, por eixemplo, un reparto inchusto d'os recursos, tener poco acceso a l'[[amostranza]], un gubierno corrupto, a discriminación por razón de sexo<ref name=genere>{{es}} [https://web.archive.org/web/20131014205805/http://www20.gencat.cat/docs/icdones/serveis/docs/publicacions_eines01.pdf Informes d'impacte de gènere]. Barcelona, Institut Català de les Dones, Chunio de 2005</ref> u raza, o poco acceso a os mercaus globalizaus, a manca de dreitos humans u a sanidat deficient. Reducir a pobreza extrema combatindo istas causas ye un d'os [[Obchectivos de Desenvolique d'o Milenio]]. ===[[Estructura social]]=== A estructura social ye a organización y o desenvolique d'as sociedaz, ista organización creya un orden social que estableixe regularidaz en a ordenación d'a societat, a traviés d'a [[estratificación social]] y que se basa en as pautas d'as relacions socials (relacions entre personas), que ordenan os comportamientos y as relacions entre individuos y grupos, y que estableixen un acceso desigual a os recursos, servicios y posicions. Actualment, en as sociedaz modernas, podemos trobar tres tipos d'estructura social: a institucional, a relacional y a incorporada. ===[[Estratificación social:|Estratificación social]]=== A cherarquización d'a societat a traviés d'a estructura social nos leva enta una estratificación d'a sociedat, que ye a división d'a sociedat en capas, clases u estratos, por tanto, a estratificación social ye o conchunto de desigualdaz que se dan entre os diferents individuos que conforman una sociedat. === Causas d'a pobreza en as sociedaz abanzadas === O redescubrimiento d'a pobreza y a existencia de cuantas formas d'exclusión u marchinalidat social dioron orichen a un amplo debate sobre as causas d'istos [[fenomeno social|fenomeno]]s. Os diferents enfoques planteyaus prenen o suyo punto de partida en una serie muit ampla de factors explicativos, entre os que destacan, combinando-se de diversas maneras: o cambio tecnolochico, os aspectos institucionals, os conflictos corporativos y os aspectos culturals. O mercau de treballo ha estau en o centro d'o debate, pero tamién o Estau d'o bienestar, os [[fluxo]]s migratorios, as relacions etnicas y racials, a evolución u millor dito a disolución d'a familia tradicional y o proceso de formación de subculturas. Mesmo os argumentos de tipo biolochico han chugau un papel important en un debate que siempre ha teniu fuertes connotacions politico-ideolochicas. O tema mas controvertiu d'o debate ha estau o concepto de ''underclass'', que alude a sectors degradaus y excluyius socialment que ya no perteneixen a denguna d'as clases establidas d'a societat. Pensadors socials radicals como William Julius Wilson y [[Anthony Giddens]] l'han feito servir, pero tamién criticos conservadors d'o Estau d'o bienestar como Charles Murray. En un intento de capturar as ideyas centrals d'o que ha estau un debate muit complexo, en as seccions siguients s'agrupan as diferents formas d'explicar as causas d'a pobreza en as sociedaz abanzadas en tres grans categorías: enfoques que enfatizan a dislocación estructural, enfoques que enfatizan o dualismo estructural, y enfoques que enfatizan a exclusión institucional. === Enfoques que accentuan a dislocación estructural === [[Imachen:HANDSOFPOVERTY.jpg|thumb|250px|A estratificación social, causa de pobreza en a [[India]]]] Istos enfoques destacan, en cheneral, a naturaleza disruptiva d'o desenvolique capitalista y, en particular, a intensitat d'o cambio estructural, con o suyo consecuent impacto social, mientres a transición d'a societat industrial a la postindustrial. Iste tipo d'enfoques podría ser dito ''schumpeteriano'' -a prencipal metafora explicativa en ista perspectiva no ye atra que a famosa "teoría d'a destrucción creativa" de [[Joseph Schumpeter]]- y planteya que a presencia de tendencias a chenerar situacions de pobreza, exclusión y vulnerabilidat ye una expresión natural y recurrent d'a dinamica esencial d'o cambio en una economía capitalista. L'alazet d'ista explicación ye en o caracter ciclico d'o desenvolique d'a economía de mercau, que reflecte grans ciclos de transformación tecnolochica que comportan una reestructuración significativa d'as economías y, consecuentment, d'as sociedaz modernas. Per ixo, l'elemento recurrent u ciclico ye central en iste enfoque, y iste se puet veyer agudizau por un elemento de transición de mas magnitud asociau a o paso a una sociedat postindustrial cada vegada mas globalizada y basada en a revolución d'as tecnolochías d'a información. Se tracta, mas que mas, d'un enfoque optimista sobre o desenvolique contemporanio, pero que no deixa d'amostrar os costos y as tensions prevocadas por os periodos d'intensa destrucción creativa y cambio estructural. Ye a partir d'ista constatación que os defensors d'iste enfoque a sobén proposan una serie d'intervencions correctivas u paliativas pa mirar d'aluenyar istos costos y tensions que, si no son suavizaus, podrían arribar a menazar a supervivencia mesma d'o conchunto d'a estructura social. En ista perspectiva, a pobreza y a exclusión social son [[fenomeno]]s recurrents y connaturals d'o desenvolique economico pero no han d'arribar necesariament a plasmar-se en una clase u grupo social formau por personas permanentment empobreixidas u excluyidas en a mida en que se creyen mecanismos adecuaus pa facilitar a suya salida d'istas situacions. En atras palabras, se tracta de facilitar una gran mobilidat social que faiga d'a cayida en a pobreza u a exclusión una situación merament pasachera. Ista ye, de feito, a situación d'a immensa mayoría d'as personas que cayen en a pobreza u l'ature en economías dinamicas y flexibles. Asinas por eixemplo, cuasi dos terceras partis d'os norteamericans adultos cayen en a pobreza a o menos un anyo en a suya vida pero nomás una infima parti d'éls caye en a pobreza cronica. Como veyeremos mas entabant, ista ha estau a linia d'argumentación predominant, pero no a unica, en a UE y as suyas antecesoras sobre istos temas. === Enfoques que enfatizan o dualismo estructural === [[Imachen:Rich and Poor Serving Inequality.jpg|thumb|250px|Desigualdat social en [[America Latina]]]] Istos enfoques pueden estar de naturaleza muit diversa, pero o suyo diagnostico sobre ello, que son a pobreza y a exclusión social asinas como as suyas consecuencias, ye muito mas pesimista que en o caso d'o enfoque anterior. Ista perspectiva ha teniu muitos d'os suyos prencipals exponents en una tendencia altament critica, a sobén d'inspiración marxista, en o capitalismo u en a economía de mercau en sí mesma. Lo que aquí se postula ye a existencia d'una dinamica permanent d'exclusión y polarización que leva a la memoria o diagnostico de Marx sobre o futuro d'o capitalismo. Ista dinamica excluyent y polarizant se daría tanto en as economías nacionals como en o sistema economico internacional. A dita [[Teoría d'a Dependencia]] estió o exponent mas contundent d'iste punto d'envista en relación a la economía internacional. En o marco d'as economías nacionals abanzadas iste enfoque ha estau representau por cuantas teorías sobre o mercau de treballo fragmentau, segmentau u dual. Iste tipo d'enfoques siguen, mas que mas, a ideya de Marx sobre o menester d'una reserva permanent de treballo barato y flexible con a función tanto de presionar os salarios a la baixa como d'estar disponible en os momentos altos d'o ciclo economico. Muitos d'os defensors d'iste enfoque postulan que os treballadors en o "Tercer Mundo" asinas com os immigrants provenients de países pobres forman a columna vertebral d'iste "exercito de reserva" estratechico que le ofreixe a o capitalismo global un bienveniu suplemento de treballo barato, utilizable a voluntat y baixo condicions infrahumanas. D'alcuerdo con iste enfoque, a exclusión social en os "países ricos" fa parti d'una dinamica global de polarización que, usando as palabras d'Anthony Giddens, puet estar descrita d'a siguient manera: "As clases marchinals (''underclasses'') no nomás son bolsas de miseria adintro d'as economías nacionals, sino tamién as linias de contacto y de choque entre o Tercer y o Primer Mundo. O isolamiento social que desepara a os grupos subprivilechiaus d'a resta de l'orden social en os países reflecta a deseparación entre ricos y pobres a escala global y ye causalment unida con ista deseparación. A pobreza d'o Primer Mundo no puet esta abordada como si no tenese connexión con as desigualdaz a una escala muito mas gran."<ref>Giddens, Anthony (1994). Beyond Left and Right. Cambridge: Polity Press, p. 148.</ref> En tot caso, a ideya central d'istos enfoques radicals ye que a pobreza, a desigualdat y a exclusión social son components funcionals d'o desenvolique capitalista, chenerando categorías socials permanents y bien definidas, grupos u rechions excluyidas y oprimidas que se troban en una situación diametralment opuesta a la resta d'a societat u d'o mundo. Se tracta de grupos excluyius d'o bienestar y o poder pero a la vegada incluyius en o sistema social como treballadors expleitaus u expleitables. Alavez, istos enfoques postulan que nomás un cambio radical que afectase a la dinamica mesma d'o sistema capitalista podría resolver o problema d'os oprimius y excluyius. Un atro enfoque radical, pero que a diferencia de l'anterior veye a exclusión estructural como un componente disfuncional d'o sistema capitalista moderno, ye o que fa no guaire popularizó a ideya d'a "fin d'o treballo", ye decir, d'un cambio estructural de caracter tecnolochico y organizativo adintro d'o sistema imperant que levaría a prescindir de l'aportación productiva d'un numero creixient de personas.<ref>Una presentación critica d'iste enfoque se troba en Rojas, Mauricio (2004). Mitos d'o milenio. Buenos Aires: Cadal</ref> Istos marchinaus formarían una periferia empobreixida y cada vegada mas menazada d'una estructura productiva que no les amenista. [[Jeremy Rifkin]] profetizó l'arribada d'"un mundo cuasi sin treballadors"<ref>{{en}} Rifkin, Jeremy. The End of Work. New York: G. P. Putnam's Sons, pach. XV.</ref> y [[Ulrich Beck]] pronosticó l'aparición d'"un capitalismo sin treballo".<ref>{{de}} Beck, Ulrich. Was ist Globalisierung? Frankfurt am Main: Suhrkamp, pach. 85.</ref> Isto levó a una serie de pronosticos de caracter ubiertament apocaliptico sobre o destín d'o mundo, profetizando un esdevenidero a on a mesma supervivencia fisica d'os "prescindibles" yera en periglo u un mundo "brasilianizau" de tot, ye decir, brutalment dividiu entre a sobreabundancia y a miseria.<ref>O mas conoixiu ye o formulau por Viviane Forrester en o suyo libro de 1996 titulau ''L'Horreur Économique''. París: Fayard.</ref> A ideya d'una exclusión estructural permanent no ye, manimenos, propiedat exclusiva d'os enfoques radicals u neomarxistas. Mientres os anyos 90 una teoría d'a exclusión y a ''underclass'' basada en argumentos de caracter biolochico fue formulada por influyents pensadors conservadors. A suya expresión mas prevocativa estió aquella que le'n dioron Richard Herrnstein and Charles Murray (1994) en o suyo libre altament controvertiu titulau ''The Bel Curve'', o subtitol resume bien o mensache d'a obra: "Intelichencia y estructura de clase en a vida americana". L'argumentación, tal como la resume Robin Marris (1996) en ''How to Save the Underclass'' ye a siguient: A societat d'o conoiximiento que ye reemplazando a la societat industrial le da a la "intelichencia innata" y a las prestacions educacionals un papel crucial en a determinación d'as posibilidaz d'as personas de participar en a vida social.<ref>{{ca}} Arancibia. V. (1997) Factors que afecten el rendiment escolar d'os pobres: Revisió d'investigacions educacionals 1980-1995. Cap.7. en Educació, eficiencia i equitat.</ref> Ista ye a razón por a que somos presenciando un proceso de profunda división d'a sociedat en a que veyemos una nueva "elite d'os cerebros" puyando a la cima d'a sociedat mientres que una clase marchinal u infraclase (''underclass'') ye clarament discernible en o fundo d'o que cada vegada mas ye una "societat meritocratica". Ista división puet estar mitigada pero no eliminada en a societat moderna. A clase marchinalizada, formada por aquels que son mas y mas innecesarios, aquels excluyius "por un accident d'os chens, u fortuna u lo que siga", ye un elemento disfuncional, un peso muerto que ha d'estar arrocegau, de trazas mas u menos decents, por a resta d'a societat. === Enfoques que enfatizan a exclusión institucional === Istos enfoques subrayan os factors institucionals que serían chenerando pobreza y exclusión. En iste caso, o determinant no ye a [[tecnolochía]] en sí ni tampoco o capitalismo, a globalización u una atra fuerza pareixida. O factor decisivo ye o entorno institucional a traviés d'o cual cuantas sociedaz se relacionan con os fenomenos debantditos, regulando asinas l'acceso u a exclusión de diferents grupos socials a las posibilidaz que cada epoca ofreixe. As formas d'exclusión institucional asinas cheneradas pueden estar inducidas u coercitivament aconseguidas. O caso d'a exclusión institucional inducida estió paradigmaticament presentada por Charles Murray (1984) en a suya famosa obra ''Losing Ground - American Social Policy, 1950-1980''. Seguntes Murray, o sistema publico d'aduya social (''welfare system'', seguntes a terminolochía norteamericana) ye o responsable de que a chent voluntariament trigue tanto a exclusión como a dependencia d'o Estau y formas altament destructivas de vida y organización familiar. Aduyas socials excesivas u mal construidas han creyau fuertes incentivos pa no trigar a participación laboral u formas de familia mas "normals", ye decir, biparentals. O mesmo enfoque ha estau aplicau a o caso britanico por James Bartholomew (2004) en a suya obra ''The Welfare State we're in''. Seguntes iste autor, o Estau d'o bienestar con os suyos sistemas y beneficios contraproducents ye o causant, entre atros mals, de l'ature masivo, d'una mayor criminalidat y amoralidat, asinas como d'a disolución creixient d'a família tradicional. Iste tipo d'argumentos sobre una pobreza y marchinalidat u exclusión inducida ha estau criticau, pero a vegadas tamién complementau dende un punto d'envista institucionalista, por un enfoque que mete o suyo enfasi en l'elemento coercitivo u forzoso que aduga enta la pobreza y a exclusión. Se tracta d'argumentacions en as que istas situacions no son una opción sino o resultau imposau a qui las pena por una serie d'obstaclos institucionals creyaus por coalicions u organizacions corporativas que tractan d'esfensar os suyos propios beneficios u privilechios excluyindo-ie posibles competidors que podesen de bella manera menazar a suya posición en o mercau de treballo u en a vida economica y social en cheneral. En a teoría economica se coneixe ista situación como un conflicto entre ''insiders'', u grupos establius, y ''outsiders'', u grupos que buscan dentrar en un determinau mercau, ya siga laboral u siga d'atro tipo. Un mercau de treballo muit regulat ye visto, en iste enfoque, como un tipico eixemplo d'a creyación de reglas defensivas por parti d'as organizacions que representan os ''insiders'' pa mirar de dar-les-ne una situación privilechiada respecto d'aquels sectors que pugnan por dentrar a o mercau laboral formal u aconseguir formas mas estables y millor remuneradas de treballo, como estar immigrants u chóvens. Dende iste punto d'envista, a pobreza y a exclusión social son fenomenos que han d'estar atacaus a traviés de reformas institucionals y legals que eliminen os obstaclos a la creyación de mercaus de treballo mas dinamicos, ubiertos y menos discriminatorios. Iste tipo d'analís forma a base d'o diagnostico que definió o problema d'o retraso relativo d'Europa occidental respecto a atras economías abanzadas como "euroesclerosi", ye decir, como un exceso de regulación y richidez que impediba a rapida adecuación a las circumstancias siempre cambiants d'o mundo actual. Importants documentos d'a UE, como o Libro blanco de 1993 titulau ''Creiximiento, competitividat, ocupación - Retos y pistas pa dentrar en o sieglo XXI'' y l'Agenda 2000, han basau gran parti d'o suyo diagnostico sobre os exitos tan poco satisfactorios d'Europa en materia de creiximiento economico y creyación d'ocupación en iste tipo d'argumentos. En muitos casos, elementos d'os tres enfoques aquí analizaus se mezclan de formas muit variadas y a vegadas mesmo contradictorias. Istos enfoques se veyen complementaus por cuantas hipotesis explicativas como as que contino s'enumeran. === Hipotesis de relacions imperialistas entre países === Antigas [[Colonia administrativa|colonias]] d'os países ricos debilitoron as economías locals d'os países pobres en adaptar-sen a las necesidaz d'as potencias colonials. As distorsions en as economías d'os países pobres no son superadas con os procesos de descolonización a causa de que as dinamicas d'os mercaus internacionals son controladas por as antigas metropolis. === Comportamiento cultural y individual === Os pobres no son actors pasivos. As personas pobres presentan comportaments que refuerzan, mantienen y reproducen a pobreza. Istas tendencias culturals pueden ser transmitidas de cheneración en cheneración. === Localidat === A probabilitat de cayer, remanir u mover-se difuera d'a pobreza pende d'o puesto a on se viva. Asinas, en rechions con productos caracterizaus por baixos livels de valor adhibiu ye mas probable que bi haiga salarios mas baixos y oportunidaz economicas amugadas. Una perspectiva complementaria ye a perspectiva d'a segregación de determinaus grupos socials en localidaz definidas y determinadas por l'ausencia de servicios publicos, ocupación y oportunidaz. == Demografía == [[Imachen:Percentage population living on less than 1 dollar day 2007-2008.png|400px|thumb|right|Porcentache de población que vive con menos d'1,25$ por día ('''pobreza absoluta'''). [[ONU]] estimacions 2000-2006.]] [[Imachen:Percent poverty world map.png|400px|thumb|Porcentache de personas pobres por país, seguntes a muga d'a '''definición nacional de pobreza''']] === Pobreza relativa === Se define como pobreza relativa a situación en a que atamas de tener as necesidaz basicas cubiertas, o livel d'ingresos ye substancialment menor que o d'a major parti d'a población. O concepto de pobreza relativa ye muit vinculau a o grau de desigualdat d'una economía. O Banco Mundial emplega como indicador de pobreza relativa pa comparacions internacionals a cantidat de 2 dólars por día. En o contexto de países desarrollaus, pero, a sobén se prene como referencia o 50% d'a renta per capita d'una economía. O INE, por eixemplo, emplega o 60% d'a mediana d'os ingresos por unidat de consumo. === Pobreza absoluta === Se define como pobreza absoluta o livel d'ingresos por debaixo d'o que no ye posible satisfer as necesidaz basicas. Iste livel, en estar absoluto, no pende d'a distribución d'a renta y ha d'estar o mesmo en toz os países (evidentment achustau a traviés d'a [[paridat de poder adquisitivo]]). O Banco Mundial fa servir como indicador de pobreza absoluta a cantidat d'1,25 dólars por día. A sobén, en os países desarrollaus, se considera tamién como pobreza absoluta o 50% d'o livel de pobreza relativa. Ye decir, o 25% d'a renta per capita d'una economía. === Muga nacional de pobreza === Ista muga se basa en estimacions de subgrupos ponderaus de población a partir d'enquestas d'as unidaz familiars. Asinas as mugas pueden variar considerablement entre as nacions. Por eixemplo, os países ricos por un regular tienen mugas mas altas que as nacions pobres. Por tanto, as cifras no son comparables entre os países. === Feminización d'a pobreza === Se calcula que actualment bi ha mas de mil millons de personas vivindo en a pobreza absoluta. Seguntes o [[Fundo de Desenvolique d'as Nacions Unidas pa as Mullers|Fundo de Desenvolique d'as Nacions Unidas pa as Mullers (UNIFEM)]], o 70% d'ellas son mullers. S'estima que 7 de cada 10 personas que mueren de fambre en o mundo son mullers y ninas. As mullers tamién son o mayor grupo entre os ditos treballadors pobres, personas que treballan pero que no ganan prou pa salir d'a pobreza absoluta. Seguntes a Organización Mundial d'o Treballo, as mullers constituyen actualment o 60% d'os treballadors pobres.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20140411010251/http://www.unifem.org/ Info en www.unifem.org]</ref> A mas, en Espanya, o 95% de personas que son difuera d'o mercau laboral pa cuidar a atros (ninos, chent mayor, malautos, etc.) son mullers. Muitas vegadas por no poder pagar un servicio (de guardería, por eixemplo) ni tener garra opción publica. Tamién as reduccions de chornada laboral (y a consecuent reducción salarial) por istos motivos gosan afectar a las mullers.<ref>{{es}} [http://www.eldiario.es/economia/personas-participan-dedicarse-cuidados-mujeres_0_367113661.html El 95% d'as personas que están fuera d'o mercado laboral para dedicarse a los cuidados son mujeres]</ref> A breca salarial tamién afecta a la feminización d'a pobreza, ya que a diferencia d'ingresos por a mesma faina entre hombres y mullers ye d'un 23,9% seguntes informes d'a [[Cheneralidat de Catalunya]],<ref>{{ca}} [https://web.gencat.cat/ca/actualitat/detall/La-bretxa-salarial-a-Catalunya-es-d'o-239 La bretxa salarial a Catalunya]</ref> ista breca salarial, tamién se veye afectada por as pensions que reciben as mullers, que son inferiors a las d'os hombres. === Pobreza infantil === Si a pobreza ye a manca de recursos y a manca d'acceso en igualdat de condicions a os biens y servicios basicos pa tener una vida digna, cuan nos referimos a a pobreza infantil, somos parlando d'os ninos que no pueden acceder a os biens, servicios y recursos en igualdat de condicions. === Pobreza en os adultos === As personas d'edat abanzada, que salen d'o mercau laboral y pasan a cobrar una pensión, en a mayoría de casos pierden poder adquisitivo, ya que a pensión que reciben ye inferior a os ingresos que recibiban cuan treballaban. Actualment en o Estau Espanyol, a mayoría d'as pensions de chubilación oscilan entre os 0 y os 700€, importe que se situa por debaixo d'o salario minimo interprofesional y que deixa a un alto porcentache de personas mayors en situación de pobreza. == Países mas pobres por continent == [[Imachen:Flickr - DVIDSHUB - Winter Setting in, ISAF Troops Provide Comfort to Afghan Refugees (Image 4 of 4).jpg|thumb|250px|Afganistán, un d'os países mas pobres d'o mundo]] Pa mesurar a pobreza existen bels [[Indicador de pobreza|indicadors universals de pobreza]] === Seguntes o PIB (PPA) === [[Imachen:One Upset Little Guy (8185859964).jpg|thumb|250px|Malnutrición infantil en Haití, un d'os países mas pobres d'America]] {{Articlo principal|Lista de países por PIB (PPA)}} Os tres países mas pobres de cada continent. A estatistica se basa en o [[Producto interior bruto|PIB]] [[Paridat de poder adquisitivo|PPA]] por capita (2012): * '''America Central y Caribe:''' [[Haití]] (1.328 [[Dólar internacional|Int$]]), [[Nicaragua]] (3.325 Int$). * '''America d'o Sud:''' [[Bolivia]] (4.996 Int$), [[Paraguai]] (5.294 Int$) y [[Guyana]] (7.830 Int$). * '''Africa:''' [[Republica Democratica d'o Congo]] (364 Int$), [[Liberia]] (490 Int$), [[Zimbabwe]] (516 Int$). * '''Asia:''' [[Afganistán]] (1.008 Int$), [[Nepal]]/[[Armenia]] (1.388 Int$) y [[Birmania]] (1.394 Int$). * '''Europa:''' [[Moldavia]] (3.540 Int$), (5.606 Int$) y [[Cheorchia]] (5.629 Int$). * '''Oceanía:''' [[Islas Salomón]] (3.348 Int$), [[Fichi]] (4.728 Int$) y [[Vanuatu]] (5.065 Int$). === Seguntes o EDH === Seguntes o [[index de desenvolique humán]] elaborau en [[2014]], os tres países mas pobres de cada continent son: * '''America Central y Caribe:''' [[Haití]] (0,471), [[Nicaragua]] (0,614) y [[Honduras]] (0,617). * '''America d'o Sud:''' [[Guyana]] (0,638), [[Bolivia]] (0,667) y [[Paraguai]] (0,676). * '''Africa:''' [[Nícher]] (0,337), [[Republica Democratica d'o Congo]] (0,338) y [[Republica Centroafricana]] (0,341). * '''Asia:''' [[Afganistán]] (0,468), [[Yemen]] (0,500), [[Birmania]] (0,524) y [[Armenia]](0,730). * '''Europa:''' [[Moldavia]] (0,663), [[Albania]] (0,716). * '''Oceania:''' [[Islas Salomón]] (0,491), [[Papua Nueva Guinea]] (0,491) y [[Kiribati]] (0,607). === Seguntes o index de Gini === :''Se veiga tamién: '''[[coeficient de Gini]]''''' O '''index de Gini''' ye o coeficient de Gini expresau en [[porcentache]], y ye igual a o coeficient de Gini multiplicau por 100. Iste index permite mesurar as desigualdaz, tanto en os ingresos, como tamién en atras formas de distribución desigual y ye basau en o coeficiente ideyau por o estatistico italiano [[Corrado Gini]]. Ye un valor entre 0, que ye a maxima igualdat, y 1, que ye a maxima desigualdat. O Banco mundial tien en a suya pachina web un [https://datos.bancomundial.org/indicador/SI.POV.GINI?view=map Mapa interactivo d'o index de Gini] pa mesurar a desigualdat mundial de cada país. == Efectos d'a pobreza == A [[fambre]], as [[malautía]]s y menos [[educación]] describen a una persona en situación de pobreza. === Sobre a salut === [[Imachen:Ebola outbreak in Gulu Municipal Hospital.jpg|thumb|250px|Os problemas de salut derivaus d'a pobreza son comuns en Africa]] Un tercio d'as muertes - arredol de 18 millons de personas a l'anyo u 50.000 por día - se deben a causas relacionadas con a pobreza: un total de 270 millons de personas, a mayoría mullers y ninos, han muerto como resultau d'a pobreza dende 1990.<ref>{{en}} [http://www.who.int/whr/1999 The World Health Report, World Health Organization (See annex table 2)]. Who.int</ref> Os que viven en a pobreza penan de manera desproporcionada debiu a la fambre y as malautías.<ref>{{en}} [http://www.csmonitor.com/2007/0724/p01s01-wogi.html Rising food prices curb aid to global poor]. Csmonitor.com. 24 de chulio de 2007</ref> Os que viven en a pobreza tienen una menor [[asperanza de vida]]. Seguntes a [[Organización Mundial d'a Salut]], a fambre y a malnutrición son as menazas mas grieus pa a salut publica d'o mundo y a desnutrición ye de luent o mayor contribuyent a la [[mortalidat infantil]], present en a metat d'os casos.<ref name=economist>{{es}} [http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=10566634 Malnutrition] The Starvelings</ref> Cada anyo cuasi d'11 millons de ninos que viven en a pobreza mueren antis de cumplir cinco anyos. 1.020 millons de personas se'n van a dormir con fambre cada nueit.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20121117211313/http://www.fao.org/news/story/en/item/20568/icode/ 1.02 billion people hungry]. [[FAO]], 2009.</ref> As mullers que tienen fillos naixius en a pobreza no pueden alimentar a os ninos de manera eficient y con as medecinas adecuadas. Tamién pueden tener malautías que se pueden transmitir a o nino a traviés d'o naiximiento. L'[[asma]] ye un problema común en os ninos que adquieren en naixer en a pobreza. === Sobre a educación === A investigación ha trobau que bi ha un alto risgo de baixo rendiment escolar en os ninos que provienen de familias de baixos ingresos. Iste a sobén ye un proceso que ya prencipia en a [[escuela primaria]] pa beluns d'os ninos menos enfortunaus. En o sistema educativo d'os [[Estaus Unius]], istos ninos corren un risgo mas gran que os atros ninos d'albandonar os estudios y no completar a suya educación segundaria.<ref name="SYF">{{en}} Huston, A. C. (1991). Children in Poverty: Child Development and Public Policy. Cambridge: [[Cambridge University Press]].</ref> De feito, bi ha muitas explicacions de por qué os estudiants gosan albandonar a escuela. Pa os ninos d'escasos recursos, os factors de risgo son parellanos a os que chustifican as tasas de delincuencia chovenil, os livels mas altos d'embarazos en adolescents, y a dependencia economica de sus [[pai]]s, de baixos ingresos.<ref name="SYF" /> Os ninos pobres tienen menos salut y ixo se traduz en zagueras en muitas ausencias mientres l'anyo academico. A mas, os ninos pobres son muito mas propensos a tener fambre, fatiga, irritabilidat, mal de cabeza, infeccions d'orella, gripe y resfriaus.<ref name="ANF">{{en}} Solley, Bobbie A. (2005). When Poverty's Children Write: Celebrating Strengths, Transforming Lives. Portsmouth, NH: Heinemann, Inc.</ref> === Pobreza habitacional u residencial === [[Imachen:Albanian house in berat.jpg|thumb|250px|Viviendas pobres en [[Albania]]]] A pobreza aumenta o risgo de quedar-se sin casa.<ref>{{en}} [http://www.usatoday.com/news/nation/2007-01-10-homeless_x.htm Study: 744,000 homeless in United States]. Usatoday.com, 10 de chinero de 2007-01-10</ref> Bi ha mas de 100 millons de ninos en a carrera en tot o mundo.<ref>{{en}} [http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=32968&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Street Children]. Portal.unesco.org, 24 d'octubre de 2010</ref> A mayoría d'os ninos que viven en [[orfanato]]s arredol d'o mundo tienen un [[pai]] u un parient amanau vivo, y muit a sobén y dentró a causa d'a pobreza.<ref name=orphanages>{{en}} [http://www.nytimes.com/2009/12/06/world/africa/06orphans.html Aid gives alternatives to African orphanages]</ref> Os expertos y defensors d'os ninos afirman que os orfanatos son caros y muitas vegadas perchudicials pa o desenvolique d'os ninos, en deseparar-los d'as suyas familias.<ref name=orphanages/> A pobreza habitacional se puet definir como a dificultat pa acceder a una casa digna, que aduye a desarrollar una vida digna. Actualment, en as sociedaz capitalistas, nos trobamos que o pre pa acceder a una vivienda digna, suposa un porcentache muit alto d'os ingresos, lo que aboca a la pobreza a muitas personas con uns ingresos baixos. === Pobreza enerchetica === {{Articlo principal|pobreza enerchetica}} A '''pobreza u precariedat enerchetica''' s'ha definiu como o feito ocurriu cuan una vivienda no puet disponer d'os servicios enercheticos por un equivalent a o 10% d'os ingresos.<ref>{{en}} [https://books.google.es/books?id=OLHqMimoqJAC&printsec=frontcover&dq=Fuel+poverty&hl=ca&sa=X&ved=0ahUKEwiay__u7-zQAhWCCBoKHcRtAX4Q6AEIIzAA#v=onepage&q=Fuel%20poverty&f=false Fixing Fuel Poverty: Challenges and Solutions]. Brenda Boardman, Routledge, 2012. ISBN 1136545727</ref> A pobreza enerchetica tamién se puet mesurar cuan en una vivienda, o conchunto d'as personas que i viven, tienen uns ingresos por debaixo d'a muga d'a pobreza <ref>{{ca}} [http://bancdenergia.org/pobresa-energetica/ Dades pobresa energètica</ref> y istos ingresos no les permiten mantener a casa en una temperatura adecuada a l'hibierno. === Pobreza alimentaria === A pobreza alimentaria ye a carencia d'alimentos pa cubrir as necesidaz basicas d'alimentación d'as personas. Actualment, a pobreza alimentaria afecta a las personas que son en situación de pobreza. === Pobreza laboral === A precarización y a flexibilización d'o mercau laboral, han levau en os zaguers anyos enta un fenomeno como o d'a pobreza laboral, que fa referencia a las personas que son ocupadas, pero que tienen uns ingresos que son un 60% por dezaga d'o salario meyano nacional. Pero a pobreza laboral, tamién afecta a las personas con treballo por cuenta propia y a las personas treballadoras familiars no remuneradas. === Exclusión social === [[Imachen:Sin futuro, Málaga.jpg|thumb|250px|Muller indichent en una carrera de Malaga]] Encara que a definición d'[[exclusión social]] ye mas ampla y complexa, a pobreza en todas as suyas variants, comporta un risgo d'exclusión social. Por tanto, as personas que son en situación de pobreza, pueden veyer-se alpartadas d'a participación d'a societat. O concepto se centra en una ampla gama de factors que impiden a individuos u grupos tener as oportunidaz con as que cuenta a mayoría d'a población. Bi ha bels estudiosos que han sinyalau cuatro dimensions d'a exclusión social: - a pobreza u exclusión d'una renta u uns recursos adecuaus - a exclusión d'o mercau de treballo - a exclusión d'os servicios - a exclusión d'as relacions socials === Cronificación d'a pobreza === Actualment, as personas que son en una situación de pobreza, pueden veyer como ista s’alarga mientres muitos anyos dica poder-se fer cronica. Ista cronificación, ye encara mas grieu en as mullers. === Violencia === Seguntes un informe d'a ONU sobre a esclavitud moderna, a forma mas comuna d'o [[trafico de personas]] ye con finalidaz de [[prostitución]], que ye en gran parti alimentada por a pobreza.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110501101647/http://www.voanews.com/english/news/a-13-2009-05-15-voa30-68815957.html?rss=human+rights+and+law Experts encourage action against sex trafficking]. voanews.com, 15 de mayo de 2009</ref><ref>{{en}} [http://www.globalpost.com/dispatch/thailand/091027/economic-crisis-the-sex-trade-and-children Child sex boom fueled by poverty]. Globalpost.com, 24 d'octubre de 2010</ref> === Drogadicción === L'aumento d'o risgo d'uso indebiu de drogas tamién puet estar asociada con a pobreza.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4600785.stm Health warning over Russian youth]. Steven Eke, BBC News, 1 de chunio de 2005</ref> == Pobreza en Aragón == Seguntes o informe d'a fundación FOESSA (''Fomento de Estudios Socials y Sociolochía Aplicada'') y Caritas Espanya sobre "Exclusión y Desenvolique docial en Espanya 2014" <ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20150205201755/http://caritashuesca.org/informacion/articulosyentrevistas/2014-2015/2014_11_02.htm Informe FOESSA sobre exclusión y pobreza en Aragón]. Caritas Huesca</ref> amostraba que encara que [[Aragón]] yera una d'as [[Comunidat autonoma|comunidaz autonomas]] con menos risgo de pobreza y exclusión social, bi ha habiu una progresiva disminución d'as rentas meyas, chunto a un creiximiento notable d'a desigualdat social, que creció un 22% entre [[2008]] y [[2012]]. As estimacions dicen que en [[2013]] bi heba 83.000 familias (bellas 255.000 personas) aragonesas en exclusión social, d'as que 31.000 (107.000 personas) yeran en grieu exclusión social. Cal destacar que as personas de [[chitans|etnia chitana]] tienen un mayor risgo d'exclusión social en Aragón (84,6%) que en a resta d'o Estau (72,2%). En l'anyo [[2017]] Aragón remató con una tasa de risgo de pobreza d'o 13,3% d'a población, baixando en 2,4 puntos dende [[2016]] en que o risgo de pobreza yera d'un 15,7% d'a población. Bi heba un total d'entre 175.000 y 200.000 personas en risgo de pobreza en Aragón<ref>{{es}} [https://datosmacro.expansion.com/demografia/riesgo-pobreza/espana-comunidades-autonomas/aragon Riesgo de Pobreza en Aragón. En Aragón cae el riesgo de pobreza]. Expansión.com</ref><ref>{{es}} [https://arainfo.org/200-000-personas-aragon-estan-riesgo-pobreza-exclusion-social/ 200.000 personas en Aragón están en riesgo de pobreza y/o exclusión social]. Arainfo.org. 17 d'octubre de 2018</ref>, estando una d'as comunidaz autonomas con a tasa mas baixa, solament por dencima de [[Navarra]] (8,3%), [[País Basco]] y [[La Rioja]] (9,7%) y Asturias (12,6%),<ref>{{es}} [https://datosmacro.expansion.com/demografia/riesgo-pobreza/espana-comunidades-autonomas Comparativa: Riesgo de pobreza 2017 en España]. Expansión.com</ref>. A tasa media de risgo de pobreza en o Estau Espanyol yera en [[2017]] d'o 21,6%, ye decir 8,3 puntos mas alta que la d'Aragón, que se situaría a l'altaria de países como [[Austria]] (14,1%), [[Suecia]] (14,5%) u [[Eslovenia]] (14,3%)<ref>{{es}} [https://datosmacro.expansion.com/demografia/riesgo-pobreza Comparativa: Riesgo de pobreza por países]. Expansión.com</ref>. == Referencias == {{listaref|2}} == Se veiga tamién == * [[Aporofobia]]. * [[Pobreza extrema]]. * [[Indicador de pobreza]]. * [[Muga de pobreza]]. * [[Fambre]]. * [[Indichencia]]. * [[Exclusión social]]. == Vinclos externos == * {{es}} [https://web.archive.org/web/20150911142730/http://www.aragon.es/DepartamentosOrganismosPublicos/Institutos/InstitutoAragonesEstadistica/AreasTematicas/05_Nivel_Calidad_Condiciones_de_vida/01_Condiciones_vida_pobreza/ci.02_Analisis_umbrales_pobreza.detalleDepartamento?channelSelected=464da856c66de310VgnVCM2000002f551bacRCRD Analís sobre os umbrals de pobreza en Aragón] * {{es}} [https://www.eapn.es/estadodepobreza/ARCHIVO/documentos/Informe_AROPE_2018_ARAGON.pdf Informe AROPE sobre a pobreza y exclusión social en Aragón] * {{ca}} [https://web.archive.org/web/20110313234112/http://dixit.gencat.cat/portal/fitxes/dossiers/lluita_pobresa_exclusio_social_2010.html GenCat: Dossiers temàtics: Lluita contra la Pobresa i l'Exclusió Social] * {{ca}} [http://www.ccma.cat/tv3/alacarta/quequicom/economia-de-la-pobresa/video/5566763/ Video TV3 Quèquicom] ''Economia de la pobresa''. 25 de noviembre d'o 2015 * {{es}} [https://web.archive.org/web/20190509113058/https://mansunides.org/es/observatorio/definicion-pobreza Definición de pobreza por Mans Unidas] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Pobreza|*]] fvudkc405lmrdy3mw9p5dm1kbudasrl La Olmediella 0 122742 2480033 2440162 2026-09-30T19:12:13Z RenatoGar 80073 2480033 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de localidat d'Aragón |nombre = La Olmediella |nombre_oficial = La Olmedilla |entidat = [[Despoblau]] |imachen = |bandera= |escudo= |provincia = Teruel |comarca = Gúdar-Chabalambre |municipio = Mora de Rubielos |partiuchudicial= Teruel |cp = |superficie = |altaria = |distancia = |ta = |distancia2 = |ta2 = |distancia3 = |ta3 = |población = 0 |calendata = |chentilicio= |fiestas = |patrón = |diocesi = Teruel y Albarracín |arcipestrau = [[Arcipestrau de Mora de Rubielos|Mora de Rubielos]] |río = |latitut = 40.3149051 |lonchitut =-0.7547007 }} '''La Olmediella''' (''La Olmedilla'' en [[idioma castellano|castellano]]) ye un [[casal]] de lo [[termin municipal]] de [[Mora de Rubielos]], en la [[comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Gúdar-Chabalambre]] y en la [[provincias d'Espanya|provincia]] de [[provincia de Teruel|Teruel]]. Ye despoblau dende los [[anyos 1940|anyos 40]].<ref>{{es}} [[Antonio Ubieto Arteta|UBIETO ARTETA, Antonio]]: ''Historia de Aragón''. Los pueblos y los despoblados II ([[Anubar ediciones]]. Zaragoza, 1984). p 695.</ref> == Cheografía == La Olmediella se troba en lo [[collau de la Olmediella]] de la [[sierra de Mora]], entre lo [[Mollón Blanco (sierra de Mora)|Mollón Blanco]] y lo [[pico de la Olmediella]]. La sierra de Mora presenta un [[modelau estructural]] en [[cuesta (cheomorfolochía estructural)|cuesta]] definiu por la resistencia de las calsineras [[aptián|aptianas]], que forman [[cinglo]]s sobre los materials tobos de [[facies Weald]], que s'han erosionau en forma de [[foya]]s cautivables que permiten la existencia de [[mas]]es,<ref name=PAISACHESTERUEL>{{es}} [[José Luis Peña Monné]], [[Luis Alberto Longares Aladrén]], [[Marta Espinalt Brillas]]: ''Paisajes naturales de la provincia de Teruel. Guía del medio natural''. [[Instituto de Estudios Turolenses]], 2000. pp 105-106.</ref> como ye lo caso de la foya de la Solana y lo collau de la Olmediella a piet de lo [[pico de la Olmediella]] y la [[penya de Ramiro]]. == Historia == La Olmediella ya yera un nuclio rural habitau en lo [[Al-Andalus|periodo andalusí]]. Se conserva d'este periodo un muro de [[mampostería]] y restos ceramicos. Dimpués de la [[reconquiesta]] en la [[baixa Edat Meya]] bi heba una torre de planta rectangular situada sobre un [[cinglo]] a lo nord-ueste de las edificacions andalusís. Las restas d'edificacions baixo-medievals han estau aproveitadas como [[corral]]. Lo mas de la Olmediella ye a lo sud-este d'ixe cinglo. == Toponimia == Lo [[toponimia aragonesa|toponimo]] ''Olmediella'' se documenta vinculau a un oronimo en un texto de delimitación y [[mollonamiento]] de termins entre lo [[concello de Teruel]] y lo [[comandador]] d'[[Alcalá de la Selva]]: {{cita|...prout incipit in '''[[frontón (topografía)|fronton]] del Olmediella''' et dat ad omareium et vadit ad cabeçum de las...<ref name="GARGALLOTER">{{es}} [[Antonio Gargallo Moya]]: ''El Concejo de Teruel en la Edad Media'' volumen IV. [[Instituto de Estudios Turolenses]], 1997, p. 132.</ref>}} Se torna a trobar ''Olmediella'' en la toponimia medieval teruelana como nombre d'un [[heredamiento]] situau en la redolada d'[[Albarracín]]. A En la segunda mitat de lo [[sieglo XV]] un notario de [[La Puebla de Valverde]] y procurador de la [[Comunidat de Teruel (medieval)|Comunidat de Teruel]] teneba lo nombre de ''Miguel Martín de la Olmediella''. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == *[https://web.archive.org/web/20230419022631/http://ww.sipca.es/censo/1-INM-TER-032-158-083/Torre/de/la/Olmedilla.html#.XUrGzH8rOXU Torre de la Olmediella]. {{Lugars desapareixius de Mora de Rubielos}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Olmediella}} [[Categoría:Despoblaus medievals d'a provincia de Teruel]] [[Categoría:Lugars desapareixius de Mora de Rubielos]] 3jd9euba7j2rfvk2725lftnb1y0qx1l Francisco Javier Ferraz y Cornel 0 124877 2480194 2359457 2026-09-30T23:09:53Z Saguescabe 65101 Imachen 2480194 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Benasqués}} {{Ficha de famoso |nombre = Francisco Javier Ferraz Cornel |imachen =Francisco Javier Ferraz y Cornel.jpg |imachen grandaria = |piet de foto = |calendata naiximiento = [[2 d'aviento]] de [[1776]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|25px]] [[Benás]], [[Provincia de Uesca|Uesca]] |calendata muerte = [[12 d'octubre]] de [[1850]] |edat muerte = 73 ans |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the Valencian Community (2x3).svg|25px]] [[Mutxamel]], [[Provincia d'Alicant|Alicant]] |ocupación = Militar y politico |salario = |patrimonio neto = |conchuche = María del Milagro Canicia y Pasqual de Riquelme |obras = |fillos = Rafael Ferraz y Canicia di Franci |partiu politico = [[Partito Progresista (Espanya)|Partiu Progresista]] |sitio web = |anotacions = }} '''Francisco Javier Ferraz y Cornel''' ([[Benás]], [[Ribagorza]], 2 d'aviento de 1776 - [[Mutxamel]], [[Provincia d'Alicant|Alicant]], 12 d'octubre de 1850) va estar un [[militar]] y [[politica|politico]] [[aragoneses|aragonés]] d'el [[sieglo XIX|sigllo XIX]] que va desarrollar diferents cargos dende la [[Guerra d'o Francés|Guerra d'el Francés]] dica el reinau d'[[Isabel II d'Espanya|Isabel II]]. Yere naixéu de [[casa Faure (Benás)|casa Faure]] de la [[villa|vila]] de [[Benás]], a la [[vall de Benás]], [[Ribagorza]], [[Aragón]]. Su [[chermano]] yere [[José Ferraz y Cornel]], que pllegaríe a estar Ministro d'el Tresoro y d'Hicienda en 1840, dan la reina Isabel. Su [[tío]] va estar [[Antonio Cornel Ferraz Doz y Ferraz|Antonio Cornel y Ferraz]], Ministro de la Guerra dan [[Carlos IV d'Espanya|Carlos IV]], qui el va introducir a la carrera militar. Tamé yere [[primo]] chermano de [[Valentín Ferraz y Barrau]], president d'el Consello de Ministros y dimpués alcalde de [[Madrit]]. == Carrera == Dan setze ans, va anar segundo comandant d'un batallón de partisans aragoneses que va contribuir a defensar la [[vall de Benás]] contra la penetración de tropes franceses dende la [[val d'Arán|vall d'Arán]], a'l contexto de la [[Guerra contra la Convención]] (1793-1795).<ref name=RAH>{{es}} [https://web.archive.org/web/20190814092722/http://dbe.rah.es/biografias/13737/francisco-javier-ferraz-y-cornel ''Francisco Javier Ferraz y Cornel''], consultada el 5 de chinero de 2020.</ref> Per aquelles envueltes anabe baixo el mando d'el comandant Ignacio de Lancaster. Va participar a'ls [[Seches de Zaragoza]]. Dimpués, mentre la mesma guerra, combatiríe tamé a [[La Rioja]]. Y a la vegada que se llibre el segundo seche de la capital aragonesa, fa de mensachero entre el cheneral [[José de Palafox y Melci|Palafox]] y la Chunta Central, que yere a [[Sevilla]]. Per haber trescuzau la [[sierra Morena]] a l'hibert en diríen d'él que yere «el Miguel Strogoff d'els Seches».<ref name=RAH/> Va estar Fiscal Cheneral d'el Consello Supremo de Guerra a partir de 1809, y dende el 9 de chunyo de 1810 Aduyant Cheneral d'Estau Mayor.<ref name=RAH/> Dan isto cargo d'oficial entre 1810 y 1812 llibre unes quantes batalles contra els francesos per [[Andalucía]], destancand-se a les defenses de [[Cádiz]], [[Chiclana]] y [[Cártama]]. L'1 de chunyo de 1812 ye a la batalla de Guadalete. El dinòu d'agosto de 1813 participa y prène un papel destacau a la batalla d'[[Amposta]], gran derrota d'els francesos que ya se batiben en retirada dende [[Valencia]] enta [[Catalunya]]. Dimpuès de la suya muòrt, la reina le'n donaríe a'l suyo fillo Rafael el marquesau d'Amposta en memoria d'ista acción.<ref name=RAH/> En 1814 pasa les [[Muga|mugues]] enta [[Francia|Franza]] y participe a'l seche de [[Bayona]], que se debantaríe en chunyo d'ixo an per la firma de la paz de París. Més tarde, entre els Cent Dies d'el retorno de [[Napoleón Bonaparte|Napoleón]] (marzo 1815 - chunyo 1815) ye adestinau a l'exército d'observación d'Aragón, baixo les órdens directes de Palafox.<ref name=RAH/> En 1816 el nombren mariscal de campo. Pase a fer parte de la Chunta de Chenerals que teniben que reformar l'arma de Caballería de la Guardia Reyal.<ref name=RAH/> Asta chiner de 1819 ye subinspector de la Caballería d'Aragón. L'adestinen a l'exército expedicionario d'America debant d'els levantamients colonials, pero en 1820 (l'an que se casa) pasa el Pronunciamiento de Riego y Ferraz, liberal convencéu, el refirma.<ref name=RAH/> La defección de l'exército d'ultramar el trobe a Cádiz an que ye nombrau Gubernador.<ref name=RAH/> El 10 de chunyo de 1822 el nombren Capitán Cheneral de Catalunya, agon lluite contra les partides [[Guerra Reyalista|reyalistes]] que son partidaries de [[Ferrando VII d'Espanya|Ferrando VII]]. Dan l'arribada enta el poder d'els [[Absolutismo|Absolutistes]] en 1823, Ferraz ye represaliau y el fan fòra de l'exército. No i porríe tornar asta la muòrt d'el rei Ferrando en l'an 1834. La reina María Cristina, rechent dan la minoría d'Isabel II, el rehabilita y el nombre comandant cheneral de [[Rechión de Murcia|Murcia]].<ref name=RAH/> Per istes envueltes ya vivibe a la [[Provincia d'Alicant]], d'agon yeren naturals la familia de la suya muller. Dende [[noviembre|novembre]] de 1840 y asta el 3 d'aviento de 1843 ye el president d'el Tribunal Supremo de Guerra y Marina, que yere el máximo organo de gubierno militar d'el reino per aquelles envueltes. A les lechislatures de 1841 y 1843 salle esleiu senador per [[Provincia de Zaragoza|Zaragoza]]. El 30 d'octubre de 1849 la reina [[Isabel II]] el nombraríe senador vitalicio. Francisco Javier Ferraz y Cornel mòre a'l municipio alicantino de [[Mutxamel]] el 12 d'octubre de 1850, dan 73 ans. == Referencies == {{Listaref}} == Se veigue tamé == * [[Casa Faure (Benás)]]. * [[Apellito Ferraz]]. * [[Apellito Cornel]]. * [[Vicente Ferraz y Turmo]]. * [[Valentín Ferraz y Barrau]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ferraz y Cornel, Francisco Javier}} [[Categoría:Casa Faure de Benás]] [[Categoría:Naixius de Benás]] [[Categoría:Militars d'Aragón]] [[Categoría:Muertos en a provincia d'Alicant]] [[Categoría:Politicos d'Aragón]] [[Categoría:Senadors por a provincia de Zaragoza]] [[Categoría:1776 (naixencias)]] [[Categoría:1850 (muertes)]] dugs2twtglbxtm8858m070kc3qbmcxr Basilica de la Virchen de la Penya de Graus 0 125266 2480152 2357637 2026-09-30T21:11:28Z RenatoGar 80073 2480152 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio | nombre =Basilica de la Virchen de la Penya | imachen = [[Imachen:GrausPena08.jpg|250px]] | descripción = Basilica d'a Virchen d'a Penya | tipo = [[Basilica]] | advocación = [[Virchen d'a Penya]] | situación = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Graus]], [[Aragón]] | culto = [[Ilesia catolica|Cristianismo]] | diocesi = [[Diocesi de Balbastro-Monzón|Balbastro-Monzón]] | orden = [[Clero secular]] | mosen = | construcción = [[1538]]-[[1595]] | fundador = | estilo = [[Gotico tardano]], [[renaiximiento]] | catalogación = [[Bien d'Intrés Cultural]] | latitut = 42.1871186 | lonchitut = 0.3258403 | mapa_loc = Aragón | pos_etiqueta_loc = left }} A '''basilica de la Virchen de la Penya''' u '''Nuestra Sinyora de la Penya'''<ref>{{es}} [http://www.boa.aragon.es/cgi-bin/EBOA/BRSCGI?CMD=VEROBJ&MLKOB=1130310763737&type=pdf BOA ORDEN VMV/914/2020, de 14 de septiembre, por la que se publica el Acuerdo adoptado por el Gobierno de Aragón, en su reunión celebrada el día 15 de julio de 2020, por el que se aprueban las modificaciones del Nomenclátor Geográfico de Aragón.]</ref> ye una [[basilica]] que se debanta en a villa [[Aragón|aragonesa]] de [[Graus]] ([[Ribagorza]], [[provincia de Uesca]]). L'actual templo se construyió a meyaus d'o sieglo XVI sobre un edificio romanico anterior. Consta d'ilesia, patio y hespital de pelegrinos con un poliu claustro-mirador. == Historia d'o templo == === A ilesia romanica d'o sieglo XII === En os muros d'a basilica actual quedan restas d’a primitiva iglesia romanica, ''Sancta María de Villa'', que ya apareixe citada en un documento de [[1186]].<ref>{{es}} Archivo Diocesano de Barbastro, carp. 870, leg. SVict, f. 18v/19r. Copia d'o sieglo XVIII en papel. Latín. B. Se veiga MUR LAENCUENTRA, Jorge: ''Septembris. Historia y Vida cotidiana en Graus entre los sieglos XI y XV''. y CD adchunto: ''Colección documental de Graus (1050-1450)'' Ed. Concello de Graus.</ref> Ista ilesia, como toda a villa de Graus, yera vinculada a o [[monesterio de Sant Veturián]], por donación d'o rey [[Sancho Remíriz]] que conquistó a plaza a os musulmans. [[Imachen:Basílica de la Virgen de la Peña de Graus.gif |thumb|Etapas d'a construcción d'a basilica d'a Virchen d'a Penya: 1538-43, 1556-60 y 1585-95]] === A basilica, 1538-1560 === En zaguerías d'o sieglo XV a ilesia romanica amenistaba de reparacions. En [[1538]], o clero y o Concello de Graus quereban debantar un nuevo edificio, que tendría o rango de basilica gracias a las chestions realizadas debant de l'[[archibasilica de Sant Chuan de Letrán]] de Roma. A obra debió de prencipiar-se poco dimpués y levar buen ritmo, ya que a calendata de [[1543]] apareixe en a portalada d'o templo. Manimenos a construcción s'aturó mientres cuantos anyos, probablement por manca de medios economicos. [[File:Tellet y Serlio.JPG|thumb|Puerta d'a capiella de Sant Chuan de Letrán y modelo de Sebastián Serlio que sigue]] En [[1555]], Don Joan de Pomar, [[abat]] d'o [[monesterio de Sant Veturián]], sinyó una capitulación con o piedrapiquero Jaques de Anduxes pa rematar a iglesia; no se sabe por qué, a l'anyo siguient, o clero y a villa de Graus alcordoron que dito contrato pasase a mans de [[Joan Tellet]], qui realizó o portegau d'a ilesia, o segundo [[Trampo (arquitectura)|trampo]] d'a ilesia y bella grada que une o portegau con o patio y deixó o suyo sinyal en o friso d'o portegau. Astí realizó una puerta pa a capiella de Sant Chuan de Letrán, que reproduce un modelo d'o III Libro d'Arquitectura de [[Sebastián Serlio]]. En [[1581]], o templo se desvincló d'o monesterio de Sant Veturián y pasó a pender d'o concello d'a villa y d'o [[Diocesi de Balbastro-Monzón|bispau de Balbastro]]. Alavez se realizoron as parez d'a capiella de Sant Chuan de Letrán, la frontera d'a cual s'heba feito bels anyos antis.<ref>{{es}} PERRELA LARROSA, Carlos: ''El piedrapiquero Joan Tellet, una aproximación a su obra y su personalidad artística.'' En Actas d'o V Coloquio de Arte Aragonés. Diputación General de Aragón, Zaragoza, 1989.</ref> === A casa u hespital, 1585-1595 === [[Imachen:Virgen de la Peña de Graus, claustro-mirador.jpg|thumb|Basilica d'a Virchen d'a Penya de Graus, claustro-mirador d'o hespital de pelegrinos]] Dende o prencipio d'as obras yera prevista a construcción d'un hespital y d'atras estancias. A suya construcción ye posterior a la d'a iglesia, ya que a suya estructura se refirma sobre a d'aquella. Sabemos que ya existiban en [[1595]], por a noticia d'a muerte de don [[Miguel Cercito]], bispe de [[Balbastro]] que murió ixe anyo “en Graus en a Casa de Nuestra Sinyora d'a Penya”. Iste talment estase o promotor d'a obra, ya que en un documento de 1607 se cita a un tal “frai Miguel” que fació istas casas.<ref>{{es}} PERRELA LARROSA, Carlos: ''op. cit.''</ref> O mirador y l'[[arquería]] que da a la plaza teneban una clara función de [[claustro]]. En ella bi ha inscripciones en griego que invitan a la meditación: unas fan referencia a la [[Epistola a os Colosenses]] y atras a las inscripciones d'o [[Santuario d'Apolo en Delfos]]. Todo ello, uniu a os modelos de [[Serlio]], fa sospeitar d'a existencia d'un ambient [[humanista]] entre los monches d'o lugar. === Os retablos d'o sieglo XVII y o bispe Esmir === No bi ha retablos en l'interior d'o templo, ya que fuoron estricallaus en a [[Guerra Civil Espanyola|Guerra Civil]]; nomás se salvó o d'a capiella de Sant Chuan de Letrán. Fotografías antigas dan testimonio de toz ellos. O que yera situau en l'altar mayor, d'aire romanista, y os dos laterals fuoron bosaus por [[Esteban d’Esmir]], bispe de Uesca entre [[1641]] y [[1654]].<ref>{{es}} LÓPEZ NOVOA, Saturnino: Historia de la muy noble y muy leal ciudad de Barbastro y descripción geográfico-histórica de su Diócesis (2 vols), Barcelona, Pablo Riera, 1861, página 256.</ref> A suya escultura funeraria encara permaneixe hue lo día, en a finestra d'o [[Presbiterio (arquitectura)|presbiterio]], orando en dirección a un [[retablo]] y una imachen, que ya no existen. Bi heba atros dos retablos; un d’éls, que tapaba as restas romanicas, yera mas gran mesmo que o que bi heba en o presbiterio y descompensaba por ello tot o conchunto. === O incendio de 1936 === A prencipios d’a Guerra Civil a ilesia fue cremada.<ref>{{es}} Archivo Histórico Nacional/1.2.1.62.4.9.1.4//FC-CAUSA_GENERAL,1410, EXP.21, Estado nº 3.</ref> O fuego destruyió os retablos, as cubiertas y espaldó a [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] d'o segundo trampo d’a nau (bi ha fotografías d’a epoca). Tamién se perdioron alavez l'arcón y os uesos de [[Pedro Cedrán (fraile)|Pedro Cedrán]].<ref>{{es}} [http://www.santocristograus.com/historia-2/inicio-de-la-cofradia/ Inicio de la Cofradía]. Cofradía del Santo Cristo y San Vicente Ferrer</ref> === Restauracions === En [[1940]] se constituyó una Chunta Pro Restauración, que encargó a reconstrucción d'a [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] y as cubiertas a l'arquitecto Teodoro Ríos. Posteriorment, debant d'a ruina d'a casa y o claustro, s'emprencipió una nueva restauración en [[1974]] a cargo de Francisco Asarta Ferraz. Atras restauracions s'han desarrollau ya en iste zaguer sieglo.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20200813015757/http://xn--amigosdelapea-tkb.es/ Fotografías antigas y una relación exhaustiva d'as restauracions]</ref> == Descripción == En l'interior d'a ilesia quedan restas de l'edificio [[Romanico aragonés|romanico]], en concreto en a parti inferior d'o [[Canto d'a Epistola y canto d'o Evanchelio|muro d'o evanchelio]], a on bi ha una chicota puerta en alto y piedras picadas mas chicotas. L'edificio actual presenta, una nau unica de dos trampos, cubiertos con vueltas de tercelez (a d'os piez yera orichinalment estrelada) y una cabecera plana sobre a que se debanta una [[torre]] poligonal rematada en [[chapitel]]. Truca o ficacio o achaflanamiento d'os anglos d'os piez d'a nau. [[File:Joan Tellet.JPG|thumb|Tondo con a efichie de Joan Tellet y o suyo nombre en o friso d'o portegau.]] A puerta de dentrada tien [[arco de meyo punto]] y a-saber-la decoración: ([[candelieri]], [[casetón|casetons]], ancheloz, escudos y [[guirnalda]]s) y s'enmarca por [[Columna (arquitectura)|columnas]] unidas por un [[entablamento]]. Debant d'ella, o portegau imita as suyas formas [[Orden corintio|corintias]]. En o suyo [[friso]] se troban o sinyal de [[Joan Tellet]] en dos cartelas chunto a una chicota [[mensula]] que truca o ficacio de l'alufrador. Astí ye tamién a puerta d'a capiella de Sant Chuan de Letrán y una [[escalinata]] que une a portegau con o patio. A esquina d'a iglesia nos fa comprender l'achaflanamiento interior, ya que si no s'hese adoptau ista solución os muraus exteriores ocuparían o solar d'ista escalinata. L' [[arquería]] d'o hespital s'ubre a o patio. Astí veyemos como a estructura d'iste edificio se refirma sobre a d'a ilesia. Atra [[arcada]] sobre columnas torsas nos ofreixe una sobrebuena anvista de [[Graus]] y d'o forcallo d'os ríos [[río Esera|Esera]] y [[río Isabena|Isabena]]. En salir, baixando por a rampa, veyemos l'atra esquina d'a iglesia y atra vegada entendemos l'achaflanamiento interior d'a nave, pues atro murau exterior hese impediu o camín d'acceso a o conchunto. Dende l'exterior se veyen diferencias en os dos trampos d'a ilesia: * a primera fase d'as obras articula os suyos panyos con [[moldura]]s y [[murau]]s * a segunda, obra de Tellet, que presenta panyos y esquinas lisos. En o conchunto d'o hespital tamién se i veyen dos fases: * un modesto edificio de cuatro plantas (refirmau sobre a iglesia y sobre a dentrada a o conchunto) fue de seguras o primero en construyir-se y heba de servir de residencia d'o clero * una ampliación, muito mas angluciosa, de tres plantas: a primera, con l'arcada d'[[arcos de meyo punto]] que cobeixa a rampa d'acceso; a segunda, con o mirador de columnas torsas; y a zaguera, de ladriello y reconstruyida de tot, a on se trobaban cambras destinadas a hespital de pelegrinos y a on ye actualment un museo d'[[icono]]s. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{commonscat|Basílica de la Virgen de la Peña (Graus)|a basilica d'a Virchen d'a Penya de Graus}} * {{es}} [https://web.archive.org/web/20200813015757/http://xn--amigosdelapea-tkb.es/ Amigos de la Peña] {{Basilicas d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Basilicas d'Aragón|Virchen d'a Penya]] [[Categoría:Molimentos de Graus]] 117p4b9v8ata1wf9tl9c1ampwtrviku El Parrissal 0 128520 2480189 2460654 2026-09-30T22:51:07Z RenatoGar 80073 2480189 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'espacio natural |nombre = El Parrissal |imachen = Paraje de El Parrizal en la cabecera del río Matarraña.jpg |tetulo = |tipo = [[Zona d'especial protección pa las aus|ZEPA]]<br>[[Puesto d'importancia comunitaria|PIC]] |situación = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|border|22px]] [[Matarranya]] |aria = |establiu = |latitut = |lonchitut = | mapa=<div style="width:100%;position:relative;text-align:left">[[Imachen:Sistema Ibérico.png|250px]]<div style="position:absolute; font-size:1px; border:0px solid #F00;left:174px; top:80px;">[[Image:Yellow ffff00 pog.svg|12x12px]]</div></div> }} '''El Parrissal'''<ref>{{es}} [http://www.lenguasdearagon.org/wp-content/uploads/2019/02/Toponimos-Matarranya.pdf Toponimos oficials de Matarranya en www.lenguasdearagon.org]</ref> (en [[idioma castellano|castellano]] ''El Parrizal'') ye un trampo d'o [[río Matarranya]] situau en o municipio de [[Beceit]], en o entorno d'os [[Puertos de Beceit]]. En a dentrada a la rota d'el Parrissal se troban as pinturas rupestres de [[La Fenellassa]], situadas en a base d'una roca [[calsinera]] de ueito metros d'altaria y descubiertas por l'arqueologo [[Juan Cabré Aguiló]]. Fan parti d'o conchunto d'Arte Rupestre de l'Arco Mediterranio d'a Peninsula Iberica, declarau [[Patrimonio d'a Humanidat]] por a UNESCO en [[1998]]. En el ''Pla de la Mina del Parrissal'', se pueden veyer as antigas instalacions que se feban servir pa transportar y almagacenar [[carbón]] d'as [[Menería|menas]] que bi heba en a redolada: a ''mena de la Partida de Formenta'', de [[1964]], a ''mena Belenguera'' que prencipió a explotar-se mientres a [[Primera Guerra Mundial]] y a ''mena Rogelio'', de [[1935]]. Dende aquí o camín contina a traviés de [[palanga]]s de fusta, en pasando a traviés de ''Les Gubies del Parrisal'', formacions cheolochicas que se debantan sobre o río y dica plegar en ''Els Estrets del Parrissal'', un [[Foz fluvio-karstica|canyón]] de 60 m d'altaria, 1.5 m d'amplaria y 200 m de largaria. ==Fauna y flora== Bi ha una important población de cabra montés en a zona, asinas como una gran riqueza d'[[au rapinyadera|aus rapinyaderas]]. Destacan l'aguila perdiguera (''[[Aquila fasciata]]''), l'aguila reyal (''[[Aquila chrysaetos]]'') y o falcón peregrín (''[[Falco peregrinus]]'') que comparten [[habitat]] con bellas rapinyaderas nocturnas como o bubons (''[[Bubo|Bubo bubo]]'') y con [[au carnucera|aus carnuceras]] como a voleta (''[[Neophron percnopterus]]'') y o vueitre leonado (''[[Vueitre|Gyps fulvus]]''). Entre os peixes presents se i troban as truitas (''[[Salmo trutta]]'') y atras especies de gran valura como o pesquito (''[[Parachondrostoma toxostoma]]'') u a madrilleta roya (''[[Achondrostoma arcasii]]''), o barbol de casta (''[[Luciobarbus graellsii]]'') y o pez fraile (''[[Aphos porosus]]''). Cal destacar tamién a presencia en istas augua d'a loira (''[[Lutra lutra]]''). A vechetación propia d'os [[puertos de Beceit]] ye diversa con importants masas forestals de pin royo (''[[Pinus sylvestris]]'') y de pin nasarro (''[[Pinus nigra]]''), antimás de carrascas (''[[Quercus ilex]]''), caixicos (''[[Quercus]]''), avellaneras (''[[Corylus avellana]]'') y atras especies como acirons (''[[Acer]]'') y cardoneras (''[[Ilex aquifolium]]''). Entre os arbustos destaca o buixo (''[[Buxus]]'') y o chinebro (''[[Juniperus oxycedrus]]''). Chunto a o recorriu bi ha huertos y terrenos de cautivo en faixas con oliveras (''[[Olea europaea]]'') y almendreras (''[[Prunus dulcis]]''). ==Cheomorfolochía== [[Imachen:Gúbies del Parrissal al Matarranya, Beseit (desembre 2012) - panoramio.jpg|thumb|250px|left|Les Gúbies del Parrissal]] O río Matarranya recorre ista zona encaixau entre [[calsinera]]s d'os periodos [[Churasico]] y [[Cretacico]], creyando un poliu canyón fluvial con a-saber-las [[gorga]]s fundas y d'auguas transparents. O modelau [[karst]]ico ye present con muitas formas de disolución y precipitación. Se pueden veyer [[Piedra tosca|toscas]] y travertinos a o largo d'o río creyando piscinas naturals como a existent en ''Mas de Lluvia''. ==Acceso== [[Imachen:Riu Matarranya. El Parrisal de Beseit.jpg|250px|thumb|El Parrissal]] Se i plega dende o lugar de [[Beceit]] a traviés d'una pista parcialment asfaltada de 6 kilometros dos aparcamientos dende a on s'accede andando a El Parrissal. ==Feguras de protección== El Parrissal s'incluye en as siguients feguras de protección:<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20201020101713/https://www.aragon.es/-/rio-matarranya.-el-parrizal Río Matarraña. El Parrizal. Punto de interés fluvial]. Gubierno d'Aragón</ref> * [[Zona d'especial protección pa las aus|ZEPA]] ES0000298 Matarranya-Aiguabarreix. * [[Puesto d'importancia comunitaria|PIC]] ES2430097 Río Matarranya. * [[Puesto d'importancia comunitaria|PIC]] ES2420036 Puertos de Beceit. * Reserva Nacional de Caza d'os Puertos de Beceit. ==Referencias== {{listaref}} ==Vinclos externos== {{commonscat|Parrizal_de_Beceite|el Parrissal de Beceit}} * {{es}} [https://www.lasprovincias.es/planes/ruta-salt-portellada-20200616230304-nt.html El Parrizal del Beceite: la joya que recorre el río Matarraña]. www.lasprovincias.es * {{es}} [https://web.archive.org/web/20200926121927/http://www.beceite.es/turismo/rutas-por-beceite/parrizal-pesquera-pantano-de-pena/1-parrizal/ Ruta del Parrizal / Parrissal]. Turismo de Beceit. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20200828232609/http://matarranyaturismo.es/senderismo/rutas-faciles/parrizal-beceite/ En Matarranya Turismo] * {{es}} [https://cronicoviajero.com/ruta-parrizal-de-beceite-teruel/ Ruta del Parrizal en Viajero Crónico] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Beceit]] [[Categoría:Espacios naturals d'Aragón|Parrissal]] [[Categoría:Zonas d'especial protección pa las aus d'Aragón|Parrizal]] [[Categoría:Puestos d'importancia comunitaria d'Aragón|Parrizal]] fmesy64ytctcs6tacq9ldmo9hjb3an3 Bilbilis 0 129674 2480040 2336870 2026-09-30T19:14:46Z RenatoGar 80073 2480040 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'entidat cheografica |nombre = Bilbilis |nombre_oficial = [[Imachen:Bilbilis.svg|55px]] |de = |entidat_mayor = [[celtibers|celtibera]] |unidat = [[Ciudat]] |ran = 8 |imachen = [[Imachen:Bilbilis teatro romano.jpg|250px]] |superficie = |superficie_pos = |numero_entidaz = |unidat_sup = |población = |población_anyo = |población_pos = |densidat = |latitut = 41.382222 |lonchitut = -1.603611 |tipo_superior_1 = [[País]] |superior_1 = [[Celtiberia]] |tipo_superior_2 = Provincia |superior_2 = [[Hispania Tarraconense|Hispania Tarraconensis]] |campo1_nombre = Habitants |campo1 = [[Celtibers]] |campo2_nombre = Pueblo |campo2 = [[Belos]] |campo3_nombre = Actual |campo3 = [[Imachen:Calatayud_Spain.svg|20px|border]] [[Calatayú]] |campo4_nombre = Periodo |campo4 = Sieglos [[sieglo II aC|II aC]]-[[sieglo III|III]] |codigo postal nombre= |codigo_postal = |mapa2=<div style="width:100%;position:relative;text-align:left">[[Imachen:Península Ibérica c. 300 a.C.svg|250px]]<div style="position:absolute; font-size:1px; border:0px solid #F00;left:140px; top:65px;">[[Image:Map_pointer.svg|12x12px]]</div></div> }} [[Imachen:Calatayud - Museo de Calatayud - Cubiculo.jpg|250px|thumb|Reconstrucción d'as pinturas d'un [[cubiclo]] (dormitorio) de Bilbilis. [[Museu de Calatayú]].]] '''Bilbilis''' (en [[idioma celtibero|escritura iberica]] [[Imachen:Bilbilis.svg|45px]], en [[latín]] ''Municipivm Avgvsta Bilbilis'') estió una ciudat prerromana y romana d'a [[peninsula iberica]] situada sobre a colina de Bámbola, a cantos d'o río [[Río Xalón|Xalón]], en a localidat de [[Uermeda]], a pocos kilometros de [[Calatayú]] ([[Provincia de Zaragoza|Zaragoza]]) ciudat que prene d'ista o suyo chentilicio, ya que os habitants de Calatayú se dicen bilbilitans. En o [[sieglo III]] apareixe nombrada en o [[Itinerario Antonino A-24]] y en o [[Itinerario Antonino A-25]] encabezau con o títol d'''Alio itinere ab [[Augusta Emerita|Emerita]] [[Caesaraugusta|Cesaragustam]] 369'' que significa ''Un atro camín de Mérida enta Zaragoza, 369 millas'', entre as plazas d'[[Aquae Bilbilitanorum]] y [[Nertobriga]]. Perteneixió a o convento churidico caesaraugustano en a ''[[Hispania Tarraconense|Hispania Tarraconensis]]'' y cudió moneda con [[Idioma ibero|caracters ibericos]] primero y dimpués como municipio romano en tiempo de [[César Augusto|Augusto]]. En ista ciudat nació, vivió dimpués de tornar de Roma y murió o [[poeta]] latín [[Marco Valerio Marcial]]. Actualment, ye considerada como [[Bien d'Intrés Cultural]] (fue declarada Molimento historico-artistico perteneixient a o Tresoro Artistico Nacional a traviés de decreto de [[3 de chunio]] de [[1931]]<ref>{{es}} Decreto del Ministerio de Instrucción Pública y Bellas Artes publicado en la Gaceta de Madrid n.º 155 de 4 de junio de 1931, disponible en línea en: [http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE//1931/155/A01181-01185.pdf].</ref>). == Orichen == A Bilbilis indichena yera [[Celtibers|celtibera]] y habió de situar-se en o cobalto d'o cerro de Bambola y parti d'o de Sant Paterno. O suyos habitants perteneixioron a o grupo d'as tribus celtibericas d'a [[Hispania Citerior]] conoixida como a tribu d'os [[lusons]], de qui yera a suya capital. O primer contacto entre os lusons y os futuros conquistadors estió segurament en o [[sieglo II aC]], cuan [[Quinto Fulvio Flaco]] miró d'establir una rota segura entre a Celtiberia y a [[mar Mediterrania|costa mediterrania]], encara que no estió dica o [[sieglo I]] cuan poco a poco a cultura romana, a suya luenga y costumbres fuoron arribando y aduenyando-se d'una cultura indichena dica asimilar-las a os modos de vida romanos. == Epoca d'Augusto == [[Imachen:Calatayud - Museo de Calatayud - Friso del Pavo Real-2.jpg|thumb|250px|Friso d'o pavo reyal. Pintura de Bilbilis (arredol de l'[[50|anyo 50]]), Barrio d'as tiermas, ''Insula'' I, ''Domus'' 3, ''stancia'' 29. [[Museu de Calatayú]].]] As modificacions d'o terreno pa a molimentalización d'a ciudat son d'epoca augustea. Tenió o suyo apocheo en o [[sieglo I]], fue decayendo en o [[sieglo II]] y albandonando-se poquet a poquet dica que en o [[sieglo III]] quedó semidesierta. Con Hispania pacificada, a la muerte de [[Chulio César]], [[Augusto]] prencipia una serie de reformas administrativas incluyindo a Bilbilis en o [[Conventus Caesaraugustanus|Convento Churidico Caesaraugustano]] en a provincia [[Hispania Tarraconense|Tarraconense]]. A ciudat obtiene o rango de Municipium, pasando de ''Bilbilis Italica'' a ''Municipium Augusta Bilbilis'' y gozando dende alavez, por tanto, d'o dreito y ciudadanía romana. En ista epoca, a traviés d'una serie de costosas y complexas obras d'adaptación a o terreno, a ciudat s'estructuró a o modo romano, adaptando-se a las nuevas necesidaz con infraestructuras y servicios, comunicacions y equipamientos con una funcionalidat inherent a o pensamiento de Roma, asinas como tamién a o carácter teatral d'a suya monumentalidat, convirtindo-se en o centro politico, administrativo, economico y social d'a rechión. Pa desarrollar istas funcions, a ciudat se dotó d'un complexo urbán formau por plaza porticada, templo, [[basilica]] y [[curia]], constituyindo chunto a o teatro un mesmo conchunto. Se construyioron [[tierma]]s, [[ninfeu]]s y un complexo rete hidraulico a base de cisternas adaptadas a las curvas de livel d'o terreno que le guaranciaban un permanent abastecimiento d'augua. === Urbanismo === [[Imachen:Sejanus Damnatio Memoriae.jpg|thumb|left|250px|Moneda d'o ''municipium Bilbilis'' con ''[[damnatio memoriae]]'' de [[Lúcio Élio Sechán]] cudida baixo [[Tiberio]] pa conmemorar o consulau de Sechán.]] A topografía impone una ordenación d'o terreno en terrazas con carreras en costera y rampas, que contrasta con o esquema reticular habitual d'una ciudad romana. A comunicación entre terrazas se reyalizaba a traviés rampas útils a o transito de personas y vehíclos a traviés d'un trazau serpentiant adaptau a las costeras d'os cerros, mientres que atras carreras perpendiculars a istas y con mayor pendient yeran d'uso preferentment piatonal con escalas a os dos cantos y conformaban as manzanas de viviendas. A parti central d'a ciudat quedó reservada pa o conchunto molimental prencipal, o [[Foro (arquitectura)|foro]] y o teatro. Enta iste puesto arribaban os dos camins prencipals d'acceso que saliban d'as puertas que s'ubrioron en as suyas murallas, una en a parti baixa, chunto a o canto d'o río [[Río Xalón|Xalón]] y atra enta o teatro. Iste conchunto yera visible dende a vía romana amanada y, por tanto, tendría amás un efecto "propagandistico" d'os beneficios d'a civilización romana. === O foro === [[Imachen:Ciudad romana de Bilbilis, Calatayud, España 2012-05-16, DD 02.JPG|thumb|Foro de Bilbilis con base d'o templo debant.]] Se tracta d'un foro molimental planificau d'una vegada y una mica desproporcionau y aluenyau d'os cánons [[Marco Vitruvio|vitruvianos]], con un aspecto escenografico que pareixe responder a un intrés por dar a conoixer a suya filiación romana. Situau en a parti alta d'a ciudat, se troba decorau con marbres y estatuas, enmarcau por [[portico]]s, con [[basilica]], [[curia]], [[criptoportico]]s y templo y con una plaza practicament cuadrada. Se remató mientres a epoca de l'emperador [[Tiberio]], si bien, sofrió modificacions posteriors en epoca d'o gubierno de [[Trachán]]. === O teatro === [[Imachen:Bilbilis - Teatro.jpg|thumb|250px|Teatro de Bilbilis.]] O teatro forma un conchunto unico con o foro a o que ye vinculau por una serie de porticos y pasillos de comunicación, prencipiando a suya construcción a la vegada que o mesmo. Presenta una escena de dos pisos con [[capitel]]s [[corintio]]s en os dos, y tres ''valvae'' y aproveita as versants naturals, plenando as zonas deprimidas y tallando de forma escalonada a roca en as zonas prominents. Cal concebir-lo como un edificio de espectaclos con carácter comarcal, ya que a suya capacidat, amanada a los 4.500 espectadors, yera muito mayor que as necesidaz d'a chicota ciudat. === As tiermas === [[Imachen:Ciudad romana de Bilbilis, Calatayud, España 2012-05-16, DD 01.JPG|thumb|left|250px|Vista d'as tiermas.]] [[Imachen:Ciudad romana de Bilbilis, Calatayud, España 2012-05-16, DD 07.JPG|thumb|250px|Edificacions.]] Se sitúan adintro d'a ciudat y corresponden a un modelo provincial, de distribución linial y simple, asentadas en una costera, y rodiadas por cuantas cisternas que las abastecían d'augua. As salas d'istas tiermas con o suyo abastecimiento d'augua y calefacción, os suyos puestos pa deixar a ropa y as pertenencias personals, as piscinas d'augua calient y freda, una ''schola labrum'' chunto a o ''caldarium'', letrinas y atras dependencias yeran decoradas con conchuntos pictoricos de gran calidat, realizaus por un equipo de ''pictores italicos'' que recorrioron cuantos lugars d'a [[val d'Ebro]], Bilbilis, [[Arcobriga]], etc. Cuantos d'os frescos que decoraban as tiermas pueden veyer-se en o [[Museu de Calatayú]]. == Restas conservadas en o Museu de Calatayú == Gran parti d'a exposición permanent d'o [[Museu de Calatayú]] ye formada por piezas arqueolochicas procedents de Bilbilis. Entre ellas destacan os conchuntos pictoricos, a colección numismatica d'a [[ceca]] bilbilitana y a colección escultorica de retratos d'a familia chulio claudia trobaus en a zona d'o teatro. Entre éls, ye de especial intrés o d'Augusto "capite velato" trobau en zaguerías de 2009, uno d'os pocos eixemplos d'iste retrato oficial trobaus en Hispania. <gallery> Imachen:Termas de Bilbilis.jpg|Tiermas de Bilbilis Augusta. Imachen:Restos de Bilbilis.jpg|Puesto arqueolochico de Bilbilis Augusta. Imachen:Teatro de Bilbilis.jpg|Restas d'o teatro de Bilbilis Augusta. Imachen:Teatro romano de Bilbilis.jpg|Restas d'o teatro de Bilbilis Augusta. Imachen:Bilbilis.jpg|Restas de Bilbilis Augusta. </gallery> == Conservación == En [[2019]] se lanza a propuesta de Plan Director pa o chacimiento.<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/ocio-y-cultura/2019/06/13/bilbilis-ministerio-cultura-plan-director-manuel-martin-bueno-1320111.html Con una dotación de 103.000 euros, el plazo para presentar propuestas se cierra mañana]. [[Heraldo de Aragón]]</ref> En 2020 s'aprueba un plan d'esbroce.<ref>{{es}} [https://www.heraldo.es/noticias/aragon/zaragoza/2020/06/17/maleza-aduena-yacimiento-romano-bilbilis-aragon-1380857.html La maleza se adueña del yacimiento romano de Bílbilis]. [[Heraldo de Aragón]]</ref> == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == {{commonscat|Bilbilis (Augusta Bilbilis)|Bilbilis}} * {{es}} [http://grupourbs.unizar.es Grupo URBS]. Grupo de investigación responsable de la excavación de Bilbilis. * {{es}} [https://web.archive.org/web/20170420235922/http://dare.ht.lu.se/places/22230.html Atlas del Imperio Romano] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20160315024601/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/monograficos/historia/conquista_romana/default.asp G.E.A. Conquista de Roma del Territorio Aragonés] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20170531191235/http://aragonromano.ftp.catedu.es/ptolomeo.htm Geografía de Ptolomeo] {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ciudaz celtiberas en Aragón]] [[Categoría:Ciudaz romanas en Aragón]] [[Categoría:Chacimientos celtibers d'Aragón]] [[Categoría:Chacimientos romanos d'Aragón]] [[Categoría:Historia de Calatayú]] 9idmvky3jhlfitqlu6d61zjyenpdlq6 Miquel Zabalza 0 131667 2480163 2428835 2026-09-30T22:01:43Z RenatoGar 80073 2480163 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = Mikel Zabalza Garate |imachen = 2016_mikel_zabaltza_03.jpg |imachen grandaria = 230px |piet de foto = |calendata naiximiento = alredor de [[1952]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Navarre.svg|18px|border]] [[Orbaiceta]] ([[Navarra]]) |calendata muerte = [[noviembre]] u [[aviento]] de [[1985]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Basque Country.svg|18px|border]] [[Sant Sabastián]] ([[País Basco]]) |ocupación = |salario = |patrimonio neto = |conchuche = |obras = |fillos = |sitio web = |anotacions = }} '''Mikel Zabalza Garate''', conoixiu tamién como '''Mikel Zabaltza Garate''' u simplament '''Mikel Zabalza''', naixiu d'[[Orbaiceta]] alredor de 1952 y muerto en [[Sant Sabastián]] en noviembre u aviento de [[1985]], estió un conductor d'autobús [[Navarra|navarro]] en a empresa municipal "[[Compañia del Tranvía de San Sebastián|Compañia del Tranvía]]" conoixiu por os feitos alredor d'a suya desaparixión y a suya muerte. O [[26 de noviembre]] de [[1985]], en una operación antiterrorista d'a [[Guardia Civil]] contra [[ETA]], él y miembros d'a suya familia fuoron detenius, a Zabalza sin de vinculación con o terrorismo li portoron ta o [[cuartel d'Intxaurrondo]], conoixiu por as muitas denuncias que teneba por tortura, una vegada en ixe puesto desapareixió y en o cuartel deciban que heba escapau cuan lis mostraba un [[zulo]] d'a banda terrorista [[ETA]], isto fació que en muitas ciudaz d'o [[País Basco]] y [[Navarra]] i hese manifestacions. Días dimpués o [[15 d'aviento]] a Guardia Civil trobó o suyo cuerpo sin de vida en o [[río Bidasoa]]. Seguntes investigacions periodisticas y declaracions posteriors morió por tortura mientres o suyo interrogatorio. En o proceso d'a investigación d'a suya muerte o caso fue archivau por falta de prebas y en a reaperura d'o caso anyos dimpués tamién se tornó a archivar. == Bibliografía == * {{es}} Cuantos autors. ''El libro negro de Intxaurrondo''. Txalaparta, 2001. {{ISBN|2-914743-04-1}}. * {{eu}} Landa Gorostiza, Jon-Mirena. ''Indarkeria politikoaren ondorioz izandako giza eskubideen urraketen biktimak'' . País Basco: Conselleria de Justícia d'Euskadi - Departamento de Trabajo y Seguridad Social, 2009. {{ISBN|978-84-457-2915-1}}. == Filmografía == * {{eu}} ''Non Dago Mikel?'' Documental alredor d'a suya desaparixión. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:1952 (naixencias)]] [[Categoría:1985 (muertes)]] [[Categoría:Navarros]] [[Categoría:Torturaus en Espanya]] c1q9tk5kebm1zh8ugf2z22b8bqrmqr1 Regacho 0 133588 2480167 2448680 2026-09-30T22:42:47Z RenatoGar 80073 2480167 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Erosion Rinnen002.JPG|thumb|right|300px|Un perito agricola examina o regacho que ha malmetiu una finca.]] [[Imachen:Erosion Netzwerk031.jpg|thumb|300px|Un regacho]] Un '''regacho'''{{DACC}} u '''regacha'''{{DACC}}, tamién '''lavallo'''<ref name=TopBroto>{{es}} [[María Isabel Allué Navarro|ALLUÉ NAVARRO, Mª Isabel]] y [[María Pilar Fuertes Casaus|FUERTES CASAUS, Mª Pilar]]. ''Nombres para un paisaje (toponimia del Valle de Broto)''. Ed. Comarca de Sobrarbe + Diputación de Huesca; Zaragoza, [[2006]]. {{ISBN|84-611-1141-9}}</ref> (d'o [[Idioma latín|latín]] <''LAVARE'', «lavar», en o sentiu de «o que ye lavau») u '''reguero'''{{DACC}}<ref group="nota">Con as variants '''reguer''' y '''arreguero'''</ref>, ye un [[vallo|vallón]] socavau por o [[cauz]] d'un [[torrent]] u [[curso]] d'[[augua]] temporal en a tierra, con una [[erosión]] pronunciada. En os casos incontrolaus, a erosión puede continar dica que a [[roca]] mayestra queda despullada lo menos en parte. En l'[[agricultura]], l'aparición de regachos suposa un problema grau d'erosión d'o suelo, que con frecuencia remata fendo imposible de cautivar a parte d'a finca que se troba afectada. Tamién en gosa amaneixer en [[pista forestal|pistas forestals]] y [[camín|camins]] de tierra cuan l'augua no s'evacua correctament, y se vei facilment en as [[espuenda]]s d'as carreteras. A erosión en regachos se considera un indicador fisico d'erosión de grau 2 si os sulcos son d'escala centimetrica u decimetrica y de grau 3 si os sulcos son d'escala metrica.<ref>[[Diodora Calvo Aldea]], [[Maria Teresa Molina Álvarez]], [[Joaquín Salvachúa Rodríguez]] ''Ciencias de la tierra y medioambientales''. 2º Bachilleraro. 2010 McGrawHill. p 298</ref> En [[Idioma aragonés|aragonés]], ha produciu [[toponimia]] asociada, no solo que por nombrar campos u partidas que historicament han sufriu l'aparición d'istas canals en o suelo, sino tamién ta fer referencia a [[faixa]]s u belatras explotacions que lindan con o cauz d'un [[barranco]] u [[torrent]]<ref name=TopBroto/>. == Etimolochía == I hai problemas en a interpretación d'a etimolochía d'os termins ''regacho'', ''regallo'' y ''rigal'', asinas como d'o cognato [[idioma catalán|catalán]] ''regall''.<ref name=REGACHO>{{es}} [[Benjamín García Hernández|GARCÍA HERNÁNDEZ, Benjamín]]: ''Entre homonimia y polisemia. La identificación del significante y la definición de los significados''. Publicau en [[Cuadernos del Instituto de Historia de la Lengua]], ISSN 1889-0709, Nº. 5, 2010, pp. 51-88.</ref> A relación con o gallego-portugués ''rego'', ''regato'', asturiano ''riegu'', basco ''erreka'', gascòn ''arrèc'', occitano ''rèc'' y catalán ''rec'' ye probable. A [[palabra]] ''regacho'', d'[[mozarabismos en aragonés|orichen mozarabe]], corresponde tamién a la fonetica de l'[[aragonés d'as comunidaz aragonesas]] y se documenta en os vocabularios d'unas cuantas localidaz de l'este d'Aragón,<ref name=UNCASTIELLO>{{es}} [[José Olano Pemán|OLANO PEMÁN, José]]: ''[[Diccionario de Uncastillo]]''. La Lonjeta asociación cultural de Uncastillo, 2007.</ref><ref name=EBREYA>{{es}} [[Consuelo Trasobares Serrano|TRASOBARES SERRANO, Consuelo]]: ''La tierra y la palabra, toponimia y habla de Brea de Aragón''. 2002. p 273.</ref> como continación d'o suyo emplego en [[Navarra]] y [[La Rioja]]. En o sud d'Aragón l'[[Atlas Lingüístico y Etnográfico de Aragón, Navarra y La Rioja|ALEANR]] amuestra lo cognato castellano ''regajo'' en as localidaz con sieglas [[Aliaga|Te 402]], [[Cedriellas|Te 307]] y [[Beixix|Cs 302]].<ref name=ALEANR>{{es}} [[Manuel Alvar|ALVAR LÓPEZ, Manuel]]: ''[[ALEANR|Atlas lingüístico y etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja]]''. Tomo X, Mapa 1374, Lámina 1597. "Arroyo". Institución Fernando el Católico. Departamento de Geografía Lingüística, Institución Fernando el Católico de la Excma. Diputación Provincial de Zaragoza, 1983.</ref> A palabra ''reguero'' tien un significau relacionau con [[sulco]]s en os [[regano]]s en agricultura pero tamién ha teniu un significau hidronimico a o menos en o pasau igual como o catalán ''reguer''. En un texto de [[1345]] se nombra l'arrigacho Lopín como ''reguero Salado de lo Pin'' u ''reguero de Lopín'': {{cita|et deinde decendendo directe ab illum '''Reguero Salado de lo Pin''' in cuius extremitate mandamus aliam bogam poni.<ref name=DIPLOMATARIOGANADEROS>{{es}}{{an}} [[Ángel Canellas López]]: ''Diplomatario medieval de la Casa de Ganaderos de Zaragoza''. [[Real Sociedad Económica Aragonesa de Amigos del País]], 1988. p 168.</ref>}} {{cita|usque ad illum '''reguero de Lopin''' ab omnibus ganatis montareorum que ad dictos terminos veniant ad paciendum...<ref name=DIPLOMATARIOGANADEROS/>}} == Documentación medieval == Se documenta en bel texto medieval (con -ch- u con atras letras que representan lo mesmo [[Africada postalveolar xorda|fonema africau]]): En la "''[[Grant Cronica d'Espanya]]''" se describe un paisache alpín con regachos: {{cita|...a esto fazer estuuieron .iiijo. dias en romper aquella [[penya]]. si que las yeguas / a poco que no murieron de fambre por quelas altezas de aquellas montanyas estauan todas nudas & si hauia alguna poca de [[pastura]] / las nieues la tenian toda cubierta. toda uegada hy hauie algunas ualles uerdeantes de yerba enlas cuales corrie algunos '''regaios de agua chicos'''. & hauie ende algunos arboles. & eran lugares mas dignos de humana cultiuaçion o lauor...<ref name=GRANTCRONICADESPANYA>{{an}} "''[[Grant Cronica d'Espanya]]''"</ref>}} En un texto de [[1307]] escrito en [[Val de Linars]] que permitiba a lo [[ganau]] de Zaragoza paixentar en os termins de [[Mosqueruela]] se fa mención de bel regacho: {{cita|del mas que va el ombria a morron cubierto fasta somo del çerro, et cerro cerro como las aguas vierten contra los [[fontanal|fontanar]]es, et por somo del Castellar de [[Motorrita]] et corren las aguas vienen al val a yuso entro al Morro Ruvio, catant al '''regaio'''. El cual mojon entro al otro [[mollón|mojon]] adelante del '''regaio''' qui es fondon de la foya de Juhan Gomez es et sea entrada et exida de [[abrebadero|abevradero]], del dito mojon que es en [[fondón|fondon]] de la [[foya]] de Juan Gomez en una reviella qu'esta en medio del vallejuelo que sigue el [[boalache|boalage]],...<ref name=CONCELLOZARAGOZA>{{es}}{{an}} [[Concepción Villanueva Morte|VILLANUEVA MORTE, Concepción]], [[Mario Lafuente Gómez|LAFUENTE GÓMEZ, Mario]]: ''Documentos del concejo de Zaragoza. Edición crítica de los fondos del Archivo Municipal. I (1285-1348)'', Zaragoza, [[Universidat de Zaragoza]], 2015. p. 111.</ref>}} L'actual ''[[barranco de las Pozas]]'' de [[Calatayú]] yera calificau de "regacho" en textos escritos en latín y aragonés: {{cita|Et damos desde agora por exa ora et dexamos en poder del dean et del capitol de la dita [[Ilesia de Santa María la Mayor de Calatayú|ecclesia de Santa Maria de Calatayu]], qui por tiempo es y sera a depues empero de fin de nos entramos todas las casas nuestras sitiadas en Calatayu, al [[Barrio de Santa Cristina (Calatayú)|varrio de Santa Christina]], cerca casas de don Domingo Perez de Johan Sanç, et casas de Domingo de Xudes et el '''regacho''', et la [[carrera]], et la placa, con todos sus derechos, excepto el placio mayor de las ditas casas, el cual es contiguo al ortexuello o [[Vercher|vergel]]et del Espital de Sant Espiritus sobredito. Item toda la vinea nostra, sita en [[Ribota]], termino de Calatayu,<ref name=SANTAMARIACALATAYU>{{es}} [[Herminio Lafoz Rabaza|LAFOZ RABAZA, Lafoz Rabaza, Herminio]]: ''Colección diplomática de Santa María la Mayor de Calatayud''. Institución Fernando el Católico. [[Colección Fuentes históricas aragonesas]], 2000.</ref>}} {{cita|et specialiter super omnibus domibus meis, sitis ad '''rigachium''' in barrio Sancti Johanis de Valupiel Calataiubii, circa domos domni Luppi de Avinuerta, domos domni Acah del Rabirrigachium, cum suis iuribus universis.<ref name=SANTAMARIACALATAYU/>}} {{cita|...a esto fazer estuuieron .iiijo. dias en romper aquella [[penya]]. si que las yeguas / a poco que no murieron de fambre por quelas altezas de aquellas montanyas estauan todas nudas & si hauia alguna poca de pastura / las nieues la tenian toda cubierta. toda uegada hy hauie algunas ualles uerdeantes de yerba enlas cuales corrie algunos '''regaios de agua chicos'''. & hauie ende algunos arboles. & eran lugares mas dignos de humana cultiuaçion o lauor...<ref name=GRANTCRONICADESPANYA>{{an}} "''[[Grant Cronica d'Espanya]]''"</ref>}} Que la grafía -j- u -i- n'estos casos correspondeban a l'actual fonema que se representa con o [[digrafo ch]] o veyemos en dos parrafos cercanos referius a os [[peache]]s de [[Teruel]] y [[Albarracín]] de las [[corz d'Alcanyiz (1436)|actas de las corz d'Alcanyiz de 1436]]: {{cita|Primerament qui caminara enta [[Daroca]] es el estanco e limites el canton del huerto de los frayres Menores, en do sale un '''regajo''' de agua de un huerto de Bertholomeo de Alfambra}} {{cita|Primerament qui caminara enta [[Daroca]], es el estanco e limites al canton del huerto de los frayres Menores, en do sale un '''regacho''' de agua de un huerto de Bartholome de Alfambra}} Igual como entre [[Andorra (Teruel)|Andorra]] y [[Chiprana]] la palabra ''regallo'' ha plegau a nombrar un [[río Regallo|río]], la variant ''regacho'' ha serviu de chenerico pa ríos menors d'atras cuencas. O [[río Mora]] se documenta como ''regacho de Mora'' en un texto baixo-medieval que fa referencia a los [[boyalar|boalache]]s d'esta localidat: {{cita|Primerament comiençan los mojones segun se sigue en el [[río de la Torre d'el Trillo|rio de la Torre el Trillo]] assi como va el camino de [[Sarrión|Sarrion]] e asoma del [[cerro]] e el cerro arriba assin como las aguas vierten al '''regajo de Mora''' en tro al [[cerro de la Felipia]] e responde a la punta de la era de Domingo Barberan efiere en los [[cabezo|cabeço]]s de tramos los '''regajos''' e a la pieça de Domingo Capater e torna a los cabecos de entramos los '''regajos'''...<ref name=RUBIUELOS>{{es}} [[Germán Navarro Espinach|NAVARRO ESPINACH, Germán]] ''Rubielos de Mora en la Edad Media''. Volumen 1 de Monografías turolenses. Editor: [[Instituto de Estudios Turolenses]], 2005 p. 57, p. 176.</ref>}} Tamién se considera regacho un curso d'augua menor que baixa de [[Fuents de Rubielos]] en un [[pleito]] de [[1339]] sobre as [[primicia]]s entre esta localidat y [[Rubiuelos de Mora|Rubiuelos]]: {{cita|...et el cerro a suso mirant el '''[[regacho de Fuents|regajo]]''' y pinares del termino de Fuentes, et acude a la carrera do soman los de Fuentes a [[Canyada Chuncosa|Cañada Juncosa]], asin como aguas vierten et sallen por la carrera adelant por el pinar et el pinar a suso por media la loma, et suso a la [[Cruz de Piedra]] en a ojo de Fuentes et de la Cruz salle dreyta via enta la [[Talaya de Monzón|talaya de Monçon]] fasta el cerro que es en a ojo del [[Los Lucas|Mas de Don Lloca]], et el cerro suso fiere a la fuent del [[barranco de la Tosca]] et el barranco a suso fiere al [[río d'Erch|rio d'Erche]],<ref name=RUBIUELOS/>}} == Regachos en Aragón == Son [[hidronimia aragonesa|hidronimo]]s medievals u actuals formaus con o chenerico ''regacho'': *[[Barranco d'el Regacho (Malanquiella)|Barranco d'el Regacho]]: en [[Malanquiella]]. *[[Barranco d'el Regacho (Ferrera de los Navarros)|Barranco d'el Regacho]]: en [[Ferrera de los Navarros]]. *[[Barranco d'el Regacho (Maicas)|Barranco d'el Regacho]]: en [[Maicas]]. *[[Barranco de los Regachos]]: en [[L'Aldeyuela de Tiestos]]. *[[Regacho (Cubel)|Regacho]]: en [[Cubel]]. *[[Regacho de Castralbo]].<ref name=TERUELMEDIEVAL>{{es}} [[Vidal Muñoz Garrido|MUÑOZ GARRIDO, Vidal]]: ''Teruel Medieval''. Teruel : Aragón Vivo, 2003. {{ISBN|84-933424-1-6}}.</ref> *[[Regacho de Concut]].<ref name=TERUELMEDIEVAL/><ref name=SENNEN>{{fr}} [[Frère Sennen|SENNEN, Fr]]: ''Plantes observées autour de Teruel pendant les mois d'Août et de Septembre 1909''. [[Boletín de la Sociedad Aragonesa de Ciencias Naturales]], 1910, Tomo IX, p. 173.</ref> *[[Regacho de la Cruz]]: en [[Ebreya]]. *[[Regacho de la Fuent d'el Buei]]:<ref name=MONESPIEDRA>{{es}} [[Concepción de la Fuente Cobos|FUENTE COBOS, Concepción]]: ''Libro de apeos del monasterio de piedra (1344). libro de cuentas de la bolseria del monasterio de piedra (Fuentes históricas aragonesas''. Fuentes históricas aragonesas, 31. [[Institución Fernando el Católico]], 2001, p. 38, p. 40 p 74.</ref> entre [[Fridas d'Albarracín]], [[Moscardón]] y [[Val Longuiello]]. *[[Río Mora|Regacho de Mora]]. *[[Regacho de Santo Domingo]] u [[Regacho de Santa María|de Santa María]].<ref name=TERUELMEDIEVAL/> *[[Regacho de val Delgado]].<ref name=MONESPIEDRA/> *[[Regacho Serna]]: en [[Aguilón]]. *[[El Regacho (La Vega d'Albarracín)|El Regacho]]:<ref name=MONESPIEDRA/> en [[La Vega d'Albarracín]] y en relación con [[Toyuela]]. *[[El Regacho (Anadón)|El Regacho]]: en [[Anadón]] y ligau a lo microtoponimo ''[[barranco d'el Regacho (Anadón)|barranco d'el Regacho]]''. *[[El Regacho (Villafelich)|El Regacho]]: en [[Villafelich]] y ligau con los microtoponimos ''Hoyada del Regacho'' y ''Fuente El Regacho'' y ''Camino del Regacho''. A palabra ''regacho'' s'ha conservau millor en toponimia que a forma ''[[regallo]]'', mas representativa d'a [[fonetica de l'aragonés]]. == Regachos fuera d'Aragón == [[Imachen:Fervenza_no_regato_do_Sobradiño_(Casal_de_Abade,_Verea).jpg|250px|thumb|right|Regato do Sobradiño ([[provincia d'Ourense|Ourense]]). En [[idioma gallego|gallego]] ''regato'' ye un sinonimo d'[[arrigacho]].]] En [[La Rioja]] la palabra ''regacho'' s'emplega con o mesmo sentiu que [[arrigacho]]. En o [[País Basco]] y [[Navarra]] apareixe a sobén como component chenerico: *[[Regacho del Lavadero]]. *[[Regacho de Trilla]]. *[[Regacho del Bocal]]. *[[Regacho de Sanbil]]. *[[Regacho de Santa Agueda]]. *[[Regacho Obantzea]]. *[[Regacho de Arantzadia]]. *[[Regacho Riorrama]]. *[[Regacho de Opakua]]. *[[Regacho de Monjiliberri]]. *[[Regacho de Txubindoa]]. Un [[barrio]] de [[Barakaldo]] ye ''El Regato'' en [[idioma castellano|castellano]] y ''Errekatxo'' en [[idioma basco|basco]]. == Regajo == [[Imachen:1-Mascabrera-paisajeRural (2017)0893.jpg|250px|thumb|right|Lo regajo de Tramacastiel en [[Mas de la Cabrera]] ([[provincia de Teruel|Teruel]]).]] En o sud de la provincia de Teruel y en las [[comarcas churras]] bi ha cursos d'augua que levan lo chenerico ''Regajo'' u que simplament son conoixius como ''El Regajo''. En estos casos son claras castellanizacions d'anteriors toponimos tipo ''regacho'' u ''regallo'' u encara o catalán ''regall''. *[[Barranco de la Riera|Barranco del Regajo]]: tamién conoixiu como [[barranco de la Riera]] *[[Río Camarena|Regajo de Camarena]]. *[[Regacho de Tramacastiel|Regajo de Tramacastiel]]. *[[Regajo de la Tejada]] u [[barranco de la Tejada]] (en [[Fuset]]). *[[río Regajo (Alto Palancia)|Río Regajo]]: río que traviesa [[Gaiviel]], relacionau con lo ''[[Pantano del Regajo]]'' en lo [[río Palancia]]. *[[Río del Regajo]]: río que traviesa la [[sierra d'Exarc]] y caye en lo [[río de la Val]] ([[Val d'Exarc]]). ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref|2}} == Bibliografía == *{{es}} [[Manuel Alvar]]: ''[[ALEANR|Atlas lingüístico y etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja]]''. Tomo X, Mapa 1374, Lámina 1597. "Arroyo". Institución Fernando el Católico. Departamento de Geografía Lingüística, Institución Fernando el Católico de la Excma. Diputación Provincial de Zaragoza, 1983. *{{es}} [[Concepción de la Fuente Cobos]]: ''Libro de apeos del monasterio de piedra (1344). libro de cuentas de la bolseria del monasterio de piedra (Fuentes históricas aragonesas''. Fuentes históricas aragonesas, 31. [[Institución Fernando el Católico]], 2001. *{{es}} [[Jose María Iribarren]]: ''Vocabulario navarro''. Diario de Navarra. 1997. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Formas erosivas]] [[Categoría:Terminolochía agricola]] [[Categoría:Toponimos relacionaus con l'agricultura]] gghnhpa0gftpteu5td13zwgylbgu7lh Bebida 0 134951 2480020 2306509 2026-09-30T18:45:23Z RenatoGar 80073 2480020 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Raspberry port.jpg|thumb|300px|O [[vin]] ye una bebida alcolica]] Una '''bebida'''{{DACC}}<ref group="nota">Con a variant '''bebita'''</ref> ye cualsiquier [[liquido]] que s'inchiere y encara que a bebida por excelencia ye l'[[augua]], o termin se refiere por antonomasia a las [[bebida alcolica|bebidas alcolicas]] y as [[bebida gaseosa|bebidas gaseosas]]. As [[Infusión|infusions]] tamién son un eixemplo d'uso masivo de bebidas. Os zumos sin gas tamién en son un eixemplo. Estando o suyo prencipal obchectivo ser [[Beber|bebidas]] pa amortar a [[set]], o consumo de cualques bebidas, mas que mas esprituosas, ha estau con no poca frecuencia vinculau a la [[Misa|celebración]] de rituals de caracter relichioso (como por eixemplo a eucaristía d'o rito catolico), estando o suyo consumo huei lo día, talment a modo de reminiscencia d'aquels ritos, muit frecuent en trobadas socials y celebracions. ==Notas== <small><references group="nota"/></small> ==Referencias== {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Bebidas|*]] ny9ld3kg7hh22b5ztuerhfqjtkmb9xm Idioma chamorro 0 136807 2480114 2354914 2026-09-30T20:06:31Z RenatoGar 80073 2480114 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de luenga | color = pink | nombre = Chamorro | nombre autoctono = Chamoru | atras denominacions = | etnia = | país = [[Guam]], [[Islas Marianas d'o Norte]], [[Palau]] y [[Estaus Federaus de Micronesia]] | fablants = 20–30 millons | rank = | p1= | p2= | familia =[[Luengas austronesias|Austronesia]]<br /> &nbsp;[[Luengas malayo-polinesias|Malayo-polinesia]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Lenguas sulawesi-polinesias|Sulawesi-polinesia]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Chamorro''' | oficial= [[Imachen:Flag of Guam.svg|22px|border]] [[Guam]]<br>[[Imachen:Flag_of_the_Northern_Mariana_Islands.svg|22px|border]] [[Islas Marianas d'o Norte]] | iso1=ch | iso2=cha | iso3=cha | sil= | mapa = [[file:Mariana_Islands.PNG|250px]] | mapa_leyenda = Situación d'o chamorro }} L''''idioma chamorro''' ([[autoglotonimo]]: ''chamoru'') ye a luenga fablada en a isla de [[Guam]] y en as [[islas Marianas d'o Norte]] an comparte a oficialidat con l'[[Idioma anglés|anglés]]. En cualques fogars en as [[Islas Carolinas|Carolinas]], sobre tot en Yap y Ponapé, tamién se sigue utilizando y ye oficialment reconoixiu. Istas islas d'[[Oceanía]] estioron vinculadas a [[Espanya]] dende [[1521]] dica [[1898]]-[[1899]]. Tamién usan a luenga, en os [[Estaus Unius]], cualques inmigrants y descendients d'istas islas. Ye una luenga [[Luengas malayo-polinesias|malayo-polinesia]], en a familia [[Luengas austronesias|austronesia]], y tiene muitas influyencias d'o [[Idioma espanyol|espanyol]], habendo plegau a considerar-se que o chamorro fablau a zaguerías d'o [[sieglo XIX]] yera un criollo de base espanyola. Ye una [[luenga aglutinant]], permitindo que as radices sían modificadas por un numero ilimitau d'[[afixos]]. Por eixemplo, ''manmasanganenñaihon'' "(plural) fablar un rato (con/a)" viene d'o prefixo de plural ''man-'', l'intensificador de pasau ''ma-'', a radiz verbal ''sangan'', o sufixo ''i'' "a, ta" (que en iste caso cambia o suyo timbre a ''y'') con a consonant anyadida ''n'' y o sufixo ''ñaihon'' "una chicota cantidat de tiempo". Asinas pues "''In manmasanganenñaihon gui'''" significa "Le estiemos fablando un rato". Igual que o [[Idioma espanyol|espanyol]] tamién tiene en o suyo alfabeto a letra ''[[ñ]]'' y gran cantidat de vocabulario procedent d'o espanyol (aproximadament o 50&nbsp;% d'as radices d'as palabras). Manimenos, cualques autors consideran que isto no lo converte en un [[criollo]] d'o espanyol, ya que o chamorro gosa usar os ampres a lo estilo micronesio (por eixemplo: ''bumobola'', "chugar con a bola u pilota" con l'infixo verbalizant ''-um-'' y a [[Reduplicación (lingüistica)|reduplicación]] d'a primera silaba d'a radiz). Aproximadament i hai bels 50&nbsp;000 fablants de chamorro a o largo de [[Guam]], [[Saipán]], [[Tinián]], [[Isla Rota|Rota]], [[Yap]], [[Ponapé]] y atras partis d'Estaus Unius. As luengas mas amanadas a o chamorro se troban en as [[Filipinas]], si bien cualques lingüistas consideran a lo chamorro como una luenga aislada dentro d'a familia malayo-polinesia. O numero de fablants de chamorro ha baixau en os zaguers anyos, y por lo cheneral, entre os chóvens amuestra cada vegada mas influyencia de l'anglés, y tienden a mezclar chamorro y anglés en a conversación. En Guam (clamau ''Guåhan'' por os fablants de chamorro) o numero de fablants nativos ha disminuyiu dende o zaguer decenio, mientres que en as Marianas d'o Norte os chóvens agún fablan l'idioma con fluidez. == O chamorro como ''espanyol criollo'' == [[Rafael Rodríguez-Ponga]] considera a lo chamorro un espanyol-austronesio u una luenga mixta hispano-austronesia u, a lo menos, una luenga que ha surtiu d'un proceso de contacto y de ''criollización'' en a isla de Guam, ya que o chamorro moderno no ye nomás influyiu en vocabulario, sino que tiene en a suya gramatica a-saber-los elementos d'orichen espanyol: [[verbo]]s, articlos, [[Preposición|preposicions]], [[Numeral (lingüistica)|numerals]], [[Conchunción (gramatica)|conchuncions]], etc.<ref name="RPonga_cd">{{es}} [[Rafael Rodríguez-Ponga y Salamanca|Rafael Rodríguez-Ponga]], ''El elemento español en la lengua chamorra'', CD-Rom, Madrit, Servicio de Publicacions d'a Universidat Complutense, 2003. eprints.ucm [http://eprints.ucm.es/3664/]</ref> Ixe proceso, que encomenzó en o [[sieglo XVII]] y remató en primerías d'o [[sieglo XX]], significó un cambio profundo dende o chamorro antigo (paleo-chamorro) dica o chamorro moderno (neo-chamorro), en o suyo [[gramatica]], [[fonolochía]] y [[lexico]].<ref>{{es}} [[Rafael Rodríguez-Ponga y Salamanca|Rafael Rodríguez-Ponga]], [http://www.edicionesgondo.com/index.php?page=shop.product_details&flypage=shop.flypage&product_iz=68&category_iz=&manufacturer_iz=&option=com_virtuemart&Itemid=8 ''Del español al chamorro: Lenguas en contacto en el Pacifico'']. Madrit, Edicions Gondo, 2009, www.edicionesgondo.com</ref> Por a suya parte, o lingüista Donald M. Topping, en o libro de testo ''Chamorro Reference Grammar'', diz que anque i hai abiu una dentrada masiva d'ampra d'o espanyol y mesmo influenzia d'o espanyol en o sistema de sons d'o chamorro, a influenzia ye lingüisticamén superficial, sin tasamén efectos en a gramatica.<ref name="ChamRefGram">{{cita libro|apellido=Topping|nombre=Donald|títol=Chamorro Reference Grammar|anyo=1973|editorial=University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0269-1|pachinas=6 y 7|url=http://books.google.com/books?iz=iUQle0R4Y3sC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}} (en anglés)</ref> == Chamori, chamorro y chamoru == A sociedat precolonial en as [[islas Marianas]] se basó en o sistema de [[Sistema de castas colonial|castas]], "chamori" estió o nombre d'a casta gubernant. Dimpués de que [[Espanya]] anexionase y conquerise as [[islas Marianas]], o sistema de castas finalment s'extinguió entre o dominio espanyol, alavez os espanyols encomenzoron a referir-se a los autoctonos con o [[exonimo]] ''chamorro''. O nombre ''chamoru'' ye un [[endonimo]] derivau d'a pronuncia nadiva d'o mesmo exonimo hispano. cualques personas afirman que a definición espanyola de "chamorro" chugó un rol important en estar usada pa referir-se a los habitador de l'archipelago. Amás de que Chamorro<ref>{{es}} [http://www.misapellidos.com/significado-de-chamorro-112429.html Chamorro]</ref> ye un apelliu d'orichen espanyol, mas especificament [[Castiella|castellano]], que seguntes cualques fuents significa "lo d'a cabeza esquirada"<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20211209220427/https://heraldica.levante-emv.com/chamorro/ Chamorro en heraldica]</ref>, amás d'estar utilizau como embotada pa los portugueses, que teneban o costumbre de chollar-se. Atras fuens argumentan que o significau ye "chitar [[moro]]s" iste pronunciau aprisa sonaría como chamorro. D'alcuerdo con isto, o termin chamorro podió haber estau utilizau pa designar a los habitador d'istas islas ya que Zirca, un misionario catolico reportó que os hombres usaban un estilo esportivo en o que chollaban a suya cabeza. Iste estilo ha estau mesmo retratau en "caricaturas" modernas que intentan rediculizar a los chamorros d'antes mas. Manimenos, as primeras descripcions europeas sobre l'apariencia fisica d'os "chamorros" en os anyos [[1520]]-[[1530]] reporta que toz dos sexos teneban una larga cabellera, que plegaba mesmo mas abaixo d'a suya cintura. Unatra descripción, feita arredol de 50 anyos dimpués, reporta que os nativos d'ixe tiempo ligaban o suyo cabello con un u dos nugos.<ref>{{en}} [http://www.guampedia.com/concepts-of-beauty-in-ancient-chamorro-society/ Concepts of beauty in ancient Chamorro society]</ref> == Alfabeto == : ' ([[oclusiva glotal]]), [[A]], [[Å (letra)|Å]], [[B]], [[Ch]], [[D]], [[Y]], [[F]], [[G]], [[H]], [[I]], [[K]], [[L]], [[M]], [[N]], [[Ñ]], [[Ng]], [[U]], [[P]], [[R]], [[S]], [[T]], [[U]], [[Y]] Se note que a letra [[Y]] se gosa pronunciar mas bien como 'dz' (aproximación a una pronuncia rechional d'a "y" u a "ll", sonius que no existen en chamorro), asinas como tampoco se gosa diferenciar a [[N]] d'a [[Ñ]]. Asinas pues o toponimo '''[[Yona (Guam)|Yona]]''' se prenuncía 'dzo-nia', no 'yo-na' que sería l'asperau. Se note amás que o soniu d'a [[CH]] s'asemella mas a 'ts' que a 'tsh' y que [[A]] y [[Å]] a ormino no se diferencian en chamorro escrito, escribindo-se totas dos como 'A', anque a escritura cudiada en os libros de texto u en as publicacions oficials si se cudia de diferenciar-las. == Exprisions basicas en chamorro == {| class="wikitable" |Håfa Adai |''Ola'' |- |Saludu |''Saludos'' |- |Håfa tatatmanu hao? |''Cómo yes?'' |- |Håyi na'ån-mu? |''Cómo te dices?'' |- |Si Juan yo' |''Yo soi Juan'' |- |Ñålang yo' |''Yo tiengo fambre''' |- |Amego |''Amigo'' |- |Buena suette |''Buena suerte'' |} {| class="wikitable" |Adios |''Adiós'' |- |Felis Kumpliañus |''Buen cabo d'anyo'' |- |Maolek na Ha'åni |''Buen día'' |- |Buenas Dihas |''Buen día'' |- |Maolek na Talo'åni |''Buena tarde'' |- |Buenas Tåtdes |''Buena tarde'' |- |Maolek na Puenge |''Buena nueit'' |- |Buena nueit |''Buena nueit'' |} {| class="wikitable" |Asta otru diha |''Dica unatro día'' |- |Asta agupa' |''Dica manyana'' |- |Si Yu'us ma'åse' |''Gracias'' |- |Buen probecho, Tåya' Guaha |''De res, no i hai de qué'' |- |Hu Guaiya Hao |''Te quiero'' |- |Guåhan/Guajan |''Guaján, Guam'' |- |Felis Nabidat yan Añu Nuebu |''Feliz Nadal y Anyo Nuevo'' |- |Plasan Batkon Aire |''Aeropuerto'' |} == Numerals == O chamorro actual prene tot o sistema numeral d'o espanyol. * '''1-10''': Unu, dos, tres, kuåtro, sinko, sais, siet, ueito, nuebi, dies * '''11-19''': onse, dose, trese, katotse, kinse, diesisáis, diesisiete, diesiocho, disinuebi * '''20-90''': beinti (benti), trenta (trenta), kuarenta, sinkuenta, sisenta, sitenta, uitanta, nobenta * '''100-900''': pulso(to), dos sientos, tres sientos, kuåtro sientos, kinientos, sais sientos... nobesientos (nuebe sientos) * '''1000-9000''': mit, dos mit, tres mit... * '''> {{formatnum:1000000}}''': un miyón, dos miyón, tres miyón... Manimenos, ye frecuent en a conversación espontania que os chamorros usen numerals en anglés cuan contan dólars. == Bibliografía == * Aguon, K. B. (1995). ''Chamorro: a complete course of study''. Agana, Guam: K.B. Aguon. * Chung, Sandra. 1998. The design of agreement: Evidence from Chamorro. [[University of Chicago Press]]: Chicago. * Rodríguez-Ponga, Rafael (2003). ''El elemento español en la lengua chamorra''. Madrid: Servicio de Publicaciones, Universidad Complutense ([[Complutense University of Madrid]]). http://eprints.ucm.es/3664/ *Rodríguez-Ponga, Rafael (2009). ''Del español al chamorro. Lenguas en contacto en el Pacífico''. Madrid: Ediciones Gondo. * Topping, Donald M. (1973). ''Chamorro reference grammar.'' Honolulu: [[University of Hawaii Press]]. * Topping, Donald M., Pedro M. Ogo, and Bernadita C. Dungca (1975). ''Chamorro-English dictionary.'' Honolulu: [[University of Hawaii Press]]. * Topping, Donald M. (1980). ''Spoken Chamorro: with grammatical notes and glossary,'' rev. ed. Honolulu: [[University of Hawaii Press]]. * Hunt, Mike (2008). "Speaking Chamoru Moru Moru". San Roque, Saipan. == Referencias == {{listaref}} == Enlaces externos == {{InterWiki|ch|chamorro}} * [[Fichero:Dizionario español chamorro.pdf|Diccionario bilingüe espanyol-chamorro en Commons]], conversión en PDF d'una edición espanyola de 1865 * [[iarchive:rosettaproject cha vocab-1|Diccionario bilingüe anglés-chamorro/chamorro-anglés en Internet Archive]], conversión a cuantos formatos (PDF, EPUB, Kindle etc.) d'una edición estadounidense de 1918 * [http://bdh.bne.es/bnesearch/detalle/bdh0000054512 Gramatica chamorra] en a [[Biblioteca Dichital Hispanica]] (títol completo ''Gramática Chamorra que, traducida literalmente de la que escribió D. Luis Mata y Araujo, dedica a las escuelas de Marianas con el fin de que los niños aprendan el castellano el P. Fr. Aniceto Ibáñez del Carmen, mosen d'Agaña, anyo 1864'') {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Chamorro}} [[Categoría:Luengas sulawesi-polinesias]] [[Categoría:Luengas de Guam]] [[Categoría:Luengas d'as Islas Marianas d'o Norte]] [[Categoría:Luengas d'os Estaus Federaus de Micronesia]] [[Categoría:Luengas de Palau]] dic2li7ralv0yt5te2bcsjvenfkwci7 Corz de Monzón (1552-1553) 0 137818 2480210 2473929 2026-10-01T01:54:51Z Mateus2019 62381 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Constitucions-CortsCatalanes-1552.jpg]] → [[File:Capítols del redreç del General de 1552.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Aquestes normes jurídiques no són constitucions de Catalunya (les lleis generals del Principat) sinó capítols del redreç del General (aquella normativa emanada només dels braços, el General o Generalitat de Catalunya, per reformar els seus interessos fiscals l'administració dels quals estava encomanada a la… 2480210 wikitext text/x-wiki {{Ficha de Corz |nombre = Corz de Monzón |anyos = 1552-1553 |imachen = Castillo de Monzón.jpg |imachen_grandaria = 250px |piet_imachen = [[Castiello de Monzón]] |monarca = [[Carlos I d'Aragón]] |president = [[Felipe I d'Aragón|Prencipe Felipe]] |puesto = |ciudat = [[Imachen:Sinyal d'Aragón.svg|22px|border]] [[Monzón]] |pre_chenerals = [[Corz de Monzón (1547)|Monzón 1547]] |post_chenerals = [[Corz de Monzón (1563-1564)|1563-1564]] |pre_Aragón = [[Corz de Monzón (1547)|Monzón 1547]] |post_Aragón = [[Corz de Monzón (1563-1564)|1563-1564]] |pre_Catalunya = [[Corz de Monzón (1547)|Monzón 1547]] |post_Catalunya = [[Corz de Monzón (1563-1564)|1563-1564]] |pre_Valencia = [[Corz de Monzón (1547)|Monzón 1547]] |post_Valencia = [[Corz de Monzón (1563-1564)|1563-1564]] |temas = - Recursos pa as guerras contra Francia y os corsarios turcos<br>- Extensión de privilechios a os medicos en o reino d'Aragón |mapa=<div style="width:100%;position:relative;text-align:left">[[Imachen:Spain Aragon location map.svg|250px]]<div style="position:absolute; font-size:1px; border:0px solid #F00;left:190px; top:100px;">[[Image:City locator 21.svg|15x15px]]</div></div>Situación en Aragón }} [[Imachen:Capítols del redreç del General de 1552.jpg|thumb|Capítols d'o ''redreç'' d'o Cheneral de Catalunya de 1552.]] As '''Corz de Monzón''' de [[1552]]-[[1553]] estioron unas [[Corz Chenerals d'Aragón]] que fuoron convocadas por [[Carlos I d'Aragón]] dende a ciudat d'[[Innsbruck]] o [[30 de marzo]] de [[1552]] pa celebrar-se o [[30 de chunio]] d'ixe mesmo anyo. Se prolargoron dica o [[5 de chulio]] de [[1552]], cuan s'inauguroron. Fuoron presididas por o prencipe [[Felipe I d'Aragón|Felipe]] en nombre de su [[pai]] o rei, y fueron clausuradas o [[27 d'aviento]] de [[1553]]. L'obchectivo prencipal d'istas Corz yera aconseguir recursos pa continar a politica imperial y pa esfensar-se d'os ataques de [[Francia]] y d'os corsarios turcos.<ref>Montesa 1863: VII, p. 149.</ref><ref>RAH 1853: p. 124.</ref> As Corz d'Aragón apreboron 31 fueros y a ordenanza cheneral de vestius pa hombres y mullers.<ref>Montesa 1862: V, p. 519.</ref> Amás en istas Corz se estendilló a o [[reino d'Aragón]] o fuero por o que a os [[medico]]s se les fería fer parti d'a nobleza, [[privilechio]] que ya existiba en os reinos de [[reino de Castiella|Castiella]] y [[Reino de Valencia|Valencia]]. Encara que yera un títol honorifico y no hereditario, permitiba disfrutar d'exempcions y privilechios.<ref>{{es}} J. Berní Catalá, «Resumen de los Privilegios, Gracias y Prerrogativas de los Abogados Españoles», Valencia, 1764.</ref> As [[Corz Catalanas]] apreboron 33 constitucions, 29 actos de Cort y un donativo de 200.000 escudos<ref>Montesa 1863: VII, pp. 149-150.</ref> y as [[Corz d'o Reino de Valencia|Corz valencianas]] 59 fueros, 20 actos de Cort y un donativo de 100.000 libras.<ref>Montesa 1863: VII, p. 546.</ref><ref>Furs de València de 1552: fol. 14r.</ref> ==Referencias== {{listaref}} <center> {{start box}} {{succession box | títol = [[Corz Chenerals d'Aragón]] | predecesor = [[Corz de Monzón (1547)]] | periodo = '''Corz de Monzón (1552-1553)''' | succesor = [[Corz de Monzón (1563-1564)]] }} {{succession box | títol = [[Corz d'o Reino d'Aragón]] | predecesor = [[Corz de Monzón (1547)]] | periodo = '''Corz de Monzón (1552-1553)''' | succesor = [[Corz de Monzón (1563-1564)]] }} {{succession box | títol = [[Corz Catalanas]] | predecesor = [[Corz de Monzón (1547)]] | periodo = '''Corz de Monzón (1552-1553)''' | succesor = [[Corz de Monzón (1563-1564)]] }} {{succession box | títol = [[Corz d'o Reino de Valencia]] | predecesor = [[Corz de Monzón (1547)]] | periodo = '''Corz de Monzón (1552-1553)''' | succesor = [[Corz de Monzón (1563-1564)]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Corz Chenerals d'Aragón|Monzón 1552-1553]] [[Categoría:Corz d'o Reino d'Aragón|Monzón 1552-1553]] [[Categoría:Corz Catalanas|Monzón 1552-1553]] [[Categoría:Corz d'o Reino de Valencia|Monzón 1552-1553]] [[Categoría:Corz d'o Reino d'Aragón celebradas en Monzón]] [[Categoría:Corz d'o Reino d'Aragón en o sieglo XVI|1552-1553]] [[Categoría:1552]] [[Categoría:1553]] o73z785k0m72nhrogrsdchf39etjtnj Rabal 0 142504 2480001 2427454 2026-09-30T18:29:40Z RenatoGar 80073 + se veiga [[suburbio]] 2480001 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Antigua_Azucarera_del_Arrabal_(Zaragoza).jpg|thumb|300px|O [[Rabal (Zaragoza)|districto d'o Rabal]] de [[Zaragoza]] conserva lo suyo nombre.]] O '''rabal'''{{DACC}}<ref>{{es}}/{{an}} [[Juan Moneva y Puyol]]: ''Vocabulario de Aragón. Edición y estudio de José Luis Aliaga'', Xordica Editorial, {{ISBN|978-84-88920-97-3}}, [[2004]], p.367</ref> (de l'[[idioma arabe|arabe]] ربض ''rabaḍ'') ye una extensión u agrupación territorial de viviendas y comercios no suchetos a control municipal u plans urbanisticos. Estió caracteristico d'o creiximiento d'as ciudaz europeas mientres a [[Edat Meya]], como formación urbana espontania extramuros, ye decir difuera d'o recinto murallau, en primeras en espacios ubiertos, expandindo-se a partir d'as puertas y os camins prencipals que partían d'os nuclios urbans de población, u en torno a los nuevos [[monesterio]]s y [[convento]]s que se fundaban en os terrenos vecins a las villas. Manimenos, istas aglomeracions poblacionals habrán un sistema churidico y institucional vinculau a lo suyo nuclio de [[ciudat]] u villa important y no a lo suyo territorio circumdant. A construcción de nuevas murallas, pa enamplar o perimetro municipal, feba que os primitivos rabals quedasen incluyius en a ciudat como [[vico]]s. == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[Suburbio]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Urbanismo]] eghhhz4wnj892zsxuzfit20kbyxge3e 2480002 2480001 2026-09-30T18:32:29Z RenatoGar 80073 2480002 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Antigua_Azucarera_del_Arrabal_(Zaragoza).jpg|thumb|300px|O [[Rabal (Zaragoza)|districto d'o Rabal]] de [[Zaragoza]] conserva lo suyo nombre.]] O '''rabal'''{{DACC}}<ref>{{es}}/{{an}} [[Juan Moneva y Puyol]]: ''Vocabulario de Aragón. Edición y estudio de José Luis Aliaga'', [[Xordica Editorial]], {{ISBN|978-84-88920-97-3}}, [[2004]], p.367.</ref> (de l'[[idioma arabe|arabe]] ربض ''rabaḍ'') ye una extensión u agrupación territorial de viviendas y comercios no suchetos a control municipal u plans urbanisticos. Estió caracteristico d'o creiximiento d'as [[Ciudat|ciudaz]] europeas demientres a [[Edat Meya]], como formación urbana espontania extramuros, ye decir difuera d'o recinto [[muralla]]u, en primeras en espacios ubiertos, expandindo-se a partir d'as [[puerta]]s y los camins prencipals que partían d'os nuclios urbans de población, u en torno a los nuevos [[monesterio]]s y [[convento]]s que se fundaban en os terrenos vecins u a las villas. Manimenos, istas aglomeracions poblacionals habrán un sistema churidico y institucional vinculau a lo suyo nuclio de [[ciudat]] u villa important y no a lo suyo territorio circumdant. A construcción de nuevas murallas, pa enamplar o perimetro municipal, feba que los primitivos rabals quedasen incluyius en a ciudat, dende ixe inte como [[vico]]s. == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[Suburbio]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Urbanismo]] 8yzwbldny9xybkkkk3c35yqjrcgdauz Bernat Ximénez 0 143755 2480124 2253554 2026-09-30T20:59:35Z RenatoGar 80073 2480124 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de noble |nombre = Bernat Ximénez |títol = [[Lista de bispes y arcebispes de Zaragoza|Bispe]] de [[Diocesi de Zaragoza|Zaragoza]] |atros títols = |imachen = Retrato imaginario del obispo Bernardo Ximénez.jpg |grandaria d'imachen = 250px |descripción = Retrato imachinario atribuyiu a [[Pablo Rabiella y Díez de Aux]] en [[1693]]. |títol0 = [[Imachen:BishopCoA PioM.svg|32px]]<br>33<sup>eno</sup> [[Lista de bispes y arcebispes de Zaragoza|Bispe]] de [[Diocesi de Zaragoza|Zaragoza]] |reinau0 = [[1137]]-[[1152]] |predecesor0=[[Guillén de Zaragoza|Guillén]] |succesor0=[[Pere de Torroja]] |reinau = |coronación = |nombre real = |calendata de naixencia = ? |puesto de naixencia = ? |calendata de muerte = [[14 de mayo]] de ? |puesto de muerte = [[Zaragoza]] |puesto d'enterreco = |predecesor = |rechent = |succesor = |suc-tipo = |hereu = |consort = |conchuche = |descendencia = |casa reyal = |dinastía = |himno reyal = |pai = |mai = |escudo = |lema = |sinyal = }} '''Bernat Ximénez''', naixiu de puesto y lugar desconoixido, y muerto o 14 de mayo de anyo desconoxido tamién, fue un relichioso [[Aragón|aragonés]] d'a [[Edat Meya|edat meya]], que entre os anyos [[1138]] y [[1152]] ocupó o cargo de [[Lista de bispes y arcebispes de Zaragoza|bispe de Zaragoza]]. Nombrau dimpués d'a temprana muerte de [[Guillén de Zaragoza]], continó con muitas d'as actividaz fundacionals d'a diocesi que heba estau [[reconquiesta|reconquerida]] en [[1118]]. Asinas organizó os cabildos d'[[Seu d'o Salvador de Zaragoza|a Seu]] y [[Seu basilica de Nuestra Sinyora d'o Pilar de Zaragoza|o Pilar]], establindo [[canonche|canonchías]], repartindo entre istas os ingresos d'as ilesias d'a diocesi y introducindo o [[regle de Sant Agostín]].<ref name="FLZ">{{es}} "Teatro historico de las iglesias del reyno de Aragon". Vol. 2. Fray Lamberto de Zaragoza y Ramón de Huesca. [[1782]]. Ed. J.M. de Ezquerro</ref> Tamién recuperó as [[Mártirs de Zaragoza|Santas Masas]] y a [[Ilesia de Sant Chil Abat de Zaragoza|ilesia de Sant Chil]] de Zaragoza d'o mas antigo [[diocesi de Uesca|bispato uescano]].<ref>{{es}} [http://www.archizaragoza.org/diocesis/nuestra-historia Episcopolochio en a web de l'archidiocesi]</ref> Solucionada a [[Alifonso I d'Aragón|succesión d'Alifonso I o Batallador]] con a unión dinastica entre Aragón y o [[condau de Barcelona]], Bernat mantenió buenas relacions con [[Remón Berenguer IV de Barcelona|Remón Berenguer IV]], qui en [[1149]] donó a la mitra zaragozana [[Albalat de l'Arcebispe|Albalat]].<ref name="FLZ"/> A localidat pasaría a estar vinculada a la diocesi mientres sieglos, lo que se reflecta en l'actual toponimo d'Albalat de l'Arcebispe. En [[1152]] renunció a o cargo de bispe, pasando a estar monche en o Pilar dica a suya muerte, ''o catorce d'as calendas de mayo'' d'anyo desconoixiu.<ref name="FLZ"/> ==Referencias== {{listaref}} {{start box}} {{succession title|títol= Cargos eclesiasticos |color=C41E3A}} {{succession box |predecesor=[[Guillén de Zaragoza|Guillén]] |títol=[[Lista de bispes y arcebispes de Zaragoza|Bispe de Zaragoza]] |periodo=[[1137]]-[[1152]] |succesor=[[Pere de Torroja]] }} {{end box}} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ximenez, Bernat}} [[Categoría:Bispes de Zaragoza]] ahf0t2938wyj01gyju11tvev0qwgrmy Discurso 0 144437 2480022 2306903 2026-09-30T18:45:57Z RenatoGar 80073 2480022 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} [[Imachen:Martin Luther King - March on Washington.jpg|thumb|250px|[[Martin Luther King]] en pronunciando lo suyo discurso ''[[I Have A Dream]]''.]] Un '''discurso'''{{DACC}} (d'o [[latín]] ''discursus'', carrera d'un puesto enta un atro) ye ixo que se diz de contino en a [[expresión oral]], mas que mas si se tracta d'una exposición oral en publico, en charrando d'un [[tema]] concreto con bella fondura y extensión. O discusro se compón de cualques [[estructuras lingüisticas]], como [[sintagma]], [[frase]]s, [[Oración|oracions]] u [[paragrafo]]s. Istas estructuras siguen un orden y se combinan seguntes bellos regles. En orichen designaba nomás que a la dicción en publico y en directo d'o [[texto]] d'o discurso, pero modernament han apareixiu nuevos [[Medio de comunicación|medios de comunicación]] y nuevas [[tecnolochía]]s que permiten la difusión d'un discurso en a distancia (a traviés d'a [[Radio (medio de comunicación)|radio]] u d'a [[televisión]]) y tamién a suya reproducción en diferiu, a traviés d'a suya [[grabación]] ta estar preservau y reproduciu con posterioridat a la suya dicción. Dende los mesmos oríchens d'o discurso, iste ha estau vinculau a l'[[oratoria]] y a la vida [[politica]], estando bien conoixius bellos discursos con gran impacto politico, como lo discurso de [[Martin Luther King]] ''[[I Have A Dream]]'' mientres a [[Marcha en Washington por o treballo y la libertad]] lo [[28 d'agosto]] de [[1963]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Speeches|o discurso}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Semantica]] [[Categoría:Antropolochía]] [[Categoría:Filosofía]] ej6gilb31kjbgorqjde2erz0ze9j0h2 Howard Hughes 0 144439 2480027 2333168 2026-09-30T18:47:19Z RenatoGar 80073 2480027 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Howard Hughes |imachen = Howard Hughes 1938.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = Howard Hughes en una imachen de [[1938]]. |nombre real = Howard Robard Hughes Jr. |calendata naiximiento = [[24 d'aviento]] de [[1905]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Houston]] ([[Texas]], [[Estaus Unius]]) |calendata muerte = [[5 d'abril]] de [[1976]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] En un avión en rota enta [[Houston]] ([[Texas]], [[Estaus Unius]]) |puesto d'enterreco = [[Fosal Glenwood de Houston]] ([[Houston]]) |ocupación = [[Empresario]], [[director cinematografico]], [[productor cinematografico]], [[guionista]] |almamáter = [[California Institute of Technology]]<br>[[Universidat Rice]] |conyuche = Ella Botts Rice ​([[1925]]-[[1929]], [[esvurcio]])​<br>[[Jean Peters]] ​([[1957]]-[[1971]], esvurcio) |fillos = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Howard Robard Hughes Jr.''', naixiu de [[Houston]] ([[Texas]], [[Estaus Unius]]) o [[24 d'aviento]] de [[1905]] y muerto en un avión en rota enta [[Houston]] ([[Texas]], [[Estaus Unius]]) [[5 d'abril]] de [[1976]], estió un controvertiu [[empresario]], [[director cinematografico]], [[productor cinematografico]], [[guionista]], [[piloto]], y [[filantropo]] [[Estaus Unius|estausunidense]], muit vinculau con o [[cine estausunidense]] y con o mundo de l'[[aviación]], arias de l'actividat humana a on i destacó especialment. Considerau como una persona d'alta [[Excentricidat (comportamiento)|excentricidat]] y partidario d'un estilo de vida muit retirau, se creye que padeixeba un [[trestuque obsesivo-compulsivo]], [[Dolor cronica|dolors cronicas]] y [[xordera]]. En o mundo d'o [[cine estausunidense]] lo suyo nombre prencipió a tener prestichio dende finals d'os [[anyos 1920]], con as cintas ''[[The Racket (cinta de 1928)|The Racket]]'' ([[1928]], [[Lewis Milestone]]), ''[[Hell's Angels (cinta)|Hell's Angels]]'' ([[1930]], dirichida por él) y ''[[Scarface (cinta de 1932)|Scarface]]'' ([[1932]], tamién dirichida por él). En [[1948]] mercó la productora ''[[RKO Pictures]]'', una d'as cinco productoras d'a ''Edat d'oro de Hollywood'', encara que la companyía deixó d'existir en 1957. En o mundo de l'aviación, Howard Hugues fundó en [[1932]] ''[[Hughes Aircraft Company]]'', adedicada a la producción de material ta la defensa y con bels contractos con o Gubierno estausunidense. Batió bellas vegadas lo [[Récord de Velocidat Aeria]] con avions experimentals d'a suya companyía, como lo ''[[Hughes H-1 Racer]]'' u ''[[Hughes H-4 Hercules]]'', en recibindo amás bellos reconoiximientos y distincions por a suya labor en iste campo. == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas producidas por Howard Hughes|Cintas producidas por Howard Hughes]]. == Vinclos externos == {{Commonscat}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0400652/ Howard Robard Hughe] en [[Internet Movie Database|IMDb]]. * {{en}} [https://web.archive.org/web/20200103170557/http://www.nationalaviation.org/our-enshrinees/hughes-howard-robard/ Howard Robard Hughes] en o ''[[National Aviation Hall of Fame]]''. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Hughes, Howard}} [[Categoría:Aviadors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:Empresarios d'Estaus Unius]] [[Categoría:Guionistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Muertos en Houston]] [[Categoría:Naixius de Houston]] [[Categoría:Productors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:1905 (naixencias)]] [[Categoría:1976 (muertes)]] qunwop20g2b0yg8u97zx1ey0cg3yvei Asunción Casal 0 145742 2480129 2302651 2026-09-30T21:01:16Z RenatoGar 80073 2480129 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha d'actor |nombre = Asunción Casal |imachen = Actress Assumpció Casals.jpg |grandaria_imachen = 250 px |piet de foto = |nombre real = Assumpció Casals Rovira |calendata naiximiento = [[17 de chinero]] de [[1896]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px]] [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) |calendata muerte = [[23 de chinero]] de [[1975]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Catalonia.svg|22px]] [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) |puesto d'enterreco = [[Fosal de Montjuïx]], [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) |ocupación = [[Actriz]] |almamáter = |pai = [[Enric Casals Molas]] |mai = Carme Rovira Peris |conyuche = [[Joaquim Torrents i Ferrers]] ([[1913]]-[[1935]], [[esvurcio]])<br>[[José Riera Goula]] |fillos = |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Asunción Casal''' ([[nombre artistico]] d''''Assumpció Casals Rovira'''), naixida de [[Barcelona]] ([[Barcelonés]], [[Catalunya]]) o [[17 de chinero]] de [[1896]] y muerta en ixa mesma ciudat o [[23 de chinero]] de [[1975]], estió una [[actriz]] [[Catalunya|catalana]], activa en o [[teatro]] y en o [[cine espanyol]] dende primerías d'os [[anyos 1910]] dica los [[anyos 1970]], partecipando tamién en o [[cine mexicano]] mientres o suyo exilo en [[Mexico]] en os [[anyos 1940]]. Actriz precoz, dende muit choven ya partecipaba en obras teatrals, concretament con nomás que 14 anyadas ya actuaba en o [[Teatro Romea de Barcelona]] en la obra dramatica ''[[Lo ferrer de tall]]'', de [[Frederic Soler Hubert|Serafí Pitarra]], en ixe mesmo teatro en [[1910]] actuó en a obra teatral ''[[The Magistrate (obra teatral)]]'', d'[[Arthur Wing Pinero]]. O [[2 de chinero]] de [[1913]] casó en [[Manacor]] ([[Balears]]) con l'actor [[Joaquim Torrents i Ferrers]] (de qui s'[[Esvurcio|esvurció]] en aviento de [[1935]]). Debutó con o suyo primer papel como protagonista en [[1921]] en ''[[La vida bohèmia]]'', d'[[Josep Amich i Bert|Amichatis]] y [[Joaquim Montero i Delgado]], convertindo-se en primera actriz en a companyía d'[[Enric Borràs i Oriol]] y tenendo dende alavez una destacada presencia en a escena teatral catalana (estió l'actriz favorita d'o [[dramaturgo]] [[Ángel Guimerá]]), partecipando tamién en bella cinta d'o [[cine espanyol]]. En primerías d'os [[anyos 1930]] pasó a actuar en bels teatros de [[Madrit]] y en [[1935]] prencipió una chira por [[America d'o Sud]]. En [[1938]], mientres a [[Guerra Civil espanyola]] s'exilió en primeras en [[Francia]] y [[Cuba]] ta rematar en instalar-se en [[Mexico]], a on i continó con a suya carrera coo actriz vinculada a l'[[Orfeón Catalán de Mexico]] que dirichiba en ixas envueltas [[Avel·lí Artís i Balaguer]], partecipando tamién en bellas cintas d'ixos anyos d'o [[cine mexicano]]. A finals d'os [[anyos 1940]] tornó en Barcelona, reprenendo a suya carrera profesional actuando en obras en [[Idioma catalán|catalán]] dica los [[anyos 1970]]. == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0142777/ Asunción Casal] en [[Internet Movie Database|IMDb]].</ref> == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Papel ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Reparto ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1| | ''''<ref>{{en}} [ ''''] en [[IMDb]].</ref> | | | | |} == Vinclos externos == * {{Commonscat|Assumpció Casals|Asunción Casal}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0142777/ Asunción Casal] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Casal, Asuncion}} [[Categoría:Actrices de Catalunya]] [[Categoría:Exiliaus d'o franquismo]] [[Categoría:Muertos en Barcelona]] [[Categoría:Naixius de Barcelona]] [[Categoría:1896 (naixencias)]] [[Categoría:1975 (muertes)]] 089tsfg71rx8xpx9fpqg8kddyv08t53 Amparo Rivelles 0 146446 2480127 2407402 2026-09-30T21:00:31Z RenatoGar 80073 2480127 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Amparo Rivelles |imachen = Amparo Rivelles2.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = L'actriz Amparo Rivelles en una fotografía de [[1945]]. |nombre real = María Amparo Rivelles y Ladrón de Guevara |calendata naiximiento = [[11 de febrero]] de [[1925]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg|22px]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |calendata muerte = [[7 de noviembre]] de [[2013]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |puesto d'enterreco = [[Sacramental de San Lorenzo y San José]], [[Madrit]] |ocupación = [[Actriz]] |almamáter = |pai = [[Rafael Rivelles]] |mai = [[María Fernanda Ladrón de Guevara]] |conyuche = [[Alfredo Mayo]] (parella) |fillos = |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''María Amparo Rivelles y Ladrón de Guevara''', naixida de [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) l'[[11 de febrero]] de [[1925]] y muerta por [[osteoporosi]] en l'[[Hespital Universitario Fundación Jiménez Díaz]] d'ixa mesma capital o [[7 de noviembre]] de [[2013]], estió una destacada [[actriz]] [[Espanya|espanyola]], activa en o mundo d'o [[teatro]] y d'o [[cine espanyol]]s dende finals d'os [[anyos 1930]] dica finals d'os [[anyos 1990]] y con cuantos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] recibius por a suya carrera cinematografica y teatral. Tamién tenió participación destacada en o [[cine mexicano]]. Perteneixent a una familia miut vinculada con o mundo d'a interpretación, prencipió la suya carrera teatral en a companyía de su mai. Yera filla d'os actors [[Rafael Rivelles]] y [[María Fernanda Ladrón de Guevara]] y nieta d'os actors [[Jaime Rivelles]] y [[Amparo Guillén]], estando amás [[chermanastra]] (por parte de mai) de l'actor [[Carlos Larrañaga]] y tía d'os actors [[Amparo Larrañaga]] y [[Luis Merlo]]. == Filmografía<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358://www.imdb.com/name/nm0729153/ Amparo Rivelles] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Papel ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Reparto ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1938]] | ''''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | | | |} == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Amparo Rivelles|Cintas interpretadas por Amparo Rivelles]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Amparo Rivelles|Amparo Rivelles}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0729153/ Amparo Rivelles] en [[Internet Movie Database]]. {{DEFAULTSORT:Rivelles, Amparo}} [[Categoría:Actrices d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Muertos en Madrit]] [[Categoría:Muertos por osteoporosi]] [[Categoría:Naixius de Madrit]] [[Categoría:1925 (naixencias)]] [[Categoría:2013 (muertes)]] {{Control d'autoridaz}} 16mvoytwtrq0yapgj2hw0p4oa7a94f8 Mississippi Burning 0 147721 2480018 2466462 2026-09-30T18:40:25Z RenatoGar 80073 2480018 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Articlo destacau}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Mississippi Burning |títol= Mississippi Burning |imachen= Mississippi Burning.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= Mississippi Burning |dirección= Alan Parker |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Aldric La'auli Porter]] |dirección artistica= [[John Willett]] |producción= [[Frederick Zollo]]<br>[[Robert F. Colesberry]] |disenyo producción= [[Philip Harrison]]<br>[[Geoffrey Kirkland]] |guión= |guión_orichinal= [[Chris Gerolmo]] |guión_adaptau= |basau= Os [[asasinatos de Chaney, Goodman y Schwerner]] |musica= [[Trevor Jones]] |sonito= [[Robert J. Litt]]<br>[[Elliot Tyson]]<br>[[Rick Kline]]<br>[[Danny Michael]] |edición= |fotografía= [[Peter Biziou]] |montache= [[Gerald Hambling]] |escenografía= [[Jim Erickson]] |vestuario= [[Aude Bronson-Howard]] |maquillache= [[David Forrest]] |peluquería= [[Paul LeBlanc]] |efectos= |actors= [[Gene Hackman]]<br>[[Willem Dafoe]]<br>[[Frances McDormand]]<br>[[Brad Dourif]]<br>[[Michael Rooker]]<br>[[R. Lee Ermey]]<br>[[Gailard Sartain]]<br>[[Stephen Tobolowsky]]<br>[[Pruitt Taylor Vince]] |narrador= |color= |país= [[Estaus Unius]] |país2= |país3= |país4= |anyo= 1988 |estreno= [[2 d'aviento]] de [[1988]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Washington, DC]] ([[Estaus Unius]])<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0095647/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Mississippi Burning''] en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[9 d'aviento]] de [[1988]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine policiaco]]<br>[[Cine de drama]] |duración= 128 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |productora= [[Orion Pictures]] |destribución= [[Orion Pictures]] |estudeyo= |presupuesto= 15 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 34,6 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |imdb= 0095647 |filmaffinity= 773652 |}} [[Imachen:FBI Poster of Missing Civil Rights Workers.jpg|right|thumb|250px|[[Póster]] editau por o [[FBI]] amostrando las fotografías d'[[Andrew Goodman]], [[James Chaney]] y [[Michael Schwerner]] dimpués d'a suya desaparición en [[1964]].]] [[Imachen:GeneHackmanJun08.jpg|right|thumb|250px|L'actor [[Gene Hackman]], en o papel de ''Rupert Anderson''.]] [[Imachen:Willem Dafoe Cannes 2014.jpg|right|thumb|250px|L'actor [[Willem Dafoe]] interpreta a ''Alan Ward''.]] [[Imachen:Frances McDormand 2015 (cropped).jpg|right|thumb|250px|L'actriz [[Frances McDormand]] interpreta a ''Mrs. Pell''.]] [[Imachen:KKK Burn resubmit.JPG|right|thumb|250px|Una cruz cremando-se, simbolo d'o [[Ku Klux Klan]].]] [[Imachen:Brad Dourif.jpg|right|thumb|250px|L'actor [[Brad Dourif]], en o papel d'''aduyant d'o sheriff Clinton Pell''.]] [[Imachen:RLeeErmeyCrop.jpeg|right|thumb|250px|L'actor [[R. Lee Ermey]] interpreta a l'''alcalde Tilman''.]] [[Imachen:Stephen tobolowsky 2012.jpg|right|thumb|250px|L'actor [[Stephen Tobolowsky]] interpreta a ''Clayton Townley''.]] [[Imachen:Michael Rooker 2013 01.jpg|right|thumb|250px|L'actor [[Michael Rooker]] interpreta a ''Frank Bailey''.]] [[Imachen:Kevin Dunn 2014.jpg|right|thumb|250px|L'actor [[Kevin Dunn]] interpreta a l'''achent d'o FBI Monk''.]] [[Imachen:MichaelSchwerner.jpg|right|thumb|250px|[[Michael Schwerner]], un d'os activistas de dreitos civils asasinaus.]] [[Imachen:AndrewGoodman.jpg|thumb|250px|[[Andrew Goodman]], un d'os activistas de dreitos civils asasinaus.]] [[Imachen:JamesChaney.jpg|right|thumb|250px|[[James Chaney]], un d'os activistas de dreitos civils asasinaus.]] [[Imachen:Mt. Zion Methodist Church state history marker in Neshoba County.JPG|right|thumb|250px|Cartel recordatorio d'os [[asasinatos de Chaney, Goodman y Schwerner]].]] [[Imachen:Longdale Mississippi (Freedom Summer Murders Memorial).jpg|right|thumb|250px|Memorial en a honor d'os tres asasinaus.]] '''''Mississippi Burning''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Mississippi ardendo''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Arde Mississippi''''') ye una [[cinta]] de [[cine de drama|drama]] d'[[Cine d'intriga|intriga]] [[Cine policiaco|policiaca]] dirichida en [[1988]] por [[Alan Parker]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Chris Gerolmo]] (basau en feitos reals), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Trevor Jones]] y una [[dirección de fotografía]] de [[Peter Biziou]]. Producida por [[Frederick Zollo]] y [[Robert F. Colesberry]] ta la productora ''[[Orion Pictures]]'', en l'[[elenco]] d'a cinta se troban actors como [[Gene Hackman]], [[Willem Dafoe]], [[Frances McDormand]], [[Brad Dourif]], [[Michael Rooker]], [[R. Lee Ermey]], [[Gailard Sartain]], [[Stephen Tobolowsky]] u [[Pruitt Taylor Vince]], entre d'atros. [[Chris Gerolmo]] escribió lo guión d'a cinta en basando-se en un caso real, os [[asasinatos de Chaney, Goodman y Schwerner]], cuan en chunio de [[1964]] personaches vinculaus a lo [[Ku Klux Klan]] (KKK) [[Asasinato|asasinoron]] a tres activistas por os [[dreitos civils]], [[James Chaney]], [[Andrew Goodman]] y [[Michael Schwerner]], en a localidat de [[Philadelphia (Mississippi)|Philadelphia]], en l'estau de [[Mississippi]], con a complicidat u mesmo participación activa de miembros d'a [[policía]] local. [[Gene Hackman]] y [[Willem Dafoe]] en son os protagonistas, en interpretar a dos achents d'o [[FBI]] encargaus d'a investigación d'o caso, con l'animadversión y hostilidat d'a población local que, por motivos [[Racismo|racistas]], refirma l'actuación d'o KKK en l'asasinato. Ambientada en [[1964]] en o ficticio condau de Jessup, en [[Mississippi]], ''Mississippi Burning'' se rodó en os estaus d'[[Alabama]] y [[Mississippi]]. En o suyo estreno, la cinta recibió criticas por parte d'o [[movimiento de dreitos civils]] y d'as familias d'os tres activistas asasinaus por o suyo tractamiento d'o caso. A critica cinematografica que recibió la cinta ye a sobén positiva, con mencions a las actuacions de Hackman, Dafoe y [[Frances McDormand]] y fació un recaudo en o suyo estreno de 34,6 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] frent d'una inversión de nomás que 15. Antiparte, ''Mississippi Burning'' recibió 7 nominacions a los [[Premios Oscar]] (incluyindo-ie l'[[Premio Oscar a la Millor Cinta|Oscar a la Millor Cinta]]) y en ganó uno, l'[[Premio Oscar a la Millor Fotografía|Oscar a la Millor Fotografía]]. == Argumento == En o verano de l'anyo [[1964]], tres chóvens activistas d'o [[movimiento de dreitos civils]] (un d'éls afroamericano, estando os atros dos [[chudieus]]) se troban en o condau de Jessup, en [[Mississippi]], en una campanya mientres a luita por os [[dreitos civils]] en ixe estau, en animando a la población [[afroamericanos|afroamericana]] a rechistrar-se ta poder votar en as eleccions. Detenius por a [[Policía local]], inmediatament dimpués d'estar liberaus en plena nueit son perseguius y asasinaus a tiros por un grupo de miembros d'o [[Ku Klux Klan]] (KKK) trobando-se entre éls mesmo l'aduyant d'o [[sheriff]]. Dimpués de l'asasinamiento, ocultan os suyos [[cadavre]]s y l'[[auto]] que feban servir os asasinaus en os chapazals d'a redolada. En constatar la desaparición d'os tres activistas, o [[FBI]] ninvía a dos d'os suyos achents, Alan Ward y Rupert Anderson, a investigar en a localidat a on se trobaban os tres activistas cuan desaparixioron. Ward y Anderson tienen mentalidaz bien diferents. Ward ye muito mas choven, provién d'o norte d'[[Estaus Unius]] y él mesmo ha estau un activista en a luita por os dreitos civils. Tanimientres, Anderson ye un antigo aduyant d'o sheriff en un lugarón d'o mesmo estau de Mississippi. Ixo se reflexa en a forma que cadagún d'els aborda la investigación: Ward la fa sin mover-se ni un milimetro d'as instruccions chenerals que dicta lo FBI ta las investigacions, pero Anderson, muito mas curtiu y con muita mas experiencia en a vida real, sabe que ta conseguir rematar a investigación cal estar mas practico. En principiar as investigacions, troban en primeras que los habitants d'o lugar no lis dicen cosa porque en realidat toz son baixo lo control d'o sheriff Ray Stuckey y d'os suyos aduyants, muit vinculaus a lo KKK: a población blanca d'o lugar ye en a suya mayor parte [[Racismo|racista]] y refirma l'actuación d'o KKK, y la población negra ye con a coda preta debant d'os ataques que lis fa lo KKK, con menazas d'asasinato, palizas u incendios en as suyas casas y propiedaz. Asinas, cuan Ward aborda en publico a un ciudadán negro cualsiquiera ta interrogar-lo, a lo día siguient ixe negro ye secuestrau, palizau y albandonau debant d'a oficina a on se troban os miembros d'o FBI, amostrando clarament que ye lo KKK qui controla lo lugar. Continando con a investigación, plegan en a conclusión de que la oficina d'o sheriff ye complicada y que cuan engarcholoron a los activistas yera ta dar tiempo a lo KKK ta organizar-se ta lo suyo asasinato, que s'escaició bien luego d'estar liberaus por o sheriff cuan comprobó que o KKK ya yera preparau. Tanimientres, o sheriff Ray Stuckey tien coartada solida, mesmo que toz os suyos aduyants, pero un d'els, Clinton Pell, nomás tien como coartada que la palabra d'a suya muller. Consiguen detener a bels miembros d'o KKK pero cuan plegan en un chuez local, iste los deixa libres. Ward compren que cal deixar a Anderson ta que contine la investigación a la suya manera, porque en a forma que él ha emplegau dica l'inte no ha conseguiu cosa. Anderson li diz que cal acusar a los culpables no d'asasinato, so que de vulnerar os [[dreitos civils]], y asinas l'acusación será debant d'un tribunal federal y no debant d'un tribunal local condescendient con os delictos. Anderson organiza una trampa ta l'alcalde d'o lugar, Tilman, que se troba secuestrau y menazau por un achent negro encubierto d'o FBI, qui li suchiere que pueden capar-lo. Fendo servir ixe falso secuestro, Anderson logra que l'alcalde d'o lugar explique detalladament cuals estioron os feitos, que son conoixius por toz os habitants d'o lugar. Ward presiona a Anderson ta que consiga que la muller de Pell desmienta la suya coartada. Anderson, qui ha plegau a tener una buena relación con a esposa de l'aduyant d'o sheriff Clinton Pell, consigue que finalment li revele en una conversación discreta que los tres hombres desapareixius han estau asasinus y que los suyos cuerpos han estau envolcaus en un espondal en o lapayón, y asinas pueden localizar a los cadavres. Tanimientres, o KKK remata por conoixer la fuent que ha permitiu ixa localización y la reacción de Pell cuan li dicen que la suya muller ye qui ha dau la pista a o FBI ye de bataniar-la dica lo punto de ninviar-la a l'hospital. Como Anderson y Ward ya conoixen os nombres d'os implicaus en l'asasinato d'os activistas, paran una trampa ta atrayer-los a una falsa reunión convocada por o dirichent local d'o KKK, veyer a suya reacción y ficar-lis niervos dencima. Como son ascuitando lo que se i diz, deciden concentrar-se en Lester Cowens, qui parixe estar una mica ababol y que ye amás qui ha amostrau estar mas niervoso en a falsa reunión. Consiguen presentar-lo como disposau a charrar con o FBI y, fendo servir ixo como desincusa, se fan pasar como falsos miembros d'o KKK, li plantan una cruz de fusta debant d'a puerta d'a suya casa y la creman, exactament como gosan fer os miembros d'o KKK a los suyos enemigos, y finalment organizan un falso secuestro fendo-se pasar por miembros d'o KKK y principian a aforcar-lo en un árbol, encara que bien luego plegan Anderson y Ward y fan fuyir a los falsos miembros d'o KKK, salvando a Cowens d'una aparent muerte inminent. Con ixo consiguen que Cowens accepte testificar, y ya se puet acusar a todos los culpables de l'asasinato d'os activistas debant d'un tribunal federal. Ya nomás falta que conoixer o resultau d'o chudicio y las suyas consecuencias en a vida d'os implicaus en os feitos y en a investigación, incluyindo-ie la posible relación entre la sinyora Pell y l'achent d'o FBI Rupert Anderson. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0095647/ ''Mississippi Burning''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | [[Gene Hackman]] | ''Rupert Anderson'' | Basau en [[John Proctor (achent d'o FBI)|John Proctor]] |- | [[Willem Dafoe]] | ''Alan Ward'' | Basau en [[Joseph Sullivan (achent d'o FBI)|Joseph Sullivan]] |- | [[Frances McDormand]] | ''Mrs. Pell'' | Basau en Conner Price |- | [[Brad Dourif]] | ''Aduyant d'o sheriff Clinton Pell'' | Basau en Cecil Price |- | [[R. Lee Ermey]] | ''[[Alcalde]] Tilman'' | Basau en Abner Davis "Ab" Harbour |- | [[Gailard Sartain]] | ''[[Sheriff]] Ray Stuckey'' | Basau en [[Lawrence A. Rainey]] |- | [[Stephen Tobolowsky]] | ''Clayton Townley'' | Basau en [[Samuel Bowers]] |- | [[Michael Rooker]] | ''Frank Bailey'' | Basau en [[Alton Wayne Roberts]] |- | [[Pruitt Taylor Vince]] | ''Lester Cowens'' | Basau en [[Jimmy Snowden]] |- | [[Badja Djola]] | ''Achent Monk'' | Basau en [[Gregory Scarpa]] |- | [[Kevin Dunn]] | ''Achent Bird'' | |- | [[Frankie Faison]] | ''Panechirista'' | |- | [[Thomas B. Mason]] | ''[[Chuez]]'' | |- | [[Geoffrey Nauffts]] | ''Goatee ("[[barbazoqueta]]")'' | |- | [[Rick Zieff]] | ''Activista'' | Basau en [[Andrew Goodman]] |- | [[Christopher White]] | ''Activista'' | Basau en [[James Chaney]] |- | [[Gladys Greer]] | ''Hattie'' | |- | [[Jake Gipson]] | ''Mose'' | |- | [[Dianne Lancaster]] | ''[[Cambrera]]'' | |- | [[Stanley W. Collins]] | ''Hollis'' | |- | [[Daniel Winford]] | ''Fennis'' | |- | [[Marc Clement]] | ''Floyd Swilley'' | |- | [[Larry Shuler]] | ''Earl Cooke'' | |- | [[Stephen Bridgewater]] | ''Wesley Cooke'' | |- | [[Bob Penny]] | ''Curtis Foy'' | |- | [[James F. Moore]] | ''[[Barbero]]'' | |- | [[Park Overall]] | ''Connie'' | |- | [[Georgia F. Wise]] | ''Muller en o [[salón de belleza]]'' | |- | [[Lois Allen]] | ''Muller en o [[salón de belleza]]'' | |- | [[Barry Davis Jim Sr.]] | ''Indio [[choctaw]]'' | |- | [[Dan Desmond]] | ''[[Locutor]] de televisión'' | |- | [[Darius McCrary]] | ''Aaron Williams'' | |- | [[Lou Walker]] | ''Vertis Williams'' | |- | [[Billie Jean Young]] | ''Mrs. Williams'' | |- | [[Alisa R. Patrick]] | ''[[Cantaire]] solista en a [[Ilesia (edificio)|ilesia]]'' | |- | [[Barbara Gibson]] | ''[[Cantaire]] solista en a [[Ilesia (edificio)|ilesia]]'' | |- | [[Pat Funderburk]] | ''Moza d'os Pell'' | |- | [[Dawn Boyd]] | ''Entrevistau'' | |- | [[Dwight Boyd]] | ''Entrevistau'' | |- | [[Linda Fuller]] | ''Entrevistada'' | |- | [[George Isbell]] | ''Entrevistau'' | |- | [[Ethel L. Mayes]] | ''Entrevistada'' | |- | [[James Arnold Mayes]] | ''Entrevistau'' | |- | [[George Mason]] | ''Granchero'' | |- | [[Charles Franzen]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Harry Franklin]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Virginia Bennett]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[James Lloyd]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Jesse Merle Speaks]] | ''Vendedor de [[Nuez (fruito)|nueces]]'' | |- | [[Simeon Teague]] | ''Obie Walker'' | |- | [[Tonea Stewart]] | ''Sra. Walker'' | |- | [[Harry Quick]] | ''[[Medico]]'' | |- | [[Cullen Gilliland]] | ''[[Avogau]]'' | |- | [[Zeke Davidson]] | ''[[Avogau]]'' | |- | [[Robert F. Colesberry]] | ''Camara de televisión'' | |- | [[Frederick Zollo]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Judy Sasser]] | ''Vecina'' | |- | [[Mark Jeffrey Miller]] | ''Incendiario d'o KKK'' | |- | [[Ed Geldart]] | ''Incendiario d'o KKK'' | |- | [[Mert Hatfield]] | ''Incendiario d'o KKK'' | |- | [[James Eric]] | ''Incendiario d'o KKK'' | |- | [[Paul Savelis]] | ''[[Soldau]]'' | |- | [[John P. Fertitta]] | ''[[Comentarista de televisión]]'' | |- | [[Ron De Roxtra]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Doug Jackson]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Gary Moody]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Robert Erickson]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[John Brook]] | ''[[Periodista]]'' | |- | [[Tobin Bell]] | ''Achent Stokes'' | |- | [[Daniel Chapman]] | ''Achent MacMillan'' | |- | [[Rick Washburn]] | ''Achent Brodsky'' | |- | [[Robert Glaudini]] | ''Achent Nash'' | |- | [[Ken Magee]] | ''Achent Reilly'' | |- | [[Everett Thrall]] | ''Achent Tubbs'' | |- | [[Bernice Poindexter]] | ''Mai aflichida'' | |- | [[Brenda Dunlap]] | ''Mrs. Cowens'' | |- | [[Lannie Spann McBride]] | ''[[Cantaire]] de [[gospel]]'' | |- | [[Jack Buck]] | ''Voz d'o locutor de basketbol'' | No acreditau |- | [[Hoyt Chavers]] | ''Achent'' | No acreditau |- | [[Major Combs]] | ''Aduyant d'o sheriff'' | No acreditau |- | [[Ralnardo Davis]] | ''Willie'' | No acreditau |- | [[Betty Lucille DeJournette]] | ''Ciudadana en a carrera'' | No acreditau |- | [[Paul Henderson]] | ''Ciudadán'' | No acreditau |- | [[W. Mitchell Morgan]] | ''[[Periodista]] en o puent'' | No acreditau |- | [[Ralph Pruitt Vaughn]] | ''[[Fustiaire]]'' | No acreditau |- | [[James Lowell Turnham]] | ''Hombre en auto'' | No acreditau |- | [[Andrew Whatley]] | ''Mesache en a [[botiga]]'' | No acreditau |} == Contexto historico == {{Articlo principal||asasinatos de Chaney, Goodman y Schwerner|United States v. Price}} O [[21 de chunio]] de [[1964]] os activistas d'o [[movimiento de dreitos civils]] [[James Chaney]], [[Andrew Goodman]] y [[Michael Schwerner]] fuoron arrestaus en a localidat de [[Philadelphia (Mississippi)|Philadelphia]], en l'estau de [[Mississippi]], en o sud d'[[Estaus Unius]], por l'aduyant d'o ''[[sheriff]]'' [[Cecil Price]], qui los portó enta la [[garchola]] d'o [[condau de Neshoba]].<ref name="FBI">{{en}} [https://www.fbi.gov/news/stories/2014/june/50-years-since-mississippi-burning/50-years-since-mississippi-burning ''FBI — 50 Years Since Mississippi Burning''], en o sitio web d'o [[FBI]].</ref> Os tres activistas heban estau treballando en a campanya ''[[Freedom Summer]]'' ("verano de libertat"), que quereba conseguir o rechistro d'os [[afroamericanos]] en o censo de votants de l'estau.<ref>{{en}} [[Stephen Smith]]: [https://www.cbsnews.com/news/mississippi-burning-murders-resonate-50-years-later/ ''"Mississippi Burning" murders resonate 50 years later''], en [[CBS News]], [[10 de mayo]] de [[2016]].</ref> Price acusó a Chaney d'exceso de velocidat en conducir o suyo auto y retenió tamién a los atros dos activistas ta interrogar-los.<ref name="FBI"/> Siet horas dimpués los liberó pero los siguió dica que marchoron d'a ciudat.<ref name="History">{{en}} [http://www.history.com/this-day-in-history/slain-civil-rights-workers-found ''Slain civil rights workers found - Aug 04, 1964 - HISTORY.com''], en ''[[History Television Channel]]''.</ref> Cuan os activistas no plegoron en o puesto de reunión previsto en [[Meridian (Mississippi)|Meridian]], tamién en Mississippi, dende o ''[[Congress of Racial Equality]]'' (CORE) clamoron a las oficinas d'a garchola d'o condau de Neshoba ta conoixer si teneban bellas información d'a on se podeban trobar. Dos días dimpués, l'achent d'o [[FBI]] [[John Proctor (achent d'o FBI)|John Proctor]] y atros diez achents d'o FBI prencipioron a suya investigación en o condau de Neshoba. Recibioron informacions sobre que a [[cambioneta]] d'o CORE a on yeran os activistas s'heba visto cremando-se en una [[selva]] a bellas 20 [[milla]]s a lo nord-ueste de Philadelphia. Asignoron a la investigación o nombre en clave de "MIBURN" ([[abreviatura]] de "Mississippi Burning") y se ninvió a bellos inspectors d'o FBI t'aduyar en o caso.<ref name="FBI"/><ref name="King">{{en}} [[Wayne King]]: [https://www.nytimes.com/1988/12/04/movies/film-fact-vs-fiction-in-mississippi.html?pagewanted=all/ ''FILM; Fact vs. Fiction in Mississippi''], en ''[[The New York Times]]'', 4 d'aviento de 1988.</ref> O [[4 d'agosto]] de 1964 se troboron os [[cadavre]]s d'os tres activistas luego de que un informant anonimo (en os informes d'o FBI amanixe como "Sr. X") proporcionase información a lo FBI.<ref name="History"/><ref>{{en}} [[Don Whitehead]]: ''Murder in Mississippi'', en ''[[Reader's Digest]]'', num. 214, setiembre de [[1970]].</ref> Os cadavres se descubrioron baixo d'un talucio en una entibada en una grancha a pocas millas de distancia de Philadelphia,<ref>{{en}} [[Cartha DeLoach]]: [[iarchive:hooversfbiinside00delo 0|''Hoover's F. B. I.: The Inside Story by Hoover's Trusted Lieutenant'']], 1<sup>a</sup> edición, 25 de chunio de 1995, ''[[Regnery Publishing, Inc.]]'' {{ISBN|978-0-89526-479-4}}.</ref> y los cadavres amostraban haber recibiu tenazons. O [[Departamento de Chusticia d'os Estaus Unius]] imputó a 19 acusaus por violar os dreitos civils d'os activistas.<ref name="History"/> O [[27 d'octubre]] de [[1967]] se celebró un [[chudicio]] federal en Meridian a on nomás que 7 d'os acusaus, incluyindo-ie Price, fuoron condenaus a penas d'entre tres y diez anyadas, absolvendo a nueu y deixando lo churau a atros tres en ''impasse'' (falta d'alcuerdo d'o churau, en o sistema chudicial estausunidense). En l'anyo [[2002]], [[Jerry Mitchell]], un [[periodista]] d'investigación de ''[[The Clarion-Ledger]]'', descubrió nuevas pruebas sobre los asasinatos, localizó nuevos testigos y presionó a l'estau de Mississippi ta que reubrise lo caso.<ref name="Mitchell">{{en}} [[Jerry Mitchell]]: [http://barrybradford.com/mississippi-burning/ ''Mississippi Burning''], en BarryBradford.com, 7 de marzo de 2013.</ref> Barry Bradford, un profesor de l'[[Adlai E. Stevenson High School]] de [[Lincolnshire (Illinois)|Lincolnshire]], en [[Illinois]], y tres d'os suyos alumnos aduyoron a Mitchell en a suya investigación, en haber esleyiu ixos tres alumnos investigar o caso ta un prochecto d'as suyas clases d'Historia.<ref>{{en}} [[Kathy L. Gilbert]]: [https://web.archive.org/web/20121104085146/http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=2&mid=6919 , ''Students, teacher 'carry burden' for slain civil rights workers''], [[Ilesia Metodista Unida]], ''United Methodist News Service'', 9 de marzo de 2005.</ref><ref name="Vallejo"/> Mientres 40 anyadas se mantenió en secreto la identidat d'o "Sr. X",<ref name="Mitchell"/> dica que en o proceso de reubertura d'o caso Mitchell, Bradford y los tres estudiants en descubrioron la suya identidat: se tractaba de Maynard King, un patrullero de carreteras, qui reveló la localización d'os cadavres a l'achent d'o FBI [[Joseph Sullivan (achent d'o FBI)|Joseph Sullivan]].<ref>{{en}} [[Jerry Mitchell]]: [http://barrybradford.com/mississippi-burning-mr-x/ ''Mississippi Burning - Who is Mr. X?''], en BarryBradford.com, 2 de setiembre de 2014.</ref> En [[2005]] un d'os participants en os asasinatos, [[Edgar Ray Killen]], estió acusau y condenau por tres [[homicidio]]s a 60 anyadas de garchola,<ref name="History"/><ref name="Vallejo"/><ref>{{en}} [[Alan Parker]]: [http://alanparker.com/essay/a-conviction-in-mississippi/ ''A Conviction in Mississippi''], en a web oficial d'Alan Parker.</ref> morindo preso l'[[11 de chinero]] de [[2018]].<ref>{{en}} [https://www.nbcnews.com/news/us-news/edgar-ray-killen-convicted-1964-mississippi-burning-killings-dies-92-n837171 ''Edgar Ray Killen, convicted of 1964 "Mississippi Burning" killings, dies at 92''], en NBC News. Associated Press. 13 de chinero de 2018.</ref> == Producción == === Desarrollo === En l'anyo [[1985]] lo guionista [[Chris Gerolmo]] trobó un articlo que conteniba un extracto d'un capítol d'o libro ''Inside Hoover's FBI'', a on se i charraba d'a investigación d'o FBI sobre los asasinatos de Chaney, Goodman y Schwerner.<ref name="Gerolmo">{{en}} [[Chris Gerolmo]]: [https://www.huffingtonpost.com/chris-gerolmo/mississippi-burning-reconsidered_b_4859179.html ''Mississippi Burning, Reconsidered''], en ''[[Huffington Post]]'', 26 de febrero de 2014.</ref> Mientres que escribiba un esborrallo d'o guión, Gerolmo l'amostró a lo productor [[Frederick Zollo]], con qui heba treballau en a cinta ''[[Miles from Home (cinta de 1988)|Miles from home]]'' ([[1988]], [[Gary Sinise]]).<ref name="Goldstein">{{en}} [[Patrick Goldstein]]: [https://www.empireonline.com/movies/features/empire-mississippi-burning/ ''Classic Feature: Mississippi Burning''], en ''[[Empire]]'', chunio de 1989.</ref> Zollo aduyó a Gerolmo a desarrollar l'esborrallo original y dimpués lo vendioron a ''[[Orion Pictures]]''.<ref name="Parker">{{en}} [[Alan Parker]]: [http://alanparker.com/film/mississippi-burning/making/ ''Mississippi Burning - Alan Parker - Director, Writer, Producer - Official Website''], en AlanParker.com.</ref> L'estudió principió alavez la rechira d'un director ta lo prochecto, considerando entre d'atros a los directors [[Miloš Forman]] y [[John Schlesinger]].<ref name="Goldstein"/> En setiembre de 1987, [[Mike Medavoy]] (cofundador y president executivo d'''Orion Pictures'') li dio a [[Alan Parker]] una copia d'o guión.<ref name="Parker"/> Cuan Parker viachó enta [[Chapón]] ta partecipar en o [[Festival Internacional de Cine de Tokio]] o suyo colega [[Robert F. Colesberry]] recopiló articlos de prensa, libros y atro material sobre los asasinatos de 1964.<ref name="Gonthier">{{en}} [[David F. Gonthier Jr.]] y [[Timothy L. O'Brien]]: ''9. Mississippi Burning, 1988'', en ''The Films of Alan Parker, 1976–2003'', [[McFarland & Company]], mayo de 2015. pp. 162–182. {{ISBN|978-0-7864-9725-6}}.</ref><ref name="Ressner">{{en}} [[Jeffrey Ressner]]: ''The Burning Truth'', en ''[[Rolling Stone]]'', vol. 539, 17 de noviembre de 1988, pp. 45–46.</ref> En tornar en os Estaus Unius, Parker adedicó bellos meses a estudiar todo ixe material con Colesberry.<ref name="Parker"/><ref name="Ressner"/> O director inició tamién a elección d'o de l'equipo d'a futura cinta, incluyindo-ie a muitos d'os suyos colaboradors habituals: o mesmo Colesberry, os directors de [[cásting]] [[Howard Feuer]] y [[Juliet Taylor]], o [[director de fotografía]] [[Peter Biziou]], o [[Montache cinematografico|montador]] [[Gerry Hambling]], a [[Disenyo de vestuario|disenyadora de vestuario]] [[Aude Bronson-Howard]], o [[Disenyo de producción|disenyador de producción]] [[Geoffrey Kirkland]], l'operador de camara [[Michael Roberts]] y lo [[compositor]] de musica [[Trevor Jones]].<ref name="Parker"/><ref name="Academy">{{en}} [https://web.archive.org/web/20070912192902/http://wwwdb.oscars.org:8100/servlet/impc.DisplayCredits?vetted=T&primekey_in=2000051109:34:011578369 ''Index to Motion Picture Credits - Academy of Motion Picture Arts and Sciences''], ''[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]''.</ref> === Escritura === Gerolmo describió lo suyo esborrallo de guión orichinal como "una historia de detectives gran, apasionada y violenta que se desembolica contra lo cambio radical mas gran en la vida estausinidense mientres o [[sieglo XX]], o [[movimiento de dreitos civils]]".<ref name="Gerolmo"/> Por motivos de tipo legal, se cambioron os nombres d'as personas y bellos detalles relacionaus con a investigación d'o FBI.<ref name="King"/> En presentar a la muller de Clinton Pell como informant, Gerolmo dició: "... o feito de que denguno no sabese qui yera o Sr. X, l'informant, deixó ixo como una posibilidat dramatica ta yo, en a mía versión cinematografica de Hollywood d'a historia. Ye por ixo que o Sr. X se convertió en la muller d'un d'os conspiradors".<ref name="King"/> O secuestrador de l'alcalde Tilman s'escribió orichinalment como un mafioso asasín a sueldo que provoca una confesión en ficando una [[pistola]] en a boca de Tilman. Gerolmo s'inspiró en [[Gregory Scarpa]], un mafioso presuntament reclutau por o FBI mientres a suya busca de Goodman, Chaney y Schwerner.<ref>{{en}} [[Ewan MacAskill]]: [https://www.theguardian.com/world/2007/oct/31/usa.international ''FBI used mafia capo to find bodies of Ku Klux Klan victims''], en ''[[The Guardian]]'', 31 d'octubre de 2017. [[Guardian News and Media Ltd.]].</ref> Dimpués d'a contractación de Parker ta dirichir a cinta, Gerolmo ya heba completau dos esborrallos completos d'o guión.<ref name="Parker"/> Parker se reunió con Gerolmo en as oficinas d'Orion en o barrio de Century City, en [[Los Angeles]], a on prencipioron a treballar en un tercer esborrallo d'o guión. Tanimientres, [[escritor]] y director tenioron terne que terne desalcuerdos sobre la forma de tractar a la historia. Ta resolver o problema, os executivos d'Orion en Nueva York li dioron a Parker un mes ta fer reescrituras en o guión sin acreditar antes de dar luz verde a lo prochecto.<ref name="Parker"/> Desembolicando ista autorización, Parker fació cuantos cambios en l'esborrallo orichinal de Gerolmo. Omitió a l'asasín a sueldo d'a [[mafia]] y creyó lo personache de l''achent Monk'', un especialista afroamericano d'o FBI, que ye qui en a cinta secuestra a l'alcalde Tilman.<ref name="King"/> A ​escena en que Frank Bailey marroquia brutalment a un camarografo de noticias se basó en un feito real; Parker y Colesberry s'inspiroron en una noticia descartada que heban trobau mientres a suya investigación, en a que un camarografo de ''[[CBS News]]'' heba estau agrediu por un d'os sospeitosos en o caso de l'asasinato de 1964.<ref name="Goldstein"/> Parker tamién escribió una escena de sexo con os personaches de ''Rupert Anderson'' y la ''Sra. Pell'', pero ista escena s'omitió mientres o rodache dimpués de que [[Gene Hackman]], que ye l'actor que interpreta a ''Anderson'', li sucherise a Parker que la relación entre los dos personaches estase mas discreta.<ref name="Goldstein"/><ref name="Terry">{{en}} [[Clifford Terry]]: [http://www.filmcomment.com/article/interview-gene-hackman/ ''Brian Interview: Gene Hackman''], en ''Film Comment'', 9 de setiembre de 1990.</ref> O 4 de chinero de 1988 Parker ya heba escrito un guión de rodache completo que ninvió a los executivos d'Orion.<ref name="Parker"/> Mientres que duró la fase de producción, Gerolmo no visitó lo set de rodache, en cumplimento d'a [[vada de 1988 d'os guionistas de Writers Guild of America]].<ref name="Gonthier"/> === Cásting === Parker realizó audicions en [[Nueva York]], [[Atlanta]], [[Houston]], [[Dallas]], [[Orlando]], [[Nueva Orleans]], [[Raleigh]] y [[Nashville]].<ref name="Parker"/> Decidioron no conservar os nombres reals d'as personas que amanixen en a cinta, y muitos d'os personaches segundarios yeran en realidat compuestos de dos u mas personas reals relacionadas con o caso d'asasinato.<ref name="King"/> [[Gene Hackman]] interpreta a Rupert Anderson, un achent d'o FBI y ex sheriff en l'estau de Mississippi,<ref name="Gonthier"/> encara que tamién consideroron bel tiempo a [[Brian Dennehy]] ta interpretar ixe papel,<ref>{{en}} [[Clifford Terry]]: [https://web.archive.org/web/20160602044236/http://articles.chicagotribune.com/1990-09-09/entertainment/9003150692_1_bull-cherry-orchard-extreme-prejudice ''Brian Dennehy's Quest''], en o ''[[Chicago Tribune]]'', 9 de setiembre de 1990.</ref> antes de que Orion sucherise a Hackman.<ref name="Gonthier"/> De feito, entremientras que s'escribiba lo guión, Parker discutiba con frecuencia lo prochecto con Hackman.<ref name="Parker"/> Hackman dició que "se sintió bien en fer bella cosa d'importancia historica. Estió una experiencia extremadament intensa, tanto por o conteniu d'a cinta como por a suya realización en Mississippi.<ref name="Terry"/> Orion yera menos decidiu sobre a qui quereban ta interpretar o papel de l'achent Alan Ward. Dimpués de filmar ''[[The Last Temptation of Christ (cinta)|The Last Temptation of Christ]]'' ([[1988]], [[Martin Scorsese]]), [[Willem Dafoe]] manifestó estar intresau en interpretar a Ward,<ref name="Gonthier"/> y Parker viachó enta [[Los Angeles]], a on se i reunió con l'actor ta discutir o papel, estando finalment esleyiu bien luego Dafoe ta interpretar-lo.<ref name="Gonthier"/> Ta preparar-se ta lo papel, Dafoe investigó sobre os escaicimientos d'ixe periodo y sobre o mesmo condau de Neshoba, leyó a novela de [[Willie Morris]] ''[[The Courting of Marcus Dupree]]'' ([[1983]]) y analizó documentals d'os [[anyos 1960]] a on se detallaba cómo heban seguiu o caso d'asasinato en os [[Medio de comunicación|medios de comunicación]].<ref>{{en}} [[Harold Reynolds]]: [https://web.archive.org/web/20160602050521/http://articles.orlandosentinel.com/1989-01-17/lifestyle/8901180104_1_mississippi-burning-dafoe-temptation-of-christ ''Provocative Dafoe Prefers His Film Roles Served Hot''], en ''[[Orlando Sentinel]]'', 17 de chinero de 1989.</ref> [[Frances McDormand]] interpreta a la Sra. Pell, a esposa de l'aduyant d'o sheriff Clinton Pell. Sobre treballar con Hackman, McDormand dició: "Mississippi Burning, no investiguei. Nomás faciei que escuitar a [Hackman]. Teneba una capacidat que deixaba parau ta no revelar denguna parte de sí mesmo (en as lecturas). Pero en o momento en que plegamos en o set, as chicotas persianas d'os suyos uellos s'enlairoron y todo yera disponible. Estió fascinant. Ye realment increíble, y estió como una lección basica d'actuación".<ref>{{en}} [[Willem Dafoe]]: [https://web.archive.org/web/20160520112222/http://bombmagazine.org/article/1936/frances-mcdormand ''Frances McDormand by Willem Dafoe''], en ''BOMB Magazine''.</ref> [[Gailard Sartain]] interpreta a Ray Stuckey, o ''[[sheriff]]'' d'o condau de Jessup, un personache basau en l'ex sheriff d'o [[condau de Neshoba]], [[Lawrence A. Rainey]].<ref name="Gonthier"/><ref name="Spokane">{{en}} [https://news.google.com/newspapers?nid=1345&dat=19890223&id=cRhXAAAAIBAJ&pg=6213,3195100&hl=en ''Sheriff sues film studio, claiming he was libeled''], en ''[[Spokane Chronicle]]''.</ref> Sartain describió a Stuckey como "un funcionario electo... que ha d'estar sociable, pero con matices siniestros".<ref>{{en}} [[John Wooley]]: [https://www.tulsaworld.com/archives/tulsa-s-gailard-sartain-takes-on-serious-role-in-mississippi/article_053d7437-9e03-58cf-9782-f6b6a959b3da.html ''Tulsa's Gailard Sartain Takes on Serious Role In "Mississippi Burning"''], en ''[[Tulsa World]]'', 13 de chinero de 1989.</ref> [[Stephen Tobolowsky]] interpreta a Clayton Townley, un [[Gran Mago]] de los [[Caballers Blancos d'o Ku Klux Klan]].<ref name="Gonthier"/> O personache se basa en o líder d'os Caballers Blancos, [[Samuel Bowers]].<ref>{{en}} [[John David Smith]], [[Thomas H. Appleton]] y [[Charles Pierce Roland]]: ''9. Hollywood and the Mythic Land Apart 1988–1990'', en ''A Mythic Land Apart: Reassessing Southerners and Their History'', [[Greenwood Publishing Group]], chinero de 1997, pp. 179–180. {{ISBN|978-0-313-29304-7}}.</ref> [[Michael Rooker]] interpreta a Frank Bailey, un miembro d'o Klan involucrau en os asasinatos d'os tres activistas de dreitos civils.<ref>{{en}} [[Mark Meszoros]]: [https://web.archive.org/web/20160815115034/http://www.morningjournal.com/article/MJ/20150203/NEWS/150209898 ''Michael Rooker talks "Mississippi Burning," "Guardians of the Galaxy"''], en ''[[The Morning Journal]]'', 3 de febrero de 2013.</ref> [[Pruitt Taylor Vince]], qui tenió un chicot papel en l'anterior cinta de Parker, ''[[Angel Heart]]'' ([[1987]]), interpreta a Lester Cowens, un miembro d'o Klan que, sin saber-lo, se converte en un peón en a investigación d'o FBI. Vince describió a lo personache como "ababol, tonto-figo y zapullón" y dició: "Mai no he teniu cosa de prechudicio en o mío cuerpo. Me dió una sensación divertida interpretar a iste tipo con caperucha y tot. Pero cuan yes en bel medio de tot ixo, nomás que concentra-te en superar-lo".<ref>{{en}} [[Candace Russell]]: [https://web.archive.org/web/20160611103738/http://articles.sun-sentinel.com/1989-02-03/features/8901060897_1_klan-los-angeles-mississippi ''Actor Says "Mississippi" Bad-guy Role Was A Good Part''], en ''[[Sun-Sentinel]]'', 3 de febrero de 1989.</ref> [[Kevin Dunn]] dentró en a producción en febrero de 1988 en interpretando a l'achente Bird d'o FBI, estando iste o suyo debut como actor.<ref>{{en}} [[Kathy O' Malley]] y [[Hanke Gratteau]]: [https://web.archive.org/web/20160701224142/http://articles.chicagotribune.com/1988-02-21/news/8804010065_1_squad-cars-commonwealth-edison-jane-byrne ''Bidding Wars ...''], en o ''[[Chicago Tribune]]'', 21 de febrero de 1988.</ref> L'actor [[Tobin Bell]] interpreta a l'achent Stokes, un executor d'o FBI clamau por Anderson ta interrogar a Cowens,<ref name="Gonthier"/> estando tamién ista cinta la suya cinta de debut.<ref>{{en}} [[Richard Harrington]]: [https://web.archive.org/web/20121111141929/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/25/AR2007102500750.html ''Tobin Bell: A Pivotal Piece of the "Saw" Puzzle''], en ''[[The Washington Post]]'', 26 d'octubre de 2007.</ref> Parker li comandó en primeras a Bell que leyese ta lo papel de Clinton Pell, pero finalment iste papel s'adchudicó a [[Brad Dourif]].<ref>{{en}} [[Steve Heisler]]: [https://web.archive.org/web/20160603131611/http://www.avclub.com/article/tobin-bell-2513 ''Tobin Bell · Random Roles''], en ''[[The A.V. Club]]'', 29 d'octubre de 2008.</ref> Ta interpretar a los tres activistas de dreitos civils asasinaus, s'esleyó a [[Geoffrey Nauffts]] como "Goatee", un personache basau en [[Michael Schwerner]]; a [[Rick Zieff]] como "Pasachero", basau en [[Andrew Goodman]], y a [[Christopher White]] como "Pasachero blanco", basau en [[James Chaney]].<ref name="Gonthier"/><ref name="Academy"/> Os productors d'a cinta, [[Frederick Zollo]] y [[Robert F. Colesberry]], tamién amanixen en a cinta en dos chicoz papels: Zollo tien una breu intervención como un [[periodista]]<ref name="Academy"/> y Colesberry interpreta a un camarografo que ye ensebau brutalment por Frank Bailey.<ref name="Goldstein"/> Mientres que feban a [[busqueda de localizacions]] ta la cinta en [[Jackson (Mississippi)|Jackson]] ([[Mississippi]]), Parker organizó un cásting ubierto ta contractar a actors y extras locals,<ref name="Parker"/> y él y Colesberry conoixioron a la profesora de musica [[Lannie McBride]], qui interpreta en a cinta a una [[cantaire]] de [[gospel]].<ref name="Parker"/> === Filmación === ==== Busqueda de localizacions ==== Mientres o proceso d'escritura d'o guión, Parker y Colesberry inicioron a busqueda de localizacions. Visitoron ueito estaus basando-se ​​en as sucherencias que lis heba feito o departamento d'ubicación. O guión de rodache requeriba que se fesen servir un total de 62 puestos diferents ta filmar.<ref name="Parker"/> En aviento de 1987, Parker y Colesberry viachoron enta l'estau de Mississippi ta visitar o trampo de carretera a on asasinoron a Goodman, Chaney y Schwerner.<ref name="Gonthier"/> Inicialment, os cineastas teneban reticencias ta filmar en Mississippi; expresoron o suyo intrés en filmar en o [[condau de Forsyth]], en [[Cheorchia (estau)|Cheorchia]], antes de que lis persuadise John Horne, o chefe d'a comisión cinematografica de Mississippi.<ref name="Goldstein"/> Parker tamién se reunió con o [[gubernador de Mississippi]], [[Ray Mabus]], qui lis expresó lo suyo refirme a la producción d'a cinta en Mississippi.<ref name="Parker"/> Parker y Colesberry buscoron ubicacions amanadas a [[Jackson (Mississippi)|Jackson]], a on instaloron as suyas oficinas de producción en un [[hotel]] d'a cadena d'hotels ''[[Holiday Inn]]''.<ref name="Parker"/> Tamién visitoron [[Canton]] antes de viachar enta [[Vaiden]], a on explororon mas de 200 edificios de [[chuzgau]]s que puet estar que podesen fer-se servir ta filmar-ie.<ref name="Parker"/> Parker y Colesberry tenioron dificultaz ta trobar una ciudad chicota ta lo escenario d'a historia en Mississippi dica que finalment se decidioron por [[LaFayette (Alabama)|Lafayette]] en l'estau vecino d'[[Alabama]], ta rodar-ie as escenas ambientadas en a ciudad ficticia d'o condau de Jessup en Mississippi, encara que atras escenas se rodoron en cuantos puestos en l'estau de Mississippi.<ref name="Parker"/> ==== Rodache ==== O rodache principal escomencipió lo [[7 de marzo]] de 1988<ref name="Parker"/> con un presupuesto inicial de 15 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]]<ref name="Goldstein"/><ref name="Ressner"/><ref>{{en}} [[Patrick Goldstein]]: [https://web.archive.org/web/20160518040902/http://articles.latimes.com/1988-06-05/entertainment/ca-6683_1_mississippi-burning ''A Time for Burning--Murder in Mississippi''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 5 de chunio de 1988.</ref> A filmación comenzó en Jackson, en Mississippi, a on l'equipo de producción filmó l'incendio de una [[Ilesia (edificio)|ilesia]]; ta ista filmación se requirioron cuantas [[camara]]s, en un sistema de rodache [[multicamara]], fendo-se servir un total de tres camaras mientres o rodache.<ref name="Parker"/> O 8 de marzo, l'equipo de producción filmó una escena ambientada en un [[motel]] a on Anderson (Hackman) li ufre un monologo a Ward (Dafoe);<ref name="Parker"/> y lo 10 de marzo la producción se trasladó enta un puesto remoto de Mississippi, a on l'equipo filmó un atro incendio d'una [[ilesia parroquial]].<ref name="Parker"/> L'11 de marzo la producción filmó escenas ambientadas en una grancha de [[Sus scrofa domesticus|tocins]], a on tres asaltants atacan y secuestran a un choven negro. En a nueit siguient, l'equipo filmó la secuencia d'ubertura d'a cinta, en a que los tres voluntarios de dreitos civils son asasinaus.<ref name="Parker"/> Entre lo 14 y lo 18 de marzo, l'equipo filmó la cremada de cuantas ilesias mas, ytamién bellas escenas d'a cinta ambientadas en una grancha.<ref name="Parker"/> O 22 de marzo, l'equipo filmó escenas ambientadas en un [[deposito de cadavres]] que yera ubicau en o [[Centro Medico d'a Universidat de Mississippi|Centro Medico]] d'a [[Universidat de Mississippi]], exactament o mesmo puesto a on i transportoron os cuerpos de Goodman, Chaney y Schwerner.<ref name="Parker"/> Un día dimpués, Parker y l'equipo filmoron una escena ambientada en un campo de [[Gossypium|cotón]], encara que lo departamento d'arte tenió que cubrir cada planta d'o campo con capas de cotón porque as plantas de cotón encara no heban floreixiu completament.<ref name="Parker"/> L'equipo tamién filmó lo [[secuestro]] de l'alcalde Tilman ([[R. Lee Ermey]]) y lo suyo posterior interrogatorio por parte de l'achent d'o FBI Monk ([[Badja Djola]]).<ref name="Parker"/> O 24 de marzo, la producción se trasladó enta [[Raymond (Mississippi)|Raymond]], a on l'equipo filmó una escena en l'[[aeropuerto John Bel Williams]].<ref name="Parker"/> A escena representaba la marcha de Monk, y estió coreografiada por Parker y por os miembros de l'elenco para que podese filmar-se en una sola toma.<ref name="Parker"/> Dimpués a producción se tresladó enta [[Vaiden]] ta filmar-ie bellas escenas ambientadas en o chuzgau d'o [[condau de Carroll]], a on se i filmoron cuantas escenas d'a sala d'o tribunal, y tamién escenas ambientadas en a oficina d'o sheriff Ray Stuckey.<ref name="Parker"/><ref name="Gonthier"/> Dimpués marchoron enta [[Vicksburg (Mississippi)|Vicksburg]], a on l'equipo filmó una procesión funebre, y l'11 d'abril de 1988 filmoron una escena ambientada en o [[Fosal de Cedar Hill de Vicksburg|fosal de Cedar Hill]] d'ixa mesma localidat.<ref name="Parker"/> Os días 15 y 16 d'abril a producción se trasladó enta la val d'o [[río Mississippi]] ta representar-ie la busqueda por o FBI y la ''[[United States Navy]]'' d'os tres voluntarios de dreitos civils. El departamento d'arte recreó un poblau indio d'os [[choctaw]] en ixe puesto, en basando-se en fotografías antigas.<ref name="Parker"/> O 23 de abril l'equipo filmó una escena que amostraba un [[miting]] d'os ''[[Citizens' Councils]]'' d'o [[Ku Klux Klan]] fendo-ne servir ta ixa escena 750 extras. O 25 d'abril, l'equipo tornó en Jackson, a on un edificio vuedo iba a recrear un [[restaurant]] que heban trobau en [[Alabama]] mientres o proceso de busqueda de localizacions, y un día dimpués, Hackman y Dafoe filmoron a suya escena inicial, en a que los personaches d'Anderson y Ward conducen dica lo condau de Jessup, en Mississippi.<ref name="Parker"/> O 27 d'abril, la producción se tresladó enta LaFayette, en Alabama, ya ta cutio mientres a filmación.<ref name="Parker"/> Os días 28 y 29 d'abril, Parker y lo suyo equipo filmoron escenas ambientadas en a casa d'a Sra. Pell. O 5 de mayo, la producción filmó una d'as escenas finals d'a cinta, en a que Anderson descubre la casa d'a Sra. Pell espullada. O 13 de mayo, l'equipo filmó escenas en una antiga sala de cine en LaFayette, que en ixe momento s'heba convertiu en una botiga de [[pneumatico]]s ta [[tractor]]s. O departamento d'arte restauró los interiors d'o teatro para reflexar-ie a epoca d'ambientación.<ref name="Parker"/> La filmación remató lo 14 de mayo de 1988, dimpués que la producción filmase un discurso d'o Ku Klux Klan supervisau por o FBI.<ref name="Parker"/> ==== Banda sonora ==== A [[banda sonora orichinal]] d'a cinta la componió [[Trevor Jones]], en a suya segunda colaboración con Parker dimpués d'a cinta ''[[Angel Heart]]'' ([[1987]]).<ref>{{en}} [[Sergio Benitez]]: [https://web.archive.org/web/20160418142645/http://www.bsospirit.com/entrevistas/tjones_e.php ''Two Days with Trevor Jones at the Phone (First Day)''], en ''BSO Spirit''.</ref> Amás d'a partitura de Jones, a banda sonora presenta bellas cancions d'o chenero ''[[gospel]]'', incluyindo-ie ''Walk on by Faith'' interpretada por [[Lannie McBride]], ''[[Take My Hand, Precious Lord]]'' interpretada por [[Mahalia Jackson]] y ''Try Jesus'' interpretada por [[Vesta Williams]]. Os sellos discograficos ''[[Antilles Records]]'' y ''[[Island Records]]'' editoron un [[disco]] con a banda sonora d'a cinta.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20161027150633/https://www.discogs.com/Various-Mississippi-Burning/release/1063161 ''Trevor Jones - Mississippi Burning (Original Soundtrack Recording) (Vinyl, LP, Album)''], en ''Discogs''.</ref> == Estreno == ''Mississippi Burning'' s'estrenó mundialment en l'[[Uptown Theatre de Washington|Uptown Theatre]] de [[Washington, DC]], o [[2 d'aviento]] de [[1988]],<ref name="Pagano">{{en}} [[Penny Pagano]]: [https://web.archive.org/web/20160601133818/http://articles.latimes.com/1988-12-05/entertainment/ca-652_1_civil-rights ''Civil Rights Star in D.C. Film Opening''], en ''[[Los Angeles Times]]'', [[5 d'aviento]] de 1988.</ref> con asistencia de cuantos [[politico]]s, [[embaixador]]s y [[periodista]]s de temas politicos. [[Ted Kennedy]], miembro d'o [[Senau d'os Estaus Unius]], expresó lo suyo refirme a la cinta en decindo que "ista película educará a millons d'estausunidenses que son masiau chóvens ta remerar os tristes escaicimientos d'ixe verano sobre cómo yera la vida en iste país antes d'a promulgación d'as leis de dreitos civils".<ref name="Pagano"/> L'estreno s'escaició en una prochección restrinchida ta dimpués estrenar-se en bellas chicotas localidaz d'o norte d'Estaus Unius ta finalment estrenar-se en o resto d'o país. O 9 d'aviento s'estrenó en [[Los Angeles]], [[Chicago]], [[Nueva York]] y la ciudat de [[Toronto]], en [[Canadá]].<ref name="Pagano"/><ref>{{en}} [[John M. Wilson]]: [https://web.archive.org/web/20160601143807/http://articles.latimes.com/1988-12-11/entertainment/ca-24_1_ole-miss ''"Burning" Mad in Ole Miss''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 11 d'aviento de 1988.</ref> A productora d'a cinta, [[Orion Pictures]], confiaba en que ixe estreno limitau limitado aduyaría a calificar a película ta la suya consideración ta los [[Premios Oscar]] en chenerando tamién un fuerte refirme por o boca a boca d'o publico.<ref name="Pagano"/><ref>{{en}} [[Tony Brown]]: [https://web.archive.org/web/20160530162921/https://newspapers.library.in.gov/cgi-bin/indiana?a=d&d=INR19890225-01.1.4 ''Hollywood dirty little secret''], en o ''[[Indianapolis Recorder]], [[Indianapolis]], 25 de febrero de 1989.''</ref> La cinta s'estrenó amplament o 27 de chinero de 1989,<ref>{{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mississippiburning.htm ''Mississippi Burning (1988)''], en [[Box Office Mojo]].</ref> pochectando-se en 1.058 salas de cine y expandindo-se dica 1.074 salas en a suya novena semana.<ref name="BOM">{{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=mississippiburning.htm ''Mississippi Burning (1988) - Weekend Box Office Results''], en [[Box Office Mojo]].</ref> === Taquilla === En a primera semana d'estreno limitau de ''Mississippi Burning'' se fació un recaudo de 225.034 dólars, con un promedio de 25.003,40 dólars recaudaus por sala,<ref name="BOM"/> con un recaudo de 160.628 dólars adicionals en o suyo segundo cabo de semana.<ref name="BOM"/> S'adhibioron mas cines muientres se feba ista exhibición limitada, y lo 27 de chinero de 1989 la cinta dentró oficialment en o suyo estreno cheneral. Mientres o suyo primer cabo de semana de gran estreno, la cinta recaudó atros 3,545.305 dólars, asegurando-se la cinquena posición en a taquilla nacional d'Estaus Unius con un recaudo nacional dica ixa calendata de 14,726.112 dólars.<ref name="BOM"/> A cinta cheneró un fuerte intrés local en l'estau de Mississippi, lo que se tradució en presentacions con dentradas empelingadas en os primers cuatro días d'estreno cheneral.<ref>{{en}} [[Adam Nossiter]]: ''8. Downfall of the Old Order and Reawakening of Memory'', en ''Of Long Memory: Mississippi and the Murder of Medgar Evers'', [[Da Capo Press]], 16 de chunio de 2009, pp. 228–231. {{ISBN|978-0-306-81162-3}}.</ref> Dimpués de siet semanas d'estreno cheneralizau, ''Mississippi Burning'' remató la suya exhibición en salas de cine con un recaudo total de 34,603.943 dólars.<ref name="BOM"/> En Estaus Unius estió la trentatresena cinta con mas estreno de l'anyo 1988,<ref>{{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=mississippiburning.htm ''1988 Yearly Box Office Results''], en [[Box Office Mojo]].</ref> y la diecisetena cinta con clasificación R con mas recaudo en ixe anyo.<ref>{{en}} [https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/mpaarating.htm?rating=R&yr=1988&p=.htm ''1988 Yearly Box Office for R Rated Movies''], en [[Box Office Mojo]].</ref> === Medios domesticos === ''Mississippi Burning'' s'estrenó en formato [[VHS]] o 27 de chulio de 1989, editau por ''[[Orion Home Video]]''.<ref>{{en}} [[Mary Stephens]]: [https://web.archive.org/web/20160602063328/http://articles.chicagotribune.com/1989-07-21/entertainment/8902190346_1_cbs-music-video-enterprises-new-video-releases-orion-home-video ''Old Stars, New Kids In Summer Rock Tapes''], en o ''[[Chicago Tribune]]'', 21 de chulio de 1989.</ref> O 3 d'abril de 1988 s'editó una versión en"edición de coleccionista" en formato [[LaserDisc]].<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20200621101100/https://www.lddb.com/laserdisc/08117/ID3922OR/Mississippi-Burning%3A-Collector%27s-Edition ''Mississippi Burning: Collector's Edition ID3922OR''], en ''LaserDisc Database''.</ref> L'8 de mayo de 2001 s'estrenó en formato [[devedé]] por ''[[MGM Home Entertainment]]'', incluyindo-ie como caracteristicas especials un comentario d'audio de Parker y un [[tráiler]].<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20141105023908/http://www.barnesandnoble.com/w/dvd-mississippi-burning-gene-hackman/3620937?ean=27616860996 ''Mississippi Burning (1988) - DVD''], en ''Barnes & Noble''.</ref> En sistema [[Blu-ray]] s'estrenó lo 12 de mayo de 2015 por o sello de videos domesticos ''[[Twilight Time]]'', con una edición limitada de nomás que 3.000 copias, con video d'[[alta definición]] [[1080p]] en incorporando os mesmos extras que incorpora lo devedé de MGM.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20150610090014/http://www.blu-ray.com/movies/Mississippi-Burning-Blu-ray/37228/ ''Mississippi Burning Blu-ray''], en ''Blu-ray.com''.</ref> [[Kino Lorber]] reeditó la cinta en Blu-ray o 18 de chunio de 2019, con una nueva transferencia 4K y toz os extras anteriors incorporaus.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20190826054028/https://www.blu-ray.com/movies/Mississippi-Burning-Blu-ray/226917/ ''Mississippi Burning Blu-ray''] en ''Blu-ray.com''.</ref> == Critica == === Critica profesional === O puesto web d'[[Agregador de resenyas|agregación de resenyas]] [[Rotten Tomatoes]] tomó escandallos de 26 resenyas y li atorgó a ''Mississippi Burning'' una puntuación d'o 85%, con una puntuación media de 6,8/10. O consenso diz: "''Mississippi Burning'' se basa en a trachedia d'a vida real ta difundir un mensache digno con o control mesurau de un drama intelichent y l'impacto contundent de un thriller".<ref>{{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/mississippi_burning/ ''Mississippi Burning (1988) - Rotten Tomatoes''], en [[Rotten Tomatoes]].</ref> Un atro agregador de resenyas, [[Metacritic]], asignó a la cinta una puntuación promedio ponderada de 65 sobre 100 basada en 11 resenyas de criticos principals, cosa que indica "criticas cheneralmente favorables".<ref>{{en}} [https://www.metacritic.com/movie/mississippi-burning ''Mississippi Burning''] en [[Metacritic]].</ref> Audiencias encuestadas por [[CinemaScore]] dioron a la cinta una calificación promedio d'"A" en una escala d'A+ dica F.<ref>{{en}} [https://www.cinemascore.com/ ''Home - Cinemascore''], en [[Cinemascore]].</ref> En una resenya en a revista ''[[Time]]'' titulada "Just Another Mississippi Whitewash", l'autor [[Jack E. White]] describiba la cinta como un "linchamiento cinematografico d'a verdat".<ref>{{en}} [[Jack E. White]]: [https://web.archive.org/web/20121004064015/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,956694,00.html ''Show Business: Just Another Mississippi Whitewash''], en ''[[Time]]'', 9 de chinero de 1989.</ref> O columnista [[Desson Howe]] d'o ''[[The Washington Post]]'' consideró que la cinta "accelera por o complicau y doloroso camín de los dreitos civils en busca d'un buen thriller. Sorprendentement, lo troba".<ref>{{en}} [[Desson Howe]]: [https://web.archive.org/web/20130628111900/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/mississippiburningrhowe_a0b1d2.htm Mississippi Burning (R)''<nowiki/>''], en ''[[The Washington Post]]'', 9 d'aviento de 1988.</ref> [[Jonathan Rosenbaum]] criticó licherament a dirección de Parker, en comentando que la cinta yera una "fantasía sordida" que "tracta sobre l'asasinato de tres activistas de dreitos civils en Mississippi en 1964, y la fiesta ta los farisaicos que tien poca relación con a historia, la sociolochía u mesmo lo sentiu común",<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20141108164439/http://www.chicagoreader.com/chicago/mississippi-burning/Film?oid=1048057 ''Mississippi Burning (R)''], en ''[[Chicago Reader]]''.</ref> y ''The Washington Post'' criticaba la cinta en amostrar "a luita d'os negros dende una perspectiva blanca de raso", en realizando contimparanzas con ''[[Cry Freedom]]'' ([[1987]], [[Richard Attenborough]]), escribindo que todas dos cintas teneban "a historia correcta, pero con los herois equivocaus".<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20160305101403/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/mississippiburningrkempley_a0c9de.htm ''Mississippi Burning (R)''], en ''[[The Washington Post]]'.''</ref> [[Pauline Kael]], escribindo ta ''[[The New Yorker]]'', elogió l'actuación, pero describió la cinta como "moralment repugnant".<ref>{{en}} [[Pauline Kael]]: [https://web.archive.org/web/20160829224710/http://geocities.ws/paulinekaelreviews/m6.html ''Kael Reviews''].</ref> [[Vincent Canby]] de ''[[The New York Times]]'' elochió la ficcionalización d'a historia que fa la cinta y escribió: "La cinta no pretende estar sobre los mesmos voluntarios de dreitos civils. Ye cuasi como si lo Sr. Parker y lo Sr. Gerolmo respectasen a las victimas, a los suyos ideals y a lo suyo destín masiau ta reinventar-los a traviés de l'emplego d'a ficción".<ref>{{en}} [[Vincent Canby]]: [https://web.archive.org/web/20160601110708/http://www.nytimes.com/1988/12/09/movies/review-film-retracing-mississippi-s-agony-1964.html ''Review/Film - Retracing Mississippi's Agony, 1964''], en ''[[The New York Times]]'', 9 d'aviento de 1988.</ref> En a suya resenya ta lo ''[[Chicago Sun-Times]]'', [[Roger Ebert]] concheturó: "Sabebamos o resultau d'iste caso cuan dentrabamos en o teatro. Lo que puet estar que haigamos ixuplidau, u puet estar que mai no hebamos sabiu, ye exactament qué tipo de corrients yeran en l'ambient en 1964".<ref>{{en}} [[Roger Ebert]]: [https://www.rogerebert.com/reviews/mississippi-burning-1988 ''Mississippi Burning''], ''[[Chicago Sun-Times]]'', RogerEbert.com.</ref> En o programa de televisión ''Siskel and Ebert and the Movies'', Ebert y o suyo colega [[Gene Siskel]] li dioron a la cinta una calificación de "dos pulgars entalto".<ref>{{en}} [[Gene Siskel]] y [[Roger Ebert]]: [[:en:At the Movies (1986 TV program)|''Siskel and Ebert and the Movies'']], 3 d'aviento de 1988.</ref> En a suya lista d'as diez millors cintas de cabo d'anyo, Ebert clasificó a ''Mississippi Burning'' como la cinta número 1 de 1988.<ref>{{en}} [https://www.innermind.com/misc/s_e_top.htm ''Siskel and Ebert Top Ten Lists - Inner Mind''], www.innermind.com.</ref> Escribindo ta lo ''[[Chicago Tribune]]'', Siskel elochió las interpretacions "sutils" de Hackman y Dafoe, pero sintió que McDormand yera "mas efectiva como la concencia moral d'a cinta".<ref>{{en}} [[Gene Siskel]]: [https://web.archive.org/web/20160602081244/http://articles.chicagotribune.com/1988-12-09/entertainment/8802230122_1_star-danny-devito-mississippi ''Subtle Portrayals Imbue Heavy Drama "Burning"''], en ''[[Chicago Tribune]]'', 9 d'aviento de 1988.</ref> Mesmo que Siskel, a revista ''[[Variety]]'' tamién elochió las actuacions y escribió: "Dafoe ufre una interpretación disciplinada y notable de Ward... Pero ye Hackman qui s'apropia d'a imachen como Anderson... Brillant actuación de Frances McDormand como la muller de l'aduyant d'o sheriff que siente atracción por Hackman. ye una avantacha mesmo ta lo suyo papel que ta la cinta".<ref>{{en}} Redacción de ''[[Variety]]'': [https://web.archive.org/web/20160603014051/http://variety.com/1987/film/reviews/mississippi-burning-1200427527/ ''Review: "Mississippi Burning"''], 31 d'aviento de 1988.</ref> [[Sheila Benson]], en a suya resenya ta ''[[Los Angeles Times]]'', escribió: "La mayestría de Hackman en sucherir un numero infinito de capas por baixo d'una superficie ironica y autocritica plega en o suyo punto maximo aquí, pero McDormand s'eleva con él. Y en estar ella la sola voz de moralidat d'a cinta, ye verdat que ye tan memorable".<ref>{{en}} [[Sheila Benson]]: [https://articles.latimes.com/1988-12-18/entertainment/ca-766_1_mississippi-burning ''RCritic's Notebook: Some "Burning" Questions''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 18 d'aviento de 1988.</ref> O critico [[José Luis Vázquez]], en ''[[Ciudad Real Digital]]'', diz que:<ref>{{es}} [[José Luis Vázquez]]: [https://www.ciudadrealdigital.es/criticas/tv/108/Arde/Mississippi ''Arde Mississippi''], en ''[[Ciudad Real Digital]]''.</ref> {{Cita|Impecable drama sobre dreitos civils (...) gran y documentau guión de [[Christopher Gerolino]] (...) Un potent ''[[thriller]]'' de denuncia de primera división que regala abundants momentos de gran fuerza cinematografica.|[[José Luis Vázquez]]}} [[Pedro Gallego]] en [[Espinof]] comenta:<ref>{{es}} [[Pedro Gallego]]: [https://www.espinof.com/cine-clasico/que-ver-alan-parker-candente-thriller-policial-que-mete-dedo-llaga-racismo-sur-estados-unidos ''Qué ver de Alan Parker: un candente thriller policial que mete el dedo en la llaga sobre el racismo en el Sur de Estados Unidos''], en [[Espinof]], 28 d'agosto de 2022.</ref> {{Cita|Ista prodichiosa cinta d'Alan Parker (...) ye la clase de gran cinta que ya no se fa. Con grans actors, un director con fuerza narrativa pero que no imposa lo suyo estilo a lo desarrollo organico d'una historia bien escrita y valor de producción necesario ta que pueda lucir. Y, tamién, una buena unión entre fer entretenimiento adulto y denuncia social seria.|[[Pedro Gallego]]}} En a web d'a [[Universidat de Zaragoza]] comentan sobre ''Mississippi Burning'':<ref>{{es}} [https://cultura.unizar.es/actividades/arde-mississippi-ciclo-yo-no-soy-racista-pero ''Arde Mississippi (Ciclo "Yo no soy racista pero...")''], en a web d'a [[Universidat de Zaragoza]].</ref> {{Cita|''Arde Mississippi'' ye una d'ixas cintas que a mida que vas veyendo se t'encende mas y mas la coda con o ser humano y en sentir la capacidat que tenemos d'estar uns burros sin cerebro. ''Arde Mississippi'' te fa tremolar y chilar d'indignación a mida que van pasando as dos horas de metrache. ''Arde Mississippi'' ye una cinta que apunta y analiza l'odio racial y tracta de buscar-ne los oríchens y de comprender una reacción tan salvache. (...) En ''Arde Mississippi'' se chunen cuantos ingredients que acotracian a moniquet una cinta de calidat. Una cinta denuncia y amás buena. Una d'ixas historias en as que l'odio racial se siente y fa mal. Un director efectivo como Alan Parker que cuan troba un buen tema sabe cómo dirichir-lo y plasmar-lo en imáchens con solucions encertadismas. Un guión bien construyiu. Una fotografía magnifica y una banda sonora acorde con os escaicimientos que se nos contan son o borbozo ta un magnifico elenco d'actors principals y segundarios que fan vibrar a cinta.}} === Controversias === Dimpués d'o suyo estreno, ''Mississippi Burning'' se trobó embolicau en una controversia sobre la ficción d'os eventos. Gerolmo y Parker han admeso una [[licencia artistica]] con o material orichinal y lo describen esencialment como una "obra de ficción". L'asasinato en sí, tal como amanixe en a cinta, diferiba d'os feitos reales en cuantos aspectos. En a cinta, mientres l'aturada de l'automóvil que precipitó l'asasinato, o conductor ye blanco (presumiblement Andrew Goodman u Michael Schwerner) y lo voluntario negro de dreitos civils (presumiblemente James Chaney) se troba en el asiento zaguero. En realidat, James Chaney conduciba l'automóvil en estar familiarizau con a redolada.<ref name="True">{{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=G8cVY-E5eyg&t=2395s&ab_channel=RealStoriesRealStories ''True Crime Story: Mississippi Burning (Crime Documentary) | Real Stories''], en [[Youtube]].</ref> A cinta presenta los asasinatos como si s'hesen cometiu en o puesto mesmo de l'aturada mientres las victimas yeran en o suyo auto, en comencipiando con Frank Bailey en ponendo-li un [[revólver]] en o [[pulso]] d'o conductor de l'automóvil y disparando-li. En realidat, sacoron a las tres victimas de l'auto y las levoron a un atro puesto, a on mesmo Andrew Goodman que Michael Schwerner recibioron un tenazón en o [[corazón]], seguius por James Chaney, qui recibió tres tenazons.<ref name="True"/> Gran cosa d'a violencia y la intimidación enta los negros en a cinta se basa en os escaicimientos que s'esdevenioron en ixe momento, anque no necesariament en relación con ista investigación. O mesmo títol provien d'o nombre en clau d'o FBI ta la investigación y parte d'o dialogo s'obtenió directament d'os suyos archivos. Muitos d'os elementos ficticios arredolan as accions d'os dos principals achents d'o FBI.<ref name="King"/> [[Coretta Scott King]], vidua de [[Martin Luther King Jr.]], boicoteó la cinta en decindo que: "Cuánto tiempo tiendremos que asperar antes de que Hollywood trobe los alinios y la integridat ta contar as historias de beluns d'os muitos mils d'hombres, mullers y ninos negros que arrisgan as suyas vidas por la igualdat?".<ref>{{en}} [[Robert Brent Toplin]]: ''Mississippi Burning: A Standard to Which We Couldn't. History by Hollywood: The Use and Abuse of the Hollywood Past'', [[University of Illinois Press]], 1996, pp. [[iarchive:historybyhollywo00topl/page/26|26–27]]. {{ISBN|978-0-252-06536-1}}.</ref> [[Myrlie Evers-Williams]], la muller de l'activista de dreitos civils asasinau [[Medgar Evers]], dició sobre la cinta: "Estió lamentable que tenese uns alcances tan limitaus que no amostrase un modelo a seguir negro que la choventud de hue que mira la cinta podese recordar".<ref>{{en}} [[Bob Thomas]]: [https://web.archive.org/web/20210506072600/https://news.google.com/newspapers?nid=1917&dat=19890323&id=p89KAAAAIBAJ&pg=1005%2C5959681&hl=en ''Picture Oscar Field Wide-Ranging''], en ''[[The Schenectady Gazette]]'', 23 de marzo de 1989.</ref> [[Benjamin Hooks]], director executivo d'a ''[[National Association for the Advancement of Colored People]]'' (NAACP), declaró que la cinta, en a suya ficcionalización d'eventos historicos, "pude a deshonestidat, follanca y frau" y retrata a los afroamericanos como "acobardaus, submisos y con aspecto de blancos".<ref name="AP">{{en}} [https://web.archive.org/web/20160815132035/http://www.apnewsarchive.com/1989/Brother-Of-Slain-Rights-Worker-Blasts-Movie/id-8e15f6c2c8685d0af87a9261fbc7d141 ''Brother of Slain Rights Worker Blasts Movie''], [[Associated Press]], 18 de chinero de 1989.</ref> Carolyn Goodman, mai d'Andrew Goodman, y Ben Chaney Jr., o chermán chicot de James Chaney, expresoron que toz dos yeran "perturbaus" por a cinta.<ref name="Leftovsky">{{en}} [[Irv Leftovsky]]: [https://articles.latimes.com/1990-02-04/entertainment/ca-465_1_mississippi-burning/3 ''Another Case of Murder in Mississippi: TV movie on the killing of three civil rights workers in 1964 tries to fill in what "Mississippi Burning" left out''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 4 de febrero de 1990.</ref> Goodman sintió que "s'heba feito servir a muerte d'os chóvens como un medio ta presentar a lo FBI como uns herois en resolver os asasinatos".<ref name="Leftovsky"/> Chaney declaró: "... la imachen que los chóvens obtenioron (d'a cinta) sobre la epoca, sobre lo mesmo Mississippi y sobre la pasividat d'as personas que participoron en o movimiento, estió bien negativa y no reflectaba la verdat".<ref name="Leftovsky"/> Stephen Schwerner, lo chermán de Michael Schwerner, consideró que la cinta yera "terriblement deshonesta y muit racista" y "[distorsionaba] las realidaz de 1964".<ref name="AP"/> En un episodio d'o programa nocturno ''[[Nightline]]'' de l'[[American Broadcasting Company]] emitiu lo 16 de chinero de 1989 coincidindo con o [[Día de Martin Luther King Jr.]], [[Julian Bond]], un activista social y líder d'o Movimiento por os Dreitos Civils, dio a la cinta la embotada de "Rambo Meets the Klan" ("[[Rambo]] satisfa a lo [[Ku Klux Klan|Klan]]"),<ref name="Russell">{{en}} [[Candace Russell]]: [https://web.archive.org/web/20160604231324/http://articles.sun-sentinel.com/1989-01-20/features/8901040442_1_miami-film-festival-foreign-film-expectations-foreign-language-films ''Julian Bond Disputes Portrayal Of FBI''], en o ''[[Sun-Sentinel]]'', 20 de chinero de 1989.</ref> y desaprobó la descripción que feba la cinta d'o FBI: "La chent tiendrá una idea equivocada sobre ixa epoca... Simplament ye mal. Ixos tipos yeran intervenindo los nuestros telefonos, sin investigar os asasinatos de [Goodman, Chaney y Schwerner]".<ref name="Russell"/> Cuan se le preguntó sobre la cinta en o [[Festival de Cine de Canas]] de [[1989]], o cineasta [[Spike Lee]] li criticó la mancanza de personaches afroamericanos centrals, en creyendo que la cinta feba parte de cuantas atras que emplegaban una narrativa d'"hombre blanco salvador" en explotar a los negros ta poder representar a los blancos como herois.<ref>{{en}} [[David Handelman]]: [https://web.archive.org/web/20160428041830/http://www.rollingstone.com/movies/features/insight-to-riot-19890713 ''"Do the Right Thing": Insight to Riot''], en ''[[Rolling Stone]]'', 13 de chulio de 1989.</ref> Debant d'istas criticas, Parker defensó la cinta en afirmando que se tracta d'una "ficción a l'igual que ''[[Platoon]]'' y ''[[Apocalypse Now]]'' son ficcions sobre la [[guerra de Vietnam]]. Pero lo important ye lo corazón d'a verdad, l'esprito... Yo esfendo lo dreito a cambiar-lo para plegar en a una audiencia que no sabe cosa d'a realidat y que ciertament no veye los documentals de [[Public Broadcasting Service|PBS]].<ref name="King"/> [[Ángel Vallejo]] en a revista dichital de cine ''[[Encadenados (revista)|Encadenados]]''<ref name="Vallejo">{{es}} [[Ángel Vallejo]]: [https://www.encadenados.org/rdc/rashomon/153-rashomon-n-103-cine-y-racismo/5990-arde-mississippi-mississippi-burning-1988-de-alan-parker ''Arde Mississippi (Mississippi burning, 1988), de Alan Parker - La trinchera y el puente''], en ''[[Encadenados (revista)|Encadenados]]'', 15 d'aviento de 2020.</ref>, fa una ampla critica d'as incongruencias d'a cinta: {{Cita|...de verdat pretende Parker que nos creyamos que lo FBI se comportó tan dignament en la esfensa d'os activistas por os dreitos civils, cuan iste movimiento yera en realidat una d'as bestias negras de [[J. Edgar Hoover|Hoover]] que mesmo le fació disenyar o [[COINTELPRO]], o programa de contraintelichencia clamau a esturrufar as organizacions disidents d'os Estaus Unius entre las que se trobaban os movimientos anti [[guerra de Vietnam]] y a favor d'os dreitos civils?<br>...o viello dito de «no remover a mierda» yera lo metodo mas efectivo ta no crebar a «paz social» en ixos lugars. Prou que sí, femos referencia a la paz d'os fosals, d'as cruces cremando-se y las foscas forcas en árbols a meyanueit.<br>Cal decir, en honor a la verdat, que lo sheriff Edgar Ray Killen fue chuzgau y condenau en 2007 a sesenta anyadas de [[presón]] dimpués de que se reubriese lo caso gracias a... un documental feito por tres alumnas de segundaria! Iste treballo aportó nuevas pruebas que fuoron tomadas en consideración cuaranta anyos dimpués, puet estar porque los tiempos ya yeran maduros ta procesar a cualsiquiera, sin que realment importase la suya color de piel.<br>...un clímax apoteosico y una mica apresurau que tanimientres Parker sabe dimpués aplacar con ixe final realista: la sinyora Pell sola, a qui tienen quimera cuasi toz y sin atro refuchio que un hogar destrozau —en toz os sentius—, a lo cual no renunciará encara que haiga renunciau a toda atra cosa; un pedricador que charra sobre cómo los mesaches blancos asasinaus no serán apedacaus en os mesmos fosals que los negros y sobre cómo ya no li queda mas amor por pedricar, sino nomás que una rabia que quiere que los atros compartan —y que puer estar que estase lo motor de futuras revolucions—; as familias afroamericanas en cantando en bel meyo d'o campo, sin garra ilesia a on acudir ta las suyas plegarias, que tamién quedarán solas cuan a man d'a chusticia d'o nord-este marche... y l'empliu argüello de qui creye haber cumpliu con a suya misión, encara que deixe dezaga una sociedat esgarrada y turbada. Ward marcha feliz, en tuteyando a Rupert Anderson, mientres o plano s'ubre y amuestra un fosal de tombas ixeminadas, ta dimpués centrar-se en una, a la sobatén, que sinyala que 1964 mai no será ixuplidau.<br>Qué suponió la investigación d'o FBI, a lo cabo y a la fin? Bella cosa mas que achitar un avrispero y producir decenas de damnificaus, muertos incluyius? A causa d'ixo... yera sucherindo lo pedricador d'a zaguer wscena d'a cinta que los negros heban de pillar as armas, preludiando lo movimiento d'os [[Black Panthers]] u lo [[Black Liberation Army]]? A reacción d'o FBI a istos movimientos, basada en o COINTELPRO, no estió una nueva caza de bruixas? Hese estau millor no intervenir, en mantenendo la paz d'os fosals y las cruces cremando-se?.|[[Ángel Vallejo]]}} === Demandas chudicials === O [[21 de febrero]] de [[1989]], l'antigo aduyant d'o sheriff d'o condau de Neshoba, [[Lawrence A. Rainey]], presentó una [[demanda]] contra ''[[Orion Pictures]]'', en alegando [[difamación]] y [[Expectativa de privacidat|invasión d'a privacidat]]. A demanda, presentada en un [[tribunal de districto d'os Estadus Unius]] en [[Meridian (Mississippi)|Meridian]] ([[Mississippi]]), demanaba 8 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] por danyos.<ref name="Spokane"/> Rainey, qui yera l'aduyant d'o sheriff d'o condau cuan s'escaicioron os asasinatos de 1964, alegó que los cineastas de ''Mississippi Burning'' l'heban retratau de manera desfavorable con o personache ficticio de l'aduyant Ray Stuckey (interpretau por [[Gailard Sartain]]). "Toz en todo lo sud saben que qui fa de sheriff en ixa cinta se refiere a yo", afirmó. "Lo que dicioron que succedió y lo que me ficioron ciertament no estió bien y cal fer bella cosa sobre ixo".<ref name="Spokane"/> A demanda de Rainey no tenió exito; retiró la demanda dimpués que l'equipo de avogaus d'Orion menazó con demostrar que la cinta se basaba en feitos reals y que Rainey yera sospeitoso d'os asasinatos de 1964.<ref name="Spokane"/> == Premios == ''Mississippi Burning'' recibió cuantos premios, a la propia cinta, a l'elenco y a caracteristicas tecnicas. Asinas, a ''[[National Board of Review]]'' incluyó la cinta en a suya lista d'as [[National Board of Review: Top Ten Films|Top Ten Films]] de l'anyo, en compartindo ixa honor con cintas como ''[[Dangerous Liaisons]]'' ([[Stephen Frears]]), ''[[The Accused (cinta de 1988)|The Accused]]'' ([[Jonathan Kaplan]]), ''[[The Unbearable Lightness of Being]]'' ([[Philip Kaufman]]), ''[[The Last Temptation of Christ (cinta)|The Last Temptation of Christ]]'' ([[Martin Scorsese]]), ''[[Tucker: The Man and His Dream]]'' ([[Francis Ford Coppola]]), ''[[Big (cinta)|Big]]'' ([[Penny Marshall]]), ''[[Running on Empty (cinta de 1988)|Running on Empty]]'' ([[Sidney Lumet]]), ''[[Gorillas in the Mist]]'' ([[Michael Apted]]) u ''[[Midnight Run]]'' ([[Martin Brest]]). Antiparte, en os [[Premios NBR]] d'a mesma ''[[National Board of Review]]'' en a suya [[60ena edición d'os Premios NBR|60<sup>ena</sup> edición]] recibió los premios a la [[Premio NBR a la Millor Cinta|Millor Cinta]], a lo [[Premio NBR a lo Millor Director|Millor Director]], a la [[Premio NBR a lo Millor Actor|Millor Actor]] y a la [[Premio NBR a la Millor Actriz Segundaria|Millor Actriz Segundaria]].<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20150321091708/http://www.nationalboardofreview.org/award-years/1988/ ''1988 Archives – National Board of Review''], ''[[National Board of Review]]''.</ref> En chinero de 1989, en a [[46ena edición d'os Premios Globos d'Oro|46<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Globos d'Oro]], ''Mississippi Burning'' recibió tres nominacions, a la [[Globo d'Oro a la Millor Cinta Dramatica|Millor Cinta Dramatica]], a lo [[Globo d'Oro a lo Millor Guión|Millor Guión]] y a lo [[Globo d'Oro a lo Millor Actor Dramatico|Millor Actor Dramatico]], encara que no en ganó denguno.<ref>{{en}} [[Nina J. Easton]]: [https://web.archive.org/web/20160605115035/http://articles.latimes.com/1989-01-30/entertainment/ca-1025_1_rain-man ''"Rain Man" Sends a Global Message''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 30 de chinero de 1989.</ref> En febrero de 1989 recibió siet nominacions a los [[Premios Oscar]], incluyindo-ie [[Premio Oscar a la Millor Cinta|Millor Cinta]], [[Premio Oscar a lo Millor Director|Millor Director]] y [[Premio Oscar a lo Millor Actor|Millor Actor]]; estando los suyos rivals mas amanaus ''[[Rain Man]]'' ([[Barry Levinson]]) con ueito nominacions y ''[[Dangerous Liaisons]]'' ([[Stephen Frears]]), tamién con siet nominacions;<ref>{{en}} [[Michael Cipely]]: [https://web.archive.org/web/20160601143510/http://articles.latimes.com/1989-02-16/entertainment/ca-3783_1_rain-man ''Academy Showers "Rain Man" With 8 Oscar Bids: "Dangerous Liaisons" and "Mississippi Burning" Get 7 Each''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 16 de febrero de 1989.</ref> o [[29 de marzo]] de [[1989]], en a [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] d'os Premios Oscar, ''Mississippi Burning'' no recibió so que un premio, l'Oscar a la [[Premio Oscar a la Millor Fotografía|Millor Fotografía]].<ref name="Oscar">{{en}} [https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1989 Ganadors y nominaus] d'os Premios Oscar 1989 en a pachina web de l'''[[Academia d'as Artes y as Ciencias Cinematograficas de Hollywood]]''.</ref> En a [[43ena edición d'os Premios BAFTA|43<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios BAFTA]] ''Mississippi Burning'' recibió cinco nominacions, ganando finalment os Premios BAFTA a lo [[Premio BAFTA a lo Millor Soniu|Millor Soniu]], [[Premio BAFTA a la Millor Fotografía|Millor Fotografía]] y [[Premio BAFTA a lo Millor Montache|Millor Montache]].<ref name="BAFTA">{{en}} [http://awards.bafta.org/award/1989/film Premios BAFTA 1989] en a pachina web de l'[[Academia Britanica d'as Artes d'o Cine y d'a Televisión]].</ref> Antiparte, en l'anyo [[2006]] l'[[American Film Institute]] incluyó ''Mississippi Burning'' en o suya [[lista AFI 100 anyos...100 exprisons]].<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20190402033732/http://www.afi.com/Docs/100Years/cheers300.pdf ''AFI's 100 Years ... 100 Cheers Nominees''] (PDF). [[American Film Institute]].</ref> {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Premio ! style="background:#ABD2D0;" | Calendata ! style="background:#ABD2D0;" | Edición ! style="background:#ABD2D0;" | Categoría ! style="background:#ABD2D0;" | Premiau ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | rowspan=7|'''[[Premios Oscar]]'''<ref name="Oscar"/> | [[1989]] | [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio Oscar a la Millor Fotografía|Oscar a la Millor Fotografía]]''' | '''[[Peter Biziou]]''' | |- | [[1989]] | [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a l'[[Premio Oscar a la Millor Cinta|Oscar a la Millor Cinta]] | ''Mississippi Burning'' | |- | [[1989]] | [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a l'[[Premio Oscar a lo Millor Director|Oscar a lo Millor Director]] | [[Alan Parker]] | |- | [[1989]] | [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a l'[[Premio Oscar a lo Millor Actor|Oscar a lo Millor Actor]] | [[Gene Hackman]] | |- | [[1989]] | [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a l'[[Premio Oscar a la Millor Actriz Segundaria|Oscar a la Millor Actriz Segundaria]] | [[Frances McDormand]] | |- | [[1989]] | [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a l'[[Premio Oscar a lo Millor Montache|Oscar a lo Millor Montache]] | [[Gerry Hambling]] | |- | [[1989]] | [[61ena edición d'os Premios Oscar|61<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a l'[[Premio Oscar a lo Millor Soniu|Oscar a lo Millor Soniu]] | [[Robert J. Litt]], [[Elliot Tyson]], [[Rick Kline]], [[Danny Michael]] | |- | rowspan=1|'''[[Premios Eddie]]'''<ref>{{en}} [[Aleene MacMinn]] y [[Claudia Puig]]: [https://web.archive.org/web/20160601134843/http://articles.latimes.com/1989-03-20/entertainment/ca-32_1_career-achievement-awards ''Kudos''], en ''[[Los Angeles Times]]'', 20 de marzo de 1989.</ref> | [[1989]] | [[39ena edición d'os Premios Eddie|39<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio Eddie a lo Millor Montache Dramatico|Eddie a lo Millor Montache Dramatico]]''' | '''[[Gerry Hambling]]''' | |- | rowspan=1|'''[[Premios ASC]]'''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110802060537/http://www.theasc.com/asc_news/awards/awards_history.php ''The ASC Awards for Outstanding Acheivement in Cinematography - COMPLETE LISTING OF NOMINEES AND WINNERS FROM PAST AWARDS''], en a web de l'[[American Society of Cinematographers]].</ref> | [[1989]] | [[3a edición d'os Premios Eddie|3<sup>a</sup> edición]] | Nominau a l'[[Premio Eddie a lo Millor Montache|Eddie a lo Millor Montache]] | [[Gerry Hambling]] | |- | rowspan=2|'''[[Premios d'o Festival Internacional de Cine de Berlín]]'''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20190609015427/https://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1989/03_preistr_ger_1989/03_Preistraeger_1989.html ''Berlinale - PRIZES & HONOURS 1989''].</ref> | [[1989]] | [[39ena edición d'o Festival Internacional de Cine de Berlín|39<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Onso d'Archent a lo Millor Actor]]''' | '''[[Gene Hackman]]''' | |- | [[1989]] | [[39ena edición d'o Festival Internacional de Cine de Berlín|39<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a l'[[Onso d'Archent a lo Millor Director]] | [[Alan Parker]] | |- | rowspan=5|'''[[Premios BAFTA]]'''<ref name="BAFTA"/> | [[1989]] | [[43ena edición d'os Premios BAFTA|43<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio BAFTA a lo Millor Soniu|BAFTA a lo Millor Soniu]]''' | '''[[Robert J. Litt]], [[Elliot Tyson]], [[Rick Kline]], [[Danny Michael]]''' | |- | [[1989]] | [[43ena edición d'os Premios BAFTA|43<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio BAFTA a la Millor Fotografía|BAFTA a la Millor Fotografía]]''' | '''[[Peter Biziou]]''' | |- | [[1989]] | [[43ena edición d'os Premios BAFTA|43<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio BAFTA a lo Millor Montache|BAFTA a lo Millor Montache]]''' | '''[[Gerry Hambling]]''' | |- | [[1989]] | [[43ena edición d'os Premios BAFTA|43<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio BAFTA a lo Millor Director|BAFTA a lo Millor Director]] | [[Alan Parker]] | |- | [[1989]] | [[43ena edición d'os Premios BAFTA|43<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio BAFTA a la Millor Banda Sonora|BAFTA a la Millor Banda Sonora]] | [[Trevor Jones]] | |- | rowspan=1|'''[[Premios BSC]]''' | [[1989]] | | '''[[Premio BSC a la Millor Fotografía en Largometrache|BSC a la Millor Fotografía en Largometrache]] | '''[[Peter Biziou]]''' | |- | rowspan=1|'''[[Premios Artios]]'''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20200629093824/https://www.castingsociety.com/awards/artios/1989 5<sup>ena</sup> edición] d'os [[Premios Artios]] en a web d'a [[Casting Society of America]].</ref> | [[1989]] | [[5ena edición d'os Premios Artios|5<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio Artios a lo Millor Casting en Largometrache de Gran Presupuesto de Drama|Artios a lo Millor Casting en Largometrache de Gran Presupuesto de Drama]] | '''[[Howard Feuer]], [[Juliet Taylor]]''' | |- | rowspan=4|'''[[Premios de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago]]'''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20160422075211/http://www.chicagofilmcritics.org/1988-97 Premios de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago 1988-1997] en a web d'a [[Chicago Film Critics Association]].</ref> | [[1989]] | [[1a edición d'os Premios de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago|1<sup>a</sup> edición]] | '''[[Premio de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago a la Millor Cinta]] | '''''Mississippi Burning''''' | |- | [[1989]] | [[1a edición d'os Premios de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago|1<sup>a</sup> edición]] | '''[[Premio de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago a la Millor Actriz Segundaria]] | '''[[Frances McDormand]]''' | |- | [[1989]] | [[1a edición d'os Premios de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago|1<sup>a</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago a lo Millor Actor]] | [[Gene Hackman]] | |- | [[1989]] | [[1a edición d'os Premios de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago|1<sup>a</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio de l'Asociación de Criticos de Cine de Chicago a lo Millor Actor Segundario]] | [[Brad Dourif]] | |- | rowspan=2|'''[[Premios David de Donatello]]'''<ref>{{it}} [https://web.archive.org/web/20230308103035/https://www.daviddidonatello.it/motore-di-ricerca/candidatianno.php Premios David de Donatello] en a web de l'[[Accademia del Cinema Italiano]].</ref> | [[1989]] | [[34ena edición d'os Premios David de Donatello|34<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a lo [[Premio David de Donatello a la Millor Cinta Forana|David de Donatello a la Millor Cinta Forana]]<ref name="Mississippi Burning">{{it}} [https://www.daviddidonatello.it/motore-di-ricerca/schedasola.php?idfilm=6419&annovinci=1989 ''Mississippi Burning''] en a web de l'[[Accademia del Cinema Italiano]].</ref> | ''Mississippi Burning'' | |- | [[1989]] | [[34ena edición d'os Premios David de Donatello|34<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio David de Donatello a lo Millor Actor Forano|David de Donatello a lo Millor Actor Forano]]<ref name="Mississippi Burning"/> | [[Gene Hackman]] | |- | rowspan=1|'''[[Premios Directors Guild of America]]'''<ref>{{en}} [https://www.dga.org/Awards/History/1980s/1988.aspx Ganadors y nominaus] d'a [[41ena edición d'os Premios Directors Guild of America|41<sup>ena>/sup> edición</sup>]] d'os [[Premios Directors Guild of America]].</ref> | [[1989]] | [[41ena edición d'os Premios Directors Guild of America|41<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio Directors Guild of America a lo Millor Director|Directors Guild of America a lo Millor Director]] | [[Alan Parker]] |- | rowspan=1|'''[[Premios KCFCC]]'''<ref>{{en}} [https://kcfcc.org/kcfcc-award-winners-1980-89/ Ganadors] d'os [[Premios KCFCC]] 1980-89 en a web d'o [[Kansas City Film Critics Circle]].</ref> | [[1989]] | | '''[[Premio KCFCC a la Millor Actriz Segundaria|KCFCC a la Millor Actriz Segundaria]]''' | '''[[Frances McDormand]]''' |- | rowspan=1|'''[[Premios LAFCA]]''' | [[1989]] | [[14ena edición d'os Premios LAFCA|14<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio LAFCA a lo Millor Actor|LAFCA a lo Millor Actor]] | [[Gene Hackman]] |- | rowspan=4|'''[[Premios Globos d'Oro]]'''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20171201080818/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/1989 Ganadors y nominaus] d'a [[46ena edición d'os Premios Globos d'Oro|46<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Globos d'Oro]] en a web oficial d'os Premios.</ref> | [[1989]] | [[46ena edición d'os Premios Globos d'Oro|46<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a lo [[Globo d'Oro a la Millor Cinta Dramatica]] | ''Mississippi Burning'' |- | [[1989]] | [[46ena edición d'os Premios Globos d'Oro|46<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a lo [[Globo d'Oro a lo Millor Director]] | [[Alan Parker]] |- | [[1989]] | [[46ena edición d'os Premios Globos d'Oro|46<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a lo [[Globo d'Oro a lo Millor Actor Dramatico]] | [[Gene Hackman]] |- | [[1989]] | [[46ena edición d'os Premios Globos d'Oro|46<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a lo [[Globo d'Oro a lo Millor Guión]] | [[Chris Gerolmo]] |- | rowspan=5|'''[[Premios NBR]]'''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070929083539/http://www.nbrmp.org/awards/past.cfm?year=1988 Ganadors y nominaus] d'a [[60ena edición d'os Premios NBR|60<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios NBR]] en a web oficial d'os Premios.</ref> | [[1989]] | [[60ena edición d'os Premios NBR|60<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio NBR a la Millor Cinta]]''' | '''''Mississippi Burning''''' |- | [[1989]] | [[60ena edición d'os Premios NBR|60<sup>ena</sup> edición]] | '''[[National Board of Review: Top Ten Films|Top Ten Films 1988]]''' | '''''Mississippi Burning''''' |- | [[1989]] | [[60ena edición d'os Premios NBR|60<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio NBR a lo Millor Director|NBR a lo Millor Director]]''' | '''[[Alan Parker]]''' |- | [[1989]] | [[60ena edición d'os Premios NBR|60<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio NBR a lo Millor Actor|NBR a lo Millor Actor]]''' | '''[[Gene Hackman]]''' |- | [[1989]] | [[60ena edición d'os Premios NBR|60<sup>ena</sup> edición]] | '''[[Premio NBR a la Millor Actriz Segundaria|NBR a la Millor Actriz Segundaria]]''' | '''[[Frances McDormand]]''' |- | rowspan=1|'''[[Premios NSFC]]'''<ref>{{en}} [[Dave Kehr]]: [https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1989-01-09-8902230936-story.html ''"Unbearable Lightness" Named Best Film Of "88 By Critics Group"''], en o ''[[Chicago Tribune]]''.</ref> | [[1989]] | [[23ena edición d'os Premios NSFC|23<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio NSFC a lo Millor Actor|NSFC a lo Millor Actor]] | [[Gene Hackman]] |- | rowspan=2|'''[[Premios NYFCC]]'''<ref>{{en}} [[Jay Boyar]]: [https://web.archive.org/web/20160601122231/http://articles.orlandosentinel.com/1989-01-25/lifestyle/8901250099_1_critics-awards-academy-best-picture-prize ''Critics Picks Are Oscar Indicators''], en l'''[[Orlando Sentinel]]'', 25 de chinero de 1989.</ref> | [[1989]] | [[54ena edición d'os Premios NYFCC|54<sup>ena</sup> edición]] | Nominada a lo [[Premio NYFCC a la Millor Cinta|NYFCC a la Millor Cinta]] | ''Mississippi Burning'' |- | [[1989]] | [[54ena edición d'os Premios NYFCC|54<sup>ena</sup> edición]] | Nominau a lo [[Premio NYFCC a lo Millor Actor|NYFCC a lo Millor Actor]] | [[Gene Hackman]] |- | rowspan=1|'''[[Premios d'a Political Film Society]]'''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120527064914/http://www.polfilms.com/previous.html ''Political Film Society - Previous Award Winners". Political Film Society. Political Film Society''], en a web d'a ''[[Political Film Society]]''.</ref> | [[1989]] | | '''[[Premio Political Film Society d'os Dreitos Humans|Political Film Society d'os Dreitos Humans]]''' | '''''Mississippi Burning''''' |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 1988]]. * [[Cintas de 1988]]. == Referencias == {{Listaref|2}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0095647/ ''Mississippi Burning''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.allmovie.com/movie/v32924 ''Mississippi Burning''] en [[AllMovie]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/mississippi_burning ''Mississippi Burning''] en [[Rotten Tomatoes]]. * {{en}} [https://www.metacritic.com/movie/mississippi-burning ''Mississippi Burning''] en [[Metacritic]]. * {{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mississippiburning.htm ''Mississippi Burning''] en [[Box Office Mojo]]. * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/58849 ''Mississippi Burning''] en l' ''[[American Film Institute Catalog]]'' de l'''[[American Film Institute]]''. * {{en}} / {{es}} [http://www.filmaffinity.com/es/film773652.html ''Mississippi Burning''] en [[FilmAffinity]]. * {{fr}} [http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=30472.html ''Mississippi Burning''] en [[Allociné]]. * {{es}} [https://www.encadenados.org/rdc/rashomon/153-rashomon-n-103-cine-y-racismo/5990-arde-mississippi-mississippi-burning-1988-de-alan-parker ''Arde Mississippi (Mississippi burning, 1988), de Alan Parker - La trinchera y el puente''], analís detallau d'a cinta por [[Ángel Vallejo]] en ''[[Encadenados (revista)|Encadenados]]'', 15 d'aviento de 2020. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Mississippi]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 1964]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Trevor Jones]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Peter Biziou]] [[Categoría:Cintas con guión de Chris Gerolmo]] [[Categoría:Cintas con montache de Gerald Hambling]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas de cine de drama]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas de cine policiaco]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Alan Parker]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Brad Dourif]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Frances McDormand]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Gailard Sartain]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Gene Hackman]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Michael Rooker]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Pruitt Taylor Vince]] [[Categoría:Cintas interpretadas por R. Lee Ermey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Stephen Tobolowsky]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Willem Dafoe]] [[Categoría:Cintas producidas por Frederick Zollo]] [[Categoría:Cintas producidas por Robert F. Colesberry]] [[Categoría:Cintas rodadas en Alabama]] [[Categoría:Cintas rodadas en Mississippi]] fju46lt23u0i5q2kveaaaw8gdl40py3 André Sellier 0 148577 2480032 2328311 2026-09-30T19:11:54Z RenatoGar 80073 2480032 wikitext text/x-wiki {{Grafía EFA}} {{Ficha de famoso |nombre = André Sellier |imachen = |imachen grandaria = |piet de foto = |calendata naiximiento = [[1 de chulio]] de [[1920]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Amiens]] ([[Somme]], [[Francia]]) |calendata muerte = [[1 de febrero]] de [[2015]] |edat muerte = 94 |puesto muerte = [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Salouël]] ([[Somme]], [[Francia]]) |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Historiador]]<br>[[Diplomatico]] |almamáter = |salario = |patrimonio neto = |conchuche = |obras = ''Atlas des peuples d'Europe centrale''<br>''Atlas des peuples d'Europe occidentale''<br>''Atlas des peuples d'Orient''<br>''Histoire du camp de Dora'' |fillos = [[Jean Sellier]] |partiu politico = |sitio web = |anotacions = }} '''André Sellier''', naixiu d'[[Amiens]] ([[Somme]], [[Francia]]) l'[[1 de chulio]] de [[1920]] y muerto en [[Salouël]] ([[Somme]], [[Francia]]) l'[[1 de febrero]] de [[2015]], estió un [[historiador]] y [[diplomatico]] [[Francia|francés]], conoixiu mas que mas por os suyos treballos sobre [[atlas historico]]s realizaus conchunament con su fillo, l'historiador [[Jean Sellier]]. Militant d'a ''[[Section française de l'Internationale ouvrière]]'' y d'o ''[[Mouvement des Jeunes socialistes]]'' dende que teneba 16 anyadas, mientres a [[Segunda Guerra Mundial]] estió miembro d'a [[Resistencia francesa]], concretament d'o rete ''[[Libération-Nord]]''. Deteniu por as autoridaz d'o [[Tercer Reich]] o [[2 d'agosto]] de [[1943]], estió deportau enta Alemanya en chinero de 1944, pasanso succesivament por os campos de concentración nazis de [[Campo de concentración de Buchenwald|Buchenwald]], [[Campo de concentración de Mittelbau-Dora|Mittelbau-Dora]] y [[Campo de concentración de Ravensbrück|Ravensbrück]], aconseguió esfugar-se en abril de [[1945]] cuan, por l'abance d'as tropas de l'[[Exercito Royo]], lo trasladaban enta [[Parchim]], trobando-se con as tropas sovieticas en [[Karow (Plau am See)|Karow]]. En tornar en Francia dimpués d'a redota d'o [[nazismo]], continó vinculau a lo suyo partiu, con a excepción de bel periodo en que treballó como diplomatico. Sindembargo, en os [[anyos 1980]] colaboró en as campanyas de [[François Mitterrand]]. En pasar a la retreta en [[1986]] tornó a la suya labor como historiador, colaborando con su fillo Jean en a redacción de cuantos [[atlas historico]]s sobre los pueblos d'o mundo. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Sellier, Andre}} [[Categoría:Diplomaticos de Francia]] [[Categoría:Escritors en francés]] [[Categoría:Historiadors de Francia]] [[Categoría:Naixius d'Amiens]] [[Categoría:Muertos en Somme]] [[Categoría:Socialistas de Francia]] [[Categoría:1920 (naixencias)]] [[Categoría:2015 (muertes)]] cdyluijfvcvdpbfdejcsvqtf95vpi03 Mother Lode (cinta) 0 154496 2480136 2322375 2026-09-30T21:06:37Z RenatoGar 80073 2480136 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} :''Iste articlo ye sobre una cinta d'intriga y aventuras estausunidense de 1982: ta atros usos, se veiga '''[[Mother Lode]]'''''. {{Ficha de cinta |títol orichinal= Mother Lode |títol= Mother Lode |imachen= Mother Lode.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= |dirección= Charlton Heston |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= |producción= [[Fraser Clarke Heston]] |disenyo producción= |guión= |guión_orichinal= [[Fraser Clarke Heston]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Ken Wannberg]] |sonito= |edición= |fotografía= [[Richard Leiterman]] |montache= [[Eric Boyd-Perkins]] |escenografía= |vestuario= |maquillache= |peluquería= |efectos= |actors= [[Charlton Heston]]<br>[[Nick Mancuso]]<br>[[Kim Basinger]]<br>[[John Marley]]<br>[[Dale Wilson]]<br>[[Rocky Zantolas]]<br>[[Marie George]] |narrador= |color= |país= [[Estaus Unius]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 1982 |estreno= [[27 d'agosto]] de [[1982]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] ([[Missouri]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0084359/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Mother Lode''] en [[Ìnternet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine d'aventuras]] |duración= 101 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Agamemnon Films]] |destribución= [[Agamemnon Films]] |estudeyo= |presupuesto= 9 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |imdb= 0084359 |filmaffinity= 435797 |}} '''''Mother Lode''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Diners''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Duelo en las profundidades''''', en aragonés '''''Duelo en as profundidaz''''') ye una [[cinta]] de [[cine d'aventuras]] y [[cine d'intriga]] de l'anyo [[1982]] dirichida por [[Charlton Heston]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Fraser Clarke Heston]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Ken Wannberg]], una [[dirección de fotografía]] de [[Richard Leiterman]] y una [[producción cinematografica]] de [[Fraser Clarke Heston]] ta la [[productora cinematografica]] ''[[Agamemnon Films]]'', y con un [[elenco]] formau por os [[actor]]s [[Charlton Heston]], [[Nick Mancuso]], [[Kim Basinger]], [[John Marley]], [[Dale Wilson]], [[Rocky Zantolas]] y [[Marie George]]. ''Mother Lode'' ye una cinta vinculada a la familia Heston, en estar guionizada, dirichida, protagonizada y producida por miembros d'a familia, amás d'estar a companyía productora propiedat de Charlton Heston. En ella se conta cómo una muller, dimpués de desapareixer su mariu en a [[Columbia Britanica]] en [[Canadá]] mientres que buscaba una [[mina]] d'[[oro]], contacta con un aventurero ta que l'aduye a trobar-lo. S'ambienta en epoca actual d'a cinta ([[1982]]) en a Columbia Britanica y se filmó en ixe mesmo estau canadiense, incluyindo-ie la ciudar de [[Vancouver]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0084359/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Mother Lode''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0084359/ ''Mother Lode''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 1982]]. * [[Cintas de 1982]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0084359/ ''Mother Lode''] en [[Internet Movie Database]]. * {{es}} [https://www.filmaffinity.com/es/film435797.html ''Mother Lode''] en [[FilmAffinity]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/mother_lode ''Mother Lode''] en [[Rotten Tomatoes]]. * {{fr}} [http://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=115059.html ''Mother Lode''] en [[Allociné]]. * {{en}} [https://www.allmovie.com/movie/v33418 ''Mother Lode''] en [[AllMovie]]. * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/58019 ''Mother Lode''] en l'<nowiki></nowiki>''[[American Film Institute Catalog]]'' de l'<nowiki></nowiki>''[[American Film Institute]]''. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Columbia Britanica]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 1982]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Ken Wannberg]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Richard Leiterman]] [[Categoría:Cintas con guión de Fraser Clarke Heston]] [[Categoría:Cintas con montache d'Eric Boyd-Perkins]] [[Categoría:Cintas de cine d'aventuras]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Charlton Heston]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Charlton Heston]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dale Wilson]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Marley]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Kim Basinger]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Marie George]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Nick Mancuso]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Rocky Zantolas]] [[Categoría:Cintas producidas por Fraser Clarke Heston]] [[Categoría:Cintas rodadas en Columbia Britanica]] [[Categoría:Cintas rodadas en Vancouver]] hrxk3xxs10h9qfpfu0l7cekoy9accja Cine en 2004 0 156927 2480213 2418605 2026-10-01T02:45:42Z RenatoGar 80073 /* Aviento */ 2480213 wikitext text/x-wiki {| align=right cellpadding=3 class=toccolours style="margin-left: 15px;" |- style="text-align:center;" | '''Cine por anyos'''<br>[[Imachen:Video-x-generic.svg|80px]]<br><small>'''[[Anyo]]s:'''</small><br /> [[Cine en 2001|2001]] [[Cine en 2002|2002]] [[Cine en 2003|2003]] - '''2004''' - [[Cine en 2005|2005]] [[Cine en 2006|2006]] [[Cine en 2007|2007]] |} O '''cine en 2004''' amuestra una relación d'escaicimientos notables, [[Lista de premios cinematograficos|premios]] y festivals relacionaus con o mundo d'o [[cine]] en l'anyo [[2004]]. == Cintas con mas recaudo mundial == Relación de cintas con mas recaudo de taquilla a livel mundial en l'anyo 2004: {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Posición ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País ! style="background:#cffa86;" | Recaudo |- | style="background:#cffa86;" | '''1''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Shrek 2]]''''' | [[Andrew Adamson]], [[Kelly Asbury]], [[Conrad Vernon]] | [[DreamWorks Animation]], [[PDI/DreamWorks]] | [[Mike Myers]], [[Eddie Murphy]], [[Cameron Diaz]], [[Julie Andrews]], [[Antonio Banderas]], [[John Cleese]], [[Rupert Everett]], [[Jennifer Saunders]] | [[Cine de comedia]], [[cine d'animación]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''928.760.770 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''2''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (cinta)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]''''' | [[Alfonso Cuarón]] | [[Heyday Films]], [[1492 Pictures]] | [[Daniel Radcliffe]], [[Rupert Grint]], [[Emma Watson]], [[Robbie Coltrane]], [[Richard Harris]], [[Alan Rickman]], [[Maggie Smith]] | [[Cine de fantasía]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]] | style="background:#f1fddb;" | '''798.076.924 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''3''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Spider-Man 2]]''''' | [[Sam Raimi]] | [[Columbia Pictures]], [[Marvel Enterprises]], [[Laura Ziskin Productions]] | [[Tobey Maguire]], [[Kirsten Dunst]], [[James Franco]], [[Alfred Molina]], [[Rosemary Harris]], [[Donna Murphy]] | [[Cine de superherois]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''788.618.317 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''4''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Incredibles]]''''' | [[Brad Bird]] | [[Walt Disney Pictures]], [[Pixar Animation Studios]] | [[Craig T. Nelson]], [[Holly Hunter]], [[Sarah Vowell]], [[Spencer Fox]], [[Jason Lee]], [[Samuel L. Jackson]], [[Elizabeth Peña]] | [[Cine d'animación]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''631.442.092 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''5''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Passion of the Christ]]''''' | [[Mel Gibson]] | [[Icon Productions]] | [[Jim Caviezel]], [[Monica Bellucci]], [[Maia Morgenstern]], [[Sergio Rubini]] | [[Cine de drama]], [[cine epico]], [[cine relichioso]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''611.486.736 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''6''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Day After Tomorrow]]''''' | [[Roland Emmerich]] | [[The Mark Gordon Company]], [[Lionsgate Films]], [[Centropolis Entertainment]] | [[Dennis Quaid]], [[Jake Gyllenhaal]], [[Sela Ward]], [[Emmy Rossum]], [[Ian Holm]] | [[Cine de ciencia-ficción]], [[cine de desastres]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''552.669.571 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''7''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Meet the Fockers]]''''' | [[Jay Roach]] | [[Tribeca Productions]], [[Everyman Pictures]] | [[Robert De Niro]], [[Ben Stiller]], [[Dustin Hoffman]], [[Barbra Streisand]], [[Blythe Danner]], [[Teri Polo]] | [[Cine de comedia]], [[cine de romance]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''522.667.936 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''8''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Troy (cinta)|Troy]]''''' | [[Wolfgang Petersen]] | [[Warner Bros. Pictures]], [[Helena Productions]], [[Latina Pictures]], [[Radiant Productions]], [[Plan B Entertainment]], [[Nimar Studios]] | [[Brad Pitt]], [[Eric Bana]], [[Orlando Bloom]], [[Diane Kruger]], [[Brian Cox]], [[Sean Bean]], [[Brendan Gleeson]], [[Peter O'Toole]] | [[Cine belico]], [[cine historico]], [[cine de peplum]], [[cine de drama]], [[cine epico]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of Malta.svg|22px]] [[Malta]] | style="background:#f1fddb;" | '''497.409.852 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''9''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Shark Tale]]''''' | [[Vicky Jenson]], [[Bibo Bergeron]], [[Rob Letterman]] | [[DreamWorks Animation]] | [[Will Smith]], [[Robert De Niro]], [[Renée Zellweger]], [[Angelina Jolie]], [[Jack Black]], [[Martin Scorsese]] | [[Cine de comedia]], [[cine d'animación]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''374.583.879 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |- | style="background:#cffa86;" | '''10''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Ocean's Twelve]]''''' | [[Steven Soderbergh]] | [[Village Roadshow Pictures]], [[Jerry Weintraub Productions]], [[Section Eight Productions]] | [[George Clooney]], [[Brad Pitt]], [[Matt Damon]], [[Catherine Zeta-Jones]], [[Andy García]], [[Don Cheadle]], [[Bernie Mac]], [[Julia Roberts]], [[Casey Affleck]], [[Scott Caan]], [[Vincent Cassel]], [[Eddie Jemison]], [[Carl Reiner]], [[Elliott Gould]] | [[Cine de comedia]], [[cine d'intriga]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] | style="background:#f1fddb;" | '''362.744.280 [[Dólar estausunidense|dólars]]''' |} == Estrenos de cintas == Relación d'estrenos de cintas en l'anyo 2004: === Chinero === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''Chinero''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Clearing (cinta)|The Clearing]]''''' | [[Festival de Cine de Sundance]] ([[Park City (Utah)|Park City]], [[Utah]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0331952/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Clearing''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Pieter Jan Brugge]] | [[Blue Ridge Motion Pictures]], [[Fox Searchlight Pictures]], [[Mediastream Dritte Film GmbH & Co. Beteiligungs KG]], [[Thousand Words]], [[Wildwood Enterprises]] | [[Robert Redford]], [[Helen Mirren]], [[Willem Dafoe]], [[Alessandro Nivola]], [[Matt Craven]], [[Melissa Sagemiller]], [[Wendy Crewson]], [[Larry Pine]], [[Diana Scarwid]] | [[Cine de drama]], [[cine d'intriga]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |} === Febrero === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[17 de febrero]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hidalgo (cinta)|Hidalgo]]''''' | [[Festival de Cine de Texas]] ([[Texas]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0317648/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''Hidalgo''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Joe Johnston]] | [[Touchstone Pictures]], [[Casey Silver Productions]] | [[Viggo Mortensen]], [[Zuleikha Robinson]], [[Omar Sharif]], [[Louise Lombard]], [[Adam Alexi-Malle]], [[Saïd Taghmaoui]], [[Silas Carson]], [[Harsh Nayyar]], [[J.K. Simmons]] | [[Cine de western]], [[cine d'aventuras]], [[cine epico]], [[cine biografico]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of Morocco.svg|22px]] [[Marruecos]] |- | '''[[25 de febrero]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[In Enemy Hands (cinta)|In Enemy Hands]]''''' | [[Espanya]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0316824/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''In Enemy Hands''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Tony Giglio]] | [[Artisan Entertainment]], [[Splendid Pictures]] | [[William H. Macy]], [[Til Schweiger]], [[Scott Caan]], [[Thomas Kretschmann]], [[Lauren Holly]], [[Clark Gregg]], [[Carmine Giovinazzo]], [[Sam Huntington]], [[Jeremy Sisto]], [[Ian Somerholder]], [[Branden Morgan]], [[Patrick Gallagher]], [[Chris Ellis]], [[Xander Berkeley]], [[Rene Heger]], [[Connor Donne]], [[Sven-Ole Thorsen]], [[A.J. Buckley]], [[Gavin Hood]] | [[Cine belico]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |} === Marzo === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[19 de marzo]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Mindhunters]]''''' | [[Festival de Cine Fantastico de Bruselas]] ([[Bruselas]], [[Belchica]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0297284/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Mindhunters''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Renny Harlin]] | [[Dimension Films]], [[Intermedia Films]], [[Outlaw Productions]], [[Avenue Pictures]], [[Weed Road Pictures]] | [[Kathryn Morris]], [[LL Cool J]], [[Jonny Lee Miller]], [[Patricia Velásquez]], [[Clifton Collins Jr.]], [[Eion Bailey]], [[Will Kemp]], [[Val Kilmer]], [[Christian Slater]], [[Trevor White]], [[Cassandra Bell]], [[Jasmine Sendar]], [[Anthonie Kamerling]], [[Daniël Boissevain]] | [[Cine policiaco]], [[cine d'intriga]], [[cine de terror]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of the Netherlands.svg|22px]] [[Países Baixos]]<br>[[Imachen:Flag of Finland.svg|22px]] [[Finlandia]] |- | '''[[27 de marzo]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Alamo (cinta de 2004)|The Alamo]]''''' | [[San Antonio (Texas)|San Antonio]] ([[Texas]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0318974/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Alamo''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[John Lee Hancock]] | [[Touchstone Pictures]], [[Imagine Entertainment]] | [[Dennis Quaid]], [[Billy Bob Thornton]], [[Jason Patric]], [[Patrick Wilson]], [[Emilio Echevarría]], [[Jordi Mollà]], [[Leon Rippy]], [[Tom Davidson]], [[Marc Blucas]], [[Robert Prentiss]], [[Kevin Page]], [[Joe Stevens]], [[Stephen Bruton]], [[Laura Clifton]], [[Ricardo Chavira]], [[Emily Deschanel]], [[Brandon Smith]], [[W. Earl Brown]], [[Tom Everett]], [[Rance Howard]], [[Stewart Finlay-McLennan]], [[Cástulo Guerra]] | [[Cine de western]], [[cine nelico]], [[cine historico]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |} === Abril === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[4 d'abril]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Laws of Attraction]]''''' | [[Festival de Cine de Phoenix]] ([[Phoenix]], [[Arizona]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0323033/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Laws of Attraction''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Peter Howitt]] | [[Mobius Pictures]], [[Intermedia Productions]], [[Deep River Productions]], [[Irish DreamTime]], [[Initial Entertainment Group]] | [[Pierce Brosnan]], [[Julianne Moore]], [[Parker Posey]], [[Michael Sheen]], [[Frances Fisher]], [[Nora Dunn]], [[Mike Doyle]], [[Allan Houston]], [[Johnny Myers]], [[Heather Ann Nurnberg]], [[Brette Taylor]], [[Sara Gilbert]] | [[Cine de comedia]], [[cine de romance]], [[cine de chudicios]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of Ireland.svg|22px]] [[Irlanda]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]] |- | '''[[19 d'abril]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Mean Girls]]''''' | [[Los Angeles]] ([[California]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0377092/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Mean Girls''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Mark Waters]] | [[Broadway Video]] | [[Lindsay Lohan]], [[Rachel McAdams]], [[Lacey Chabert]], [[Lizzy Caplan]], [[Daniel Franzese]], [[Jonathan Bennett]], [[Amanda Seyfried]], [[Tina Fey]], [[Tim Meadows]], [[Amy Poehler]], [[Ana Gasteyer]], [[Neil Flynn]], [[Rajiv Surendra]], [[Molly Shanahan]], [[Jonathan Malen]] | [[Cine de comedia]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |} === Mayo === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[1 de mayo]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Raising Helen]]''''' | [[Festival de Cine de Tribeca]] ([[Nueva York]], [[Nueva York (estau)|Nueva York]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0350028/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Raising Helen''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Garry Marshall]] | [[Touchstone Pictures]], [[Beacon Pictures]], [[Hyde Park Entertainment]], [[Mandeville Films]] | [[Kate Hudson]], [[John Corbett]], [[Joan Cusack]], [[Hayden Panettiere]], [[Spencer Breslin]], [[Abigail Breslin]], [[Helen Mirren]], [[Felicity Huffman]], [[Kevin Kilner]], [[Sakina Jaffrey]], [[Joseph Mazzello]], [[Sean O'Bryan]], [[Catherine Tayrien]], [[Evan Sabara]], [[Paris Hilton]], [[Amber Valletta]], [[Ethan Browne]], [[Shannon Wilcox]], [[Frank Campanella]], [[Michael Esparza]], [[Katie Carr]], [[Rio Hackford]], [[Héctor Elizondo]], [[Larry Miller]], [[Shakara Ledard]] | [[Cine de comedia]], [[cine de drama]], [[cine de romance]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |- |rowspan=2| '''[[17 de mayo]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Die fetten Jahre sind vorbei]]''''' | [[Festival Internacional de Cine de Canas]] ([[Canas]], [[Francia]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0408777/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Die fetten Jahre sind vorbei''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Hans Weingartner]] | [[Y3 Film]], [[Coop99 Filmproduktion]], [[Südwestrundfunk]], [[ARTE]] | [[Daniel Brühl]], [[Julia Jentsch]], [[Stipe Erceg]] | [[Cine de drama]], [[cine de romance]] | [[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]]<br>[[Imachen:Flag of Austria.svg|22px]] [[Austria]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Day After Tomorrow]]''''' | [[Ciudat de Mexico]] ([[Mexico]])<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0319262/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Day After Tomorrow''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Roland Emmerich]] | [[Centropolis Entertainment]], [[The Mark Gordon Company]], [[Lions Gate Films]] | [[Dennis Quaid]], [[Jake Gyllenhaal]], [[Sela Ward]], [[Emmy Rossum]], [[Ian Holm]], [[Arjay Smith]], [[Austin Nichols]], [[Dash Mihok]], [[Jay O. Sanders]], [[Kenneth Welsh]], [[Perry King]], [[Nestor Serrano]], [[Tamlyn Tomita]], [[Glenn Plummer]], [[Adrian Lester]], [[Richard McMillan]], [[Sasha Roiz]], [[Christopher Britton]], [[Amy Sloan]], [[Sheila McCarthy]], [[Tom Rooney]], [[Christian Tessier]], [[Mimi Kuzyk]], [[Chuck Shamata]], [[Rick Hoffman]], [[Jason Blicker]] | [[Cine de ciencia-ficción]], [[cine de desastres]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |- | '''[[23 de mayo]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (cinta)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]''''' | [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0304141/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Harry Potter and the Prisoner of Azkaban''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Alfonso Cuarón]] | [[Heyday Films]], [[1492 Pictures]] | [[Daniel Radcliffe]], [[Rupert Grint]], [[Emma Watson]], [[Robbie Coltrane]], [[Richard Harris]], [[Alan Rickman]], [[Maggie Smith]] | [[Cine de fantasía]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]] |} === Chunio === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[9 de chunio]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Terminal]]''''' | [[Beverly Hills]] ([[California]], [[Estaus Unius]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0362227/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Terminal''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Steven Spielberg]] | [[Amblin Entertainment]], [[Parkes/MacDonald Productions]] | [[Tom Hanks]], [[Catherine Zeta-Jones]], [[Stanley Tucci]], [[Barry Shabaka Henley]], [[Kumar Pallana]], [[Diego Luna]], [[Chi McBride]], [[Zoe Saldaña]], [[Eddie Jones]], [[Jude Ciccolella]], [[Corey Reynolds]], [[Guillermo Diaz]], [[Rini Bell]], [[Valery Nikolaev]], [[Michael Nouri]], [[Benny Golson]], [[Scott Adsit]], [[Mark Ivanir]], [[Dan Finnerty]], [[Stephen Mendel]] | [[Cine de comedia]], [[cine de drama]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |- | '''[[24 de chunio]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[King Arthur (cinta de 2004)|King Arthur]]''''' | [[Los Angeles]] ([[California]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0349683/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''King Arthur''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Antoine Fuqua]] | [[Touchstone Pictures]], [[Jerry Bruckheimer Films]], [[World 2000 Entertainment]], [[Green Hills Productions]] | [[Clive Owen]], [[Keira Knightley]], [[Stellan Skarsgård]], [[Stephen Dillane]], [[Ray Winstone]], [[Hugh Dancy]], [[Til Schweiger]], [[Ioan Gruffudd]], [[Mads Mikkelsen]] | [[Cine d'aventuras]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of Ireland.svg|22px]] [[Irlanda]] |} === Chulio === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[26 de chulio]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Village (cinta de 2004)|The Village]]''''' | [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0368447/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Village''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[M. Night Shyamalan]] | [[Touchstone Pictures]], [[Blinding Edge Pictures]], [[Scott Rudin Productions]] | [[Bryce Dallas Howard]], [[Joaquin Phoenix]], [[Adrien Brody]], [[Sigourney Weaver]], [[William Hurt]], [[Brendan Gleeson]], [[Cherry Jones]], [[Judy Greer]], [[Michael Pitt]], [[Celia Weston]], [[Jayne Atkinson]], [[Frank Collison]], [[Jesse Eisenberg]], [[Fran Kranz]], [[Liz Stauber]], [[M. Night Shyamalan]], [[Charlie Hofheimer]] | [[Cine d'intriga]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] [[Irlanda]] |} === Agosto === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[2 d'agosto]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Collateral (cinta)|Collateral]]''''' | [[California]] ([[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0369339/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Collateral''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Michael Mann]] | [[Parkes/MacDonald Productions]], [[Edge City]], [[Forward Pass]] | [[Tom Cruise]], [[Jamie Foxx]], [[Jada Pinkett Smith]], [[Mark Ruffalo]], [[Peter Berg]], [[Bruce McGill]], [[Irma P. Hall]], [[Barry Shabaka Henley]], [[Klea Scott]], [[Javier Bardem]], [[Emilio Rivera]], [[Thomas Rosales, Jr.]], [[Jason Statham]], [[Paul Adelstein]] | [[Cine d'acción]], [[cine d'intriga]], [[cine negro]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |- | '''[[12 d'agosto]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Alien vs. Predator (cinta)|Alien vs. Predator]]''''' | [[Puerto Rico]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0370263/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''Alien vs. Predator''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Paul W. S. Anderson]] | [[Davis Entertainment]], [[Brandywine Productions]], [[Impact Pictures]], [[Stillking Films]] | [[Sanaa Lathan]], [[Raoul Bova]], [[Lance Henriksen]], [[Ewen Bremner]], [[Colin Salmon]], [[Tommy Flanagan]], [[Carsten Norgaard]], [[Joseph Rye]], [[Agathe de La Boulaye]], [[Sam Troughton]], [[Petr Jákl]], [[Liz May Brice]], [[Karima Adebibe]], [[Tom Woodruff Jr.]], [[Ian Whyte]] | [[Cine d'acción]], [[cine de terror]], [[cine de ciencia-ficción]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of Canada.svg|22px]] [[Canadá]]<br>[[Imachen:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Republica Checa]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]] |- | '''[[27 d'agosto]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Suspect Zero]]''''' | [[Estaus Unius]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0324127/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Suspect Zero''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[E. Elias Merhige]] | [[Intermedia Films]], [[Lakeshore Entertainment]] y [[C/W Productions]] | [[Aaron Eckhart]], [[Ben Kingsley]], [[Carrie-Anne Moss]], [[Kevin Chamberlin]], [[Harry J. Lennix]], [[Keith Campbell]] | [[Cine d'intriga]] | [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]]<br>[[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |} === Setiembre === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[8 de setiembre]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Der Untergang]]''''' | [[Múnich]] ([[Bavera]], [[Alemanya]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0363163/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Der Untergang''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Oliver Hirschbiegel]] | [[Constantin Film]], [[Norddeutscher Rundfunk]], [[Westdeutscher Rundfunk]], [[ARD Degeto Film]], [[Österreichischer Rundfunk]], [[EOS Entertainment]], [[Rai Cinema]] | [[Bruno Ganz]], [[Alexandra Maria Lara]], [[Corinna Harfouch]], [[Ulrich Matthes]], [[Juliane Köhler]], [[Heino Ferch]], [[Christian Berkel]], [[Alexander Held]], [[Matthias Habich]], [[Thomas Kretschmann]] | [[Cine belico]], [[cine de drama]], [[cine historico]], [[cine biografico]] | [[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]]<br>[[Imachen:Flag of Austria.svg|22px]] [[Austria]]<br>[[Imachen:Flag of Italy.svg|22px]] [[Italia]] |- | '''[[10 de setiembre]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crash (cinta de 2004)|Crash]]''''' | [[Festival Internacional de Cine de Toronto]] ([[Toronto]], [[Ontario]], [[Canadá]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0375679/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Crash''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Paul Haggis]] | [[Bob Yari Productions]], [[DEJ Productions]], [[Bull's Eye Entertainment]], [[Blackfriars Bridge Productions]], [[Harris Company]], [[ApolloProScreen Productions]] | [[Don Cheadle]], [[Sandra Bullock]], [[Matt Dillon]], [[Jennifer Esposito]], [[Brendan Fraser]], [[Terrence Howard]], [[Ludacris]], [[Thandiwe Newton]], [[Michael Peña]], [[Ryan Phillippe]], [[Larenz Tate]], [[Shaun Toub]], [[Bahar Soomekh]], [[Ashlyn Sanchez]], [[Karina Arroyave]], [[Loretta Devine]], [[Beverly Todd]], [[William Fichtner]], [[Keith David]], [[Jack McGee]], [[Greg Joung Paik]], [[Alexis Rhee]], [[Daniel Dae Kim]], [[Nona Gaye]], [[Bruce Kirby]], [[Tony Danza]], [[Kathleen York]], [[Sylva Kelegian]], [[Marina Sirtis]] | [[Cine de drama]], [[cine policiaco]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]] |- | '''[[11 de setiembre]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hotel Rwanda]]''''' | [[Festival Internacional de Cine de Toronto]] ([[Toronto]], [[Ontario]], [[Canadá]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0395169/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''Hotel Rwanda''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Terry George]] | [[United Artists]], [[Lions Gate Films]], [[Miracle Pictures]], [[Seamus]], [[The Industrial Development Corporation]], [[Inside Track]], [[Endgame Entertainmen]] | [[Don Cheadle]], [[Sophie Okonedo]], [[Nick Nolte]], [[Joaquin Phoenix]], [[Fana Mokoena]], [[Cara Seymour]], [[David O'Hara]], [[Tony Kgoroge]], [[Desmond Dube]], [[Hakeem Kae-Kazim]], [[Leleti Khumalo]], [[Antonio Lyons]], [[Mosa Kaiser]], [[Mduduzi Mabaso]], [[Jean Reno]] | [[Cine de drama]], [[cine biografico]], [[cine historico]], [[cine belico]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of Italy.svg|22px]]<br>[[Imachen:Flag of South Africa.svg|22px]] [[Sudafrica]] |} === Octubre === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | rowspan=2| '''[[6 d'octubre]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[A inchjesta corsa]]''''' | [[Sydney]] ([[Nueva Galas d'o Sud]], [[Australia]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0317198/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Bridget Jones: The Edge of Reason''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Alain Berbérian]] | [[Gaumont]] | [[Christian Clavier]], [[Jean Reno]], [[Caterina Murino]], [[Didier Flamand]] | [[Cine de comedia]] | [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taxi (cinta de 2004)|Taxi]]''''' | [[Estaus Unius]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0316732/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Taxi''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Tim Story]] | [[EuropaCorp]], [[Robert Simonds Productions]] | [[Queen Latifah]], [[Jimmy Fallon]], [[Gisele Bündchen]], [[Henry Simmons]], [[Jennifer Esposito]], [[Ana Cristina de Oliveira]], [[Ingrid Vandebosch]], [[Magali Amadei]], [[Ann-Margret]], [[Adam LeFevre]], [[Christian Kane]], [[Boris McGiver]], [[Adrian Martinez]], [[Joe Lisi]], [[GQ]], [[Patton Oswalt]], [[John Rothman]], [[Bryna Weiss]] | [[Cine de comedia]], [[cine d'intriga]], [[cine d'acción]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]] |- | '''[[28 d'octubre]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bridget Jones: The Edge of Reason]]''''' | [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0380349/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''A inchjesta corsa''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Beeban Kidron]] | [[Miramax Films]], [[StudioCanal]], [[Working Title Films]], [[Little Bird]] | [[Renée Zellweger]], [[Colin Firth]], [[Hugh Grant]], [[Gemma Jones]], [[Jim Broadbent]], [[Celia Imrie]], [[James Faulkner]], [[Jacinda Barrett]], [[Sally Phillips]], [[Shirley Henderson]], [[James Callis]], [[Neil Pearson]], [[Donald Douglas]] | [[Cine de comedia]], [[cine de romance]] | [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<br>[[Imachen:Flag of Ireland.svg|22px]] [[Irlanda]]<br>[[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]]<br>[[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |} === Noviembre === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[10 de noviembre]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Banlieue 13]]''''' | [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Pierre Morel]] | [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]], [[Canal+]] | [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]], [[Lyes Salem]] | [[Cine d'acción]], [[cine policiaco]], [[cine de ciencia-ficción]] | [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]] |} === Aviento === {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Calendata ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Estrenada en ! style="background:#cffa86;" | Director ! style="background:#cffa86;" | Productora ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Chenero ! style="background:#cffa86;" | País |- | '''[[8 d'aviento]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Ocean's Twelve]]''''' | [[Los Angeles]] ([[California]], [[Estaus Unius]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0349903/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''Ocean's Twelve''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Steven Soderbergh]] | [[Village Roadshow Pictures]], [[Jerry Weintraub Productions]], [[Section Eight Productions]] | [[George Clooney]], [[Brad Pitt]], [[Matt Damon]], [[Catherine Zeta-Jones]], [[Andy García]], [[Don Cheadle]], [[Bernie Mac]], [[Julia Roberts]], [[Casey Affleck]], [[Scott Caan]], [[Vincent Cassel]], [[Eddie Jemison]], [[Carl Reiner]], [[Elliott Gould]] | [[Cine de comedia]], [[cine d'intriga]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]] |- | '''[[20 d'aviento]]''' | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Defender (cinta de 2004)]]''''' | [[Grecia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0402127/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Defender''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Dolph Lundgren]] | [[Bauer Martinez Studios]], [[Defender Production]], [[Frame Werk Produktion GmbH & Co. KG]], [[Lucky 7 Productions LLC]], [[Lucky UKFS]], [[Media Pro Pictures]] | [[Dolph Lundgren]], [[Jerry Springer]], [[Shakara Ledard]], [[Thomas Lockyer]], [[Caroline Lee Johnson]], [[Gerald Kyd]], [[Ian Porter]], [[Howard Antony]], [[Geoffrey Burton]], [[Iddo Goldberg]], [[James Chalke]], [[Leigh Zimmerman]], [[Steven Elder]], [[Radu Florescu]], [[Ovidiu Niculescu]], [[Cristina Teodorescu]] | [[Cine d'acción]] | [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<br>[[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<br>[[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]]<br>[[Imachen:Flag of Romania.svg|22px]] [[Rumanía]] |} == Premios cinematograficos == == Naixencias y defuncions == === Naixencias === === Defuncions === == Se veiga tamién == * [[Cintas de 2004]]. == Referencias == {{Listaref|2}} == Vinclos externos == {{Commonscat|2004 in film|o cine en 2004}} {{Plantilla:Cine por anyo}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cine en 2004|*]] hkpcxuwvq57mvcdy7ntcfyokhti5u77 The Wind That Shakes the Barley (cinta) 0 159985 2480143 2322437 2026-09-30T21:08:45Z RenatoGar 80073 2480143 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} :''Iste articlo ye sobre una coproducción europea de 2006 de drama belico; ta atros usos, se veiga '''[[The Wind That Shakes the Barley]]'''''. {{Ficha de cinta |títol orichinal= The Wind That Shakes the Barley |títol= The Wind That Shakes the Barley |imachen= The Wind That Shakes the Barley Póster.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= The Wind That Shakes the Barley |dirección= Ken Loach |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= |producción= [[Rebecca O'Brien]] |disenyo producción= |guión= |guión_orichinal= [[Paul Laverty]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[George Fenton]] |sonito= |edición= |fotografía= [[Barry Ackroyd]] |montache= [[Jonathan Morris]] |escenografía= [[Fergus Clegg]] |vestuario= [[Eimer Ni Mhaoldomhnaigh]] |maquillache= |peluquería= |efectos= |actors= [[Cillian Murphy]]<br>[[Pádraic Delaney]]<br>[[Liam Cunningham]]<br>[[Orla Fitzgerald]]<br>[[Laurence Barry]]<br>[[Mary Murphy]]<br>[[Mary O'Riordan]]<br>[[Myles Horgan]]<br>[[Martin Lucey]]<br>[[Roger Allam]] |narrador= |color= |país= [[Irlanda]] |país2= [[Reino Uniu]] |país3= [[Italia]] |país4= [[Alemanya]] |país5= [[Francia]] |país6= [[Espanya]] |país7= [[Suiza]] |anyo= 2006 |estreno= [[18 de mayo]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Festival Internacional de Cine de Canas]] ([[Canas]], [[Provenza-Alpes-Costa Azul]], [[Francia]])<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0460989/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= [[23 de chunio]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<ref name="Estreno"/><br>[[23 de chunio]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of Ireland.svg|22px]] [[Irlanda]]<ref name="Estreno"/><br>[[23 de chunio]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<ref name="Estreno"/><br>[[15 de setiembre]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]]<ref name="Estreno"/><br>[[13 d'octubre]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Festival Independient de Cine d'Osnabrück]] ([[Osnabrück]], [[Baixa Saxonia]], [[Alemanya]])<ref name="Estreno"/><br>[[10 de noviembre]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of Italy.svg|22px]] [[Italia]]<ref name="Estreno"/> |chenero= [[Cine de drama]]<br>[[Cine belico]] |duración= 126 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= [[Idioma irlandés|Irlandés]] |idioma3= [[Latín]] |idioma4= |idioma5= |productora= [[Sixteen Films]]<br>[[Matador Pictures]] |destribución= [[Element Pictures]]<br>[[Pathé Distribution]]<br>[[BIM Distribuzione]]<br>[[Neue Visionen Filmverleih]]<br>[[Diaphana Films]]<br>[[Alta Film]] |estudeyo= |presupuesto= 6,5 millons de [[Libra esterlina|libras esterlinas]] |recauto= 25,7 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |imdb= 0460989 |filmaffinity= 972991 |}} '''''The Wind That Shakes the Barley''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''O viento que esbandia la cibada''''', estrenada en [[Aragón]] con o suyo títol traduciu enta lo [[Idioma castellano|castellano]] como '''''El viento que agita la cebada''''') ye una [[cinta]] de [[cine de drama|drama]] [[Cine belico|belico]] de l'anyo [[2006]] coproducida por o [[cine irlandés]], o [[cine britanico]], o [[cine italiano]], o [[cine alemán]], o [[cine francés]], o [[cine espanyol]] y lo [[cine suizo]] dirichida por [[Ken Loach]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Paul Laverty]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[George Fenton]], una [[dirección de fotografía]] de [[Barry Ackroyd]], una [[producción cinematografica]] de [[Rebecca O'Brien]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] ''[[Sixteen Films]]'' y ''[[Matador Pictures]]'', y con un [[elenco]] formau por, entre d'atros, os [[actor]]s [[Cillian Murphy]], [[Pádraic Delaney]], [[Liam Cunningham]], [[Orla Fitzgerald]], [[Laurence Barry]], [[Mary Murphy]], [[Mary O'Riordan]], [[Myles Horgan]], [[Martin Lucey]] y [[Roger Allam]]. Se tracta d'una cinta ambientada en [[Irlanda]] mientres os [[anyos 1920]] mientres a [[Guerra d'independencia d'Irlanda]] y la [[Guerra civil irlandesa]] y conta la vida de dos chirmans en ixas convulsas envueltas que deciden luitar contra lo [[Reino Uniu]] por a independencia d'o suyo país en as filas de l'<nowiki></nowiki>''[[Irish Republican Army (1919–1922)|Irish Republican Army]]'' pero que dimpués d'o [[Tractau anglo-irlandés]] que consagraba la división d'a isla en dos entidaz politicas deseparadas, una vinculada a lo Reino Uniu y l'atra independient, adoptan posturas contrarias, militando un d'éls en l'<nowiki></nowiki>''[[Irish Republican Army (1919–1922)|IRA anti-tractau]]'' y l'atro fa parte de l'[[exercito irlandés]] d'o nuevo estau. As escenas d'a cinta se filmoron en [[Dublin]] y en cuantas localidaz d'o [[Condaus d'Irlanda|condau]] de [[Corcaigh]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0460989/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Internet Movie Database]].</ref> y se tracta d'una cinta con cuantos premios y nominacions recibius, en destacando a [[Palma d'Oro]] d'o [[Festival Internacional de Cine de Canas]] en a suya [[59ena edición d'o Festival Internacional de Cine de Canas|59<sup>ena</sup> edición]] y cuatre nominacions a los [[Premios d'o Cine Europeu]] en a suya [[19ena edición d'os Premios d'o Cine Europeu|19<sup>ena</sup> edición]] (incluyiendo-ie [[Premio d'o Cine Europeu a lo Millor Director|Millor Director]] y [[Premio d'o Cine Europeu a lo Millor Actor|Millor Actor]]). == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0460989/ ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2006]]. * [[Cintas de 2006]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0460989/ ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://web.archive.org/web/20160310004332/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8b083987/ ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Screenonline]] d'o ''[[British Film Institute]]''. * {{en}} [https://www.allmovie.com/movie/v348261 ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[AllMovie]]. * {{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=windthatshakesthebarley.htm ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Box Office Mojo]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/the_wind_that_shakes_the_barley ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Rotten Tomatoes]]. * {{en}} [https://www.metacritic.com/movie/the-wind-that-shakes-the-barley ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Metacritic]]. * {{es}} [https://www.filmaffinity.com/en/film972991.html ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[FilmAffinity]]. * {{fr}} [https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=110201.html ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Allociné]]. * {{en}} [https://letterboxd.com/film/the-wind-that-shakes-the-barley/ ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Letterboxd]]. * {{en}} [http://www.tcm.turner.com/tcmdb/title/title.jsp?stid=643919 ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[TCM Movie Database]]. * {{en}} [https://www.netflix.com/title/70050587 ''The Wind That Shakes the Barley''] en [[Netflix]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Irlanda]] [[Categoría:Cintas ambientadas en os anyos 1920]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de George Fenton]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Barry Ackroyd]] [[Categoría:Cintas con guión de Paul Laverty]] [[Categoría:Cintas con montache de Jonathan Morris]] [[Categoría:Cintas de cine belico]] [[Categoría:Cintas de cine de drama]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Ken Loach]] [[Categoría:Cintas d'Alemanya]] [[Categoría:Cintas d'Espanya]] [[Categoría:Cintas de Francia]] [[Categoría:Cintas d'Irlanda]] [[Categoría:Cintas d'Italia]] [[Categoría:Cintas d'o Reino Uniu]] [[Categoría:Cintas de Suiza]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en irlandés]] [[Categoría:Cintas en latín]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Cillian Murphy]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Laurence Barry]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Liam Cunningham]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Martin Lucey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Mary Murphy]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Mary O'Riordan]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Myles Horgan]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Orla Fitzgerald]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Pádraic Delaney]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Roger Allam]] [[Categoría:Cintas producidas por Rebecca O'Brien]] [[Categoría:Cintas rodadas en Corcaigh]] [[Categoría:Cintas rodadas en Dublín]] [[Categoría:Cintas sobre a Guerra Civil irlandesa]] [[Categoría:Cintas sobre a Guerra d'Independencia d'Irlanda]] j6tmajg8vjr66qj83d1vwgb2tawdota Reencarnación 0 160917 2480107 2459688 2026-09-30T20:03:43Z RenatoGar 80073 2480107 wikitext text/x-wiki {{Articlo 1000|-10}} A '''reencarnación''' ye una [[creyencia]] [[Relichión|relichiosa]] que gosa estar asociada a cuantas [[Relichión|relichions]] y que consiste en afirmar la continidat d'una persona dimpués d'a suya [[muerte]] en un [[cuerpo]] diferent u, de vegadas, en una forma fisica diferent, encara que mantenendo la propia esencia personal, que consideran se troba en l'interior de l'[[alma]] d'a persona. Se tracta d'una creyencia relichiosa que encara que d'antes mas se trobaba present en muitas relichions, actualment ha quedau cuasi restrinchida nomás que a relichions d'[[Asia]], ya sían as vinculadas a l'[[hunduísmo]], ya se tracte d'as vinculadas a lo [[budismo]], y que en as relichions de tradición chudeocristiana ([[Chudaísmo]], [[Cristianismo]] y [[Islam]]) no amanixen so que en forma de corrients muit minoritarias y a sobén consideradas como practicas [[Herechía|hereticas]]. Asinas, en as relichions orientals a reencarnación ye un elemento relichioso fundamental, en considerar-se por éls que la vida no ye so que una succesión infinita de reencarnacions que nomás puet crebar-se que a traviés d'as propias buenas accions u d'a oración. == Vinclos externos == {{Commonsart|Reincarnation|la reencarnación}} [[Categoría:Relichión]] {{Control d'autoridaz}} q8sufvxmvm8rk1bio4yytxdeidlbs2o La verdad sobre el caso Savolta (cinta) 0 163203 2480013 2322532 2026-09-30T18:38:47Z RenatoGar 80073 2480013 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} :''Iste títol ye sobre una cinta de cine de drama de cine hispano-franco-italiano de 1980; ta atros usos, se veiga '''[[La verdad sobre el caso Savolta]]'''''. {{Ficha de cinta |títol orichinal= La verdad sobre el caso Savolta |títol= La verdad sobre el caso Savolta |imachen= La verdad sobre el caso Savolta 1980 Póster.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= La verdad sobre el caso Savolta |dirección= Antonio Drove |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= |producción= [[Andrés Vicente Gómez]] |disenyo producción= |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[Antonio Drove]]<br>[[Antonio Larreta]] |basau= ''[[La verdad sobre el caso Savolta (novela)|La verdad sobre el caso Savolta]]'', [[novela]] de [[Eduardo Mendoza]] ([[1975]]) |musica= [[Egisto Macchi]] |sonito= |edición= |fotografía= [[Gilberto Azevedo]]<br>[[Gábor Pogány]] |montache= [[Guillermo S. Maldonado]] |escenografía= [[Luis Argüello]] |vestuario= [[Ramon Ivars]] |maquillache= [[Joaquín Navarro]] |peluquería= [[Hipólita Gómez]]<br>[[Emilia López]] |efectos= [[Juan Sánchez]] |actors= [[José Luis López Vázquez]]<br>[[Charles Denner]]<br>[[Omero Antonutti]]<br>[[Ovidi Montllor]]<br>[[Ettore Manni]]<br>[[Alfredo Pea]]<br>[[Stefania Sandrelli]]<br>[[Pau Garsaball]]<br>[[Alfred Lucchetti]]<br>[[Florencio Calpe]]<br>[[Roger Ibáñez]] |narrador= |color= |país= [[Espanya]] |país2= [[Francia]] |país3= [[Italia]] |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 1980 |estreno= [[4 de febrero]] de [[1980]] [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Barcelona]] ([[Catalunya]], [[Espanya]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0079617/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''La verdad sobre el caso Savolta''] en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine de drama]] |duración= 120 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma2= [[Idioma italiano|Italiano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Filmalppha]]<br>[[NEF Difusión]]<br>[[Producciones Cinematográficas Domingo Pedret]] |destribución= |estudeyo= |presupuesto= |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |imdb= 0079617 |filmaffinity= 862139 |}} '''''La verdad sobre el caso Savolta''''' (títol orichinal en [[Idioma castellano|castellano]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''A verdat sobre lo caso Savolta''''', estrenada en [[Aragón]] con o suyo títol orichinal) ye una [[cinta]] de l'anyo [[1980]] de [[cine de drama]] coproducida por o [[cine espanyol]], o [[cine italiano]] y lo [[cine francés]] dirichida por [[Antonio Drove]] seguntes un [[guión adaptau]] por él mesmo y por [[Antonio Larreta]] (basau en a [[novela]] ''[[La verdad sobre el caso Savolta (novela)|La verdad sobre el caso Savolta]]'' que heba publicau [[Eduardo Mendoza]] en [[1975]]), con una [[dirección de fotografía]] de [[Gilberto Azevedo]] y [[Gábor Pogány]], una [[banda sonora orichinal]] d'[[Egisto Macchi]] y una [[producción cinematografico]] d'[[Andrés Vicente Gómez]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] ''[[Filmalppha]]'', ''[[NEF Difusión]]'' y ''[[Producciones Cinematográficas Domingo Pedret]]''. De l'[[elenco]] d'a cinta fan parte, en os suyos papels principals, os [[actor]]s [[José Luis López Vázquez]], [[Charles Denner]], [[Omero Antonutti]], [[Ovidi Montllor]], [[Ettore Manni]], [[Alfredo Pea]], [[Stefania Sandrelli]], [[Pau Garsaball]], [[Alfred Lucchetti]], [[Florencio Calpe]] y [[Roger Ibáñez]]. En a [[Barcelona]] de [[1917]] a fabrica de ''Savolta'' treballa basicament ta colaborar con l'esfuerzo belico d'os [[Aliaus (Primera Guerra Mundial)|Aliaus]] en a [[Primera Guerra Mundial]] y n'obtiene importants beneficios, que mai no revierten en os suyos treballadors. Istos s'han organizau en un [[sindicato]] d'[[ideolochía]] [[Anarquismo|anarquista]] y son preparando una [[vada]], pero los patrons deciden en primeras organizar os ''[[Sindicatos Libres]]'' vinculaus a la patronal y dimpués deciden asasinar a los dirichents sindicals. Tanimientres, un [[periodista]] que fa servir como [[embotada]] lo nombre de ''Ernesto Pajarito de Soto'' descubre la verdat que bi ha dezaga d'as apariencias. A cinta s'ambienta en [[Barcelona]] en [[1917]] y [[1923]] y las suyas escenas se filmoron en ixa mesma ciudat.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0079617/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''La verdad sobre el caso Savolta''] en [[Internet Movie Database]].</ref> ''La verdad sobre el caso Savolta'' recibió bels premios, pero garra d'éls feba parte d'os premios mas conoixius. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0079617/ ''La verdad sobre el caso Savolta''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 1980]]. * [[Cintas de 1980]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/0079617/ ''La verdad sobre el caso Savolta''] en [[Internet Movie Database]]. * {{fr}} [https://www.filmaffinity.com/en/film862139.html ''La verdad sobre el caso Savolta''] en [[FilmAffinity]]. * {{en}} [https://letterboxd.com/film/the-truth-on-the-savolta-affair/ ''La verdad sobre el caso Savolta''] en [[Letterboxd]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Barcelona]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 1917]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 1923]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal d'Egisto Macchi]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Gábor Pogány]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Gilberto Azevedo]] [[Categoría:Cintas con guión d'Antonio Drove]] [[Categoría:Cintas con guión d'Antonio Larreta]] [[Categoría:Cintas con montache de Guillermo S. Maldonado]] [[Categoría:Cintas de cine de drama]] [[Categoría:Cintas d'Espanya]] [[Categoría:Cintas de Francia]] [[Categoría:Cintas d'Italia]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Antonio Drove]] [[Categoría:Cintas en castellano]] [[Categoría:Cintas en italiano]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Alfred Lucchetti]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Alfredo Pea]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Charles Denner]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ettore Manni]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Florencio Calpe]] [[Categoría:Cintas interpretadas por José Luis López Vázquez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Omero Antonutti]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ovidi Montllor]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Pau Garsaball]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Roger Ibáñez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Stefania Sandrelli]] [[Categoría:Cintas producidas por Andrés Vicente Gómez]] [[Categoría:Cintas rodadas en Barcelona]] 6fsl6ya08peq7ahruf9c7mi5ra2yg27 The Da Vinci Code (cinta) 0 163601 2480047 2322547 2026-09-30T19:16:56Z RenatoGar 80073 2480047 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} :''Iste articlo ye sobre una cinta de cine d'intriga de l'anyo 2006; ta atros usos, se veiga '''[[The Da Vinci Code (desambigación)]]'''''. {{Ficha de cinta |títol orichinal= The Da Vinci Code |títol= The Da Vinci Code |imachen= The Da Vinci Code 2006 Póster.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= The Da Vinci Code |dirección= Ron Howard |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= [[Giles Masters]]<br>[[Tony Reading]] |producción= [[Brian Grazer]]<br>[[John Calley]]<br>[[Ron Howard]] |disenyo producción= [[Allan Cameron]] |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[Akiva Goldsman]] |basau= ''[[The Da Vinci Code]]'', [[novela]] de [[Dan Brown]] ([[2003]]) |musica= [[Hans Zimmer]] |sonito= |edición= |fotografía= [[Salvatore Totino]] |montache= [[Dan Hanley]]<br>[[Mike Hill]] |escenografía= [[Richard Roberts]] |vestuario= [[Daniel Orlandi]] |maquillache= |peluquería= |efectos= |actors= [[Tom Hanks]]<br>[[Audrey Tautou]]<br>[[Ian McKellen]]<br>[[Alfred Molina]]<br>[[Jürgen Prochnow]]<br>[[Jean Reno]]<br>[[Paul Bettany]]<br>[[Hugh Mitchell]]<br>[[Étienne Chicot]]<br>[[Jean-Yves Berteloot]]<br>[[Jean-Pierre Marielle]]<br>[[Charlotte Graham]]<br>[[Seth Gabel]]<br>[[Marie-Françoise Audollent]]<br>[[Francesco Carnelutti]] |narrador= |color= [[Color by DeLuxe]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[Malta]] |país3= [[Francia]] |país4= [[Reino Uniu]] |país5= |país6= |país7= |anyo= 2006 |estreno= [[17 de mayo]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0382625/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Da Vinci Code''] en [[Internet Movie Database]]</ref><br>[[19 de mayo]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<ref name="Estreno"/><br>[[19 de mayo]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of Malta.svg|22px]] [[Malta]]<ref name="Estreno"/><br>[[19 de mayo]] de [[2006]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]] |duración= 149 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= [[Latín]] |idioma3= [[Idioma francés|Francés]] |idioma4= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma5= |productora= [[Columbia Pictures]]<br>[[Imagine Entertainment]]<br>[[Skylark Productions]]<br>[[Gubierno de Malta]] |destribución= [[Sony Pictures Releasing]]<br>[[Gaumont Columbia TriStar Films]] |estudeyo= [[Pinewood Studios]]<br>[[Shepperton Studios]] |presupuesto= 125 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 760 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= ''[[Angels & Demons (cinta)|Angels & Demons]]'' ([[2009]], [[Ron Howard]]) |imdb= 0382625 |filmaffinity= 306442 |}} '''''The Da Vinci Code''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''O codigo Da Vinci''''', estrenada en [[Aragón]] con o suyo títol traduciu enta lo [[Idioma castellano|castellano]] como '''''El código Da Vinci''''') ye una [[cinta]] de [[cine d'intriga]] de l'anyo [[2006]] coproducida por o [[cine estausunidense]], lo [[cine francés]], o [[cine britanico]] y lo [[cine maltés]] dirichida por [[Ron Howard]] seguntes un [[guión adaptau]] por [[Akiva Goldsman]] (basau en a [[novela]] ''[[The Da Vinci Code]]'', publicada por [[Dan Brown]] en [[2003]]), con una [[dirección de fotografía]] de [[Salvatore Totino]], una [[banda sonora orichinal]] de [[Hans Zimmer]], una [[producción cinematografica]] al cudiau de [[Brian Grazer]], [[John Calley]] y [[Ron Howard]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] ''[[Columbia Pictures]]'', ''[[Imagine Entertainment]]'' y ''[[Skylark Productions]]'' (amás d'o [[Gubierno de Malta]]) y un [[elenco]] d'o cual en fan parte, en os suyos papels principals, os [[actor]]s [[Tom Hanks]], [[Audrey Tautou]], [[Ian McKellen]], [[Alfred Molina]], [[Jürgen Prochnow]], [[Jean Reno]], [[Paul Bettany]], [[Hugh Mitchell]], [[Étienne Chicot]], [[Jean-Yves Berteloot]], [[Jean-Pierre Marielle]], [[Charlotte Graham]], [[Seth Gabel]], [[Marie-Françoise Audollent]] y [[Francesco Carnelutti]]. ''[[Robert Langdon]]'' ye un profesor en a [[Universidat Americana de París]] experto en simbolochía [[Relichión|relichiosa]] a qui la [[Policía]] clama en haber trobau un hombre asasinau en o [[Museu d'o Louvre]] de [[París]] a qui dimpués d'o suyo [[asasinato]] heban colocau en a posición de l'[[hombre de Vitruvio]]. A policía quiere que ''Langdon'' ubra un obchecto que ye protechiu por una clau, pero alavez ''Sophie Neveu'', una criptografa d'a Policía francesa que amás ye nieta de l'asasinau, li fica una nota en a suya [[chaqueta]] advertindo-le de que la Policía li ha colocau un dispositivo ta seguir o bayo d'os suyos movimientos porque lo consideran autor de l'asasinato dimpués d'haber trobau en a escena d'o crimen una linia de texto chunto a lo [[cadavre]]. Toz dos prencipian una investigación que los leva a traviés d'Europa a la busca d'o que ''Langdon'' creye que ye lo [[Santo Gredal]], estando perseguius por a Policía influyenciada por a [[Ilesia Catolica]] y estando perseguius tamién por un grupo vinculau a l'[[Opus Dei]]. A cinta s'ambienta en a suya epoca actual ([[2006]]) en [[París]], en [[Londres]] y en [[Midlothian]] en [[Escocia]], y las suyas escenas se filmoron en [[Midlothian]] y [[Edimburgo]] ([[Escocia]]), [[Buckinghamshire]], [[Cambridgeshire]], [[Hampshire]], [[Kent]], [[Leicestershire]], [[Lincolnshire]], [[Surrey]], [[Sussex de l'Ueste]] y [[Londres]] ([[Anglaterra]]), [[Val de l'Oise]] y [[París]] ([[Francia]]) y en [[Malta]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0382625/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''The Da Vinci Code''] en [[Internet Movie Database]].</ref> Se tracta d'una cinta que ha recibiu cuantas nominacions a cualques premios, encara que garra d'éls fa parte d'os premios cinematograficos mas destacaus u conoixius. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0382625/ ''The Da Vinci Code''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2006]]. * [[Cintas de 2006]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|The Da Vinci Code|''The Da Vinci Code''}} * {{en}} [http://www.sonypictures.com/homevideo/thedavincicode Pachina web oficial] de ''The Da Vinci Code''. * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/63766 ''The Da Vinci Code''] en l'<nowiki></nowiki>''[[American Film Institute Catalog]]'' de l'<nowiki></nowiki>''[[American Film Institute]]''. * {{en}} [https://www.tcm.com/tcmdb/title/642127/enwp ''The Da Vinci Code''] en [[TCM Movie Database]]. * {{en}} [https://www.allmovie.com/movie/v309461 ''The Da Vinci Code''] en [[AllMovie]]. * {{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=davincicode.htm ''The Da Vinci Code''] en [[Box Office Mojo]]. * {{en}} [https://www.metacritic.com/movie/the-da-vinci-code ''The Da Vinci Code''] en [[Metacritic]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/da_vinci_code ''The Da Vinci Code''] en [[Rotten Tomatoes]]. * {{es}} [https://www.filmaffinity.com/en/film306442.html ''The Da Vinci Code''] en [[FilmAffinity]]. * {{en}} [https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=54226.html ''The Da Vinci Code''] en [[Allociné]]. * {{en}} [https://letterboxd.com/film/the-da-vinci-code/ ''The Da Vinci Code''] en [[Letterboxd]]. * {{en}} [https://web.archive.org/web/20211023142759/https://www.netflix.com/title/70035186 ''The Da Vinci Code''] en [[Netflix]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Londres]] [[Categoría:Cintas ambientadas en Midlothian]] [[Categoría:Cintas ambientadas en París]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2006]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Hans Zimmer]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Salvatore Totino]] [[Categoría:Cintas con guión d'Akiva Goldsman]] [[Categoría:Cintas con montache de Dan Hanley]] [[Categoría:Cintas con montache de Mike Hill]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas de Francia]] [[Categoría:Cintas de Malta]] [[Categoría:Cintas d'o Reino Uniu]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Ron Howard]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en castellano]] [[Categoría:Cintas en francés]] [[Categoría:Cintas en latín]] [[Categoría:Cintas en Color by DeLuxe]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Alfred Molina]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Audrey Tautou]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Charlotte Graham]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Étienne Chicot]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Francesco Carnelutti]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Hugh Mitchell]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ian McKellen]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jean Reno]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jean-Pierre Marielle]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jean-Yves Berteloot]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jürgen Prochnow]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Marie-Françoise Audollent]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Paul Bettany]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Seth Gabel]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tom Hanks]] [[Categoría:Cintas producidas por Brian Grazer]] [[Categoría:Cintas producidas por John Calley]] [[Categoría:Cintas producidas por Ron Howard]] [[Categoría:Cintas rodadas en Buckinghamshire]] [[Categoría:Cintas rodadas en Cambridgeshire]] [[Categoría:Cintas rodadas en Edimburgo]] [[Categoría:Cintas rodadas en Hampshire]] [[Categoría:Cintas rodadas en Kent]] [[Categoría:Cintas rodadas en Leicestershire]] [[Categoría:Cintas rodadas en Lincolnshire]] [[Categoría:Cintas rodadas en Londres]] [[Categoría:Cintas rodadas en Malta]] [[Categoría:Cintas rodadas en Midlothian]] [[Categoría:Cintas rodadas en París]] [[Categoría:Cintas rodadas en Surrey]] [[Categoría:Cintas rodadas en Sussex de l'Ueste]] [[Categoría:Cintas rodadas en Val de l'Oise]] kh3zdqomibk5mysdq1ro0rtm5umgull Ilesia de Santa María de Santa Cruz d'as Serors 0 166931 2480044 2477038 2026-09-30T19:15:59Z RenatoGar 80073 2480044 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio |nombre = Ilesia de Santa María |nombre nativo = |atras luengas = |imachen = [[Imachen:Santa Cruz de la Serós Santa María 311.jpg|250px]] |descripción = Anvista d'a ilesia de Santa María. |situación = [[Santa Cruz d'as Serors]] |adreza = |estato = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]] |país = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] |tpdivisión = [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] |división = [[Chacetania]] |diocesi = [[Diocesi de Chaca|Chaca]] |arcipestrau = [[Arcipestrau de Chaca-Berdún|Chaca-Berdún]] |advocación = [[Santa María]] |patrón = |culto = [[Ilesia Catolica|Catolico]] |orden = |rector = |vicario1 = |vicario2 = |mosen = |propietario = [[Ilesia Catolica]] |administrador = |director = |coste = |vesitable = |altaria = |pisos = |aforo = |amplaria = |largaria = |altaria_srm = |atras_dimensions = |superficie = |diametro = |tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] |estilo = [[Romanico aragonés|Romanico]] |función = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] |material = [[Piedra picada]] |catalogación = [[Bien d'Intrés Cultural]] |construcción = [[Sieglo XI]] |inicio = |fin = |devantadera = |destrucción = |fundador = |destructor = |arquitecto = |incheniero_estructural = |incheniero_de_servicios = |incheniero_civil = |atros = |premios = |web = |latd = 42 |latm = 31 |lats = 21.07 |latNS = N |longd = 0 |longm = 40 |longs = 27.04 |longEW = W |latitut = |lonchitut = - |pos_etiqueta_loc = left |mapa_loc = Aragón |pos_etiqueta_rech = |mapa_rech = |mapa = }} A '''ilesia de Santa María de Santa Cruz d'as Serors''' ye una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'estilo [[Romanico aragonés|romanico]] [[Aragón|aragonesa]] que se troba en a localidat de [[Santa Cruz d'as Serors]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Chacetania]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Uesca]]. Dende lo punto d'anvista d'a suya adscripción administrativa en a [[Ilesia Catolica]], pende de l'[[arcipestrau]] de [[Arcipestrau de Chaca-Berdún|Chaca-Berdún]] en a [[diocesi]] de [[Diocesi de Chaca|Chaca]] y a [[provincia eclesiastica]] de [[Provincia eclesiastica de Pamplona y Tudela|Pamplona y Tudela]]. Adedicada a [[Santa María]], l'[[edificio]] se construyió fácil que mientres o [[sieglo XI]], encara que se desconoix la calendata completa, como la ilesia monastica d'o [[monesterio de Santa Cruz d'as Serors]], d'o cual en ye lo solo edificio que ha sobreviviu dica l'actualidat. Iste monesterio estió muit vinculau a la [[Casa d'Aragón]], en dentrar-ie como monchas cuantas miembros d'a dinastía reyal aragonesa, y tenió gran desarrollo en estar a piet d'o [[camín de Sant Chaime]] en o suyo trampo aragonés. D'atra man, ye a iste monesterio, concretament a las serors que i viviban, a qui lo lugar de Santa Cruz d'as Serors debe lo suyo nombre. == Historia == A primer mención documental d'o monesterio s'escayece en [[1070]], cuan [[Sancha d'Aibar]], la mai de [[Remiro I d'Aragón]], atorga unas fincas a su nieta y filla de Ramiro, [[Sancha d'Aragón]], con a condición de que dimpués d'a suya muerte los legue a las monchas de Santa María. Ye claro que lo monesterio ya existiba d'antes mas, porque en o documento se menciona a la suya abadesa (Menosa) y a una ilesia d'o mesmo monesterio, en indicar que lo documento yera redactau en l'[[atrio]] de l'edificio. Atras dos fillas de Remiro tamién en facioron donacions ta posteriorment profesar en ixe convento, en primeras [[Sancha d'Aragón]], vídua d'[[Ermengol III d'Urchel]], y dimpués Tresa.<ref name="Cobreros">{{es}} [[Jaime Cobreros Aguirre]]: ''Las rutas del románico en España. Volumen II: Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja'', [[Grupo Anaya, S.A.]], [[Madrit]], [[2004]], 1<sup>era</sup> edición, {{ISBN|84-9776-112-X}}, p.176-178.</ref> En o suyo [[testamento]] de [[1095]], Sancha d'Aibar ordena que ixe legau cal destinar-lo a la construcción d'a ilesia ta lo monesterio de Santa María. O monesterio quedó albandonau en [[1555]], cuan as monchas se tresladoron enta [[Chaca]]. == Descripción == A [[Planta (arquitectura)|planta]] d'a ilesia poseye forma de [[cruz latina]], con nomás que una sola [[Nau (arquitectura)|nau]]<ref name="Cobreros"/> con [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de [[Vuelta de canyón|canyón]] rematando en un [[abside]] [[Semicerclo|semicircular]] con dos [[absidiolo]]s laterals. En o suyo [[transepto]] sud se troba la [[torre]]. Dencima d'o suyo [[Crucero (arquitectura)|crucero]] se troba una [[cambra]] (clamada "cambra secreta") baixo d'una [[voveda]].<ref name="Cobreros"/> === Exterior === L'[[abside]] d'a nau prencipal ye exteriorment en forma de semicerclo, pero los dos [[absidiolo]]s laterals son en forma de [[rectanglo]]. L'abside ye dividiu en tres partes, deseparadas por chicotas columnetas adosadas que puyan dende la basa dica lo [[canete]] y con una [[finestra]] en cadaguna d'as tres partes en que ye dividiu, as tres con [[Arco (arquitectura)|arco]] [[Arco abocinau|abocinau]] de [[Arco de meyo punto|meyo punto]] y nomás que la central ornada con dos chicotas columnas laterals con o suyo [[capitel]]. D'atra man, en os absidiolos s'ubren dos chicotas finestras abocinadas sin garra elemento decorativo, cubrindo-se con un chicot [[tellau]] sobre éls. A [[frontera]] de l'edificio poseye una puerta abocinada con cuatre [[arquivolta]]s con os suyos cuatre capitels, dos d'éls con figuras d'[[animal]]s y los atros dos, de [[planta]]s.<ref name="Cobreros"/> O [[Timpano (arquitectura)|timpano]] d'o templo amuestra dos [[Pantera leo|leyons]], uno a cada canto d'o [[crismón]]. === Interior === En a nau d'a ilesia se veye clarament una [[imposta]] que marca lo prencipio d'a [[voveda]] dende las parez,<ref name="Cobreros"/> estando la dita voveda formada por [[vuelta de canyón|vuelta de medio canyón]], en os absidiolos y l'abside, por [[vuelta de cuatreno d'esfera]] y en o transepto por [[vuelta nervada]].<ref name="Cobreros"/> O templo recibe la suya luz de l'exterior a traviés d'as finestras de l'abside y d'os absidiolos y d'atras dos finestras, una en cada canto d'o brazo d'a cruz latina d'a suya planta. En l'interior de l'edificio se troban cuantos capitels en as suyas columnas adosadas === Torre === A [[torre]] d'a ilesia ye construyida en o [[sieglo XII]], con posterioridat a la ilesia monastica, y poseye una [[altaria]] de cuatre pisos, debantando-se sobre lo brazo sud d'o [[Crucero (arquitectura)|crucero]] y con [[Finestra cheminada|finestras cheminadas]] en tres d'istos pisos u livels. === Elementos muebles === Se i conserva un [[retaulo]] de [[1490]] que amuestra escenas d'a vida de [[Santa María]] con una estatueta d'[[alabastro]] de Nuestra Sinyora con o [[Chesús de Nazaret|Nino]]. == Protección legal == A ilesia de Santa María de Santa Cruz d'as Serors fue declarada [[Molimento Nacional]] o [[13 de noviembre]] de [[1931]] estando refirmada la suya protección legal con a suya declaración como [[Bien d'Intrés Cultural]] o [[25 de mayo]] de [[2005]] (codigo RI-51-0001074). D'atra man, dende [[2015]] poseye la cualificación por a [[Unesco]] de [[Patrimonio d'a Humanidat]] como bien asociau a la declaración como tal d'o [[camín de Sant Chaime]] y elementos connexos. Finalment, dencima d'a voveda d'o [[Crucero (arquitectura)|crucero]] se troba una [[cambra]], a clamada "cambra secreta", en no ser visible dende l'exterior d'o templo y que bels autors consideran que ye una cambra que heba de servir ta refuchio d'as monchas en caso de periglo.<ref name="Cobreros"/> == Galería d'imáchens == <gallery> Imachen:Iglesia de Santa María, Santa Cruz de la Serós, Huesca, España, 2023-01-05, DD 75.jpg|Anvista d'a ilesia, en destacando la suya [[torre]]. Imachen:Pila bautismal de la Iglesia de Santa María (Santa Cruz de la Serós).jpg|[[Pila baptismal]]. Imachen:Santa Cruz de la Serós Santa María Ventana 322.jpg|[[Finestra]] d'a ilesia, con [[arco de medio punto]] y [[escacau chaqués]]. Imachen:Santa Cruz de la Serós Santa María 341.jpg|[[Cupula]] d'a clamada "cambra secreta" baixo la [[voveda]]. Imachen:Retablo dedicado a la Virgen (Iglesia de Santa María, Santa Cruz de la Serós).jpg|[[Retaulo]] adedicau a [[Santa María]]. Imachen:Iglesia de Santa María de Santa Cruz de la Serós (8230308044).jpg|[[Nau (arquitectura)|Nau]] con [[Columna adosada|columnas adosadas]] y [[Arco diafragmatico|arcos diafragmaticos]] en soportando as [[Vuelta (arquitectura)|vueltas]] de [[Vuelta de canyón|canyón]], con l'[[abside]] en a cabecera. Imachen:Santa Cruz de la Serós Santa María 342.jpg|[[Timpano (arquitectura)|Timpano]] con [[crismón]] y figuras de leyons. Imachen:Capitel de la Iglesia de Santa María (Santa Cruz de la Serós).jpg|Detalle d'un [[capitel]] interior en una columna adosada. Imachen:Capitel de la portada de Santa María (Santa Cruz de la Serós).jpg|Detalle d'un capitel en a [[frontera]] prencipal. Imachen:Arquivoltas de la portada de Santa María (Santa Cruz de la Serós).jpg|[[Frontera]] d'a ilesia con un eixemplo d'[[arco de meyo punto]] en a suya [[puerta]]. Imachen:Santa Cruz de la Serós - Iglesia de Santa María - Portada - Canecillos.jpg|[[Canete]]s en a frontera prencipal. Imachen:Daniel entre los leones. Capitel de la portada de Iglesia Monasterio de Santa María. Santa Cruz de la Serós..jpg|Capitel con escena biblica de [[Daniel (profeta)|Daniel]] entre los leyons. </gallery> == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Church of Santa María, Santa Cruz de la Serós|a ilesia de Santa María de Santa Cruz d'as Serors}} * {{es}} [http://www.sipca.es/censo/7-INM-HUE-001-209-001/Iglesia/del/monasterio/de/Santa/Mar%C3%ADa.html#.WXN_JVFLeM8 ''Iglesia del monasterio de Santa María''], en a web d'o ''[[Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés]]''. * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/0-jacetania/23-serosstamaria.htm ''Santa Cruz de la Serós. Iglesia de Santa María''], en ''www.RomanicoAragones.com. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ilesias d'a provincia de Uesca|Maria de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias romanicas d'Aragón|Maria de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias d'a Chacetania|Maria de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias no parroquials d'a diocesi de Chaca|Maria de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias d'Aragón adedicadas a santa María|Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias catolicas romanas d'Aragón|Maria de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'a Chacetania|Ilesia de Santa Maria de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Molimentos de Santa Cruz d'as Serors|Ilesia de Santa Maria]] 39fshb6k35gpl9ku7kiuk8efm86z2lf Ilesia de Sant Crapás de Santa Cruz d'as Serors 0 167091 2480039 2477037 2026-09-30T19:14:29Z RenatoGar 80073 2480039 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio |nombre = Ilesia de Sant Crapás |nombre nativo = |atras luengas = |imachen = [[Imachen:Santa Cruz de Laseros - Iglesia de San Caprasio 5.jpg|250px]] |descripción = Anvista d'a ilesia de Sant Crapás . |situación = [[Santa Cruz d'as Serors]] |adreza = |estato = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]] |país = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] |tpdivisión = [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] |división = [[Chacetania]] |diocesi = [[Diocesi de Chaca|Chaca]] |arcipestrau = [[Arcipestrau de Chaca-Berdún|Chaca-Berdún]] |advocación = [[Sant Crapás]] |patrón = |culto = [[Ilesia Catolica|Catolico]] |orden = |rector = |vicario1 = |vicario2 = |mosen = |propietario = [[Ilesia Catolica]] |administrador = |director = |coste = |vesitable = |altaria = |pisos = |aforo = |amplaria = |largaria = |altaria_srm = |atras_dimensions = |superficie = |diametro = |tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] |estilo = [[Romanico aragonés|Romanico]] |función = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] |material = [[Piedra picada]] |catalogación = [[Bien d'Intrés Cultural]] |construcción = [[Sieglo XI]] |inicio = |fin = |devantadera = |destrucción = |fundador = |destructor = |arquitecto = |incheniero_estructural = |incheniero_de_servicios = |incheniero_civil = |atros = |premios = |web = |latd = 42 |latm = 31 |lats = 27.09 |latNS = N |longd = 0 |longm = 40 |longs = 22.03 |longEW = W |latitut = |lonchitut = - |pos_etiqueta_loc = left |mapa_loc = Aragón |pos_etiqueta_rech = |mapa_rech = |mapa = }} A '''ilesia de Sant Crapás de Santa Cruz d'as Serors''' ye una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] d'estilo [[Romanico aragonés|romanico]] [[Aragón|aragonesa]] que se troba en a localidat de [[Santa Cruz d'as Serors]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Chacetania]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. Dende lo punto d'anvista d'a suya adscripción administrativa en a [[Ilesia Catolica]], pende de l'[[arcipestrau]] de [[Arcipestrau de Chaca-Berdún|Chaca-Berdún]] en a [[diocesi]] de [[Diocesi de Chaca|Chaca]] y a [[provincia eclesiastica]] de [[Provincia eclesiastica de Pamplona y Tudela|Pamplona y Tudela]]. Adedicada a [[Sant Crapás]], un santo bien vinculau a lo [[pelegrinache]], fácil que la suya advocación tienga lo suyo orichen en os pelegrins que viachaban por o [[camín de Sant Chaime]], que esnavesa bien amán d'o templo, a una [[distancia]] d'alto u baixo 2 [[km]]. L'[[edificio]] ye d'o [[sieglo XI]] ([[anyos 1020]]-[[Anyos 1030|1030]]) mientres o reinau de [[Sancho Garcés III de Navarra]]<ref name="RomanicoAragones">{{es}} [http://www.romanicoaragones.com/0-jacetania/24-seroscaprasio.htm ''Santa Cruz de la Serós. Iglesia parroquial de San Caprasio''], en ''www.RomanicoAragones.com.</ref> y ye bien sobrio en a suya decoración exterior. Actualment, ye la [[ilesia parroquial]] d'o lugar de Santa Cruz d'as Serors. == Historia == As primeras citas documentals de Sant Crapás son de [[1061]] y [[1084]] y documentan o templo como construyiu en un lugar propiedat d'o rei, pero en [[1089]] se documenta la suya cesión a l'amanau [[monesterio de Sant Chuan d'a Penya]].<ref name="SIPCA">{{es}} [http://www.sipca.es/censo/7-INM-HUE-001-209-002/Iglesia/de/San/Caprasio.html ''Iglesia de San Caprasio''], en a web d'o ''[[Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés]]''.</ref> En os sieglos [[Sieglo XVII|XVII]] y [[Sieglo XVIII|XVIII]] se facioron reformas en o templo, en adhibindo-le dos naus laterals que fuoron suprimidas en a suya restauración mientres os [[anyos 1960]] ta tornar o templo en o suyo aspecto orichinal. == Descripción == === Interior === O templo poseye nomás que una sola [[Nau (arquitectura)|nau]] dividida en dos trampos por un [[arco faixón]]<ref name="RomanicoAragones"/> de [[Arco de meyo punto|meyo punto]]<ref name="SIPCA"/><ref name="Arteguías"/> que sustenta una [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] d'[[vuelta d'ariesta|ariesta]] que los cubre toz dos<ref name="RomanicoAragones"/><ref name="SIPCA"/> y no poseye garra decoración interior. Se troba cubierto por un [[tellau]] a dos auguas. En a cabecera d'a nau se troba un [[presbiterio (arquitectura)|presbiterio]] de forma [[Trapezoide|trapezoidal]] cubierto por [[vuelta de canyón]]. En l'[[abside]] (semicircular y cubierto por [[vuelta de cuarto de esfera]])<ref name="Arteguías"/> bi ha tres chicotas [[finestra]]s (alusivas a la [[Santisma Trinidat]])<ref name="Arteguías"/> con [[arco de meyo punto]] y doble derrame<ref name="SIPCA"/> que dotan de luz l'interior, chunto con atras dos lucherament [[Arco abocinau|abocinadas]] en a frontera meridional d'o templo. En a suya paret septentrional se i trobaba una atra finestra cruciforme, hue cegada.<ref name="SIPCA"/> === Exterior === Exteriorment la ilesia conserva l'austeridat decorativa d'o suyo interior y nomás se i troban que chicoz [[Arco ciego|arcos ciegos]] en todo lo suyo perimetro que descansan alternativament un de cada dos en [[lesena]]s,<ref name="RomanicoAragones"/> con siet lesenas en o canto norte y atras siet en o canto sud de l'edificio, amás de cinco en a suya cabecera y tres a los suyos piez, estando istos zagueros descentraus ta acoplar-se a lo forau d'a [[puerta]] d'o templo.<ref name="SIPCA"/> A [[frontera]] prencipal a l'ueste ye extremadament simpla, con una [[puerta]] una mica descentrada<ref name="RomanicoAragones"/> con nomás que una [[arquivolta]] con [[candal]]s desiguals en [[arco de meyo punto]] baixo lo cual bi ha un [[Tiompano (arquitectura)|timpano]] y un [[membral]] sin garra decoración.<ref name="Arteguías">{{es}} [https://www.arteguias.com/iglesia/sancaprasiosantacruzseros.htm ''Iglesia de San Caprasio de Santa Cruz de la Serós''] en ''[[Arteguías]]''.</ref> === Torre === A ilesia poseye una [[torre]]-[[campanal]] de [[Planta (arquitectura)|planta]] cuadrada que se troba situada sobre lo [[presbiterio (arquitectura)|presbiterio]]<ref name="SIPCA"/> sin acceso dende l'interior d'o templo.<ref name="RomanicoAragones"/> Ista torre s'adhibió a l'edificio en o [[sieglo XII]] y orichinalment teneba dos pisos mas fendo un total de tres, d'os cuals hue no se conserva so que un.<ref name="RomanicoAragones"/> O solo cuerpo que se conserva d'a torre poseye finestra simpla en o suyo canto occidental y [[finestra cheminada]] en os atros tres.<ref name="SIPCA"/> == Protección legal == A ilesia de Sant Crapás de Santa Cruz d'as Serors se troba protechida legalment con a suya declaración como [[Bien d'Intrés Cultural]] (codigo RI-51-0011127) dende lo [[30 de noviembre]] de [[2004]]. == Galería d'imáchens == <gallery> Imachen:Iglesia de San Caprasio en Santa Cruz de la Serós.jpg|L'[[abside]] y lo [[campanal]] de Sant Crapás. Imachen:Iglesia de San Caprasio, Santa Cruz de la Serós, Huesca, España, 2023-01-05, DD 72.jpg|Anvista lateral d'a [[Nau (arquitectura)|nau]] con a suya decoración exterior. Imachen:Iglesia de San Caprasio. Santa Cruz de la Serós.jpg|Atra anvista lateral d'a nau. Imachen:Iglesia de San Caprasio, Santa Cruz de la Serós, Huesca, España, 2023-01-05, DD 74.jpg|L'interior d'o templo. Imachen:Santa Cruz de la Serós - Iglesia de San Caprasio 02.jpg|Frontera prencipal. Imachen:Santa Cruz de la Serós San Caprasio 5304.JPG|Detalle d'a torre-campanal. Imachen:Santa Cruz de la Serós San Caprasio 5310.JPG|Detalle de l'abside. </gallery> == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Church of San Caprasio, Santa Cruz de la Serós|a ilesia de Sant Crapás de Santa Cruz d'as Serors}} * {{es}} [http://www.sipca.es/censo/7-INM-HUE-001-209-002/Iglesia/de/San/Caprasio.html ''Iglesia de San Caprasio''], en a web d'o ''[[Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés]]''. * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/0-jacetania/24-seroscaprasio.htm ''Santa Cruz de la Serós. Iglesia parroquial de San Caprasio''], en ''www.RomanicoAragones.com. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ilesias d'a provincia de Uesca|Crapas de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias romanicas d'Aragón|Crapas de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias d'a Chacetania|Crapas de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias parroquials d'a diocesi de Chaca|Crapas de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias d'Aragón adedicadas a sant Crapás|Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Ilesias catolicas romanas d'Aragón|Crapas de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'a Chacetania|Ilesia de Sant Crapas de Santa Cruz d'as Serors]] [[Categoría:Molimentos de Santa Cruz d'as Serors|Ilesia de Sant Crapas]] 3a2kakxbiqanlsnauugyudrns4m5q6l Ermita de Puilampa 0 167156 2480034 2428670 2026-09-30T19:12:32Z RenatoGar 80073 2480034 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio |nombre = Ermita de Puilampa |nombre nativo = |atras luengas = |imachen = [[Imachen:Ermita de Puilampa (46875034624).jpg|250px]] |descripción = Anvista d'a ermita de Puilampa. |situación = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px]] [[Sadaba]] |adreza = C |estato = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]] |país = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] |tpdivisión = [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] |división = [[Cinco Villas]] |archidiocesi = |diocesi = |arcipestrau = |advocación = Desconoixida |patrón = |culto = |orden = |rector = |vicario1 = |vicario2 = |mosen = |propietario = Propiedat particular |administrador = |director = |coste = |vesitable = |altaria = 30 m. |pisos = |aforo = |amplaria = |largaria = |altaria_srm = 421 m. |atras_dimensions = |superficie = |diametro = |tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] |estilo = [[Romanico aragonés|Romanico]] |función = |material = [[Piedra picada]] |catalogación = [[Bien d'Intrés Cultural]] |construcción = [[Sieglo XII]] |inicio = |fin = |devantadera = |destrucción = |fundador = |destructor = |arquitecto = |incheniero_estructural = |incheniero_de_servicios = |incheniero_civil = |atros = |premios = |web = |latd = 42 |latm = 15 |lats = 10.640 |latNS = N |longd = 1 |longm = 17 |longs = 41.863 |longEW = W |latitut = |lonchitut = - |pos_etiqueta_loc = left |mapa_loc = Aragón |pos_etiqueta_rech = |mapa_rech = |mapa = }} A '''ermita de Puilampa''' ye una [[ermita]] [[Aragón|aragonesa]] que se troba situada en o [[termin municipal]] de [[Sadaba]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] de [[Cinco Villas]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Zaragoza|Zaragoza]]. Se troba fuera d'ocasco urbano, a una [[distancia]] d'alto u baixo 3&nbsp;km.<ref name="Arteguías">{{es}} [https://www.arteguias.com/ermita/puilampa.htm ''Ermita de Puilampa, Sádaba, Zaragoza''], en ''[[Arteguías]]''.</ref> Se tracta d'un [[edificio]] construyiu en o [[sieglo XII]] a lo canto d'o [[río Riguel]],<ref name="Arteguías"/> actualment de propiedat particular, y que ye lo solo resto d'un conchunto [[Monesterio|monastico]] vinculau con l'[[Hespital de Santa Cristina de Somport|Hespital de Santa Cristina]] de [[Somport]] y d'o cuat n'estió un [[priorato]].<ref name="Cobreros">{{es}} [[Jaime Cobreros Aguirre]]: ''Las rutas del románico en España. Volumen II: Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja'', [[Grupo Anaya, S.A.]], [[Madrit]], [[2004]], 1<sup>era</sup> edición, {{ISBN|84-9776-112-X}}, p.186-187.</ref> == Toponimia == O suyo toponimo, ''Puilampa'', provién d'o [[latín]] ''Podium lampadii'', alusivo a la suya presencia en un [[pueyo]] y a que en ixe lugar se i trobaba una [[lampa]] que permitiba que los pelegrins que feban o [[pelegrinachw]] enta [[Santiago de Compostela]]<ref name="Arteguías"/> y que procediban de [[Biota (Zaragoza)|Biota]] tenesen bel punto de referencia en o [[saso]] de [[saso de Biota|Biota]]. Cal remerar que por astí trescruzaba una vía que dende [[Uesca]] marchaba enta [[Pamplona]] a traviés d'[[Exeya d'os Caballers]], [[Biota]] y [[Sadaba]]. == Historia == En [[1132]] por inciativa d'o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Alifonso I d'Aragón|Alifonso I]] d'[[Reino d'Aragón]] se repobló lo lugar de Puilampa,<ref name="Arteguías"/> con chet procedent de l'amanada villa d'[[Uncastiello]], poco dimpués d'a construcción d'o [[castiello de Sadaba]]. En [[1151]] lo conte [[Remón Berenguer IV de Barcelona|Remón Berenguer IV]] cedió lo lugar a l'[[Hespital de Santa Cristina de Somport]] ta que se i instalase un atro "hespital"<ref name="Arteguías"/> (no en o sentiu moderno so que medieval, como un puesto de reposo y aposo d'os viachers). En l'interior d'a ilesia bi ha inscripcions que dicen "ERA MCCXXVIIII", ye decir, anyo [[1181]], que fácil que sía la calendata de consagración d'o templo.<ref name="Arteguías"/> == Descripción == === Planta === Ye un edificio dotau nomás que de una sola [[Planta (arquitectura)|planta]] de forma rectangular dividida en dos trampos, con dos entradas en a nau,<ref name="Cobreros"/> estando una d'istas dos puertas (la d'a suya versant sud) desprovista de raso de cualsiquier motivo decorativo u ornamental. === Exterior === A suya [[frontera]] prencipal tiene seis [[arquivolta]]s en [[Arco (arquitectura)|arco]] de [[Arco de meyo punto|meyo punto]] que reposan en s ornamentaus con motivos vechetals y animals.<ref name="Arteguías"/><ref name="Cobreros"/> O suyo [[Timpano (arquitectura)|timpano]] amuestra en o suyo centro un [[crismón]] sosteniu por tres chicotas [[palmera]]s y a cadaguno d'os suyos cants un [[árbol]] con [[fruito]]s dencima d'os cuals se troban o [[Sol]] y la [[Luna]].<ref name="Cobreros"/> En un d'os suyos [[Baquetón|baquetons]] se troba una inscripción que diz "BERNARDUS ME FECIT"<ref name="Cobreros"/> O crismón d'o templo ye practicament identico a lo crismón que se troba en a ilesia de l'amanau despoblau d'[[O Bayo (Biota)|o Bayo]].<ref name="RomanicoAragonés">{{es}} [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990497-SadabaPuilampa.htm ''Sádaba. Ermita de Puilampa''], en ''www.RomanicoAragones.com.</ref> Exteriorment o suyo abside se troba dividiu en tres por grupos de columnas a on la columna central ye de mayor grosr que la laterals, y que rematan en s decoraus con motivos vechetals; en o centro de cadaguna d'istas tres partes bi ha una [[finestra]] con arcos de meyo punto que reposan sobre chicotas columnas.<ref name="Arteguías"/> === Interior === Os dos trampos que composan a nau principal se troban dividius por meyo d'un [[Arco (arquitectura)|arco]] [[Arco faixón|faixón]] de [[Arco de meyo punto|meyo punto]] que se recolza en [[Columna (arquitectura)|columnas]] pareadas que poseyen s ornamentaus con motivos cheometricos.<ref name="Arteguías"/> A la vegada, cadaguno d'os tampos se troba cubierto por [[Vuelta (arquitectura)|vueltas]] d'[[Vuelta d'ariesta|ariesta]].<ref name="Arteguías"/> Un [[arco trunfal]] desepara la nau de l'[[abside]], una mica elevau d'o suelo d'a nau y con una vuelta en [[Vuelta en cuarto d'esfera|cuarto d'esfera]] == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Ermita de Puilampa|la ermita de Puilampa}} * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/4-Cinco%20Villas/990497-SadabaPuilampa.htm ''Sádaba. Ermita de Puilampa''], en ''www.RomanicoAragones.com. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ermitas d'a provincia de Zaragoza|Puilampa]] [[Categoría:Ermitas de Cinco Villas|Puilampa]] [[Categoría:Molimentos de Sadaba]] 9euw4xq1seb9wr3jmemeagcoxp4tw3g Jaime de Armiñán 0 168192 2480052 2446302 2026-09-30T19:18:38Z RenatoGar 80073 2480052 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Jaime de Armiñán |imachen = Jaime de Armiñán 2014.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = O escritor, director y guionista Jaime de Armiñán en una imachen de 2014. |nombre real = Jaime de Armiñán Oliver |calendata naiximiento = [[9 de marzo]] de [[1927]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Espanya]]) |calendata muerte = [[9 d'abril]] de [[2024]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Escritor]], [[novelista]], [[director cinematografico]] y [[guionista cinematografico]] |almamáter = [[Universidat de Madrit]] |pai = [[Luis de Armiñán Odriozola]] |mai = [[Carmen Oliver Cobeña]] |conyuche = [[Elena Santonja]] ([[1936]]-[[2016]]) |fillos = 3: Álvaro, Eduardo y Carmen |oscars = '''[[Premio Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa]]''':<br>-[[1973]] ([[45ena edición d'os Premios Oscar|45<sup>ena</sup> edición]]): Nominau por ''[[Mi querida señorita]]''<br>-[[1981]] ([[53ena edición d'os Premios Oscar|53<sup>ena</sup> edición]]): Nominau por ''[[El nido]]'' |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = '''[[Premio Goya d'Honor]]''':<br>-[[2013]] ([[27ena edición d'os Premios Goya|27<sup>ena</sup> edición]]) |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Jaime de Armiñán Oliver''', conoixiu con o suyo [[nombre artistico]] de '''Jaime de Armiñán''', naixiu de [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) o [[9 de marzo]] de [[1927]] y muerto en ixa mesma ciudat o [[9 d'abril]] de [[2024]],<ref>{{es}} Fran Chico: [https://www.fotogramas.es/noticias-cine/a60451451/muere-jaime-de-arminan-director-guionista-espanol/ ''Muere Jaime de Armiñán, director y guionista español nominado a los Oscar por "Mi querida señorita" y "El nido"''], en ''[[Fotogramas]]'', 10 d'abril de 2024.</ref> estió un [[escritor]], [[novelista]], [[director cinematografico]] y [[guionista cinematografico]] [[Espanya|espanyol]], activo en o [[cine espanyol]] dende primerías d'os [[anyos 1960]] dica la suya muerte y con cuantos premios recibius mientres a suya carrera cinematografica, en destacando dos nominacions a los [[Premios Oscar]] y un [[Premios Goya|Premio Goya]] d'[[Premio Goya d'Honor|Honor]]. Jaime de Armiñán perteneixeba a una familia con amplos vinclos con o mundo d'a [[politica]], con o mundo d'a [[literatura]] y con o mundo de l'[[espectaclo]]: yera fillo de [[Luis de Armiñán Odriozola]], [[periodista]] y [[politico]], y de [[Carmen Oliver Cobeña]], [[actriz]]; o suyo [[avuelo]] paterno yera [[Luis Armiñán Pérez]], periodista y politico (estió [[Ministro de Treballo d'Espanya|ministro de Treballo]] mientres o reinau d'[[Alifonso XIII d'Espanya|Alifonso XIII]]); y los suyos avuelos maternos estioron [[Federico Oliver Crespo]], [[escultor]] y [[escritor]], y [[Carmen Cobeña]], actriz. == Formación == Fació los suyos estudios en o ''[[Colechio Estudio]]'' de Madrit, continando-los en a [[Universidat de Madrit]], a on se i licenció en [[Dreito]]. == Carrera profesional == Jaime de Armiñán prencipió la suya carrera artistica en colaborando en bellas revistas mientres os [[anyos 1950]], redactando articlos ta las revistas ''[[Fotos (revista)|Fotos]]'' (que en ixas envueltas amostraba noticias sobre sociedat y espectaclos) y ''[[Dígame]]'' (una atra revista semanal con noticias chenerals). Tanimientres, en istos anyos tamién treballó en escribindo bellas [[obra teatral|obras teatrals]], ganando lo [[Premio Calderón de la Barca]] con ''[[Eva sin manzana]]'' ([[1953]]) y lo [[Premio Lope de Vega]] con ''[[Nuestro fantasma]]'' ([[1957]]). Cuen en l'anyo [[1956]] se fundó ''[[Televisión Española]]'', prencipió bien luego a colaborar-ie, quedando a lo cudiau d'os programas de ficción d'a emisora mientres cuasi vinte anyadas, encara que tamién prencipió a escribir [[Guión cinematografico|guions]] ta bellas cintas, a sobén en colaborando con o director [[José María Forqué]], como en as cintas ''[[La becerrada]]'' ([[1962]]) u ''[[Yo he visto la muerte]]'' ([[1965]]). Posteriorment s'adedicó cada vegada mas a lo mundo d'o [[cine]], convertendo-se a finals d'os [[anyos 1960]] en [[director cinematografico]], estando la suya primer cinta ''[[Carola de día, Carola de noche]]'' ([[1969]], con [[Marisol]], [[Tony Isbert]], [[Lilí Murati]], [[Rafael Alonso]], [[Vidal Molina]], [[José Sazatornil]] y [[Patty Sheppard]]) consolidando lo suyoe xito con ''[[Mi querida señorita]]'' ([[1971]], con guión coescrito con [[José Luis Borau]] y con a participación d'os [[actor]]s [[José Luis López Vázquez]], [[Julieta Serrano]], [[Antonio Ferrandis]], [[Enrique Ávila]], [[Lola Gaos]], [[Chus Lampreave]], [[Verónica Forqué]], [[Mónica Randall]] y [[Luis Barbero]]), en estar a cinta seleccionada ta representar a [[Espanya]] en a [[45ena edición d'os Premios Oscar|45<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Oscar]] y estando finalment seleccionada como nominada a l'[[Premio Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa|Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa]], encara que no en estió la ganadora en estar-lo ''[[Le charme discret de la bourgeoisie]]'' dirichida por [[Luis Buñuel]]. Dimpués d'atras cintas como ''[[El amor del capitán Brando]]'' ([[1974]]) u ''[[Al servicio de la mujer española]]'' ([[1978]]) tornó a estar nominau por segunda vegada a l'Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa en a [[53ena edición d'os Premios Oscar|53<sup>ena</sup> edición]] d'os Premios Oscar, ista vegada por ''[[El nido]]'', con os actors [[Héctor Alterio]], [[Ana Torrent]], [[Luis Politti]], [[Agustín González]], [[Patricia Adriani]], [[María Luisa Ponte]], [[Mercedes Alonso]], [[Luisa Rodrigo]], [[Amparo Baró]], [[Ovidi Montllor]] y [[Mauricio Calvo]]). A finals d'os [[anyos 1980]] tornó a lo mundo d'a [[Televisión (medio de comunicación)|televisión]] ta dirichir bellas [[Serie de televisión|series]] con prou exito, como ''[[Juncal (serie de televisión)|Juncal]]'' ([[1988]]), ''[[Una gloria nacional]]'' ([[1993]]), todas dos protagonizadas por [[Francisco Rabal]], anque encara fació posteriorment bels treballos en o cine, como ''[[Al otro lado del túnel]]'' ([[1994]]), ''[[El palomo cojo]]'' ([[1995]]) u ''[[14, Fabian Road]]'' ([[2008]]). Encara que retirau d'a dirección cinematografica, continó vinculau de raso a lo mundo d'o cine, en colaborando con articlos en prensa cheneralista en cuantos diarios, anque mas que mas en os diarios ''[[El Mundo]]'' y ''[[Abc]]''. == Vida privada == En l'anyo [[1956]] s'escaició la suya [[voda]] con [[Elena Santonja]], [[Presentador de televisión|presentadora de televisión]], a qui heba conoixiu mientres o suyo treballo en ''[[Televisión Española]]'' y con qui tenió tres fillos, Álvaro, Eduardo y Carmen. Su muller intervenió como actriz, con un chicot papel no acreditau, en as suyas cintas ''[[¡Jo, papá!]]'' ([[1975]]) y ''[[Al servicio de la mujer española]]'' ([[1978]]). == Filmografía == === Como director === ==== Anyos 1960 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Guionista ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1969]] | ''[[Carola de día, Carola de noche]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0064131/reference ''Carola de día, Carola de noche''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Manuel J. Goyanes]] | Jaime de Armiñán, [[Leo Anchóriz]] | [[Marisol]], [[Tony Isbert]], [[José Sazatornil]], [[Lili Muráti]], [[Rafael Alonso]], [[Mariano Vidal Molina]], [[Verónica Luján]], [[Albert Gemar]], [[José Luis Coll]], [[Venancio Muro]], [[Teresa Hurtado]], [[Emilio Laguna]], [[José Orjas]], [[Antonio Queipo]], [[Beni Deus]], [[Pedro Rodríguez de Quevedo]], [[Lucio Romero]], [[María Cofán]], [[Patty Shepard]], [[Jaime de Mora y Aragón]], [[Leo Anchóriz]], [[Amparo Baró]], [[Fernando Fernán Gómez]], [[José María Gironella]], [[Emilio Gutiérrez Caba]], [[Narciso Ibáñez Serrador]], [[Luis Morris]], [[Marisa Paredes]], [[Mónica Randall]], [[José María Rodero]], [[Miquel Bordoy]] | Tamién en ye lo guionista |} ==== Anyos 1970 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Guionista ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1970]] | ''[[La Lola, dicen que no vive sola]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0065995/reference ''La Lola, dicen que no vive sola''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Antonio Cuevas]] | Jaime de Armiñán, [[Leo Anchóriz]] | [[Serena Vergano]], [[Mark Stevens]], [[Hugo Blanco]], [[Gloria Cámara]], [[Lola Herrera]], [[Cris Huerta]], [[Emilio Laguna]], [[Chus Lampreave]], [[Eduardo Moreno]], [[Silvia Solar]], [[Charo Soriano]], [[Valentín Tornos]], [[Luis Morris]], [[Beni Deus]], [[Ana Carvajal]], [[Mer Casas]], Floren, [[Víctor Fuentes]], [[Mary González]], [[Ana María Huesa]], [[Javier Lozano]], [[Jacinto Martín]], [[Francisco Matesanz]], [[Francisco Melgares]], [[Ángel Menéndez]], [[Enrique Navarro]], [[Antonio Orengo]], [[Luis Rico]], [[Luis Rivera]], [[Vicente Sangiovanni]], [[Vicente Soler]], [[Tito García]] | Tamién en ye lo guionista |- |rowspan=1|[[1972]] | ''[[Mi querida señorita]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0067425/reference ''Mi querida señorita''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Luis Megino]] | Jaime de Armiñán, [[José Luis Borau]] | [[José Luis López Vázquez]], [[Julieta Serrano]], [[Antonio Ferrandis]], [[Enrique Ávila]], [[Lola Gaos]], [[Chus Lampreave]], [[Cristina Suriani]], [[Ana Suriani]], [[Manolo Otero]], [[Lola Gálvez]], [[María de la Riva]], [[Luis Barbero]], [[Avelino Cánovas]], [[Mónica Randall]], [[José Luis Borau]], [[Verónica Forqué]], [[Concha Grégori]], [[Irene Guerrero de Luna]] | Tamién en ye lo guionista<br>Nominada a l'[[Premio Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa|Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa]]<br>'''[[Medalla CEC a lo Millor Director]]'''<br>'''[[Medalla CEC a lo Millor Actor]]'''<br>'''[[Medalla CEC a lo Millor Actor Segundario]]'''<br>'''[[Medalla CEC a lo Millor Guión]]'''<br>'''[[Premio Sant Jordi a la Millor Cinta Espanyola]]''' |- |rowspan=1|[[1973]] | ''[[Un casto varón español]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0069852/reference ''Un casto varón español''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José Frade]] | Jaime de Armiñán, [[José Frade]] | [[José Luis López Vázquez]], [[Patty Shepard]], [[Esperanza Roy]], [[Teresa Rabal]], [[Mirta Miller]], [[María Isbert]], [[María Francés]], [[Eduardo Calvo]], [[Mara Goyanes]], [[Emilio Mellado]], [[Saturno Cerra]], [[Miguel del Castillo]], [[Alberto Fernández]], [[Javier de Rivera]], [[Julia Lorente]], [[Carmen Maura]], [[Blaki]], [[Judy Steffen]], [[Rafael Cedres]] | Tamién en ye lo guionista |- |rowspan=1|[[1974]] | ''[[El amor del capitán Brando]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0071133/reference ''El amor del capitán Brando''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Francisco Hueva]], [[Alfredo Matas]] | Jaime de Armiñán, [[Juan Tébar]] | [[Fernando Fernán Gómez]], [[Ana Belén]], [[Jaime Gamboa]], [[Julieta Serrano]], [[Antonio Ferrandis]], [[Pilar Muñoz]], [[Eduardo Calvo]], [[Fernando Marín]], [[Verónica Llimerá]], [[Chus Lampreave]], [[Julia Lorente]], [[Aurora Marquez]], [[Amparo Soler Leal]] | Tamién en ye lo guionista<br>'''[[Medalla CEC a lo Millor Actor Segundario]]'''<br>'''[[Medalla CEC a la Millor Fotografía]]'''<br>'''[[Medalla CEC a lo Millor Guión]]'''<br>'''[[Premio d'o Sindicato Nacional del Espectáculo a la Millor Cinta]]'''<br>'''[[Premio d'o Sindicato Nacional del Espectáculo a la Millor Dirección]]'''<br>'''[[Premio d'o Sindicato Nacional del Espectáculo a la Millor musica]]'''<br>Nominada a l'[[Onso d'oro d'o Festival Internacional d'o Cine de Berlín]]<br>'''[[Premio d'o Churau d'o "Berliner Morgenpost" a la Millor Cinta]]''''' |- |rowspan=1|[[1975]] | ''[[¡Jo, papá!]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0073209/reference ''¡Jo, papá!''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Francisco Hueva]], [[Alfredo Matas]] | Jaime de Armiñán, [[Juan Tébar]] | [[Ana Belén]], [[Antonio Ferrandis]], [[Amparo Soler Leal]], [[Josep Maria Flotats]], [[Fernando Fernán Gómez]], [[Carmen Armiñán]], [[Eduardo Calvo]], [[Pilar Muñoz]], [[Francisco Guijar]], [[Isabel Mayer]], [[Julia Lorente]], [[Antonio Burgos]], [[Josefa del Cid]], [[Gloria Berrocal]], [[Eulalia Boya]], [[Carmen Santonja]] | Tamién en ye lo guionista<br>'''[[Premio CEC a la Millor Actriz Segundaria]]''' |- |rowspan=1|[[1977]] | ''[[Nunca es tarde (cinta)|Nunca es tarde]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0076476/reference ''Nunca es tarde''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José Manuel M. Herrero]], [[Francisco Hueva]] | Jaime de Armiñán, [[Juan Carlos Eguillor]] | [[José Luis Gómez]], [[Ángela Molina]], [[Madeleine Christie]], [[María Silva]], [[Chus Lampreave]], [[Maite Blasco]], [[Eduardo Calvo]], [[Julia Trujillo]], [[Josefina del Cid]], [[Julia Lorente]], [[Félix Rotaeta]], [[Eusebio Lázaro]], [[Ángel Álvarez]], [[Miguel Palenzuela]], [[Héctor Cantolla]], [[Eva Robin]], [[José H. Carmena]] | Tamién en ye lo guionista<br>Nominada a lo [[Premio Hugo d'Oro a la Millor Dirección d'o Festival Internacional de Cine de Chicago]] |- |rowspan=1|[[1978]] | ''[[Al servicio de la mujer española]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0077137/reference ''Al servicio de la mujer española''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Miguel Gómez]] | Jaime de Armiñán | [[Marilina Ross]], [[Adolfo Marsillach]], [[Mary Carrillo]], [[Amparo Baró]], [[Emilio Gutiérrez Caba]], [[José Lifante]], [[Félix Rotaeta]], [[Maite Tojar]], [[Silvia Aguilar]], [[Luis Gaspar]], [[José Segura]], [[Antonio Ramis]], [[Zulema Katz]], [[Carmen Santonja]] | Tamién en ye lo guionista<br>'''[[Medalla CEC a la Millor Actriz]]'''<br>'''[[Medalla CEC a la Millor Actriz Segundaria]]''' |} ==== Anyos 1980 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Guionista ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1980]] | ''[[El nido]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0079625/reference ''El nido''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Manuel Pérez]] | Jaime de Armiñán | [[Héctor Alterio]], [[Ana Torrent]], [[Luis Politti]], [[Agustín González]], [[Patricia Adriani]], [[María Luisa Ponte]], [[Mercedes Alonso]], [[Luisa Rodrigo]], [[Amparo Baró]], [[Ovidi Montllor]], [[Mauricio Calvo]], Arantza, Bernabé, Carmen, Catalina, Fermín, Jacobo, Jaime, Juan, Quino, Sagastizado, Tomás, Yiyi | Tamién en ye lo guionista<br>Nominada a l'[[Premio Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa|Oscar a la Millor Cinta en luenga no anglesa]]<br>'''[[Premio ACE a la Millor Cinta]]'''<br>'''[[Premio ACE a lo Millor Director]]'''<br>'''[[Premio ACE a lo Millor Actor]]'''<br>'''[[Premio ACE a la Millor Actriz]]'''<br>'''[[Premio ACE a la Millor Actriz Segundaria]]'''<br>'''[[Premio a la Millor Actriz d'o Festival Internacional de Cine de Mont-reyal]]'''<br>'''[[Premio Sant Jordi a la Millor Interpretación en Cinta Espanyola]]''' |- |rowspan=1|[[1982]] | ''[[En septiembre]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0082327/reference ''En septiembre''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Manuel Pérez]] | Jaime de Armiñán | [[Carmen de la Maza]], [[Amparo Baró]], [[María Massip]], [[María Luisa Merlo]], [[Paula Martel]], [[Agustín González]], [[Álvaro de Luna]], [[José Moratalla]], [[José Luis Pellicena]], [[Luisa Rodrigo]], [[Raúl Sender]], [[Fernando Colomo]], [[José María González Sinde]], [[Manuel Gutiérrez Aragón]], [[Rosa Montero]] | Tamién en ye lo guionista |- |rowspan=1|[[1983]] | ''[[La huella árabe en España]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0470798/reference ''La huella árabe en España''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | Jaime de Armiñán | [[Agustín González]] | Tamién en ye lo guionista<br>[[Curtometrache]] [[Cine documental|documental]] |- |rowspan=2|[[1985]] | ''[[La hora bruja]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0089296/reference ''La hora bruja''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Enrique Bellot]] | Jaime de Armiñán, [[Ramón de Diego]] | [[Francisco Rabal]], [[Concha Velasco]], [[Victoria Abril]], [[Sancho Gracia]], [[Asunción Balaguer]], [[Juan Echanove]], [[David Martinez]], [[Ernesto Chao]], [[Pilar Rodríguez]] | Tamién en ye lo guionista<br>'''[[Premio Fotogramas de Plata a la Millor Actriz]]'''<br>'''[[Premio a lo Millor Actor d'a Semana Internacional de Cine de Valladolit]]'''<br>'''[[Premio a la Millor Actriz d'a Semana Internacional de Cine de Valladolit]]'''<br>Nominada a la [[Espiga d'Oro a la Millor Cinta d'a Semana Internacional de Cine de Valladolit]] |- | ''[[Stico]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0088173/reference ''Stico''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Enrique Bellot]] | Jaime de Armiñán, [[Fernando Fernán Gómez]] | [[Fernando Fernán Gómez]], [[Agustín González]], [[Carme Elias]], [[Amparo Baró]], [[Mercedes Lezcano]], [[Manuel Zarzo]], [[Beatriz Elorrieta]], [[Manuel Torremocha]], [[Toa Torán]], [[Sandra Milhaud]], [[Bárbara Escamilla]], [[Vanesa Escamilla]], [[Manuel Galiana]], [[María Botto]], [[Ana Díaz Plana]], [[Joan Potau]] | Tamién en ye lo guionista<br>'''[[Onso d'Archent a lo Millor Actor d'o Festival Internacional d'o Cine de Berlín]]'''<br>Nominau a lo [[Premio Fotogramas de Plata a lo Millor Actor]] |- |rowspan=1|[[1987]] | ''[[Mi general]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0093532/reference ''Mi general''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Ricard Figueras]] | Jaime de Armiñán | [[Fernando Rey]], [[Fernando Fernán Gómez]], [[Héctor Alterio]], [[Mónica Randall]], [[Rafael Alonso]], [[Joaquín Kremel]], [[Álvaro de Luna]], [[Alfred Lucchetti]], [[Joan Borràs]], [[Manuel Torremocha]], [[Juanjo Puigcorbé]], [[Amparo Baró]], [[Mercedes Alonso]], [[Carmen Plate]], [[Josep Peñalver]], [[José Moratalla]], [[Jaume Sorribas]], [[Abel Folk]], [[Lluís Julià]], [[Montserrat Julió]], [[Marina Oroza]], [[Begoña Martín]], [[Joan Dalmau]], [[Xavier Vivé]], [[Josep Maria Domènech]], [[Adolfo Capellades]], [[Manuel Bronchud]], [[Juan Torres]], [[Juan Viñallonga]], [[Fernando Aparicio]], [[Jesús Thomas]], [[Alfonso Guirao]], [[José Antonio Vilasaló]], [[Emilio Higuera]], [[Óscar Bosch]], [[Gerardo Arenas]], [[José Luis López Vázquez]], [[Jordi Serrat]] | Tamién en ye lo guionista<br>Nominada a lo [[Premio Goya a lo Millor Montache]] |} ==== Anyos 1990 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Guionista ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1994]] | ''[[Al otro lado del túnel]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0103638/reference ''Al otro lado del túnel''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | Jaime de Armiñán, [[Teo Escamilla]] | Jaime de Armiñán, [[Eduardo Armiñán]] | [[Fernando Rey]], [[Maribel Verdú]], [[Gonzalo Vega]], [[Amparo Baró]], [[Rafael Alonso]], [[Luis Barbero]], [[Susi Sánchez]], [[Gabriel Latorre]], [[Pedro Álvarez-Ossorio]], [[Jorge Calvo]] | Tamién en ye lo guionista<br>Nominada a l'[[Onso d'Oro a la Millor Cinta d'o Festival Internacional d'o Cine de Berlín]] |- |rowspan=1|[[1995]] | ''[[El palomo cojo]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0114080/reference ''El palomo cojo''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Luis Méndez]] | Jaime de Armiñán | [[María Barranco]], [[Francisco Rabal]], [[Carmen Maura]], [[Joaquín Kremel]], [[Valeriano Andrés]], [[Miguel Ángel Muñoz]], [[María Massip]], [[María Galiana]], [[Tomás Zori]], [[Asunción Balaguer]], [[Ana Torrent]], [[Amparo Baró]], [[Concha Rabal]], [[Idilio Cardoso]], [[Paco De Osca]], [[Pedro Álvarez-Ossorio]], [[Paolo Stella]], [[Manolo Caro]], [[Pepe Alcázar]], [[Gloria de Jesús]], [[Isabel Osca]], [[Ofelia Angélica]], [[Francisco Lastra]], [[Federico Rivelott]], [[Ernesto Martín]], [[Ana Aragón]] | Tamién en ye lo guionista<br>Nominada a lo [[Premio Goya a lo Millor Guión Adaptau]]<br>Nominada a lo [[Premio Concha d'Oro d'o Festival Internacional de Cine de Sant Sabastián]] |} ==== Anyos 2000 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Guionista ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[2008]] | ''[[14, Fabian Road]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0479661/reference ''14, Fabian Road''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Javier Castro]] | Jaime de Armiñán, [[Eduardo Armiñán]] | [[Ángela Molina]], [[Ana Torrent]], [[Julieta Cardinali]], [[Omero Antonutti]], [[Cuca Escribano]], [[Fernando Guillén]], [[Fele Martínez]], [[Fátima Rincón]] | Tamién en ye lo guionista |} === Como guionista === Nota important: nomás se relacionan que las cintas a on nomás ye l'autor d'o guión; as cintas en as cuals amás en ye lo director se troban en a sección correspondient a la suya filmografía como director, con l'adición d'ixa caracteristica en l'apartau "atros". ==== Anyos 1960 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1962]] | ''[[Buscando a Mónica]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0055425/reference ''Buscando a Mónica''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José María Forqué]] | [[Luis Giudici]] | [[Carmen Sevilla]], [[Alberto de Mendoza]], [[Jardel Filho]], [[Ana Casares]], [[Enrique Diosdado]], [[Adolfo Marsillach]], [[Guillermo Battaglia]], [[Antonia Herrero]], [[Mario Baroffio]], [[Alma Montiel]], [[Orestes Soriani]], [[Cayetano Biondo]], [[Rodolfo Crespi]], [[Alberto Fernández de Rosa]], [[Carlos Cotto]], [[Elena Lucena]], [[Sara Yuter]], [[Domingo Garibotto]], [[Aída Villadeamigo]], [[Alberto Quiles]], [[Nonne L. de Perez]], [[Amelia Folsini]], [[Yamandú Romero]], [[Hector G. Corti]], [[Miguel Yunes]], [[Hector Givagnoli]], [[Mario Laserna]], [[Felipe Duarte]], [[Juan Laserna]], [[I. Del Bosco]], [[Eduardo Diaz]], [[Humberto Martinez]], [[Oscar Zaccari]], [[Rosángela Balbó]], [[Nelly Antonelli]], [[Elvira Porcel]] | |- |rowspan=3|[[1963]] | ''[[Las gemelas]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0057097/reference ''Las gemelas''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Antonio del Amo]] | [[Antonio del Amo]] | [[Maleni Castro]], [[José Bódalo]], [[Helga Liné]], [[Maite Blasco]], [[Raphael]], [[Antonio Vela]], [[Mari Pili Baizán]], [[Porfiria Sanchíz]], [[Lina Yegros]], [[Antonio Gandía]], [[Fernando Liger]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Jacinto San Emeterio]], [[José del Moral]], [[Paul Ellis]], [[Tito García]], [[Paulina Almeida]], [[María del Carmen Ruiz]], [[Maribel Hidalgo]], [[Luis Dávila]] | No acreditau |- | ''[[La becerrada]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0055782/reference ''La becerrada''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José María Forqué]] | [[Nazario Belmar]] | [[Fernando Fernán Gómez]], [[Amparo Soler Leal]], [[Nuria Torray]], [[María José Alfonso]], [[Antonio Ordóñez]], [[Antonio Bienvenida]], [[Mondeño]], [[Ana María Noé]], [[Irene Gutiérrez Caba]], [[Alicia Hermida]], [[Luisa Rosa de la Torre]], [[Ana María Ventura]], [[Carmen Santonja]], [[Rafaela Aparicio]], [[Carmen Pastor]], [[Félix Fernández]], [[Luis Heredia]], Lepe, [[Nicolás D. Perchicot]], [[Antonio Gandía]], [[Vicente Gómez Bur]], [[Emilio Santiago]], [[Manuel Domínguez Luna]], [[Alberto Reixa]], [[Jacinto Martín]], [[Juan Córdoba]], [[Manuel Alexandre]], [[Montserrat Noé]], [[María Jesús Balenciaga]], [[José Luis Aparicio]], [[Pilar Gómez Ferrer]], [[Chus Lampreave]], [[Ángel Álvarez]], [[Pilar Laguna]], [[Agustín González]], [[Mer Casas]], [[Mercedes Guillot]], [[Luis Ramírez García]], [[Mary Begoña]], [[José María Rodero]] | Con [[Ricardo Muñoz Suay]] y [[José María Forqué]] |- | ''[[El juego de la verdad]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0057210/reference ''El juego de la verdad''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José María Forqué]] | [[Luis Laso]], [[Pedro Masó]], [[Eugène Tucherer]] | [[Madeleine Robinson]], [[José Bódalo]], [[María Asquerino]], [[Sami Frey]], [[Ana Casares]], [[Leo Anchóriz]], [[Sandra Le Brocq]], [[Guillermo Marín]], [[Chonette Laurent]], [[Alberto Dalbés]], [[Mary Paz Pondal]], [[Agustín González]], [[Pilar Cansino]], [[Mayrata O'Wisiedo]], [[Javier Loyola]], [[Pepe Martín]], [[José Orjas]], [[Alicia Hermida]], [[Erasmo Pascual]], [[Concepción Sánchez]], [[Jesús Guzmán]], [[Luis Barbero]], [[Manuel Aguilera]], [[Pedro Giménez "El Pili"]], [[José Villasante]], [[Juan Cazalilla]], [[Maribel Hidalgo]], [[Joaquín Bergía]], [[Agustín Bescos]], [[José Truchado]], [[Alicia León]], [[Fabián Luengo]], [[José de Lucas]], [[Héctor Quiroga]], [[Enrique Núñez]], [[Carlos Lemos]] | |- |rowspan=3|[[1964]] | ''[[Tengo 17 años]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0058641/reference ''Tengo 17 años''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José María Forqué]] | [[Manuel Pérez]] | [[Rocío Dúrcal]], [[Pedro Osinaga]], [[Roberto Font]], [[Luis Peña]], [[Luz Márquez]], [[Luis Morris]], [[Ricardo Ferrante]], [[José Morales]], [[Emilio Gutiérrez Caba]], [[Rafael Guerrero]], [[Mario Morales]], [[Josefina Serratosa]], [[Amparo Baró]], [[Beatriz Peña]], [[Ricardo Palacios]], [[Agustín González]], [[Ángel Ter]], [[Elisa Méndez]], [[Venancio Muro]], [[Félix Dafauce]], [[Diego Hurtado]], [[Juan Cazalilla]], [[Alicia Hermida]], [[Rufino Inglés]], [[Antonio Moreno (actor)|Antonio Moreno]], [[Ángel Ortiz]] | |- | ''[[Piso de soltero]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0058474/reference ''Piso de soltero''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Alfonso Balcázar]] | [[Francisco Balcázar]] | [[Alberto Closas]], [[Cassen (actor)|Cassen]], [[Pepe Rubio]], [[Pilar Cansino]], [[Nieves Correa]], [[Monika Kolpek]], [[María Andersen]], [[Pepe Martín]], [[Irene Daina]], [[Consuelo de Nieva]], [[Gustavo Re]], [[Rafael Calvo]], [[Montserrat Laguna]], [[Camino Delgado]], [[Juan Fernández (actor espanyol)|Juan Fernández]], [[Carlos Janer]], [[Juan Torres]], [[Sergio Doré]], [[Margarita Robles]] | |- | ''[[Un tiro por la espalda]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0058664/reference ''Un tiro por la espalda''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Antonio Román]] | | [[Yvonne Bastien]], [[Tomás Blanco]], [[Julia Caba Alba]], [[Perla Cristal]], [[Alberto de Mendoza]], [[Gérard Tichy]] | Con [[Vicente Coello]] y [[José María Forqué]] |- |rowspan=4|[[1965]] | ''[[Umorismo in nero]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0057615/reference ''Umorismo in nero''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Claude Autant-Lara]], [[José María Forqué]], [[Giancarlo Zagni]] | [[Pierre Gurgo-Salice]], [[Joaquín Gurruchaga]], [[Folco Lulli]] | [[Sylvie (actriz)|Sylvie]], [[Pierre Brasseur]], [[Jean Richard]], [[Pauline Carton]], [[Paulette Dubost]], [[Robert Arnoux]], [[Jacques Marin]], [[Jean Martinelli]], [[Pierre Repp]], [[Emma Penella]], [[José Luis López Vázquez]], [[Leo Anchóriz]], [[Madame Parlow]], [[Agustín González]], [[Alicia Hermida]], [[Daja-Tarto]], [[Goyo Lebrero]], [[Luis Sánchez Polack]], [[José Orjas]], [[Alida Valli]], [[Folco Lulli]], [[María Cuadra]], [[Pippo Starnazza]], [[Enrico Salvatore]], [[Rafaela Aparicio]] | |- | ''[[Whisky y vodka]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0059906/reference ''Whisky y vodka''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Fernando Palacios]] | [[Miguel Tudela]] | [[Pilar Bayona Sarriá]], [[Pierre Doris]], [[Alfredo Landa]], [[Emilia Bayona Sarriá]], [[Juanjo Menéndez]], [[Roger Dann]], [[Rafael Alonso]], [[Roberto Camardiel]], [[José Morales]], [[Gogó Rojo]], [[Luis Morris]], [[Ketty de la Cámara]], [[Xan das Bolas]], [[Erasmo Pascual]], [[Álvaro de Luna]], [[María Vico]], [[Jesús Guzmán]], [[Francisco Camoiras]], [[Rufino Inglés]], [[Eduardo Calvo]] | Con [[Mariano Ozores]], [[Arturo Rígel]], [[Paul Gégauff]] y [[Manuel Iglesias]] |- | ''[[Playa de Formentor]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0058478/reference ''Playa de Formentor''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Germán Lorente]] | [[Alberto Soifer]] | [[Gabriele Tinti]], [[Margit Kocsis]], [[Gérard Tichy]], [[Soledad Miranda]], [[Ana Casares]], [[Lili Muráti]], [[Assad Bahador]], [[Víctor Israel]], [[Óscar Pellicer]], [[Daevid Allen]], [[Robert Wyatt]] | Con [[Germán Lorente]] |- | ''[[Vivir al sol]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0059882/reference ''Vivir al sol''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Germán Lorente]] | | [[Dominique Boschero]], [[Gemma Cuervo]], [[Alberto Dalbés]], [[Giancarlo Del Duca]], [[Pastor Serrador]], [[Mario Via]], [[Susan Viveke]] | Con [[Leo Anchóriz]], [[Germán Lorente]] y [[José María Nunes]] |- |rowspan=1|[[1966]] | ''[[Zarabanda Bing Bing]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0061212/reference ''Zarabanda Bing Bing''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José María Forqué]] | [[José Gutiérrez Maesso]] | [[Jacques Sernas]], [[Mireille Darc]], [[José Luis López Vázquez]], [[Marilù Tolo]], [[Venantino Venantini]], [[Guillermo Marín]], [[Mercedes Muñoz Sampedro]], [[Joaquín López Díaz]], [[Francesca Sernas]], [[Fernando Cano]], [[Juan Antonio Peral]], [[Mario Morales]], [[Enrique Navarro]], [[Adriano Domínguez]], [[José Orjas]], [[Jorge Llopis]], [[Alberto Solá]], [[Gabriel Laguna]], [[Rafael Hernández]], [[Rosita Perú]], [[José Luis Zalde]], [[Willie Ellie]], [[Daniela Bianchi]], [[Harold Sakata]], [[Victor Ramirez]], [[Adriano Rimoldi]] | Con [[José María Forqué]], [[Giovanni Simonelli]] y [[Duccio Tessari]] |- |rowspan=3|[[1967]] | ''[[Historia de la frivolidad]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0212223/reference ''Historia de la frivolidad''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Narciso Ibáñez Serrador]] | [[Juan Jesús Buhigas]] | [[Irene Gutiérrez Caba]], [[Margot Cottens]], [[Rafaela Aparicio]], [[Pilar Muñoz]], [[Lola Gaos]], [[Teresa Gimpera]], [[Luis Morris]], [[Josefina Serratosa]], [[Mary Paz Pondal]], [[Regine Govin]], [[Enrique Navarro]], [[Narciso Ibáñez Menta]], [[Antonio Riquelme]], [[Irán Eory]], [[Emilio Laguna]], [[Ricardo Palacios]], [[Cris Huerta]], [[Fernando Santos]], [[Luis Sánchez Polack]], [[Tomás Zori]], [[Diana Darvey]], [[Fernando Rey]], [[Agustín González]], [[Beatriz Savón]], [[Ketty de la Cámara]], [[Jaime Blanch]], [[José Luis Coll]], [[Álvaro de Luna]], [[Javier de Paul]], [[José María Prada]], [[Pedro Sempson]], [[Emilio Gutiérrez Caba]], [[Alberto Berco]], [[Roberto Llamas]], [[Luis Rico]], [[Rodolfo del Campo]], [[María Saavedra]], [[Verónica Luján]], [[Sofía Casares]], [[Gia Lindstam]], [[Very Clot]], [[Elisa Montés]], [[Paco Morán]], [[Paloma Valdés]], [[Julio Pérez Tabernero]], [[Margaret Merry]], [[Judit Stephen]], [[Margit Kocsis]] | [[Telefilm]]<br>Con [[Narciso Ibáñez Serrador]] |- | ''[[Yo he visto a la muerte]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0059928/reference ''Yo he visto a la muerte''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José María Forqué]] | [[Manuel Pérez]] | [[Antonio Bienvenida]], [[Nuria Carresi]], [[Álvaro Domecq Romero]], [[Luis Miguel Dominguín]], [[Antonio Gandía]], [[Ricardo Lucía]], [[Félix Lumbreras]], [[Manuel Báez Gómez]] "Manolito", [[José Mejías Bienvenida]], [[Andrés Vázquez]] | |- | ''[[Rumbo a Belén]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0062219/reference ''Rumbo a Belén''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José Ochoa]] | | [[Alberto Domarco]], [[Manuel Domínguez Luna]], [[Manuel Fernández Aranda]], [[Isabel Hidalgo]], [[Rogelio Madrid]], [[Ricardo Palacios]] | Con [[José Ochoa]] y [[Enrique Llovet]] |- |rowspan=2|[[1968]] | ''[[Un diablo bajo la almohada]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0061567/reference ''Un diablo bajo la almohada''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[José María Forqué]] | [[Alfredo Matas]] | [[Ingrid Thulin]], [[Maurice Ronet]], [[Gabriele Ferzetti]], [[Amparo Soler Leal]], [[Alfredo Landa]], [[Ana Carvajal]], [[Aida Power]], [[José Luis Coll]], [[Agustín Bescos]], [[Antonio Pica]], [[Víctor Israel]], [[Rogelio Madrid]], [[Vicente Bañó]], [[Alberto Puig]], [[Enrique Echevarría]], [[Joaquín Roa]], [[Anne Doat]], [[José Orjas]], [[Albert Chazel]], [[Piero Lulli]], [[Gianni Solaro]], [[Milo Quesada]], [[Laura Nucci]] | |- | ''[[Solos los dos]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0063623/reference ''Solos los dos''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Luis Lucia]] | [[Manuel J. Goyanes]] | [[Marisol]], [[Palomo Linares]], [[Isabel Garcés]], [[José Orjas]], [[Pilar Gómez Ferrer]], [[María Álvarez]], [[Mercedes Borqué]], [[Emilio Alonso]], [[Conchita Montes]], [[Antonio Orengo]], [[Joaquín Prat]], [[Luis Rivera]], [[José Sazatornil]], [[José María Tasso]] | Con [[Francisco Hueva Lastras]] |} ==== Anyos 1970 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1973]] | ''[[Pisito de solteras]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0070539/reference ''Pisito de solteras''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Fernando Merino]] | | [[Alfredo Landa]], [[Mari Carmen Prendes]], [[Mónica Randall]], [[Tina Sáinz]], [[Mirta Miller]], [[Silvia Tortosa]], [[Luis Varela]], [[María Arias]], [[Josele Román]], [[Rafael Hernández]], [[Mari-Luz González]], [[Juanita Giménez]], [[Ana Farra]], [[Ernesto Vañes]], [[Isidoro García]], [[Amparo Gómez Ramos]], [[Agustín Millán]], [[Alfonso Castizo]], [[Teresa Castizo]], [[Virginia Frutos]], [[Cristino Almodóvar]] | |- |rowspan=1|[[1977]] | ''[[El bengador Gusticiero y su pastelera madre]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0074199/reference ''El bengador Gusticiero y su pastelera madre''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Forges]] | [[Chany Molina]], [[Tadeo Villalba]] | [[María Luisa San José]], [[Fernando Delgado]], [[José Lifante]], [[Chus Lampreave]], [[Blaki]], [[Félix Rotaeta]], [[María Rubio]], [[Matilde Baeza]], [[Patricia Mendy]], [[Luis Barbero]], [[Luis Alonso]], [[Paco Catalá]], [[Pedro Mounier]], [[Gumersindo Andrés]], [[José María Portillo]], [[Ángeles González Sinde]], [[Irene Fraguas]], [[Berta Fraguas]] | Con [[Ramón de Diego]] y [[Forges]] |} ==== Anyos 1980 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1982]] | ''[[Corazón de papel]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0083758/reference ''Corazón de papel''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Roberto Bodegas]] | [[Antonio Martín]], [[Guillermo Salamanca]] | [[Antonio Ferrandis]], [[Patxi Andión]], [[Ana Obregón]], [[Eduardo Calvo]], [[Isabel Luque]], [[Lautaro Murúa]], [[Carmen Platero]], [[Francisco Vidal]], [[Valentín Paredes]], [[Silvia Tortosa]], [[Jose Umbral]], [[Claudia Gravy]], [[Héctor Alterio]], [[Aurora Redondo]], [[Alberto Fernández]], [[María Elena Flores]], [[Martín Adjemián]], [[Ofelia Angélica]], [[Manuel Andrés]], [[Miguel Rellán]], [[Igor Issacovitch]], Eddy, Sandra, Lidia, [[Carlos Ruiz]], [[J. Ignacio Santiago]], [[José Luis Rogerio]], [[Eva García]], [[Pedro Luis Lavilla]], [[Mari Carmen García]], [[Mariano Bardera]], [[David Hernández]] | Con [[Manuel Albignoni]] y [[Roberto Bodegas]] |} ==== Anyos 1980 ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[1991]] | ''[[El día que nací yo]]''<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0101792/reference ''El día que nací yo''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[Pedro Olea]] | [[Jesús García Gárgoles]], [[José Luis García Sánchez]] | [[Isabel Pantoja]], [[Arturo Fernández]], [[Joaquim de Almeida]], [[Miguel Rellán]], [[Germán Cobos]], [[Amparo Rivelles]], [[Antonio Guti]], [[Julia Oliva]], [[Juan Antonio Jiménez]], [[Mari Carmen Alvarado]], [[José Manuel Padilla]], [[Adela Abad]], [[José Luis Lara]], [[Martín Vega]], [[Eulogio Serrano]], [[Juan Furest]], [[Miguel Ángel Gallardo]], [[Pepe Alcázar]], [[Emilio Rivas]], [[Ernesto Martín]], [[Isidro López]], [[Manuel Palacín]], [[Francisco Cruz]], [[Ana Romero]], [[Belén Fernández]], [[María Soledad García]], [[María del Mar Cruz]], [[Paz Díaz]], [[Raquel Giner]], [[Gala Évora]] | |- |rowspan=1| | ''''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | | | | |} == Referencias == {{Listaref|2}} == Se vaiga tamién == * [[:Categoría:Cintas con guión de Jaime de Armiñán|Cintas con guión de Jaime de Armiñán]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Jaime de Armiñán}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0035529/ Jaime de Armiñán] en [[Internet Movie Database]]. * {{es}} [https://www.filmaffinity.com/es/name.php?name-id=592233808 Jaime de Armiñán] en [[FilmAffinity]]. <center> {{start box}} {{succession title|títol= [[Premios Goya]]|color=}} {{succession box | predecesor = [[Concha Velasco]] | títol = [[Premio Goya d'Honor]] | periodo = [[2014]]: [[27ena edición d'os Premios Goya|27<sup>ena</sup> edición]] | succesor = [[Antonio Banderas]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:de Armiñan, Jaime}} [[Categoría:Directors cinematograficos d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Escritors d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Escritors en castellano]] [[Categoría:Guionistas d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Muertos en Madrit]] [[Categoría:Naixius de Madrit]] [[Categoría:Novelistas d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:1927 (naixencias)]] [[Categoría:2014 (muertes)]] 80ky61hej4osn5mai7clvjpg6bghkvd Adoración d'os Reis Magos 0 169234 2480115 2466422 2026-09-30T20:06:51Z RenatoGar 80073 2480115 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Adoración de los Reyes (Aula Dei) por Goya.jpg|right|thumb|600px|''[[Adoración d'os Reis Magos (Francisco de Goya)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Francisco de Goya y Lucientes]], en a [[Cartuixa d'Aula Dei]].]] L''''Adoración d'os Reis Magos''' ye un episodio d'a vida de [[Chesús de Nazaret]] que gosa amaneixer en [[Obra d'arte|obras]] d'[[arte]] vinculadas a la [[relichión]] [[Cristianismo|cristiana]], ya sía en a [[pintura]], en l'[[arquitectura]] u en a [[escultura]]. Se tracta d'una d'as escenas basadas en a ''[[Biblia]]'' mas representadas en l'arte de tradición relichiosa cristiana.<ref name="LorenzoPlaza">{{es}} [[Lorenzo de la Plaza Escudero]] (coordinador y textos), [[Adoración Morales Gómez]] (textos) y [[José María Martínez Murillo]]: ''Diccionario visual de términos de arte'', [[Ediciones Cátedra]], [[Madrit]], [[2015]], 1<sup>era</sup> edición, p.19. {{ISBN|978-84-376-3441-8}}.</ref> Se basan en a escena tal como la conta l'<nowiki></nowiki>''[[Evanchelio de Mateu]]'' (Mt 2-12) en o ''[[Nuevo Testamento]]'' d'a ''[[Biblia]]''. Tanimientres ye un episodio que no amanixe en l'<nowiki></nowiki>''[[Evanchelio de Lucas]]'' cuan conta la nineza de Chesús. O relato de [[Sant Mateu apóstol]] ye bien escueto y no diz ni lo numero ni los nombres d'os [[Reis Magos]], os protagonistas de l'episodio. Ye a partir d'escritos d'[[Orichenes]] en o [[sieglo III]] y mas que mas a partir d'os ''[[Evanchelios apocrifos]]'' que se perfila la historia con os suyos detalles tal como s'entiende en l'actualidat. Poquet a poquet se consolida la explicación de que os [[Reis Magos]] yeran tres personaches, representativos d'os tres continents que en ixas envueltas se consideraba que formaban a [[Tierra]] ([[Europa]], [[Asia]] y [[Africa]]) y por ixo un d'éls ye de color negra, en representando Africa. Se considera que proceden d'Orient, a tierra d'os magos, y que los suyos nombres son [[rei Gaspar]], [[rei Baltasar]] y [[rei Melchior]]. A escena s'ha emplegau a sobén en creacions artisticas como representación d'a [[Natividat de Chesús]]. L'orichen d'a escena en l'arte se troba en l'[[arte paleocristiano]], en as primeras [[catacumba]]s, y la composición d'a escena s'inspira en cómo s'amostraba en l'[[arte romano]] o sosmetimiento d'un pueblo venciu a lo [[cheneral]] que l'heba venciu.<ref name="LorenzoPlaza"/> Ixa composición se modifica dende lo [[sieglo V]], en hacer de [[Santa María]] lo nuevo centro d'a composición a la vegada que s'introduz un nuevo elemento, os [[Camelus|camelidos]] sobre los cuals s'acorren os reis.<ref name="LorenzoPlaza"/> En l'[[arte bizantino]] gosa amanixer un [[ánchel]] con a estrela anunciadora d'a [[Natividat de Chesús]], a la vegada que en l'arte medieval occidental se gosa presentar a los Reis Magos ornaus de ricas vestiduras, con una [[corona reyal]] como elemento anunciador d'a suya cualidat reyal y gosan dar a Chesús beliquez presentaus en recipients valuosos.<ref name="LorenzoPlaza"/> Dende lo [[sieglo XIII]] torna a variar a composición, amostrando a un d'os reis achenollau y a lo segundo chirau amostrando la estrela a lo tercero.<ref name="LorenzoPlaza"/> Dende lo [[sieglo XIV]] s'opta por enriquir a escena con l'adición de detalles variaus de [[caza]] u de combaz, dende lo [[sieglo XV]] lo [[rei Baltasar]] prencipia a amostrar rasgos africanos y dende lo [[sieglo XVI]] prencipia a perder o suyo sentiu relichioso simbolico orichinal.<ref name="LorenzoPlaza"/> En [[arquitectura]], especialment dende l'[[arte gotico]], a escena de l'Adoración gosa fer parte d'un conchunto d'atras escenas amostrando la vida de Chesús.<ref name="LorenzoPlaza"/> == Texto biblico == Se troba en l'<nowiki></nowiki>''[[Evanchelio de Mateu]]'' (Mt 2-12): {{Cita|Chesus naixió en Betlem de Chudá en tiempos d'o rei Herodes. Allora uns magos d'Orient se presentón en Cherusalem preguntando: —A on ye rei d'os chudieus que plega de naixer? Porque hemos visto a suya estrela y venimos a adorar-lo. En enterar-se-ne o rei d'os chudieus, s'esparpalló y tot Cherusalem con él. Convocó a os sumos sacerdoz y a os letraus d'o pais, y lis preguntó an heba a naixer o Mesías. Éls li contestón: —En Betlem, tierra de Chudá, porque asinas l'ha escrito lo profeta: ''Y tú, Betlem, tierra de Chudá,'' ''no yes de denguna traza la menor'' ''d'as ciudaz de Chudá,'' ''pos de tú saldrá un chefe'' ''que apaixentará o mio pueblo, Israel (Miq 5,1)''. Alavez, Herodes clamó secretament a os magos, ta que li precisasen o tiempo en o cual heba apareixiu a estrela, y los ninvió ta Betlem, dicindo-lis: —Iz-tos-ne y averiguaz con tot cudiau qué bi ha respeutive a o nino, y cuan lo trobez, avisaz-me-ne, ta ir-me-ne yo tamién a adorar-lo. Éls, dimpués d'ascuitar a o rei, se metión en camín, y de botiboleyo a estrela que heban vista en l'Orient escomencipió a guidar-los dica que venió a aturar-se dencima d'an que yera o nino. En veyer a estrela, s'implión d'inmenso enfueldo. Dentrón enta la casa, veyión a o nino con María, a suya mai, y achenullando-se-ne, l'adorón; dimpuesas, ubrindo as caixetas, li ufrión presents: oro, encienso y mirra. Y habendo recebiu en suenios un oraclo, ta que no s'en tornasen ta Herodes, enfiloron ta la suya tierra por un atro camín|{{Evanchelio}}}} == Galería d'imáchens == <gallery> Imachen:Franz Christoph Janneck - Pokłon Trzech Króli.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Franz Christoph Janneck)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Franz Christoph Janneck]], en o [[Museu Nacional de Cracovia|Museu Nacional]] de [[Cracovia]] ([[Polonia]]). Imachen:The Adoration of the Magi MET DT1202.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Giovanni Battista Tiepolo)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Giovanni Battista Tiepolo]], en o [[Museu Metropolitano d'Arte]] de [[Nueva York]] ([[Estaus Unius]]). Imachen:Fontebasso Adoration of the Magi.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Francesco Fontebasso)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Francesco Fontebasso]], en o [[Museu Nacional de Varsovia|Museu Nacional]] de [[Varsovia]] ([[Polonia]]). Imachen:Azulejos Penha Church Braga.JPG|''Adoración d'os Reis Magos'', [[azulecho]], en a [[Ilesia de Nuestra Sinyora d'a Concepción da Penha de França de Braga|ilesia de Nuestra Sinyora d'a Concepción da Penha de França]] de [[Braga]] ([[Portugal]]). Imachen:Lucas Cranach (Werkstatt)-Anbetung der Könige-4781.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Lucas Cranach o Viello)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Lucas Cranach o Viello]], en o [[Jagdschloss Grunewald]] de [[Berlín]] ([[Alemanya]]). Imachen:Edward Burne-Jones Star of Bethlehem.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Edward Burne-Jones)|Adoración d'os Reis Magos]]'', d'[[Edward Burne-Jones]], en o [[Museu y Galería d'Arte de Birmingham]] de [[Birmingham]] ([[Reino Uniu]]). Imachen:La adoración de los Reyes Magos (Rubens, Prado).jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Peter Paul Rubens, Prado)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Peter Paul Rubens]], en o [[Museu Nacional d'o Prado]] de [[Madrit]] ([[Espanya]]). Imachen:Adoration des mages - Pesellino - Musée Condé.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Pesellino)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Pesellino]], en o [[Museu Condé]] de [[Chantilly]] ([[Francia]]). Imachen:Peter Paul Rubens - Adoration of the Magi - WGA20248.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Peter Paul Rubens, Louvre)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Peter Paul Rubens]], en o [[Museu d'o Louvre]] de [[París]] ([[Francia]]). Imachen:Luis Tristán de Escamilla 001 DYK.jpg|''[[Adoración d'os Reis Magos (Luis Tristán)|Adoración d'os Reis Magos]]'', de [[Luis Tristán]], en o [[Museu d'Artes Polidas de Budapest|Museu d'Artes Polidas]] de [[Budapest]] ([[Hongría]]). Imachen:Gilmonde -Azulejos-Nascimento de Jesus.jpg|''Adoración d'os Reis Magos'', [[azulecho]], en a [[Ilesia de Santa María de Gilmonde|ilesia de Santa María]] de [[Gilmonde]] ([[Barcelos]], [[Portugal]]). </gallery> == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[Reis Magos]] * [[Vida de Chesús de Nazaret en l'arte]]. * [[Vida de Nuestra Sinyora en l'arte]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Adoration of the Magi|l'Adoración d'os Reis Magos}} {{Chesús de Nazaret en l'arte}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Chesús de Nazaret]] [[Categoría:Adoración d'os Reis Magos en l'arte]] [[Categoría:Natividat de Chesús de Nazaret]] [[Categoría:Natividat de Santa María]] [[Categoría:Nuevo Testamento]] 3vi981kqigj0g8nho0g3vu1zfdp2fph Premio Pedro Lafuente 0 170972 2480225 2422461 2026-10-01T11:55:40Z ~2026-52693-70 92615 obras 2480225 wikitext text/x-wiki O '''Premio de Relatos Pedro Lafuente''' ye un [[premio literario]] anyal ta relatos curtos y [[poesía]] en [[Idioma aragonés|luenga aragonesa]] que convoca lo concello de [[Uesca]] y que recibe lo suyo nombre como homenache a l'[[escritor]] aragonés uescano [[Pedro Lafuente]]. Bi ha premios ta ixas dos modalidatz, amás d'un atro dito ''zagals''. Istos premios, que s'atorgan dende [[2016]], estioron inicialment ta narracions, adhibindo-se en [[2022]] un premio ta [[poesía]]. == Ganadors d'o premio Pedro Lafuente de poesía en aragonés == {| {{tablapolida}} |- ! style="background:#cacaca;" |Anyo !! style="background:#cacaca;" |Obra ganadora !! style="background:#cacaca"| Autor |- ![[2022]] |Cómo fer un paisache |[[Francho Nagore Laín]] |- ![[2023]] |Magantina |[[Óscar Latas Alegre]] |- ![[2024]] |Flors d'ibierno |[[Chusé Inazio Navarro]] |- ![[2025]] |En plana Uesca tamién yo |[[Antonio Andreu Sanz]] |- ![[2026]] | |[[Francho Nagore Laín]] |- |} == Ganadors d'o premio Pedro Lafuente de narración en aragonés == {| {{tablapolida}} |- ! style="background:#cacaca;" |Anyo !! style="background:#cacaca;" |Obra ganadora !! style="background:#cacaca"| Autor |- ![[2016]] |Fuellas d'Abisinia |[[Chusé Inazio Nabarro]] |- ![[2017]] |Tratato sobre a Mar Roya |[[Rafel Vidaller Tricas]] |- ![[2018]] |O churamento |[[Elena Gusano Galindo]] |- ![[2019]] |Qué cursa tan larga, Melieta! |[[Joaquín Villa]] |- ![[2020]] |Arbolera |[[Rafel Vidaller Tricas]] |- ![[2021]] | - | - |- ![[2022]] |Bilaniéns |[[Julia Ara Oliván]] |- ![[2023]] | |[[Julia Ara Oliván]] |- ![[2024]] | |[[Miguel Garasa Giménez]] |- ![[2025]] | | - |- ![[2026]] | |[[Rafel Vidaller Tricas]] |- |} {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Pedro Lafuente}} [[Categoría:Premios d'a provincia de Uesca]] [[Categoría:Premios literarios d'Aragón]] [[Categoría:Premios literarios en aragonés]] n1vqhznktn0bcy8ugfexkd1c17vrfrn Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora de Mora de Rubielos 0 171783 2480017 2474714 2026-09-30T18:40:07Z RenatoGar 80073 2480017 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio | nombre = Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora | imachen = [[Imachen:Ex-col·legiata de santa Maria, Móra de Rubiols.JPG|250px|Ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora]] | descripción = Ilesia d'a Natividat | país =[[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] | tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]]<br><small>Antiga [[colechiata]] ([[1454]]-[[1851]])</small> | advocación =[[Natividat de Santa María]] | situación = [[Mora de Rubielos]] ([[Gúdar-Chabalambre]]) | coordenatas = | culto = | diocesi = [[Diocesi de Teruel y Albarracín|Teruel y Albarracín]] | arcipestrau = [[Arcipestrau de Mora de Rubielos|Mora de Rubielos]] | adreza = Pl. Ilesia, 6 | orden = | mosen = | construcción = [[Sieglo XV]] | fundador = | propietario = | administrador = | director = | coste = | vesitable = | altaria = | pisos = | aforo = | amplaria = | largaria = | altaria srm = | atras dimensions = | superficie = | diametro = | estilo = [[Arte gotico|Gotico]] levantín | catalogación = [[Bien d'Intrés Cultural]] | latitut = 40.1900698 | lonchitut = -0.6530731 | pos_etiqueta_loc = left | mapa_loc = Aragón }} A '''ilesia d'a Natividat de Nuestra Sinyora de Mora de Rubielos''' ye una [[ilesia (edificio)|ilesia]] [[arte gotico|gotica]] situada en a localidat de [[Mora de Rubielos]] en a comarca de [[Gúdar-Chabalambre]], [[Aragón]]. Estió [[colechiata]], por lo que a vegadas ye conoixida como '''colechiata de Santa María la Mayor de Mora de Rubielos'''. ==Historia== Tracionalment s'ha datau a construcción d'a ilesia en o [[sieglo XIV]], estudios mas recients recientes abantan a calendata dica o zaguer tercio d'o [[sieglo XIV]], dimpués d'a [[Guerra d'os Dos Peros]]. Prochectau como templo parroquial en estilo gotico levantín, en [[1454]] y gracias a la influyencia de Chuan Ferrández d'Heredia V consiguió estar declarada [[colechiata]] por l'alavez [[Lista de bispes y arcebispes de Zaragoza|arcebispe de Zaragoza]] [[Dalmau de Mur y Cervellón|Dalmau de Mur]], estando confirmau o cambio de rango a traviés d'una bula d'o papa [[Calistro III]] con calendata de [[20 de mayo]] de [[1456]]. Dende alavez i habió un important incremento d'as rentas y o personal eclesiastico, con dica 8 [[canonche]]s (4 d'éls con dignidaz: prior, vicario, chantre y sagristán), puyando a 9 en [[1480]] y a 10 en [[1567]]. Sumando os relichiosos vinculaus a capellanías y beneficios, i heba en [[1741]] un total de 23 personas adedicadas a o culto. En l'anyo [[1544]] i habió un incendio que destruyió a biblioteca y os archivos parroquials y que obligo a fer fainas de cantería entre [[1549]] y [[1551]]. Por ixas envueltas, as obras son dirichidas por Pierres Vedel, qui fería os copez que rematan os botarels y os encuadernamientos d'as finestras exteriors. Mas tardi i habió una renovación d'a capiella d'a Virchen d'o Pilar. Entre os anyos d'a [[Guerra Civil Espanyola]] ([[1936]]-[[1939]]) s'emplegó a ilesia como taller militars, almagacén y un puesto de vichilancia, perdendo-se en ixos tiempos importants obras como toz os retablos. ==Descripción== ===Interior=== [[Imachen:Església de santa Maria de Móra de Rubiols, interior.JPG|250px|left|thumb|Interior d'a ilesia]] Con una unica [[nau (arquitectura)|nau]] de dimensions granizas: 19 metros d'amplaria, 36 de largaria y 21 d'altaria, ye o eixemplo mas sinyalero de gotico levantín en Aragón, estando o segundo templo con a nau mas ampla d'[[Espanya]] nomás por dezaga d'a [[seu de Santa María de Chirona|seu de Chirona]]. A nau se divide en cinco [[Trampo (arquitectura)|trampos]] y ye cubierta con [[vuelta de crucería]] sencilla. Un niervo central recorre toda a nau, mientres que atros segundarios apean en pilastras adosadas a os muros d'a nau. As [[capiella]]s son tamién cubiertas con vueltas de crucería sencilla, mientres que en os absides se'n troba de nervadas. I hai un trampo mas estreito a os piez que se corresponde con a gran capiella d'o coro y que se cubre con crucería estrelada, feito que chunto con as suyas finestras semicirculars pero encara goticas, permite datar-la en o [[sieglo XVI]]. A suya cabecera ye formada por un triple [[abside]] poligonal de cinco cantos, estando o central mas gran, reforzada con contrafuertes exteriors. Os absides s'ubren en o muro oriental que cierra a nau en tres capiellas con arcos apuntaus, ya que son mas chicoz que ista. A capiella [[barroco|barroca]] d'o [[Virchen d'o Pilar|Pilar]], de planta cuadrada y ubierta a la nau a traviés d'una portalada [[Manierismo|manierista]] adornada con [[estipite]]s d'estuco, ye situada en o primer trampo en o costau de l'evanchelio. Ye cubierta con una [[cupula]] rematada con una lanterna con [[pichina]]s decoradas con estucos d'os evanchelistas. O [[Coro (arquitectura)|coro]] ye zarrau con una reixa d'o [[sieglo XV]], mientres que a resta de reixas d'atras capiellas datan d'o [[sieglo XVII]]. O retablo mayor ye d'estilo neogotico y ye una obra d'os chirmans Albareda de l'anyo [[1945]]. ===Exterior=== En l'exterior destaca a suya portada abocinada que s'ubre en o tercer trampo d'o costau sud. A puerta d'acceso a o templo s'ubre en [[arco carpanel]], presentando a portalada un arco apuntau, con arquivoltas que son refirmadas en brancas molduradas que tienen o suyo [[extradós]] decorau con cardinas y grumos. En os [[capitel]]s d'a portalada se troban diferents esculturas de cabezas, animals mitolochicos, escudos y vechetals. I heba una representación d'a Virchen con o Nino en o [[tempán (arquitectura)|tempán]] que desapareixió mientres a Guerra Civil. A [[torre]] ye adosada a os piez d'o costau d'a epistola y ye obra d'o [[sieglo XVII]]. Se devanta chunto a o coro en l'anglo sud-ueste d'a ilesia y tien planta rectangular. Se tracta d'una sobria construcción de sillería formada por cinco cuerpos deseparaus por [[imposta]]s. Entre os cuatre primers no i hai tractamiento dengún, fueras de bels estreitos vanos que funcionan como [[espillera]]s. En as caras d'o cuerpo de remate, que ye almenau, s'ubren pars de vueitos de meyo punto a on se troban as [[campana]]s. O [[claustro]] tien planta cuasi cuadrada y se troba en o costau norte de l'edificio. Debiu a l'antigo rango d'a ilesia iste teneba función como colechial. Ye formau d'arcadas rebaixadas que se refirman en columnas ochavadas, con basas y capitels muit simples. == Vinclos externos == {{Commonscat|Church of the Nativity of Our Lady, Mora de Rubielos|a ilesia de Santa María la Mayor de Rubiuelos de Mora}} * {{es}} [https://culturadearagon.es/bienes/iglesia-de-la-natividad-de-nuestra-senora-ex-colegiata/ En culturadearagon.es] * {{es}} [https://www.caminodelcid.org/servicios/iglesia-de-santa-maria-de-mora-de-rubielos-1768024/ En www.caminodelcid.org] * {{es}} [https://www.sipca.es/censo/7-INM-TER-032-158-002/Iglesia/de/la/Natividad/de/Nuestra/Se%F1ora/(ex/Colegiata).html En a web d'o SIPCA] * {{en}} [https://gcatholic.org/churches/europe-south/97630.htm En gcatholic.org] {{Colechiatas d'Aragón}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Antigas colechiatas d'Aragón|Mora de Rubielos]] [[Categoría:Biens d'Intrés Cultural de Gúdar-Chabalambre]] [[Categoría:Ilesias d'Aragón adedicadas a la Natividat de Santa María|Rubiuelos de Mora]] [[Categoría:Ilesias d'a provincia de Teruel|Natividat de Nuestra Sinyora de Mora de Rubielos]] [[Categoría:Ilesias de Gúdar-Chabalambre|Natividat de Nuestra Sinyora de Mora de Rubielos]] [[Categoría:Ilesias parroquials d'a diocesi de Teruel y Albarracín|Natividat de Nuestra Sinyora de Mora de Rubielos]] [[Categoría:Ilesias goticas d'Aragón|Natividat de Nuestra Sinyora de Mora de Rubielos]] [[Categoría:Ilesias catolicas romanas d'Aragón|Natividat de Nuestra Sinyora de Mora de Rubielos]] [[Categoría:Molimentos de Mora de Rubielos]] pi4yyresvnwplniq0rw9177phovpoou Ilesia de Sant Salvador d'Agüero 0 174375 2480148 2474835 2026-09-30T21:10:14Z RenatoGar 80073 2480148 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'edificio |nombre = Ilesia de Sant Salvador |nombre nativo = |atras luengas = |imachen = [[Imachen:WLM14ES - CS 30082007 ^174908 ^20657 - .jpg|250px]] |descripción = Anvista cheneral d'a ilesia. |situación = [[Agüero]] |adreza = C/ d'a Fuent, 1. 22008 Agüero |estato = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]] |país = [[Imachen:Flag of Aragon.svg|22px|border]] [[Aragón]] |tpdivisión = [[Comarcas d'Aragón|Comarca]] |división = [[Plana de Uesca]] |diocesi = [[Diocesi de Chaca|Chaca]] |arcipestrau = [[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] |advocación = [[Chesús de Nazaret|O Salvador]] |patrón = |culto = |orden = |rector = |vicario1 = |vicario2 = |mosen = |propietario = [[Ilesia Catolica]] |administrador = |director = |coste = |vesitable = |altaria = |pisos = |aforo = |amplaria = |largaria = |altaria_srm = |atras_dimensions = |superficie = |diametro = |tipo = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] |estilo = [[Romanico aragonés|Romanico]] |función = [[Ilesia (edificio)|Ilesia]] |material = [[Piedra picada]] |catalogación = [[Molimento Nacional]] |construcción = [[Sieglo XI]] |inicio = |fin = |devantadera = |destrucción = |fundador = |destructor = |arquitecto = |incheniero_estructural = |incheniero_de_servicios = |incheniero_civil = |atros = |premios = |web = |latd = 42 |latm = 21 |lats = 18 |latNS = N |longd = 0 |longm = 47 |longs = 41 |longEW = W |latitut = |lonchitut = - |pos_etiqueta_loc = left |mapa_loc = Aragón |pos_etiqueta_rech = |mapa_rech = |mapa = }} A '''ilesia de Sant Salvador d'Agüero''' ye una [[Ilesia (edificio)|ilesia]] [[Aragón|aragonesa]] d'estilo [[Romanico aragonés|romanico]] que se troba en a localidat d'[[Agüero]], en a [[Comarcas d'Aragón|comarca]] d'a [[Plana de Uesca]] y [[Provincias d'Espanya|provincia]] de [[Provincia de Uesca|Uesca]]. Dende lo punto d'anvista d'a suya adscripción administrativa en a [[Ilesia Catolica]], pende de l'[[arcipestrau]] d'[[Arcipestrau d'Erla-Uncastiello|Erla-Uncastiello]] en a [[diocesi]] de [[Diocesi de Chaca|Chaca]] y a [[provincia eclesiastica]] de [[Provincia eclesiastica de Pamplona y Tudela|Pamplona y Tudela]]. Adedicada a [[Chesús de Nazaret|lo Salvador]], ye l'actual [[ilesia parroquial]] d'o lugar.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20221105134350/https://www.diocesisdejaca.org/index.php/arciprestazgos-y-parroquias/47-parroquiasarciprestazgodeerlauncestilloi ''Parroquias del Arciprestazgo Erla-Uncastillo''] en o sitio web d'a [[Diocesi de Chaca]].</ref> Ye un edificio d'o [[sieglo XI]] a on destaca la suya [[frontera]] septentrional, con o suyo [[Timpano (arquitectura)|timpano]] y los suyos [[capitel]]s,<ref>{{es}} [[Jaime Cobreros Aguirre]]: ''Las rutas del románico en España. Volumen II: Aragón, Cataluña, Navarra, País Vasco y La Rioja'', [[Grupo Anaya, S.A.]], [[Madrit]], [[2004]], 1<sup>era</sup> edición, {{ISBN|84-9776-112-X}}, p.192.</ref> y ye protechida legalment dende [[2001]] con a suya declaración como ''[[Bien d'Intrés Cultural]]''.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20071014175326/http://benasque.aragob.es:443/cgi-bin/BRSCGI?CMD=VERDOC&BASE=BOLE&PIECE=BOLE&DOCR=1&SEC=BUSQUEDA_AVANZADA&RNG=10&SORT=-PUBL&SEPARADOR=&&TITU=DECRETO+238/2001 Declaración d'a ilesia de Sant Salvador d'Agüero como ''Bien d'Intrés Cultural''] en o ''[[Boletín Oficial de Aragón]]''.</ref> == Historia == En os suyos oríchens yera una ilesia vinculada a un [[monesterio]] que bi heba en o lugar, y que fue obchecto d'una donación por o [[Lista de reis d'Aragón|rei]] [[Sancho Remíriz]] d'[[Reino d'Aragón|Aragón]] en [[1082]] a lo [[monesterio de Sant Pero de Ciresa|monesterio de Sant Pero]] de [[Ciresa]]. Tanimientres, ya en [[1138]] lo ''princeps Aragonum'' [[Remón Berenguer IV de Barcelona|Remón Berenguer IV]], [[Lista de contes de Barcelona|conte]] de [[Condau de Barcelona|Barcelona]], donó 3.000 [[Sueldo (moneda)|sueldos]] a la ilesia con a condición de que deixasen de depender d'o monesterio de Siresa. Anyos dimpués, cuan a población d'[[Agüero]] deixó d'estar situada a lo canto d'o [[Castiello d'Agüero|castiello]] y se tresladó enta la plana, l'antiga ilesia monastica se convertió en a [[ilesia parroquial]] d'o lugar, condición que ha manteniu dende alavez. == A ilesia == === A nau === A primitiva ilesia de construyió mientres o [[sieglo XI]] en estilo [[Romanico aragonés|romanico]], estando la suya decoración escultorica obra d'o clamau ''[[mayestro d'Agüero]]''. Se tractaba d'un [[edificio]] con nomás que una unica [[Nau (arquitectura)|nau]] dividida en dos trampos y cubierta con [[Vuelta (arquitectura)|vuelta]] de [[Vuelta de canyón|canyón]] [[Arco apunchau|apunchau]] y con un [[abside]] [[Semicerclo|semicircular]]. Ista ilesia s'esvielló en o [[sieglo XVI]] adibindo-le elementos [[Arte renaixentista|renaixentistas]]: se rendrezó la nau orichinal y a ista nau se li adhibioron dos trampos mas enta l'ueste, amás de cuatre [[capiella]]s laterals que conforman dos falsas naus, una a cada canto d'a nau orichinal, que poseyen una galería de chicoz arquillos ta dotar de luminosidat a l'interior d'o templo. Amás, as dos capiellas d'o canto sud poseyen una cambra-cripta subterrania. === As fronteras === A ilesia de Sant Salvador d'Agüero tien a peculiaridat de poseyer dos [[frontera]]s romanicas, encara que una d'ellas no yera pensada en un primer momento ta montar-se en ella. ==== A frontera septentrional ==== En a frontera norte de l'edificio se conservan as restas d'un [[portegau]] que cubriba d'antes mas toda la frontera y que la protechiba, y aculle un [[Timpano (arquitectura)|timpano]] inicialment concebiu ta instalar-se en l'amanadaa [[ilesia de Sant Chaime d'Agüero|ilesia de sant Chaime]] pero que en interrumpir-se la suya construcción se recicló ta fer parte d'ista ilesia. Poseye un [[arco apunchau]] con cuatre [[arquivoltas]] rematadas con un [[escacau chawués]], tipico d'o [[romanico aragonés]], que reposan sobre cuatre [[Columna (arquitectura)|columnas]] [[Columna adosada|adosadas]], con [[capitel]]s ornamentaus con motivos vechetals y figurativos. O suyo [[Timpano (arquitectura)|timpano]] amuestra lo [[Pantocrator]] endintro d'una [[mandorla]] y rodiau por os [[cuatre evanchelistas]], o clamau ''[[tetramorfos]]'', que encara conserva bellas restas d'os pigmentos policromaus con os que yera cubierto. ==== A frontera meridional ==== En a duya frontera meridional se conserva un [[vestibulo]] realzau que aculle una [[puerta]] simpla, con un [[Arco (arquitectura)|arco]] de [[Arco de meyo punto|meyo punto]]. === A torre === A [[torre]]-[[campanal]] d'a ilesia se troba adosada a lo canto d'o Evanchelio d'o templo, con una [[Planta (arquitectura)|planta]] [[Rectanglo|rectangular]] y una [[altaria]] de cinco cuerpos. == Galería d'imáchens == <center> <gallery> Imachen:Agüero (Huesca) Iglesia de San Salvador 1.jpg|[[Frontera]] meridional de Sant Salvador d'Agüero. Imachen:Agüero (Huesca) Iglesia de San Salvador 3.jpg|Frontera septentrional d'o templo. Imachen:WLM14ES - CS 30082007 ^174541 ^20655 - .jpg|Detalle d'a [[puerta]] en a frontera norte. Imachen:Agüero Iglesia parroquial del Salvador Huesca -02.jpg|A puerta en a frontera norte. Imachen:Iglesia del Salvador de Agüero. Tímpano.jpg|[[Timpano (arquitectura)|Timpano]] d'a frontera septentrional. Imachen:Iglesia Parroquial del Salvador, vista trasera.jpg|Anvista d'a [[torre]] d'a ilesia. </gallery> </center> == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Iglesia de El Salvador (Agüero)|a ilesia de Sant Salvador d'Agüero}} * {{es}} [http://www.romanicoaragones.com/31-Sotonera/990413-AgueroSalvador.htm ''Agüero. Iglesia parroquial de San Salvador''], en a web ''Románico aragonés''. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Ilesias d'a provincia de Uesca|Salvador d'Aguero]] [[Categoría:Ilesias romanicas d'Aragón|Salvador d'Aguero]] [[Categoría:Ilesias d'a Plana de Uesca|Salvador d'Aguero]] [[Categoría:Ilesias parroquials d'a diocesi de Chaca|Salvador d'Aguero]] [[Categoría:Ilesias d'Aragón adedicadas a o Salvador|Salvador d'Aguero]] [[Categoría:Ilesias catolicas romanas d'Aragón|Salvador d'Aguero]] [[Categoría:Molimentos d'Agüero|Ilesia de Sant Salvador]] 930emqifg39t3b4e0koao8nmhrb5ba8 The Wings of Eagles 0 174923 2480041 2335822 2026-09-30T19:15:05Z RenatoGar 80073 2480041 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= The Wings of Eagles |títol= The Wings of Eagles |imachen= Wings of Eagles 1957.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= The Wings of Eagles |dirección= John Ford |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Wingate Smith]] |dirección artistica= [[Malcolm Brown]]<br>[[William A. Horning]] |producción= [[Charles Schnee]] |disenyo producción= |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[Frank Fenton]]<br>[[William Wister Haines]] |basau= una historia de [[Frank Wead]] sobre la vida y os escritos d'o comandant [[Frank W. "Spig" Wead]] |musica= [[Jeff Alexander]] |sonito= [[James Brock]] |edición= |fotografía= [[Paul C. Vogel]] |montache= [[Gene Ruggiero]] |escenografía= [[F. Keogh Gleason]]<br>[[Edwin B. Willis]] |vestuario= |maquillache= [[William Tuttle]] |peluquería= |efectos= [[A. Arnold Gillespie]]<br>[[Warren Newcombe]] |casting = |actors= [[John Wayne]]<br>[[Dan Dailey]]<br>[[Maureen O'Hara]]<br>[[Ward Bond]]<br>[[Ken Curtis]]<br>[[Edmund Lowe]]<br>[[Kenneth Tobey]]<br>[[James Todd]]<br>[[Barry Kelley]]<br>[[Sig Ruman]]<br>[[Henry O'Neill]]<br>[[Willis Bouchey]]<br>[[Tige Andrews]]<br>[[Louis Jean Heydt]]<br>[[Dorothy Jordan]]<br>[[Olive Carey]]<br>[[Charles Trowbridge]]<br>[[Blue Washington]] |narrador= |color= [[Metrocolor]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 1957 |estreno= [[31 de chinero]] de [[1957]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0051198/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Wings of Eagles''] en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine de drama]]<br>[[Cine biografico]]<br>[[Cine belico]] |duración= 110 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Metro-Goldwyn-Mayer]] |destribución= [[Metro-Goldwyn-Mayer]] |estudeyo= [[Metro-Goldwyn-Mayer Studios]] |presupuesto= 2.644.000 [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 3.650.000 [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''The Wings of Eagles''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''As alas d'as aligas''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Escrito bajo el sol''''', en aragonés '''''Escrito baixo lo sol''''') ye una [[cinta]] de [[cine estausunidense]] de [[cine de drama]] [[Cine biografico|biografico]] [[Cine belico|belico]] estrenada l'anyo [[1957]], dirichida por [[John Ford]] seguntes un [[guión adaptau]] por [[Frank Fenton]] y [[William Wister Haines]] (basau en una historia de [[Frank Wead]] sobre la vida y os escritos d'o comandant [[Frank W. "Spig" Wead]]), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Jeff Alexander]], una [[dirección de fotografía]] de [[Paul C. Vogel]] y una [[producción cinematografica]] de [[Charles Schnee]] ta la [[productora cinematografica]] ''[[Metro-Goldwyn-Mayer]]''. L'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta ye formau, entre d'atros, por [[John Wayne]], [[Dan Dailey]], [[Maureen O'Hara]], [[Ward Bond]], [[Ken Curtis]], [[Edmund Lowe]], [[Kenneth Tobey]], [[James Todd]], [[Barry Kelley]], [[Sig Ruman]], [[Henry O'Neill]], [[Willis Bouchey]], [[Tige Andrews]], [[Louis Jean Heydt]], [[Dorothy Jordan]], [[Olive Carey]], [[Charles Trowbridge]] y [[Blue Washington]]. A cinta ye un homenache d'o director [[John Ford]] a lo suyo amigo lo [[militar]] y [[guionista]] [[Frank W. "Spig" Wead]], y conta la vida d'iste dende que en rematar a [[Primera Guerra Mundial]] prencipió a convencer a la ''[[United States Navy]]'' d'a nacesidat de poseyer una [[aviación naval]] d'inportancia vinclada a la marina de guerra, misión a la que adedicaba la totalidat d'o suyo tiempo dica lo punto de no fer la atención que amenistaba la suya familia. Tanimientres, cuan ha conseguiu o suyo obchectivo y la ''United States Navy'' ya conta con una aviación naval d'importancia, padeixe un accident en a suya casa y, como consecuencia, se creba lo cuello y queda paralizau. Casualment, un companyero lo proposa como [[guionista]] ta colaborar en a industria conematografica en aportando un punto d'anvista vinculau a la marina de guerra, y obtiene exito en ista nueva faceta. En producir-se l'[[ataque a Pearl Harbor]] y dentrar os [[Estaus Unius]] en a [[Segunda Guerra Mundial]], Frank W. "Spig" Wead torna a lo servicio activo atamas d'o suyo estau fisico, estando un d'os participants en o desarrollo d'o concepto d'o [[portaavions d'escolta]], un tipo mas chicot de [[portaavions]] concebiu como refirme a la fuerza naval principal. A cinta s'ambienta en cuantos puestos d'[[Estaus Unius]] y en l'[[oceano Pacifico]] mietres os [[anyos 1920]], [[Anyos 1930|1930]] y [[Anyos 1940|1940]], y las suyas escenas se filmoron en a [[base naval]] d'a ''United States Navy'' en [[Pensacola]] ([[Florida]]) y en [[Washington, DC]], amás d'en os ''[[Metro-Goldwyn-Mayer Studios]]'' en [[Culver City]] en [[California]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0051198/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''The Wings of Eagles''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0051198/ ''The Wings of Eagles''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 1957]]. * [[Cintas de 1957]]. == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas ambientadas en l'oceano Pacifico]] [[Categoría:Cintas ambientadas en os anyos 1920]] [[Categoría:Cintas ambientadas en os anyos 1930]] [[Categoría:Cintas ambientadas en os anyos 1940]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Jeff Alexander]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Paul C. Vogel]] [[Categoría:Cintas con guión de Frank Fenton]] [[Categoría:Cintas con guión de William Wister Haines]] [[Categoría:Cintas con montache de Gene Ruggiero]] [[Categoría:Cintas de cine belico]] [[Categoría:Cintas de cine biografico]] [[Categoría:Cintas de cine de drama]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por John Ford]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en Metrocolor]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Barry Kelley]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Blue Washington]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Charles Trowbridge]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dan Dailey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dorothy Jordan]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Edmund Lowe]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Henry O'Neill]] [[Categoría:Cintas interpretadas por James Todd]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Wayne]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ken Curtis]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Kenneth Tobey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Louis Jean Heydt]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Maureen O'Hara]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Olive Carey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Sig Ruman]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tige Andrews]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ward Bond]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Willis Bouchey]] [[Categoría:Cintas producidas por Charles Schnee]] [[Categoría:Cintas rodadas en Culver City]] [[Categoría:Cintas rodadas en Pensacola]] [[Categoría:Cintas rodadas en Washington, DC]] [[Categoría:Cintas de cine sobre a Segunda Guerra Mundial]] 2w2gvv8fj4omsws3oll7s78hsmchg28 2480142 2480041 2026-09-30T21:08:28Z RenatoGar 80073 2480142 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= The Wings of Eagles |títol= The Wings of Eagles |imachen= Wings of Eagles 1957.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= The Wings of Eagles |dirección= John Ford |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Wingate Smith]] |dirección artistica= [[Malcolm Brown]]<br>[[William A. Horning]] |producción= [[Charles Schnee]] |disenyo producción= |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[Frank Fenton]]<br>[[William Wister Haines]] |basau= una historia de [[Frank Wead]] sobre la vida y os escritos d'o comandant [[Frank W. "Spig" Wead]] |musica= [[Jeff Alexander]] |sonito= [[James Brock]] |edición= |fotografía= [[Paul C. Vogel]] |montache= [[Gene Ruggiero]] |escenografía= [[F. Keogh Gleason]]<br>[[Edwin B. Willis]] |vestuario= |maquillache= [[William Tuttle]] |peluquería= |efectos= [[A. Arnold Gillespie]]<br>[[Warren Newcombe]] |casting = |actors= [[John Wayne]]<br>[[Dan Dailey]]<br>[[Maureen O'Hara]]<br>[[Ward Bond]]<br>[[Ken Curtis]]<br>[[Edmund Lowe]]<br>[[Kenneth Tobey]]<br>[[James Todd]]<br>[[Barry Kelley]]<br>[[Sig Ruman]]<br>[[Henry O'Neill]]<br>[[Willis Bouchey]]<br>[[Tige Andrews]]<br>[[Louis Jean Heydt]]<br>[[Dorothy Jordan]]<br>[[Olive Carey]]<br>[[Charles Trowbridge]]<br>[[Blue Washington]] |narrador= |color= [[Metrocolor]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 1957 |estreno= [[31 de chinero]] de [[1957]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0051198/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Wings of Eagles''] en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine de drama]]<br>[[Cine biografico]]<br>[[Cine belico]] |duración= 110 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Metro-Goldwyn-Mayer]] |destribución= [[Metro-Goldwyn-Mayer]] |estudeyo= [[Metro-Goldwyn-Mayer Studios]] |presupuesto= 2.644.000 [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 3.650.000 [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''The Wings of Eagles''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''As alas d'as aligas''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Escrito bajo el sol''''', en aragonés '''''Escrito baixo lo sol''''') ye una [[cinta]] de [[cine estausunidense]] de [[cine de drama]] [[Cine biografico|biografico]] [[Cine belico|belico]] estrenada l'anyo [[1957]], dirichida por [[John Ford]] seguntes un [[guión adaptau]] por [[Frank Fenton]] y [[William Wister Haines]] (basau en una historia de [[Frank Wead]] sobre la vida y os escritos d'o comandant [[Frank W. "Spig" Wead]]), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Jeff Alexander]], una [[dirección de fotografía]] de [[Paul C. Vogel]] y una [[producción cinematografica]] de [[Charles Schnee]] ta la [[productora cinematografica]] ''[[Metro-Goldwyn-Mayer]]''. L'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta ye formau, entre d'atros, por [[John Wayne]], [[Dan Dailey]], [[Maureen O'Hara]], [[Ward Bond]], [[Ken Curtis]], [[Edmund Lowe]], [[Kenneth Tobey]], [[James Todd]], [[Barry Kelley]], [[Sig Ruman]], [[Henry O'Neill]], [[Willis Bouchey]], [[Tige Andrews]], [[Louis Jean Heydt]], [[Dorothy Jordan]], [[Olive Carey]], [[Charles Trowbridge]] y [[Blue Washington]]. A cinta ye un homenache d'o director [[John Ford]] a lo suyo amigo lo [[militar]] y [[guionista]] [[Frank W. "Spig" Wead]], y conta la vida d'iste dende que en rematar a [[Primera Guerra Mundial]] prencipió a convencer a la ''[[United States Navy]]'' d'a nacesidat de poseyer una [[aviación naval]] d'inportancia vinculada a la marina de guerra, misión a la que adedicaba la totalidat d'o suyo tiempo dica lo punto de no fer la atención que amenistaba la suya familia. Tanimientres, cuan ha conseguiu o suyo obchectivo y la ''United States Navy'' ya conta con una aviación naval d'importancia, padeixe un accident en a suya casa y, como consecuencia, se creba lo cuello y queda paralizau. Casualment, un companyero lo proposa como [[guionista]] ta colaborar en a industria conematografica en aportando un punto d'anvista vinculau a la marina de guerra, y obtiene exito en ista nueva faceta. En producir-se l'[[ataque a Pearl Harbor]] y dentrar os [[Estaus Unius]] en a [[Segunda Guerra Mundial]], Frank W. "Spig" Wead torna a lo servicio activo atamas d'o suyo estau fisico, estando un d'os participants en o desarrollo d'o concepto d'o [[portaavions d'escolta]], un tipo mas chicot de [[portaavions]] concebiu como refirme a la fuerza naval principal. A cinta s'ambienta en cuantos puestos d'[[Estaus Unius]] y en l'[[oceano Pacifico]] mietres os [[anyos 1920]], [[Anyos 1930|1930]] y [[Anyos 1940|1940]], y las suyas escenas se filmoron en a [[base naval]] d'a ''United States Navy'' en [[Pensacola]] ([[Florida]]) y en [[Washington, DC]], amás d'en os ''[[Metro-Goldwyn-Mayer Studios]]'' en [[Culver City]] en [[California]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0051198/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''The Wings of Eagles''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0051198/ ''The Wings of Eagles''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 1957]]. * [[Cintas de 1957]]. == Referencias == {{Listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas ambientadas en l'oceano Pacifico]] [[Categoría:Cintas ambientadas en os anyos 1920]] [[Categoría:Cintas ambientadas en os anyos 1930]] [[Categoría:Cintas ambientadas en os anyos 1940]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Jeff Alexander]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Paul C. Vogel]] [[Categoría:Cintas con guión de Frank Fenton]] [[Categoría:Cintas con guión de William Wister Haines]] [[Categoría:Cintas con montache de Gene Ruggiero]] [[Categoría:Cintas de cine belico]] [[Categoría:Cintas de cine biografico]] [[Categoría:Cintas de cine de drama]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por John Ford]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en Metrocolor]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Barry Kelley]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Blue Washington]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Charles Trowbridge]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dan Dailey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dorothy Jordan]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Edmund Lowe]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Henry O'Neill]] [[Categoría:Cintas interpretadas por James Todd]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Wayne]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ken Curtis]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Kenneth Tobey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Louis Jean Heydt]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Maureen O'Hara]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Olive Carey]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Sig Ruman]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tige Andrews]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ward Bond]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Willis Bouchey]] [[Categoría:Cintas producidas por Charles Schnee]] [[Categoría:Cintas rodadas en Culver City]] [[Categoría:Cintas rodadas en Pensacola]] [[Categoría:Cintas rodadas en Washington, DC]] [[Categoría:Cintas de cine sobre a Segunda Guerra Mundial]] jy18xgch5ome9q593zq46hvvu76n0d4 Sindicato 0 175065 2480003 2307262 2026-09-30T18:33:55Z RenatoGar 80073 vinclau --> vinculau; vinclo pero vincular, no vinclar 2480003 wikitext text/x-wiki [[Imachen:129 mNACTEC, la Fàbrica Tèxtil, treballadors.jpg|thumb|250px|Treballadors de una fabrica textil catalana]] Un '''sindicato'''{{DACC}} (d'o griego συνδικος ''syndikos'', y iste d'o prefixo συν- ''syn-'', ‘con’, y δικειν ''dikein'', 'fer chusticia'<ref>{{es}} [http://iate.europa.eu/iatediff/FindTermsByLilId.do?lilId=1391843&langId=el Sindicato. InterActive Terminology for Europe.]</ref><ref>[http://etimologias.dechile.net/?sindicato Sindicato. Etimolochía de Sindicato.]</ref>—d'a mesma familia que δηκαιος ''dekaios''), ye una asociación integrada por [[treballador]]s en esfensa y promoción d'os suyos intreses laborals, debant de l'[[emplegador]] con qui son relacionaus por un contracto, as [[patronal|cambras patronals]], u o [[Estau]].<ref>«Toda persona tien dreito a fundar sindicatos y a sindicar-se pa a esfensa d'os suyos intreses» o concepto de sindicato permite identificar a una agrupación de chent treballadora que se desarrolla pa esfender os intreses economicos, profesionals y socials vinculaus a las fainas que levan a cabo qui la componen. Artíclo 2K3, punto 4, [[Dreitos humans|Declaración Universal de los Derechos Humanos]].</ref> O concepto de sindicato permite identificar a una organización de chent treballadora que se desarrolla pa esfender os intreses economicos, profesionals y socials vinculaus a las fainas que levan a cabo qui la componen. ==Vinclos externos== {{listaref}} [[Categoría:Sindicatos|*]] 5674qcugbfnds02jgceacb6gkkqrusd Cine de serie B 0 177123 2480113 2303306 2026-09-30T20:05:40Z RenatoGar 80073 2480113 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre un tipo concreto de cintas, encara que no sobre un chenero cinematografico; ta atros usos, se veiga '''[[Serie B]]'''''. [[Imachen:Three Texas Steers poster.jpg|right|thumb|250px|''[[Three Texas Steers]]'' ([[1930]], [[George Sherman]]), un eixemplo d'una cinta de [[cine de western]] de serie B.]] [[Imachen:The Big Trail (publicity photo - Wayne & Churchill).jpg|right|thumb|250px|L'actor [[John Wayne]] en una fotografía publicitaria de ''[[The Big Trail]]'' ([[1930]], [[Raoul Walsh]], una d'a cintas de serie B con as que prencipió la suya carrera como actor.]] Se conoix con os nombres de '''cinta de cine B''', '''cine de serie B''' u simplament como '''cinta B''' u '''cine B''' a un tipo concreto de cintas no perteneixent a garra [[Cheneros cinematograficos|chenero]] [[cine]]matografico pero con a caracteristica comuna de no estar una cinta destinada a la suya exhibición independient en una [[sala de cine]], so que a la suya exhibición en ditas salas como acompanyamiento d'una atra cinta prencipal, en uns sesión doble. O nombre poseye connotacions negativas, en considerar-se que istas cintas yeran inferiors a las cintas principals, de modo que no gosaban estar cintas que mereixesen l'atención d'a [[critica cinematografica]]. Posteriorment, o sentiu orichinal trascendió y actualment se fa servir mas que mas ta designar a cintas que no son protagonizadas por actors conoixius u destacaus y que gosan tener un [[guión cinematografico]] feble, en consonancia con o baixo presupuesto destinau a la [[producción cinematografica]] d'a cinta y con a nula inversión en [[publicidat]]. A epoca de producción masiva de cintas de serie B (en o suyo sentiu orichinal) remató dende meyaus d'os [[anyos 1950]] pero lo mesmo nombre continó fendo-se servir, encara que ista vegada ya dotau de bella ambigüidat en referise d'una man a cintas con un alto grau d'artesanía y d'inchenio esteticoy d'atra man a cintas con muit baixo presupuesto y que lo suyo obchectivo ye nomás que la suya explotación economica sin garra intrés artistico. Asinas, o nombre conserva ista ambigüidat d'os anyos 1950 y designa ya sía a cintas de bel chenero sin garra ambición artistica ya sía a cintas que busvan liberar-se d'as restriccions y convencionalismos d'o cine moderno, estando cintas con mas presupuesto pero que no deseyan tener tampoco la consideración de cintas de [[cine d'autor]] u de [[cine independient]]. En cualsiquier caso, a mayor parte d'as cintas de serie B perteneixen a bels cheneros cinematograficos particulars: en a epoca dorada d'o cine de serie B se tractaba de cintas de [[cine de western]] y mientres os [[anyos 1950]] se popularizoron as cintas de serie B de [[cine de ciencia-ficción]] y [[cine de terror]]. D'atra mar, bella cosa d'as primeras cintas de serie B gosaban emplegar o mesmo personache principal ta cuantas cintas. Atamas d'a suya percepción cheneralmente despectiva ta bel uns, bels [[Director cinematografico|directors]] (y atras personalidaz vinculadas a lo mundo d'o cine) han amostrau o suyo afecto por iste tipo de cinta, como [[Quentin Tarantino]] u [[Robert Rodriguez]], que en bellas peliculas destacadas con alto presupuesto n'han feito referencias, u directament las han homenachiau, como s'escaició con ''[[Grindhouse (cinta)|Grindhouse]]'' ([[2007]]), a on construyioron una "sesión doble" en constar a cinta en realidat de dos cintas deseparadas, ''[[Planet Terror]]'' (Robert Rodriguez) y ''[[Death Proof]]'' (Quentin Tarantino), cadaguna con o suyo director respectivo, y mesmo unidas con uns [[tráiler]]s falsos. == Oríchens y caracteristicas == As cintas de serie B estioron a respuestas d'as grans [[Productora cinematografica|productoras]] a la cayida de vendas de dentradas en os [[Cine (edificio)|cines]] como consecuencia d'a [[Gran Depresión]] que siguió a lo [[crack de 1929]] en [[Estaus Unius]]. En ixas envueltas o [[cine estausunidense]] ya heba desenrollau una gran especialización economica y industrial: dende los [[anyos 1920]] ya existiba lo [[sistema d'estudios]] (''studio system'') y lo ''[[star-system]]'', con l'aparición d'as grans estrelas cinematograficas, y tamién s'heba consolidau uns diferencia entre los diferents [[Chenero cinematografico|cheneros cinematograficos]]. En plegat o [[cine sonoro]] substituyindo a lo [[cine mudo]] se consolidó un [[oligopolio]] cinematografico, con o cine estausunidense dominau por as grans productoras, clamadas en [[Idioma anglés|anglés]] ''Majors'', y que yeran: ''[[Warner Bros]]'', ''[[Metro Goldwyn Mayer]]'', ''[[Paramount]]'', ''[[RKO]]'', ''[[20th Century Fox]]'', ''[[Universal Studios]]'', ''[[Columbia Pictures]]'' y ''[[United Artists]]'' (encara que ista zaguera no feba produccions propias, so que yera a lo cudiau d'a [[distribución cinematografica]] de cintas producidas por estudios independients. == Vinclos externos == {{Commonscat|B movies|o cine de serie B}} [[Categoría:Cheneros cinematograficos]] 8r71p3iz59dvh72o87l6ux6p4y56qnp Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/B 4 178836 2480214 2478501 2026-10-01T02:46:42Z RenatoGar 80073 /* Cintas */ 2480214 wikitext text/x-wiki * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta millorar]]. * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta fer]]. === Cintas ta completar === Cintas ta completar, con control d'etapas d'abance: * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar]]: [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/0|0]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/A|A]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/B|B]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/C|C]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/D|D]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/E|E]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/F|F]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/G|G]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/H|H]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/I|I]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/J|J]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/K|K]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/L|L]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/M|M]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/N|N]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/O|O]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/P|P]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/Q|Q]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/R|R]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/S|S]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/T|T]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/U|U]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/V|V]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/W|W]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/X|X]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/Y|Y]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta completar/Z|Z]]. == Cintas == Relación de cintas, letra B: {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Enguero ! style="background:#cffa86;" | Wiki de partida ! style="background:#cffa86;" | Iw ! style="background:#cffa86;" | Anyo ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Premios |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bienvenue chez les Ch'tis]]''''' | Bienvenidos al Norte | [[:fr:Bienvenue chez les Ch'tis]] | 30 | 2008 | [[Imachen:Symbol keep vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Hawk Down (cinta)]]''''' | Blackhawk derribado | [[:en:Black Hawk Down (film)]] | 42 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Behind Enemy Lines (cinta de 2001)]]''''' | Tras la línea enemiga | [[:en:Behind Enemy Lines (2001 film)]] | 33 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Breakfast at Tiffany's (cinta)]]''''' | Desayuno con diamantes | [[:en:Breakfast at Tiffany's (film)]] | 51 | 1961 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bitka na Neretvi]]''''' | La batalla del río Neretva | [[:en:Battle of Neretva (film)]] | 24 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bridesmaids (cinta de 2011)]]''''' | La boda de mi major amiga | [[:en:Bridesmaids (2011 film)]] | 40 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Alley]]''''' | Callejón sangriento | [[:en:Blood Alley]] | 15 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Ben-Hur (cinta de 1959)]]''''' | Ben-Hur | [[:en:Ben-Hur (1959 film)]] | 66 | 1959 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Barry Lyndon]]''''' | Barry Lyndon | [[:en:Barry Lyndon]] | 51 | 1975 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bridget Jones: The Edge of Reason]]''''' | El diario de Bridget Jones: Sobreviviré | [[:en:Bridget Jones: The Edge of Reason]] | 36 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beyond a Reasonable Doubt (cinta de 2009)]]''''' | Más allá de la duda | [[:en:Beyond a Reasonable Doubt (2009 film)]] | 14 | 2009 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Belle de Jour (cinta)]]''''' | Belle de Jour | [[:fr:Belle de Jour (film)]] | 37 | 1967 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bello recuerdo]]''''' | Bello recuerdo | [[:en:Lovely Memory]] | 3 | 1961 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Brubaker]]''''' | Brubaker | [[:en:Brubaker]] | 23 | 1980 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[¡Biba la banda!]]''''' | ¡Biba la banda! | [[:es:¡Biba la banda!]] | 2 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Búsqueme a esa chica]]''''' | Búsqueme a esa chica | [[:es:Búsqueme a esa chica]] | 2 | 1964 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Basic Instinct]]''''' | Instinto básico | [[:en:Basic Instinct]] | 51 | 1992 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bronco Billy]]''''' | Bronco Billy | [[:en:Bronco Billy]] | 24 | 1980 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood and Money]]''''' | Cazador blanco | [[:en:Blood and Money]] | 3 | 2020 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Battle of the Bulge (cinta de 1965)]]''''' | La batalla de las Ardenas | [[:en:Battle of the Bulge (1965 film)]] | 24 | 1965 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Braddock: Missing in Action III]]''''' | Braddock: Desaparecido en combate 3 | [[:en:Braddock: Missing in Action III]] | 23 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beyond Rangoon]]''''' | Más allá de Rangún | [[:en:Beyond Rangoon]] | 18 | 1995 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bloodshot (cinta)]]''''' | Bloodshot | [[:en:Bloodshot (film)]] | 28 | 2020 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Backlash (cinta de 1956)]]''''' | El sexto fugitivo | [[:en:Backlash (1956 film)]] | 9 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Breakout (cinta de 1975)]]''''' | Fuga suicida | [[:en:Breakout (1975 film)]] | 15 | 1975 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[¡Bienvenido, Mister Marshall!]]''''' | ¡Bienvenido, Mister Marshall! | [[:es:Bienvenido, Mister Marshall]] | 2 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bear Island (cinta)]]''''' | Operación Isla del Oso | [[:en:Bear Island (film)]] | 14 | 1979 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bad Day at Black Rock]]''''' | Conspiración de silencio | [[:en:Bad Day at Black Rock]] | 31 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beverly Hills Cop II]]''''' | Superdetective en Hollywood II | [[:en:Beverly Hills Cop II]] | 33 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bedazzled (cinta de 2000)]]''''' | Al diablo con el diablo | [[:en:Bedazzled (2000 film)]] | 31 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Red (cinta)]]''''' | Sangre roja | [[:en:Blood Red (film)]] | 9 | 1989 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bandido (cinta de 1956)]]''''' | Bandido | [[:en:Bandido (1956 film)]] | 8 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bullwhip]]''''' | La mujer del látigo | [[:en:Bullwhip (film)]] | 3 | 1958 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Border River]]''''' | Río fronterizo | [[:en:Border River]] | 7 | 1954 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blindfold (cinta de 1966)]]''''' | Misión secreta | [[:en:Blindfold (1966 film)]] | 8 | 1966 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Sunday (cinta)]]''''' | Domingo negro | [[:en:Black Sunday (1977 film)]] | 15 | 1977 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bend of the River]]''''' | Horizontes lejanos | [[:en:Bend of the River]] | 19 | 1952 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blue Steel (cinta de 1934)]]''''' | Acero azul | [[:en:Blue Steel (1934 film)]] | 7 | 1934 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bad Boys (cinta de 1995)]]''''' | Dos policías rebeldes | [[:en:Bad Boys (1995 film)]] | 39 | 1995 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blind Date (cinta de 1987)]]''''' | Cita a ciegas | [[:en:Blind Date (1987 film)]] | 26 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bat*21]]''''' | Bat 21 | [[:en:Bat*21]] | 16 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Between Heaven and Hell (cinta)]]''''' | Los diablos del pacífico | [[:en:Between Heaven and Hell (film)]] | 10 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Knight (cinta)]]''''' | El caballero negro | [[:en:Black Knight (film)]] | 23 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Gold (cinta qatarina de 2011)]]''''' | Oro negro | [[:en:Black Gold (2011 Qatari film)]] | 19 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Baby Driver]]''''' | Baby Driver | [[:en:Baby Driver]] | 45 | 2017 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blended]]''''' | Juntos y revueltos | [[:en:Blended (film)]] | 33 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Brannigan]]''''' | Brannigan | [[:en:Brannigan (film)]] | 17 | 1975 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bell, Book and Candle]]''''' | Me enamoré de una bruja | [[:en:Bell, Book and Candle]] | 14 | 1958 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bridget Jones's Diary]]''''' | El diario de Bridget Jones | [[:en:Bridget Jones's Diary]] | 37 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blue (cinta de 1968)]]''''' | Infierno en el río | [[:en:Blue (1968 film)]] | 6 | 1968 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Band of Angels]]''''' | La esclava libre | [[:en:Band of Angels]] | 17 | 1957 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Horse Canyon]]''''' | El cañón del corcel negro | [[:en:Black Horse Canyon]] | 6 | 1954 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Badland (cinta de 2019)]]''''' | Badland | [[:en:Badland (2019 film)]] | 2 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bloodsport (cinta)]]''''' | Contacto sangriento | [[:en:Bloodsport (film)]] | 34 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bloodsport (cinta)]]''''' | Contacto sangriento | [[:en:Bloodsport (film)]] | 34 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Born Yesterday (cinta de 1950)]]''''' | Nacida ayer | [[:en:Born Yesterday (1950 film)]] | 36 | 1950 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Botte di Natale]]''''' | Y en Nochebuena... ¡se armó el belén! | [[:en:Botte di Natale]] | 9 | 1994 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Buckskin (cinta)]]''''' | Piel de ante | [[:en:Buckskin (film)]] | 2 | 1968 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bride Hard]]''''' | Boda letal | [[:en:Bride Hard]] | 10 | 2025 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Big Jake]]''''' | El gran Jack | [[:en:Big Jake]] | 19 | 1971 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Boiling Point (cinta de 1993)]]''''' | Boiling Point | [[:en:Boiling Point (1993 film)]] | 10 | 1993 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Best of the Badmen]]''''' | El mejor de los malvados | [[:en:Best of the Badmen]] | 5 | 1951 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Breaker! Breaker!]]''''' | El poder de la fuerza | [[:en:Breaker! Breaker!]] | 20 | 1977 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Breakdown (cinta de 1997)]]''''' | Breakdown | [[:en:Breakdown (1997 film)]] | 27 | 1997 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Billy Two Hats]]''''' | Billy Dos Sombreros | [[:en:Billy Two Hats]] | 14 | 1974 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Barbarosa]]''''' | Barbarosa | [[:en:Barbarosa]] | 5 | 1982 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Eagle (cinta de 1988)]]''''' | Águila negra | [[:en:Black Eagle (1988 film)]] | 19 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Father]]''''' | Blood Father | [[:en:Blood Father]] | 20 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Work (cinta)]]''''' | Deuda de sangre | [[:en:Blood Work (film)]] | 25 | 2002 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blücher (cinta de 2025)]]''''' | La batalla de Oslo | [[:no:Blücher (film fra 2025)]] | 4 | 2025 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Big Mommas: Like Father, Like Son]]''''' | Esta abuela es mi padre | [[:en:Big Mommas: Like Father, Like Son]] | 27 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Big Momma's House]]''''' | Esta abuela es un peligro | [[:en:Big Momma's House]] | 33 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beauty and the Beast (cinta de 1991)]]''''' | La bella y la bestia | [[:en:Beauty and the Beast (1991 film)]] | 88 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Back to the Future Part II]]''''' | Regreso al futuro II | [[:en:Back to the Future Part II]] | 59 | 1989 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Back to the Future Part III]]''''' | Regreso al futuro III | [[:en:Back to the Future Part III]] | 55 | 1990 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Broken Lance]]''''' | Lanza rota | [[:en:Broken Lance]] | 23 | 1954 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Body of Lies (cinta)]]''''' | Red de mentiras | [[:en:Body of Lies (film)]] | 43 | 2008 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bullitt]]''''' | Bullitt | [[:en:Bullitt]] | 35 | 1968 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Benvenuti al Sud]]''''' | Bienvenidos al sur | [[:it:Benvenuti al Sud]] | 12 | 2010 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Breakheart Pass (cinta)]]''''' | Nevada Express | [[:en:Breakheart Pass (film)]] | 19 | 1975 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Banlieue 13]]''''' | Distrito 13 | [[:en:Banlieue 13]] | 35 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |} l3amwagcc5f57iifmrf1gf3kwdb489p Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/B 4 178864 2480215 2478862 2026-10-01T02:46:46Z RenatoGar 80073 /* Cintas */ 2480215 wikitext text/x-wiki * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta millorar]]. * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta completar]]. * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Plantillas ta emplegar en articlos#Categorías]] === Cintas ta fer === Cintas ta fer, con control d'etapas d'abance: * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta fer]]: [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/0|0]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/A|A]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/B|B]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/C|C]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/D|D]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/E|E]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/F|F]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/G|G]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/H|H]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/I|I]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/J|J]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/K|K]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/L|L]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/M|M]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/N|N]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/O|O]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/P|P]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Q|Q]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/R|R]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/S|S]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/T|T]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/U|U]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/V|V]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/W|W]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/X|X]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Y|Y]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Z|Z]]. == Cintas == Relación de cintas, letra B: {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Enguero ! style="background:#cffa86;" | Wiki de partida ! style="background:#cffa86;" | Iw ! style="background:#cffa86;" | Anyo ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Premios |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Botón de ancla (cinta de 1961)]]''''' | Botón de ancla | [[:es:Botón de ancla (película de 1961)]] | 2 | 1961 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Billy Elliot]]''''' | Billy Elliot: Quiero bailar | [[:en:Billy Elliot]] | 43 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bad Boys II]]''''' | Dos policías rebeldes II | [[:en:Bad Boys II]] | 36 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Diamond]]''''' | Diamante de sangre | [[:en:Blood Diamond]] | 47 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beethoven (cinta)]]''''' | Beethoven, uno más de la familia | [[:en:Beethoven (film)]] | 32 | 1992 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Broken Arrow (cinta de 1996)]]''''' | Alarma nuclear (Broken Arrow) | [[:en:Broken Arrow (1996 film)]] | 32 | 1996 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Busanhaeng]]''''' | Tren a Busan | [[:en:Train to Busan]] | 48 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bad Company (cinta de 2002)]]''''' | 9 días | [[:en:Bad Company (2002 film)]] | 23 | 2002 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beachhead (cinta)]]''''' | Misión temeraria | [[:en:Beachhead (film)]] | 7 | 1954 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bride of Frankenstein]]''''' | La novia de Frankenstein | [[:en:Bride of Frankenstein]] | 34 | 1935 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]''''' | Dos hombres y un destino | [[:en:Butch Cassidy and the Sundance Kid]] | 46 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blitz (cinta de 2011)]]''''' | Blitz | [[:en:Blitz (2011 film)]] | 19 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bullet to the Head]]''''' | Una bala en la cabeza | [[:en:Bullet to the Head]] | 30 | 2012 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bisang Seoneon]]''''' | Declaración de emergencia | [[:en:Emergency Declaration (film)]] | 9 | 2021 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Big Game (cinta de 2014)]]''''' | Caza mayor | [[:en:Big Game (2014 film)]] | 21 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bruce Almighty]]''''' | Como Dios | [[:en:Bruce Almighty]] | 49 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Battle of the Damned]]''''' | La batalla de los malditos | [[:en:Battle of the Damned]] | 16 | 2013 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bandolero!]]''''' | ¡Bandolero! | [[:en:Bandolero!]] | 19 | 1968 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Baby Boom (cinta)]]''''' | Baby, tú vales mucho | [[:en:Baby Boom (film)]] | 16 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Arrow (cinta de 1985)]]''''' | La flecha negra | [[:en:Black Arrow (1985 film)]] | 3 | 1985 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beltenebros (cinta)]]''''' | Beltenebros | [[:es:Beltenebros (película)]] | 7 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bringing Out the Dead]]''''' | Al límite | [[:en:Bringing Out the Dead]] | 26 | 1999 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bird on a Wire (cinta)]]''''' | Dos pájaros a tiro | [[:en:Bird on a Wire (film)]] | 26 | 1990 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blacklight (cinta)]]''''' | El mediador | [[:en:Blacklight (film)]] | 21 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Death (cinta)]]''''' | Garra negra | [[:en:Black Death (film)]] | 20 | 2010 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Backtrack! (cinta de 1969)]]''''' | El virginiano | --- | 0 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beverly Hills Cop III]]''''' | Superdetective en Hollywood III | [[:en:Beverly Hills Cop III]] | 31 | 1994 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Body Heat]]''''' | Fuego en el cuerpo | [[:en:Body Heat]] | 24 | 1981 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Boomerang (cinta de 1992)]]''''' | El príncipe de las mujeres | [[:en:Boomerang (1992 film)]] | 21 | 1992 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Before We Go]]''''' | Antes de que te vayas | [[:en:Before We Go]] | 18 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Barefoot in the Park (cinta)]]''''' | Descalzos por el parque | [[:en:Barefoot in the Park (film)]] | 23 | 1967 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Becket (cinta de 1964)]]''''' | Becket | [[:en:Becket (1964 film)]] | 27 | 1964 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bride Wars]]''''' | Guerra de novias | [[:en:Bride Wars]] | 37 | 2009 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bait (cinta de 2000)]]''''' | Bait | [[:en:Bait (2000 film)]] | 14 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beyond the Mask]]''''' | Tras la máscara | [[:en:Beyond the Mask]] | 2 | 2015 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blast from the Past (cinta)]]''''' | Buscando a Eva | [[:en:Blast from the Past (film)]] | 27 | 1999 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beyond Mombasa]]''''' | Más allá de Mombasa | [[:en:Beyond Mombasa]] | 10 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Rain]]''''' | Black Rain | [[:en:Black Rain (1989 American film)]] | 24 | 1989 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beomjoedosi3]]''''' | Fuerza bruta: Sin salida | [[:en:The Roundup: No Way Out]] | 9 | 2023 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Beauty (cinta de 1994)]]''''' | Un caballo llamado Furia | [[:en:Black Beauty (1994 film)]] | 16 | 1994 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bandidas]]''''' | Bandidas | [[:en:Bandidas]] | 28 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Buck and the Preacher]]''''' | Buck y el farsante | [[:en:Buck and the Preacher]] | 8 | 1972 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bad Teacher]]''''' | Bad Teacher | [[:en:Bad Teacher]] | 43 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bullet for a Badman]]''''' | La leyenda de Sam Ward | [[:en:Bullet for a Badman]] | 8 | 1964 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Brass Target]]''''' | Objetivo: Patton | [[:en:Brass Target]] | 13 | 1978 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Birth (cinta de 2004)]]''''' | Reencarnación | [[:en:Birth (2004 film)]] | 18 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bowfinger]]''''' | Bowfinger: el pícaro | [[:en:Bowfinger]] | 24 | 1999 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bombers B-52]]''''' | Bombarderos B-52 | [[:en:Bombers B-52]] | 7 | 1957 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bugsy]]''''' | Bugsy | [[:en:Bugsy]] | 33 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blitz (cinta de 2024)]]''''' | Blitz | [[:en:Blitz (2024 film)]] | 16 | 2024 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bulletproof (cinta de 1996)]]''''' | A prueba de balas | [[:en:Bulletproof (1996 film)]] | 19 | 1996 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bridge of Spies (cinta)]]''''' | El puente de los espías | [[:en:Bridge of Spies (film)]] | 53 | 2015 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Simple]]''''' | Sangre fácil | [[:en:Blood Simple]] | 37 | 1984 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blackmail (cinta de 1929)]]''''' | La muchacha de Londres / Chantaje | [[:en:Blackmail (1929 film)]] | 27 | 1929 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Birdy (cinta)]]''''' | Birdy | [[:en:Birdy (film)]] | 28 | 1984 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Babylon A.D.]]''''' | Babylon | [[:en:Babylon A.D.]] | 31 | 2008 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Balarrasa]]''''' | Balarrasa | [[:es:Balarrasa]] | 10 | 1951 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Before I Go to Sleep (cinta)]]''''' | No confíes en nadie | [[:en:Before I Go to Sleep (film)]] | 29 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Butch and Sundance: The Early Days]]''''' | Los primeros golpes de Butch Cassidy y Sundance | [[:en:Butch and Sundance: The Early Days]] | 10 | 1979 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Burning at Both Ends (cinta)]]''''' | La voz de la resistencia | [[:en:Burning at Both Ends (film)]] | 2 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Boon (cinta)]]''''' | Boon: El protector | [[:de:Boon (Film)]] | 2 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blind Horizon]]''''' | El enemigo está dentro | [[:en:Blind Horizon]] | 11 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blown Away (cinta de 1994)]]''''' | Volar por los aires | [[:en:Blown Away (1994 film)]] | 18 | 1994 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Borderline (cinta de 1980)]]''''' | A veinte millas de la justicia | [[:en:Borderline (1980 film)]] | 11 | 1980 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Dawn (cinta de 2005)]]''''' | Golpe al amanecer | [[:en:Black Dawn (2005 film)]] | 14 | 2005 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Back to God's Country (cinta de 1953)]]''''' | Vuelta a la vida | [[:en:Back to God's Country (1953 film)]] | 6 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bad Boys for Life]]''''' | Bad Boys for Life | [[:en:Bad Boys for Life]] | 39 | 2020 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bad Boys: Ride or Die]]''''' | Bad Boys: Ride or Die | [[:en:Bad Boys: Ride or Die]] | 33 | 2024 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Backdraft (cinta)]]''''' | Llamaradas | [[:en:Backdraft (film)]] | 32 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Busco tonta para fin de semana]]''''' | Busco tonta para fin de semana | [[:es:Busco tonta para fin de semana]] | 2 | 1973 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |} njgcfx70i7n8auxql6rrh3452a7gyp5 Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/C 4 178866 2480196 2478414 2026-09-30T23:19:16Z RenatoGar 80073 /* Cintas */ 2480196 wikitext text/x-wiki * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta millorar]]. * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta completar]]. * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Plantillas ta emplegar en articlos#Categorías]] === Cintas ta fer === Cintas ta fer, con control d'etapas d'abance: * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta fer]]: [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/0|0]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/A|A]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/B|B]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/C|C]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/D|D]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/E|E]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/F|F]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/G|G]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/H|H]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/I|I]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/J|J]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/K|K]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/L|L]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/M|M]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/N|N]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/O|O]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/P|P]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Q|Q]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/R|R]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/S|S]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/T|T]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/U|U]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/V|V]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/W|W]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/X|X]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Y|Y]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Z|Z]]. == Cintas == Relación de cintas, letra C: {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Enguero ! style="background:#cffa86;" | Wiki de partida ! style="background:#cffa86;" | Iw ! style="background:#cffa86;" | Anyo ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Premios |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cape Fear (cinta de 1991)]]''''' | El cabo del miedo | [[:en:Cape Fear (1991 film)]] | 46 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cattle Drive]]''''' | Amigos bajo el sol | [[:en:Cattle Drive]] | 4 | 1951 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cattle Empire]]''''' | El imperio del ganado | [[:en:Cattle Empire]] | 5 | 1958 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Conan the Barbarian (cinta de 1982)]]''''' | Conan el bárbaro | [[:en: Conan the Barbarian (1982 film)]] | 44 | 1982 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chef (cinta de 2014)]]''''' | Chef | [[:en:Chef (2014 film)]] | 33 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cuerpo de élite (cinta)]]''''' | Cuerpo de élite | [[:es:Cuerpo de élite (película)]] | 4 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cheaper by the Dozen (cinta de 2003)]]''''' | Doce en casa | [[:en:Cheaper by the Dozen (2003 film)]] | 33 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crocodile Dundee II]]''''' | Cocodrilo Dundee II | [[:en:Crocodile Dundee II]] | 24 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Clash by Night]]''''' | Encuentro en la noche | [[:en:Clash by Night]] | 20 | 1952 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chain Reaction (cinta de 1996)]]''''' | Reacción en cadena | [[:en:Chain Reaction (1996 film)]] | 23 | 1996 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Captain Corelli's Mandolin (cinta)]]''''' | La mandolina del capitán Corelli | [[:en:Captain Corelli's Mandolin (film)]] | 28 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Conspiracy Theory]]''''' | Conspiración | [[:en:Conspiracy Theory (film)]] | 28 | 1997 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cocktail (cinta de 1988)]]''''' | Cocktail | [[:en:Cocktail (1988 film)]] | 31 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Campeones]]''''' | Campeones | [[:es:Campeones (película)]] | 14 | 2018 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chaos (cinta d'acción de 2005)]]''''' | Caos | [[:en:Chaos (2005 action film)]] | 18 | 2005 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crimen ferpecto]]''''' | Crimen ferpecto | [[:es:Crimen ferpecto]] | 14 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Charro!]]''''' | Charro | [[:en:Charro!]] | 16 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cross of Iron]]''''' | La cruz de hierro | [[:en:Cross of Iron]] | 28 | 1977 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Canyon Passage]]''''' | Tierra generosa | [[:en:Canyon Passage]] | 13 | 1946 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chángjīnhú]]''''' | La batalla del lago Changjin | [[:en:The Battle at Lake Changjin]] | 20 | 2021 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chángjīn Hú zhī Shuǐmén Qiáo]]''''' | La batalla del lago Changjin II | [[:en:The Battle at Lake Changjin II]] | 9 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Captain Apache]]''''' | Capitán Apache | [[:en:Captain Apache]] | 10 | 1971 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Calabuch]]''''' | Calabuch | [[:es:Calabuch]] | 10 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Child's Play (cinta de 1988)]]''''' | Muñeco diabólico | [[:en:Child's Play (1988 film)]] | 40 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Charlie Wilson's War (cinta)]]''''' | La guerra de Charlie Wilson | [[:en:Charlie Wilson's War (film)]] | 37 | 2007 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[City Slickers]]''''' | Cowboys de ciudad | [[:en:City Slickers]] | 29 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cop and a Half]]''''' | Un policía y pico | [[:en:Cop and a Half]] | 12 | 1993 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Contraband (cinta de 2012)]]''''' | Contraband | [[:en:Contraband (2012 film)]] | 24 | 2012 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Counter Measures]]''''' | Inmeesión de emergencia | [[:de:Crash Dive II]] ([https://m.imdb.com/title/tt0150209/?language=es-es IMDb]) | 4 | 1998 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Come Out Fighting]]''''' | Juntos en combate | --- | 0 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Canadian Pacific (cinta)]]''''' | Canadian Pacific | [[:en:Canadian Pacific (film)]] | 7 | 1949 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Campeonex]]''''' | Campeonex | [[:es:Campeonex]] | 3 | 2023 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Critters (cinta)]]''''' | Critters | [[:en:Critters (film)]] | 3 | 2023 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[City of Lies]]''''' | Ciudad de mentiras | [[:en:City of Lies]] | 6 | 2021 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Catwoman (cinta)]]''''' | Catwoman | [[:en:Catwoman (film)]] | 38 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cash Out (cinta)]]''''' | Ladrones con clase | [[:en:Cash Out (film)]] | 4 | 2024 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cocoon (cinta)]]''''' | Cocoon | [[:en:Cocoon (film)]] | 29 | 1985 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cold Pursuit]]''''' | Venganza bajo cero | [[:en:Cold Pursuit]] | 27 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cradle 2 the Grave]]''''' | Nacer para morir | [[:en:Cradle 2 the Grave]] | 24 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crank (cinta)]]''''' | Crank: Veneno en la sangre | [[:en:Crank (film)]] | 37 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cruising (cinta)]]''''' | A la caza | [[:en:Cruising (film)]] | 25 | 1980 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Carmen, la de Triana]]''''' | Carmen, la de Triana | [[:es:Carmen, la de Triana]] | 7 | 1938 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Column South]]''''' | Columna al sur | [[:en:Column South]] | 6 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cop Out (cinta de 2010)]]''''' | Vaya par de polis | [[:en:Cop Out (2010 film)]] | 26 | 2010 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Comanche Territory (cinta de 1950)]]''''' | Orgullo de comanche | [[:en:Comanche Territory (1950 film)]] | 6 | 1950 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chocolat (cinta de 2000)]]''''' | Chocolat | [[:en:Chocolat (2000 film)]] | 45 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Criminal (cinta de 2016)]]''''' | Criminal | [[:en:Criminal (2016 film)]] | 25 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Canallas (cinta)]]''''' | Canallas | [[:es:Canallas (película)]] | 2 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[...continuavano a chiamarlo Trinità]]''''' | Le seguían llamando Trinidad | [[:it:...continuavano a chiamarlo Trinità]] | 21 | 1971 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cómo sobrevivir a una despedida]]''''' | Cómo sobrevivir a una despedida | [[:es:Cómo sobrevivir a una despedida]] | 6 | 2015 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cipolla Colt]]''''' | Los locos del oro negro | [[:it:Cipolla Colt]] | 8 | 1975 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cop Land]]''''' | Cop Land | [[:en:Cop Land]] | 29 | 1997 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Che c'entriamo noi con la rivoluzione?]]''''' | ¿Qué nos importa la revolución? | [[:it:Che c'entriamo noi con la rivoluzione?]] | 7 | 1972 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cleaner (cinta de 2007)]]''''' | Cleaner | [[:en:Cleaner (2007 film)]] | 23 | 2007 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Carrie (cinta de 1952)]]''''' | Carrie | [[:en:Carrie (1952 film)]] | 19 | 1952 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cutthroat Island]]''''' | La isla de las cabezas cortadas | [[:en:Cutthroat Island]] | 31 | 1995 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cat on a Hot Tin Roof (cinta de 1958)]]''''' | La gata sobre el tejado de zinc | [[:en:Cat on a Hot Tin Roof (1958 film)]] | 42 | 1958 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Counterpoint (cinta)]]''''' | Una tumba al amanecer | [[:en:Counterpoint (film)]] | 8 | 1968 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crown Vic]]''''' | Mientras la ciudad duerme | [[:en:Crown Vic (film)]] | 11 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crazy, Stupid, Love]]''''' | Crazy, Stupid, Love | [[:en:Crazy, Stupid, Love]] | 41 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cita imposible]]''''' | Cita imposible | --- | 0 | 1958 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crank: High Voltage]]''''' | Crank: Alto voltaje | [[:en:Crank: High Voltage]] | 31 | 2009 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |} 2x551spm8z2fxjctey7im4kle0s2h65 Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/T 4 178883 2480197 2479119 2026-09-30T23:26:10Z RenatoGar 80073 /* Cintas */ 2480197 wikitext text/x-wiki * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta millorar]]. * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta completar]]. * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Plantillas ta emplegar en articlos#Categorías]] === Cintas ta fer === Cintas ta fer: * [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas ta fer]]: [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/0|0]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/A|A]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/B|B]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/C|C]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/D|D]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/E|E]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/F|F]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/G|G]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/H|H]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/I|I]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/J|J]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/K|K]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/L|L]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/M|M]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/N|N]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/O|O]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/P|P]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Q|Q]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/R|R]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/S|S]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/T|T]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/U|U]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/V|V]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/W|W]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/X|X]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Y|Y]], [[Wikipedia:Biquiprochecto:Cine:Cintas ta fer/Z|Z]]. == Cintas == Relación de cintas, letra T: {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Enguero ! style="background:#cffa86;" | Wiki de partida ! style="background:#cffa86;" | Iw ! style="background:#cffa86;" | Anyo ! style="background:#cffa86;" | Elenco ! style="background:#cffa86;" | Premios |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Fourth Protocol (cinta)]]''''' | El cuarto protocolo | [[:en:The Fourth Protocol (film)]] | 20 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Boy Scout]]''''' | El último boy scout | [[:en:The Last Boy Scout]] | 25 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Awful Truth]]''''' | La pícara puritana | [[:en:The Awful Truth]] | 32 | 1937 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Alamo (cinta de 1960)]]''''' | El Álamo | [[:en:The Alamo (1960 film)]] | 30 | 1960 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Marauders (cinta de 1955)]]''''' | Gente brava | [[:en:The Marauders (1955 film)]] | 4 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Big Heat]]''''' | Lo sobornados | [[:en:The Big Heat]] | 28 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Men of Sherwood Forest]]''''' | Los hombres del bosque de Sherwood | [[:en:The Men of Sherwood Forest]] | 5 | 1954 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Three Musketeers (cinta de 1948)]]''''' | Los tres mosqueteros | [[:en:The Three Musketeers (1948 film)]] | 19 | 1948 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Narrow Margin]]''''' | Testigo accidental | [[:en:The Narrow Margin]] | 12 | 1952 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Hard Men (cinta)]]''''' | Los últimos hombres duros | [[:en:The Last Hard Men (film)]] | 12 | 1976 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Judge (cinta de 2014)]]''''' | El juez | [[:en:The Judge (2014 film)]] | 33 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Deer Hunter]]''''' | El cazador | [[:en:The Deer Hunter]] | 51 | 1978 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Scalphunters]]''''' | Camino de la venganza | [[:en:The Scalphunters]] | 15 | 1968 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Training Day]]''''' | Training Day (Día de entrenamiento) | [[:en:Training Day]] | 44 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Boys from Brazil (cinta)]]''''' | Los niños del Brasil | [[:en:The Boys from Brazil (film)]] | 36 | 1978 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Gunfight at Dodge City]]''''' | El sheriff de Dodge City | [[:en:The Gunfight at Dodge City]] | 5 | 1959 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Lincoln Lawyer (cinta)]]''''' | El inocente | [[:en:The Lincoln Lawyer (film)]] | 33 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Yakuza]]''''' | Yakuza | [[:en:The Yakuza]] | 19 | 1974 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Turistas y bribones]]''''' | Turistas y bribones | [[:es:Turistas y bribones]] | 2 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Thief of Bagdad (cinta de 1940)]]''''' | El ladrón de Bagdad | [[:en:The Thief of Bagdad (1940 film)]] | 32 | 1940 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Predator (cinta)]]''''' | Predator | [[:en:The Predator (film)]] | 37 | 2018 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Long Ride Home]]''''' | El largo camino a casa | [[:en:The Long Ride Home]] | 3 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Incredible Shrinking Man]]''''' | El increíble hombre menguante | [[:en:The Incredible Shrinking Man]] | 19 | 1957 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Mississippi Gambler (cinta de 1953)]]''''' | El caballero del Mississippi | [[:en:The Mississippi Gambler (1953 film)]] | 9 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Sundowners (cinta de 1950)]]''''' | El cuatrero errante | [[:en:The Sundowners (1950 film)]] | 5 | 1950 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[To the Shores of Tripoli]]''''' | Rumbo a las playas de Trípoli | [[:en:To the Shores of Tripoli]] | 9 | 1942 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Gentlemen (cinta de 2019)]]''''' | The Gentlemen: Los señores de la mafia | [[:en:The Gentlemen (2019 film)]] | 31 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Sentinel (cinta de 2006)]]''''' | La sombra de la sospecha | [[:en:The Sentinel (2006 film)]] | 21 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Great Sioux Massacre]]''''' | La gran matanza sioux | [[:en:The Great Sioux Massacre]] | 5 | 1965 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Maverick Queen]]''''' | Los indomables | [[:en:The Maverick Queen]] | 6 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Trauma Center (cinta)]]''''' | Testigo protegido | [[:en:Trauma Center (film)]] | 13 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Great Bank Robbery (cinta de 1969)]]''''' | Ojos verdes, rubia y peligrosa | [[:en:The Great Bank Robbery (1969 film)]] | 4 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Misfit Brigade]]''''' | Los panzers de la muerte | [[:en:The Misfit Brigade]] | 6 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Undefeated (cinta de 1969)]]''''' | Los indestructibles | [[:en:The Undefeated (1969 film)]] | 17 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Black Swan (cinta)]]''''' | El cisne negro | [[:en:The Black Swan (film)]] | 21 | 1942 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Golden Child]]''''' | El chico de oro | [[:en:The Golden Child]] | 20 | 1986 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tanganyika]]''''' | Tanganica | [[:en:Tanganyika (film)]] | 5 | 1954 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Intern (cinta de 2015)]]''''' | El becario | [[:en:The Intern (2015 film)]] | 38 | 2015 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Bravos]]''''' | Los valientes | [[:en:The Bravos]] | 1 | 1972 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Crowded Sky]]''''' | El cielo coronado | [[:en:The Crowded Sky]] | 5 | 1960 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Verdict]]''''' | Veredicto final | [[:en:The Verdict]] | 33 | 1982 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Robe (cinta)]]''''' | La túnica sagrada | [[:en:The Robe (film)]] | 27 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Purple Mask]]''''' | La máscara púrpura | [[:en:The Purple Mask]] | 4 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Gal Who Took the West]]''''' | La dama que conquistó el Oeste | [[:en:The Gal Who Took the West]] | 4 | 1949 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Fugitive (cinta de 1993)]]''''' | El fugitivo | [[:en:The Fugitive (1993 film)]] | 44 | 1993 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Two-Minute Warning]]''''' | Pánico en el estadio | [[:en:Two-Minute Warning]] | 10 | 1976 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Lavender Hill Mob]]''''' | Oro en barras | [[:en:The Lavender Hill Mob]] | 25 | 1951 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Mothman Prophecies (cinta)]]''''' | Mothman: la última profecía | [[:en:The Mothman Prophecies (film)]] | 28 | 2002 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The War (cinta)]]''''' | La guerra | [[:en:The War (film)]] | 18 | 1994 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Wild and the Innocent]]''''' | Almas inocentes | [[:en:The Wild and the Innocent]] | 8 | 1959 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The First Great Train Robbery]]''''' | El primer gran asalto al tren | [[:en:The First Great Train Robbery]] | 22 | 1978 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Promise (cinta de 2016)]]''''' | La promesa | [[:en:The Promise (2016 film)]] | 24 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Notorious Landlady]]''''' | La misteriosa dama de negro | [[:en:The Notorious Landlady]] | 10 | 1962 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Postman Always Rings Twice (cinta de 1981)]]''''' | El cartero siempre llama dos veces | [[:en:The Postman Always Rings Twice (1981 film)]] | 33 | 1981 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Fall of the Roman Empire]]''''' | La caída del Imperio romano | [[:en:The Fall of the Roman Empire (film)]] | 30 | 1964 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Todos a la cárcel]]''''' | Todos a la cárcel | [[:es:Todos a la cárcel]] | 8 | 1993 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The River (cinta de 1984)]]''''' | Cuando el río crece | [[:en:The River (1984 film)]] | 18 | 1984 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tigerland]]''''' | Tigerland | [[:en:Tigerland]] | 25 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Road to Denver]]''''' | La ruta de Denver | [[:en:The Road to Denver]] | 6 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Invasion (cinta)]]''''' | Invasión | [[:en:The Invasion (film)]] | 30 | 2007 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Color of Money]]''''' | El color del dinero | [[:en:The Color of Money]] | 35 | 1986 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The War Lord]]''''' | El señor de la guerra | [[:en:The War Lord]] | 14 | 1965 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Changeling (cinta)]]''''' | Al final de la escalera | [[:en:The Changeling (film)]] | 23 | 1980 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Bunker (cinta de 1981)]]''''' | El bunker | [[:en:The Bunker (1981 film)]] | 8 | 1981 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Wagon (cinta de 1956)]]''''' | La ley del talión | [[:en:The Last Wagon (1956 film)]] | 12 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[This Savage Land]]''''' | Una tierra salvaje | --- | 0 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tremors (cinta de 1990)|Tremors]]''''' | Temblores | [[:en:Tremors (1990 film)]] | 27 | 1990 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Beast (cinta de 1988)]]''''' | La bestia de la guerra | [[:en:The Beast (1988 film)]] | 17 | 1988 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Cape Town Affair]]''''' | Intriga en la Ciudad del Cabo | [[:en:The Cape Town Affair]] | 6 | 1967 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Poseidon Adventure (cinta de 1972)]]''''' | La aventura del Poseidón | [[:en:The Poseidon Adventure (1972 film)]] | 33 | 1972 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Badlanders]]''''' | Arizona, prisión federal | [[:en:The Badlanders]] | 11 | 1958 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Towering Inferno]]''''' | El coloso en llamas | [[:en:The Towering Inferno]] | 38 | 1974 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Untouchables (cinta)]]''''' | Los intocables | [[:en:The Untouchables (film)]] | 47 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Panic in Needle Park]]''''' | Pánico en Needle Park | [[:en:The Panic in Needle Park]] | 22 | 1971 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Siege of Firebase Gloria]]''''' | Asalto a Firebase Gloria | [[:en:The Siege of Firebase Gloria]] | 4 | 1989 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Estate (cinta de 2022)]]''''' | Una herencia de muerte | [[:en:The Estate (2022 film)]] | 5 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Days of Patton]]''''' | Los últimos días de Patton | [[:en:The Last Days of Patton]] | 4 | 1986 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Twilight's Last Gleaming]]''''' | Alerta: misiles | [[:en:Twilight's Last Gleaming]] | 10 | 1977 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Game (cinta de 1997)]]''''' | The Game | [[:en:The Game (1997 film)]] | 37 | 1997 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taken (cinta)]]''''' | Venganza | [[:en:Taken (film)]] | 47 | 2008 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Adjustment Bureau]]''''' | Destino oculto | [[:en:The Adjustment Bureau]] | 38 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Rundown]]''''' | El tesoro del Amazonas | [[:en:The Rundown]] | 34 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Pope's Exorcist]]''''' | El exorcista del Papa | [[:en:The Pope's Exorcist]] | 25 | 2023 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tomorrow Never Dies]]''''' | El mañana nunca muere | [[:en:Tomorrow Never Dies]] | 54 | 1997 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Dead Don't Die (cinta de 2019)]]''''' | Los muertos no mueren | [[:en:The Dead Don't Die (2019 film)]] | 27 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Dark Past]]''''' | Cerco de odio | [[:en:The Dark Past]] | 7 | 1948 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Cabin in the Woods]]''''' | La cabaña en el bosque | [[:en:The Cabin in the Woods]] | 41 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Bishop's Wife]]''''' | La mujer del obispo | [[:en:The Bishop's Wife]] | 29 | 1947 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Wild Geese]]''''' | Comando patos salvajes | [[:en:The Wild Geese]] | 17 | 1978 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Mummy (cinta de 1959)]]''''' | La momia | [[:en:The Mummy (1959 film)]] | 22 | 1959 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Horsemen (cinta de 1971)]]''''' | Orgullo de estirpe | [[:en:The Horsemen (1971 film)]] | 10 | 1971 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Protégé]]''''' | La protegida | [[:en:The Protégé]] | 15 | 2021 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Odd Couple (cinta)]]''''' | La extraña pareja | [[:en:The Odd Couple (film)]] | 22 | 1968 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Black Dahlia (cinta)]]''''' | La dalia negra | [[:en:The Black Dahlia (film)]] | 31 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Long Kiss Goodnight]]''''' | Memoria letal | [[:en:The Long Kiss Goodnight]] | 30 | 1996 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Good, the Bad, and the Dead]]''''' | Los olvidados | [[:en:The Good, the Bad, and the Dead]] | 8 | 2015 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tight Spot]]''''' | Testimonio fatal<br>En un aprieto | [[:en:Tight Spot]] | 9 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Hard Way (cinta de 1991)]]''''' | Colegas a la fuerza | [[:en:The Hard Way (1991 film)]] | 20 | 1991 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Kid from Texas]]''''' | La leyenda de Billy el Niño | [[:en:The Kid from Texas]] | 7 | 1950 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Thin Man (cinta)]]''''' | La cena de los acusados | [[:en:The Thin Man (film)]] | 30 | 1934 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Fast and the Furious (cinta de 2001)]]''''' | The Fast and the Furious: A todo gas | [[:en:The Fast and the Furious (2001 film)]] | 57 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Man with the Golden Gun (cinta)]]''''' | El hombre de la pistola de oro | [[:en:The Man with the Golden Gun (film)]] | 49 | 1974 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Twin Dragons]]''''' | Twin Dragons | [[:en:Twin Dragons]] | 20 | 1992 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Commuter (cinta)]]''''' | El pasajero | [[:en:The Commuter (film)]] | 25 | 2018 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Man Who Killed Hitler and Then the Bigfoot]]''''' | El hombre que mató a Hitler y después al Bigfoot | [[:en:The Man Who Killed Hitler and Then the Bigfoot]] | 8 | 2018 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Teahouse of the August Moon (cinta)]]''''' | La casa de te de la luna de agosto | [[:en:The Teahouse of the August Moon (film)]] | 20 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Band Wagon]]''''' | Melodías de Broadway | [[:en:The Band Wagon]] | 24 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taxi 2]]''''' | Taxi 2 | [[:fr:Taxi 2]] | 36 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taxi 3]]''''' | Taxi 3 | [[:fr:Taxi 3]] | 33 | 2003 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taxi 4]]''''' | Taxi 4 | [[:fr:Taxi 4]] | 32 | 2007 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taxi (cinta de 1968)]]''''' | Taxi Express | [[:fr:Taxi (film, 1998)]] | 37 | 1998 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Transporter]]''''' | Transporter | [[:en:The Transporter]] | 40 | 2002 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Body (cinta de 2001)|The Body]]''''' | El cuerpo | [[:en:The Body (2001 film)]] | 16 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Neptune Factor]]''''' | Odisea bajo el mar | [[:en:The Neptune Factor]] | 7 | 1973 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Internship]]''''' | Los becarios | [[:en:The Internship]] | 36 | 2015 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Desert Hawk (cinta de 1950)]]''''' | El halcón del desierto | [[:en:The Desert Hawk (1950 film)]] | 8 | 1950 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Delta Force]]''''' | Fuerza Delta | [[:en:The Delta Force]] | 30 | 1986 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Sum of All Fears (cinta)]]''''' | Pánico nuclear | [[:en:The Sum of All Fears (film)]] | 33 | 2002 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Substitute]]''''' | El sustituto | [[:en:The Substitute]] | 19 | 1996 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Substitute 2: School's Out]]''''' | El sustituto 2 | [[:en:The Substitute 2: School's Out]] | 5 | 1998 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Spy Who Dumped Me]]''''' | El espía que me plantó | [[:en:The Spy Who Dumped Me]] | 22 | 2018 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Death and Life of Bobby Z]]''''' | Bobby Z | [[:en:The Death and Life of Bobby Z]] | 19 | 2007 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Lake House (cinta)]]''''' | La casa del lago | [[:en:The Lake House (film)]] | 39 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Scorpion King]]''''' | El rey Escorpión | [[:en:The Scorpion King]] | 40 | 2002 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Chronicles of Riddick]]''''' | Laa crónicas de Riddick | [[:en:The Chronicles of Riddick]] | 34 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Passion of the Christ]]''''' | La pasión de Cristo | [[:en:The Passion of the Christ]] | 54 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Bourne Supremacy (cinta)]]''''' | El mito de Bourne | [[:en:The Bourne Supremacy (film)]] | 52 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Whole Ten Yards]]''''' | Más falsas apariencias | [[:en:The Whole Ten Yards]] | 24 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Stepford Wives (cinta de 2004)]]''''' | Las mujeres perfectas | [[:en:The Stepford Wives (2004 film)]] | 31 | 2004 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Piano]]''''' | El piano | [[:en:The Piano]] | 49 | 1993 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Boxer (cinta de 1997)]]''''' | El boxeador | [[:en:The Boxer (1997 film)]] | 21 | 1997 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The North Star (cinta de 1943)]]''''' | La estrella del Norte | [[:en:The North Star (1943 film)]] | 16 | 1943 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Mark of the Renegade]]''''' | La marca del renegado | [[:en:The Mark of the Renegade]] | 5 | 1951 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Wreck of the Mary Deare (cinta)]]''''' | Misterio en el barco perdido | [[:en:The Wreck of the Mary Deare (film)]] | 12 | 1959 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Man from Laramie]]''''' | El hombre de Laramie | [[:en:The Man from Laramie]] | 26 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Assignment (cinta de 1997)]]''''' | Caza al terrorista | [[:en:The Assignment (1997 film)]] | 12 | 1997 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Kill Team (cinta de 2019)]]''''' | El escuadrón de la muerte | [[:en:The Kill Team (2019 film)]] | 7 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Wrong Man]]''''' | Falso culpable | [[:en:The Wrong Man]] | 31 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Younger Generation]]''''' | La joven generación | [[:en:The Younger Generation]] | 7 | 1929 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taken 2]]''''' | Venganza: conexión Estambul | [[:en:Taken 2]] | 37 | 2012 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Amazing Panda Adventure]]''''' | La gran aventura de los pandas<br>El pequeño panda | [[:en:The Amazing Panda Adventure]] | 15 | 1995 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Naked Spur]]''''' | Colorado Jim | [[:en:The Naked Spur]] | 25 | 1953 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Frozen Ground]]''''' | Caza al asesino | [[:en:The Frozen Ground]] | 21 | 2013 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Mechanic (cinta de 1972)]]''''' | Fríamente... sin motivos personales | [[:en:The Mechanic (1972 film)]] | 20 | 1972 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Warrior (cinta de 2000)]]''''' | La última patrulla | [[:en:The Last Warrior (2000 film)]] | 10 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Other Love]]''''' | El otro amor | [[:en:The Other Love]] | 6 | 1947 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Guardian (cinta de 2006)]]''''' | Guardianes de alta mar | [[:en:The Guardian (2006 film)]] | 28 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Imitation Game]]''''' | The Imitation Game (Descifrando enigma) | [[:en:The Imitation Game]] | 55 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Kingdom (cinta de 2007)]]''''' | La sombra del reino | [[:en:The Kingdom (2007 film)]] | 28 | 2007 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Art of Racing in the Rain (cinta)]]''''' | El arte de vivir bajo la lluvia | [[:en:The Art of Racing in the Rain (film)]] | 22 | 2019 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tropic Thunder]]''''' | Tropic Thunder: ¡Una guerra muy perra! | [[:en:Tropic Thunder]] | 42 | 2008 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Next Karate Kid]]''''' | El nuevo Karate Kid | [[:en:The Next Karate Kid]] | 30 | 1994 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Warriors Gate]]''''' | El portal del guerrero | [[:en:The Warriors Gate]] | 11 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Sound of Music (cinta)]]''''' | Sonrisas y lágrimas | [[:en:The Sound of Music]] | 61 | 1965 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Man Who Knew Too Much (cinta de 1956)]]''''' | El hombre que sabía demasiado | [[:en:The Man Who Knew Too Much (1956 film)]] | 38 | 1956 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Wicker Man (cinta de 2006)]]''''' | Wicker Man | [[:en:The Wicker Man (2006 film)]] | 26 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Blind Side (cinta)]]''''' | Un sueño posible | [[:en:The Blind Side (film)]] | 47 | 2009 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Road to Denver]]''''' | La ruta de Denver | [[:en:The Road to Denver]] | 6 | 1955 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Toc Toc (cinta)]]''''' | Toc Toc | [[:es:Toc Toc (película de 2017)]] | 9 | 2017 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Truth About Charlie]]''''' | La verdad sobre Charlie | [[:en:The Truth About Charlie]] | 16 | 2002 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Pledge (cinta)]]''''' | El juramento | [[:en:The Pledge (film)]] | 26 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tie dao fei hu]]''''' | Los tigres del tren | [[:en:Railroad Tigers]] | 17 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Cell (cinta)]]''''' | La celda | [[:en:The Cell (film)]] | 27 | 2000 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Call (cinta de 2013)]]''''' | La última llamada | [[:en:The Call (2013 film)]] | 33 | 2013 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Hurricane (cinta de 1999)]]''''' | Huracán Carter | [[:en:The Hurricane (1999 film)]] | 31 | 1999 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Forger (cinta de 2014)]]''''' | El falsificador | [[:en:The Forger (2014 film)]] | 12 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Stranger (cinta de 2010)]]''''' | The Stranger | [[:en:The Stranger (2010 film)]] | 7 | 2010 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Snowman (cinta de 2017)]]''''' | El muñeco de nieve | [[:en:The Snowman (2017 film)]] | 33 | 2017 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Return of Frank James]]''''' | La venganza de Frank James | [[:en:The Return of Frank James]] | 16 | 1940 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Package (cinta de 2012)]]''''' | Entrega peligrosa | [[:en:The Package (2012 film)]] | 12 | 2012 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Father (cinta de 2020)]]''''' | El padre | [[:en:The Father (2020 film)]] | 41 | 2020 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tactical Force]]''''' | Tactical Force | [[:en:Tactical Force]] | 17 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Long Voyage Home]]''''' | Hombres intrépidos | [[:en:The Long Voyage Home]] | 26 | 1940 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Soldier (cinta de 1982)]]''''' | Ultimatum | [[:en:The Soldier (1982 film)]] | 8 | 1982 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Little Things (cinta de 2021)]]''''' | Pequeños detalles | [[:en:The Little Things (2021 film)]] | 30 | 2021 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Order (cinta de 2001)]]''''' | The Order | [[:en:The Order (2001 film)]] | 26 | 2001 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Usual Suspects]]''''' | Sospechosos habituales | [[:en:The Usual Suspects]] | 54 | 1995 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Bonfire of the Vanities (cinta)]]''''' | La hoguera de las vanidades | [[:en:The Bonfire of the Vanities (film)]] | 31 | 1990 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Bounty Hunter (cinta de 2010)]]''''' | Exposados | [[:en:The Bounty Hunter (2010 film)]] | 36 | 2010 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Secret of My Success (cinta de 1987)]]''''' | El secreto de mi éxito | [[:en:The Secret of My Success (1987 film)]] | 24 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Quest (cinta de 1996)]]''''' | The Quest (En busca de la ciudad perdida) | [[:en:The Quest (1996 film)]] | 29 | 1996 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Story of Ruth]]''''' | La historia de Ruth | [[:en:The Story of Ruth]] | 13 | 1960 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Recall]]''''' | Los invasores | [[:en:The Recall]] | 10 | 2017 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tuareg - Il guerriero del deserto]]''''' | Tuareg | [[:it:Tuareg - Il guerriero del deserto]] | 5 | 1984 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Getaway (cinta de 1994)]]''''' | La huida | [[:en:The Getaway (1994 film)]] | 26 | 1994 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Art of War II: Betrayal]]''''' | El arte de la guerra 2: La traición | [[:en:The Art of War II: Betrayal]] | 11 | 2008 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Bandit of Zhobe]]''''' | El The bandido de Zhobe | [[:en:The Bandit of Zhobe]] | 6 | 1959 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Thousand Plane Raid]]''''' | La incursión de mil aviones | [[:en:The Thousand Plane Raid]] | 5 | 1969 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Running Man (cinta de 1987)]]''''' | Perseguido | [[:en:The Running Man (1987 film)]] | 37 | 1987 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Fugitive (cinta de 1947)]]''''' | El fugitivo | [[:en:The Fugitive (1947 film)]] | 17 | 1947 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Beguiled (cinta de 2017)]]''''' | La seducción | [[:en:The Beguiled (2017 film)]] | 33 | 2017 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tower Heist]]''''' | Un golpe de altura | [[:en:Tower Heist]] | 31 | 2011 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Mask of Zorro]]''''' | La máscara del Zorro | [[:en:The Mask of Zorro]] | 43 | 1998 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Exception]]''''' | El último beso del kaiser | [[:en:The Exception]] | 13 | 2016 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Octagon]]''''' | Duelo final | [[:en:The Octagon (film)]] | 16 | 1980 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Holiday]]''''' | The Holiday (Vacaciones) | [[:en:The Holiday]] | 42 | 2006 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Take a Hard Ride]]''''' | Por la senda más dura | [[:en:Take a Hard Ride]] | 11 | 1975 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[They Were Expendable]]''''' | No eran imprescindibles | [[:en:They Were Expendable]] | 20 | 1945 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Ugly Truth]]''''' | La cruda realidad | [[:en:The Ugly Truth]] | 35 | 2009 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Ballad of Cable Hogue]]''''' | La balada de Cable Hogue | [[:en:The Ballad of Cable Hogue]] | 25 | 1970 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taken 3]]''''' | V3nganza | [[:en:Taken 3]] | 34 | 2014 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Contractor (cinta de 2022)]]''''' | El contratista | [[:en:The Contractor (2022 film)]] | 17 | 2022 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Humanity Bureau]]''''' | El agente | [[:en:The Humanity Bureau]] | 13 | 2017 | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] | [[Imachen:Symbol oppose vote.svg|15px]] |} jd3dl9pvwlgkonstf1zwdf7yqkd7rjb Wikipedia:Biquiprochecto:Cine/Cintas a on falta póster 4 179675 2480216 2478879 2026-10-01T02:47:39Z RenatoGar 80073 /* Cintas existents a on falta póster */ 2480216 wikitext text/x-wiki En toz istos articlos seguntes a politica oficial d'imáchens votada por os usuarios d'a Biquipedia fa anyos se permite l'uso d'imáchens d'o póster d'a cinta, mesmo que se fa en muitos atros prochectos wikipedicos. Tanimientres, por una denuncia de dos usuarios, un espanyol y un danés, s'ha menazau a la Biquipedia con o suyo bloqueyo si se puyaban nuevas imáchens. Asinas que si querez veyer o póster d'istas cintas cal visitar a wikipedia en anglés (u la wikipedia en catalán) porque ixas son luengas importants y no son luengas de tercera división como ye l'aragonés en istos prochectos. Os colaboradors d'o biquiprochecto adedicau a lo cine en a Biquipedia amostramos con istas palabras y con a mesma lista a nuestra disconformidat. Pero con ixo nos quedamos. Calla y no protestes u te bloqueyaremos, ye la respuesta que siempre recibimos. == Cintas existents a on falta póster == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Títol ! style="background:#cffa86;" | Póster |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Collateral Damage (cinta de 2002)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Collateral Damage (2002 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Forbidden Kingdom]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Forbidden Kingdom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The War Wagon]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The War Wagon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Missing in Action 2: The Beginning]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Missing in Action 2: The Beginning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Breakdown (cinta de 1997)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Breakdown (1997 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Este cura]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Dead Again]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Dead Again]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Assault on Wall Street]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Assault on Wall Street]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[L.A. Confidential (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:L.A. Confidential (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Striking Distance]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Striking Distance]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Locked (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Locked (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Rain Man]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Rain Man]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Gunpoint (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Thomas Crown Affair (cinta de 1999)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Thomas Crown Affair (1999 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Vivo per la tua morte]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:A Long Ride from Hell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Second Act (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Second Act (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Dangerous Mission]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Dangerous Mission]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Katyń (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Katyń (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Olympus Has Fallen]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Olympus Has Fallen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Angels & Demons (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Angels & Demons (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Inferno (cinta de 2016)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Inferno (2016 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Equalizer 2]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Equalizer 2]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Equalizer 3]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Equalizer 3]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Outcast (cinta de 1954)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Outcast (1954 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Viaje sin destino]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Journey to Nowhere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hummingbird (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Hummingbird (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Non c'è due senza quattro]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Double Trouble (1984 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Lee (cinta de 2023)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Lee (2023 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Billy Two Hats]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Billy Two Hats]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Law and Jake Wade]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Law and Jake Wade]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El hombre de la diligencia]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:El hombre de la diligencia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Greyhound (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Greyhound (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Secret of the Incas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Secret of the Incas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[My Fair Lady (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:My Fair Lady (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Shí-èr Shēngxiāo]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:CZ12]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Per il gusto di uccidere]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Per il gusto di uccidere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[No Reservations (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:No Reservations (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last of the Mohicans (cinta de 1992)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Last of the Mohicans (1992 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Challenge]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Last Challenge]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Salt (cinta de 2010)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Salt (2010 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[In a Valley of Violence]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:In a Valley of Violence]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Seven Cities of Gold (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Seven Cities of Gold (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[A Bronx Tale]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:A Bronx Tale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Barbarian and the Geisha]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Barbarian and the Geisha]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Arabesque (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Arabesque (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Queimada (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Burn!]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Appointment in Honduras]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Appointment in Honduras]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[These Thousand Hills]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:These Thousand Hills]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Vendo cara la pelle]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:I'll Sell My Skin Dearly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Que se mueran los feos (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:To Hell with the Ugly (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[One Tough Cop]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:One Tough Cop]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Shoot Out]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Shoot Out]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Net (cinta de 1995)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Net (1995 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Field (cinta de 1990)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Field (1990 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Los buitres cavarán tu fosa]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:And the Crows Will Dig Your Grave]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Agent Game]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Agent Game]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Good Old Boys (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Good Old Boys (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[April Morning (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Quantez]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Quantez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Day of the Badman]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Day of the Badman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[V for Vendetta (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:V for Vendetta (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Hurricane Heist]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Hurricane Heist]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Barbarosa]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Barbarosa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Los nuevos españoles]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:ca:Los nuevos españoles]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La daga de Rasputín]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Traffic (cinta de 2000)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Traffic (2000 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Death Hunt]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Death Hunt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El hombre de Río Malo]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Bad Man's River]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The French Connection (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The French Connection (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La patria chica (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Io sto con gli ippopotami]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:I'm for the Hippopotamus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Edge (cinta de 1997)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Edge (1997 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[21.000 palabras (Un capezuto e dos collons)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [https://www.ficvilladeledesma.com/programacion] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Alaska (cinta de 1996)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Alaska (1996 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Never Talk to Strangers]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Never Talk to Strangers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Emperor]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Last Emperor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Absolution (cinta de 2015)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Absolution (2015 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Swarm (cinta de 1978)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Swarm (1978 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Saskatchewan (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Saskatchewan (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Perché uccidi ancora]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Perché uccidi ancora]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Catch Me If You Can]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Catch Me If You Can]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Redemption Day (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Redemption Day (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[...più forte ragazzi!]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:... All the Way, Boys!]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Lo chiamavano Bulldozer]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:They Called Him Bulldozer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Rendez-vous chez les Malawas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Grifters (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Grifters (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La buena letra]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Good Manners]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La lengua de las mariposas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Butterfly's Tongue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[U-571 (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:U-571 (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Prairie Fever]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Prairie Fever]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Riders of the Purple Sage (cinta de 1996)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Riders of the Purple Sage (1996 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Seong lung wui]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Twin Dragons]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Ride, Vaquero!]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Ride, Vaquero!]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Stargate (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Stargate (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Long Riders]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Long Riders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Black Eagle (cinta de 1988)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Black Eagle (1988 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tom Horn (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Tom Horn (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Poliziotto superpiù]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Poliziotto superpiù]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Proud Ones]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Proud Ones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Red Sundown]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Red Sundown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Some Like It Hot]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Some Like It Hot]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Citizen Kane]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Citizen Kane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La cena (cinta de 2025)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Dinner (2025 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Los domingos]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Sundays (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Last Escape (cinta de 1970)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Last Escape (1970 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Driving Miss Daisy]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Driving Miss Daisy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Earthquake (cinta de 1974)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Earthquake (1974 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Skin Game]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Skin Game]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Pata negra (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[3:10 to Yuma (cinta de 2007)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:3:10 to Yuma (2007 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Snitch (cinta de 2013)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Snitch (2013 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Doom (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Doom (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Ocho apellidos marroquís]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:A Moroccan Affair]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Sin rodeos (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Empowered (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hell Boats]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Hell Boats]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Colt .45 (cinta de 1950)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Colt .45 (1950 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Desperate Riders]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Desperate Riders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Avanti! (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Avanti! (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Avenger (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Avenger (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[I paladini: storia d'armi e d'amori]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Hearts and Armour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Dave (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Dave (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Esa voz es una mina]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Puente de coplas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Perdiendo el este]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:ca:Perdiendo el este]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Tailor of Panama (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Tailor of Panama (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[A River Runs Through It (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:A River Runs Through It (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tycoon (cinta de 1947)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Tycoon (1947 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Sartana nella valle degli avvoltoi]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Sartana in the Valley of Death]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Santee (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Santee (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[A Civil Action (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:A Civil Action (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Father]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Blood Father]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Zookeeper (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Zookeeper (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[L'intervention]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:15 Minutes of War]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Open Range (cinta de 2003)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Open Range (2003 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hard to Kill]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Hard to Kill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Desafío en Río Bravo]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Gunmen of the Rio Grande]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[River of No Return]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:River of No Return]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Marry Me (cinta de 2022)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Marry Me (2022 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hunter Killer (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Hunter Killer (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Kovak Box]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Kovak Box]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Pride and Glory (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Pride and Glory (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Sister Act 2: Back in the Habit]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Sister Act 2: Back in the Habit]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El embrujo de Shanghai (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Shanghai Spell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Un paso al frente]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:One Step Forward (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Last Looks]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Last Looks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Flaming Star]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Flaming Star]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blood Work (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Blood Work (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Flight (cinta de 2012)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Flight (2012 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Monty Python's Life of Brian]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Monty Python's Life of Brian]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hotel Danubio]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Danube Hotel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taza, Son of Cochise]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Taza, Son of Cochise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Gemini Man (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Gemini Man (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Honkytonk Man]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Honkytonk Man]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Los aitas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Breaking Walls]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hasta que el matrimonio nos separe]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[1898: Los últimos de Filipinas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:1898, Our Last Men in the Philippines]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[An Officer and a Gentleman]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:An Officer and a Gentleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Devil's Advocate (cinta de 1997)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Devil's Advocate (1997 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El reino]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Realm (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Canadians (cinta de 1961)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Canadians (1961 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Crash (cinta de 2004)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Crash (2004 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Il pirata del diavolo]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Un hombre vino a matar]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Marie Antoinette (cinta de 2006)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Marie Antoinette (2006 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Terminator Genisys]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Terminator Genisys]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Devil's Canyon (cinta de 1953)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Devil's Canyon (1953 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Journey to the Center of the Earth (cinta de 1959)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Journey to the Center of the Earth (1959 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Squanto: A Warrior's Tale]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Squanto: A Warrior's Tale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tango & Cash]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Tango & Cash]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El niño de las monjas (cinta de 1959)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Tarde de toros]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:ca:Tarde de toros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Cowboys]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Cowboys]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Code of Silence (cinta de 1985)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Code of Silence (1985 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[A High Wind in Jamaica (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:A High Wind in Jamaica (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Blücher (cinta de 2025)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Battle of Oslo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Quincannon, Frontier Scout]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Quincannon, Frontier Scout]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Capitães de Abril]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:pt:Capitães de Abril]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Jane Got a Gun]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Jane Got a Gun]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Last Shoot Out]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Last Shoot Out]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Martes y trece (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The 51st State]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The 51st State]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Hanging Tree (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Hanging Tree (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Ad Astra (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Ad Astra (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Regarding Henry]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Regarding Henry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Blue Max]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Blue Max]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Courier (cinta de 2019)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Courier (2019 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Morning Glory (cinta de 2010)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Morning Glory (2010 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[In Hell]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:In Hell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Desert Legion]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Desert Legion]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Big Mommas: Like Father, Like Son]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Big Mommas: Like Father, Like Son]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Big Momma's House]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Big Momma's House]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[No Escape (cinta de 1994)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:No Escape (1994 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[DeepStar Six]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:DeepStar Six]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Deep End of the Ocean (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Deep End of the Ocean (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Pecado de amor (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Amor a todo gas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La Coquito]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Hero and the Terror]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Hero and the Terror]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Road House (cinta de 1989)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Road House (1989 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Un bonheur n'arrive jamais seul]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Happiness Never Comes Alone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Letter (cinta de 1940)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Letter (1940 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Alien vs. Predator (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Alien vs. Predator (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Aliens vs. Predator: Requiem]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Aliens vs. Predator: Requiem]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Estrella de Sierra Morena]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Estrella of the Sierra Morena]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Venta de Vargas (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Wilby Conspiracy]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Wilby Conspiracy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Uno, dos, tres... dispara otra vez]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Fuzzy the Hero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[An Affair to Remember]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:An Affair to Remember]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Executive Decision]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Executive Decision]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[L'uomo che viene da Canyon City]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Man from Canyon City]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Man of Tai Chi]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Man of Tai Chi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Como dos gotas de agua]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Spikes Gang]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Spikes Gang]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Taxi (cinta de 2004)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Taxi (2004 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El rey pasmado]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Dumbfounded King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Pecados conyugales (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Caboblanco]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Caboblanco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The True Story of Jesse James]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The True Story of Jesse James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Elephant White]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Elephant White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Rondallas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Rondallas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El casoplón]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:McMansion (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Los Muértimer]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Mortimers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Sé infiel y no mires con quién]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Be Wanton and Tread No Shame]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Robin Hood (cinta de 2010)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Robin Hood (2010 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The House Bunny]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The House Bunny]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cleanskin (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Cleanskin (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Le Train (cinta de 1973)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Train (1973 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cassandra's Dream]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Cassandra's Dream]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[100 Rifles]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:100 Rifles]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La Tirana (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Rising Sun (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Rising Sun (1993 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Contract to Kill]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Contract to Kill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Lethal Weapon 2]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Lethal Weapon 2]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Driver]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Driver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Swimmer (cinta de 1968)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Swimmer (1968 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Lions for Lambs]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Lions for Lambs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[KPop Demon Hunters]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:KPop Demon Hunters]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chernobyl (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Chernobyl: Abyss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Getaway (cinta de 2013)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Getaway (2013 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Double Identity (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Double Identity (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Outcast (cinta de 2014)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Outcast (2014 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Shade (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Shade (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Submerged (cinta de 2005)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Submerged (2005 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Memphis Belle (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Memphis Belle (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Police Academy (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Police Academy (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Esa mujer (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Esa mujer (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Krasniy prizrak]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Red Ghost]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Survivalist (cinta de 2021)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Survivalist (2021 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Charlotte's Web (cinta de 1973)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Charlotte's Web (1973 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Count of Monte Cristo (cinta de 2002)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Count of Monte Cristo (2002 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Skyscraper (cinta de 2018)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Skyscraper (2018 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Beauty and the Beast (cinta de 1991)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Beauty and the Beast (1991 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Reluctant Dragon (cinta de 1941)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Reluctant Dragon (1941 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Last Knights]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Last Knights]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Warrant]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Warrant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Warrant: Breaker's Law]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Warrant: Breaker's Law]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[12 Rounds (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:12 Rounds (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Marine]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Marine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El 47]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The 47]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Back to the Future Part II]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Back to the Future Part II]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Back to the Future Part III]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Back to the Future Part III]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Quick and the Dead (cinta de 1995)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Quick and the Dead (1995 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[A Lawless Street]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:A Lawless Street]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Moana (cinta de 2016)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Moana (2016 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Lady and the Tramp]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Lady and the Tramp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Innerspace]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Innerspace]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Haakon Haakonsen]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Haakon Haakonsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Arizona si scatenò... e li fece fuori tutti]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Arizona Colt Returns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Venom (cinta de 2018)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Venom (2018 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Venom: Let There Be Carnage]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Venom: Let There Be Carnage]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Never Been Kissed]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Never Been Kissed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Son of a Gun (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Son of a Gun (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Vibes (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Vibes (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Pillars of the Sky]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Pillars of the Sky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Music and Lyrics]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Music and Lyrics]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[It Could Happen to You (cinta de 1994)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:It Could Happen to You (1994 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Transporter 3]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Transporter 3]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Gladiator II]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Gladiator II]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Due Date]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Due Date]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Supercell (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Supercell (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Satan Never Sleeps]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Satan Never Sleeps]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Broken Lance]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Broken Lance]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Remains of the Day (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Remains of the Day (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Conclave (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Conclave (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Jack Reacher: Never Go Back]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Jack Reacher: Never Go Back]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Grown Ups (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Grown Ups (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Ready or Not (cinta de 2019)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Ready or Not (2019 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El corazón del guerrero]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Heart of the Warrior]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Los extremeños se tocan (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Mi noche de bodas]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Sólo para hombres]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:ca:Sólo para hombres]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[La viudita naviera (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:ca:La viudita naviera]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Swordfish (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Swordfish (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Body of Lies (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Body of Lies (film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Maid in Manhattan]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Maid in Manhattan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Chantaje a un torero]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Emperor of the North Pole]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Emperor of the North Pole]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Paul Blart: Mall Cop 2]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Paul Blart: Mall Cop 2]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Paul Blart: Mall Cop]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Paul Blart: Mall Cop]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Bullitt]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Bullitt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[In the Name of the King: A Dungeon Siege Tale]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:In the Name of the King: A Dungeon Siege Tale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Mari(dos)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Co-Husbands]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Way Down (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Vault (2021 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[El Litri y su sombra]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Principal]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Principal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Lo dejo cuando quiera]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:I Can Quit Whenever I Want (2019 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Law and Order (cinta de 1953)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Law and Order (1953 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Pretty Woman]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Pretty Woman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Lost City (cinta de 2022)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Lost City (2022 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[No Retreat, No Surrender]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:No Retreat, No Surrender]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Benvenuti al Sud]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Benvenuti al Sud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Escape from New York]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Escape from New York]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Red Sonja (cinta de 1985)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Red Sonja (1985 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Españolear]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Cabriola]]''''' | style="background:#f1fddb;" | Cal buscar-lo |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Breakheart Pass (cinta)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Breakheart Pass (cinta)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Focus (cinta de 2015)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Focus (2015 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Lethal Weapon 4]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:Lethal Weapon 4]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[The Karate Kid (cinta de 2010)]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:The Karate Kid (2010 film)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''''[[Banlieue 13]]''''' | style="background:#f1fddb;" | [[:en:istrict 13]] |} sbxxe8y959qkzk60v7bbfl9x3mmf8jb Tren de marchandisas 0 180106 2480031 2307297 2026-09-30T19:11:36Z RenatoGar 80073 2480031 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Comsa 335.002 Faió (4699006267).jpg|thumb|300px|Un tren de marchandisas en pasando por [[Fayón]].]] Un '''tren de marchandisas'''{{DACC}} ye un [[tren]] formau por una composición d'una u mas [[locomotora]]s de gran potencia y una serie de [[vagón|vagons]] paraus pa o transporte de carga sobre una vía ferria, estando un elemento fundamental d'o [[comercio]]. O numero de locomotoras a emplegar ye en función d'o tonelache total d'o tren (vinculau con o numero de vagons a remolcar) y d'a [[Pendient (cheografía)|pendient]] maxima a superar en o trachecto. Istos trens emplegan as suyas propias [[gara]]s, que gosan situar-se en los [[Poligono industrial|poligonos industrials]] amanaus a las ciudaz, a on son mas amán d'a empresas a las que dan servicio y no interfieren con o trafico de pasachers. O suyo obchectivo ye o [[transporte]] de [[marchandisa]]s en tot u en parti d'o camín entre o remitent y o destín previsto, por lo cheneral integrau en una [[Lochistica|cadena lochistica]]. Os trens pueden transportar [[Carga a granel|materials a granel]], [[contenedor]]s, carga cheneral u carga especializada en vagons disenyaus a l'efecto.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20160220233522/http://www.packcrateandship.com/rail-freight-shipping/ Rail Freight Shipping]</ref> == Referencias == {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Transporte por ferrocarril]] 5z3iku2zkdz3scpmrf3kanq1i5r3izg Vin de pago 0 183377 2480036 2242492 2026-09-30T19:13:35Z RenatoGar 80073 2480036 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Vino de Pago Aylés.jpg|250px|thumb|[[Denominación d'Orichen Protechida Ailés|Vins de pago Ailés]].]] '''Vino de Pago''' (en [[idioma castellano|castellano]] ''vino de pago'') ye una [[Denominación d'orichen protechida|denominación d'origen]] espanyola pa vins que guarencian a procedencia d'as [[uga]]s d'una zona cheografica con unas caracteristicas [[Edafolochía|edaficas]] especificas, ye decir cuan en una zona concreta existe un microclima particular y una composición d'o terreno especifica que la diferencien y distingan d'atras zonas d'a suya redolada. A palabra "[[pago (cheografía)|pago]]" proviene d'o [[latín]] ''pagus'', que significa districto rural. Ista indicación cheografica ye reglamentada por a Lei d'a Vinya y o Vin (2003), que estipula que toz os vins subchectos a ista indicación han de cumplir os siguients requisitos:<ref>{{es}} [http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2003-13864 Lei 24/2003 d'a Vinya y o Vin], BOE num. 165</ref> # O vin de pago ha d'estar conoixiu con un nombre vinculau de forma tradicional a o cautivo d'os vinyals d'os que s'obtiene o vin y a extensión maxima d'istos no podrá estar igual ni superior a la de dengún d'os termins [[municipio|municipals]] en o territorio a on se situe. # En caso de que a totalidat d'o vin de pago siga incluyiu en l'ambito territorial d'una [[denominación d'orichen calificada]], podrá recibir o nombre de ''vin de pago calificau'' siempre que acredite que cumple os requisitos desichius a os vins d'a denominación d'orichen calificada. # Os vins de pago serán elaboraus y embotellaus por as personas fisicas u churidicas que ostenten a titularidat d'os vinyals situaus en o pago, en bodegas situadas en a redolada d'o pago. # Toda a uga que se destine a o vin de pago habrá de proceder de vinyals situaus en o [[pago (cheografía)|pago]] determinau y o vin habrá d'elaborar-se, almagacenar-se y criar-se de manera deseparada d'atros vins. # En a elaboración d'o vin de pago s'implantará un sistema de calidat integral, que s'aplicará dende a producción d'a uga dica a salida a o mercau d'os vins. # Cada vin de pago habrá de contar con un organo de chestión, subchecto a la lechislación d'as [[Comunidat autonoma|comunidaz autonomas]]. En [[Aragón]] i hai una denominación d'orichen de vins de pago, a [[Denominación d'Orichen Protechida Ailés]]. == Referencias == {{listaref}} == Vinclos externos == * {{es}} [http://www.selectuswines.com/hablando-de-vino/el-rincon-de-paz-i-vinos-por-paz-ivison/los-mejores-pagos-de-los-vinos-de-pago/ Articlo sobre os vins de pago] [[Categoría:Denominacions d'orichen d'Espanya]] [[Categoría:Vin|Pago]] ala4v7d3ej31v0cpd302gozlg90spsh The Prince (cinta de 2014) 0 196785 2480049 2333517 2026-09-30T19:17:36Z RenatoGar 80073 2480049 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} :''Iste articlo ye sobre una cinta estausunidense d'intriga d'acción estrenada en 2014; ta atros usos, se veiga '''[[The Prince]]''' y '''[[The Prince (cinta)]]'''''. {{Ficha de cinta |títol orichinal= The Prince |títol= The Prince |imachen= The Prince (cinta de 2014) Póster.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= The Prince |dirección= Brian A. Miller |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= [[Michelle Jones]] |producción= [[George Furla]]<br>[[Randall Emmett]]<br>[[Adam Goldworm]]<br>[[Ho-Sung Pak]]<br>[[Fred Song]] |disenyo producción= [[Nate Jones]] |guión= |guión_orichinal= [[Andre Fabrizio]]<br>[[Jeremy Passmore]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[The Newton Brothers]] |sonito= [[David Barber]]<br>[[Julian Cabrera]]<br>[[Gonzalo Espinoza]]<br>[[Michael Estes]]<br>[[Sean Gray]]<br>[[David Kitchens]]<br>[[Ben Zarai]] |edición= |fotografía= [[Yaron Levy]] |montache= [[Rick Shaine]] |escenografía= [[John Richoux]] |vestuario= [[Camille Jumelle]] |maquillache= [[Karri Farris]]<br>[[Tiffanie Hudson]] |peluquería= [[Lauren Kelley]]<br>[[Stacy Lockhart]]<br>[[Ignacia Soto-Aguilar]] |efectos= |casting = [[Anne McCarthy]]<br>[[Kellie Roy]] |actors= [[Jason Patric]]<br>[[Bruce Willis]]<br>[[John Cusack]]<br>[[50 Cent]]<br>[[Rain (cantaire)|Rain]]<br>[[Jessica Lowndes]]<br>[[Jesse Pruett]]<br>[[Gia Mantegna]]<br>[[Didi Costine]]<br>[[Bonnie Somerville]]<br>[[Tim Fields]]<br>[[Johnathon Schaech]]<br>[[Andréa Burns]]<br>[[Courtney B. Turk]]<br>[[Tyler Jon Olson]] |narrador= |color= [[Panavision]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[Reino Uniu]] |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2014 |estreno= [[22 d'agosto]] de [[2014]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt1085492/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Prince''] en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[29 d'aviento]] de [[2014]] [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine d'acción]] |duración= 91 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Grindstone Entertainment Group]]<br>[[Aperture Entertainment]]<br>[[Emmett/Furla/Oasis Films]]<br>[[Union Investment Partners]] |destribución= [[Lionsgate]] |estudeyo= |presupuesto= 18 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 1,3 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''The Prince''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''O prencipe''''', estrenada en [[Aragón]] con o suyo títol orichinal) ye una [[cinta]] de [[cine d'intriga]] d'[[Cine d'acción|acción]] coproducida por o [[cine estausunidense]] y lo [[cine britanico]] estrenada l'anyo [[2014]], dirichida por [[Brian A. Miller]] seguntes un [[guión orichinal]] d'[[Andre Fabrizio]] y [[Jeremy Passmore]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[The Newton Brothers]], una [[dirección de fotografía]] de [[Yaron Levy]] y una [[producción cinematografica]] de [[George Furla]], [[Randall Emmett]], [[Adam Goldworm]], [[Ho-Sung Pak]] y [[Fred Song]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] ''[[Grindstone Entertainment Group]]'', ''[[Aperture Entertainment]]'', ''[[Emmett/Furla/Oasis Films]]'' y ''[[Union Investment Partners]]''. De l'[[elenco]] d'a cinta en fan parte, entre d'atros [[actor]]s, [[Jason Patric]], [[Bruce Willis]], [[John Cusack]], [[50 Cent]], [[Rain (cantaire)|Rain]], [[Jessica Lowndes]], [[Jesse Pruett]], [[Gia Mantegna]], [[Didi Costine]], [[Bonnie Somerville]], [[Tim Fields]], [[Johnathon Schaech]], [[Andréa Burns]], [[Courtney B. Turk]] y [[Tyler Jon Olson]]. ''Paul'' ye un [[mecanico]] que ye charrando con su filla ''Beth'' por una [[videotrucada]] y veye que la mesacha no se troba masiau centrada. Planifican una futura visita d'a filla en rematar os exámens finals en a [[Universidat]]. Pero en os día siguientes, ''Paul'' recibe una carta d'a Universidat a on li dicen que ''Beth'' no ha pagau la matricula y, en trucar-la a lo [[telefono móbil]], qui respon a trucada ye un hombre. ''Paul'' decide marchar a investigar a on i vive ''Beth'' y en a suya habitación troba una foto de su filla con una amiga, ''Angela'', con qui contacta en un bar. Finalment, ''Angela'' li explica que ''Beth'' heba deixau a universidat y s'heba vinculau a un grupo de [[narcotraficant]]s, y que lo suyo contacto ye un tal ''Eddie'', que vive en [[Nueva Orleans]]. ''Paul'' convence a ''Angela'' de que l'acompanye enta ixa ciudat ta localizar-lo, con a promesa de pagar-li 500 [[Dólar estausunidense|dólars]]. ''Angela'' identifica en un bar a un d'os amigos d'<nowiki></nowiki>''Eddie'', y cuan iste se niega a decir cosa, se baralla violentament con ''Paul'', cosa que preocupa a ''Angella''. Sindembargo, aduya a ''Paul'' a citar-se con ''Eddie'', qui se niega a decir cosa. Pero cambia d'opinión cuan se li amana lo suyo tío y li diz que d'antes mas veyó cómo ''Eddie'' mataba a siet hombres en una baralla. Li explica que ''Beth'' ha pasau a consumir [[droga]]s mas periglosas que las que él vende y que ye vivindo con un destacau narcotraficant local, clamau ''Farmacia''. Bien luego intentar matar a ''Paul'' y a ''Angela'' pero ''Paul'' consigue evitar-lo y sonsaca a un d'os tacants, qui li diz que qui ha ordenau la suya muerte ye ''Omar''. ''Angela'' finalment consigue que ''Paul'' li confiese qui ye en realidat: un antigo asasino d'a mafia, que albandonó, y que ''Omar'' yera un d'os suyos obchectivos, pero que dimpués de colocar una bomba en o suyo auto qui puyó en l'auto no estió ''Omar'', so que su muller y su filla, que morioron en a explosión. Prencipia una cursa entre ''Omar'', que quiere matar a ''Paul'' y a su filla, y ''Omar'', que busca liberar a su filla, cursa en a cual ''Angela'' tiendrá una desatacada partecipación. A cinta s'ambienta en a suya epoca actual ([[2014]]) en [[Nueva Orleans]] ([[Loisiana]]) y atros puestos d'[[Estaus Unius]], y las suyas escenas se filmoron en [[Chickasaw (Alabama)|Chickasaw]], [[Mobile]] y [[Saraland]] ([[Alabama]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt1085492/locations/?ref_=tt_dt_loc Estreno de ''The Prince''] en [[Internet Movie Database]].</ref> Ye una cinta que ha recibiu bella nominación a bel [[Lista de premios cinematograficos|premio cinematografico]], encara que sin que fesen parte d'os premios cinematograficos mas conoixius u destacaus. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1085492/ ''The Prince''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2014]]. * [[Cintas de 2014]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1085492/ ''The Prince''] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas ambientadas en Nueva Orleans]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2014]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de The Newton Brothers]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Yaron Levy]] [[Categoría:Cintas con guión d'Andre Fabrizio]] [[Categoría:Cintas con guión de Jeremy Passmore]] [[Categoría:Cintas con montache de Rick Shaine]] [[Categoría:Cintas de cine d'acción]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas d'o Reino Uniu]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Brian A. Miller]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en Panavision]] [[Categoría:Cintas interpretadas por 50 Cent]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Andréa Burns]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Bonnie Somerville]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Bruce Willis]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Courtney B. Turk]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Didi Costine]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Gia Mantegna]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jason Patric]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jesse Pruett]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jessica Lowndes]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Cusack]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Johnathon Schaech]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Rain]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tim Fields]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tyler Jon Olson]] [[Categoría:Cintas producidas por Adam Goldworm]] [[Categoría:Cintas producidas por Fred Song]] [[Categoría:Cintas producidas por George Furla]] [[Categoría:Cintas producidas por Ho-Sung Pak]] [[Categoría:Cintas producidas por Randall Emmett]] [[Categoría:Cintas rodadas en Chickasaw (Alabama)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Mobile]] [[Categoría:Cintas rodadas en Saraland]] c5b49j4go2qn4makoetu19lth16uhf6 Juan Diego Botto 0 201358 2480145 2318258 2026-09-30T21:09:22Z RenatoGar 80073 2480145 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Juan Diego Botto |imachen = Malaga Film Festival 2025 - Juan Diego Botto-2 (cropped).jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = L'actor archentino Juan Diego Botto, en una imachen de [[2025]] mientres o [[Festival de Malaga]]. |nombre real = Juan Diego Botto Rota |calendata naiximiento = [[29 d'agosto]] de [[1975]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px]] [[Buenos Aires]] ([[Archentina]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Actor]]<br>[[Director cinematografico]]<br>[[Guionista]] |almamáter = |pai = [[Diego Botto]] |mai = [[Cristina Rotta]] |conyuche = [[Olga Rodríguez]] ([[2017]]-) |fillos = 1 |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = '''[[Premio Goya a lo Millor Actor Revelación]]''':<br>-[[1996]]: Nominau por ''[[Historias del Kronen (cinta)|Historias del Kronen]]''<br>'''[[Premio Goya a lo Millor Actor]]''':<br>-[[2001]]: Nominau por ''[[Plenilunio (cinta de 2000)|Plenilunio]]''<br>'''[[Premio Goya a la Millor Cinta Documental]]''':<br>-[[2007]]: Nominau por ''[[¡Hay motivo!]]''<br>'''[[Premio Goya a lo Millor Actor Segundario]]''':<br>-[[2007]]: Nominau por ''[[Vete de mí]]''<br>-[[2014]]: Nominau por ''[[Ismael (cinta)|Ismael]]''<br>-[[2021]]: Nominau por ''[[Los europeos]]''<br>'''[[Premio Goya a la Millor Dirección Novel]]''':<br>-[[2023]]: Nominau por ''[[En los márgenes]]'' |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Juan Diego Botto Rota''' (mas conoixiu por o suyo [[nombre artistico]] de '''Juan Diego Botto'''), naixiu de [[Buenos Aires]] ([[Archentina]]) lo [[29 d'agosto]] de [[1975]], ye un [[actor]], [[director cinematografico]] y [[guionista]] [[Archentina|archentino]] (encara que poseye tamién a nacionalidat [[Espanya|espanyola]], país a on ha desenrrollau a suya carrera cinematografica), activo en o [[cine espanyol]] dende meyaus d'os [[anyos 1980]] y con cuantos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] y nominacions recibius mientres a suya carrera artistica. Fa parte d'una familia bien vinculada con o mundo d'o espectaclo, en estar fillo d'os actors [[Diego Botto]] y [[Cristina Rota]], chirmano de l'actriz [[María Botto]], chirmanastro de l'actriz [[Nur Levi]] y primo de l'actor [[Alejandro Botto]]. Ye casau con a periodista [[Olga Rodríguez]]. Entre la suya filmografía como actor, se pueden mencionar as suyas interpretacions en bellas [[cinta]]s como ''[[Historias del Kronen (cinta)|Historias del Kronen]]'' ([[1995]], [[Montxo Armendáriz]]), ''[[Martín (Hache)]]'' ([[1997]], [[Adolfo Aristarain]]), ''[[Plenilunio (cinta de 2000)|Plenilunio]]'' ([[2000]], [[Imanol Uribe]]), ''[[Asfalto (cinta)|Asfalto]]'' ([[2000]], [[Daniel Calparsoro]]), ''[[Silencio roto]]'' ([[2001]], [[Montxo Armendáriz]]), ''[[Vete de mí]]'' ([[2006]], [[Víctor García León]]), ''[[La mujer del anarquista]]'' ([[2009]], [[Marie Noelle]] y [[Peter Sehr]]), ''[[Todo lo que tú quieras]]'' ([[2010]], [[Achero Mañas]]), ''[[Silencio en la nieve]]'' ([[2012]], [[Gerardo Herrero]]), ''[[The Suicide Squad (cinta)|The Suicide Squad]]'' ([[2021]], [[James Gunn]]), u ''[[La habitación de al lado]]'' ([[2024]], [[Pedro Almodóvar]]). == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0098709/ Juan Diego Botto] en [[Internet Movie Database]].</ref> == === Actor === ==== Cintas ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Banda sonora ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} ==== Series de televisión ==== {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Serie ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Episodio ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | |} === Director === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Guionista ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} === Guionista === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Productor ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} == Premios y nominacions == === Premios Goya === Encara que Juan Diego Botto no n'ha ganau encara mai un, ha recibiu dica l'inte un total de siet nominacions a los [[Premios Goya]], en diferents categorías. ==== Premio Goya a lo Millor Actor Revelación ==== En l'anyo [[1996]] fue nominau a lo [[Premio Goya a lo Millor Actor Revelación]] por o suyo papel en a cinta ''[[Historias del Kronen (cinta)|Historias del Kronen]]'', dirichida por [[Montxo Armendáriz]], en a [[10ena edición d'os Premios Goya|10<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Goya]], en a que estió la suya primer nominación a istos premios. ==== Premio Goya a lo Millor Actor ==== En l'anyo [[2001]], mientres a [[15ena edición d'os Premios Goya|15<sup>ena</sup> edición]] d'os Premios Goya, recibió la segunda suya nominación a istos premios, que dica l'inte ye la sola suya nominación en a categoría d'o [[Premio Goya a lo Millor Actor]] por a suya interpretación en a cinta ''[[Plenilunio (cinta de 2000)|Plenilunio]]'', dirichida por [[Imanol Uribe]]. ==== Premio Goya a la Millor Cinta Documental ==== En [[2007]], en a [[21ena edición d'os Premios Goya|21<sup>ena</sup> edición]] d'os Goya, nominoron a lo [[Premio Goya a la Millor Cinta Documental]] por ''[[¡Hay motivo!]]'', un conchunto de 32 [[curtometrache]]s con diferents directors, estando Juan Diego Botto un d'éls. Encara que lo premio se concede en realidat a la cinta, tecnicament o premio s'entrega a lo suyo director. ==== Premio Goya a lo Millor Actor Segundario ==== En a categoría d'o [[Premio Goya a lo Millor Actor Segundario]], ha recibiu dica l'inte tres nominacions: a primera en [[2007]] mientres a suya [[21ena edición d'os Premios Goya|21<sup>ena</sup> edición]], por a suya actuación en ''[[Vete de mí]]'', una cinta dirichida por [[Víctor García León]]; a segunda en [[2014]] en a suya [[28ena edición d'os Premios Goya|28<sup>ena</sup> edición]] por o suyo papel en a cinta ''[[Ismael (cinta)|Ismael]]'', dirichida por [[Marcelo Piñeyro]]; y en [[2021]] mientres a [[35ena edición d'os Premios Goya|35<sup>ena</sup> edición]] d'os premios por a suya interpretación en ''[[Los europeos]]'', una cinta dirichida por [[Víctor García León]]. ==== Premio Goya a la Millor Dirección Novel ==== En a suya primer cinta como director, ''[[En los márgenes]]'', fue nominau en [[2023]] a lo [[Premio Goya a la Millor Dirección Novel]], en a [[37ena edición d'os Premios Goya|37<sup>ena</sup> edición]] d'os Goya. == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Juan Diego Botto|Cintas interpretadas por Juan Diego Botto]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Juan Diego Botto}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0098709/ Juan Diego Botto] en [[Internet Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession title|títol= [[Premios Goya]] |color=}} {{succession box | predecesor = [[Coque Malla]]<br>[[Pepón Nieto]] | títol = Nominau a lo [[Premio Goya a lo Millor Actor Revelación]]<br>con [[Carlos Fuentes]] | periodo = [[1996]] ([[10ena edición d'os Premios Goya|10<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Emilio Buale]]<br>[[Liberto Rabal]] }} {{succession box | predecesor = [[Fernando Fernán Gómez]]<br>[[Jordi Mollà]]<br>[[Josep Maria Pou]] | títol = Nominau a lo [[Premio Goya a lo Millor Actor]]<br>con [[Carmelo Gómez]]<br>[[Miguel Ángel Solá]] | periodo = [[2001]] ([[15ena edición d'os Premios Goya|15<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Eusebio Poncela]]<br>[[Tristán Ulloa]]<br>[[Sergi López]] }} {{succession box | predecesor = [[Javier Cámara]]<br>[[Enrique Villén]]<br>[[Fernando Guillén]] | títol = Nominau a lo [[Premio Goya a lo Millor Actor Segundario]]<br>con [[Juan Echanove]]<br>[[Leonardo Sbaraglia]] | periodo = [[2007]] ([[21ena edición d'os Premios Goya|21<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Emilio Gutiérrez Caba]]<br>[[Raúl Arévalo]]<br>[[Julián Villagrán]] }} {{succession box | predecesor = [[Josep María Pou]]<br>[[Ewan Mcgregor]]<br>[[Antonio de la Torre]] | títol = Nominau a lo [[Premio Goya a lo Millor Actor Segundario]]<br>con [[Carlos Bardem]]<br>[[Antonio de la Torre]] | periodo = [[2014]] ([[28ena edición d'os Premios Goya|28<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Eduard Fernández]]<br>[[Antonio de la Torre]]<br>[[José Sacristán]] }} {{succession box | predecesor = [[Asier Etxeandia]]<br>[[Luis Callejo]]<br>[[Leonardo Sbaraglia]] | títol = Nominau a lo [[Premio Goya a lo Millor Actor Segundario]]<br>con [[Álvaro Cervantes]]<br>[[Sergi López]] | periodo = [[2021]] ([[35ena edición d'os Premios Goya|35<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Fernando Albizu]]<br>[[Manolo Solo]]<br>[[Celso Bugallo]] }} {{succession box | predecesor = [[Carol Rodríguez Colás]]<br>[[Javier Marco Rico]]<br>[[David Martín de los Santos]] | títol = Nominau a lo [[Premio Goya a la Millor Dirección Novel]]<br>con [[Carlota Pereda]]<br>[[Elena López Riera]]<br>[[Mikel Gurrea]] | periodo = [[2023]] ([[37ena edición d'os Premios Goya|37<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Álvaro Gago]]<br>[[Itsaso Arana]]<br>[[Alejandro Marín]]<br>[[Alejandro Rojas]] y [[Juan Sebastián Vásquez]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Botto, Juan Diego}} [[Categoría:Actors d'Archentina]] [[Categoría:Actors d'Espanya]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Archentina]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Espanya]] [[Categoría:Guionistas d'Archentina]] [[Categoría:Guionistas d'Espanya]] [[Categoría:Naixius de Buenos Aires]] [[Categoría:Nominau a lo Premio Goya a la Millor Dirección Novel]] [[Categoría:Nominau a lo Premio Goya a lo Millor Actor]] [[Categoría:Nominau a lo Premio Goya a lo Millor Actor Revelación]] [[Categoría:Nominau a lo Premio Goya a lo Millor Actor Segundario]] [[Categoría:1975 (naixencias)]] 6lsuhs80d89lf1hsad1jhaeta6xf32c The Chamber (cinta de 1996) 0 204199 2480149 2356131 2026-09-30T21:10:31Z RenatoGar 80073 2480149 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre una cinta estausunidense de cine de chudicios estrenada en 1996; ta atros usos, se veiga '''[[The Chamber]]'''''. {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= The Chamber |títol= The Chamber |imachen= The Chamber (cinta de 1996) Póster.jpg |nombre imachen= [[Póster]] d'a cinta. |endice= The Chamber |dirección= James Foley |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= [[Mark Worthington]] |producción= [[John Davis]]<br>[[Brian Grazer]]<br>[[Ron Howard]] |disenyo producción= [[David Brisbin]] |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[William Goldman]]<br>[[Phil Alden Robinson]] |basau= ''[[The Chamber (novela)|The Chamber]]'', [[novela]] de [[John Grisham]] ([[1994]]) |musica= [[Carter Burwell]] |sonito= |edición= |fotografía= [[Ian Baker]] |montache= [[Mark Warner]] |escenografía= [[Lisa Fischer]] |vestuario= [[Tracy Tynan]] |maquillache= |peluquería= |efectos= |casting = [[Mali Finn]] |actors= [[Chris O'Donnell]]<br>[[Gene Hackman]]<br>[[Faye Dunaway]]<br>[[Robert Prosky]]<br>[[Raymond J. Barry]]<br>[[Bo Jackson]]<br>[[Lela Rochon]]<br>[[David Marshall Grant]]<br>[[Nicholas Pryor]]<br>[[Harve Presnell]]<br>[[Millie Perkins]] |narrador= |color= [[Color by DeLuxe]]<br>[[Panavision]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 1996 |estreno= [[2 d'octubre]] de [[1996]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Beverly Hills]] ([[California]], [[Estaus Unius]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0115862/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''The Chamber''] en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine de drama]]<br>[[Cine de chudicios]] |duración= 112 mn. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Imagine Entertainment]]<br>[[Davis Entertainment]] |destribución= [[Universal Pictures]] |estudeyo= |presupuesto= 40 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 22,5 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''The Chamber''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''A cambra''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Cámara sellada''''', en aragonés '''''Cambra seyellada''''') ye una [[cinta]] de [[cine estausunidense]] de [[cine de drama]] [[Cine de chudicios|chudicial]] estrenada l'anyo [[1996]], dirichda por [[James Foley]] seguntes un [[guión adaptau]] por [[William Goldman]] y [[Phil Alden Robinson]] (basau en ''[[The Chamber (novela)|The Chamber]]'', una [[novela]] que heba publicau [[John Grisham]] l'anyo [[1994]]), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Carter Burwell]], una [[dirección de fotografía]] d'[[Ian Baker]], una [[producción cinematografica]] de [[John Davis]], [[Brian Grazer]] y [[Ron Howard]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[Imagine Entertainment]] y [[Davis Entertainment]] y un [[elenco]] formau por [[Chris O'Donnell]], [[Gene Hackman]], [[Faye Dunaway]], [[Robert Prosky]], [[Raymond J. Barry]], [[Bo Jackson]], [[Lela Rochon]], [[David Marshall Grant]], [[Nicholas Pryor]], [[Harve Presnell]] y [[Millie Perkins]]. En abril de [[1967]] esclata una bomba en o despacho de Marvin Kramer en [[Mississippi]], un [[avogau]] [[Chudieus|chudieu]] especializau en [[dreitos civils]]. L'atentau ye obra d'o [[Ku Klux Klan]] y provoca la muerte d'os suyos dos fillos, la perda d'as suyas dos [[garra]]s y finalment, o suyo [[suicidio]]. Un miembro d'o KKK, Sam Cayhall, ye acusau d'os crímens y condenau a muerte, encara que mientres muchs anyos os suyos avogaus han paralizau la suya execución a traviés de succesivos recursos, siempre refusaus. En 1996, 29 anyos mas tarde, Adam Hall, un chiven avogau de [[Chicago]], demana estar lo suyo avogau defensor gratuitament, cuan ya casi que no li quedan posibilidaz d'evitar a suya execución. O motivo d'a petición ye que lo condenau ye lo suyo propio avuelo, encara que la mai d'Adam, ta evitar veyer.se vinculada con l'asasino, ha tallau toz os vinclos con él y mesmo s'heba cambiau l'apelliu. Adam tiene intrés tamién en conoixer bels secretos foscos en a suya familia, mas que mas os motivos d'o suicidio de su pai. En plegar enta [[Jackson (Mississippi)|Jackson]] ([[Mississippi]]) Adam contacta con su tía, que tamién ha tallau os vinclos con su pai, y ha de luitar mesmo contra lo suyo avuelo, que sabe qui ye él pero que en primeras no quiere que su nieto sía lo suyo avogau defensor. Finalment accepta pero li posa la condición de que no demane clemencia d'o gubernador de l'estau, McAllister, qui debe la suya elección como gubernador a haber estau qui acusó a Cayhall d'o crimen. Mientres a suya investigación, Adam descubre que la solución real d'a culpabilidat d' suyo avuelo se puet trobar en bels documentos reservaus por a lechislatura estatal y que podrían implicar a personalidaz importants de Mississippi. Cayhall ye lo solo que puet fer ubrir ixa documentación pero se niega a sinyar a solicitut en considerar que McAllister, o suyo antigo acusador, ye intresau en que e publiquen ixas informacions nomás que ta fer-las servir en a suya campanya politica. Finalment, Adam fa un tracto con o gubernador ta que li conceda clemencia a su avuelo y consigue la sinyatura d'iste ta publicar o conteniu d'os archivos. A cinta s'ambienta en [[1967]] y [[1996]] en [[Jackson (Mississippi)|Jackson]] ([[Mississippi]]) y [[Chicago]] ([[Illinois]]) y las suyas escenas se filmoron en [[Greenwood (Mississippi)|Greenwood]] y [[Indianola (Mississippi)|Indianola]], [[Jackson (Mississippi)|Jackson]] y [[Parchman]] ([[Mississippi]]), en [[Los Angeles]] ([[California]]) y en [[Chicago]] ([[Illinois]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0115862/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''The Chamber''] en [[Internet Movie Database]].</ref> ''The Chamber'' ha recibiu bellas nominacions a bels [[Lista de premios cinematograficos|premios]], pero no se tracta de un dato positivo, en estar premios concedius a las piors cintas. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0115862/ ''The Chamber''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 1996]]. * [[Cintas de 1996]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0115862/ ''The Chamber''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=chamber.htm ''The Chamber''] en [[Box Office Mojo]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/chamber ''The Chamber''] en [[Rotten Tomatoes]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Chicago]] [[Categoría:Cintas ambientadas en Jackson (Mississippi)]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 1967]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 1996]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Carter Burwell]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía d'Ian Baker]] [[Categoría:Cintas con guión de Phil Alden Robinson]] [[Categoría:Cintas con guión de William Goldman]] [[Categoría:Cintas con montache de Mark Warner]] [[Categoría:Cintas de cine de chudicios]] [[Categoría:Cintas de cine de drama]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por James Foley]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en Color by DeLuxe]] [[Categoría:Cintas en Panavision]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Bo Jackson]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Chris O'Donnell]] [[Categoría:Cintas interpretadas por David Marshall Grant]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Faye Dunaway]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Gene Hackman]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Harve Presnell]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Lela Rochon]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Millie Perkins]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Nicholas Pryor]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Raymond J. Barry]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Robert Prosky]] [[Categoría:Cintas producidas por Brian Grazer]] [[Categoría:Cintas producidas por John Davis]] [[Categoría:Cintas producidas por Ron Howard]] [[Categoría:Cintas rodadas en Chicago]] [[Categoría:Cintas rodadas en Greenwood (Mississippi)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Indianola (Mississippi)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Jackson (Mississippi)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Los Angeles]] [[Categoría:Cintas rodadas en Parchman]] mkc79uir6sqy4t4ptbul8v0hplxeoty Este cura 0 209539 2480042 2358189 2026-09-30T19:15:22Z RenatoGar 80073 2480042 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Este cura |títol= Este cura |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Este cura |dirección= Enrique Carreras |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Orlando Zumpano]] |dirección artistica= |producción= [[Atilio Mentasti]] |disenyo producción= [[Gori Muñoz]] |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[Ariel Cortazzo]] |basau= una obra teatral d'[[Alfonso Paso]] |musica= [[Tito Ribero]] |sonito= [[Mario Fezia]]<br>[[Alfredo Douglas Poole]] |edición= |fotografía= [[Antonio Merayo]] |montache= [[Jorge Gárate]] |escenografía= [[Gori Muñoz]] |vestuario= [[Horace Lannes]] |maquillache= [[Vicente Notari]] |peluquería= [[Susana Fernández]] |efectos= |casting = |actors= [[Antonio Garisa]]<br>[[Evangelina Salazar]]<br>[[Alfredo Mayo]]<br>[[Javier Portales]]<br>[[Norberto Suárez]]<br>[[Emilio Ariño]]<br>[[Teresa Blasco]]<br>[[Gloria Ferrandiz]]<br>[[Héctor Calcaño]]<br>[[Raisa Vignardi]]<br>[[Hernán Guido]]<br>[[Virginia Romay]]<br>[[Alicia Rojas]]<br>[[Roberto Guthié]]<br>[[Alberto Irízar]]<br>[[Antonio Martiánez]]<br>[[Catalina Speroni]]<br>[[Nicky Jones]]<br>[[Rolo Puente]]<br>[[Mario Savino]]<br>[[Pablo Codevila]]<br>[[María Esther Corán]]<br>[[Federico Gómez]]<br>[[Aída Villadeamigo]]<br>[[Jorge Cano (actor)|Jorge Cano]]<br>[[Cuny Vera]] |narrador= |color= [[Eastmancolor]] |país= [[Archentina]] |país2= [[Espanya]] |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 1968 |estreno= [[6 de chunio]] de [[1968]] [[Imachen:Flag of Argentina.svg|22px]] [[Archentina]]<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0061630/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''Este cura''] en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[23 de chunio]] de [[1969]] [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Espanya]]<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine de comedia]] |duración= 109 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Argentina Sono Film]]<br>[[Cesáreo González Producciones Cinematográficas]] |destribución= |estudeyo= |presupuesto= |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Este cura''''' (títol orichinal en [[Idioma castellano|castellano]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Iste mosen''''', estrenada en [[Aragón]] con o suyo títol orichinal) ye una [[cinta]] de [[cine de comedia]] coproducida por o [[cine archentino]] y lo [[cine espanyol]] estrenada l'anyo [[1968]], dirichida por [[Enrique Carreras]] seguntes un [[guión adaptau]] por [[Ariel Cortazzo]] (basau en una obra teatral d'[[Alfonso Paso]]), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Tito Ribero]], una [[dirección de fotografía]] d'[[Antonio Merayo]] y una [[producción cinematografica]] d'[[Atilio Mentasti]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[Argentina Sono Film]] y [[Cesáreo González Producciones Cinematográficas]]. De l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta en fan parte, entre d'atros, [[Antonio Garisa]], [[Evangelina Salazar]], [[Alfredo Mayo]], [[Javier Portales]], [[Norberto Suárez]], [[Emilio Ariño]], [[Teresa Blasco]], [[Gloria Ferrandiz]], [[Héctor Calcaño]], [[Raisa Vignardi]], [[Hernán Guido]], [[Virginia Romay]], [[Alicia Rojas]], [[Roberto Guthié]], [[Alberto Irízar]], [[Antonio Martiánez]], [[Catalina Speroni]], [[Nicky Jones]], [[Rolo Puente]], [[Mario Savino]], [[Pablo Codevila]], [[María Esther Corán]], [[Federico Gómez]], [[Aída Villadeamigo]], [[Jorge Cano (actor)|Jorge Cano]] y [[Cuny Vera]]. Mosen Juan ye un [[mosen]] que vien de partecipar en o [[Concilio Vaticano II]] en [[1965]] y en tornar enta la suya [[parroquia]] sabe que trobará reticencias. O lugar ye controlau por don Pedro, lo cabalero propietario d'o lugar. Pero, amás, ista vegada troba lo problema de que una mesacha d'o lugar ye [[embarazada]] de cuan yera vivindo en [[Madrit]] y se niega a decir qui ye lo pai d'o nino que ha de naixer, y sus pais l'han feito fuera de casa y la "buena sociedat" d'o lugar, dirichida por a familia de don Pedro, demana que no se la deixe vivir en o lugar ni mesmo cristianar a lo nino cuan naixca, cosa a la que se niega lo mosen. Don Pedro alavez decide de fer-li un boicot, trobando-se mosen Juan sin garra recurso ta subsistir, ni mesmo [[birolla]]. Encara se complican mas as cosas cuan mosen Juan insiste en colocar en a [[Ilesia (edificio)|ilesia]] una estatua moderna d'un santo, en contra d'os deseyos de don Pedro, que veye en ixo la posibilidat de fer mal a mosen Juan. Sindembargo, realment o santo ye bien miragloso, porque malas que se li demana cualsiquier [[miraglo]], iste bien luego se cumple, y ixa estatua prencipia a ganar devoción entre los habitants d'o lugar. Amás, a la fin mosen Juan ha descubierto qui ye lo pai d'a criatura, que no ye atro que lo fillo de don Pedro, estudiant en Madrit y que, amás, ye vinculau con cerclos politicos ilegals, cosa que mosen Juan li ha amagau a su pai. A cinta s'ambienta en [[1965]] en bel lugar indeterminau d'[[Espanya]], y las suyas escenas se filmoron en [[Buenos Aires]] ([[Archentina]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0061630/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions d'<nowiki></nowiki>''Este cura''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0061630/ ''Este cura''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 1968]]. * [[Cintas de 1968]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0061630/ ''Este cura''] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Espanya]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 1965]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Tito Ribero]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía d'Antonio Merayo]] [[Categoría:Cintas con guión d'Ariel Cortazzo]] [[Categoría:Cintas con montache de Jorge Gárate]] [[Categoría:Cintas de cine de comedia]] [[Categoría:Cintas d'Archentina]] [[Categoría:Cintas d'Espanya]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Enrique Carreras]] [[Categoría:Cintas en castellano]] [[Categoría:Cintas en Eastmancolor]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Aída Villadeamigo]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Alberto Irízar]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Alfredo Mayo]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Alicia Rojas]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Antonio Garisa]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Antonio Martiánez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Catalina Speroni]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Cuny Vera]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Emilio Ariño]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Evangelina Salazar]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Federico Gómez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Gloria Ferrandiz]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Héctor Calcaño]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Hernán Guido]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Javier Portales]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jorge Cano]] [[Categoría:Cintas interpretadas por María Esther Corán]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Mario Savino]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Nicky Jones]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Norberto Suárez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Pablo Codevila]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Raisa Vignardi]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Roberto Guthié]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Rolo Puente]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Teresa Blasco]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Virginia Romay]] [[Categoría:Cintas producidas por Atilio Mentasti]] [[Categoría:Cintas rodadas en Buenos Aires]] ptqv6cyuymwyasz4mxsmbbj1kvcpiq3 Assault on Wall Street 0 209665 2480146 2358248 2026-09-30T21:09:39Z RenatoGar 80073 2480146 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Assault on Wall Street |títol= Assault on Wall Street |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Assault on Wall Street |dirección= Uwe Boll |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Ian Robinson]] |dirección artistica= [[Tara Arnett]] |producción= [[Daniel Clarke]] |disenyo producción= [[Geoff Wallace]] |guión= |guión_orichinal= [[Uwe Boll]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Jessica de Rooij]] |sonito= |edición= |fotografía= [[Mathias Neumann]] |montache= [[Thomas Sabinsky]] |escenografía= [[Terry Joseph]] |vestuario= [[Katrina McCarthy]] |maquillache= [[Tanya Howard]]<br>[[Sherolyn Steele]]<br>[[Amber Trudeau]]<br>[[Amanda Wright]] |peluquería= [[Caroline Dehner]]<br>[[Dean Scheck]]<br>[[Amanda Wright]] |efectos= [[Robert Musnicki]]<br>[[Jak Osmond]]<br>[[Lance Smith]] |casting = [[Maureen Webb]] |actors= [[Dominic Purcell]]<br>[[Erin Karpluk]]<br>[[Edward Furlong]]<br>[[John Heard]]<br>[[Keith David]]<br>[[Michael Paré]]<br>[[Lochlyn Munro]]<br>[[Tyron Leitso]]<br>[[Mike Dopud]]<br>[[Barclay Hope]]<br>[[Heather Feeney]]<br>[[Eric Roberts]]<br>[[Hiro Kanagawa]]<br>[[Michaela Mann]]<br>[[Carrie Genzel]]<br>[[Jerry Trimble]]<br>[[Clint Howard]]<br>[[Michael Eklund]]<br>[[Natassia Malthe]] |narrador= |color= |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[Canadá]] |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2013 |estreno= [[10 de mayo]] de [[2013]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt2368553/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''Assault on Wall Street''] en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[30 de chulio]] de [[2013]] [[Imachen:Flag of Canada.svg|22px]] [[Canadá]]<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine d'acción]] |duración= 99 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Event Film]]<br>[[Lynn Peak]] |destribución= [[Phase 4 Films]] |estudeyo= |presupuesto= |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Assault on Wall Street''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Asalto en Wall Street''''', estrenada en [[Aragón]] con iste zaguer títol) ye una [[cinta]] de [[cine d'intriga]] d'[[Cine d'acción|acción]] coproducida por o [[cine estausunidense]] y lo [[cine canadiense]] estrenada l'anyo [[2013]], dirichida por [[Uwe Boll]] seguntes un [[guión orichinal]] d'él mesmo, con una [[banda sonora orichinal]] de [[Jessica de Rooij]], una [[dirección de fotografía]] de [[Mathias Neumann]] y una [[producción cinematografica]] de [[Daniel Clarke]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[Event Film]] y [[Lynn Peak]]. De l'[[elenco]] d'a cinta en fan parte [[Dominic Purcell]], [[Erin Karpluk]], [[Edward Furlong]], [[John Heard]], [[Keith David]], [[Michael Paré]], [[Lochlyn Munro]], [[Tyron Leitso]], [[Mike Dopud]], [[Barclay Hope]], [[Heather Feeney]], [[Eric Roberts]], [[Hiro Kanagawa]], [[Michaela Mann]], [[Carrie Genzel]], [[Jerry Trimble]], [[Clint Howard]], [[Michael Eklund]] y [[Natassia Malthe]], entre d'atros [[actor]]s. Jim Baxford ye un antigo [[militar]] que treballa como conductor d'un [[furgón blindau]] y vive con su muller Rosie en [[Nueva York]]. Rosie se ye recuperando d'un [[tumor]] que la heba podiu matar, pero descubren que lo suyo seguro medico ha plegau enta lo suyo limite y ya no continarán financiando ni los suyos tractamientos medicos ni las suyas [[medecina]]s. Cuan Jim veye que no puet pagar ixas facturas, decide recuperar a pensión que cobró en marchar de l'[[exercito estausunidense]], pero se troba que lo suyo chestor financiero, seguindo instruccions d'a suya empresa en a [[crisi financiera de 2008]], ha feito inversions arrisgadas y lo suyos [[diners]] s'han evaporau. Amás, se troba ficau en una reclamación adicional de 60.000 [[Dólar estausunidense|dólars]] vinculada a las malas practicas d'o suyo chestor financiero, que las ha comprometiu. Cada día Jim almorza con un grupo d'amigos: un companyero de treballo y dos [[policía]]s, y un d'éls li ampra 11.000 dólars ta poder pagar a un [[avogau]] ta demandar a lo suyo chestor financiero y fer una reunión con o fiscal ta tractar o tema. Pero malas que ha cobrau, l'avogau li posa excusas y li diz que no puet fer cosa, a la vegada que lo fiscal se niega a recibir-lo. Amás, o suyo banco li executa l'[[hipoteca]] sobre casa suya, en no tener ingresos ta fer frent a los pagos. Ta rematar, a suya empresa li da palleta, en no poder contractar ta transportar diners a una persona involucrada en deudas, porque lo suyo seguro lo prohibe.Nomás faltaba que Rosie, su muller, sentindo-se culpable de toda ista situación, decide [[suicidio|suicidar-se]]. Jim decide mercar [[arma]]s en o mercau negro y preparar a suya venganza contra toz os que considera responsables d'a muerte d'a suya esposa, prencipiando por os responsables mas directos, ta finalment marchar dezaga d'un d'os prencipals responsables. A cinta s'ambienta en [[2008]] y en a suya epoca actual ([[2013]]) en a ciudat de [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]]) y las suyas escenas se filmoron en [[Vancouver]] ([[Columbia Britanica]]) en [[Canadá]], y en [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]]) en os [[Estaus Unius]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt2368553/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions d'<nowiki></nowiki>''Assault on Wall Street''] en [[Internet Movie Database]].</ref> ''Assault on Wall Street'' ha recibiu bel [[Lista de premios cinematograficos|premio]], encara que sin que dito premio perteneixca a lo grupo d'os premos cinematograficos mas conoixius u destacaus. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt2368553/ ''Assault on Wall Street''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2013]]. * [[Cintas de 2013]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt2368553/ ''Assault on Wall Street''] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Nueva York (ciudat)]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2008]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2013]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Jessica de Rooij]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Mathias Neumann]] [[Categoría:Cintas con guión d'Uwe Boll]] [[Categoría:Cintas con montache de Thomas Sabinsky]] [[Categoría:Cintas de cine d'acción]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Uwe Boll]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Barclay Hope]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Carrie Genzel]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Clint Howard]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dominic Purcell]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Edward Furlong]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Eric Roberts]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Erin Karpluk]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Heather Feeney]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Hiro Kanagawa]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jerry Trimble]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Heard]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Keith David]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Lochlyn Munro]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Michael Eklund]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Michael Paré]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Mike Dopud]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Michaela Mann]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Natassia Malthe]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tyron Leitso]] [[Categoría:Cintas producidas por Daniel Clarke]] [[Categoría:Cintas rodadas en Nueva York (ciudat)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Vancouver]] 4f5ej3tv75npi30soiajwc3k4bwz5bd La daga de Rasputín 0 212207 2480015 2365241 2026-09-30T18:39:30Z RenatoGar 80073 2480015 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= La daga de Rasputín |títol= La daga de Rasputín |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= La daga de Rasputín |dirección= Jesús Bonilla |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Walter Prieto]] |dirección artistica= |producción= [[Enrique Cerezo]] |disenyo producción= [[Antonio Belizón]] |guión= |guión_orichinal= [[Jesús Bonilla]]<br>[[Joaquín Andújar]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Roque Baños]] |sonito= [[Manuel Carrión]]<br>[[Lucas Fernández]]<br>[[Fabio Huete]]<br>[[José A. Manovel]]<br>[[Antonio Rodríguez "Mármol"]]<br>[[Ricardo Viñas]] |edición= |fotografía= [[Juan Molina Temboury]] |montache= [[Miguel Ángel Santamaría]] |escenografía= |vestuario= [[Inma García]] |maquillache= [[Natalia Aguilar]]<br>[[Sonia de la Fuente]]<br>[[Blanca Otamendi]]<br>[[Antonio Pérez Cabrera]] |peluquería= |efectos= [[Antonio Castillo]] |casting = [[Laura Cepeda]] |actors= [[Jesús Bonilla]]<br>[[Antonio Molero]]<br>[[Andrés Pajares]]<br>[[Antonio Resines]]<br>[[Carolina Bang]]<br>[[Mario Pardo]]<br>[[María Barranco]]<br>[[Juan Luis Galiardo]]<br>[[Alberto Chaves]] |narrador= |color= |país= [[Espanya]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2011 |estreno= [[10 de chinero]] de [[2011]] [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]])<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0484828/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat ''La daga de Rasputín''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine de comedia]] |duración= 108 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma2= [[Idioma ruso||Ruso]] |idioma3= [[Idioma alemán|Alemán]] |idioma4= |idioma5= |productora= [[Enrique Cerezo Producciones Cinematográficas]]<br>[[Telecinco Cinema]] |destribución= [[Warner Bros.]] |estudeyo= |presupuesto= |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''La daga de Rasputín''''' (títol orichinal en [[Idioma castellano|castellano]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''A daga de Rasputin''''', estrenada en [[Aragón]] con o suyo títol orichinal) ye una [[cinta]] de [[cine de comedia]] de [[cine espanyol]] estrenada l'anyo [[2011]], dirichida por [[Jesús Bonilla]] seguntes un [[guión orichinal]] d'él mesmo y de [[Joaquín Andújar]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Roque Baños]], una [[dirección de fotografía]] de [[Juan Molina Temboury]] y una [[producción cinematografica]] d'[[Enrique Cerezo]] ta la suya [[productora cinematografica]] [[Enrique Cerezo Producciones Cinematográficas]] y ta [[Telecinco Cinema]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'a cinta [[Jesús Bonilla]], [[Antonio Molero]], [[Andrés Pajares]], [[Antonio Resines]], [[Carolina Bang]], [[Mario Pardo]], [[María Barranco]], [[Juan Luis Galiardo]] y [[Alberto Chaves]], entre d'atros [[actor]]s. Una [[daga]] forchada en l'[[Antigo Echipto]] atorga uns poders excepcionals a lo suyo poseyedor. Grans feguras d'a historia en han estau propietarias, como [[Chulio César]], [[Atila]] u [[Napoleón Bonaparte]]. Lo suyo zaguer poseyedor estió [[Grigori Rasputin]], y dende la suya muerte la daga ye desapareixida. Pero en [[2011]] a [[mafia rusa]] identifica en una [[garchola]] de [[Madrit]] a Jacinto, portador d'una anomalía chenetica que el vincla con o rastro d'a daga. Ixa información plega enta lo cheneral Krilenco, un nostalchico d'a [[Unión Sovietica]], que fa servir os suyos contactos con Zadkin, actualment un mafioso pero d'antes mas vinculaus a los servicios secretos, ta que consiga la liberación de Jacinto. Pero iste, que sospeita lo que s'escayece, se niega a marchar d'a garchola y provoca un [[incendio]] en a mesma, con o resultau de que el tresladan enta una garchola de maxima seguredat chunto con "Papeles" y "Araña", dos presos que s'han trobau en bel meyo de l'incident. Os rusos fan servir un [[helicoptero]] ta secuestrar a la [[furgoneta]] policial que els treslada y se levan a Jacinto, pero "Papeles" y "Araña" consiguen liberar-lo. "Papeles" leva a Jacinto enta un psicoanalista ta descubrir as memorias de Jacinto, trobando que la daga puet estar en un [[orfanato]] en [[Rusia]], asinas que marchan toz tres, con a muller y la filla de "Papeles", enta Rusia, encara que Jacinto no ha saliu encara d'a hipnosi que li han provocau y contina estando un nino chicot, con un comportamiento propio d'un nino. En Rusia troban a Ludmila, qui conduz un [[taxi]] y accepta aduyar-los, pero lo que no saben ye que Ludmila en realidat ye la filla de Zadkin. A cinta s'ambienta en a suya epoca actual ([[2011]]) en [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]]) en [[Espanya]] y en [[Rusia]]; y las suyas escenas se filmoron en [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]]) en [[Espanya]] y en [[Moscú]] en [[Rusia]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0484828/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''La daga de Rasputín''], en [[Internet Movie Database]].</ref> == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0484828/ ''La daga de Rasputín''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2011]]. * [[Cintas de 2011]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0484828/ ''La daga de Rasputín''] en [[Internet Movie Database]]. * {{es}} [https://www.filmaffinity.com/es/film778870.html ''La daga de Rasputín''] en [[FilmAffinity]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Madrit]] [[Categoría:Cintas ambientadas en Rusia]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2011]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Roque Baños]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Juan Molina Temboury]] [[Categoría:Cintas con guión de Jesús Bonilla]] [[Categoría:Cintas con guión de Joaquín Andújar]] [[Categoría:Cintas con montache de Miguel Ángel Santamaría]] [[Categoría:Cintas de cine de comedia]] [[Categoría:Cintas d'Espanya]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Jesús Bonilla]] [[Categoría:Cintas en alemán]] [[Categoría:Cintas en castellano]] [[Categoría:Cintas en ruso]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Alberto Chaves]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Andrés Pajares]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Antonio Molero]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Antonio Resines]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Carolina Bang]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jesús Bonilla]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Juan Luis Galiardo]] [[Categoría:Cintas interpretadas por María Barranco]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Mario Pardo]] [[Categoría:Cintas producidas por Enrique Cerezo]] [[Categoría:Cintas rodadas en Madrit]] [[Categoría:Cintas rodadas en Moscú]] kidi8gh4mtbu91eyl1cxoga93hlvaxq Wikipedia:Biquiprochecto:Biografías/Actors 4 212413 2479953 2479932 2026-09-30T12:58:26Z RenatoGar 80073 /* Actors */ 2479953 wikitext text/x-wiki * Biografías d'actors pendients de fer-ne l'articlo: == Actors == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Articlo ! style="background:#cffa86;" | Dende |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olive Carey]]''' | [[:en:Olive Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Sadler]]''' | [[:en:William Sadler (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Efrem Zimbalist Jr.]]''' | [[:en:Efrem Zimbalist Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Coleen Gray]]''' | [[:en:Coleen Gray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Rober]]''' | [[:en:Richard Rober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Clark]]''' | [[:en:Susan Clark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Bedoya]]''' | [[:en:Alfonso Bedoya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Caterina Murino]]''' | [[:it:Caterina Murino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Corday]]''' | [[:en:Mara Corday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Hutton]]''' | [[:en:Jim Hutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Heckart]]''' | [[:en:Eileen Heckart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridget Moynahan]]''' | [[:en:Bridget Moynahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carolyn Jones]]''' | [[:en:Carolyn Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlotte Coleman]]''' | [[:en:Charlotte Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Sizemore]]''' | [[:en:Tom Sizemore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Duff]]''' | [[:en:Howard Duff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geena Davis]]''' | [[:en:Geena Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carroll O'Connor]]''' | [[:en:Carroll O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Murray]]''' | [[:en:Don Murray (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maura Tierney]]''' | [[:en:Maura Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katharine Ross]]''' | [[:en:Katharine Ross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Hovey]]''' | [[:en:Tim Hovey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wolders]]''' | [[:en:Robert Wolders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosemary Forsyth]]''' | [[:en:Rosemary Forsyth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Johnson]]''' | [[:en:Russell Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Peña]]''' | [[:en:Michael Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug McClure]]''' | [[:en:Doug McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Nelson]]''' | [[:en:Lori Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Lamour]]''' | [[:en:Dorothy Lamour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[De'voreaux White]]''' | [[:en:De'voreaux White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenne Headly]]''' | [[:en:Glenne Headly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isabel Garcés]]''' | [[:es:Isabel Garcés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martha Hyer]]''' | [[:en:Martha Hyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduard Franz]]''' | [[:en:Eduard Franz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelle Getty]]''' | [[:en:Estelle Getty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marshall Thompson]]''' | [[:en:Marshall Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Greer]]''' | [[:en:Jane Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Fuller]]''' | [[:en:Robert Fuller (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Braun]]''' | [[:en:Judith Braun]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regina King]]''' | [[:en:Regina King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Strauss]]''' | [[:en:Robert Strauss (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Quayle]]''' | [[:en:Anthony Quayle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Janssen]]''' | [[:en:David Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marilyn Maxwell]]''' | [[:en:Marilyn Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thelma Ritter]]''' | [[:en:Thelma Ritter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Dechent]]''' | [[:es:Antonio Dechent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clara Lago]]''' | [[:es:Clara Lago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Sáinz]]''' | [[:es:Tina Sainz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lola Gaos]]''' | [[:es:Lola Gaos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wanda De Jesus]]''' | [[:en:Wanda De Jesus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Campbell]]''' | [[:en:William Campbell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Art Malik]]''' | [[:en:Art Malik]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridgette Wilson]]''' | [[:en:Bridgette Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Castle]]''' | [[:en:Mary Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Malinger]]''' | [[:en:Ross Malinger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Klein]]''' | [[:en:Chris Klein (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dale Robertson]]''' | [[:en:Dale Robertson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jing Tian]]''' | [[:en:Jing Tian]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Prince]]''' | [[:en:William Prince (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Fernández]]''' | [[:es:Arturo Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guillermo Marín]]''' | [[:es:Guillermo Marín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Chaplin]]''' | [[:en:Ben Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sammy Davis Jr.]]''' | [[:en:Sammy Davis Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miki Esparbé]]''' | [[:es:Miki Esparbé]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Cameron]]''' | [[:en:Rod Cameron (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Grillo]]''' | [[:en:Frank Grillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frédéric Chau]]''' | [[:fr:Frédéric Chau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Carradine]]''' | [[:en:John Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Bodison]]''' | [[:en:Wolfgang Bodison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Tamm]]''' | [[:en:Mary Tamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Hackett]]''' | [[:en:Joan Hackett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Drake]]''' | [[:en:Charles Drake (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clint Walker]]''' | [[:en:Clint Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura Linney]]''' | [[:en:Laura Linney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[T. K. Carter]]''' | [[:en:T. K. Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joel Edgerton]]''' | [[:en:Joel Edgerton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Moffat]]''' | [[:en:Donald Moffat]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amanda Plummer]]''' | [[:en:Amanda Plummer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Platt]]''' | [[:en:Louise Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gordon Jackson]]''' | [[:en:Gordon Jackson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michel Muller (actor austriaco)]]''' | [[:fr:Michel Muller (humoriste)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Michaels]]''' | [[:en:Dolores Michaels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Ure]]''' | [[:en:Mary Ure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Wilson]]''' | [[:en:Owen Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer O'Neill]]''' | [[:en:Jennifer O'Neill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Tobolowsky]]''' | [[:en:Stephen Tobolowsky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Sinden]]''' | [[:en:Donald Sinden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Donlevy]]''' | [[:en:Brian Donlevy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Glenn]]''' | [[:en:Scott Glenn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Matheson]]''' | [[:en:Tim Matheson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mamie Van Doren]]''' | [[:en:Mamie Van Doren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marton Csokas]]''' | [[:en:Marton Csokas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Knepper]]''' | [[:en:Robert Knepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Troup]]''' | [[:en:Bobby Troup]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mathilda May]]''' | [[:en:Mathilda May]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Eleniak]]''' | [[:en:Erika Eleniak]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wesley Snipes]]''' | [[:en:Wesley Snipes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Carmen Prendes]]''' | [[:es:Mari Carmen Prendes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Beckinsale]]''' | [[:en:Kate Beckinsale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Franco]]''' | [[:en:James Franco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murvyn Vye]]''' | [[:en:Murvyn Vye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Taylor]]''' | [[:en:Rod Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eliza Dushku]]''' | [[:en:Eliza Dushku]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Duggan]]''' | [[:en:Andrew Duggan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Smith]]''' | [[:en:Alexis Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Domergue]]''' | [[:en:Faith Domergue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Parillaud]]''' | [[:en:Anne Parillaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guy Pearce]]''' | [[:en:Guy Pearce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Giampiero Albertini]]''' | [[:it:Giampiero Albertini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Percy Herbert]]''' | [[:en:Percy Herbert (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod McKuen]]''' | [[:en:Rod McKuen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kent Smith]]''' | [[:en:Kent Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Keen]]''' | [[:en:Geoffrey Keen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gert van den Bergh]]''' | [[:en:Gert van den Bergh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores del Río]]''' | [[:en:Dolores del Río]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Durning]]''' | [[:en:Charles Durning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Dreyfus]]''' | [[:en:James Dreyfus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Barbero]]''' | [[:es:Luis Barbero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Hernández]]''' | [[:es:Rafael Hernández (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Towers]]''' | [[:en:Constance Towers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Elliott]]''' | [[:en:Stephen Elliott (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Koslo]]''' | [[:en:Paul Koslo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bee Vang]]''' | [[:en:Bee Vang]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berry Kroeger]]''' | [[:en:Berry Kroeger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaiah Washington]]''' | [[:en:Isaiah Washington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Marshall]]''' | [[:en:James Marshall (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[May Robson]]''' | [[:en:May Robson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Astin]]''' | [[:en:Sean Astin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orlando Bloom]]''' | [[:en:Orlando Bloom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Benzali]]''' | [[:en:Daniel Benzali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tippi Hedren]]''' | [[:en:Tippi Hedren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Helmore]]''' | [[:en:Tom Helmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Furriel]]''' | [[:es:Joaquín Furriel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Leyton]]''' | [[:en:John Leyton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Clennon]]''' | [[:en:David Clennon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Alda]]''' | [[:en:Alan Alda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Lonsdale]]''' | [[:en:Michael Lonsdale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Thewlis]]''' | [[:en:David Thewlis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva Marie Saint]]''' | [[:en:Eva Marie Saint]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Miller]]''' | [[:en:Jason Miller (playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Archer]]''' | [[:en:Anne Archer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulla Jacobsson]]''' | [[:en:Ulla Jacobsson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katrin Sass]]''' | [[:de:Katrin Sass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Roëves]]''' | [[:en:Maurice Roëves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nina Foch]]''' | [[:en:Nina Foch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Gibson]]''' | [[:en:Thomas Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Thomas]]''' | [[:en:Henry Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Macht]]''' | [[:en:Gabriel Macht]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dzundza]]''' | [[:en:George Dzundza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Booth]]''' | [[:en:James Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Davis]]''' | [[:en:Hope Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquim de Almeida]]''' | [[:en:Joaquim de Almeida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Stuart Masterson]]''' | [[:en:Mary Stuart Masterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hamilton]]''' | [[:en:Linda Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Stahl]]''' | [[:en:Nick Stahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Bratt]]''' | [[:en:Benjamin Bratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joss Ackland]]''' | [[:en:Joss Ackland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alonso]]''' | [[:es:Rafael Alonso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terele Pávez]]''' | [[:es:Terele Pávez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Allen]]''' | [[:en:Elizabeth Allen (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Teal]]''' | [[:en:Ray Teal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lina Morgan]]''' | [[:es:Lina Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gemma Cuervo]]''' | [[:es:Gemma Cuervo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Zarzo]]''' | [[:es:Manolo Zarzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryōko Hirosue]]''' | [[:en:Ryōko Hirosue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachel Ticotin]]''' | [[:en:Rachel Ticotin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Jarman Jr.]]''' | [[:en:Claude Jarman Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[BD Wong]]''' | [[:en:BD Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Licia Calderón]]''' | [[:es:Licia Calderón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Vardalos]]''' | [[:en:Nia Vardalos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Alexander]]''' | [[:en:Jane Alexander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Ford]]''' | [[:en:Steven Ford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronny Cox]]''' | [[:en:Ronny Cox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elpidia Carrillo]]''' | [[:en:Elpidia Carrillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Graham]]''' | [[:en:Stephen Graham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce McGill]]''' | [[:en:Bruce McGill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. A. Preston]]''' | [[:en:J. A. Preston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Priscilla Lane]]''' | [[:en:Priscilla Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betta St. John]]''' | [[:en:Betta St. John]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Greenwood]]''' | [[:en:Bruce Greenwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Qin Shaobo]]''' | [[:en:Qin Shaobo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott L. Schwartz]]''' | [[:en:Scott L. Schwartz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandra Oh]]''' | [[:en:Sandra Oh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kris Marshall]]''' | [[:en:Kris Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Coote]]''' | [[:en:Robert Coote]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jake Gyllenhaal]]''' | [[:en:Jake Gyllenhaal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Davis]]''' | [[:en:Judy Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ernie Kovacs]]''' | [[:en:Ernie Kovacs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ric Young]]''' | [[:en:Ric Young]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Murray]]''' | [[:en:Ken Murray (entertainer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elias Koteas]]''' | [[:en:Elias Koteas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLano]]''' | [[:en:Michael DeLano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jameson Thomas]]''' | [[:en:Jameson Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Dean Morgan]]''' | [[:en:Jeffrey Dean Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jimi Mistry]]''' | [[:en:Jimi Mistry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Lloyd]]''' | [[:en:Danny Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Raymond]]''' | [[:en:Gene Raymond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juanjo Menéndez]]''' | [[:es:Juanjo Menéndez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dyanik Zurakowska]]''' | [[:es:Dyanik Zurakowska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosanna Yanni]]''' | [[:es:Rosanna Yanni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan Calvo]]''' | [[:es:Juan Calvo Doménech]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Álvaro de Luna]]''' | [[:es:Álvaro de Luna (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Orjas]]''' | [[:es:José Orjas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Tomás]]''' | [[:es:Alicia Tomás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Coronado]]''' | [[:es:José Coronado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beni Deus]]''' | [[:es:Beni Deus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Gálvez]]''' | [[:es:José Gálvez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casal]]''' | [[:es:Antonio Casal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Moriarty]]''' | [[:en:Michael Moriarty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jordi Mollà]]''' | [[:es:Jordi Mollà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Cross]]''' | [[:en:Ben Cross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo McKern]]''' | [[:en:Leo McKern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Reynolds]]''' | [[:en:William Reynolds (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexander Godunov]]''' | [[:en:Alexander Godunov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Agar]]''' | [[:en:John Agar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Brenneman]]''' | [[:en:Amy Brenneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dunn]]''' | [[:en:Kevin Dunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Walston]]''' | [[:en:Ray Walston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Carey Jr.]]''' | [[:en:Harry Carey Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Macdonald Carey]]''' | [[:en:Macdonald Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Clarke]]''' | [[:en:Jason Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles S. Dutton]]''' | [[:en:Charles S. Dutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Greer]]''' | [[:en:Judy Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Gampu]]''' | [[:en:Ken Gampu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Paget]]''' | [[:en:Debra Paget]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edgar Buchanan]]''' | [[:en:Edgar Buchanan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Tucker]]''' | [[:en:Chris Tucker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Majorino]]''' | [[:en:Tina Majorino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mirta Miller]]''' | [[:es:Mirta Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Tryon]]''' | [[:en:Tom Tryon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inger Stevens]]''' | [[:en:Inger Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kip Niven]]''' | [[:en:Kip Niven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Schneider]]''' | [[:en:John Schneider (screen actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eiza González]]''' | [[:en:Eiza González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carrie-Anne Moss]]''' | [[:en:Carrie-Anne Moss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Langella]]''' | [[:en:Frank Langella]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ladd]]''' | [[:en:Alan Ladd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesco Quinn]]''' | [[:en:Francesco Quinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Gómez Ferrer]]''' | [[:en:Pilar Gómez Ferrer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Loren Dean]]''' | [[:en:Loren Dean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sullivan Stapleton]]''' | [[:en:Sullivan Stapleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Bouquet]]''' | [[:fr:Carole Bouquet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chiwetel Ejiofor]]''' | [[:en:Chiwetel Ejiofor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Kendrick]]''' | [[:en:Anna Kendrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blair Underwood]]''' | [[:en:Blair Underwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Talia Shire]]''' | [[:en:Talia Shire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Stamp]]''' | [[:en:Terence Stamp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Evelyn]]''' | [[:en:Judith Evelyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Farrar]]''' | [[:en:David Farrar (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Slim Pickens]]''' | [[:en:Slim Pickens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bernard Hill]]''' | [[:en:Bernard Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bo Svenson]]''' | [[:en:Bo Svenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Guttenberg]]''' | [[:en:Steve Guttenberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bubba Smith]]''' | [[:en:Bubba Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Winslow]]''' | [[:en:Michael Winslow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Green]]''' | [[:en:Nigel Green]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Isaac]]''' | [[:en:Oscar Isaac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willard Parker]]''' | [[:en:Willard Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kay Lenz]]''' | [[:en:Kay Lenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zachary Scott]]''' | [[:en:Zachary Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Schiff]]''' | [[:en:Richard Schiff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Cochran]]''' | [[:en:Steve Cochran]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Steele]]''' | [[:en:Bob Steele (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Addison Powell]]''' | [[:en:Addison Powell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hank Worden]]''' | [[:en:Hank Worden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Zori]]''' | [[:es:Tomás Zori]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Chen]]''' | [[:en:Joan Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Petty]]''' | [[:en:Lori Petty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sally Struthers]]''' | [[:en:Sally Struthers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Nicol]]''' | [[:en:Alex Nicol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosie O'Donnell]]''' | [[:en:Rosie O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Burr DeBenning]]''' | [[:en:Burr DeBenning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Benton Reid]]''' | [[:en:Carl Benton Reid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Butler]]''' | [[:en:Gerard Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Kennedy]]''' | [[:en:Douglas Kennedy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Elam]]''' | [[:en:Jack Elam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Dehner]]''' | [[:en:John Dehner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willis Bouchey]]''' | [[:en:Willis Bouchey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Maxwell]]''' | [[:en:Frank Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Connors]]''' | [[:en:Mike Connors]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Russell]]''' | [[:en:John Russell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Lord]]''' | [[:en:Jack Lord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Nolan]]''' | [[:en:Lloyd Nolan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Anderson]]''' | [[:en:John Anderson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denis Leary]]''' | [[:en:Denis Leary]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aldo Giuffrè]]''' | [[:en:Aldo Giuffrè]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathryn Harrold]]''' | [[:en:Kathryn Harrold]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bess Motta]]''' | [[:en:Bess Motta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Silva]]''' | [[:es:María Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Suárez]]''' | [[:es:José Suárez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Zerbe]]''' | [[:en:Anthony Zerbe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Albert]]''' | [[:en:Eddie Albert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Brown]]''' | [[:en:Pamela Brown (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Haze]]''' | [[:en:Jonathan Haze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Bosco]]''' | [[:en:Philip Bosco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Newley]]''' | [[:en:Anthony Newley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitzi Gaynor]]''' | [[:en:Mitzi Gaynor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Gordon]]''' | [[:en:Leo Gordon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Segal]]''' | [[:en:George Segal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dewey Martin]]''' | [[:en:Dewey Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Collins]]''' | [[:en:Joan Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Mitchum]]''' | [[:en:James Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Spiros Focás]]''' | [[:en:Spiros Focás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mildred Natwick]]''' | [[:en:Mildred Natwick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sessue Hayakawa]]''' | [[:en:Sessue Hayakawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Roberts]]''' | [[:en:Roy Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryan Gosling]]''' | [[:en:Ryan Gosling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jacqueline Scott]]''' | [[:en:Jacqueline Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guinn "Big Boy" Williams]]''' | [[:en:Guinn "Big Boy" Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Famke Janssen]]''' | [[:en:Famke Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Grenier]]''' | [[:en:Adrian Grenier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Lucking]]''' | [[:en:William Lucking]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Marlowe]]''' | [[:en:Hugh Marlowe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holt McCallany]]''' | [[:en:Holt McCallany]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Platt]]''' | [[:en:Oliver Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Blanchard]]''' | [[:en:Mari Blanchard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Bridges]]''' | [[:en:Lloyd Bridges]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Felicia Farr]]''' | [[:en:Felicia Farr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michèle Mercier]]''' | [[:en:Michèle Mercier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bach]]''' | [[:en:Barbara Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee J. Cobb]]''' | [[:en:Lee J. Cobb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Dern]]''' | [[:en:Bruce Dern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura San Giacomo]]''' | [[:en:Laura San Giacomo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzy Amis]]''' | [[:en:Suzy Amis Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Ávila]]''' | [[:es:Enrique Ávila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Cruz]]''' | [[:es:Mara Cruz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Silver]]''' | [[:en:Ron Silver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Drago]]''' | [[:en:Billy Drago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Swayze]]''' | [[:en:Patrick Swayze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neva Patterson]]''' | [[:en:Neva Patterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dick Wesson]]''' | [[:en:Dick Wesson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Booth]]''' | [[:en:Connie Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Leigh]]''' | [[:en:Janet Leigh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lund]]''' | [[:en:John Lund (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grand L. Bush]]''' | [[:en:Grand L. Bush]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossano Brazzi]]''' | [[:en:Rossano Brazzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Piven]]''' | [[:en:Jeremy Piven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meat Loaf]]''' | [[:en:Meat Loaf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pier Angeli]]''' | [[:en:Pier Angeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Murphy]]''' | [[:en:Mary Murphy (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bibi Andersson]]''' | [[:en:Bibi Andersson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tzi Ma]]''' | [[:en:Tzi Ma]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grégoire Aslan]]''' | [[:en:Grégoire Aslan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Andrews]]''' | [[:en:Harry Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Craig]]''' | [[:en:Daniel Craig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Fiennes]]''' | [[:en:Joseph Fiennes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Shabaka Henley]]''' | [[:en:Barry Shabaka Henley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Candice Bergen]]''' | [[:en:Candice Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Piñar]]''' | [[:es:Carlos Piñar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Hemsworth]]''' | [[:en:Luke Hemsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yılmaz Erdoğan]]''' | [[:en:Yılmaz Erdoğan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Morley]]''' | [[:en:Robert Morley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Sabàto]]''' | [[:en:Antonio Sabàto Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Lewis]]''' | [[:en:Geoffrey Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Randolph]]''' | [[:en:John Randolph (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[S. Z. Sakall]]''' u '''[[S.Z. Sakall]]''' | [[:en:S. Z. Sakall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Randall]]''' | [[:en:Tony Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George N. Neise]]''' | [[:en:George N. Neise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maya Rudolph]]''' | [[:en:Maya Rudolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Martinelli]]''' | [[:en:Elsa Martinelli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George "Gabby" Hayes]]''' | [[:en:George "Gabby" Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harve Presnell]]''' | [[:en:Harve Presnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Lom]]''' | [[:en:Herbert Lom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morris Chestnut]]''' | [[:en:Morris Chestnut]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Caba Alba]]''' | [[:es:Julia Caba Alba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Bódalo]]''' | [[:es:José Bódalo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Fábregas]]''' | [[:en:Manolo Fábregas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cindy Crawford]]''' | [[:en:Cindy Crawford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Roberts]]''' | [[:en:Eric Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nestor Paiva]]''' | [[:en:Nestor Paiva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan King]]''' | [[:en:Alan King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Cotten]]''' | [[:en:Joseph Cotten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonah Hill]]''' | [[:en:Jonah Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter McGinn]]''' | [[:en:Walter McGinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Patrick]]''' | [[:en:Gail Patrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Marie]]''' | [[:en:Lisa Marie (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Pascal]]''' | [[:en:Pedro Pascal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Kove]]''' | [[:en:Martin Kove]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Kulich]]''' | [[:en:Vladimir Kulich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Kretschmann]]''' | [[:en:Thomas Kretschmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mahershala Ali]]''' | [[:en:Mahershala Ali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McIntire]]''' | [[:en:John McIntire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Guardino]]''' | [[:en:Harry Guardino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dan Hedaya]]''' | [[:en:Dan Hedaya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Blanco]]''' | [[:es:Tomás Blanco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Margolin]]''' | [[:en:Janet Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Gordon]]''' | [[:en:Don Gordon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Urich]]''' | [[:en:Robert Urich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norma Lazareno]]''' | [[:en:Norma Lazareno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amparo Soler Leal]]''' | [[:es:Amparo Soler Leal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlene Holt]]''' | [[:en:Charlene Holt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Cavanaugh]]''' | [[:en:Michael Cavanaugh (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyne Daly]]''' | [[:en:Tyne Daly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Torin Thatcher]]''' | [[:en:Torin Thatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Francis]]''' | [[:en:Anne Francis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Rowland]]''' | [[:en:Steve Rowland (music producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Bull]]''' | [[:en:Peter Bull]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dolenz]]''' | [[:en:George Dolenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Brandon]]''' | [[:en:Henry Brandon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzanne Neve]]''' | [[:en:Suzanne Neve]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Sands]]''' | [[:en:Tommy Sands]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Galloway]]''' | [[:en:Don Galloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Case]]''' | [[:en:Kathleen Case]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Casseus]]''' | [[:en:Gabriel Casseus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carice van Houten]]''' | [[:en:Carice van Houten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Esperanza Roy]]''' | [[:es:Esperanza Roy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ty Hardin]]''' | [[:en:Ty Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lyle Bettger]]''' | [[:en:Lyle Bettger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anjanette Comer]]''' | [[:en:Anjanette Comer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Perry]]''' | [[:en:Luke Perry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Godrèche]]''' | [[:en:Judith Godrèche]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Bergin]]''' | [[:en:Patrick Bergin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pate]]''' | [[:en:Michael Pate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Weller]]''' | [[:en:Peter Weller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Luisa San José]]''' | [[:es:María Luisa San José]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bárbara Rey]]''' | [[:es:Bárbara Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime Sánchez]]''' | [[:en:Jaime Sánchez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Capshaw]]''' | [[:en:Kate Capshaw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabney Coleman]]''' | [[:en:Dabney Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLorenzo]]''' | [[:en:Michael DeLorenzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin McNally]]''' | [[:en:Kevin McNally]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Guzmán]]''' | [[:en:Luis Guzmán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Logan]]''' | [[:en:Robert Logan Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Kreski]]''' | [[:en:Connie Kreski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Tomei]]''' | [[:en:Marisa Tomei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Searcy]]''' | [[:en:Nick Searcy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Strother Martin]]''' | [[:en:Strother Martin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Loggia]]''' | [[:en:Robert Loggia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián Mateos]]''' | [[:es:Julián Mateos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Carradine]]''' | [[:en:David Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald Mohr]]''' | [[:en:Gerald Mohr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Edwards]]''' | [[:en:Anthony Edwards (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack O'Connell]]''' | [[:en:Jack O'Connell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaliyah]]''' | [[:en:Aaliyah]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Couture]]''' | [[:en:Randy Couture]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Didier Flamand]]''' | [[:fr:Didier Flamand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Layton]]''' | [[:es:William Layton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nuria Torray]]''' | [[:es:Nuria Torray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sara Lezana]]''' | [[:es:Sara Lezana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marg Helgenberger]]''' | [[:en:Marg Helgenberger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John C. McGinley]]''' | [[:en:John C. McGinley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Sampson]]''' | [[:en:Will Sampson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale]]''' | [[:en:Alan Hale Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Velásquez]]''' | [[:en:Patricia Velásquez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Wong]]''' | [[:en:Russell Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wayne Morris]]''' | [[:en:Wayne Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Bennett]]''' | [[:en:Bruce Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregor Fisher]]''' | [[:en:Gregor Fisher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paloma Valdés]]''' | [[:es:Paloma Valdés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cassen (actor)]]''' | [[:es:Cassen (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Atkins]]''' | [[:en:Christopher Atkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Weldon]]''' | [[:en:Joan Weldon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Yowlachie]]''' | [[:en:Chief Yowlachie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricky Nelson]]''' | [[:en:Ricky Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Mitchum]]''' | [[:en:Christopher Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Crenna]]''' | [[:en:Richard Crenna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James LeGros]]''' | [[:en:James LeGros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clancy Brown]]''' | [[:en:Clancy Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur O'Connell]]''' | [[:en:Arthur O'Connell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Genn]]''' | [[:en:Leo Genn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rooker]]''' | [[:en:Michael Rooker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Sorbo]]''' | [[:en:Kevin Sorbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosa Fontana]]''' | [[:es:Rosa Fontana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Pierrá]]''' | [[:es:Francisco Pierrá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Wolff]]''' | [[:it:Frank Wolff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Burns]]''' | [[:en:Heather Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Murciano]]''' | [[:en:Enrique Murciano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodrigo Santoro]]''' | [[:en:Rodrigo Santoro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Patterson]]''' | [[:en:James Patterson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Arness]]''' | [[:en:James Arness]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leopoldine Konstantin]]''' | [[:en:Leopoldine Konstantin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zach Galligan]]''' | [[:en:Zach Galligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phoebe Cates]]''' | [[:en:Phoebe Cates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Morgan]]''' | [[:en:Harry Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Schofield]]''' | [[:en:David Schofield (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianne Koch]]''' | [[:en:Marianne Koch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Brega]]''' | [[:en:Mario Brega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luigi Pistilli]]''' | [[:it:Luigi Pistilli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Napier]]''' | [[:en:Charles Napier (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulrich Matthes]]''' | [[:en:Ulrich Matthes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Belushi]]''' | [[:en:Jim Belushi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erik von Detten]]''' | [[:en:Erik von Detten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josephine Hutchinson]]''' | [[:en:Josephine Hutchinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Newton]]''' | [[:en:Robert Newton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chloe Webb]]''' | [[:en:Chloe Webb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penelope Ann Miller]]''' | [[:en:Penelope Ann Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sinbad]]''' | [[:en:Sinbad (comedian)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Jordan]]''' | [[:en:Richard Jordan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Lineback]]''' | [[:en:Richard Lineback]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Sancho]]''' (u '''[[Pepe Sancho]]''') | [[:es:Pepe Sancho]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Kosty]]''' | [[:es:María Kosty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agustín González]]''' | [[:es:Agustín González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angus Lennie]]''' | [[:en:Angus Lennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[JoBeth Williams]]''' | [[:en:JoBeth Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janine Turner]]''' | [[:en:Janine Turner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Stefanson]]''' | [[:en:Leslie Stefanson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dave Chappelle]]''' | [[:en:Dave Chappelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Anderson Jr.]]''' | [[:en:Michael Anderson Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Vinton]]''' | [[:en:Bobby Vinton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hoyt Axton]]''' | [[:en:Hoyt Axton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Watanabe]]''' | [[:en:Ken Watanabe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Schulze]]''' | [[:en:Matt Schulze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Farley Granger]]''' | [[:en:Farley Granger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yanti Somer]]''' | [[:en:Yanti Somer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurtwood Smith]]''' | [[:en:Kurtwood Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Byron Mann]]''' | [[:en:Byron Mann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gérard Blain]]''' | [[:fr:Gérard Blain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carol Lynley]]''' | [[:en:Carol Lynley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Reed]]''' | [[:en:Oliver Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Chilcott]]''' | [[:en:Barbara Chilcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Merlin]]''' | [[:en:Jan Merlin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Demián Bichir]]''' | [[:en:Demián Bichir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Morton]]''' | [[:en:Joe Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Schallert]]''' | [[:en:William Schallert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicol Williamson]]''' | [[:en:Nicol Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Dorn]]''' | [[:en:Dolores Dorn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lex Barker]]''' | [[:en:Lex Barker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Lee]]''' | [[:en:Anna Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Audrey Long]]''' | [[:en:Audrey Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raúl Juliá]]''' | [[:en:Raul Julia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramon Bieri]]''' | [[:en:Ramon Bieri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Baker]]''' | [[:en:Diane Baker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goyo Lebrero]]''' | [[:es:Goyo Lebrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nené Morales]]''' | [[:es:Nené Morales]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tisha Sterling]]''' | [[:en:Tisha Sterling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Catherine Bach]]''' | [[:en:Catherine Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Webber]]''' | [[:en:Robert Webber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Basehart]]''' | [[:en:Richard Basehart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Tyler]]''' | [[:en:Beverly Tyler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Silas Weir Mitchell]]''' | [[:en:Silas Weir Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lolita Davidovich]]''' | [[:en:Lolita Davidovich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Dancy]]''' | [[:en:Hugh Dancy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bel Geddes]]''' | [[:en:Barbara Bel Geddes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Saxon]]''' | [[:en:John Saxon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dermot Mulroney]]''' | [[:en:Dermot Mulroney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louis Jourdan]]''' | [[:en:Louis Jourdan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Shaughnessy]]''' | [[:en:Mickey Shaughnessy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Trejo]]''' | [[:en:Danny Trejo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Strasberg]]''' | [[:en:Lee Strasberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pino Locchi]]''' | [[:en:Pino Locchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Weaver]]''' | [[:en:Dennis Weaver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesca Neri]]''' | [[:en:Francesca Neri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Angarano]]''' | [[:en:Michael Angarano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Rhys-Davies]]''' | [[:en:John Rhys-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Silva]]''' | [[:en:Henry Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Keel]]''' | [[:en:Howard Keel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Hong]]''' | [[:en:James Hong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Williams]]''' | [[:en:Steven Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Scarfe]]''' | [[:en:Alan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrés Mejuto]]''' | [[:es:Andrés Mejuto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangelina Salazar]]''' | [[:es:Evangelina Salazar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Curtis]]''' | [[:es:Ken Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aki Aleong]]''' | [[:en:Aki Aleong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Opatoshu]]''' | [[:en:David Opatoshu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katherine DeMille]]''' | [[:en:Katherine DeMille]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane McBain]]''' | [[:en:Diane McBain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Westerfield]]''' | [[:en:James Westerfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Purcell]]''' | [[:en:Dominic Purcell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Rifkin]]''' | [[:en:Ron Rifkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeria Golino]]''' | [[:en:Valeria Golino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christian Berkel]]''' | [[:en:Christian Berkel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Johnson]]''' | [[:en:Richard Johnson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Staley]]''' | [[:en:Joan Staley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Kelly]]''' | [[:en:Paul Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Gazzara]]''' | [[:en:Ben Gazzara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ja Rule]]''' | [[:en:Ja Rule]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bendix]]''' | [[:en:William Bendix]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay C. Flippen]]''' | [[:en:Jay C. Flippen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Young]]''' | [[:en:Robert Young (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ioan Gruffudd]]''' | [[:en:Ioan Gruffudd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grazia Maria Spina]]''' | [[:it:Grazia Maria Spina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dianne Foster]]''' | [[:en:Dianne Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Theodore Bikel]]''' | [[:en:Theodore Bikel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xander Berkeley]]''' | [[:en:Xander Berkeley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaron Eckhart]]''' | [[:en:Aaron Eckhart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Molina]]''' | [[:en:Alfred Molina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ayelet Zurer]]''' | [[:en:Ayelet Zurer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ashton Sanders]]''' | [[:en:Ashton Sanders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Rojo]]''' | [[:en:Gustavo Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paquita Rico]]''' | [[:es:Paquita Rico]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Faylen]]''' | [[:en:Frank Faylen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Earl Holliman]]''' | [[:en:Earl Holliman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianna Hill]]''' | [[:en:Marianna Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roland Harrah III]]''' | [[:en:Roland Harrah III]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cameron Mitchell]]''' | [[:en:Cameron Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Derek]]''' | [[:en:John Derek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huddleston]]''' | [[:en:David Huddleston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Ferzetti]]''' | [[:it:Gabriele Ferzetti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Grace]]''' | [[:en:Henry Grace]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Owens]]''' | [[:en:Patricia Owens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Daneman]]''' | [[:en:Paul Daneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wymark]]''' | [[:en:Patrick Wymark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Colicos]]''' | [[:en:John Colicos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Keaton]]''' | [[:en:Michael Keaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicole Maurey]]''' | [[:en:Nicole Maurey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George O'Brien]]''' | [[:en:George O'Brien (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Danton]]''' | [[:en:Ray Danton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor Jory]]''' | [[:en:Victor Jory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Queta Claver]]''' | [[:es:Queta Claver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pancho Córdova]]''' | [[:es:Pancho Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Hunnicutt]]''' | [[:en:Arthur Hunnicutt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodolfo Acosta]]''' | [[:en:Rodolfo Acosta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Ford]]''' | [[:en:Francis Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Geeson]]''' | [[:en:Judy Geeson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Warner]]''' | [[:en:David Warner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Haydn]]''' | [[:en:Richard Haydn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Barton]]''' | [[:en:Gregg Barton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keith Andes]]''' | [[:en:Keith Andes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Elliott]]''' | [[:en:Chris Elliott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Jefford]]''' | [[:en:Barbara Jefford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Demarest]]''' | [[:en:William Demarest]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Russell]]''' | [[:en:Gail Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ossie Davis]]''' | [[:en:Ossie Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Fricker]]''' | [[:en:Brenda Fricker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Roman]]''' | [[:en:Ruth Roman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Balaban]]''' | [[:en:Bob Balaban]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles McGraw]]''' | [[:en:Charles McGraw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker Jr.]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1940)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Haysbert]]''' | [[:en:Dennis Haysbert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martine McCutcheon]]''' | [[:en:Martine McCutcheon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Macready]]''' | [[:en:George Macready]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Merrill]]''' | [[:en:Gary Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nico Minardos]]''' | [[:en:Nico Minardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo de Córdova]]''' | [[:en:Arturo de Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ethan Hawke]]''' | [[:en:Ethan Hawke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Roa]]''' | [[:es:Joaquín Roa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Tiffin]]''' | [[:en:Pamela Tiffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denise Darcel]]''' | [[:en:Denise Darcel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chazz Palminteri]]''' | [[:en:Chazz Palminteri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Drea de Matteo]]''' | [[:en:Drea de Matteo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olivia Wilde]]''' | [[:en:Olivia Wilde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenn Corbett]]''' | [[:en:Glenn Corbett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Gargan]]''' | [[:en:William Gargan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Williams]]''' | [[:en:Bill Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Kerr]]''' | [[:en:Bill Kerr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Cassavetes]]''' | [[:en:John Cassavetes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Stephen]]''' | [[:en:Susan Stephen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janis Paige]]''' | [[:en:Janis Paige]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Brady]]''' | [[:en:Scott Brady (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Denham]]''' | [[:en:Maurice Denham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Andrews]]''' | [[:en:Stanley Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Javier Cámara]]''' | [[:es:Javier Cámara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raymond St. Jacques]]''' | [[:en:Raymond St. Jacques]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Preston]]''' | [[:en:Robert Preston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pat Quinn]]''' | [[:en:Pat Quinn (American actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Binns]]''' | [[:en:Edward Binns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Cummings]]''' | [[:en:Robert Cummings]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zack Norman]]''' | [[:en:Zack Norman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Avner Eisenberg]]'''<br>'''[[Avner the Eccentric]]''' | [[:en:Avner the Eccentric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Hamm]]''' | [[:en:Jon Hamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorge Rigaud]]''' | [[:en:Jorge Rigaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amelia de la Torre]]''' | [[:en:Amelia de la Torre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karlheinz Böhm]]''' | [[:en:Karlheinz Böhm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vilma Degischer]]''' | [[:en:Vilma Degischer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Magda Schneider]]''' | [[:en:Magda Schneider]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendy Gazelle]]''' | [[:en:Wendy Gazelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morgan Woodward]]''' | [[:en:Morgan Woodward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billie Burke]]''' | [[:en:Billie Burke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Gutiérrez Caba]]''' | [[:es:Emilio Gutiérrez Caba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Reevis]]''' | [[:en:Steve Reevis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isela Vega]]''' | [[:en:Isela Vega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McLiam]]''' | [[:en:John McLiam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Forrest Lewis]]''' | [[:en:Forrest Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay Silverheels]]''' | [[:en:Jay Silverheels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian MacDonald]]''' | [[:en:Ian MacDonald (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred Williamson]]''' | [[:en:Fred Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Lo Bianco]]''' | [[:en:Tony Lo Bianco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glauco Onorato]]''' | [[:it:Glauco Onorato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Van Der Beek]]''' | [[:en:James Van Der Beek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Keith]]''' | [[:en:David Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pruitt Taylor Vince]]''' | [[:en:Pruitt Taylor Vince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ingrid Garbo]]''' | [[:es:Ingrid Garbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lamberto Maggiorani]]''' | [[:it:Lamberto Maggiorani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lone]]''' | [[:en:John Lone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Varela]]''' | [[:es:Luis Varela]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Máximo Valverde]]''' | [[:es:Máximo Valverde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth White]]''' | [[:en:Ruth White (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Clarkson]]''' | [[:en:Patricia Clarkson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patty Duke]]''' | [[:en:Patty Duke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Douglas]]''' | [[:en:Robert Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathalie Baye]]''' | [[:en:Nathalie Baye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Payton]]''' | [[:en:Barbara Payton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheree North]]''' | [[:en:Sheree North]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Glover]]''' | [[:en:John Glover (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ericson]]''' | [[:en:John Ericson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cowling]]''' | [[:en:Bruce Cowling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Lozano]]''' | [[:es:Manuel Lozano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Craven]]''' | [[:en:Matt Craven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maggie Cheung]]''' | [[:en:Maggie Cheung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Richards]]''' | [[:en:Jeff Richards (actor, born 1924)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurt Kasznar]]''' | [[:en:Kurt Kasznar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Horne]]''' | [[:en:Geoffrey Horne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Spader]]''' | [[:en:James Spader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan Walsh]]''' | [[:en:Dylan Walsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sho Kosugi]]''' | [[:en:Sho Kosugi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Levine]]''' | [[:en:Ted Levine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mónica Randall]]''' | [[:es:Mónica Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LeVar Burton]]''' | [[:en:LeVar Burton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Basso]]''' | [[:en:Gabriel Basso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Bowler]]''' | [[:en:Norman Bowler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Middleton]]''' | [[:en:Robert Middleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe E. Brown]]''' | [[:en:Joe E. Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Comingore]]''' | [[:en:Dorothy Comingore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Parkins]]''' | [[:en:Barbara Parkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leah Ayres]]''' | [[:en:Leah Ayres]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Cárdenas]]''' | [[:en:Elsa Cárdenas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irene Tedrow]]''' | [[:en:Irene Tedrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Hamill]]''' | [[:en:Mark Hamill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Collin]]''' | [[:en:John Collin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Caulfield]]''' | [[:en:Joan Caulfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jocelyn Lane]]''' | [[:en:Jocelyn Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Reed]]''' | [[:en:Pamela Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marjoe Gortner]]''' | [[:en:Marjoe Gortner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neville Brand]]''' | [[:en:Neville Brand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Morgan]]''' | [[:en:Dennis Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tote García Ortega]]''' | [[:es:Tote García Ortega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Boyd]]''' | [[:en:Stephen Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelita Rodriguez]]''' | [[:en:Estelita Rodriguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Cole]]''' | [[:en:George Cole (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Watson]]''' | [[:en:Emily Watson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pepper]]''' | [[:en:Barry Pepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Jenner]]''' | [[:es:Michelle Jenner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Olbrychski]]''' | [[:en:Daniel Olbrychski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hunt]]''' | [[:en:Linda Hunt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emmanuelle Arsan]] - [[Marayat Andriane]]''' | [[:en:Emmanuelle Arsan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edd Byrnes]]''' | [[:en:Edd Byrnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey Bishop]]''' | [[:en:Joey Bishop]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara O'Neil]]''' | [[:en:Barbara O'Neil]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Birkin]]''' | [[:en:Jane Birkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margot Robbie]]''' | [[:en:Margot Robbie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raffaella Carrà]]''' | [[:en:Raffaella Carrà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Buddy Ebsen]]''' | [[:en:Buddy Ebsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abby Dalton]]''' | [[:en:Abby Dalton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris O'Donnell]]''' | [[:en:Chris O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clinton Greyn]]''' | [[:en:Clinton Greyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Platt]]''' | [[:en:Edward Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Connelly]]''' | [[:en:Jennifer Connelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Bannen]]''' | [[:en:Ian Bannen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Thundercloud]]''' | [[:en:Chief Thundercloud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Thaxter]]''' | [[:en:Phyllis Thaxter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glen Campbell]]''' | [[:en:Glen Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Sivero]]''' | [[:en:Frank Sivero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bonnie Bartlett]]''' | [[:en:Bonnie Bartlett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wes Studi]]''' | [[:en:Wes Studi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Grodin]]''' | [[:en:Charles Grodin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bower]]''' | [[:en:David Bower]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charo López]]''' | [[:es:Charo López (actriz española)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Durán]]''' | [[:es:Rafael Durán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel de Juan]]''' | [[:es:Manuel de Juan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor French]]''' | [[:en:Victor French]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Jackson]]''' | [[:en:Anne Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián López]]''' | [[:es:Julián López (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laraine Day]]''' | [[:en:Laraine Day]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Marshall]]''' | [[:en:Herbert Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Caviezel]]''' | [[:en:Jim Caviezel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruta Lee]]''' | [[:en:Ruta Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Dahl]]''' | [[:en:Arlene Dahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Rossington]]''' | [[:en:Norman Rossington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Moody]]''' | [[:en:Ralph Moody (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myrna Hansen]]''' | [[:en:Myrna Hansen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Quinlan]]''' | [[:en:Kathleen Quinlan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kerwin Mathews]]''' | [[:en:Kerwin Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betty Field]]''' | [[:en:Betty Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juliane Köhler]]''' | [[:en:Juliane Köhler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Harbour]]''' | [[:en:David Harbour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Leung]]''' | [[:en:Ken Leung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Patton]]''' | [[:en:Will Patton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Peeples]]''' | [[:en:Nia Peeples]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frederick Coffin]]''' | [[:en:Frederick Coffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricardo Merino]]''' | [[:es:Ricardo Merino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Yepes]]''' | [[:es:José Yepes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Armando Silvestre]]''' | [[:en:Armando Silvestre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inma de Santis]]''' | [[:es:Inma de Santis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harris Yulin]]''' | [[:en:Harris Yulin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan-Michael Vincent]]''' | [[:en:Jan-Michael Vincent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Evans]]''' | [[:en:Gene Evans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lennie James]]''' | [[:en:Lennie James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blake Lively]]''' | [[:en:Blake Lively]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Holm]]''' | [[:en:Ian Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Sawyer]]''' | [[:en:Joe Sawyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Allen Covert]]''' | [[:en:Allen Covert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Aiello]]''' | [[:en:Danny Aiello]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Daly]]''' | [[:en:James Daly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Birch]]''' | [[:en:Paul Birch (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Common]]''' | [[:en:Common (rapper)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Brodie-Sangster]]''' | [[:en:Thomas Brodie-Sangster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Graham Greene (actor)]]''' | [[:en:Graham Greene (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frances Bavier]]''' | [[:en:Frances Bavier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trevor Bardette]]''' | [[:en:Trevor Bardette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Pavan]]''' | [[:en:Marisa Pavan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Morton]]''' | [[:en:Samantha Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goya Toledo]]''' | [[:es:Goya Toledo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega]]''' | [[:es:Eduardo Noriega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Piaton]]''' | [[:fr:Julia Piaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noom Diawara]]''' | [[:fr:Noom Diawara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Émilie Caen]]''' | [[:fr:Émilie Caen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ahney Her]]''' | [[:en:Ahney Her]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vera Farmiga]]''' | [[:en:Vera Farmiga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Nunn]]''' | [[:en:Bill Nunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Lifford]]''' | [[:en:Tina Lifford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sue Jones-Davies]]''' | [[:en:Sue Jones-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jamie Parker]]''' | [[:en:Jamie Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathan Lane]]''' | [[:en:Nathan Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Daniels]]''' | [[:en:William Daniels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Rattray]]''' | [[:en:Heather Rattray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenny Morrison]]''' | [[:en:Kenny Morrison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Eastwood]]''' | [[:en:Kyle Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arie Verveen]]''' | [[:en:Arie Verveen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Peters]]''' | [[:en:Jean Peters]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Hampden]]''' | [[:en:Walter Hampden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boré Buika]]''' | [[:es:Boré Buika]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Brolin]]''' | [[:en:Josh Brolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Tosar]]''' | [[:es:Luis Tosar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Winger]]''' | [[:en:Debra Winger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Jones]]''' | [[:en:Jeffrey Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Germán Cobos]]''' | [[:es:Germán Cobos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maxine Audley]]''' | [[:en:Maxine Audley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Morrow]]''' | [[:en:Susan Morrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Esposito]]''' | [[:en:Jennifer Esposito]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Bonilla]]''' | [[:es:Jesús Bonilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hersholt]]''' | [[:en:Jean Hersholt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Thibeau]]''' | [[:en:Jack Thibeau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Eyer]]''' | [[:en:Richard Eyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Sullivan]]''' | [[:en:Barry Sullivan (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leon Ames]]''' | [[:en:Leon Ames]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Darren McGavin]]''' | [[:en:Darren McGavin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cabot]]''' | [[:en:Bruce Cabot]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trish Van Devere]]''' | [[:en:Trish Van Devere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Bruno]]''' | [[:es:Sonia Bruno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Slate]]''' | [[:en:Jeremy Slate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Cattrall]]''' | [[:en:Kim Cattrall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Graf]]''' | [[:en:David Graf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Easterbrook]]''' | [[:en:Leslie Easterbrook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huffman]]''' | [[:en:David Huffman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Rogers Jr.]]''' | [[:en:Will Rogers Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Grey]]''' | [[:en:Virginia Grey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Alfayate]]''' | [[:es:José Alfayate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Brown]]''' | [[:en:Bryan Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Coe]]''' | [[:en:Barry Coe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finn Carter]]''' | [[:en:Finn Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorma Tommila]]''' | [[:en:Jorma Tommila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Salmi]]''' | [[:en:Albert Salmi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Martin]]''' | [[:es:George Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clive Owen]]''' | [[:en:Clive Owen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orson Bean]]''' | [[:en:Orson Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Meeker]]''' | [[:en:Ralph Meeker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annabeth Gish]]''' | [[:en:Annabeth Gish]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Kuhn]]''' | [[:en:Mickey Kuhn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Spencer]]''' | [[:en:John Spencer (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Teale]]''' | [[:en:Owen Teale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Wincott]]''' | [[:en:Michael Wincott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roger Rees]]''' | [[:en:Roger Rees]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Teri Hatcher]]''' | [[:en:Teri Hatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[M. C. Gainey]]''' | [[:en:M. C. Gainey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mako]]''' | [[:en:Mako (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roscoe Lee Browne]]''' | [[:en:Roscoe Lee Browne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leigh Hamilton]]''' | [[:en:Leigh Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hardy Krüger]]''' | [[:en:Hardy Krüger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Fowley]]''' | [[:en:Douglas Fowley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter van Eyck]]''' | [[:en:Peter van Eyck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camryn Manheim]]''' | [[:en:Camryn Manheim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan McDermott]]''' | [[:en:Dylan McDermott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yma Sumac]]''' | [[:en:Yma Sumac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Capucine]]''' | [[:en:Capucine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Bergen]]''' | [[:en:Polly Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Mathews]]''' | [[:en:Carole Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Esmond]]''' | [[:en:Carl Esmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Rettig]]''' | [[:en:Tommy Rettig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Means]]''' | [[:en:Russell Means]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Milly Vitale]]''' | [[:en:Milly Vitale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig Hill]]''' | [[:en:Craig Hill (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Lenehan]]''' | [[:en:Nancy Lenehan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tarita Teriipaia]]''' | [[:en:Tarita Teriipaia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Fernández]]''' | [[:en:Emilio Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paolo Stoppa]]''' | [[:it:Paolo Stoppa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sterling Hayden]]''' | [[:en:Sterling Hayden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stefano Accorsi]]''' | [[:it:Stefano Accorsi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Erivo]]''' | [[:en:Cynthia Erivo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oreste Baldini]]''' | [[:en:Oreste Baldini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Noseworthy]]''' | [[:en:Jack Noseworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Godá]]''' | [[:es:Alfonso Godá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Franz Joham]]''' | [[:es:Franz Joham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Marley]]''' | [[:en:John Marley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Megna]]''' | [[:en:John Megna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Hamilton]]''' | [[:en:George Hamilton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Mortimer]]''' | [[:en:Emily Mortimer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Werle]]''' | [[:en:Barbara Werle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Moreno]]''' | [[:en:Rita Moreno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karl Swenson]]''' | [[:en:Karl Swenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Stuhlbarg]]''' | [[:en:Michael Stuhlbarg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wilson]]''' | [[:en:Patrick Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Senta Berger]]''' | [[:en:Senta Berger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Conte]]''' | [[:en:Richard Conte]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luana Patten]]''' | [[:en:Luana Patten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Izzard]]''' | [[:en:Eddie Izzard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boyd Gaines]]''' | [[:en:Boyd Gaines]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Garisa]]''' | [[:es:Antonio Garisa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Gonzalez Gonzalez]]''' | [[:en:Pedro Gonzalez Gonzalez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gavin MacLeod]]''' | [[:en:Gavin MacLeod]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casas]]''' | [[:es:Antonio Casas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Cook]]''' | [[:en:Carole Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Sheen]]''' | [[:en:Michael Sheen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nieves Navarro]]''' | [[:es:Nieves Navarro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeriano Andrés]]''' | [[:es:Valeriano Andrés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xan das Bolas]]''' | [[:es:Xan das Bolas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted de Corsia]]''' | [[:en:Ted de Corsia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brían F. O'Byrne]]''' | [[:en:Brían F. O'Byrne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Shields]]''' | [[:en:Arthur Shields]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Cheshire]]''' | [[:en:Harry Cheshire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1918)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Barton]]''' | [[:en:James Barton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Conaway]]''' | [[:en:Jeff Conaway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Lloyd]]''' | [[:en:Christopher Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bamber]]''' | [[:en:David Bamber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief John Big Tree]]''' ('''[[Chefe John Big Tree]]''') | [[:en:Chief John Big Tree]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega (actor mexicano)]]''' | [[:en:Eduardo Noriega (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patti LuPone]]''' | [[:en:Patti LuPone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Bernthal]]''' | [[:en:Jon Bernthal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Addai-Robinson]]''' | [[:en:Cynthia Addai-Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annette O'Toole]]''' | [[:en:Annette O'Toole]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Dean Stanton]]''' | [[:en:Harry Dean Stanton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Darby]]''' | [[:en:Kim Darby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Blatchford]]''' | [[:en:Edward Blatchford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sanaa Lathan]]''' | [[:en:Sanaa Lathan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Pasquale]]''' | [[:en:Steven Pasquale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Stevens]]''' | [[:en:Andrew Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Gan Boyd]]''' | [[:en:Jan Gan Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Farina]]''' | [[:en:Dennis Farina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly Lynch]]''' | [[:en:Kelly Lynch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beah Richards]]''' | [[:en:Beah Richards]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Prunella Gee]]''' | [[:en:Prunella Gee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheila Bromley]]''' | [[:en:Sheila Bromley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stellan Skarsgård]]''' | [[:en:Stellan Skarsgård]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keeley Hawes]]''' | [[:en:Keeley Hawes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Birgit Minichmayr]]''' | [[:en:Birgit Minichmayr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Tushingham]]''' | [[:en:Rita Tushingham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael J. Pollard]]''' | [[:en:Michael J. Pollard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George J. Lewis]]''' | [[:en:George J. Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Élodie Fontan]]''' | [[:fr:Élodie Fontan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan García]]''' | [[:en:Juan García (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ainslie Pryor]]''' | [[:en:Ainslie Pryor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Griffith]]''' | [[:en:James Griffith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brandon T. Jackson]]''' | [[:en:Brandon T. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ann Rutherford]]''' | [[:en:Ann Rutherford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Corinne Calvet]]''' | [[:en:Corinne Calvet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wagner]]''' | [[:en:Robert Wagner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Storhøi]]''' | [[:en:Dennis Storhøi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey King]]''' | [[:en:Joey King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[August Diehl]]''' | [[:en:August Diehl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Conchita Goyanes]]''' | [[:es:Conchita Goyanes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Piquer]]''' | [[:es:Francisco Piquer Chanza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Barnes]]''' | [[:en:Joanna Barnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Coy]]''' | [[:en:Walter Coy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Brooks]]''' | [[:en:Randy Brooks (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camilla Sparv]]''' | [[:en:Camilla Sparv]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Leith]]''' | [[:en:Virginia Leith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Boyd]]''' | [[:en:Billy Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adriano Domínguez]]''' | [[:es:Adriano Domínguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso del Real]]''' | [[:es:Alfonso del Real]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[África Pratt]]''' | [[:es:África Pratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pascal Nzonzi]]''' | [[:fr:Pascal Nzonzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Huston]]''' | [[:en:Danny Huston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Bean]]''' | [[:en:Sean Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel von Bargen]]''' | [[:en:Daniel von Bargen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[E. G. Marshall]]''' | [[:en:E. G. Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Vaughn]]''' | [[:en:Robert Vaughn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Romano]]''' | [[:en:Tony Romano (musician)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karin Booth]]''' | [[:en:Karin Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Fichtner]]''' | [[:en:William Fichtner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ashton]]''' | [[:en:John Ashton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meredith Weatherby]]''' | [[:en:Meredith Weatherby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raquel Welch]]''' | [[:en:Raquel Welch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Cord]]''' | [[:en:Alex Cord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michele Carey]]''' | [[:en:Michele Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Lincoln]]''' | [[:en:Andrew Lincoln]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol]]''' | [[:es:Marisol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Tyson]]''' | [[:en:Richard Tyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Hartman]]''' | [[:en:Phil Hartman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Gambon]]''' | [[:en:Michael Gambon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tate Donovan]]''' | [[:en:Tate Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cary-Hiroyuki Tagawa]]''' | [[:en:Cary-Hiroyuki Tagawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jemma Dallender]]''' | [[:en:Jemma Dallender]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Begoña]]''' | [[:es:Mary Begoña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Bernardos]]''' | [[:es:Carmen Bernardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erich Anderson]]''' | [[:en:Erich Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Ryan]]''' | [[:en:Mitchell Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Derrick O'Connor]]''' | [[:en:Derrick O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Starrett]]''' | [[:en:Jack Starrett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Hordern]]''' | [[:en:Michael Hordern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zohra Lampert]]''' | [[:en:Zohra Lampert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierrino Mascarino]]''' | [[:en:Pierrino Mascarino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Landgard]]''' | [[:en:Janet Landgard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa De Sousa]]''' | [[:en:Melissa De Sousa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Héctor Elizondo]]''' | [[:en:Héctor Elizondo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Baker Hall]]''' | [[:en:Philip Baker Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irène Jacob]]''' | [[:en:Irène Jacob]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Eilbacher]]''' | [[:en:Lisa Eilbacher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donovan Scott]]''' | [[:en:Donovan Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aleksey Shevchenkov]]''' | [[:en:Aleksey Shevchenkov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa Leo]]''' | [[:en:Melissa Leo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Haley Bennett]]''' | [[:en:Haley Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Frain]]''' | [[:en:James Frain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Nelligan]]''' | [[:en:Kate Nelligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Lester]]''' | [[:en:Mark Lester]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Van Cleef]]''' | [[:en:Lee Van Cleef]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Stevens]]''' | [[:en:Warren Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Yune]]''' | [[:en:Rick Yune]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dwayne Johnson]]''' | [[:en:Dwayne Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Akins]]''' | [[:en:Claude Akins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Kemp]]''' | [[:en:Gary Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ford]]''' | [[:en:Alan Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aasif Mandvi]]''' | [[:en:Aasif Mandvi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff Curtis]]''' | [[:en:Cliff Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Pryce]]''' | [[:en:Jonathan Pryce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aunjanue Ellis-Taylor]]''' | [[:en:Aunjanue Ellis-Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lea Thompson]]''' | [[:en:Lea Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas F. Wilson]]''' | [[:en:Thomas F. Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc McClure]]''' | [[:en:Marc McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Geer]]''' | [[:en:Will Geer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Brennan]]''' | [[:en:Eileen Brennan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Garland]]''' | [[:en:Beverly Garland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anton Rodgers]]''' | [[:en:Anton Rodgers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Escuer]]''' | [[:es:José María Escuer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abe Vigoda]]''' | [[:en:Abe Vigoda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stian Smestad]]''' | [[:no:Stian Smestad]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Beach]]''' | [[:en:Adam Beach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Dubbins]]''' | [[:en:Don Dubbins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eli Wallach]]''' | [[:en:Eli Wallach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madge Sinclair]]''' | [[:en:Madge Sinclair]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred MacMurray]]''' | [[:en:Fred MacMurray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Cameron]]''' | [[:it:Jeff Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Viola Davis]]''' | [[:en:Viola Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dillon]]''' | [[:en:Kevin Dillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonny Landham]]''' | [[:en:Sonny Landham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sydney Chaplin]]''' (fer toz dos, deseparando) | [[:en:Sydney Chaplin (American actor)]]<br>[[:en:Sydney Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Fadden]]''' | [[:en:Tom Fadden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Fraser]]''' | [[:en:Ronald Fraser (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Bickford]]''' | [[:en:Charles Bickford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Petrie]]''' | [[:en:Howard Petrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abraham Sofaer]]''' | [[:en:Abraham Sofaer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dakota Fanning]]''' | [[:en:Dakota Fanning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katia Tchenko]]''' | [[:fr:Katia Tchenko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Armitage]]''' | [[:en:Richard Armitage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benedict Cumberbatch]]''' | [[:en:Benedict Cumberbatch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangeline Lilly]]''' | [[:en:Evangeline Lilly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randee Heller]]''' | [[:en:Randee Heller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tamlyn Tomita]]''' | [[:en:Tamlyn Tomita]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael V. Gazzo]]''' | [[:en:Michael V. Gazzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lúcia Moniz]]''' | [[:en:Lúcia Moniz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Lewis]]''' | [[:en:Gary Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ned Glass]]''' | [[:en:Ned Glass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bing Russell]]''' | [[:en:Bing Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Bayler]]''' | [[:en:Terence Bayler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Love]]''' | [[:en:Phyllis Love]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Murphy]]''' | [[:en:Gerard Murphy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Koyuki]]''' | [[:en:Koyuki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katy Jurado]]''' | [[:en:Katy Jurado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melora Hardin]]''' | [[:en:Melora Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shelley Long]]''' | [[:en:Shelley Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Sandler]]''' | [[:en:Adam Sandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gad Elmaleh]]''' | [[:en:Gad Elmaleh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Fox]]''' | [[:en:James Fox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Cranston]]''' | [[:en:Bryan Cranston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Chandler]]''' | [[:en:Kyle Chandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Holliday]]''' | [[:en:Polly Holliday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig T. Nelson]]''' | [[:en:Craig T. Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matthew Modine]]''' | [[:en:Matthew Modine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paca Gabaldón]]''' | [[:es:Paca Gabaldón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cherry Jones]]''' | [[:en:Cherry Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arsenio Hall]]''' | [[:en:Arsenio Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Amos]]''' | [[:en:John Amos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Tutin]]''' | [[:en:Dorothy Tutin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruby Dee]]''' | [[:en:Ruby Dee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Paymer]]''' | [[:en:David Paymer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Guiry]]''' | [[:en:Tom Guiry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Morán]]''' | [[:es:Manolo Morán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Gries]]''' | [[:en:Jon Gries]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mel Harris]]''' | [[:en:Mel Harris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rae Dawn Chong]]''' | [[:en:Rae Dawn Chong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Walker]]''' | [[:en:Benjamin Walker (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elena Irureta]]''' | [[:es:Elena Irureta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karra Elejalde]]''' | [[:es:Karra Elejalde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berto Romero]]''' | [[:es:Berto Romero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Prince]]''' | [[:en:Faith Prince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Robinson]]'''<br>'''[[Charles Knox Robinson]]''' | [[:en:Charles Robinson]]<br>[[:en:Charles Knox Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Travers]]''' | [[:en:Bill Travers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grant Williams]]''' | [[:en:Grant Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Gere]]''' | [[:en:Richard Gere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Nyqvist]]''' | [[:en:Michael Nyqvist]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Simon Oakland]]''' | [[:en:Simon Oakland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Desi Arnaz Jr.]]'''<br>'''[[Desi Arnaz, Jr.]]''' | [[:en:Desi Arnaz Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Venetia Stevenson]]''' | [[:en:Venetia Stevenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Drake]]''' | [[:en:Tom Drake]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Larry Hankin]]''' | [[:en:Larry Hankin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeanne Cooper]]''' | [[:en:Jeanne Cooper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Preston Foster]]''' | [[:en:Preston Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Bellamy]]''' | [[:en:Ralph Bellamy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Da'Vine Joy Randolph]]''' | [[:en:Da'Vine Joy Randolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Emerson]]''' | [[:en:Hope Emerson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judi Meredith]]''' | [[:en:Judi Meredith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Douglas]]''' | [[:en:Donald Douglas (Scottish actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kwon Sang-woo]]''' | [[:en:Kwon Sang-woo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaye Davidson]]''' | [[:en:Jaye Davidson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaac Hayes]]''' | [[:en:Isaac Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale Jr.]]''' | [[:en:Alan Hale Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Morris]]''' | [[:en:Jeff Morris (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandahl Bergman]]''' | [[:en:Sandahl Bergman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Hutton]]''' | [[:en:Robert Hutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ed Lauter]]''' | [[:en:Ed Lauter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Quaid]]''' | [[:en:Randy Quaid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Stroud]]''' | [[:en:Don Stroud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Keats]]''' | [[:en:Steven Keats]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Perkins]]''' | [[:en:Elizabeth Perkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pearl]]''' | [[:en:Barry Pearl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keiko Awaji]]''' | [[:en:Keiko Awaji]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Brown]]''' | [[:en:Peter Brown (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myron Healey]]''' | [[:en:Myron Healey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald McRaney]]''' | [[:en:Gerald McRaney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cole Hauser]]''' | [[:en:Cole Hauser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trey Wilson]]''' | [[:en:Trey Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Rock]]''' | [[:en:Chris Rock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Reeves]]''' | [[:en:George Reeves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yoshi Oida]]''' | [[:fr:Yoshi Oida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lillo Brancato Jr.]]'''<br>-->'''[[Lillo Brancato]]''' | [[:en:Lillo Brancato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Good]]''' | [[:en:Jack Good (producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Beatty]]''' | [[:en:Robert Beatty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Imrie]]''' | [[:en:Celia Imrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abner Biberman]]''' | [[:en:Abner Biberman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eve Brent]]''' | [[:en:Eve Brent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Ober]]''' | [[:en:Philip Ober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Jenson]]''' | [[:en:Roy Jenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julee Cerda]]''' | [[:en:Julee Cerda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patsy Kensit]]''' | [[:en:Patsy Kensit]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emlyn Williams]]''' | [[:en:Emlyn Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Smith]]''' | [[:en:Constance Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Golonka]]''' | [[:en:Arlene Golonka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Beghe]]''' | [[:en:Jason Beghe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Theroux]]''' | [[:en:Justin Theroux]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Henry]]''' | [[:en:Justin Henry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Wilson]]''' | [[:en:Stuart Wilson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Kahan]]''' | [[:en:Steve Kahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Hyde-White]]''' | [[:en:Alex Hyde-White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Faris]]''' | [[:en:Anna Faris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Favreau]]''' | [[:en:Jon Favreau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Dearnell]]''' | [[:en:Adrian Dearnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daisy Donovan]]''' | [[:en:Daisy Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paco Valladares]]''' | [[:es:Paco Valladares]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Bardem]]''' | [[:es:Pilar Bardem]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Althea Gibson]]''' | [[:en:Althea Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Stock]]''' | [[:en:Nigel Stock (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rex Linn]]''' | [[:en:Rex Linn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank McRae]]''' | [[:en:Frank McRae]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sven-Bertil Taube]]''' | [[:en:Sven-Bertil Taube]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bishop]]''' | [[:en:William Bishop (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Coco]]''' | [[:en:James Coco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Goldberg]]''' | [[:en:Adam Goldberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Preiss]]''' | [[:en:Wolfgang Preiss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Monroe]]''' | [[:en:Steve Monroe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diedrich Bader]]''' | [[:en:Diedrich Bader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Tudyk]]''' | [[:en:Alan Tudyk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brie Larson]]''' | [[:en:Brie Larson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Wickes]]''' | [[:en:Mary Wickes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathy Najimy]]''' | [[:en:Kathy Najimy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gina Carano]]''' | [[:en:Gina Carano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joyce MacKenzie]]''' | [[:en:Joyce MacKenzie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amit Shah]]''' | [[:en:Amit Shah (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rhys Ifans]]''' | [[:en:Rhys Ifans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Davis]]''' | [[:en:Phil Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Hughes]]''' | [[:en:Kathleen Hughes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Vohs]]''' | [[:en:Joan Vohs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Idris Elba]]''' | [[:en:Idris Elba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Monaghan]]''' | [[:en:Dominic Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugo Weaving]]''' | [[:en:Hugo Weaving]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miranda Otto]]''' | [[:en:Miranda Otto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Wenham]]''' | [[:en:David Wenham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Badja Djola]]''' | [[:en:Badja Djola]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Hudson]]''' | [[:en:John Hudson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maureen O'Hara]]''' | [[:en:Maureen O'Hara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sharon Stone]]''' | [[:en:Sharon Stone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Donner]]''' | [[:en:Robert Donner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ada Carrasco]]''' | [[:en:Ada Carrasco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Baldwin]]''' | [[:en:William Baldwin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria de Medeiros]]''' | [[:en:Maria de Medeiros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberto Font]]''' | [[:es:Roberto Font]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susana Dosamantes]]''' | [[:en:Susana Dosamantes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alejandro Rey]]''' | [[:en:Alejandro Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank de Kova]]''' | [[:en:Frank de Kova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Porter]]''' | [[:en:Eric Porter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Thorson]]''' | [[:en:Russell Thorson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Millican]]''' | [[:en:James Millican]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachael Leigh Cook]]''' | [[:en:Rachael Leigh Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beth Grant]]''' | [[:en:Beth Grant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenton Thwaites]]''' | [[:en:Brenton Thwaites]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Lorys]]''' | [[:es:Diana Lorys]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva León]]''' | [[:es:Eva León Conde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margaret Wycherly]]''' | [[:en:Margaret Wycherly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. D. Cannon]]''' | [[:en:J. D. Cannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierre Brice]]''' | [[:fr:Pierre Brice]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Thorne]]''' | [[:en:Bella Thorne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Darren]]''' | [[:en:James Darren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sarah Roemer]]''' | [[:en:Sarah Roemer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lena Headey]]''' | [[:en:Lena Headey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tetsurō Tamba]]''' | [[:en:Tetsurō Tamba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alcayde]]''' | [[:es:Rafael Alcayde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claire Kelly]]''' | [[:en:Claire Kelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Watson]]''' | [[:en:Jack Watson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phillip Alford]]''' | [[:en:Phillip Alford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hale]]''' | [[:en:Jean Hale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Travis]]''' | [[:en:Randy Travis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramzy Bedia]]''' | [[:en:Ramzy Bedia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Salimata Kamate]] --> [[Salimata Kamaté]]''' | [[:fr:Salimata Kamaté]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tatiana Rojo]]''' | [[:fr:Tatiana Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Russo]]''' | [[:fr:Daniel Russo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol Ayuso]]''' | [[:es:Marisol Ayuso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Félix Dafauce]]''' | [[:es:Félix Dafauce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Castejón]]''' | [[:es:Rafael Castejón Sofio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Doucette]]''' | [[:en:John Doucette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Casanova]]''' | [[:es:María Casanova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miguel Rellán]]''' | [[:es:Miguel Rellán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skip Homeier]]''' | [[:en:Skip Homeier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Aumont]]''' | [[:en:Tina Aumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Alden]]''' | [[:en:Norman Alden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Nucci]]''' | [[:en:Danny Nucci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Golshifteh Farahani]]''' | [[:en:Golshifteh Farahani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Shepard]]''' | [[:en:Sam Shepard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christine Kaufmann]]''' | [[:en:Christine Kaufmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eugene Iglesias]]''' | [[:en:Eugene Iglesias]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neal McDonough]]''' | [[:en:Neal McDonough]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bradley Whitford]]''' | [[:en:Bradley Whitford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Vikander]]''' | [[:en:Alicia Vikander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Goldsworthy]]''' | [[:en:John Goldsworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossana Rory]]''' | [[:it:Rossana Rory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Víctor Junco]]''' | [[:en:Víctor Junco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irán Eory]]''' | [[:es:Irán Eory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Tinti]]''' | [[:it:Gabriele Tinti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Willes]]''' | [[:en:Jean Willes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Shannon]]''' | [[:en:Harry Shannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peggie Castle]]''' | [[:en:Peggie Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geneviève Page]]''' | [[:fr:Geneviève Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Wanamaker]]''' | [[:en:Sam Wanamaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff DeYoung]]''' | [[:en:Cliff DeYoung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Gleason]]''' | [[:en:Joanna Gleason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Val Avery]]''' | [[:en:Val Avery]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yancy Butler]]''' | [[:en:Yancy Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Liana Orfei]]''' | [[:es:Liana Orfei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Manuel Martín]]''' | [[:es:José Manuel Martín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Pica]]''' | [[:es:Antonio Pica]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roddy McDowall]]''' | [[:en:Roddy McDowall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Strong]]''' | [[:en:Michael Strong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regis Toomey]]''' | [[:en:Regis Toomey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Sykes]]''' | [[:en:Brenda Sykes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gloria Talbott]]''' | [[:en:Gloria Talbott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Beaumont]]''' | [[:en:Hugh Beaumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenneth Welsh]]''' | [[:en:Kenneth Welsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Bugner]]''' | [[:en:Joe Bugner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nino Castelnuovo]]''' | [[:it:Nino Castelnuovo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denver Pyle]]''' | [[:en:Denver Pyle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dante]]''' | [[:en:Michael Dante]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John M. Jackson]]''' | [[:en:John M. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Webb]]''' | [[:en:Alan Webb (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lois Nettleton]]''' | [[:en:Lois Nettleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Simcox]]''' | [[:en:Tom Simcox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Manrique]]''' | [[:es:Arturo Manrique]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alyssa Milano]]''' | [[:en:Alyssa Milano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Seberg]]''' | [[:en:Jean Seberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Aaker]]''' | [[:en:Lee Aaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Nichols]]''' | [[:en:Barbara Nichols]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cesare Danova]]''' | [[:it:Cesare Danova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Arau]]''' | [[:es:Alfonso Arau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Peacock]]''' | [[:en:Daniel Peacock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Madsen]]''' | [[:en:Virginia Madsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vinnie Jones]]''' | [[:en:Vinnie Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fernanda Hurtado]]''' | [[:es:Fernanda Hurtado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Ángel Espinoza]]'''<br>'''[[Ferrusquilla]]''' | [[:es:Ferrusquilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Re]]''' | [[:es:Gustavo Re]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Honor Blackman]]''' | [[:en:Honor Blackman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Wilhoite]]''' | [[:en:Kathleen Wilhoite]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laurence Luckinbill]]''' | [[:en:Laurence Luckinbill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harrison Page]]''' | [[:en:Harrison Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael O'Keefe]]''' | [[:en:Michael O'Keefe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elaine Stritch]]''' | [[:en:Elaine Stritch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Jane]]''' | [[:en:Thomas Jane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Doyle-Murray]]''' | [[:en:Brian Doyle-Murray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Levant]]''' | [[:en:Oscar Levant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donal Donnelly]]''' | [[:en:Donal Donnelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xavier Samuel]]''' | [[:en:Xavier Samuel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luciano Catenacci]]''' | [[:it:Luciano Catenacci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Powers]]''' | [[:en:Tom Powers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Harrison]]''' | [[:en:Richard Harrison (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tracy Morgan]]''' | [[:en:Tracy Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Gil]]''' | [[:es:Manuel Gil (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Dennis]]''' | [[:en:Nick Dennis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Tennant]]''' | [[:en:David Tennant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierfrancesco Favino]]''' | [[:en:Pierfrancesco Favino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Faulkner (actor)]]''' | [[:en:James Faulkner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Gates]]''' | [[:en:Nancy Gates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evan C. Kim]]''' | [[:en:Evan C. Kim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Morales]]''' | [[:es:Mario Morales (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tonea Stewart]]''' | [[:en:Tonea Stewart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Paz Pondal]]''' | [[:es:Mary Paz Pondal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Wallner]]''' | [[:es:Érika Wallner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Cilento]]''' | [[:en:Diane Cilento]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joy Harmon]]''' | [[:en:Joy Harmon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Seiji Sakaguchi]]''' | [[:en:Seiji Sakaguchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Johnny Sekka]]''' | [[:en:Johnny Sekka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Farentino]]''' | [[:en:James Farentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jody McCrea]]''' | [[:en:Jody McCrea]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Taraji P. Henson]]''' | [[:en:Taraji P. Henson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Olson]]''' | [[:en:Nancy Olson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Long]]''' | [[:en:Richard Long (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shirley Anne Field]]''' | [[:en:Shirley Anne Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ludmilla Tchérina]]''' | [[:en:Ludmilla Tchérina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fay Roope]]''' | [[:en:Fay Roope]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Anderson]]''' | [[:en:Richard Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Brooks]]''' | [[:en:Albert Brooks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Havers]]''' | [[:en:Nigel Havers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Capra]]''' | [[:en:Francis Capra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabbs Greer]]''' | [[:en:Dabbs Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Weston]]''' | [[:en:David Weston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Keith]]''' | [[:en:Robert Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Kelly]]''' | [[:en:Jack Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clu Gulager]]''' | [[:en:Clu Gulager]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Kemp]]''' | [[:en:Jeremy Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lawrence Tierney]]''' | [[:en:Lawrence Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Space]]''' | [[:en:Arthur Space]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finlay Currie]]''' | [[:en:Finlay Currie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scatman Crothers]]''' | [[:en:Scatman Crothers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karen Young]]''' | [[:en:Karen Young (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Ferrero]]''' | [[:en:Martin Ferrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Remo Capitani]]''' | [[:it:Remo Capitani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skipp Sudduth]]''' | [[:en:Skipp Sudduth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabrielle Fitzpatrick]]''' | [[:en:Gabrielle Fitzpatrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Chan]]''' | [[:en:Philip Chan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Couling]]''' | [[:en:Sonia Couling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen de Lirio]]''' | [[:es:Carmen de Lirio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jessica Dublin]]''' | [[:en:Jessica Dublin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregory Walcott]]''' | [[:en:Gregory Walcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Branscombe Richmond]]''' | [[:en:Branscombe Richmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Forsythe]]''' | [[:en:William Forsythe (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Sokoloff]]''' | [[:en:Vladimir Sokoloff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Litel]]''' | [[:en:John Litel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Meunier]]''' | [[:en:David Meunier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Scarfe]]''' | [[:en:Jonathan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Minotis]]''' | [[:en:Alexis Minotis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Aubrey]]''' | [[:en:Anne Aubrey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emile Meyer]]''' | [[:en:Emile Meyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keefe Brasselle]]''' | [[:en:Keefe Brasselle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anders Holm]]''' | [[:en:Anders Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rennie]]''' | [[:en:Michael Rennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Sutton]]''' | [[:en:John Sutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Harvey Sr.]]'''<br>Revisar [[Harry Harvey]]<br>'''[[Harry Harvey Jr.]]''', fillo | [[:en:Harry Harvey Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irving Bacon]]''' | [[:en:Irving Bacon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Sudeikis]]''' | [[:en:Jason Sudeikis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Roxburgh]]''' | [[:en:Richard Roxburgh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Weissman]]''' | [[:en:Jeffrey Weissman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendie Jo Sperber]]''' | [[:en:Wendie Jo Sperber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harold Ramis]]''' | [[:en:Harold Ramis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russ Conway]]''' | [[:en:Russ Conway (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicky Whelan]]''' | [[:en:Nicky Whelan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Whitfield]]''' | [[:en:Mitchell Whitfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Signe Hasso]]''' | [[:en:Signe Hasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bart Roberts]]/[[Rex Reason]]''' | [[:en:Rex Reason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrice Wymore]]''' | [[:en:Patrice Wymore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Davis]]''' | [[:en:Jim Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Horst Buchholz]]''' | [[:en:Horst Buchholz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Triska]]/[[Jan Tříska]]''' | [[:en:Jan Tříska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Kozlowski]]''' | [[:en:Linda Kozlowski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Meillon]]''' | [[:en:John Meillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hiroyuki Sanada]]''' | [[:en:Hiroyuki Sanada]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alina Sokar]]''' | [[:de:Alina Sokar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Puente]]''' | [[:es:Jesús Puente]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[La Polaca]]''' | [[:es:La Polaca]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Lukschy]]''' | [[:de:Wolfgang Lukschy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Clarke]]''' | [[:en:Warren Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc Anthony]]''' | [[:en:Marc Anthony]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Siobhan Fallon Hogan]]''' | [[:en:Siobhan Fallon Hogan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[O. J. Simpson]]'''<br>-->'''[[O.J. Simpson]]''' | [[:en:O. J. Simpson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Wahl]]''' | [[:en:Ken Wahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Kirk]]''' | [[:en:Phyllis Kirk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Killian Scott]]''' | [[:en:Killian Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Van Peebles]]''' | [[:en:Mario Van Peebles]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Núñez]]''' | [[:en:Joaquín Núñez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Suchet]]''' | [[:en:David Suchet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Houston]]''' | [[:en:Donald Houston]]''' |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brad Dexter]]''' | [[:en:Brad Dexter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Farnsworth]]''' | [[:en:Richard Farnsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Bright]]''' | [[:en:Richard Bright (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Schroder]]'''<br>--->'''[[Ricky Schroder]]''' | [[:en:Ricky Schroder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pitt]]''' | [[:en:Michael Pitt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Martin Smith]]''' | [[:en:Charles Martin Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Pellegrino]]''' | [[:en:Mark Pellegrino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sônia Braga]]''' | [[:en:Sônia Braga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ruck]]''' | [[:en:Alan Ruck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Patric]]''' | [[:en:Jason Patric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amidou]]''' | [[:fr:Amidou]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Evans]]''' | [[:en:Joan Evans (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Monaghan]]''' | [[:en:Michelle Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mariette Hartley]]''' | [[:en:Mariette Hartley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Gilmore]]''' | [[:en:Virginia Gilmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert J. Wilke]]''' | [[:en:Robert J. Wilke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Vernon]]''' | [[:en:John Vernon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlin Glynn]]''' | [[:en:Carlin Glynn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madeline Carroll]]''' | [[:en:Madeline Carroll]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Noonan]]''' | [[:en:Tom Noonan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Plana]]''' | [[:en:Tony Plana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Tasso]]''' | [[:es:José María Tasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Albee]]''' | [[:en:Josh Albee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murray Hamilton]]''' | [[:en:Murray Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Rourke]]''' | [[:en:Mickey Rourke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lilli Palmer]]''' | [[:en:Lilli Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Darrell]]''' | [[:en:Steve Darrell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Lange]]''' | [[:en:Hope Lange]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Hopper]]''' | [[:en:William Hopper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Golding]]''' | [[:en:Henry Golding]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Chen]]''' | [[:en:Tina Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Lawrence]]''' | [[:en:Barbara Lawrence]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Blondell]]''' | [[:en:Joan Blondell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Parks]]''' | [[:en:Michael Parks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raimund Harmstorf]]''' | [[:en:Raimund Harmstorf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Louise]]''' | [[:en:Tina Louise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Burns]]''' | [[:en:Edward Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lily James]]''' | [[:en:Lily James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dexter Fletcher]]''' | [[:en:Dexter Fletcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gianni Garko]]''' | [[:it:Gianni Garko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marion Ramsey]]''' | [[:en:Marion Ramsey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Hill]]''' | [[:it:Ross Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lionel Stander]]''' | [[:en:Lionel Stander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elisa Montés]]''' | [[:es:Elisa Montés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Kuluva]]''' | [[:en:Will Kuluva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebecca De Mornay]]''' | [[:en:Rebecca De Mornay]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geraldine Chaplin]]''' | [[:en:Geraldine Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Wright]]''' | [[:en:Tom Wright (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lindsay Frost]]''' | [[:en:Lindsay Frost]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mireille Enos]]''' | [[:en:Mireille Enos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Mendy]]''' | [[:es:Carlos Mendy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Morris]]''' | [[:es:Luis Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime de Mora y Aragón]]''' | [[:es:Jaime de Mora y Aragón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marie Windsor]]''' | [[:en:Marie Windsor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Muldaur]]''' | [[:en:Diana Muldaur]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Hart]]''' | [[:en:Kevin Hart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick O'Neal]]''' | [[:en:Patrick O'Neal (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Míriam Colón]]''' | [[:en:Míriam Colón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Cavanagh]]''' | [[:en:Paul Cavanagh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Valls]]''' | [[:es:Arturo Valls]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Maria Pierangeli]]''' | [[:it:Anna Maria Pierangeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noel Drayton]]''' | [[:en:Noel Drayton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Douglas]]''' | [[:en:James Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Collins]]''' | [[:en:Stephen Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wengraf]]''' | [[:en:John Wengraf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Lewis]]''' | [[:en:Ronald Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Anderson (actor estausunidense)]]''' | [[:en:James Anderson (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Royal Dano]]''' | [[:en:Royal Dano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angela Bassett]]''' | [[:en:Angela Bassett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Prosky]]''' | [[:en:Robert Prosky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberts Blossom]]''' | [[:en:Roberts Blossom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Carsten]]''' | [[:en:Peter Carsten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Egan]]''' | [[:en:Richard Egan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LL Cool J]]''' | [[:en:LL Cool J]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Forster]]''' | [[:en:Peter Forster (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Price]]''' | [[:en:Dennis Price]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agnes Moorehead]]''' | [[:en:Agnes Moorehead]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dudikoff]]''' | [[:en:Michael Dudikoff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Peña]]''' | [[:en:Elizabeth Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zhang Ziyi]]''' | [[:en:Zhang Ziyi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Buzzi]]''' | [[:en:Ruth Buzzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Schweig]]''' | [[:en:Eric Schweig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samuel Le Bihan]]''' | [[:fr:Samuel Le Bihan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rainn Wilson]]''' | [[:en:Rainn Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Ryder]]''' | [[:en:Alfred Ryder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alison Eastwood]]''' | [[:en:Alison Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug Hutchison]]''' | [[:en:Doug Hutchison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stathis Giallelis]]''' | [[:en:Stathis Giallelis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Horton]]''' | [[:en:Robert Horton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penny Edwards]]''' | [[:en:Penny Edwards (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terry Gilkyson]]''' | [[:en:Terry Gilkyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Taylor]]'''<br>'''[[Don Taylor (actor estausunidense)]]'''<br>'''[[Don Taylor (director britanico)]]''' | [[:en:Don Taylor (American filmmaker)]]<br>[[:en:Don Taylor (English director and playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dina Merrill]]''' | [[:en:Dina Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Sande]]''' | [[:en:Walter Sande]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wright Campbell]]''' | [[:en:Robert Wright Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sela Ward]]''' | [[:en:Sela Ward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Timothy Spall]]''' | [[:en:Timothy Spall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Curd Jürgens]]''' | [[:en:Curd Jürgens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Arlen]]''' | [[:en:Richard Arlen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Walker]]''' | [[:en:Polly Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto de Mendoza]]''' | [[:es:Alberto de Mendoza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Margolin]]''' | [[:en:Stuart Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Mazurki]]''' | [[:en:Mike Mazurki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Petersen]]''' | [[:en:Paul Petersen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Sagall]]''' | [[:en:Jonathan Sagall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebel Wilson]]''' | [[:en:Rebel Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Aidman]]''' | [[:en:Charles Aidman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Flores]]''' | [[:en:Bella Flores]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wesley]]''' | [[:en:John Wesley (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emma Fuhrmann]]''' | [[:en:Emma Fuhrmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hawthorne James]]''' | [[:en:Hawthorne James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto López López]]''' | [[:es:Alberto López López]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Bourgoin]]''' | [[:fr:Louise Bourgoin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Osinaga]]''' | [[:es:Pedro Osinaga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicolas Beaucaire]]''' | [[:fr:Nicolas Beaucaire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claudia Tagbo]]''' | [[:fr:Claudia Tagbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nanou Garcia]]''' | [[:fr:Nanou Garcia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julian McMahon]]''' | [[:en:Julian McMahon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Ryan]]''' | [[:en:Amy Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Bateman]]''' | [[:en:Tom Bateman (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Ingram]]''' | [[:en:Jack Ingram (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sherry Lansing]]''' | [[:en:Sherry Lansing]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ina Balin]]''' | [[:en:Ina Balin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Savage]]''' | [[:en:John Savage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Evans]]''' | [[:en:Maurice Evans (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edmund Purdom]]''' | [[:en:Edmund Purdom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Prine]]''' | [[:en:Andrew Prine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyler Posey]]''' | [[:en:Tyler Posey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Anderson]]''' | [[:en:Stanley Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria Pitillo]]''' | [[:en:Maria Pitillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Millard Mitchell]]''' | [[:en:Millard Mitchell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Palmer]]''' | [[:en:Gregg Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Anderson]]''' | [[:en:Judith Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Magee]]''' | [[:en:Patrick Magee (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denny Miller]]''' | [[:en:Denny Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheldon Allman]]''' | [[:en:Sheldon Allman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason O'Mara]]''' | [[:en:Jason O'Mara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Weston]]''' | [[:en:Celia Weston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holland Taylor]]''' | [[:en:Holland Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Mathis]]''' | [[:en:Samantha Mathis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ritchie Coster]]''' | [[:en:Ritchie Coster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Fiorentino]]''' | [[:en:Linda Fiorentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rip Torn]]''' | [[:en:Rip Torn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Colter]]''' | [[:en:Mike Colter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Danson]]''' | [[:en:Ted Danson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leland Orser]]''' | [[:en:Leland Orser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rade Šerbedžija]]''' | [[:en:Rade Šerbedžija]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keira Knightley]]''' | [[:en:Keira Knightley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Martínez Sierra]]''' | [[:es:Carmen Martínez Sierra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[R. G. Armstrong]]''' | [[:en:R. G. Armstrong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Velibor Topić]]''' | [[:en:Velibor Topić]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Miller]]''' | [[:en:Ben Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Carley]]''' | [[:en:Christopher Carley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Al Martino]]''' | [[:en:Al Martino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[François Orsoni]]''' | [[:fr:François Orsoni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ortiz]]''' | [[:en:John Ortiz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vanessa Bell Calloway]]''' | [[:en:Vanessa Bell Calloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly McGillis]]''' | [[:en:Kelly McGillis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim McInnerny]]''' | [[:en:Tim McInnerny]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Andrews]]''' | [[:en:Edward Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Fenton]]'''<br>'''[[Frank Fenton (escritor)]]'''<br>'''[[Frank Fenton (actor)]]''' | [[:en:Frank Fenton (writer)]]<br>[[:en:Frank Fenton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Carell]]''' | [[:en:Steve Carell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julianna Margulies]]''' | [[:en:Julianna Margulies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladek Sheybal]]''' | [[:en:Vladek Sheybal]] |} 1qfk9kyevnlrxbnhygs9c86t4xa4oii 2479977 2479953 2026-09-30T15:11:33Z RenatoGar 80073 /* Actors */ 2479977 wikitext text/x-wiki * Biografías d'actors pendients de fer-ne l'articlo: == Actors == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Articlo ! style="background:#cffa86;" | Dende |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olive Carey]]''' | [[:en:Olive Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Sadler]]''' | [[:en:William Sadler (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Efrem Zimbalist Jr.]]''' | [[:en:Efrem Zimbalist Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Coleen Gray]]''' | [[:en:Coleen Gray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Rober]]''' | [[:en:Richard Rober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Clark]]''' | [[:en:Susan Clark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Bedoya]]''' | [[:en:Alfonso Bedoya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Caterina Murino]]''' | [[:it:Caterina Murino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Corday]]''' | [[:en:Mara Corday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Hutton]]''' | [[:en:Jim Hutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Heckart]]''' | [[:en:Eileen Heckart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridget Moynahan]]''' | [[:en:Bridget Moynahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carolyn Jones]]''' | [[:en:Carolyn Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlotte Coleman]]''' | [[:en:Charlotte Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Sizemore]]''' | [[:en:Tom Sizemore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Duff]]''' | [[:en:Howard Duff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geena Davis]]''' | [[:en:Geena Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carroll O'Connor]]''' | [[:en:Carroll O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Murray]]''' | [[:en:Don Murray (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maura Tierney]]''' | [[:en:Maura Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katharine Ross]]''' | [[:en:Katharine Ross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Hovey]]''' | [[:en:Tim Hovey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wolders]]''' | [[:en:Robert Wolders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosemary Forsyth]]''' | [[:en:Rosemary Forsyth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Johnson]]''' | [[:en:Russell Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Peña]]''' | [[:en:Michael Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug McClure]]''' | [[:en:Doug McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Nelson]]''' | [[:en:Lori Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Lamour]]''' | [[:en:Dorothy Lamour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[De'voreaux White]]''' | [[:en:De'voreaux White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenne Headly]]''' | [[:en:Glenne Headly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isabel Garcés]]''' | [[:es:Isabel Garcés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martha Hyer]]''' | [[:en:Martha Hyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduard Franz]]''' | [[:en:Eduard Franz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelle Getty]]''' | [[:en:Estelle Getty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marshall Thompson]]''' | [[:en:Marshall Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Greer]]''' | [[:en:Jane Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Fuller]]''' | [[:en:Robert Fuller (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Braun]]''' | [[:en:Judith Braun]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regina King]]''' | [[:en:Regina King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Strauss]]''' | [[:en:Robert Strauss (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Quayle]]''' | [[:en:Anthony Quayle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Janssen]]''' | [[:en:David Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marilyn Maxwell]]''' | [[:en:Marilyn Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thelma Ritter]]''' | [[:en:Thelma Ritter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Dechent]]''' | [[:es:Antonio Dechent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clara Lago]]''' | [[:es:Clara Lago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Sáinz]]''' | [[:es:Tina Sainz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lola Gaos]]''' | [[:es:Lola Gaos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wanda De Jesus]]''' | [[:en:Wanda De Jesus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Campbell]]''' | [[:en:William Campbell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Art Malik]]''' | [[:en:Art Malik]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridgette Wilson]]''' | [[:en:Bridgette Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Castle]]''' | [[:en:Mary Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Malinger]]''' | [[:en:Ross Malinger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Klein]]''' | [[:en:Chris Klein (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dale Robertson]]''' | [[:en:Dale Robertson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jing Tian]]''' | [[:en:Jing Tian]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Prince]]''' | [[:en:William Prince (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Fernández]]''' | [[:es:Arturo Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guillermo Marín]]''' | [[:es:Guillermo Marín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Chaplin]]''' | [[:en:Ben Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sammy Davis Jr.]]''' | [[:en:Sammy Davis Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miki Esparbé]]''' | [[:es:Miki Esparbé]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Cameron]]''' | [[:en:Rod Cameron (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Grillo]]''' | [[:en:Frank Grillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frédéric Chau]]''' | [[:fr:Frédéric Chau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Carradine]]''' | [[:en:John Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Bodison]]''' | [[:en:Wolfgang Bodison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Tamm]]''' | [[:en:Mary Tamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Hackett]]''' | [[:en:Joan Hackett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Drake]]''' | [[:en:Charles Drake (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clint Walker]]''' | [[:en:Clint Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura Linney]]''' | [[:en:Laura Linney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[T. K. Carter]]''' | [[:en:T. K. Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joel Edgerton]]''' | [[:en:Joel Edgerton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Moffat]]''' | [[:en:Donald Moffat]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amanda Plummer]]''' | [[:en:Amanda Plummer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Platt]]''' | [[:en:Louise Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gordon Jackson]]''' | [[:en:Gordon Jackson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michel Muller (actor austriaco)]]''' | [[:fr:Michel Muller (humoriste)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Michaels]]''' | [[:en:Dolores Michaels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Ure]]''' | [[:en:Mary Ure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Wilson]]''' | [[:en:Owen Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer O'Neill]]''' | [[:en:Jennifer O'Neill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Tobolowsky]]''' | [[:en:Stephen Tobolowsky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Sinden]]''' | [[:en:Donald Sinden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Donlevy]]''' | [[:en:Brian Donlevy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Glenn]]''' | [[:en:Scott Glenn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Matheson]]''' | [[:en:Tim Matheson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mamie Van Doren]]''' | [[:en:Mamie Van Doren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marton Csokas]]''' | [[:en:Marton Csokas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Knepper]]''' | [[:en:Robert Knepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Troup]]''' | [[:en:Bobby Troup]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mathilda May]]''' | [[:en:Mathilda May]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Eleniak]]''' | [[:en:Erika Eleniak]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wesley Snipes]]''' | [[:en:Wesley Snipes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Carmen Prendes]]''' | [[:es:Mari Carmen Prendes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Beckinsale]]''' | [[:en:Kate Beckinsale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Franco]]''' | [[:en:James Franco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murvyn Vye]]''' | [[:en:Murvyn Vye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Taylor]]''' | [[:en:Rod Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eliza Dushku]]''' | [[:en:Eliza Dushku]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Duggan]]''' | [[:en:Andrew Duggan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Smith]]''' | [[:en:Alexis Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Domergue]]''' | [[:en:Faith Domergue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Parillaud]]''' | [[:en:Anne Parillaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guy Pearce]]''' | [[:en:Guy Pearce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Giampiero Albertini]]''' | [[:it:Giampiero Albertini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Percy Herbert]]''' | [[:en:Percy Herbert (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod McKuen]]''' | [[:en:Rod McKuen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kent Smith]]''' | [[:en:Kent Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Keen]]''' | [[:en:Geoffrey Keen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gert van den Bergh]]''' | [[:en:Gert van den Bergh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores del Río]]''' | [[:en:Dolores del Río]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Durning]]''' | [[:en:Charles Durning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Dreyfus]]''' | [[:en:James Dreyfus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Barbero]]''' | [[:es:Luis Barbero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Hernández]]''' | [[:es:Rafael Hernández (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Towers]]''' | [[:en:Constance Towers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Elliott]]''' | [[:en:Stephen Elliott (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Koslo]]''' | [[:en:Paul Koslo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bee Vang]]''' | [[:en:Bee Vang]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berry Kroeger]]''' | [[:en:Berry Kroeger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaiah Washington]]''' | [[:en:Isaiah Washington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Marshall]]''' | [[:en:James Marshall (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[May Robson]]''' | [[:en:May Robson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Astin]]''' | [[:en:Sean Astin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orlando Bloom]]''' | [[:en:Orlando Bloom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Benzali]]''' | [[:en:Daniel Benzali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tippi Hedren]]''' | [[:en:Tippi Hedren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Helmore]]''' | [[:en:Tom Helmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Furriel]]''' | [[:es:Joaquín Furriel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Leyton]]''' | [[:en:John Leyton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Clennon]]''' | [[:en:David Clennon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Alda]]''' | [[:en:Alan Alda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Lonsdale]]''' | [[:en:Michael Lonsdale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Thewlis]]''' | [[:en:David Thewlis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva Marie Saint]]''' | [[:en:Eva Marie Saint]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Miller]]''' | [[:en:Jason Miller (playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Archer]]''' | [[:en:Anne Archer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulla Jacobsson]]''' | [[:en:Ulla Jacobsson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katrin Sass]]''' | [[:de:Katrin Sass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Roëves]]''' | [[:en:Maurice Roëves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nina Foch]]''' | [[:en:Nina Foch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Gibson]]''' | [[:en:Thomas Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Thomas]]''' | [[:en:Henry Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Macht]]''' | [[:en:Gabriel Macht]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dzundza]]''' | [[:en:George Dzundza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Booth]]''' | [[:en:James Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Davis]]''' | [[:en:Hope Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquim de Almeida]]''' | [[:en:Joaquim de Almeida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Stuart Masterson]]''' | [[:en:Mary Stuart Masterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hamilton]]''' | [[:en:Linda Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Stahl]]''' | [[:en:Nick Stahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Bratt]]''' | [[:en:Benjamin Bratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joss Ackland]]''' | [[:en:Joss Ackland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alonso]]''' | [[:es:Rafael Alonso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terele Pávez]]''' | [[:es:Terele Pávez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Allen]]''' | [[:en:Elizabeth Allen (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Teal]]''' | [[:en:Ray Teal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lina Morgan]]''' | [[:es:Lina Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gemma Cuervo]]''' | [[:es:Gemma Cuervo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Zarzo]]''' | [[:es:Manolo Zarzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryōko Hirosue]]''' | [[:en:Ryōko Hirosue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachel Ticotin]]''' | [[:en:Rachel Ticotin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Jarman Jr.]]''' | [[:en:Claude Jarman Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[BD Wong]]''' | [[:en:BD Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Licia Calderón]]''' | [[:es:Licia Calderón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Vardalos]]''' | [[:en:Nia Vardalos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Alexander]]''' | [[:en:Jane Alexander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Ford]]''' | [[:en:Steven Ford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronny Cox]]''' | [[:en:Ronny Cox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elpidia Carrillo]]''' | [[:en:Elpidia Carrillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Graham]]''' | [[:en:Stephen Graham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce McGill]]''' | [[:en:Bruce McGill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. A. Preston]]''' | [[:en:J. A. Preston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Priscilla Lane]]''' | [[:en:Priscilla Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betta St. John]]''' | [[:en:Betta St. John]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Greenwood]]''' | [[:en:Bruce Greenwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Qin Shaobo]]''' | [[:en:Qin Shaobo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott L. Schwartz]]''' | [[:en:Scott L. Schwartz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandra Oh]]''' | [[:en:Sandra Oh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kris Marshall]]''' | [[:en:Kris Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Coote]]''' | [[:en:Robert Coote]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jake Gyllenhaal]]''' | [[:en:Jake Gyllenhaal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Davis]]''' | [[:en:Judy Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ernie Kovacs]]''' | [[:en:Ernie Kovacs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ric Young]]''' | [[:en:Ric Young]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Murray]]''' | [[:en:Ken Murray (entertainer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elias Koteas]]''' | [[:en:Elias Koteas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLano]]''' | [[:en:Michael DeLano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jameson Thomas]]''' | [[:en:Jameson Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Dean Morgan]]''' | [[:en:Jeffrey Dean Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jimi Mistry]]''' | [[:en:Jimi Mistry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Lloyd]]''' | [[:en:Danny Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Raymond]]''' | [[:en:Gene Raymond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juanjo Menéndez]]''' | [[:es:Juanjo Menéndez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dyanik Zurakowska]]''' | [[:es:Dyanik Zurakowska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosanna Yanni]]''' | [[:es:Rosanna Yanni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan Calvo]]''' | [[:es:Juan Calvo Doménech]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Álvaro de Luna]]''' | [[:es:Álvaro de Luna (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Orjas]]''' | [[:es:José Orjas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Tomás]]''' | [[:es:Alicia Tomás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Coronado]]''' | [[:es:José Coronado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beni Deus]]''' | [[:es:Beni Deus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Gálvez]]''' | [[:es:José Gálvez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casal]]''' | [[:es:Antonio Casal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Moriarty]]''' | [[:en:Michael Moriarty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jordi Mollà]]''' | [[:es:Jordi Mollà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Cross]]''' | [[:en:Ben Cross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo McKern]]''' | [[:en:Leo McKern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Reynolds]]''' | [[:en:William Reynolds (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexander Godunov]]''' | [[:en:Alexander Godunov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Agar]]''' | [[:en:John Agar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Brenneman]]''' | [[:en:Amy Brenneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dunn]]''' | [[:en:Kevin Dunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Walston]]''' | [[:en:Ray Walston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Carey Jr.]]''' | [[:en:Harry Carey Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Macdonald Carey]]''' | [[:en:Macdonald Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Clarke]]''' | [[:en:Jason Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles S. Dutton]]''' | [[:en:Charles S. Dutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Greer]]''' | [[:en:Judy Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Gampu]]''' | [[:en:Ken Gampu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Paget]]''' | [[:en:Debra Paget]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edgar Buchanan]]''' | [[:en:Edgar Buchanan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Tucker]]''' | [[:en:Chris Tucker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Majorino]]''' | [[:en:Tina Majorino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mirta Miller]]''' | [[:es:Mirta Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Tryon]]''' | [[:en:Tom Tryon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inger Stevens]]''' | [[:en:Inger Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kip Niven]]''' | [[:en:Kip Niven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Schneider]]''' | [[:en:John Schneider (screen actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eiza González]]''' | [[:en:Eiza González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carrie-Anne Moss]]''' | [[:en:Carrie-Anne Moss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Langella]]''' | [[:en:Frank Langella]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ladd]]''' | [[:en:Alan Ladd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesco Quinn]]''' | [[:en:Francesco Quinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Gómez Ferrer]]''' | [[:en:Pilar Gómez Ferrer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Loren Dean]]''' | [[:en:Loren Dean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sullivan Stapleton]]''' | [[:en:Sullivan Stapleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Bouquet]]''' | [[:fr:Carole Bouquet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chiwetel Ejiofor]]''' | [[:en:Chiwetel Ejiofor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Kendrick]]''' | [[:en:Anna Kendrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blair Underwood]]''' | [[:en:Blair Underwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Talia Shire]]''' | [[:en:Talia Shire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Stamp]]''' | [[:en:Terence Stamp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Evelyn]]''' | [[:en:Judith Evelyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Farrar]]''' | [[:en:David Farrar (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Slim Pickens]]''' | [[:en:Slim Pickens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bernard Hill]]''' | [[:en:Bernard Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bo Svenson]]''' | [[:en:Bo Svenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Guttenberg]]''' | [[:en:Steve Guttenberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bubba Smith]]''' | [[:en:Bubba Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Winslow]]''' | [[:en:Michael Winslow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Green]]''' | [[:en:Nigel Green]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Isaac]]''' | [[:en:Oscar Isaac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willard Parker]]''' | [[:en:Willard Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kay Lenz]]''' | [[:en:Kay Lenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zachary Scott]]''' | [[:en:Zachary Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Schiff]]''' | [[:en:Richard Schiff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Cochran]]''' | [[:en:Steve Cochran]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Steele]]''' | [[:en:Bob Steele (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Addison Powell]]''' | [[:en:Addison Powell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hank Worden]]''' | [[:en:Hank Worden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Zori]]''' | [[:es:Tomás Zori]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Chen]]''' | [[:en:Joan Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Petty]]''' | [[:en:Lori Petty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sally Struthers]]''' | [[:en:Sally Struthers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Nicol]]''' | [[:en:Alex Nicol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosie O'Donnell]]''' | [[:en:Rosie O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Burr DeBenning]]''' | [[:en:Burr DeBenning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Benton Reid]]''' | [[:en:Carl Benton Reid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Butler]]''' | [[:en:Gerard Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Kennedy]]''' | [[:en:Douglas Kennedy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Elam]]''' | [[:en:Jack Elam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Dehner]]''' | [[:en:John Dehner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willis Bouchey]]''' | [[:en:Willis Bouchey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Maxwell]]''' | [[:en:Frank Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Connors]]''' | [[:en:Mike Connors]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Russell]]''' | [[:en:John Russell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Lord]]''' | [[:en:Jack Lord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Nolan]]''' | [[:en:Lloyd Nolan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Anderson]]''' | [[:en:John Anderson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denis Leary]]''' | [[:en:Denis Leary]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aldo Giuffrè]]''' | [[:en:Aldo Giuffrè]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathryn Harrold]]''' | [[:en:Kathryn Harrold]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bess Motta]]''' | [[:en:Bess Motta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Silva]]''' | [[:es:María Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Suárez]]''' | [[:es:José Suárez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Zerbe]]''' | [[:en:Anthony Zerbe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Albert]]''' | [[:en:Eddie Albert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Brown]]''' | [[:en:Pamela Brown (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Haze]]''' | [[:en:Jonathan Haze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Bosco]]''' | [[:en:Philip Bosco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Newley]]''' | [[:en:Anthony Newley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitzi Gaynor]]''' | [[:en:Mitzi Gaynor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Gordon]]''' | [[:en:Leo Gordon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Segal]]''' | [[:en:George Segal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dewey Martin]]''' | [[:en:Dewey Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Collins]]''' | [[:en:Joan Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Mitchum]]''' | [[:en:James Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Spiros Focás]]''' | [[:en:Spiros Focás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mildred Natwick]]''' | [[:en:Mildred Natwick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sessue Hayakawa]]''' | [[:en:Sessue Hayakawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Roberts]]''' | [[:en:Roy Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryan Gosling]]''' | [[:en:Ryan Gosling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jacqueline Scott]]''' | [[:en:Jacqueline Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guinn "Big Boy" Williams]]''' | [[:en:Guinn "Big Boy" Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Famke Janssen]]''' | [[:en:Famke Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Grenier]]''' | [[:en:Adrian Grenier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Lucking]]''' | [[:en:William Lucking]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Marlowe]]''' | [[:en:Hugh Marlowe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holt McCallany]]''' | [[:en:Holt McCallany]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Platt]]''' | [[:en:Oliver Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Blanchard]]''' | [[:en:Mari Blanchard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Bridges]]''' | [[:en:Lloyd Bridges]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Felicia Farr]]''' | [[:en:Felicia Farr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michèle Mercier]]''' | [[:en:Michèle Mercier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bach]]''' | [[:en:Barbara Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee J. Cobb]]''' | [[:en:Lee J. Cobb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Dern]]''' | [[:en:Bruce Dern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura San Giacomo]]''' | [[:en:Laura San Giacomo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzy Amis]]''' | [[:en:Suzy Amis Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Ávila]]''' | [[:es:Enrique Ávila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Cruz]]''' | [[:es:Mara Cruz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Silver]]''' | [[:en:Ron Silver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Drago]]''' | [[:en:Billy Drago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Swayze]]''' | [[:en:Patrick Swayze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neva Patterson]]''' | [[:en:Neva Patterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dick Wesson]]''' | [[:en:Dick Wesson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Booth]]''' | [[:en:Connie Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Leigh]]''' | [[:en:Janet Leigh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lund]]''' | [[:en:John Lund (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grand L. Bush]]''' | [[:en:Grand L. Bush]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossano Brazzi]]''' | [[:en:Rossano Brazzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Piven]]''' | [[:en:Jeremy Piven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meat Loaf]]''' | [[:en:Meat Loaf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pier Angeli]]''' | [[:en:Pier Angeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Murphy]]''' | [[:en:Mary Murphy (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bibi Andersson]]''' | [[:en:Bibi Andersson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tzi Ma]]''' | [[:en:Tzi Ma]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grégoire Aslan]]''' | [[:en:Grégoire Aslan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Andrews]]''' | [[:en:Harry Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Craig]]''' | [[:en:Daniel Craig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Fiennes]]''' | [[:en:Joseph Fiennes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Shabaka Henley]]''' | [[:en:Barry Shabaka Henley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Candice Bergen]]''' | [[:en:Candice Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Piñar]]''' | [[:es:Carlos Piñar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Hemsworth]]''' | [[:en:Luke Hemsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yılmaz Erdoğan]]''' | [[:en:Yılmaz Erdoğan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Morley]]''' | [[:en:Robert Morley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Sabàto]]''' | [[:en:Antonio Sabàto Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Lewis]]''' | [[:en:Geoffrey Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Randolph]]''' | [[:en:John Randolph (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[S. Z. Sakall]]''' u '''[[S.Z. Sakall]]''' | [[:en:S. Z. Sakall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Randall]]''' | [[:en:Tony Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George N. Neise]]''' | [[:en:George N. Neise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maya Rudolph]]''' | [[:en:Maya Rudolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Martinelli]]''' | [[:en:Elsa Martinelli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George "Gabby" Hayes]]''' | [[:en:George "Gabby" Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harve Presnell]]''' | [[:en:Harve Presnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Lom]]''' | [[:en:Herbert Lom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morris Chestnut]]''' | [[:en:Morris Chestnut]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Caba Alba]]''' | [[:es:Julia Caba Alba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Bódalo]]''' | [[:es:José Bódalo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Fábregas]]''' | [[:en:Manolo Fábregas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cindy Crawford]]''' | [[:en:Cindy Crawford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Roberts]]''' | [[:en:Eric Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nestor Paiva]]''' | [[:en:Nestor Paiva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan King]]''' | [[:en:Alan King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Cotten]]''' | [[:en:Joseph Cotten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonah Hill]]''' | [[:en:Jonah Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter McGinn]]''' | [[:en:Walter McGinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Patrick]]''' | [[:en:Gail Patrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Marie]]''' | [[:en:Lisa Marie (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Pascal]]''' | [[:en:Pedro Pascal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Kove]]''' | [[:en:Martin Kove]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Kulich]]''' | [[:en:Vladimir Kulich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Kretschmann]]''' | [[:en:Thomas Kretschmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mahershala Ali]]''' | [[:en:Mahershala Ali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McIntire]]''' | [[:en:John McIntire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Guardino]]''' | [[:en:Harry Guardino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dan Hedaya]]''' | [[:en:Dan Hedaya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Blanco]]''' | [[:es:Tomás Blanco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Margolin]]''' | [[:en:Janet Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Gordon]]''' | [[:en:Don Gordon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Urich]]''' | [[:en:Robert Urich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norma Lazareno]]''' | [[:en:Norma Lazareno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amparo Soler Leal]]''' | [[:es:Amparo Soler Leal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlene Holt]]''' | [[:en:Charlene Holt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Cavanaugh]]''' | [[:en:Michael Cavanaugh (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyne Daly]]''' | [[:en:Tyne Daly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Torin Thatcher]]''' | [[:en:Torin Thatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Francis]]''' | [[:en:Anne Francis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Rowland]]''' | [[:en:Steve Rowland (music producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Bull]]''' | [[:en:Peter Bull]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dolenz]]''' | [[:en:George Dolenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Brandon]]''' | [[:en:Henry Brandon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzanne Neve]]''' | [[:en:Suzanne Neve]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Sands]]''' | [[:en:Tommy Sands]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Galloway]]''' | [[:en:Don Galloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Case]]''' | [[:en:Kathleen Case]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Casseus]]''' | [[:en:Gabriel Casseus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carice van Houten]]''' | [[:en:Carice van Houten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Esperanza Roy]]''' | [[:es:Esperanza Roy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ty Hardin]]''' | [[:en:Ty Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lyle Bettger]]''' | [[:en:Lyle Bettger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anjanette Comer]]''' | [[:en:Anjanette Comer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Perry]]''' | [[:en:Luke Perry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Godrèche]]''' | [[:en:Judith Godrèche]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Bergin]]''' | [[:en:Patrick Bergin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pate]]''' | [[:en:Michael Pate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Weller]]''' | [[:en:Peter Weller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Luisa San José]]''' | [[:es:María Luisa San José]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bárbara Rey]]''' | [[:es:Bárbara Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime Sánchez]]''' | [[:en:Jaime Sánchez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Capshaw]]''' | [[:en:Kate Capshaw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabney Coleman]]''' | [[:en:Dabney Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLorenzo]]''' | [[:en:Michael DeLorenzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin McNally]]''' | [[:en:Kevin McNally]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Guzmán]]''' | [[:en:Luis Guzmán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Logan]]''' | [[:en:Robert Logan Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Kreski]]''' | [[:en:Connie Kreski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Tomei]]''' | [[:en:Marisa Tomei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Searcy]]''' | [[:en:Nick Searcy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Strother Martin]]''' | [[:en:Strother Martin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Loggia]]''' | [[:en:Robert Loggia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián Mateos]]''' | [[:es:Julián Mateos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Carradine]]''' | [[:en:David Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald Mohr]]''' | [[:en:Gerald Mohr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Edwards]]''' | [[:en:Anthony Edwards (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack O'Connell]]''' | [[:en:Jack O'Connell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaliyah]]''' | [[:en:Aaliyah]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Couture]]''' | [[:en:Randy Couture]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Didier Flamand]]''' | [[:fr:Didier Flamand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Layton]]''' | [[:es:William Layton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nuria Torray]]''' | [[:es:Nuria Torray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sara Lezana]]''' | [[:es:Sara Lezana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marg Helgenberger]]''' | [[:en:Marg Helgenberger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John C. McGinley]]''' | [[:en:John C. McGinley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Sampson]]''' | [[:en:Will Sampson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale]]''' | [[:en:Alan Hale Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Velásquez]]''' | [[:en:Patricia Velásquez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Wong]]''' | [[:en:Russell Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wayne Morris]]''' | [[:en:Wayne Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Bennett]]''' | [[:en:Bruce Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregor Fisher]]''' | [[:en:Gregor Fisher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paloma Valdés]]''' | [[:es:Paloma Valdés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cassen (actor)]]''' | [[:es:Cassen (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Atkins]]''' | [[:en:Christopher Atkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Weldon]]''' | [[:en:Joan Weldon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Yowlachie]]''' | [[:en:Chief Yowlachie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricky Nelson]]''' | [[:en:Ricky Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Mitchum]]''' | [[:en:Christopher Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Crenna]]''' | [[:en:Richard Crenna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James LeGros]]''' | [[:en:James LeGros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clancy Brown]]''' | [[:en:Clancy Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur O'Connell]]''' | [[:en:Arthur O'Connell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Genn]]''' | [[:en:Leo Genn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rooker]]''' | [[:en:Michael Rooker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Sorbo]]''' | [[:en:Kevin Sorbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosa Fontana]]''' | [[:es:Rosa Fontana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Pierrá]]''' | [[:es:Francisco Pierrá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Wolff]]''' | [[:it:Frank Wolff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Burns]]''' | [[:en:Heather Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Murciano]]''' | [[:en:Enrique Murciano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodrigo Santoro]]''' | [[:en:Rodrigo Santoro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Patterson]]''' | [[:en:James Patterson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Arness]]''' | [[:en:James Arness]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leopoldine Konstantin]]''' | [[:en:Leopoldine Konstantin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zach Galligan]]''' | [[:en:Zach Galligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phoebe Cates]]''' | [[:en:Phoebe Cates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Morgan]]''' | [[:en:Harry Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Schofield]]''' | [[:en:David Schofield (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianne Koch]]''' | [[:en:Marianne Koch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Brega]]''' | [[:en:Mario Brega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luigi Pistilli]]''' | [[:it:Luigi Pistilli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Napier]]''' | [[:en:Charles Napier (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulrich Matthes]]''' | [[:en:Ulrich Matthes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Belushi]]''' | [[:en:Jim Belushi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erik von Detten]]''' | [[:en:Erik von Detten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josephine Hutchinson]]''' | [[:en:Josephine Hutchinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Newton]]''' | [[:en:Robert Newton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chloe Webb]]''' | [[:en:Chloe Webb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penelope Ann Miller]]''' | [[:en:Penelope Ann Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sinbad]]''' | [[:en:Sinbad (comedian)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Jordan]]''' | [[:en:Richard Jordan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Lineback]]''' | [[:en:Richard Lineback]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Sancho]]''' (u '''[[Pepe Sancho]]''') | [[:es:Pepe Sancho]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Kosty]]''' | [[:es:María Kosty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agustín González]]''' | [[:es:Agustín González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angus Lennie]]''' | [[:en:Angus Lennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[JoBeth Williams]]''' | [[:en:JoBeth Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janine Turner]]''' | [[:en:Janine Turner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Stefanson]]''' | [[:en:Leslie Stefanson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dave Chappelle]]''' | [[:en:Dave Chappelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Anderson Jr.]]''' | [[:en:Michael Anderson Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Vinton]]''' | [[:en:Bobby Vinton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hoyt Axton]]''' | [[:en:Hoyt Axton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Watanabe]]''' | [[:en:Ken Watanabe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Schulze]]''' | [[:en:Matt Schulze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Farley Granger]]''' | [[:en:Farley Granger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yanti Somer]]''' | [[:en:Yanti Somer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurtwood Smith]]''' | [[:en:Kurtwood Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Byron Mann]]''' | [[:en:Byron Mann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gérard Blain]]''' | [[:fr:Gérard Blain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carol Lynley]]''' | [[:en:Carol Lynley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Reed]]''' | [[:en:Oliver Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Chilcott]]''' | [[:en:Barbara Chilcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Merlin]]''' | [[:en:Jan Merlin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Demián Bichir]]''' | [[:en:Demián Bichir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Morton]]''' | [[:en:Joe Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Schallert]]''' | [[:en:William Schallert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicol Williamson]]''' | [[:en:Nicol Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Dorn]]''' | [[:en:Dolores Dorn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lex Barker]]''' | [[:en:Lex Barker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Lee]]''' | [[:en:Anna Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Audrey Long]]''' | [[:en:Audrey Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raúl Juliá]]''' | [[:en:Raul Julia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramon Bieri]]''' | [[:en:Ramon Bieri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Baker]]''' | [[:en:Diane Baker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goyo Lebrero]]''' | [[:es:Goyo Lebrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nené Morales]]''' | [[:es:Nené Morales]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tisha Sterling]]''' | [[:en:Tisha Sterling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Catherine Bach]]''' | [[:en:Catherine Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Webber]]''' | [[:en:Robert Webber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Basehart]]''' | [[:en:Richard Basehart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Tyler]]''' | [[:en:Beverly Tyler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Silas Weir Mitchell]]''' | [[:en:Silas Weir Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lolita Davidovich]]''' | [[:en:Lolita Davidovich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Dancy]]''' | [[:en:Hugh Dancy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bel Geddes]]''' | [[:en:Barbara Bel Geddes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Saxon]]''' | [[:en:John Saxon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dermot Mulroney]]''' | [[:en:Dermot Mulroney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louis Jourdan]]''' | [[:en:Louis Jourdan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Shaughnessy]]''' | [[:en:Mickey Shaughnessy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Trejo]]''' | [[:en:Danny Trejo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Strasberg]]''' | [[:en:Lee Strasberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pino Locchi]]''' | [[:en:Pino Locchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Weaver]]''' | [[:en:Dennis Weaver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesca Neri]]''' | [[:en:Francesca Neri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Angarano]]''' | [[:en:Michael Angarano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Rhys-Davies]]''' | [[:en:John Rhys-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Silva]]''' | [[:en:Henry Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Keel]]''' | [[:en:Howard Keel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Hong]]''' | [[:en:James Hong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Williams]]''' | [[:en:Steven Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Scarfe]]''' | [[:en:Alan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrés Mejuto]]''' | [[:es:Andrés Mejuto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangelina Salazar]]''' | [[:es:Evangelina Salazar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Curtis]]''' | [[:es:Ken Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aki Aleong]]''' | [[:en:Aki Aleong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Opatoshu]]''' | [[:en:David Opatoshu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katherine DeMille]]''' | [[:en:Katherine DeMille]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane McBain]]''' | [[:en:Diane McBain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Westerfield]]''' | [[:en:James Westerfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Purcell]]''' | [[:en:Dominic Purcell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Rifkin]]''' | [[:en:Ron Rifkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeria Golino]]''' | [[:en:Valeria Golino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christian Berkel]]''' | [[:en:Christian Berkel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Johnson]]''' | [[:en:Richard Johnson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Staley]]''' | [[:en:Joan Staley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Kelly]]''' | [[:en:Paul Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Gazzara]]''' | [[:en:Ben Gazzara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ja Rule]]''' | [[:en:Ja Rule]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bendix]]''' | [[:en:William Bendix]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay C. Flippen]]''' | [[:en:Jay C. Flippen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Young]]''' | [[:en:Robert Young (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ioan Gruffudd]]''' | [[:en:Ioan Gruffudd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grazia Maria Spina]]''' | [[:it:Grazia Maria Spina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dianne Foster]]''' | [[:en:Dianne Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Theodore Bikel]]''' | [[:en:Theodore Bikel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xander Berkeley]]''' | [[:en:Xander Berkeley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaron Eckhart]]''' | [[:en:Aaron Eckhart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Molina]]''' | [[:en:Alfred Molina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ayelet Zurer]]''' | [[:en:Ayelet Zurer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ashton Sanders]]''' | [[:en:Ashton Sanders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Rojo]]''' | [[:en:Gustavo Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paquita Rico]]''' | [[:es:Paquita Rico]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Faylen]]''' | [[:en:Frank Faylen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Earl Holliman]]''' | [[:en:Earl Holliman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianna Hill]]''' | [[:en:Marianna Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roland Harrah III]]''' | [[:en:Roland Harrah III]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cameron Mitchell]]''' | [[:en:Cameron Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Derek]]''' | [[:en:John Derek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huddleston]]''' | [[:en:David Huddleston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Ferzetti]]''' | [[:it:Gabriele Ferzetti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Grace]]''' | [[:en:Henry Grace]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Owens]]''' | [[:en:Patricia Owens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Daneman]]''' | [[:en:Paul Daneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wymark]]''' | [[:en:Patrick Wymark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Colicos]]''' | [[:en:John Colicos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Keaton]]''' | [[:en:Michael Keaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicole Maurey]]''' | [[:en:Nicole Maurey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George O'Brien]]''' | [[:en:George O'Brien (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Danton]]''' | [[:en:Ray Danton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor Jory]]''' | [[:en:Victor Jory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Queta Claver]]''' | [[:es:Queta Claver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pancho Córdova]]''' | [[:es:Pancho Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Hunnicutt]]''' | [[:en:Arthur Hunnicutt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodolfo Acosta]]''' | [[:en:Rodolfo Acosta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Ford]]''' | [[:en:Francis Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Geeson]]''' | [[:en:Judy Geeson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Warner]]''' | [[:en:David Warner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Haydn]]''' | [[:en:Richard Haydn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Barton]]''' | [[:en:Gregg Barton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keith Andes]]''' | [[:en:Keith Andes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Elliott]]''' | [[:en:Chris Elliott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Jefford]]''' | [[:en:Barbara Jefford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Demarest]]''' | [[:en:William Demarest]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Russell]]''' | [[:en:Gail Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ossie Davis]]''' | [[:en:Ossie Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Fricker]]''' | [[:en:Brenda Fricker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Roman]]''' | [[:en:Ruth Roman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Balaban]]''' | [[:en:Bob Balaban]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles McGraw]]''' | [[:en:Charles McGraw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker Jr.]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1940)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Haysbert]]''' | [[:en:Dennis Haysbert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martine McCutcheon]]''' | [[:en:Martine McCutcheon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Macready]]''' | [[:en:George Macready]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Merrill]]''' | [[:en:Gary Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nico Minardos]]''' | [[:en:Nico Minardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo de Córdova]]''' | [[:en:Arturo de Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ethan Hawke]]''' | [[:en:Ethan Hawke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Roa]]''' | [[:es:Joaquín Roa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Tiffin]]''' | [[:en:Pamela Tiffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denise Darcel]]''' | [[:en:Denise Darcel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chazz Palminteri]]''' | [[:en:Chazz Palminteri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Drea de Matteo]]''' | [[:en:Drea de Matteo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olivia Wilde]]''' | [[:en:Olivia Wilde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenn Corbett]]''' | [[:en:Glenn Corbett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Gargan]]''' | [[:en:William Gargan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Williams]]''' | [[:en:Bill Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Kerr]]''' | [[:en:Bill Kerr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Cassavetes]]''' | [[:en:John Cassavetes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Stephen]]''' | [[:en:Susan Stephen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janis Paige]]''' | [[:en:Janis Paige]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Brady]]''' | [[:en:Scott Brady (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Denham]]''' | [[:en:Maurice Denham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Andrews]]''' | [[:en:Stanley Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Javier Cámara]]''' | [[:es:Javier Cámara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raymond St. Jacques]]''' | [[:en:Raymond St. Jacques]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Preston]]''' | [[:en:Robert Preston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pat Quinn]]''' | [[:en:Pat Quinn (American actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Binns]]''' | [[:en:Edward Binns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Cummings]]''' | [[:en:Robert Cummings]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zack Norman]]''' | [[:en:Zack Norman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Avner Eisenberg]]'''<br>'''[[Avner the Eccentric]]''' | [[:en:Avner the Eccentric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Hamm]]''' | [[:en:Jon Hamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorge Rigaud]]''' | [[:en:Jorge Rigaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amelia de la Torre]]''' | [[:en:Amelia de la Torre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karlheinz Böhm]]''' | [[:en:Karlheinz Böhm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vilma Degischer]]''' | [[:en:Vilma Degischer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Magda Schneider]]''' | [[:en:Magda Schneider]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendy Gazelle]]''' | [[:en:Wendy Gazelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morgan Woodward]]''' | [[:en:Morgan Woodward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billie Burke]]''' | [[:en:Billie Burke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Gutiérrez Caba]]''' | [[:es:Emilio Gutiérrez Caba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Reevis]]''' | [[:en:Steve Reevis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isela Vega]]''' | [[:en:Isela Vega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McLiam]]''' | [[:en:John McLiam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Forrest Lewis]]''' | [[:en:Forrest Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay Silverheels]]''' | [[:en:Jay Silverheels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian MacDonald]]''' | [[:en:Ian MacDonald (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred Williamson]]''' | [[:en:Fred Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Lo Bianco]]''' | [[:en:Tony Lo Bianco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glauco Onorato]]''' | [[:it:Glauco Onorato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Van Der Beek]]''' | [[:en:James Van Der Beek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Keith]]''' | [[:en:David Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pruitt Taylor Vince]]''' | [[:en:Pruitt Taylor Vince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ingrid Garbo]]''' | [[:es:Ingrid Garbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lamberto Maggiorani]]''' | [[:it:Lamberto Maggiorani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lone]]''' | [[:en:John Lone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Varela]]''' | [[:es:Luis Varela]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Máximo Valverde]]''' | [[:es:Máximo Valverde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth White]]''' | [[:en:Ruth White (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Clarkson]]''' | [[:en:Patricia Clarkson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patty Duke]]''' | [[:en:Patty Duke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Douglas]]''' | [[:en:Robert Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathalie Baye]]''' | [[:en:Nathalie Baye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Payton]]''' | [[:en:Barbara Payton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheree North]]''' | [[:en:Sheree North]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Glover]]''' | [[:en:John Glover (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ericson]]''' | [[:en:John Ericson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cowling]]''' | [[:en:Bruce Cowling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Lozano]]''' | [[:es:Manuel Lozano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Craven]]''' | [[:en:Matt Craven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maggie Cheung]]''' | [[:en:Maggie Cheung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Richards]]''' | [[:en:Jeff Richards (actor, born 1924)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurt Kasznar]]''' | [[:en:Kurt Kasznar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Horne]]''' | [[:en:Geoffrey Horne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Spader]]''' | [[:en:James Spader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan Walsh]]''' | [[:en:Dylan Walsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sho Kosugi]]''' | [[:en:Sho Kosugi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Levine]]''' | [[:en:Ted Levine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mónica Randall]]''' | [[:es:Mónica Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LeVar Burton]]''' | [[:en:LeVar Burton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Basso]]''' | [[:en:Gabriel Basso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Bowler]]''' | [[:en:Norman Bowler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Middleton]]''' | [[:en:Robert Middleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe E. Brown]]''' | [[:en:Joe E. Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Comingore]]''' | [[:en:Dorothy Comingore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Parkins]]''' | [[:en:Barbara Parkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leah Ayres]]''' | [[:en:Leah Ayres]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Cárdenas]]''' | [[:en:Elsa Cárdenas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irene Tedrow]]''' | [[:en:Irene Tedrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Hamill]]''' | [[:en:Mark Hamill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Collin]]''' | [[:en:John Collin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Caulfield]]''' | [[:en:Joan Caulfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jocelyn Lane]]''' | [[:en:Jocelyn Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Reed]]''' | [[:en:Pamela Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marjoe Gortner]]''' | [[:en:Marjoe Gortner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neville Brand]]''' | [[:en:Neville Brand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Morgan]]''' | [[:en:Dennis Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tote García Ortega]]''' | [[:es:Tote García Ortega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Boyd]]''' | [[:en:Stephen Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelita Rodriguez]]''' | [[:en:Estelita Rodriguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Cole]]''' | [[:en:George Cole (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Watson]]''' | [[:en:Emily Watson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pepper]]''' | [[:en:Barry Pepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Jenner]]''' | [[:es:Michelle Jenner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Olbrychski]]''' | [[:en:Daniel Olbrychski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hunt]]''' | [[:en:Linda Hunt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emmanuelle Arsan]] - [[Marayat Andriane]]''' | [[:en:Emmanuelle Arsan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edd Byrnes]]''' | [[:en:Edd Byrnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey Bishop]]''' | [[:en:Joey Bishop]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara O'Neil]]''' | [[:en:Barbara O'Neil]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Birkin]]''' | [[:en:Jane Birkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margot Robbie]]''' | [[:en:Margot Robbie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raffaella Carrà]]''' | [[:en:Raffaella Carrà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Buddy Ebsen]]''' | [[:en:Buddy Ebsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abby Dalton]]''' | [[:en:Abby Dalton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris O'Donnell]]''' | [[:en:Chris O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clinton Greyn]]''' | [[:en:Clinton Greyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Platt]]''' | [[:en:Edward Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Connelly]]''' | [[:en:Jennifer Connelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Bannen]]''' | [[:en:Ian Bannen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Thundercloud]]''' | [[:en:Chief Thundercloud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Thaxter]]''' | [[:en:Phyllis Thaxter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glen Campbell]]''' | [[:en:Glen Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Sivero]]''' | [[:en:Frank Sivero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bonnie Bartlett]]''' | [[:en:Bonnie Bartlett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wes Studi]]''' | [[:en:Wes Studi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Grodin]]''' | [[:en:Charles Grodin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bower]]''' | [[:en:David Bower]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charo López]]''' | [[:es:Charo López (actriz española)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Durán]]''' | [[:es:Rafael Durán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel de Juan]]''' | [[:es:Manuel de Juan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor French]]''' | [[:en:Victor French]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Jackson]]''' | [[:en:Anne Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián López]]''' | [[:es:Julián López (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laraine Day]]''' | [[:en:Laraine Day]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Marshall]]''' | [[:en:Herbert Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Caviezel]]''' | [[:en:Jim Caviezel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruta Lee]]''' | [[:en:Ruta Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Dahl]]''' | [[:en:Arlene Dahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Rossington]]''' | [[:en:Norman Rossington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Moody]]''' | [[:en:Ralph Moody (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myrna Hansen]]''' | [[:en:Myrna Hansen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Quinlan]]''' | [[:en:Kathleen Quinlan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kerwin Mathews]]''' | [[:en:Kerwin Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betty Field]]''' | [[:en:Betty Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juliane Köhler]]''' | [[:en:Juliane Köhler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Harbour]]''' | [[:en:David Harbour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Leung]]''' | [[:en:Ken Leung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Patton]]''' | [[:en:Will Patton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Peeples]]''' | [[:en:Nia Peeples]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frederick Coffin]]''' | [[:en:Frederick Coffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricardo Merino]]''' | [[:es:Ricardo Merino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Yepes]]''' | [[:es:José Yepes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Armando Silvestre]]''' | [[:en:Armando Silvestre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inma de Santis]]''' | [[:es:Inma de Santis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harris Yulin]]''' | [[:en:Harris Yulin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan-Michael Vincent]]''' | [[:en:Jan-Michael Vincent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Evans]]''' | [[:en:Gene Evans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lennie James]]''' | [[:en:Lennie James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blake Lively]]''' | [[:en:Blake Lively]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Holm]]''' | [[:en:Ian Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Sawyer]]''' | [[:en:Joe Sawyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Allen Covert]]''' | [[:en:Allen Covert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Aiello]]''' | [[:en:Danny Aiello]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Daly]]''' | [[:en:James Daly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Birch]]''' | [[:en:Paul Birch (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Common]]''' | [[:en:Common (rapper)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Brodie-Sangster]]''' | [[:en:Thomas Brodie-Sangster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Graham Greene (actor)]]''' | [[:en:Graham Greene (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frances Bavier]]''' | [[:en:Frances Bavier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trevor Bardette]]''' | [[:en:Trevor Bardette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Pavan]]''' | [[:en:Marisa Pavan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Morton]]''' | [[:en:Samantha Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goya Toledo]]''' | [[:es:Goya Toledo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega]]''' | [[:es:Eduardo Noriega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Piaton]]''' | [[:fr:Julia Piaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noom Diawara]]''' | [[:fr:Noom Diawara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Émilie Caen]]''' | [[:fr:Émilie Caen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ahney Her]]''' | [[:en:Ahney Her]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vera Farmiga]]''' | [[:en:Vera Farmiga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Nunn]]''' | [[:en:Bill Nunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Lifford]]''' | [[:en:Tina Lifford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sue Jones-Davies]]''' | [[:en:Sue Jones-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jamie Parker]]''' | [[:en:Jamie Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathan Lane]]''' | [[:en:Nathan Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Daniels]]''' | [[:en:William Daniels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Rattray]]''' | [[:en:Heather Rattray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenny Morrison]]''' | [[:en:Kenny Morrison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Eastwood]]''' | [[:en:Kyle Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arie Verveen]]''' | [[:en:Arie Verveen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Peters]]''' | [[:en:Jean Peters]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Hampden]]''' | [[:en:Walter Hampden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boré Buika]]''' | [[:es:Boré Buika]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Brolin]]''' | [[:en:Josh Brolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Tosar]]''' | [[:es:Luis Tosar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Winger]]''' | [[:en:Debra Winger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Jones]]''' | [[:en:Jeffrey Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Germán Cobos]]''' | [[:es:Germán Cobos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maxine Audley]]''' | [[:en:Maxine Audley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Morrow]]''' | [[:en:Susan Morrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Esposito]]''' | [[:en:Jennifer Esposito]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Bonilla]]''' | [[:es:Jesús Bonilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hersholt]]''' | [[:en:Jean Hersholt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Thibeau]]''' | [[:en:Jack Thibeau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Eyer]]''' | [[:en:Richard Eyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Sullivan]]''' | [[:en:Barry Sullivan (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leon Ames]]''' | [[:en:Leon Ames]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Darren McGavin]]''' | [[:en:Darren McGavin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cabot]]''' | [[:en:Bruce Cabot]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trish Van Devere]]''' | [[:en:Trish Van Devere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Bruno]]''' | [[:es:Sonia Bruno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Slate]]''' | [[:en:Jeremy Slate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Cattrall]]''' | [[:en:Kim Cattrall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Graf]]''' | [[:en:David Graf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Easterbrook]]''' | [[:en:Leslie Easterbrook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huffman]]''' | [[:en:David Huffman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Rogers Jr.]]''' | [[:en:Will Rogers Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Grey]]''' | [[:en:Virginia Grey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Alfayate]]''' | [[:es:José Alfayate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Brown]]''' | [[:en:Bryan Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Coe]]''' | [[:en:Barry Coe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finn Carter]]''' | [[:en:Finn Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorma Tommila]]''' | [[:en:Jorma Tommila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Salmi]]''' | [[:en:Albert Salmi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Martin]]''' | [[:es:George Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clive Owen]]''' | [[:en:Clive Owen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orson Bean]]''' | [[:en:Orson Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Meeker]]''' | [[:en:Ralph Meeker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annabeth Gish]]''' | [[:en:Annabeth Gish]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Kuhn]]''' | [[:en:Mickey Kuhn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Spencer]]''' | [[:en:John Spencer (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Teale]]''' | [[:en:Owen Teale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Wincott]]''' | [[:en:Michael Wincott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roger Rees]]''' | [[:en:Roger Rees]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Teri Hatcher]]''' | [[:en:Teri Hatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[M. C. Gainey]]''' | [[:en:M. C. Gainey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mako]]''' | [[:en:Mako (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roscoe Lee Browne]]''' | [[:en:Roscoe Lee Browne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leigh Hamilton]]''' | [[:en:Leigh Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hardy Krüger]]''' | [[:en:Hardy Krüger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Fowley]]''' | [[:en:Douglas Fowley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter van Eyck]]''' | [[:en:Peter van Eyck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camryn Manheim]]''' | [[:en:Camryn Manheim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan McDermott]]''' | [[:en:Dylan McDermott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yma Sumac]]''' | [[:en:Yma Sumac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Capucine]]''' | [[:en:Capucine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Bergen]]''' | [[:en:Polly Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Mathews]]''' | [[:en:Carole Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Esmond]]''' | [[:en:Carl Esmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Rettig]]''' | [[:en:Tommy Rettig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Means]]''' | [[:en:Russell Means]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Milly Vitale]]''' | [[:en:Milly Vitale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig Hill]]''' | [[:en:Craig Hill (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Lenehan]]''' | [[:en:Nancy Lenehan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tarita Teriipaia]]''' | [[:en:Tarita Teriipaia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Fernández]]''' | [[:en:Emilio Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paolo Stoppa]]''' | [[:it:Paolo Stoppa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sterling Hayden]]''' | [[:en:Sterling Hayden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stefano Accorsi]]''' | [[:it:Stefano Accorsi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Erivo]]''' | [[:en:Cynthia Erivo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oreste Baldini]]''' | [[:en:Oreste Baldini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Noseworthy]]''' | [[:en:Jack Noseworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Godá]]''' | [[:es:Alfonso Godá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Franz Joham]]''' | [[:es:Franz Joham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Marley]]''' | [[:en:John Marley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Megna]]''' | [[:en:John Megna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Hamilton]]''' | [[:en:George Hamilton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Mortimer]]''' | [[:en:Emily Mortimer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Werle]]''' | [[:en:Barbara Werle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Moreno]]''' | [[:en:Rita Moreno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karl Swenson]]''' | [[:en:Karl Swenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Stuhlbarg]]''' | [[:en:Michael Stuhlbarg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wilson]]''' | [[:en:Patrick Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Senta Berger]]''' | [[:en:Senta Berger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Conte]]''' | [[:en:Richard Conte]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luana Patten]]''' | [[:en:Luana Patten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Izzard]]''' | [[:en:Eddie Izzard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boyd Gaines]]''' | [[:en:Boyd Gaines]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Garisa]]''' | [[:es:Antonio Garisa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Gonzalez Gonzalez]]''' | [[:en:Pedro Gonzalez Gonzalez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gavin MacLeod]]''' | [[:en:Gavin MacLeod]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casas]]''' | [[:es:Antonio Casas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Cook]]''' | [[:en:Carole Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Sheen]]''' | [[:en:Michael Sheen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nieves Navarro]]''' | [[:es:Nieves Navarro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeriano Andrés]]''' | [[:es:Valeriano Andrés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xan das Bolas]]''' | [[:es:Xan das Bolas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted de Corsia]]''' | [[:en:Ted de Corsia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brían F. O'Byrne]]''' | [[:en:Brían F. O'Byrne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Shields]]''' | [[:en:Arthur Shields]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Cheshire]]''' | [[:en:Harry Cheshire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1918)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Barton]]''' | [[:en:James Barton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Conaway]]''' | [[:en:Jeff Conaway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Lloyd]]''' | [[:en:Christopher Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bamber]]''' | [[:en:David Bamber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief John Big Tree]]''' ('''[[Chefe John Big Tree]]''') | [[:en:Chief John Big Tree]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega (actor mexicano)]]''' | [[:en:Eduardo Noriega (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patti LuPone]]''' | [[:en:Patti LuPone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Bernthal]]''' | [[:en:Jon Bernthal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Addai-Robinson]]''' | [[:en:Cynthia Addai-Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annette O'Toole]]''' | [[:en:Annette O'Toole]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Dean Stanton]]''' | [[:en:Harry Dean Stanton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Darby]]''' | [[:en:Kim Darby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Blatchford]]''' | [[:en:Edward Blatchford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sanaa Lathan]]''' | [[:en:Sanaa Lathan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Pasquale]]''' | [[:en:Steven Pasquale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Stevens]]''' | [[:en:Andrew Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Gan Boyd]]''' | [[:en:Jan Gan Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Farina]]''' | [[:en:Dennis Farina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly Lynch]]''' | [[:en:Kelly Lynch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beah Richards]]''' | [[:en:Beah Richards]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Prunella Gee]]''' | [[:en:Prunella Gee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheila Bromley]]''' | [[:en:Sheila Bromley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stellan Skarsgård]]''' | [[:en:Stellan Skarsgård]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keeley Hawes]]''' | [[:en:Keeley Hawes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Birgit Minichmayr]]''' | [[:en:Birgit Minichmayr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Tushingham]]''' | [[:en:Rita Tushingham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael J. Pollard]]''' | [[:en:Michael J. Pollard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George J. Lewis]]''' | [[:en:George J. Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Élodie Fontan]]''' | [[:fr:Élodie Fontan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan García]]''' | [[:en:Juan García (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ainslie Pryor]]''' | [[:en:Ainslie Pryor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Griffith]]''' | [[:en:James Griffith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brandon T. Jackson]]''' | [[:en:Brandon T. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ann Rutherford]]''' | [[:en:Ann Rutherford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Corinne Calvet]]''' | [[:en:Corinne Calvet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wagner]]''' | [[:en:Robert Wagner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Storhøi]]''' | [[:en:Dennis Storhøi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey King]]''' | [[:en:Joey King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[August Diehl]]''' | [[:en:August Diehl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Conchita Goyanes]]''' | [[:es:Conchita Goyanes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Piquer]]''' | [[:es:Francisco Piquer Chanza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Barnes]]''' | [[:en:Joanna Barnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Coy]]''' | [[:en:Walter Coy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Brooks]]''' | [[:en:Randy Brooks (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camilla Sparv]]''' | [[:en:Camilla Sparv]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Leith]]''' | [[:en:Virginia Leith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Boyd]]''' | [[:en:Billy Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adriano Domínguez]]''' | [[:es:Adriano Domínguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso del Real]]''' | [[:es:Alfonso del Real]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[África Pratt]]''' | [[:es:África Pratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pascal Nzonzi]]''' | [[:fr:Pascal Nzonzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Huston]]''' | [[:en:Danny Huston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Bean]]''' | [[:en:Sean Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel von Bargen]]''' | [[:en:Daniel von Bargen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[E. G. Marshall]]''' | [[:en:E. G. Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Vaughn]]''' | [[:en:Robert Vaughn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Romano]]''' | [[:en:Tony Romano (musician)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karin Booth]]''' | [[:en:Karin Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Fichtner]]''' | [[:en:William Fichtner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ashton]]''' | [[:en:John Ashton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meredith Weatherby]]''' | [[:en:Meredith Weatherby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raquel Welch]]''' | [[:en:Raquel Welch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Cord]]''' | [[:en:Alex Cord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michele Carey]]''' | [[:en:Michele Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Lincoln]]''' | [[:en:Andrew Lincoln]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol]]''' | [[:es:Marisol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Tyson]]''' | [[:en:Richard Tyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Hartman]]''' | [[:en:Phil Hartman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Gambon]]''' | [[:en:Michael Gambon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tate Donovan]]''' | [[:en:Tate Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cary-Hiroyuki Tagawa]]''' | [[:en:Cary-Hiroyuki Tagawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jemma Dallender]]''' | [[:en:Jemma Dallender]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Begoña]]''' | [[:es:Mary Begoña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Bernardos]]''' | [[:es:Carmen Bernardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erich Anderson]]''' | [[:en:Erich Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Ryan]]''' | [[:en:Mitchell Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Derrick O'Connor]]''' | [[:en:Derrick O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Starrett]]''' | [[:en:Jack Starrett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Hordern]]''' | [[:en:Michael Hordern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zohra Lampert]]''' | [[:en:Zohra Lampert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierrino Mascarino]]''' | [[:en:Pierrino Mascarino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Landgard]]''' | [[:en:Janet Landgard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa De Sousa]]''' | [[:en:Melissa De Sousa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Héctor Elizondo]]''' | [[:en:Héctor Elizondo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Baker Hall]]''' | [[:en:Philip Baker Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irène Jacob]]''' | [[:en:Irène Jacob]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Eilbacher]]''' | [[:en:Lisa Eilbacher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donovan Scott]]''' | [[:en:Donovan Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aleksey Shevchenkov]]''' | [[:en:Aleksey Shevchenkov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa Leo]]''' | [[:en:Melissa Leo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Haley Bennett]]''' | [[:en:Haley Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Frain]]''' | [[:en:James Frain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Nelligan]]''' | [[:en:Kate Nelligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Lester]]''' | [[:en:Mark Lester]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Van Cleef]]''' | [[:en:Lee Van Cleef]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Stevens]]''' | [[:en:Warren Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Yune]]''' | [[:en:Rick Yune]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dwayne Johnson]]''' | [[:en:Dwayne Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Akins]]''' | [[:en:Claude Akins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Kemp]]''' | [[:en:Gary Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ford]]''' | [[:en:Alan Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aasif Mandvi]]''' | [[:en:Aasif Mandvi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff Curtis]]''' | [[:en:Cliff Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Pryce]]''' | [[:en:Jonathan Pryce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aunjanue Ellis-Taylor]]''' | [[:en:Aunjanue Ellis-Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lea Thompson]]''' | [[:en:Lea Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas F. Wilson]]''' | [[:en:Thomas F. Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc McClure]]''' | [[:en:Marc McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Geer]]''' | [[:en:Will Geer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Brennan]]''' | [[:en:Eileen Brennan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Garland]]''' | [[:en:Beverly Garland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anton Rodgers]]''' | [[:en:Anton Rodgers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Escuer]]''' | [[:es:José María Escuer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abe Vigoda]]''' | [[:en:Abe Vigoda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stian Smestad]]''' | [[:no:Stian Smestad]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Beach]]''' | [[:en:Adam Beach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Dubbins]]''' | [[:en:Don Dubbins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eli Wallach]]''' | [[:en:Eli Wallach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madge Sinclair]]''' | [[:en:Madge Sinclair]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred MacMurray]]''' | [[:en:Fred MacMurray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Cameron]]''' | [[:it:Jeff Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Viola Davis]]''' | [[:en:Viola Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dillon]]''' | [[:en:Kevin Dillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonny Landham]]''' | [[:en:Sonny Landham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sydney Chaplin]]''' (fer toz dos, deseparando) | [[:en:Sydney Chaplin (American actor)]]<br>[[:en:Sydney Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Fadden]]''' | [[:en:Tom Fadden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Fraser]]''' | [[:en:Ronald Fraser (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Bickford]]''' | [[:en:Charles Bickford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Petrie]]''' | [[:en:Howard Petrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abraham Sofaer]]''' | [[:en:Abraham Sofaer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dakota Fanning]]''' | [[:en:Dakota Fanning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katia Tchenko]]''' | [[:fr:Katia Tchenko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Armitage]]''' | [[:en:Richard Armitage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benedict Cumberbatch]]''' | [[:en:Benedict Cumberbatch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangeline Lilly]]''' | [[:en:Evangeline Lilly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randee Heller]]''' | [[:en:Randee Heller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tamlyn Tomita]]''' | [[:en:Tamlyn Tomita]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael V. Gazzo]]''' | [[:en:Michael V. Gazzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lúcia Moniz]]''' | [[:en:Lúcia Moniz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Lewis]]''' | [[:en:Gary Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ned Glass]]''' | [[:en:Ned Glass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bing Russell]]''' | [[:en:Bing Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Bayler]]''' | [[:en:Terence Bayler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Love]]''' | [[:en:Phyllis Love]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Murphy]]''' | [[:en:Gerard Murphy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Koyuki]]''' | [[:en:Koyuki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katy Jurado]]''' | [[:en:Katy Jurado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melora Hardin]]''' | [[:en:Melora Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shelley Long]]''' | [[:en:Shelley Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Sandler]]''' | [[:en:Adam Sandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gad Elmaleh]]''' | [[:en:Gad Elmaleh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Fox]]''' | [[:en:James Fox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Cranston]]''' | [[:en:Bryan Cranston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Chandler]]''' | [[:en:Kyle Chandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Holliday]]''' | [[:en:Polly Holliday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig T. Nelson]]''' | [[:en:Craig T. Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matthew Modine]]''' | [[:en:Matthew Modine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paca Gabaldón]]''' | [[:es:Paca Gabaldón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cherry Jones]]''' | [[:en:Cherry Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arsenio Hall]]''' | [[:en:Arsenio Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Amos]]''' | [[:en:John Amos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Tutin]]''' | [[:en:Dorothy Tutin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruby Dee]]''' | [[:en:Ruby Dee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Paymer]]''' | [[:en:David Paymer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Guiry]]''' | [[:en:Tom Guiry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Morán]]''' | [[:es:Manolo Morán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Gries]]''' | [[:en:Jon Gries]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mel Harris]]''' | [[:en:Mel Harris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rae Dawn Chong]]''' | [[:en:Rae Dawn Chong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Walker]]''' | [[:en:Benjamin Walker (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elena Irureta]]''' | [[:es:Elena Irureta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karra Elejalde]]''' | [[:es:Karra Elejalde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berto Romero]]''' | [[:es:Berto Romero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Prince]]''' | [[:en:Faith Prince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Robinson]]'''<br>'''[[Charles Knox Robinson]]''' | [[:en:Charles Robinson]]<br>[[:en:Charles Knox Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Travers]]''' | [[:en:Bill Travers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grant Williams]]''' | [[:en:Grant Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Gere]]''' | [[:en:Richard Gere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Nyqvist]]''' | [[:en:Michael Nyqvist]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Simon Oakland]]''' | [[:en:Simon Oakland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Desi Arnaz Jr.]]'''<br>'''[[Desi Arnaz, Jr.]]''' | [[:en:Desi Arnaz Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Venetia Stevenson]]''' | [[:en:Venetia Stevenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Drake]]''' | [[:en:Tom Drake]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Larry Hankin]]''' | [[:en:Larry Hankin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeanne Cooper]]''' | [[:en:Jeanne Cooper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Preston Foster]]''' | [[:en:Preston Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Bellamy]]''' | [[:en:Ralph Bellamy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Da'Vine Joy Randolph]]''' | [[:en:Da'Vine Joy Randolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Emerson]]''' | [[:en:Hope Emerson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judi Meredith]]''' | [[:en:Judi Meredith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Douglas]]''' | [[:en:Donald Douglas (Scottish actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kwon Sang-woo]]''' | [[:en:Kwon Sang-woo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaye Davidson]]''' | [[:en:Jaye Davidson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaac Hayes]]''' | [[:en:Isaac Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale Jr.]]''' | [[:en:Alan Hale Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Morris]]''' | [[:en:Jeff Morris (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandahl Bergman]]''' | [[:en:Sandahl Bergman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Hutton]]''' | [[:en:Robert Hutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ed Lauter]]''' | [[:en:Ed Lauter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Quaid]]''' | [[:en:Randy Quaid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Stroud]]''' | [[:en:Don Stroud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Keats]]''' | [[:en:Steven Keats]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Perkins]]''' | [[:en:Elizabeth Perkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pearl]]''' | [[:en:Barry Pearl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keiko Awaji]]''' | [[:en:Keiko Awaji]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Brown]]''' | [[:en:Peter Brown (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myron Healey]]''' | [[:en:Myron Healey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald McRaney]]''' | [[:en:Gerald McRaney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cole Hauser]]''' | [[:en:Cole Hauser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trey Wilson]]''' | [[:en:Trey Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Rock]]''' | [[:en:Chris Rock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Reeves]]''' | [[:en:George Reeves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yoshi Oida]]''' | [[:fr:Yoshi Oida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lillo Brancato Jr.]]'''<br>-->'''[[Lillo Brancato]]''' | [[:en:Lillo Brancato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Good]]''' | [[:en:Jack Good (producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Beatty]]''' | [[:en:Robert Beatty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Imrie]]''' | [[:en:Celia Imrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abner Biberman]]''' | [[:en:Abner Biberman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eve Brent]]''' | [[:en:Eve Brent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Ober]]''' | [[:en:Philip Ober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Jenson]]''' | [[:en:Roy Jenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julee Cerda]]''' | [[:en:Julee Cerda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patsy Kensit]]''' | [[:en:Patsy Kensit]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emlyn Williams]]''' | [[:en:Emlyn Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Smith]]''' | [[:en:Constance Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Golonka]]''' | [[:en:Arlene Golonka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Beghe]]''' | [[:en:Jason Beghe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Theroux]]''' | [[:en:Justin Theroux]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Henry]]''' | [[:en:Justin Henry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Wilson]]''' | [[:en:Stuart Wilson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Kahan]]''' | [[:en:Steve Kahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Hyde-White]]''' | [[:en:Alex Hyde-White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Faris]]''' | [[:en:Anna Faris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Favreau]]''' | [[:en:Jon Favreau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Dearnell]]''' | [[:en:Adrian Dearnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daisy Donovan]]''' | [[:en:Daisy Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paco Valladares]]''' | [[:es:Paco Valladares]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Bardem]]''' | [[:es:Pilar Bardem]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Althea Gibson]]''' | [[:en:Althea Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Stock]]''' | [[:en:Nigel Stock (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rex Linn]]''' | [[:en:Rex Linn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank McRae]]''' | [[:en:Frank McRae]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sven-Bertil Taube]]''' | [[:en:Sven-Bertil Taube]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bishop]]''' | [[:en:William Bishop (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Coco]]''' | [[:en:James Coco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Goldberg]]''' | [[:en:Adam Goldberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Preiss]]''' | [[:en:Wolfgang Preiss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Monroe]]''' | [[:en:Steve Monroe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diedrich Bader]]''' | [[:en:Diedrich Bader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Tudyk]]''' | [[:en:Alan Tudyk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brie Larson]]''' | [[:en:Brie Larson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Wickes]]''' | [[:en:Mary Wickes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathy Najimy]]''' | [[:en:Kathy Najimy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gina Carano]]''' | [[:en:Gina Carano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joyce MacKenzie]]''' | [[:en:Joyce MacKenzie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amit Shah]]''' | [[:en:Amit Shah (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rhys Ifans]]''' | [[:en:Rhys Ifans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Davis]]''' | [[:en:Phil Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Hughes]]''' | [[:en:Kathleen Hughes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Vohs]]''' | [[:en:Joan Vohs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Idris Elba]]''' | [[:en:Idris Elba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Monaghan]]''' | [[:en:Dominic Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugo Weaving]]''' | [[:en:Hugo Weaving]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miranda Otto]]''' | [[:en:Miranda Otto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Wenham]]''' | [[:en:David Wenham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Badja Djola]]''' | [[:en:Badja Djola]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Hudson]]''' | [[:en:John Hudson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maureen O'Hara]]''' | [[:en:Maureen O'Hara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sharon Stone]]''' | [[:en:Sharon Stone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Donner]]''' | [[:en:Robert Donner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ada Carrasco]]''' | [[:en:Ada Carrasco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Baldwin]]''' | [[:en:William Baldwin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria de Medeiros]]''' | [[:en:Maria de Medeiros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberto Font]]''' | [[:es:Roberto Font]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susana Dosamantes]]''' | [[:en:Susana Dosamantes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alejandro Rey]]''' | [[:en:Alejandro Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank de Kova]]''' | [[:en:Frank de Kova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Porter]]''' | [[:en:Eric Porter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Thorson]]''' | [[:en:Russell Thorson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Millican]]''' | [[:en:James Millican]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachael Leigh Cook]]''' | [[:en:Rachael Leigh Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beth Grant]]''' | [[:en:Beth Grant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenton Thwaites]]''' | [[:en:Brenton Thwaites]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Lorys]]''' | [[:es:Diana Lorys]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva León]]''' | [[:es:Eva León Conde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margaret Wycherly]]''' | [[:en:Margaret Wycherly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. D. Cannon]]''' | [[:en:J. D. Cannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierre Brice]]''' | [[:fr:Pierre Brice]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Thorne]]''' | [[:en:Bella Thorne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Darren]]''' | [[:en:James Darren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sarah Roemer]]''' | [[:en:Sarah Roemer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lena Headey]]''' | [[:en:Lena Headey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tetsurō Tamba]]''' | [[:en:Tetsurō Tamba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alcayde]]''' | [[:es:Rafael Alcayde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claire Kelly]]''' | [[:en:Claire Kelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Watson]]''' | [[:en:Jack Watson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phillip Alford]]''' | [[:en:Phillip Alford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hale]]''' | [[:en:Jean Hale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Travis]]''' | [[:en:Randy Travis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramzy Bedia]]''' | [[:en:Ramzy Bedia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Salimata Kamate]] --> [[Salimata Kamaté]]''' | [[:fr:Salimata Kamaté]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tatiana Rojo]]''' | [[:fr:Tatiana Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Russo]]''' | [[:fr:Daniel Russo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol Ayuso]]''' | [[:es:Marisol Ayuso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Félix Dafauce]]''' | [[:es:Félix Dafauce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Castejón]]''' | [[:es:Rafael Castejón Sofio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Doucette]]''' | [[:en:John Doucette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Casanova]]''' | [[:es:María Casanova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miguel Rellán]]''' | [[:es:Miguel Rellán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skip Homeier]]''' | [[:en:Skip Homeier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Aumont]]''' | [[:en:Tina Aumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Alden]]''' | [[:en:Norman Alden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Nucci]]''' | [[:en:Danny Nucci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Golshifteh Farahani]]''' | [[:en:Golshifteh Farahani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Shepard]]''' | [[:en:Sam Shepard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christine Kaufmann]]''' | [[:en:Christine Kaufmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eugene Iglesias]]''' | [[:en:Eugene Iglesias]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neal McDonough]]''' | [[:en:Neal McDonough]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bradley Whitford]]''' | [[:en:Bradley Whitford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Vikander]]''' | [[:en:Alicia Vikander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Goldsworthy]]''' | [[:en:John Goldsworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossana Rory]]''' | [[:it:Rossana Rory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Víctor Junco]]''' | [[:en:Víctor Junco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irán Eory]]''' | [[:es:Irán Eory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Tinti]]''' | [[:it:Gabriele Tinti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Willes]]''' | [[:en:Jean Willes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Shannon]]''' | [[:en:Harry Shannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peggie Castle]]''' | [[:en:Peggie Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geneviève Page]]''' | [[:fr:Geneviève Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Wanamaker]]''' | [[:en:Sam Wanamaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff DeYoung]]''' | [[:en:Cliff DeYoung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Gleason]]''' | [[:en:Joanna Gleason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Val Avery]]''' | [[:en:Val Avery]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yancy Butler]]''' | [[:en:Yancy Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Liana Orfei]]''' | [[:es:Liana Orfei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Manuel Martín]]''' | [[:es:José Manuel Martín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Pica]]''' | [[:es:Antonio Pica]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roddy McDowall]]''' | [[:en:Roddy McDowall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Strong]]''' | [[:en:Michael Strong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regis Toomey]]''' | [[:en:Regis Toomey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Sykes]]''' | [[:en:Brenda Sykes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gloria Talbott]]''' | [[:en:Gloria Talbott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Beaumont]]''' | [[:en:Hugh Beaumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenneth Welsh]]''' | [[:en:Kenneth Welsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Bugner]]''' | [[:en:Joe Bugner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nino Castelnuovo]]''' | [[:it:Nino Castelnuovo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denver Pyle]]''' | [[:en:Denver Pyle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dante]]''' | [[:en:Michael Dante]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John M. Jackson]]''' | [[:en:John M. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Webb]]''' | [[:en:Alan Webb (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lois Nettleton]]''' | [[:en:Lois Nettleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Simcox]]''' | [[:en:Tom Simcox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Manrique]]''' | [[:es:Arturo Manrique]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alyssa Milano]]''' | [[:en:Alyssa Milano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Seberg]]''' | [[:en:Jean Seberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Aaker]]''' | [[:en:Lee Aaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Nichols]]''' | [[:en:Barbara Nichols]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cesare Danova]]''' | [[:it:Cesare Danova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Arau]]''' | [[:es:Alfonso Arau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Peacock]]''' | [[:en:Daniel Peacock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Madsen]]''' | [[:en:Virginia Madsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vinnie Jones]]''' | [[:en:Vinnie Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fernanda Hurtado]]''' | [[:es:Fernanda Hurtado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Ángel Espinoza]]'''<br>'''[[Ferrusquilla]]''' | [[:es:Ferrusquilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Re]]''' | [[:es:Gustavo Re]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Honor Blackman]]''' | [[:en:Honor Blackman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Wilhoite]]''' | [[:en:Kathleen Wilhoite]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laurence Luckinbill]]''' | [[:en:Laurence Luckinbill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harrison Page]]''' | [[:en:Harrison Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael O'Keefe]]''' | [[:en:Michael O'Keefe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elaine Stritch]]''' | [[:en:Elaine Stritch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Jane]]''' | [[:en:Thomas Jane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Doyle-Murray]]''' | [[:en:Brian Doyle-Murray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Levant]]''' | [[:en:Oscar Levant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donal Donnelly]]''' | [[:en:Donal Donnelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xavier Samuel]]''' | [[:en:Xavier Samuel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luciano Catenacci]]''' | [[:it:Luciano Catenacci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Powers]]''' | [[:en:Tom Powers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Harrison]]''' | [[:en:Richard Harrison (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tracy Morgan]]''' | [[:en:Tracy Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Gil]]''' | [[:es:Manuel Gil (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Dennis]]''' | [[:en:Nick Dennis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Tennant]]''' | [[:en:David Tennant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierfrancesco Favino]]''' | [[:en:Pierfrancesco Favino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Faulkner (actor)]]''' | [[:en:James Faulkner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Gates]]''' | [[:en:Nancy Gates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evan C. Kim]]''' | [[:en:Evan C. Kim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Morales]]''' | [[:es:Mario Morales (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tonea Stewart]]''' | [[:en:Tonea Stewart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Paz Pondal]]''' | [[:es:Mary Paz Pondal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Wallner]]''' | [[:es:Érika Wallner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Cilento]]''' | [[:en:Diane Cilento]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joy Harmon]]''' | [[:en:Joy Harmon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Seiji Sakaguchi]]''' | [[:en:Seiji Sakaguchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Johnny Sekka]]''' | [[:en:Johnny Sekka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Farentino]]''' | [[:en:James Farentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jody McCrea]]''' | [[:en:Jody McCrea]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Taraji P. Henson]]''' | [[:en:Taraji P. Henson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Olson]]''' | [[:en:Nancy Olson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Long]]''' | [[:en:Richard Long (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shirley Anne Field]]''' | [[:en:Shirley Anne Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ludmilla Tchérina]]''' | [[:en:Ludmilla Tchérina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fay Roope]]''' | [[:en:Fay Roope]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Anderson]]''' | [[:en:Richard Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Brooks]]''' | [[:en:Albert Brooks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Havers]]''' | [[:en:Nigel Havers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Capra]]''' | [[:en:Francis Capra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabbs Greer]]''' | [[:en:Dabbs Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Weston]]''' | [[:en:David Weston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Keith]]''' | [[:en:Robert Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Kelly]]''' | [[:en:Jack Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clu Gulager]]''' | [[:en:Clu Gulager]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Kemp]]''' | [[:en:Jeremy Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lawrence Tierney]]''' | [[:en:Lawrence Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Space]]''' | [[:en:Arthur Space]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finlay Currie]]''' | [[:en:Finlay Currie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scatman Crothers]]''' | [[:en:Scatman Crothers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karen Young]]''' | [[:en:Karen Young (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Ferrero]]''' | [[:en:Martin Ferrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Remo Capitani]]''' | [[:it:Remo Capitani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skipp Sudduth]]''' | [[:en:Skipp Sudduth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabrielle Fitzpatrick]]''' | [[:en:Gabrielle Fitzpatrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Chan]]''' | [[:en:Philip Chan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Couling]]''' | [[:en:Sonia Couling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen de Lirio]]''' | [[:es:Carmen de Lirio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jessica Dublin]]''' | [[:en:Jessica Dublin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregory Walcott]]''' | [[:en:Gregory Walcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Branscombe Richmond]]''' | [[:en:Branscombe Richmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Forsythe]]''' | [[:en:William Forsythe (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Sokoloff]]''' | [[:en:Vladimir Sokoloff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Litel]]''' | [[:en:John Litel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Meunier]]''' | [[:en:David Meunier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Scarfe]]''' | [[:en:Jonathan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Minotis]]''' | [[:en:Alexis Minotis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Aubrey]]''' | [[:en:Anne Aubrey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emile Meyer]]''' | [[:en:Emile Meyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keefe Brasselle]]''' | [[:en:Keefe Brasselle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anders Holm]]''' | [[:en:Anders Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rennie]]''' | [[:en:Michael Rennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Sutton]]''' | [[:en:John Sutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Harvey Sr.]]'''<br>Revisar [[Harry Harvey]]<br>'''[[Harry Harvey Jr.]]''', fillo | [[:en:Harry Harvey Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irving Bacon]]''' | [[:en:Irving Bacon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Sudeikis]]''' | [[:en:Jason Sudeikis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Roxburgh]]''' | [[:en:Richard Roxburgh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Weissman]]''' | [[:en:Jeffrey Weissman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendie Jo Sperber]]''' | [[:en:Wendie Jo Sperber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harold Ramis]]''' | [[:en:Harold Ramis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russ Conway]]''' | [[:en:Russ Conway (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicky Whelan]]''' | [[:en:Nicky Whelan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Whitfield]]''' | [[:en:Mitchell Whitfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Signe Hasso]]''' | [[:en:Signe Hasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bart Roberts]]/[[Rex Reason]]''' | [[:en:Rex Reason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrice Wymore]]''' | [[:en:Patrice Wymore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Davis]]''' | [[:en:Jim Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Horst Buchholz]]''' | [[:en:Horst Buchholz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Triska]]/[[Jan Tříska]]''' | [[:en:Jan Tříska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Kozlowski]]''' | [[:en:Linda Kozlowski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Meillon]]''' | [[:en:John Meillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hiroyuki Sanada]]''' | [[:en:Hiroyuki Sanada]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alina Sokar]]''' | [[:de:Alina Sokar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Puente]]''' | [[:es:Jesús Puente]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[La Polaca]]''' | [[:es:La Polaca]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Lukschy]]''' | [[:de:Wolfgang Lukschy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Clarke]]''' | [[:en:Warren Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc Anthony]]''' | [[:en:Marc Anthony]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Siobhan Fallon Hogan]]''' | [[:en:Siobhan Fallon Hogan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[O. J. Simpson]]'''<br>-->'''[[O.J. Simpson]]''' | [[:en:O. J. Simpson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Wahl]]''' | [[:en:Ken Wahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Kirk]]''' | [[:en:Phyllis Kirk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Killian Scott]]''' | [[:en:Killian Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Van Peebles]]''' | [[:en:Mario Van Peebles]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Núñez]]''' | [[:en:Joaquín Núñez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Suchet]]''' | [[:en:David Suchet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Houston]]''' | [[:en:Donald Houston]]''' |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brad Dexter]]''' | [[:en:Brad Dexter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Farnsworth]]''' | [[:en:Richard Farnsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Bright]]''' | [[:en:Richard Bright (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Schroder]]'''<br>--->'''[[Ricky Schroder]]''' | [[:en:Ricky Schroder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pitt]]''' | [[:en:Michael Pitt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Martin Smith]]''' | [[:en:Charles Martin Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Pellegrino]]''' | [[:en:Mark Pellegrino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sônia Braga]]''' | [[:en:Sônia Braga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ruck]]''' | [[:en:Alan Ruck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Patric]]''' | [[:en:Jason Patric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amidou]]''' | [[:fr:Amidou]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Evans]]''' | [[:en:Joan Evans (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Monaghan]]''' | [[:en:Michelle Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mariette Hartley]]''' | [[:en:Mariette Hartley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Gilmore]]''' | [[:en:Virginia Gilmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert J. Wilke]]''' | [[:en:Robert J. Wilke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Vernon]]''' | [[:en:John Vernon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlin Glynn]]''' | [[:en:Carlin Glynn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madeline Carroll]]''' | [[:en:Madeline Carroll]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Noonan]]''' | [[:en:Tom Noonan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Plana]]''' | [[:en:Tony Plana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Tasso]]''' | [[:es:José María Tasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Albee]]''' | [[:en:Josh Albee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murray Hamilton]]''' | [[:en:Murray Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Rourke]]''' | [[:en:Mickey Rourke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lilli Palmer]]''' | [[:en:Lilli Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Darrell]]''' | [[:en:Steve Darrell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Lange]]''' | [[:en:Hope Lange]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Hopper]]''' | [[:en:William Hopper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Golding]]''' | [[:en:Henry Golding]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Chen]]''' | [[:en:Tina Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Lawrence]]''' | [[:en:Barbara Lawrence]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Blondell]]''' | [[:en:Joan Blondell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Parks]]''' | [[:en:Michael Parks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raimund Harmstorf]]''' | [[:en:Raimund Harmstorf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Louise]]''' | [[:en:Tina Louise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Burns]]''' | [[:en:Edward Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lily James]]''' | [[:en:Lily James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dexter Fletcher]]''' | [[:en:Dexter Fletcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gianni Garko]]''' | [[:it:Gianni Garko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marion Ramsey]]''' | [[:en:Marion Ramsey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Hill]]''' | [[:it:Ross Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lionel Stander]]''' | [[:en:Lionel Stander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elisa Montés]]''' | [[:es:Elisa Montés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Kuluva]]''' | [[:en:Will Kuluva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebecca De Mornay]]''' | [[:en:Rebecca De Mornay]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geraldine Chaplin]]''' | [[:en:Geraldine Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Wright]]''' | [[:en:Tom Wright (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lindsay Frost]]''' | [[:en:Lindsay Frost]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mireille Enos]]''' | [[:en:Mireille Enos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Mendy]]''' | [[:es:Carlos Mendy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Morris]]''' | [[:es:Luis Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime de Mora y Aragón]]''' | [[:es:Jaime de Mora y Aragón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marie Windsor]]''' | [[:en:Marie Windsor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Muldaur]]''' | [[:en:Diana Muldaur]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Hart]]''' | [[:en:Kevin Hart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick O'Neal]]''' | [[:en:Patrick O'Neal (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Míriam Colón]]''' | [[:en:Míriam Colón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Cavanagh]]''' | [[:en:Paul Cavanagh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Valls]]''' | [[:es:Arturo Valls]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Maria Pierangeli]]''' | [[:it:Anna Maria Pierangeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noel Drayton]]''' | [[:en:Noel Drayton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Douglas]]''' | [[:en:James Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Collins]]''' | [[:en:Stephen Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wengraf]]''' | [[:en:John Wengraf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Lewis]]''' | [[:en:Ronald Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Anderson (actor estausunidense)]]''' | [[:en:James Anderson (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Royal Dano]]''' | [[:en:Royal Dano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angela Bassett]]''' | [[:en:Angela Bassett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Prosky]]''' | [[:en:Robert Prosky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberts Blossom]]''' | [[:en:Roberts Blossom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Carsten]]''' | [[:en:Peter Carsten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Egan]]''' | [[:en:Richard Egan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LL Cool J]]''' | [[:en:LL Cool J]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Forster]]''' | [[:en:Peter Forster (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Price]]''' | [[:en:Dennis Price]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agnes Moorehead]]''' | [[:en:Agnes Moorehead]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dudikoff]]''' | [[:en:Michael Dudikoff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Peña]]''' | [[:en:Elizabeth Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zhang Ziyi]]''' | [[:en:Zhang Ziyi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Buzzi]]''' | [[:en:Ruth Buzzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Schweig]]''' | [[:en:Eric Schweig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samuel Le Bihan]]''' | [[:fr:Samuel Le Bihan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rainn Wilson]]''' | [[:en:Rainn Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Ryder]]''' | [[:en:Alfred Ryder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alison Eastwood]]''' | [[:en:Alison Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug Hutchison]]''' | [[:en:Doug Hutchison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stathis Giallelis]]''' | [[:en:Stathis Giallelis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Horton]]''' | [[:en:Robert Horton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penny Edwards]]''' | [[:en:Penny Edwards (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terry Gilkyson]]''' | [[:en:Terry Gilkyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Taylor]]'''<br>'''[[Don Taylor (actor estausunidense)]]'''<br>'''[[Don Taylor (director britanico)]]''' | [[:en:Don Taylor (American filmmaker)]]<br>[[:en:Don Taylor (English director and playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dina Merrill]]''' | [[:en:Dina Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Sande]]''' | [[:en:Walter Sande]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wright Campbell]]''' | [[:en:Robert Wright Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sela Ward]]''' | [[:en:Sela Ward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Timothy Spall]]''' | [[:en:Timothy Spall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Curd Jürgens]]''' | [[:en:Curd Jürgens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Arlen]]''' | [[:en:Richard Arlen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Walker]]''' | [[:en:Polly Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto de Mendoza]]''' | [[:es:Alberto de Mendoza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Margolin]]''' | [[:en:Stuart Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Mazurki]]''' | [[:en:Mike Mazurki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Petersen]]''' | [[:en:Paul Petersen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Sagall]]''' | [[:en:Jonathan Sagall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebel Wilson]]''' | [[:en:Rebel Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Aidman]]''' | [[:en:Charles Aidman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Flores]]''' | [[:en:Bella Flores]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wesley]]''' | [[:en:John Wesley (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emma Fuhrmann]]''' | [[:en:Emma Fuhrmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hawthorne James]]''' | [[:en:Hawthorne James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto López López]]''' | [[:es:Alberto López López]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Bourgoin]]''' | [[:fr:Louise Bourgoin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Osinaga]]''' | [[:es:Pedro Osinaga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicolas Beaucaire]]''' | [[:fr:Nicolas Beaucaire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claudia Tagbo]]''' | [[:fr:Claudia Tagbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nanou Garcia]]''' | [[:fr:Nanou Garcia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julian McMahon]]''' | [[:en:Julian McMahon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Ryan]]''' | [[:en:Amy Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Bateman]]''' | [[:en:Tom Bateman (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Ingram]]''' | [[:en:Jack Ingram (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sherry Lansing]]''' | [[:en:Sherry Lansing]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ina Balin]]''' | [[:en:Ina Balin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Savage]]''' | [[:en:John Savage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Evans]]''' | [[:en:Maurice Evans (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edmund Purdom]]''' | [[:en:Edmund Purdom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Prine]]''' | [[:en:Andrew Prine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyler Posey]]''' | [[:en:Tyler Posey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Anderson]]''' | [[:en:Stanley Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria Pitillo]]''' | [[:en:Maria Pitillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Millard Mitchell]]''' | [[:en:Millard Mitchell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Palmer]]''' | [[:en:Gregg Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Anderson]]''' | [[:en:Judith Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Magee]]''' | [[:en:Patrick Magee (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denny Miller]]''' | [[:en:Denny Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheldon Allman]]''' | [[:en:Sheldon Allman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason O'Mara]]''' | [[:en:Jason O'Mara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Weston]]''' | [[:en:Celia Weston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holland Taylor]]''' | [[:en:Holland Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Mathis]]''' | [[:en:Samantha Mathis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ritchie Coster]]''' | [[:en:Ritchie Coster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Fiorentino]]''' | [[:en:Linda Fiorentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rip Torn]]''' | [[:en:Rip Torn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Colter]]''' | [[:en:Mike Colter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Danson]]''' | [[:en:Ted Danson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leland Orser]]''' | [[:en:Leland Orser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rade Šerbedžija]]''' | [[:en:Rade Šerbedžija]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keira Knightley]]''' | [[:en:Keira Knightley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Martínez Sierra]]''' | [[:es:Carmen Martínez Sierra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[R. G. Armstrong]]''' | [[:en:R. G. Armstrong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Velibor Topić]]''' | [[:en:Velibor Topić]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Miller]]''' | [[:en:Ben Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Carley]]''' | [[:en:Christopher Carley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Al Martino]]''' | [[:en:Al Martino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[François Orsoni]]''' | [[:fr:François Orsoni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ortiz]]''' | [[:en:John Ortiz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vanessa Bell Calloway]]''' | [[:en:Vanessa Bell Calloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly McGillis]]''' | [[:en:Kelly McGillis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim McInnerny]]''' | [[:en:Tim McInnerny]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Andrews]]''' | [[:en:Edward Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Fenton]]'''<br>'''[[Frank Fenton (escritor)]]'''<br>'''[[Frank Fenton (actor)]]''' | [[:en:Frank Fenton (writer)]]<br>[[:en:Frank Fenton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Carell]]''' | [[:en:Steve Carell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julianna Margulies]]''' | [[:en:Julianna Margulies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladek Sheybal]]''' | [[:en:Vladek Sheybal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Jones]]''' | [[:en:Henry Jones (actor)]] |} attxjorburds87hnn8u8mwl90pd0ttb 2480000 2479977 2026-09-30T18:25:10Z RenatoGar 80073 /* Actors */ 2480000 wikitext text/x-wiki * Biografías d'actors pendients de fer-ne l'articlo: == Actors == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Articlo ! style="background:#cffa86;" | Dende |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olive Carey]]''' | [[:en:Olive Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Sadler]]''' | [[:en:William Sadler (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Efrem Zimbalist Jr.]]''' | [[:en:Efrem Zimbalist Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Coleen Gray]]''' | [[:en:Coleen Gray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Rober]]''' | [[:en:Richard Rober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Clark]]''' | [[:en:Susan Clark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Bedoya]]''' | [[:en:Alfonso Bedoya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Caterina Murino]]''' | [[:it:Caterina Murino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Corday]]''' | [[:en:Mara Corday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Hutton]]''' | [[:en:Jim Hutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Heckart]]''' | [[:en:Eileen Heckart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridget Moynahan]]''' | [[:en:Bridget Moynahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carolyn Jones]]''' | [[:en:Carolyn Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlotte Coleman]]''' | [[:en:Charlotte Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Sizemore]]''' | [[:en:Tom Sizemore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Duff]]''' | [[:en:Howard Duff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geena Davis]]''' | [[:en:Geena Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carroll O'Connor]]''' | [[:en:Carroll O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Murray]]''' | [[:en:Don Murray (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maura Tierney]]''' | [[:en:Maura Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katharine Ross]]''' | [[:en:Katharine Ross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Hovey]]''' | [[:en:Tim Hovey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wolders]]''' | [[:en:Robert Wolders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosemary Forsyth]]''' | [[:en:Rosemary Forsyth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Johnson]]''' | [[:en:Russell Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Peña]]''' | [[:en:Michael Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug McClure]]''' | [[:en:Doug McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Nelson]]''' | [[:en:Lori Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Lamour]]''' | [[:en:Dorothy Lamour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[De'voreaux White]]''' | [[:en:De'voreaux White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenne Headly]]''' | [[:en:Glenne Headly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isabel Garcés]]''' | [[:es:Isabel Garcés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martha Hyer]]''' | [[:en:Martha Hyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduard Franz]]''' | [[:en:Eduard Franz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelle Getty]]''' | [[:en:Estelle Getty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marshall Thompson]]''' | [[:en:Marshall Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Greer]]''' | [[:en:Jane Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Fuller]]''' | [[:en:Robert Fuller (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Braun]]''' | [[:en:Judith Braun]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regina King]]''' | [[:en:Regina King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Strauss]]''' | [[:en:Robert Strauss (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Quayle]]''' | [[:en:Anthony Quayle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Janssen]]''' | [[:en:David Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marilyn Maxwell]]''' | [[:en:Marilyn Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thelma Ritter]]''' | [[:en:Thelma Ritter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Dechent]]''' | [[:es:Antonio Dechent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clara Lago]]''' | [[:es:Clara Lago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Sáinz]]''' | [[:es:Tina Sainz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lola Gaos]]''' | [[:es:Lola Gaos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wanda De Jesus]]''' | [[:en:Wanda De Jesus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Campbell]]''' | [[:en:William Campbell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Art Malik]]''' | [[:en:Art Malik]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridgette Wilson]]''' | [[:en:Bridgette Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Castle]]''' | [[:en:Mary Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Malinger]]''' | [[:en:Ross Malinger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Klein]]''' | [[:en:Chris Klein (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dale Robertson]]''' | [[:en:Dale Robertson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jing Tian]]''' | [[:en:Jing Tian]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Prince]]''' | [[:en:William Prince (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Fernández]]''' | [[:es:Arturo Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guillermo Marín]]''' | [[:es:Guillermo Marín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Chaplin]]''' | [[:en:Ben Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sammy Davis Jr.]]''' | [[:en:Sammy Davis Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miki Esparbé]]''' | [[:es:Miki Esparbé]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Cameron]]''' | [[:en:Rod Cameron (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Grillo]]''' | [[:en:Frank Grillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frédéric Chau]]''' | [[:fr:Frédéric Chau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Carradine]]''' | [[:en:John Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Bodison]]''' | [[:en:Wolfgang Bodison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Tamm]]''' | [[:en:Mary Tamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Hackett]]''' | [[:en:Joan Hackett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Drake]]''' | [[:en:Charles Drake (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clint Walker]]''' | [[:en:Clint Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura Linney]]''' | [[:en:Laura Linney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[T. K. Carter]]''' | [[:en:T. K. Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joel Edgerton]]''' | [[:en:Joel Edgerton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Moffat]]''' | [[:en:Donald Moffat]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amanda Plummer]]''' | [[:en:Amanda Plummer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Platt]]''' | [[:en:Louise Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gordon Jackson]]''' | [[:en:Gordon Jackson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michel Muller (actor austriaco)]]''' | [[:fr:Michel Muller (humoriste)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Michaels]]''' | [[:en:Dolores Michaels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Ure]]''' | [[:en:Mary Ure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Wilson]]''' | [[:en:Owen Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer O'Neill]]''' | [[:en:Jennifer O'Neill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Tobolowsky]]''' | [[:en:Stephen Tobolowsky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Sinden]]''' | [[:en:Donald Sinden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Donlevy]]''' | [[:en:Brian Donlevy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Glenn]]''' | [[:en:Scott Glenn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Matheson]]''' | [[:en:Tim Matheson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mamie Van Doren]]''' | [[:en:Mamie Van Doren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marton Csokas]]''' | [[:en:Marton Csokas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Knepper]]''' | [[:en:Robert Knepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Troup]]''' | [[:en:Bobby Troup]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mathilda May]]''' | [[:en:Mathilda May]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Eleniak]]''' | [[:en:Erika Eleniak]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wesley Snipes]]''' | [[:en:Wesley Snipes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Carmen Prendes]]''' | [[:es:Mari Carmen Prendes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Beckinsale]]''' | [[:en:Kate Beckinsale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Franco]]''' | [[:en:James Franco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murvyn Vye]]''' | [[:en:Murvyn Vye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Taylor]]''' | [[:en:Rod Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eliza Dushku]]''' | [[:en:Eliza Dushku]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Duggan]]''' | [[:en:Andrew Duggan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Smith]]''' | [[:en:Alexis Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Domergue]]''' | [[:en:Faith Domergue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Parillaud]]''' | [[:en:Anne Parillaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guy Pearce]]''' | [[:en:Guy Pearce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Giampiero Albertini]]''' | [[:it:Giampiero Albertini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Percy Herbert]]''' | [[:en:Percy Herbert (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod McKuen]]''' | [[:en:Rod McKuen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kent Smith]]''' | [[:en:Kent Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Keen]]''' | [[:en:Geoffrey Keen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gert van den Bergh]]''' | [[:en:Gert van den Bergh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores del Río]]''' | [[:en:Dolores del Río]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Durning]]''' | [[:en:Charles Durning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Dreyfus]]''' | [[:en:James Dreyfus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Barbero]]''' | [[:es:Luis Barbero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Hernández]]''' | [[:es:Rafael Hernández (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Towers]]''' | [[:en:Constance Towers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Elliott]]''' | [[:en:Stephen Elliott (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Koslo]]''' | [[:en:Paul Koslo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bee Vang]]''' | [[:en:Bee Vang]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berry Kroeger]]''' | [[:en:Berry Kroeger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaiah Washington]]''' | [[:en:Isaiah Washington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Marshall]]''' | [[:en:James Marshall (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[May Robson]]''' | [[:en:May Robson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Astin]]''' | [[:en:Sean Astin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orlando Bloom]]''' | [[:en:Orlando Bloom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Benzali]]''' | [[:en:Daniel Benzali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tippi Hedren]]''' | [[:en:Tippi Hedren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Helmore]]''' | [[:en:Tom Helmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Furriel]]''' | [[:es:Joaquín Furriel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Leyton]]''' | [[:en:John Leyton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Clennon]]''' | [[:en:David Clennon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Alda]]''' | [[:en:Alan Alda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Lonsdale]]''' | [[:en:Michael Lonsdale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Thewlis]]''' | [[:en:David Thewlis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva Marie Saint]]''' | [[:en:Eva Marie Saint]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Miller]]''' | [[:en:Jason Miller (playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Archer]]''' | [[:en:Anne Archer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulla Jacobsson]]''' | [[:en:Ulla Jacobsson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katrin Sass]]''' | [[:de:Katrin Sass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Roëves]]''' | [[:en:Maurice Roëves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nina Foch]]''' | [[:en:Nina Foch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Gibson]]''' | [[:en:Thomas Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Thomas]]''' | [[:en:Henry Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Macht]]''' | [[:en:Gabriel Macht]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dzundza]]''' | [[:en:George Dzundza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Booth]]''' | [[:en:James Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Davis]]''' | [[:en:Hope Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquim de Almeida]]''' | [[:en:Joaquim de Almeida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Stuart Masterson]]''' | [[:en:Mary Stuart Masterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hamilton]]''' | [[:en:Linda Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Stahl]]''' | [[:en:Nick Stahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Bratt]]''' | [[:en:Benjamin Bratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joss Ackland]]''' | [[:en:Joss Ackland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alonso]]''' | [[:es:Rafael Alonso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terele Pávez]]''' | [[:es:Terele Pávez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Allen]]''' | [[:en:Elizabeth Allen (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Teal]]''' | [[:en:Ray Teal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lina Morgan]]''' | [[:es:Lina Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gemma Cuervo]]''' | [[:es:Gemma Cuervo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Zarzo]]''' | [[:es:Manolo Zarzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryōko Hirosue]]''' | [[:en:Ryōko Hirosue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachel Ticotin]]''' | [[:en:Rachel Ticotin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Jarman Jr.]]''' | [[:en:Claude Jarman Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[BD Wong]]''' | [[:en:BD Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Licia Calderón]]''' | [[:es:Licia Calderón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Vardalos]]''' | [[:en:Nia Vardalos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Alexander]]''' | [[:en:Jane Alexander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Ford]]''' | [[:en:Steven Ford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronny Cox]]''' | [[:en:Ronny Cox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elpidia Carrillo]]''' | [[:en:Elpidia Carrillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Graham]]''' | [[:en:Stephen Graham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce McGill]]''' | [[:en:Bruce McGill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. A. Preston]]''' | [[:en:J. A. Preston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Priscilla Lane]]''' | [[:en:Priscilla Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betta St. John]]''' | [[:en:Betta St. John]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Greenwood]]''' | [[:en:Bruce Greenwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Qin Shaobo]]''' | [[:en:Qin Shaobo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott L. Schwartz]]''' | [[:en:Scott L. Schwartz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandra Oh]]''' | [[:en:Sandra Oh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kris Marshall]]''' | [[:en:Kris Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Coote]]''' | [[:en:Robert Coote]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jake Gyllenhaal]]''' | [[:en:Jake Gyllenhaal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Davis]]''' | [[:en:Judy Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ernie Kovacs]]''' | [[:en:Ernie Kovacs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ric Young]]''' | [[:en:Ric Young]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Murray]]''' | [[:en:Ken Murray (entertainer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elias Koteas]]''' | [[:en:Elias Koteas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLano]]''' | [[:en:Michael DeLano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jameson Thomas]]''' | [[:en:Jameson Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Dean Morgan]]''' | [[:en:Jeffrey Dean Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jimi Mistry]]''' | [[:en:Jimi Mistry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Lloyd]]''' | [[:en:Danny Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Raymond]]''' | [[:en:Gene Raymond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juanjo Menéndez]]''' | [[:es:Juanjo Menéndez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dyanik Zurakowska]]''' | [[:es:Dyanik Zurakowska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosanna Yanni]]''' | [[:es:Rosanna Yanni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan Calvo]]''' | [[:es:Juan Calvo Doménech]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Álvaro de Luna]]''' | [[:es:Álvaro de Luna (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Orjas]]''' | [[:es:José Orjas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Tomás]]''' | [[:es:Alicia Tomás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Coronado]]''' | [[:es:José Coronado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beni Deus]]''' | [[:es:Beni Deus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Gálvez]]''' | [[:es:José Gálvez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casal]]''' | [[:es:Antonio Casal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Moriarty]]''' | [[:en:Michael Moriarty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jordi Mollà]]''' | [[:es:Jordi Mollà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Cross]]''' | [[:en:Ben Cross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo McKern]]''' | [[:en:Leo McKern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Reynolds]]''' | [[:en:William Reynolds (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexander Godunov]]''' | [[:en:Alexander Godunov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Agar]]''' | [[:en:John Agar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Brenneman]]''' | [[:en:Amy Brenneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dunn]]''' | [[:en:Kevin Dunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Walston]]''' | [[:en:Ray Walston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Carey Jr.]]''' | [[:en:Harry Carey Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Macdonald Carey]]''' | [[:en:Macdonald Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Clarke]]''' | [[:en:Jason Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles S. Dutton]]''' | [[:en:Charles S. Dutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Greer]]''' | [[:en:Judy Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Gampu]]''' | [[:en:Ken Gampu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Paget]]''' | [[:en:Debra Paget]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edgar Buchanan]]''' | [[:en:Edgar Buchanan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Tucker]]''' | [[:en:Chris Tucker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Majorino]]''' | [[:en:Tina Majorino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mirta Miller]]''' | [[:es:Mirta Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Tryon]]''' | [[:en:Tom Tryon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inger Stevens]]''' | [[:en:Inger Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kip Niven]]''' | [[:en:Kip Niven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Schneider]]''' | [[:en:John Schneider (screen actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eiza González]]''' | [[:en:Eiza González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carrie-Anne Moss]]''' | [[:en:Carrie-Anne Moss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Langella]]''' | [[:en:Frank Langella]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ladd]]''' | [[:en:Alan Ladd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesco Quinn]]''' | [[:en:Francesco Quinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Gómez Ferrer]]''' | [[:en:Pilar Gómez Ferrer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Loren Dean]]''' | [[:en:Loren Dean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sullivan Stapleton]]''' | [[:en:Sullivan Stapleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Bouquet]]''' | [[:fr:Carole Bouquet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chiwetel Ejiofor]]''' | [[:en:Chiwetel Ejiofor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Kendrick]]''' | [[:en:Anna Kendrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blair Underwood]]''' | [[:en:Blair Underwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Talia Shire]]''' | [[:en:Talia Shire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Stamp]]''' | [[:en:Terence Stamp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Evelyn]]''' | [[:en:Judith Evelyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Farrar]]''' | [[:en:David Farrar (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Slim Pickens]]''' | [[:en:Slim Pickens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bernard Hill]]''' | [[:en:Bernard Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bo Svenson]]''' | [[:en:Bo Svenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Guttenberg]]''' | [[:en:Steve Guttenberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bubba Smith]]''' | [[:en:Bubba Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Winslow]]''' | [[:en:Michael Winslow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Green]]''' | [[:en:Nigel Green]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Isaac]]''' | [[:en:Oscar Isaac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willard Parker]]''' | [[:en:Willard Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kay Lenz]]''' | [[:en:Kay Lenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zachary Scott]]''' | [[:en:Zachary Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Schiff]]''' | [[:en:Richard Schiff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Cochran]]''' | [[:en:Steve Cochran]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Steele]]''' | [[:en:Bob Steele (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Addison Powell]]''' | [[:en:Addison Powell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hank Worden]]''' | [[:en:Hank Worden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Zori]]''' | [[:es:Tomás Zori]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Chen]]''' | [[:en:Joan Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Petty]]''' | [[:en:Lori Petty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sally Struthers]]''' | [[:en:Sally Struthers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Nicol]]''' | [[:en:Alex Nicol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosie O'Donnell]]''' | [[:en:Rosie O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Burr DeBenning]]''' | [[:en:Burr DeBenning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Benton Reid]]''' | [[:en:Carl Benton Reid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Butler]]''' | [[:en:Gerard Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Kennedy]]''' | [[:en:Douglas Kennedy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Elam]]''' | [[:en:Jack Elam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Dehner]]''' | [[:en:John Dehner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willis Bouchey]]''' | [[:en:Willis Bouchey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Maxwell]]''' | [[:en:Frank Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Connors]]''' | [[:en:Mike Connors]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Russell]]''' | [[:en:John Russell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Lord]]''' | [[:en:Jack Lord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Nolan]]''' | [[:en:Lloyd Nolan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Anderson]]''' | [[:en:John Anderson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denis Leary]]''' | [[:en:Denis Leary]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aldo Giuffrè]]''' | [[:en:Aldo Giuffrè]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathryn Harrold]]''' | [[:en:Kathryn Harrold]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bess Motta]]''' | [[:en:Bess Motta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Silva]]''' | [[:es:María Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Suárez]]''' | [[:es:José Suárez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Zerbe]]''' | [[:en:Anthony Zerbe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Albert]]''' | [[:en:Eddie Albert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Brown]]''' | [[:en:Pamela Brown (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Haze]]''' | [[:en:Jonathan Haze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Bosco]]''' | [[:en:Philip Bosco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Newley]]''' | [[:en:Anthony Newley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitzi Gaynor]]''' | [[:en:Mitzi Gaynor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Gordon]]''' | [[:en:Leo Gordon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Segal]]''' | [[:en:George Segal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dewey Martin]]''' | [[:en:Dewey Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Collins]]''' | [[:en:Joan Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Mitchum]]''' | [[:en:James Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Spiros Focás]]''' | [[:en:Spiros Focás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mildred Natwick]]''' | [[:en:Mildred Natwick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sessue Hayakawa]]''' | [[:en:Sessue Hayakawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Roberts]]''' | [[:en:Roy Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryan Gosling]]''' | [[:en:Ryan Gosling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jacqueline Scott]]''' | [[:en:Jacqueline Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guinn "Big Boy" Williams]]''' | [[:en:Guinn "Big Boy" Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Famke Janssen]]''' | [[:en:Famke Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Grenier]]''' | [[:en:Adrian Grenier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Lucking]]''' | [[:en:William Lucking]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Marlowe]]''' | [[:en:Hugh Marlowe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holt McCallany]]''' | [[:en:Holt McCallany]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Platt]]''' | [[:en:Oliver Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Blanchard]]''' | [[:en:Mari Blanchard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Bridges]]''' | [[:en:Lloyd Bridges]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Felicia Farr]]''' | [[:en:Felicia Farr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michèle Mercier]]''' | [[:en:Michèle Mercier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bach]]''' | [[:en:Barbara Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee J. Cobb]]''' | [[:en:Lee J. Cobb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Dern]]''' | [[:en:Bruce Dern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura San Giacomo]]''' | [[:en:Laura San Giacomo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzy Amis]]''' | [[:en:Suzy Amis Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Ávila]]''' | [[:es:Enrique Ávila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Cruz]]''' | [[:es:Mara Cruz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Silver]]''' | [[:en:Ron Silver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Drago]]''' | [[:en:Billy Drago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Swayze]]''' | [[:en:Patrick Swayze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neva Patterson]]''' | [[:en:Neva Patterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dick Wesson]]''' | [[:en:Dick Wesson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Booth]]''' | [[:en:Connie Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Leigh]]''' | [[:en:Janet Leigh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lund]]''' | [[:en:John Lund (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grand L. Bush]]''' | [[:en:Grand L. Bush]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossano Brazzi]]''' | [[:en:Rossano Brazzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Piven]]''' | [[:en:Jeremy Piven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meat Loaf]]''' | [[:en:Meat Loaf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pier Angeli]]''' | [[:en:Pier Angeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Murphy]]''' | [[:en:Mary Murphy (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bibi Andersson]]''' | [[:en:Bibi Andersson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tzi Ma]]''' | [[:en:Tzi Ma]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grégoire Aslan]]''' | [[:en:Grégoire Aslan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Andrews]]''' | [[:en:Harry Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Craig]]''' | [[:en:Daniel Craig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Fiennes]]''' | [[:en:Joseph Fiennes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Shabaka Henley]]''' | [[:en:Barry Shabaka Henley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Candice Bergen]]''' | [[:en:Candice Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Piñar]]''' | [[:es:Carlos Piñar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Hemsworth]]''' | [[:en:Luke Hemsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yılmaz Erdoğan]]''' | [[:en:Yılmaz Erdoğan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Morley]]''' | [[:en:Robert Morley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Sabàto]]''' | [[:en:Antonio Sabàto Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Lewis]]''' | [[:en:Geoffrey Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Randolph]]''' | [[:en:John Randolph (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[S. Z. Sakall]]''' u '''[[S.Z. Sakall]]''' | [[:en:S. Z. Sakall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Randall]]''' | [[:en:Tony Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George N. Neise]]''' | [[:en:George N. Neise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maya Rudolph]]''' | [[:en:Maya Rudolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Martinelli]]''' | [[:en:Elsa Martinelli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George "Gabby" Hayes]]''' | [[:en:George "Gabby" Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harve Presnell]]''' | [[:en:Harve Presnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Lom]]''' | [[:en:Herbert Lom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morris Chestnut]]''' | [[:en:Morris Chestnut]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Caba Alba]]''' | [[:es:Julia Caba Alba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Bódalo]]''' | [[:es:José Bódalo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Fábregas]]''' | [[:en:Manolo Fábregas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cindy Crawford]]''' | [[:en:Cindy Crawford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Roberts]]''' | [[:en:Eric Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nestor Paiva]]''' | [[:en:Nestor Paiva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan King]]''' | [[:en:Alan King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Cotten]]''' | [[:en:Joseph Cotten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonah Hill]]''' | [[:en:Jonah Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter McGinn]]''' | [[:en:Walter McGinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Patrick]]''' | [[:en:Gail Patrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Marie]]''' | [[:en:Lisa Marie (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Pascal]]''' | [[:en:Pedro Pascal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Kove]]''' | [[:en:Martin Kove]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Kulich]]''' | [[:en:Vladimir Kulich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Kretschmann]]''' | [[:en:Thomas Kretschmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mahershala Ali]]''' | [[:en:Mahershala Ali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McIntire]]''' | [[:en:John McIntire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Guardino]]''' | [[:en:Harry Guardino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dan Hedaya]]''' | [[:en:Dan Hedaya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Blanco]]''' | [[:es:Tomás Blanco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Margolin]]''' | [[:en:Janet Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Gordon]]''' | [[:en:Don Gordon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Urich]]''' | [[:en:Robert Urich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norma Lazareno]]''' | [[:en:Norma Lazareno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amparo Soler Leal]]''' | [[:es:Amparo Soler Leal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlene Holt]]''' | [[:en:Charlene Holt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Cavanaugh]]''' | [[:en:Michael Cavanaugh (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyne Daly]]''' | [[:en:Tyne Daly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Torin Thatcher]]''' | [[:en:Torin Thatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Francis]]''' | [[:en:Anne Francis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Rowland]]''' | [[:en:Steve Rowland (music producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Bull]]''' | [[:en:Peter Bull]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dolenz]]''' | [[:en:George Dolenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Brandon]]''' | [[:en:Henry Brandon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzanne Neve]]''' | [[:en:Suzanne Neve]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Sands]]''' | [[:en:Tommy Sands]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Galloway]]''' | [[:en:Don Galloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Case]]''' | [[:en:Kathleen Case]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Casseus]]''' | [[:en:Gabriel Casseus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carice van Houten]]''' | [[:en:Carice van Houten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Esperanza Roy]]''' | [[:es:Esperanza Roy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ty Hardin]]''' | [[:en:Ty Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lyle Bettger]]''' | [[:en:Lyle Bettger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anjanette Comer]]''' | [[:en:Anjanette Comer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Perry]]''' | [[:en:Luke Perry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Godrèche]]''' | [[:en:Judith Godrèche]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Bergin]]''' | [[:en:Patrick Bergin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pate]]''' | [[:en:Michael Pate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Weller]]''' | [[:en:Peter Weller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Luisa San José]]''' | [[:es:María Luisa San José]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bárbara Rey]]''' | [[:es:Bárbara Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime Sánchez]]''' | [[:en:Jaime Sánchez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Capshaw]]''' | [[:en:Kate Capshaw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabney Coleman]]''' | [[:en:Dabney Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLorenzo]]''' | [[:en:Michael DeLorenzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin McNally]]''' | [[:en:Kevin McNally]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Guzmán]]''' | [[:en:Luis Guzmán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Logan]]''' | [[:en:Robert Logan Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Kreski]]''' | [[:en:Connie Kreski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Tomei]]''' | [[:en:Marisa Tomei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Searcy]]''' | [[:en:Nick Searcy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Strother Martin]]''' | [[:en:Strother Martin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Loggia]]''' | [[:en:Robert Loggia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián Mateos]]''' | [[:es:Julián Mateos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Carradine]]''' | [[:en:David Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald Mohr]]''' | [[:en:Gerald Mohr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Edwards]]''' | [[:en:Anthony Edwards (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack O'Connell]]''' | [[:en:Jack O'Connell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaliyah]]''' | [[:en:Aaliyah]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Couture]]''' | [[:en:Randy Couture]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Didier Flamand]]''' | [[:fr:Didier Flamand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Layton]]''' | [[:es:William Layton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nuria Torray]]''' | [[:es:Nuria Torray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sara Lezana]]''' | [[:es:Sara Lezana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marg Helgenberger]]''' | [[:en:Marg Helgenberger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John C. McGinley]]''' | [[:en:John C. McGinley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Sampson]]''' | [[:en:Will Sampson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale]]''' | [[:en:Alan Hale Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Velásquez]]''' | [[:en:Patricia Velásquez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Wong]]''' | [[:en:Russell Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wayne Morris]]''' | [[:en:Wayne Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Bennett]]''' | [[:en:Bruce Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregor Fisher]]''' | [[:en:Gregor Fisher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paloma Valdés]]''' | [[:es:Paloma Valdés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cassen (actor)]]''' | [[:es:Cassen (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Atkins]]''' | [[:en:Christopher Atkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Weldon]]''' | [[:en:Joan Weldon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Yowlachie]]''' | [[:en:Chief Yowlachie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricky Nelson]]''' | [[:en:Ricky Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Mitchum]]''' | [[:en:Christopher Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Crenna]]''' | [[:en:Richard Crenna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James LeGros]]''' | [[:en:James LeGros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clancy Brown]]''' | [[:en:Clancy Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur O'Connell]]''' | [[:en:Arthur O'Connell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Genn]]''' | [[:en:Leo Genn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rooker]]''' | [[:en:Michael Rooker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Sorbo]]''' | [[:en:Kevin Sorbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosa Fontana]]''' | [[:es:Rosa Fontana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Pierrá]]''' | [[:es:Francisco Pierrá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Wolff]]''' | [[:it:Frank Wolff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Burns]]''' | [[:en:Heather Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Murciano]]''' | [[:en:Enrique Murciano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodrigo Santoro]]''' | [[:en:Rodrigo Santoro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Patterson]]''' | [[:en:James Patterson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Arness]]''' | [[:en:James Arness]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leopoldine Konstantin]]''' | [[:en:Leopoldine Konstantin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zach Galligan]]''' | [[:en:Zach Galligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phoebe Cates]]''' | [[:en:Phoebe Cates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Morgan]]''' | [[:en:Harry Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Schofield]]''' | [[:en:David Schofield (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianne Koch]]''' | [[:en:Marianne Koch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Brega]]''' | [[:en:Mario Brega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luigi Pistilli]]''' | [[:it:Luigi Pistilli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Napier]]''' | [[:en:Charles Napier (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulrich Matthes]]''' | [[:en:Ulrich Matthes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Belushi]]''' | [[:en:Jim Belushi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erik von Detten]]''' | [[:en:Erik von Detten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josephine Hutchinson]]''' | [[:en:Josephine Hutchinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Newton]]''' | [[:en:Robert Newton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chloe Webb]]''' | [[:en:Chloe Webb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penelope Ann Miller]]''' | [[:en:Penelope Ann Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sinbad]]''' | [[:en:Sinbad (comedian)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Jordan]]''' | [[:en:Richard Jordan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Lineback]]''' | [[:en:Richard Lineback]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Sancho]]''' (u '''[[Pepe Sancho]]''') | [[:es:Pepe Sancho]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Kosty]]''' | [[:es:María Kosty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agustín González]]''' | [[:es:Agustín González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angus Lennie]]''' | [[:en:Angus Lennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[JoBeth Williams]]''' | [[:en:JoBeth Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janine Turner]]''' | [[:en:Janine Turner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Stefanson]]''' | [[:en:Leslie Stefanson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dave Chappelle]]''' | [[:en:Dave Chappelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Anderson Jr.]]''' | [[:en:Michael Anderson Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Vinton]]''' | [[:en:Bobby Vinton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hoyt Axton]]''' | [[:en:Hoyt Axton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Watanabe]]''' | [[:en:Ken Watanabe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Schulze]]''' | [[:en:Matt Schulze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Farley Granger]]''' | [[:en:Farley Granger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yanti Somer]]''' | [[:en:Yanti Somer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurtwood Smith]]''' | [[:en:Kurtwood Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Byron Mann]]''' | [[:en:Byron Mann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gérard Blain]]''' | [[:fr:Gérard Blain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carol Lynley]]''' | [[:en:Carol Lynley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Reed]]''' | [[:en:Oliver Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Chilcott]]''' | [[:en:Barbara Chilcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Merlin]]''' | [[:en:Jan Merlin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Demián Bichir]]''' | [[:en:Demián Bichir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Morton]]''' | [[:en:Joe Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Schallert]]''' | [[:en:William Schallert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicol Williamson]]''' | [[:en:Nicol Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Dorn]]''' | [[:en:Dolores Dorn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lex Barker]]''' | [[:en:Lex Barker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Lee]]''' | [[:en:Anna Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Audrey Long]]''' | [[:en:Audrey Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raúl Juliá]]''' | [[:en:Raul Julia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramon Bieri]]''' | [[:en:Ramon Bieri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Baker]]''' | [[:en:Diane Baker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goyo Lebrero]]''' | [[:es:Goyo Lebrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nené Morales]]''' | [[:es:Nené Morales]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tisha Sterling]]''' | [[:en:Tisha Sterling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Catherine Bach]]''' | [[:en:Catherine Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Webber]]''' | [[:en:Robert Webber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Basehart]]''' | [[:en:Richard Basehart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Tyler]]''' | [[:en:Beverly Tyler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Silas Weir Mitchell]]''' | [[:en:Silas Weir Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lolita Davidovich]]''' | [[:en:Lolita Davidovich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Dancy]]''' | [[:en:Hugh Dancy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bel Geddes]]''' | [[:en:Barbara Bel Geddes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Saxon]]''' | [[:en:John Saxon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dermot Mulroney]]''' | [[:en:Dermot Mulroney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louis Jourdan]]''' | [[:en:Louis Jourdan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Shaughnessy]]''' | [[:en:Mickey Shaughnessy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Trejo]]''' | [[:en:Danny Trejo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Strasberg]]''' | [[:en:Lee Strasberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pino Locchi]]''' | [[:en:Pino Locchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Weaver]]''' | [[:en:Dennis Weaver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesca Neri]]''' | [[:en:Francesca Neri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Angarano]]''' | [[:en:Michael Angarano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Rhys-Davies]]''' | [[:en:John Rhys-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Silva]]''' | [[:en:Henry Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Keel]]''' | [[:en:Howard Keel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Hong]]''' | [[:en:James Hong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Williams]]''' | [[:en:Steven Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Scarfe]]''' | [[:en:Alan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrés Mejuto]]''' | [[:es:Andrés Mejuto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangelina Salazar]]''' | [[:es:Evangelina Salazar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Curtis]]''' | [[:es:Ken Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aki Aleong]]''' | [[:en:Aki Aleong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Opatoshu]]''' | [[:en:David Opatoshu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katherine DeMille]]''' | [[:en:Katherine DeMille]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane McBain]]''' | [[:en:Diane McBain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Westerfield]]''' | [[:en:James Westerfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Purcell]]''' | [[:en:Dominic Purcell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Rifkin]]''' | [[:en:Ron Rifkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeria Golino]]''' | [[:en:Valeria Golino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christian Berkel]]''' | [[:en:Christian Berkel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Johnson]]''' | [[:en:Richard Johnson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Staley]]''' | [[:en:Joan Staley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Kelly]]''' | [[:en:Paul Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Gazzara]]''' | [[:en:Ben Gazzara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ja Rule]]''' | [[:en:Ja Rule]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bendix]]''' | [[:en:William Bendix]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay C. Flippen]]''' | [[:en:Jay C. Flippen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Young]]''' | [[:en:Robert Young (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ioan Gruffudd]]''' | [[:en:Ioan Gruffudd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grazia Maria Spina]]''' | [[:it:Grazia Maria Spina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dianne Foster]]''' | [[:en:Dianne Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Theodore Bikel]]''' | [[:en:Theodore Bikel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xander Berkeley]]''' | [[:en:Xander Berkeley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaron Eckhart]]''' | [[:en:Aaron Eckhart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Molina]]''' | [[:en:Alfred Molina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ayelet Zurer]]''' | [[:en:Ayelet Zurer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ashton Sanders]]''' | [[:en:Ashton Sanders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Rojo]]''' | [[:en:Gustavo Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paquita Rico]]''' | [[:es:Paquita Rico]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Faylen]]''' | [[:en:Frank Faylen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Earl Holliman]]''' | [[:en:Earl Holliman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianna Hill]]''' | [[:en:Marianna Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roland Harrah III]]''' | [[:en:Roland Harrah III]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cameron Mitchell]]''' | [[:en:Cameron Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Derek]]''' | [[:en:John Derek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huddleston]]''' | [[:en:David Huddleston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Ferzetti]]''' | [[:it:Gabriele Ferzetti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Grace]]''' | [[:en:Henry Grace]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Owens]]''' | [[:en:Patricia Owens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Daneman]]''' | [[:en:Paul Daneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wymark]]''' | [[:en:Patrick Wymark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Colicos]]''' | [[:en:John Colicos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Keaton]]''' | [[:en:Michael Keaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicole Maurey]]''' | [[:en:Nicole Maurey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George O'Brien]]''' | [[:en:George O'Brien (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Danton]]''' | [[:en:Ray Danton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor Jory]]''' | [[:en:Victor Jory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Queta Claver]]''' | [[:es:Queta Claver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pancho Córdova]]''' | [[:es:Pancho Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Hunnicutt]]''' | [[:en:Arthur Hunnicutt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodolfo Acosta]]''' | [[:en:Rodolfo Acosta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Ford]]''' | [[:en:Francis Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Geeson]]''' | [[:en:Judy Geeson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Warner]]''' | [[:en:David Warner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Haydn]]''' | [[:en:Richard Haydn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Barton]]''' | [[:en:Gregg Barton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keith Andes]]''' | [[:en:Keith Andes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Elliott]]''' | [[:en:Chris Elliott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Jefford]]''' | [[:en:Barbara Jefford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Demarest]]''' | [[:en:William Demarest]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Russell]]''' | [[:en:Gail Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ossie Davis]]''' | [[:en:Ossie Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Fricker]]''' | [[:en:Brenda Fricker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Roman]]''' | [[:en:Ruth Roman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Balaban]]''' | [[:en:Bob Balaban]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles McGraw]]''' | [[:en:Charles McGraw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker Jr.]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1940)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Haysbert]]''' | [[:en:Dennis Haysbert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martine McCutcheon]]''' | [[:en:Martine McCutcheon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Macready]]''' | [[:en:George Macready]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Merrill]]''' | [[:en:Gary Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nico Minardos]]''' | [[:en:Nico Minardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo de Córdova]]''' | [[:en:Arturo de Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ethan Hawke]]''' | [[:en:Ethan Hawke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Roa]]''' | [[:es:Joaquín Roa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Tiffin]]''' | [[:en:Pamela Tiffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denise Darcel]]''' | [[:en:Denise Darcel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chazz Palminteri]]''' | [[:en:Chazz Palminteri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Drea de Matteo]]''' | [[:en:Drea de Matteo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olivia Wilde]]''' | [[:en:Olivia Wilde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenn Corbett]]''' | [[:en:Glenn Corbett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Gargan]]''' | [[:en:William Gargan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Williams]]''' | [[:en:Bill Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Kerr]]''' | [[:en:Bill Kerr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Cassavetes]]''' | [[:en:John Cassavetes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Stephen]]''' | [[:en:Susan Stephen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janis Paige]]''' | [[:en:Janis Paige]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Brady]]''' | [[:en:Scott Brady (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Denham]]''' | [[:en:Maurice Denham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Andrews]]''' | [[:en:Stanley Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Javier Cámara]]''' | [[:es:Javier Cámara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raymond St. Jacques]]''' | [[:en:Raymond St. Jacques]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Preston]]''' | [[:en:Robert Preston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pat Quinn]]''' | [[:en:Pat Quinn (American actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Binns]]''' | [[:en:Edward Binns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Cummings]]''' | [[:en:Robert Cummings]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zack Norman]]''' | [[:en:Zack Norman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Avner Eisenberg]]'''<br>'''[[Avner the Eccentric]]''' | [[:en:Avner the Eccentric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Hamm]]''' | [[:en:Jon Hamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorge Rigaud]]''' | [[:en:Jorge Rigaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amelia de la Torre]]''' | [[:en:Amelia de la Torre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karlheinz Böhm]]''' | [[:en:Karlheinz Böhm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vilma Degischer]]''' | [[:en:Vilma Degischer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Magda Schneider]]''' | [[:en:Magda Schneider]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendy Gazelle]]''' | [[:en:Wendy Gazelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morgan Woodward]]''' | [[:en:Morgan Woodward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billie Burke]]''' | [[:en:Billie Burke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Gutiérrez Caba]]''' | [[:es:Emilio Gutiérrez Caba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Reevis]]''' | [[:en:Steve Reevis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isela Vega]]''' | [[:en:Isela Vega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McLiam]]''' | [[:en:John McLiam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Forrest Lewis]]''' | [[:en:Forrest Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay Silverheels]]''' | [[:en:Jay Silverheels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian MacDonald]]''' | [[:en:Ian MacDonald (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred Williamson]]''' | [[:en:Fred Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Lo Bianco]]''' | [[:en:Tony Lo Bianco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glauco Onorato]]''' | [[:it:Glauco Onorato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Van Der Beek]]''' | [[:en:James Van Der Beek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Keith]]''' | [[:en:David Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pruitt Taylor Vince]]''' | [[:en:Pruitt Taylor Vince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ingrid Garbo]]''' | [[:es:Ingrid Garbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lamberto Maggiorani]]''' | [[:it:Lamberto Maggiorani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lone]]''' | [[:en:John Lone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Varela]]''' | [[:es:Luis Varela]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Máximo Valverde]]''' | [[:es:Máximo Valverde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth White]]''' | [[:en:Ruth White (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Clarkson]]''' | [[:en:Patricia Clarkson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patty Duke]]''' | [[:en:Patty Duke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Douglas]]''' | [[:en:Robert Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathalie Baye]]''' | [[:en:Nathalie Baye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Payton]]''' | [[:en:Barbara Payton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheree North]]''' | [[:en:Sheree North]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Glover]]''' | [[:en:John Glover (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ericson]]''' | [[:en:John Ericson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cowling]]''' | [[:en:Bruce Cowling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Lozano]]''' | [[:es:Manuel Lozano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Craven]]''' | [[:en:Matt Craven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maggie Cheung]]''' | [[:en:Maggie Cheung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Richards]]''' | [[:en:Jeff Richards (actor, born 1924)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurt Kasznar]]''' | [[:en:Kurt Kasznar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Horne]]''' | [[:en:Geoffrey Horne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Spader]]''' | [[:en:James Spader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan Walsh]]''' | [[:en:Dylan Walsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sho Kosugi]]''' | [[:en:Sho Kosugi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Levine]]''' | [[:en:Ted Levine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mónica Randall]]''' | [[:es:Mónica Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LeVar Burton]]''' | [[:en:LeVar Burton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Basso]]''' | [[:en:Gabriel Basso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Bowler]]''' | [[:en:Norman Bowler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Middleton]]''' | [[:en:Robert Middleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe E. Brown]]''' | [[:en:Joe E. Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Comingore]]''' | [[:en:Dorothy Comingore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Parkins]]''' | [[:en:Barbara Parkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leah Ayres]]''' | [[:en:Leah Ayres]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Cárdenas]]''' | [[:en:Elsa Cárdenas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irene Tedrow]]''' | [[:en:Irene Tedrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Hamill]]''' | [[:en:Mark Hamill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Collin]]''' | [[:en:John Collin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Caulfield]]''' | [[:en:Joan Caulfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jocelyn Lane]]''' | [[:en:Jocelyn Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Reed]]''' | [[:en:Pamela Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marjoe Gortner]]''' | [[:en:Marjoe Gortner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neville Brand]]''' | [[:en:Neville Brand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Morgan]]''' | [[:en:Dennis Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tote García Ortega]]''' | [[:es:Tote García Ortega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Boyd]]''' | [[:en:Stephen Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelita Rodriguez]]''' | [[:en:Estelita Rodriguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Cole]]''' | [[:en:George Cole (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Watson]]''' | [[:en:Emily Watson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pepper]]''' | [[:en:Barry Pepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Jenner]]''' | [[:es:Michelle Jenner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Olbrychski]]''' | [[:en:Daniel Olbrychski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hunt]]''' | [[:en:Linda Hunt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emmanuelle Arsan]] - [[Marayat Andriane]]''' | [[:en:Emmanuelle Arsan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edd Byrnes]]''' | [[:en:Edd Byrnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey Bishop]]''' | [[:en:Joey Bishop]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara O'Neil]]''' | [[:en:Barbara O'Neil]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Birkin]]''' | [[:en:Jane Birkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margot Robbie]]''' | [[:en:Margot Robbie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raffaella Carrà]]''' | [[:en:Raffaella Carrà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Buddy Ebsen]]''' | [[:en:Buddy Ebsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abby Dalton]]''' | [[:en:Abby Dalton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris O'Donnell]]''' | [[:en:Chris O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clinton Greyn]]''' | [[:en:Clinton Greyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Platt]]''' | [[:en:Edward Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Connelly]]''' | [[:en:Jennifer Connelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Bannen]]''' | [[:en:Ian Bannen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Thundercloud]]''' | [[:en:Chief Thundercloud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Thaxter]]''' | [[:en:Phyllis Thaxter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glen Campbell]]''' | [[:en:Glen Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Sivero]]''' | [[:en:Frank Sivero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bonnie Bartlett]]''' | [[:en:Bonnie Bartlett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wes Studi]]''' | [[:en:Wes Studi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Grodin]]''' | [[:en:Charles Grodin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bower]]''' | [[:en:David Bower]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charo López]]''' | [[:es:Charo López (actriz española)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Durán]]''' | [[:es:Rafael Durán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel de Juan]]''' | [[:es:Manuel de Juan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor French]]''' | [[:en:Victor French]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Jackson]]''' | [[:en:Anne Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián López]]''' | [[:es:Julián López (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laraine Day]]''' | [[:en:Laraine Day]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Marshall]]''' | [[:en:Herbert Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Caviezel]]''' | [[:en:Jim Caviezel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruta Lee]]''' | [[:en:Ruta Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Dahl]]''' | [[:en:Arlene Dahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Rossington]]''' | [[:en:Norman Rossington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Moody]]''' | [[:en:Ralph Moody (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myrna Hansen]]''' | [[:en:Myrna Hansen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Quinlan]]''' | [[:en:Kathleen Quinlan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kerwin Mathews]]''' | [[:en:Kerwin Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betty Field]]''' | [[:en:Betty Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juliane Köhler]]''' | [[:en:Juliane Köhler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Harbour]]''' | [[:en:David Harbour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Leung]]''' | [[:en:Ken Leung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Patton]]''' | [[:en:Will Patton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Peeples]]''' | [[:en:Nia Peeples]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frederick Coffin]]''' | [[:en:Frederick Coffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricardo Merino]]''' | [[:es:Ricardo Merino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Yepes]]''' | [[:es:José Yepes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Armando Silvestre]]''' | [[:en:Armando Silvestre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inma de Santis]]''' | [[:es:Inma de Santis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harris Yulin]]''' | [[:en:Harris Yulin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan-Michael Vincent]]''' | [[:en:Jan-Michael Vincent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Evans]]''' | [[:en:Gene Evans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lennie James]]''' | [[:en:Lennie James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blake Lively]]''' | [[:en:Blake Lively]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Holm]]''' | [[:en:Ian Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Sawyer]]''' | [[:en:Joe Sawyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Allen Covert]]''' | [[:en:Allen Covert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Aiello]]''' | [[:en:Danny Aiello]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Daly]]''' | [[:en:James Daly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Birch]]''' | [[:en:Paul Birch (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Common]]''' | [[:en:Common (rapper)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Brodie-Sangster]]''' | [[:en:Thomas Brodie-Sangster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Graham Greene (actor)]]''' | [[:en:Graham Greene (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frances Bavier]]''' | [[:en:Frances Bavier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trevor Bardette]]''' | [[:en:Trevor Bardette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Pavan]]''' | [[:en:Marisa Pavan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Morton]]''' | [[:en:Samantha Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goya Toledo]]''' | [[:es:Goya Toledo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega]]''' | [[:es:Eduardo Noriega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Piaton]]''' | [[:fr:Julia Piaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noom Diawara]]''' | [[:fr:Noom Diawara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Émilie Caen]]''' | [[:fr:Émilie Caen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ahney Her]]''' | [[:en:Ahney Her]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vera Farmiga]]''' | [[:en:Vera Farmiga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Nunn]]''' | [[:en:Bill Nunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Lifford]]''' | [[:en:Tina Lifford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sue Jones-Davies]]''' | [[:en:Sue Jones-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jamie Parker]]''' | [[:en:Jamie Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathan Lane]]''' | [[:en:Nathan Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Daniels]]''' | [[:en:William Daniels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Rattray]]''' | [[:en:Heather Rattray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenny Morrison]]''' | [[:en:Kenny Morrison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Eastwood]]''' | [[:en:Kyle Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arie Verveen]]''' | [[:en:Arie Verveen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Peters]]''' | [[:en:Jean Peters]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Hampden]]''' | [[:en:Walter Hampden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boré Buika]]''' | [[:es:Boré Buika]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Brolin]]''' | [[:en:Josh Brolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Tosar]]''' | [[:es:Luis Tosar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Winger]]''' | [[:en:Debra Winger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Jones]]''' | [[:en:Jeffrey Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Germán Cobos]]''' | [[:es:Germán Cobos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maxine Audley]]''' | [[:en:Maxine Audley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Morrow]]''' | [[:en:Susan Morrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Esposito]]''' | [[:en:Jennifer Esposito]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Bonilla]]''' | [[:es:Jesús Bonilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hersholt]]''' | [[:en:Jean Hersholt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Thibeau]]''' | [[:en:Jack Thibeau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Eyer]]''' | [[:en:Richard Eyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Sullivan]]''' | [[:en:Barry Sullivan (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leon Ames]]''' | [[:en:Leon Ames]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Darren McGavin]]''' | [[:en:Darren McGavin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cabot]]''' | [[:en:Bruce Cabot]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trish Van Devere]]''' | [[:en:Trish Van Devere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Bruno]]''' | [[:es:Sonia Bruno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Slate]]''' | [[:en:Jeremy Slate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Cattrall]]''' | [[:en:Kim Cattrall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Graf]]''' | [[:en:David Graf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Easterbrook]]''' | [[:en:Leslie Easterbrook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huffman]]''' | [[:en:David Huffman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Rogers Jr.]]''' | [[:en:Will Rogers Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Grey]]''' | [[:en:Virginia Grey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Alfayate]]''' | [[:es:José Alfayate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Brown]]''' | [[:en:Bryan Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Coe]]''' | [[:en:Barry Coe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finn Carter]]''' | [[:en:Finn Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorma Tommila]]''' | [[:en:Jorma Tommila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Salmi]]''' | [[:en:Albert Salmi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Martin]]''' | [[:es:George Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clive Owen]]''' | [[:en:Clive Owen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orson Bean]]''' | [[:en:Orson Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Meeker]]''' | [[:en:Ralph Meeker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annabeth Gish]]''' | [[:en:Annabeth Gish]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Kuhn]]''' | [[:en:Mickey Kuhn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Spencer]]''' | [[:en:John Spencer (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Teale]]''' | [[:en:Owen Teale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Wincott]]''' | [[:en:Michael Wincott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roger Rees]]''' | [[:en:Roger Rees]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Teri Hatcher]]''' | [[:en:Teri Hatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[M. C. Gainey]]''' | [[:en:M. C. Gainey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mako]]''' | [[:en:Mako (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roscoe Lee Browne]]''' | [[:en:Roscoe Lee Browne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leigh Hamilton]]''' | [[:en:Leigh Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hardy Krüger]]''' | [[:en:Hardy Krüger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Fowley]]''' | [[:en:Douglas Fowley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter van Eyck]]''' | [[:en:Peter van Eyck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camryn Manheim]]''' | [[:en:Camryn Manheim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan McDermott]]''' | [[:en:Dylan McDermott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yma Sumac]]''' | [[:en:Yma Sumac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Capucine]]''' | [[:en:Capucine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Bergen]]''' | [[:en:Polly Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Mathews]]''' | [[:en:Carole Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Esmond]]''' | [[:en:Carl Esmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Rettig]]''' | [[:en:Tommy Rettig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Means]]''' | [[:en:Russell Means]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Milly Vitale]]''' | [[:en:Milly Vitale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig Hill]]''' | [[:en:Craig Hill (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Lenehan]]''' | [[:en:Nancy Lenehan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tarita Teriipaia]]''' | [[:en:Tarita Teriipaia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Fernández]]''' | [[:en:Emilio Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paolo Stoppa]]''' | [[:it:Paolo Stoppa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sterling Hayden]]''' | [[:en:Sterling Hayden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stefano Accorsi]]''' | [[:it:Stefano Accorsi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Erivo]]''' | [[:en:Cynthia Erivo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oreste Baldini]]''' | [[:en:Oreste Baldini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Noseworthy]]''' | [[:en:Jack Noseworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Godá]]''' | [[:es:Alfonso Godá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Franz Joham]]''' | [[:es:Franz Joham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Marley]]''' | [[:en:John Marley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Megna]]''' | [[:en:John Megna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Hamilton]]''' | [[:en:George Hamilton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Mortimer]]''' | [[:en:Emily Mortimer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Werle]]''' | [[:en:Barbara Werle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Moreno]]''' | [[:en:Rita Moreno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karl Swenson]]''' | [[:en:Karl Swenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Stuhlbarg]]''' | [[:en:Michael Stuhlbarg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wilson]]''' | [[:en:Patrick Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Senta Berger]]''' | [[:en:Senta Berger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Conte]]''' | [[:en:Richard Conte]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luana Patten]]''' | [[:en:Luana Patten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Izzard]]''' | [[:en:Eddie Izzard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boyd Gaines]]''' | [[:en:Boyd Gaines]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Garisa]]''' | [[:es:Antonio Garisa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Gonzalez Gonzalez]]''' | [[:en:Pedro Gonzalez Gonzalez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gavin MacLeod]]''' | [[:en:Gavin MacLeod]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casas]]''' | [[:es:Antonio Casas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Cook]]''' | [[:en:Carole Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Sheen]]''' | [[:en:Michael Sheen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nieves Navarro]]''' | [[:es:Nieves Navarro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeriano Andrés]]''' | [[:es:Valeriano Andrés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xan das Bolas]]''' | [[:es:Xan das Bolas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted de Corsia]]''' | [[:en:Ted de Corsia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brían F. O'Byrne]]''' | [[:en:Brían F. O'Byrne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Shields]]''' | [[:en:Arthur Shields]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Cheshire]]''' | [[:en:Harry Cheshire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1918)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Barton]]''' | [[:en:James Barton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Conaway]]''' | [[:en:Jeff Conaway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Lloyd]]''' | [[:en:Christopher Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bamber]]''' | [[:en:David Bamber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief John Big Tree]]''' ('''[[Chefe John Big Tree]]''') | [[:en:Chief John Big Tree]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega (actor mexicano)]]''' | [[:en:Eduardo Noriega (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patti LuPone]]''' | [[:en:Patti LuPone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Bernthal]]''' | [[:en:Jon Bernthal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Addai-Robinson]]''' | [[:en:Cynthia Addai-Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annette O'Toole]]''' | [[:en:Annette O'Toole]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Dean Stanton]]''' | [[:en:Harry Dean Stanton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Darby]]''' | [[:en:Kim Darby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Blatchford]]''' | [[:en:Edward Blatchford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sanaa Lathan]]''' | [[:en:Sanaa Lathan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Pasquale]]''' | [[:en:Steven Pasquale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Stevens]]''' | [[:en:Andrew Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Gan Boyd]]''' | [[:en:Jan Gan Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Farina]]''' | [[:en:Dennis Farina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly Lynch]]''' | [[:en:Kelly Lynch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beah Richards]]''' | [[:en:Beah Richards]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Prunella Gee]]''' | [[:en:Prunella Gee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheila Bromley]]''' | [[:en:Sheila Bromley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stellan Skarsgård]]''' | [[:en:Stellan Skarsgård]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keeley Hawes]]''' | [[:en:Keeley Hawes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Birgit Minichmayr]]''' | [[:en:Birgit Minichmayr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Tushingham]]''' | [[:en:Rita Tushingham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael J. Pollard]]''' | [[:en:Michael J. Pollard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George J. Lewis]]''' | [[:en:George J. Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Élodie Fontan]]''' | [[:fr:Élodie Fontan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan García]]''' | [[:en:Juan García (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ainslie Pryor]]''' | [[:en:Ainslie Pryor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Griffith]]''' | [[:en:James Griffith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brandon T. Jackson]]''' | [[:en:Brandon T. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ann Rutherford]]''' | [[:en:Ann Rutherford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Corinne Calvet]]''' | [[:en:Corinne Calvet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wagner]]''' | [[:en:Robert Wagner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Storhøi]]''' | [[:en:Dennis Storhøi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey King]]''' | [[:en:Joey King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[August Diehl]]''' | [[:en:August Diehl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Conchita Goyanes]]''' | [[:es:Conchita Goyanes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Piquer]]''' | [[:es:Francisco Piquer Chanza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Barnes]]''' | [[:en:Joanna Barnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Coy]]''' | [[:en:Walter Coy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Brooks]]''' | [[:en:Randy Brooks (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camilla Sparv]]''' | [[:en:Camilla Sparv]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Leith]]''' | [[:en:Virginia Leith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Boyd]]''' | [[:en:Billy Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adriano Domínguez]]''' | [[:es:Adriano Domínguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso del Real]]''' | [[:es:Alfonso del Real]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[África Pratt]]''' | [[:es:África Pratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pascal Nzonzi]]''' | [[:fr:Pascal Nzonzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Huston]]''' | [[:en:Danny Huston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Bean]]''' | [[:en:Sean Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel von Bargen]]''' | [[:en:Daniel von Bargen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[E. G. Marshall]]''' | [[:en:E. G. Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Vaughn]]''' | [[:en:Robert Vaughn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Romano]]''' | [[:en:Tony Romano (musician)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karin Booth]]''' | [[:en:Karin Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Fichtner]]''' | [[:en:William Fichtner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ashton]]''' | [[:en:John Ashton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meredith Weatherby]]''' | [[:en:Meredith Weatherby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raquel Welch]]''' | [[:en:Raquel Welch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Cord]]''' | [[:en:Alex Cord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michele Carey]]''' | [[:en:Michele Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Lincoln]]''' | [[:en:Andrew Lincoln]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol]]''' | [[:es:Marisol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Tyson]]''' | [[:en:Richard Tyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Hartman]]''' | [[:en:Phil Hartman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Gambon]]''' | [[:en:Michael Gambon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tate Donovan]]''' | [[:en:Tate Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cary-Hiroyuki Tagawa]]''' | [[:en:Cary-Hiroyuki Tagawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jemma Dallender]]''' | [[:en:Jemma Dallender]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Begoña]]''' | [[:es:Mary Begoña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Bernardos]]''' | [[:es:Carmen Bernardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erich Anderson]]''' | [[:en:Erich Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Ryan]]''' | [[:en:Mitchell Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Derrick O'Connor]]''' | [[:en:Derrick O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Starrett]]''' | [[:en:Jack Starrett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Hordern]]''' | [[:en:Michael Hordern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zohra Lampert]]''' | [[:en:Zohra Lampert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierrino Mascarino]]''' | [[:en:Pierrino Mascarino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Landgard]]''' | [[:en:Janet Landgard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa De Sousa]]''' | [[:en:Melissa De Sousa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Héctor Elizondo]]''' | [[:en:Héctor Elizondo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Baker Hall]]''' | [[:en:Philip Baker Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irène Jacob]]''' | [[:en:Irène Jacob]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Eilbacher]]''' | [[:en:Lisa Eilbacher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donovan Scott]]''' | [[:en:Donovan Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aleksey Shevchenkov]]''' | [[:en:Aleksey Shevchenkov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa Leo]]''' | [[:en:Melissa Leo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Haley Bennett]]''' | [[:en:Haley Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Frain]]''' | [[:en:James Frain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Nelligan]]''' | [[:en:Kate Nelligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Lester]]''' | [[:en:Mark Lester]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Van Cleef]]''' | [[:en:Lee Van Cleef]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Stevens]]''' | [[:en:Warren Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Yune]]''' | [[:en:Rick Yune]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dwayne Johnson]]''' | [[:en:Dwayne Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Akins]]''' | [[:en:Claude Akins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Kemp]]''' | [[:en:Gary Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ford]]''' | [[:en:Alan Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aasif Mandvi]]''' | [[:en:Aasif Mandvi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff Curtis]]''' | [[:en:Cliff Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Pryce]]''' | [[:en:Jonathan Pryce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aunjanue Ellis-Taylor]]''' | [[:en:Aunjanue Ellis-Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lea Thompson]]''' | [[:en:Lea Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas F. Wilson]]''' | [[:en:Thomas F. Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc McClure]]''' | [[:en:Marc McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Geer]]''' | [[:en:Will Geer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Brennan]]''' | [[:en:Eileen Brennan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Garland]]''' | [[:en:Beverly Garland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anton Rodgers]]''' | [[:en:Anton Rodgers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Escuer]]''' | [[:es:José María Escuer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abe Vigoda]]''' | [[:en:Abe Vigoda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stian Smestad]]''' | [[:no:Stian Smestad]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Beach]]''' | [[:en:Adam Beach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Dubbins]]''' | [[:en:Don Dubbins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eli Wallach]]''' | [[:en:Eli Wallach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madge Sinclair]]''' | [[:en:Madge Sinclair]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred MacMurray]]''' | [[:en:Fred MacMurray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Cameron]]''' | [[:it:Jeff Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Viola Davis]]''' | [[:en:Viola Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dillon]]''' | [[:en:Kevin Dillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonny Landham]]''' | [[:en:Sonny Landham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sydney Chaplin]]''' (fer toz dos, deseparando) | [[:en:Sydney Chaplin (American actor)]]<br>[[:en:Sydney Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Fadden]]''' | [[:en:Tom Fadden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Fraser]]''' | [[:en:Ronald Fraser (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Bickford]]''' | [[:en:Charles Bickford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Petrie]]''' | [[:en:Howard Petrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abraham Sofaer]]''' | [[:en:Abraham Sofaer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dakota Fanning]]''' | [[:en:Dakota Fanning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katia Tchenko]]''' | [[:fr:Katia Tchenko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Armitage]]''' | [[:en:Richard Armitage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benedict Cumberbatch]]''' | [[:en:Benedict Cumberbatch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangeline Lilly]]''' | [[:en:Evangeline Lilly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randee Heller]]''' | [[:en:Randee Heller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tamlyn Tomita]]''' | [[:en:Tamlyn Tomita]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael V. Gazzo]]''' | [[:en:Michael V. Gazzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lúcia Moniz]]''' | [[:en:Lúcia Moniz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Lewis]]''' | [[:en:Gary Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ned Glass]]''' | [[:en:Ned Glass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bing Russell]]''' | [[:en:Bing Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Bayler]]''' | [[:en:Terence Bayler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Love]]''' | [[:en:Phyllis Love]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Murphy]]''' | [[:en:Gerard Murphy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Koyuki]]''' | [[:en:Koyuki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katy Jurado]]''' | [[:en:Katy Jurado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melora Hardin]]''' | [[:en:Melora Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shelley Long]]''' | [[:en:Shelley Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Sandler]]''' | [[:en:Adam Sandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gad Elmaleh]]''' | [[:en:Gad Elmaleh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Fox]]''' | [[:en:James Fox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Cranston]]''' | [[:en:Bryan Cranston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Chandler]]''' | [[:en:Kyle Chandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Holliday]]''' | [[:en:Polly Holliday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig T. Nelson]]''' | [[:en:Craig T. Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matthew Modine]]''' | [[:en:Matthew Modine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paca Gabaldón]]''' | [[:es:Paca Gabaldón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cherry Jones]]''' | [[:en:Cherry Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arsenio Hall]]''' | [[:en:Arsenio Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Amos]]''' | [[:en:John Amos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Tutin]]''' | [[:en:Dorothy Tutin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruby Dee]]''' | [[:en:Ruby Dee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Paymer]]''' | [[:en:David Paymer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Guiry]]''' | [[:en:Tom Guiry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Morán]]''' | [[:es:Manolo Morán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Gries]]''' | [[:en:Jon Gries]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mel Harris]]''' | [[:en:Mel Harris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rae Dawn Chong]]''' | [[:en:Rae Dawn Chong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Walker]]''' | [[:en:Benjamin Walker (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elena Irureta]]''' | [[:es:Elena Irureta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karra Elejalde]]''' | [[:es:Karra Elejalde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berto Romero]]''' | [[:es:Berto Romero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Prince]]''' | [[:en:Faith Prince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Robinson]]'''<br>'''[[Charles Knox Robinson]]''' | [[:en:Charles Robinson]]<br>[[:en:Charles Knox Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Travers]]''' | [[:en:Bill Travers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grant Williams]]''' | [[:en:Grant Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Gere]]''' | [[:en:Richard Gere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Nyqvist]]''' | [[:en:Michael Nyqvist]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Simon Oakland]]''' | [[:en:Simon Oakland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Desi Arnaz Jr.]]'''<br>'''[[Desi Arnaz, Jr.]]''' | [[:en:Desi Arnaz Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Venetia Stevenson]]''' | [[:en:Venetia Stevenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Drake]]''' | [[:en:Tom Drake]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Larry Hankin]]''' | [[:en:Larry Hankin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeanne Cooper]]''' | [[:en:Jeanne Cooper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Preston Foster]]''' | [[:en:Preston Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Bellamy]]''' | [[:en:Ralph Bellamy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Da'Vine Joy Randolph]]''' | [[:en:Da'Vine Joy Randolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Emerson]]''' | [[:en:Hope Emerson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judi Meredith]]''' | [[:en:Judi Meredith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Douglas]]''' | [[:en:Donald Douglas (Scottish actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kwon Sang-woo]]''' | [[:en:Kwon Sang-woo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaye Davidson]]''' | [[:en:Jaye Davidson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaac Hayes]]''' | [[:en:Isaac Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale Jr.]]''' | [[:en:Alan Hale Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Morris]]''' | [[:en:Jeff Morris (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandahl Bergman]]''' | [[:en:Sandahl Bergman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Hutton]]''' | [[:en:Robert Hutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ed Lauter]]''' | [[:en:Ed Lauter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Quaid]]''' | [[:en:Randy Quaid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Stroud]]''' | [[:en:Don Stroud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Keats]]''' | [[:en:Steven Keats]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Perkins]]''' | [[:en:Elizabeth Perkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pearl]]''' | [[:en:Barry Pearl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keiko Awaji]]''' | [[:en:Keiko Awaji]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Brown]]''' | [[:en:Peter Brown (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myron Healey]]''' | [[:en:Myron Healey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald McRaney]]''' | [[:en:Gerald McRaney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cole Hauser]]''' | [[:en:Cole Hauser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trey Wilson]]''' | [[:en:Trey Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Rock]]''' | [[:en:Chris Rock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Reeves]]''' | [[:en:George Reeves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yoshi Oida]]''' | [[:fr:Yoshi Oida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lillo Brancato Jr.]]'''<br>-->'''[[Lillo Brancato]]''' | [[:en:Lillo Brancato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Good]]''' | [[:en:Jack Good (producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Beatty]]''' | [[:en:Robert Beatty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Imrie]]''' | [[:en:Celia Imrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abner Biberman]]''' | [[:en:Abner Biberman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eve Brent]]''' | [[:en:Eve Brent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Ober]]''' | [[:en:Philip Ober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Jenson]]''' | [[:en:Roy Jenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julee Cerda]]''' | [[:en:Julee Cerda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patsy Kensit]]''' | [[:en:Patsy Kensit]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emlyn Williams]]''' | [[:en:Emlyn Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Smith]]''' | [[:en:Constance Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Golonka]]''' | [[:en:Arlene Golonka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Beghe]]''' | [[:en:Jason Beghe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Theroux]]''' | [[:en:Justin Theroux]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Henry]]''' | [[:en:Justin Henry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Wilson]]''' | [[:en:Stuart Wilson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Kahan]]''' | [[:en:Steve Kahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Hyde-White]]''' | [[:en:Alex Hyde-White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Faris]]''' | [[:en:Anna Faris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Favreau]]''' | [[:en:Jon Favreau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Dearnell]]''' | [[:en:Adrian Dearnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daisy Donovan]]''' | [[:en:Daisy Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paco Valladares]]''' | [[:es:Paco Valladares]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Bardem]]''' | [[:es:Pilar Bardem]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Althea Gibson]]''' | [[:en:Althea Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Stock]]''' | [[:en:Nigel Stock (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rex Linn]]''' | [[:en:Rex Linn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank McRae]]''' | [[:en:Frank McRae]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sven-Bertil Taube]]''' | [[:en:Sven-Bertil Taube]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bishop]]''' | [[:en:William Bishop (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Coco]]''' | [[:en:James Coco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Goldberg]]''' | [[:en:Adam Goldberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Preiss]]''' | [[:en:Wolfgang Preiss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Monroe]]''' | [[:en:Steve Monroe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diedrich Bader]]''' | [[:en:Diedrich Bader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Tudyk]]''' | [[:en:Alan Tudyk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brie Larson]]''' | [[:en:Brie Larson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Wickes]]''' | [[:en:Mary Wickes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathy Najimy]]''' | [[:en:Kathy Najimy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gina Carano]]''' | [[:en:Gina Carano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joyce MacKenzie]]''' | [[:en:Joyce MacKenzie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amit Shah]]''' | [[:en:Amit Shah (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rhys Ifans]]''' | [[:en:Rhys Ifans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Davis]]''' | [[:en:Phil Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Hughes]]''' | [[:en:Kathleen Hughes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Vohs]]''' | [[:en:Joan Vohs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Idris Elba]]''' | [[:en:Idris Elba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Monaghan]]''' | [[:en:Dominic Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugo Weaving]]''' | [[:en:Hugo Weaving]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miranda Otto]]''' | [[:en:Miranda Otto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Wenham]]''' | [[:en:David Wenham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Badja Djola]]''' | [[:en:Badja Djola]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Hudson]]''' | [[:en:John Hudson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maureen O'Hara]]''' | [[:en:Maureen O'Hara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sharon Stone]]''' | [[:en:Sharon Stone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Donner]]''' | [[:en:Robert Donner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ada Carrasco]]''' | [[:en:Ada Carrasco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Baldwin]]''' | [[:en:William Baldwin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria de Medeiros]]''' | [[:en:Maria de Medeiros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberto Font]]''' | [[:es:Roberto Font]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susana Dosamantes]]''' | [[:en:Susana Dosamantes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alejandro Rey]]''' | [[:en:Alejandro Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank de Kova]]''' | [[:en:Frank de Kova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Porter]]''' | [[:en:Eric Porter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Thorson]]''' | [[:en:Russell Thorson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Millican]]''' | [[:en:James Millican]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachael Leigh Cook]]''' | [[:en:Rachael Leigh Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beth Grant]]''' | [[:en:Beth Grant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenton Thwaites]]''' | [[:en:Brenton Thwaites]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Lorys]]''' | [[:es:Diana Lorys]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva León]]''' | [[:es:Eva León Conde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margaret Wycherly]]''' | [[:en:Margaret Wycherly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. D. Cannon]]''' | [[:en:J. D. Cannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierre Brice]]''' | [[:fr:Pierre Brice]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Thorne]]''' | [[:en:Bella Thorne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Darren]]''' | [[:en:James Darren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sarah Roemer]]''' | [[:en:Sarah Roemer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lena Headey]]''' | [[:en:Lena Headey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tetsurō Tamba]]''' | [[:en:Tetsurō Tamba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alcayde]]''' | [[:es:Rafael Alcayde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claire Kelly]]''' | [[:en:Claire Kelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Watson]]''' | [[:en:Jack Watson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phillip Alford]]''' | [[:en:Phillip Alford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hale]]''' | [[:en:Jean Hale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Travis]]''' | [[:en:Randy Travis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramzy Bedia]]''' | [[:en:Ramzy Bedia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Salimata Kamate]] --> [[Salimata Kamaté]]''' | [[:fr:Salimata Kamaté]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tatiana Rojo]]''' | [[:fr:Tatiana Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Russo]]''' | [[:fr:Daniel Russo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol Ayuso]]''' | [[:es:Marisol Ayuso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Félix Dafauce]]''' | [[:es:Félix Dafauce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Castejón]]''' | [[:es:Rafael Castejón Sofio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Doucette]]''' | [[:en:John Doucette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Casanova]]''' | [[:es:María Casanova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miguel Rellán]]''' | [[:es:Miguel Rellán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skip Homeier]]''' | [[:en:Skip Homeier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Aumont]]''' | [[:en:Tina Aumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Alden]]''' | [[:en:Norman Alden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Nucci]]''' | [[:en:Danny Nucci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Golshifteh Farahani]]''' | [[:en:Golshifteh Farahani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Shepard]]''' | [[:en:Sam Shepard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christine Kaufmann]]''' | [[:en:Christine Kaufmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eugene Iglesias]]''' | [[:en:Eugene Iglesias]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neal McDonough]]''' | [[:en:Neal McDonough]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bradley Whitford]]''' | [[:en:Bradley Whitford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Vikander]]''' | [[:en:Alicia Vikander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Goldsworthy]]''' | [[:en:John Goldsworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossana Rory]]''' | [[:it:Rossana Rory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Víctor Junco]]''' | [[:en:Víctor Junco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irán Eory]]''' | [[:es:Irán Eory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Tinti]]''' | [[:it:Gabriele Tinti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Willes]]''' | [[:en:Jean Willes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Shannon]]''' | [[:en:Harry Shannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peggie Castle]]''' | [[:en:Peggie Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geneviève Page]]''' | [[:fr:Geneviève Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Wanamaker]]''' | [[:en:Sam Wanamaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff DeYoung]]''' | [[:en:Cliff DeYoung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Gleason]]''' | [[:en:Joanna Gleason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Val Avery]]''' | [[:en:Val Avery]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yancy Butler]]''' | [[:en:Yancy Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Liana Orfei]]''' | [[:es:Liana Orfei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Manuel Martín]]''' | [[:es:José Manuel Martín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Pica]]''' | [[:es:Antonio Pica]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roddy McDowall]]''' | [[:en:Roddy McDowall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Strong]]''' | [[:en:Michael Strong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regis Toomey]]''' | [[:en:Regis Toomey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Sykes]]''' | [[:en:Brenda Sykes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gloria Talbott]]''' | [[:en:Gloria Talbott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Beaumont]]''' | [[:en:Hugh Beaumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenneth Welsh]]''' | [[:en:Kenneth Welsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Bugner]]''' | [[:en:Joe Bugner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nino Castelnuovo]]''' | [[:it:Nino Castelnuovo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denver Pyle]]''' | [[:en:Denver Pyle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dante]]''' | [[:en:Michael Dante]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John M. Jackson]]''' | [[:en:John M. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Webb]]''' | [[:en:Alan Webb (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lois Nettleton]]''' | [[:en:Lois Nettleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Simcox]]''' | [[:en:Tom Simcox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Manrique]]''' | [[:es:Arturo Manrique]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alyssa Milano]]''' | [[:en:Alyssa Milano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Seberg]]''' | [[:en:Jean Seberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Aaker]]''' | [[:en:Lee Aaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Nichols]]''' | [[:en:Barbara Nichols]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cesare Danova]]''' | [[:it:Cesare Danova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Arau]]''' | [[:es:Alfonso Arau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Peacock]]''' | [[:en:Daniel Peacock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Madsen]]''' | [[:en:Virginia Madsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vinnie Jones]]''' | [[:en:Vinnie Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fernanda Hurtado]]''' | [[:es:Fernanda Hurtado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Ángel Espinoza]]'''<br>'''[[Ferrusquilla]]''' | [[:es:Ferrusquilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Re]]''' | [[:es:Gustavo Re]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Honor Blackman]]''' | [[:en:Honor Blackman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Wilhoite]]''' | [[:en:Kathleen Wilhoite]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laurence Luckinbill]]''' | [[:en:Laurence Luckinbill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harrison Page]]''' | [[:en:Harrison Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael O'Keefe]]''' | [[:en:Michael O'Keefe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elaine Stritch]]''' | [[:en:Elaine Stritch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Jane]]''' | [[:en:Thomas Jane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Doyle-Murray]]''' | [[:en:Brian Doyle-Murray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Levant]]''' | [[:en:Oscar Levant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donal Donnelly]]''' | [[:en:Donal Donnelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xavier Samuel]]''' | [[:en:Xavier Samuel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luciano Catenacci]]''' | [[:it:Luciano Catenacci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Powers]]''' | [[:en:Tom Powers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Harrison]]''' | [[:en:Richard Harrison (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tracy Morgan]]''' | [[:en:Tracy Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Gil]]''' | [[:es:Manuel Gil (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Dennis]]''' | [[:en:Nick Dennis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Tennant]]''' | [[:en:David Tennant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierfrancesco Favino]]''' | [[:en:Pierfrancesco Favino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Faulkner (actor)]]''' | [[:en:James Faulkner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Gates]]''' | [[:en:Nancy Gates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evan C. Kim]]''' | [[:en:Evan C. Kim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Morales]]''' | [[:es:Mario Morales (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tonea Stewart]]''' | [[:en:Tonea Stewart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Paz Pondal]]''' | [[:es:Mary Paz Pondal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Wallner]]''' | [[:es:Érika Wallner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Cilento]]''' | [[:en:Diane Cilento]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joy Harmon]]''' | [[:en:Joy Harmon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Seiji Sakaguchi]]''' | [[:en:Seiji Sakaguchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Johnny Sekka]]''' | [[:en:Johnny Sekka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Farentino]]''' | [[:en:James Farentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jody McCrea]]''' | [[:en:Jody McCrea]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Taraji P. Henson]]''' | [[:en:Taraji P. Henson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Olson]]''' | [[:en:Nancy Olson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Long]]''' | [[:en:Richard Long (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shirley Anne Field]]''' | [[:en:Shirley Anne Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ludmilla Tchérina]]''' | [[:en:Ludmilla Tchérina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fay Roope]]''' | [[:en:Fay Roope]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Anderson]]''' | [[:en:Richard Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Brooks]]''' | [[:en:Albert Brooks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Havers]]''' | [[:en:Nigel Havers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Capra]]''' | [[:en:Francis Capra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabbs Greer]]''' | [[:en:Dabbs Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Weston]]''' | [[:en:David Weston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Keith]]''' | [[:en:Robert Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Kelly]]''' | [[:en:Jack Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clu Gulager]]''' | [[:en:Clu Gulager]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Kemp]]''' | [[:en:Jeremy Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lawrence Tierney]]''' | [[:en:Lawrence Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Space]]''' | [[:en:Arthur Space]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finlay Currie]]''' | [[:en:Finlay Currie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scatman Crothers]]''' | [[:en:Scatman Crothers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karen Young]]''' | [[:en:Karen Young (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Ferrero]]''' | [[:en:Martin Ferrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Remo Capitani]]''' | [[:it:Remo Capitani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skipp Sudduth]]''' | [[:en:Skipp Sudduth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabrielle Fitzpatrick]]''' | [[:en:Gabrielle Fitzpatrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Chan]]''' | [[:en:Philip Chan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Couling]]''' | [[:en:Sonia Couling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen de Lirio]]''' | [[:es:Carmen de Lirio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jessica Dublin]]''' | [[:en:Jessica Dublin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregory Walcott]]''' | [[:en:Gregory Walcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Branscombe Richmond]]''' | [[:en:Branscombe Richmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Forsythe]]''' | [[:en:William Forsythe (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Sokoloff]]''' | [[:en:Vladimir Sokoloff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Litel]]''' | [[:en:John Litel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Meunier]]''' | [[:en:David Meunier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Scarfe]]''' | [[:en:Jonathan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Minotis]]''' | [[:en:Alexis Minotis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Aubrey]]''' | [[:en:Anne Aubrey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emile Meyer]]''' | [[:en:Emile Meyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keefe Brasselle]]''' | [[:en:Keefe Brasselle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anders Holm]]''' | [[:en:Anders Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rennie]]''' | [[:en:Michael Rennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Sutton]]''' | [[:en:John Sutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Harvey Sr.]]'''<br>Revisar [[Harry Harvey]]<br>'''[[Harry Harvey Jr.]]''', fillo | [[:en:Harry Harvey Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irving Bacon]]''' | [[:en:Irving Bacon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Sudeikis]]''' | [[:en:Jason Sudeikis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Roxburgh]]''' | [[:en:Richard Roxburgh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Weissman]]''' | [[:en:Jeffrey Weissman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendie Jo Sperber]]''' | [[:en:Wendie Jo Sperber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harold Ramis]]''' | [[:en:Harold Ramis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russ Conway]]''' | [[:en:Russ Conway (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicky Whelan]]''' | [[:en:Nicky Whelan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Whitfield]]''' | [[:en:Mitchell Whitfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Signe Hasso]]''' | [[:en:Signe Hasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bart Roberts]]/[[Rex Reason]]''' | [[:en:Rex Reason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrice Wymore]]''' | [[:en:Patrice Wymore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Davis]]''' | [[:en:Jim Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Horst Buchholz]]''' | [[:en:Horst Buchholz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Triska]]/[[Jan Tříska]]''' | [[:en:Jan Tříska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Kozlowski]]''' | [[:en:Linda Kozlowski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Meillon]]''' | [[:en:John Meillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hiroyuki Sanada]]''' | [[:en:Hiroyuki Sanada]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alina Sokar]]''' | [[:de:Alina Sokar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Puente]]''' | [[:es:Jesús Puente]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[La Polaca]]''' | [[:es:La Polaca]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Lukschy]]''' | [[:de:Wolfgang Lukschy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Clarke]]''' | [[:en:Warren Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc Anthony]]''' | [[:en:Marc Anthony]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Siobhan Fallon Hogan]]''' | [[:en:Siobhan Fallon Hogan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[O. J. Simpson]]'''<br>-->'''[[O.J. Simpson]]''' | [[:en:O. J. Simpson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Wahl]]''' | [[:en:Ken Wahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Kirk]]''' | [[:en:Phyllis Kirk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Killian Scott]]''' | [[:en:Killian Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Van Peebles]]''' | [[:en:Mario Van Peebles]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Núñez]]''' | [[:en:Joaquín Núñez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Suchet]]''' | [[:en:David Suchet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Houston]]''' | [[:en:Donald Houston]]''' |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brad Dexter]]''' | [[:en:Brad Dexter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Farnsworth]]''' | [[:en:Richard Farnsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Bright]]''' | [[:en:Richard Bright (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Schroder]]'''<br>--->'''[[Ricky Schroder]]''' | [[:en:Ricky Schroder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pitt]]''' | [[:en:Michael Pitt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Martin Smith]]''' | [[:en:Charles Martin Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Pellegrino]]''' | [[:en:Mark Pellegrino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sônia Braga]]''' | [[:en:Sônia Braga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ruck]]''' | [[:en:Alan Ruck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Patric]]''' | [[:en:Jason Patric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amidou]]''' | [[:fr:Amidou]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Evans]]''' | [[:en:Joan Evans (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Monaghan]]''' | [[:en:Michelle Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mariette Hartley]]''' | [[:en:Mariette Hartley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Gilmore]]''' | [[:en:Virginia Gilmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert J. Wilke]]''' | [[:en:Robert J. Wilke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Vernon]]''' | [[:en:John Vernon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlin Glynn]]''' | [[:en:Carlin Glynn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madeline Carroll]]''' | [[:en:Madeline Carroll]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Noonan]]''' | [[:en:Tom Noonan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Plana]]''' | [[:en:Tony Plana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Tasso]]''' | [[:es:José María Tasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Albee]]''' | [[:en:Josh Albee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murray Hamilton]]''' | [[:en:Murray Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Rourke]]''' | [[:en:Mickey Rourke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lilli Palmer]]''' | [[:en:Lilli Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Darrell]]''' | [[:en:Steve Darrell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Lange]]''' | [[:en:Hope Lange]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Hopper]]''' | [[:en:William Hopper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Golding]]''' | [[:en:Henry Golding]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Chen]]''' | [[:en:Tina Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Lawrence]]''' | [[:en:Barbara Lawrence]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Blondell]]''' | [[:en:Joan Blondell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Parks]]''' | [[:en:Michael Parks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raimund Harmstorf]]''' | [[:en:Raimund Harmstorf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Louise]]''' | [[:en:Tina Louise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Burns]]''' | [[:en:Edward Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lily James]]''' | [[:en:Lily James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dexter Fletcher]]''' | [[:en:Dexter Fletcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gianni Garko]]''' | [[:it:Gianni Garko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marion Ramsey]]''' | [[:en:Marion Ramsey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Hill]]''' | [[:it:Ross Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lionel Stander]]''' | [[:en:Lionel Stander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elisa Montés]]''' | [[:es:Elisa Montés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Kuluva]]''' | [[:en:Will Kuluva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebecca De Mornay]]''' | [[:en:Rebecca De Mornay]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geraldine Chaplin]]''' | [[:en:Geraldine Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Wright]]''' | [[:en:Tom Wright (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lindsay Frost]]''' | [[:en:Lindsay Frost]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mireille Enos]]''' | [[:en:Mireille Enos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Mendy]]''' | [[:es:Carlos Mendy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Morris]]''' | [[:es:Luis Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime de Mora y Aragón]]''' | [[:es:Jaime de Mora y Aragón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marie Windsor]]''' | [[:en:Marie Windsor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Muldaur]]''' | [[:en:Diana Muldaur]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Hart]]''' | [[:en:Kevin Hart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick O'Neal]]''' | [[:en:Patrick O'Neal (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Míriam Colón]]''' | [[:en:Míriam Colón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Cavanagh]]''' | [[:en:Paul Cavanagh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Valls]]''' | [[:es:Arturo Valls]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Maria Pierangeli]]''' | [[:it:Anna Maria Pierangeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noel Drayton]]''' | [[:en:Noel Drayton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Douglas]]''' | [[:en:James Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Collins]]''' | [[:en:Stephen Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wengraf]]''' | [[:en:John Wengraf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Lewis]]''' | [[:en:Ronald Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Anderson (actor estausunidense)]]''' | [[:en:James Anderson (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Royal Dano]]''' | [[:en:Royal Dano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angela Bassett]]''' | [[:en:Angela Bassett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Prosky]]''' | [[:en:Robert Prosky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberts Blossom]]''' | [[:en:Roberts Blossom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Carsten]]''' | [[:en:Peter Carsten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Egan]]''' | [[:en:Richard Egan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LL Cool J]]''' | [[:en:LL Cool J]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Forster]]''' | [[:en:Peter Forster (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Price]]''' | [[:en:Dennis Price]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agnes Moorehead]]''' | [[:en:Agnes Moorehead]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dudikoff]]''' | [[:en:Michael Dudikoff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Peña]]''' | [[:en:Elizabeth Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zhang Ziyi]]''' | [[:en:Zhang Ziyi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Buzzi]]''' | [[:en:Ruth Buzzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Schweig]]''' | [[:en:Eric Schweig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samuel Le Bihan]]''' | [[:fr:Samuel Le Bihan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rainn Wilson]]''' | [[:en:Rainn Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Ryder]]''' | [[:en:Alfred Ryder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alison Eastwood]]''' | [[:en:Alison Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug Hutchison]]''' | [[:en:Doug Hutchison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stathis Giallelis]]''' | [[:en:Stathis Giallelis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Horton]]''' | [[:en:Robert Horton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penny Edwards]]''' | [[:en:Penny Edwards (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terry Gilkyson]]''' | [[:en:Terry Gilkyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Taylor]]'''<br>'''[[Don Taylor (actor estausunidense)]]'''<br>'''[[Don Taylor (director britanico)]]''' | [[:en:Don Taylor (American filmmaker)]]<br>[[:en:Don Taylor (English director and playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dina Merrill]]''' | [[:en:Dina Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Sande]]''' | [[:en:Walter Sande]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wright Campbell]]''' | [[:en:Robert Wright Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sela Ward]]''' | [[:en:Sela Ward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Timothy Spall]]''' | [[:en:Timothy Spall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Curd Jürgens]]''' | [[:en:Curd Jürgens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Arlen]]''' | [[:en:Richard Arlen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Walker]]''' | [[:en:Polly Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto de Mendoza]]''' | [[:es:Alberto de Mendoza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Margolin]]''' | [[:en:Stuart Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Mazurki]]''' | [[:en:Mike Mazurki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Petersen]]''' | [[:en:Paul Petersen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Sagall]]''' | [[:en:Jonathan Sagall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebel Wilson]]''' | [[:en:Rebel Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Aidman]]''' | [[:en:Charles Aidman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Flores]]''' | [[:en:Bella Flores]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wesley]]''' | [[:en:John Wesley (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emma Fuhrmann]]''' | [[:en:Emma Fuhrmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hawthorne James]]''' | [[:en:Hawthorne James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto López López]]''' | [[:es:Alberto López López]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Bourgoin]]''' | [[:fr:Louise Bourgoin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Osinaga]]''' | [[:es:Pedro Osinaga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicolas Beaucaire]]''' | [[:fr:Nicolas Beaucaire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claudia Tagbo]]''' | [[:fr:Claudia Tagbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nanou Garcia]]''' | [[:fr:Nanou Garcia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julian McMahon]]''' | [[:en:Julian McMahon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Ryan]]''' | [[:en:Amy Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Bateman]]''' | [[:en:Tom Bateman (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Ingram]]''' | [[:en:Jack Ingram (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sherry Lansing]]''' | [[:en:Sherry Lansing]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ina Balin]]''' | [[:en:Ina Balin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Savage]]''' | [[:en:John Savage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Evans]]''' | [[:en:Maurice Evans (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edmund Purdom]]''' | [[:en:Edmund Purdom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Prine]]''' | [[:en:Andrew Prine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyler Posey]]''' | [[:en:Tyler Posey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Anderson]]''' | [[:en:Stanley Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria Pitillo]]''' | [[:en:Maria Pitillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Millard Mitchell]]''' | [[:en:Millard Mitchell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Palmer]]''' | [[:en:Gregg Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Anderson]]''' | [[:en:Judith Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Magee]]''' | [[:en:Patrick Magee (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denny Miller]]''' | [[:en:Denny Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheldon Allman]]''' | [[:en:Sheldon Allman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason O'Mara]]''' | [[:en:Jason O'Mara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Weston]]''' | [[:en:Celia Weston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holland Taylor]]''' | [[:en:Holland Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Mathis]]''' | [[:en:Samantha Mathis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ritchie Coster]]''' | [[:en:Ritchie Coster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Fiorentino]]''' | [[:en:Linda Fiorentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rip Torn]]''' | [[:en:Rip Torn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Colter]]''' | [[:en:Mike Colter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Danson]]''' | [[:en:Ted Danson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leland Orser]]''' | [[:en:Leland Orser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rade Šerbedžija]]''' | [[:en:Rade Šerbedžija]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keira Knightley]]''' | [[:en:Keira Knightley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Martínez Sierra]]''' | [[:es:Carmen Martínez Sierra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[R. G. Armstrong]]''' | [[:en:R. G. Armstrong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Velibor Topić]]''' | [[:en:Velibor Topić]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Miller]]''' | [[:en:Ben Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Carley]]''' | [[:en:Christopher Carley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Al Martino]]''' | [[:en:Al Martino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[François Orsoni]]''' | [[:fr:François Orsoni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ortiz]]''' | [[:en:John Ortiz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vanessa Bell Calloway]]''' | [[:en:Vanessa Bell Calloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly McGillis]]''' | [[:en:Kelly McGillis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim McInnerny]]''' | [[:en:Tim McInnerny]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Andrews]]''' | [[:en:Edward Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Fenton]]'''<br>'''[[Frank Fenton (escritor)]]'''<br>'''[[Frank Fenton (actor)]]''' | [[:en:Frank Fenton (writer)]]<br>[[:en:Frank Fenton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Carell]]''' | [[:en:Steve Carell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julianna Margulies]]''' | [[:en:Julianna Margulies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladek Sheybal]]''' | [[:en:Vladek Sheybal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Jones]]''' | [[:en:Henry Jones (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Eden]]''' | [[:en:Barbara Eden]] |} balczaxc9un3x50ecxzlrew9oo5b9bq 2480106 2480000 2026-09-30T20:03:06Z RenatoGar 80073 /* Actors */ 2480106 wikitext text/x-wiki * Biografías d'actors pendients de fer-ne l'articlo: == Actors == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#cffa86;" | Articlo ! style="background:#cffa86;" | Dende |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olive Carey]]''' | [[:en:Olive Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Sadler]]''' | [[:en:William Sadler (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Efrem Zimbalist Jr.]]''' | [[:en:Efrem Zimbalist Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Coleen Gray]]''' | [[:en:Coleen Gray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Rober]]''' | [[:en:Richard Rober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Clark]]''' | [[:en:Susan Clark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Bedoya]]''' | [[:en:Alfonso Bedoya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Caterina Murino]]''' | [[:it:Caterina Murino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Corday]]''' | [[:en:Mara Corday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Hutton]]''' | [[:en:Jim Hutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Heckart]]''' | [[:en:Eileen Heckart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridget Moynahan]]''' | [[:en:Bridget Moynahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carolyn Jones]]''' | [[:en:Carolyn Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlotte Coleman]]''' | [[:en:Charlotte Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Sizemore]]''' | [[:en:Tom Sizemore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Duff]]''' | [[:en:Howard Duff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geena Davis]]''' | [[:en:Geena Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carroll O'Connor]]''' | [[:en:Carroll O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Murray]]''' | [[:en:Don Murray (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maura Tierney]]''' | [[:en:Maura Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katharine Ross]]''' | [[:en:Katharine Ross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Hovey]]''' | [[:en:Tim Hovey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wolders]]''' | [[:en:Robert Wolders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosemary Forsyth]]''' | [[:en:Rosemary Forsyth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Johnson]]''' | [[:en:Russell Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Peña]]''' | [[:en:Michael Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug McClure]]''' | [[:en:Doug McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Nelson]]''' | [[:en:Lori Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Lamour]]''' | [[:en:Dorothy Lamour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[De'voreaux White]]''' | [[:en:De'voreaux White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenne Headly]]''' | [[:en:Glenne Headly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isabel Garcés]]''' | [[:es:Isabel Garcés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martha Hyer]]''' | [[:en:Martha Hyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduard Franz]]''' | [[:en:Eduard Franz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelle Getty]]''' | [[:en:Estelle Getty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marshall Thompson]]''' | [[:en:Marshall Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Greer]]''' | [[:en:Jane Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Fuller]]''' | [[:en:Robert Fuller (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Braun]]''' | [[:en:Judith Braun]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regina King]]''' | [[:en:Regina King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Strauss]]''' | [[:en:Robert Strauss (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Quayle]]''' | [[:en:Anthony Quayle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Janssen]]''' | [[:en:David Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marilyn Maxwell]]''' | [[:en:Marilyn Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thelma Ritter]]''' | [[:en:Thelma Ritter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Dechent]]''' | [[:es:Antonio Dechent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clara Lago]]''' | [[:es:Clara Lago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Sáinz]]''' | [[:es:Tina Sainz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lola Gaos]]''' | [[:es:Lola Gaos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wanda De Jesus]]''' | [[:en:Wanda De Jesus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Campbell]]''' | [[:en:William Campbell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Art Malik]]''' | [[:en:Art Malik]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bridgette Wilson]]''' | [[:en:Bridgette Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Castle]]''' | [[:en:Mary Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Malinger]]''' | [[:en:Ross Malinger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Klein]]''' | [[:en:Chris Klein (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dale Robertson]]''' | [[:en:Dale Robertson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jing Tian]]''' | [[:en:Jing Tian]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Prince]]''' | [[:en:William Prince (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Fernández]]''' | [[:es:Arturo Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guillermo Marín]]''' | [[:es:Guillermo Marín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Chaplin]]''' | [[:en:Ben Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sammy Davis Jr.]]''' | [[:en:Sammy Davis Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miki Esparbé]]''' | [[:es:Miki Esparbé]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Cameron]]''' | [[:en:Rod Cameron (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Grillo]]''' | [[:en:Frank Grillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frédéric Chau]]''' | [[:fr:Frédéric Chau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Carradine]]''' | [[:en:John Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Bodison]]''' | [[:en:Wolfgang Bodison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Tamm]]''' | [[:en:Mary Tamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Hackett]]''' | [[:en:Joan Hackett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Drake]]''' | [[:en:Charles Drake (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clint Walker]]''' | [[:en:Clint Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura Linney]]''' | [[:en:Laura Linney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[T. K. Carter]]''' | [[:en:T. K. Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joel Edgerton]]''' | [[:en:Joel Edgerton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Moffat]]''' | [[:en:Donald Moffat]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amanda Plummer]]''' | [[:en:Amanda Plummer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Platt]]''' | [[:en:Louise Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gordon Jackson]]''' | [[:en:Gordon Jackson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michel Muller (actor austriaco)]]''' | [[:fr:Michel Muller (humoriste)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Michaels]]''' | [[:en:Dolores Michaels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Ure]]''' | [[:en:Mary Ure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Wilson]]''' | [[:en:Owen Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer O'Neill]]''' | [[:en:Jennifer O'Neill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Tobolowsky]]''' | [[:en:Stephen Tobolowsky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Sinden]]''' | [[:en:Donald Sinden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Donlevy]]''' | [[:en:Brian Donlevy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Glenn]]''' | [[:en:Scott Glenn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim Matheson]]''' | [[:en:Tim Matheson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mamie Van Doren]]''' | [[:en:Mamie Van Doren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marton Csokas]]''' | [[:en:Marton Csokas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Knepper]]''' | [[:en:Robert Knepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Troup]]''' | [[:en:Bobby Troup]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mathilda May]]''' | [[:en:Mathilda May]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Eleniak]]''' | [[:en:Erika Eleniak]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wesley Snipes]]''' | [[:en:Wesley Snipes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Carmen Prendes]]''' | [[:es:Mari Carmen Prendes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Beckinsale]]''' | [[:en:Kate Beckinsale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Franco]]''' | [[:en:James Franco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murvyn Vye]]''' | [[:en:Murvyn Vye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod Taylor]]''' | [[:en:Rod Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eliza Dushku]]''' | [[:en:Eliza Dushku]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Duggan]]''' | [[:en:Andrew Duggan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Smith]]''' | [[:en:Alexis Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Domergue]]''' | [[:en:Faith Domergue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Parillaud]]''' | [[:en:Anne Parillaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guy Pearce]]''' | [[:en:Guy Pearce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Giampiero Albertini]]''' | [[:it:Giampiero Albertini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Percy Herbert]]''' | [[:en:Percy Herbert (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rod McKuen]]''' | [[:en:Rod McKuen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kent Smith]]''' | [[:en:Kent Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Keen]]''' | [[:en:Geoffrey Keen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gert van den Bergh]]''' | [[:en:Gert van den Bergh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores del Río]]''' | [[:en:Dolores del Río]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Durning]]''' | [[:en:Charles Durning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Dreyfus]]''' | [[:en:James Dreyfus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Barbero]]''' | [[:es:Luis Barbero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Hernández]]''' | [[:es:Rafael Hernández (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Towers]]''' | [[:en:Constance Towers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Elliott]]''' | [[:en:Stephen Elliott (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Koslo]]''' | [[:en:Paul Koslo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bee Vang]]''' | [[:en:Bee Vang]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berry Kroeger]]''' | [[:en:Berry Kroeger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaiah Washington]]''' | [[:en:Isaiah Washington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Marshall]]''' | [[:en:James Marshall (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[May Robson]]''' | [[:en:May Robson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Astin]]''' | [[:en:Sean Astin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orlando Bloom]]''' | [[:en:Orlando Bloom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Benzali]]''' | [[:en:Daniel Benzali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tippi Hedren]]''' | [[:en:Tippi Hedren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Helmore]]''' | [[:en:Tom Helmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Furriel]]''' | [[:es:Joaquín Furriel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Leyton]]''' | [[:en:John Leyton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Clennon]]''' | [[:en:David Clennon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Alda]]''' | [[:en:Alan Alda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Lonsdale]]''' | [[:en:Michael Lonsdale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Thewlis]]''' | [[:en:David Thewlis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva Marie Saint]]''' | [[:en:Eva Marie Saint]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Miller]]''' | [[:en:Jason Miller (playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Archer]]''' | [[:en:Anne Archer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulla Jacobsson]]''' | [[:en:Ulla Jacobsson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katrin Sass]]''' | [[:de:Katrin Sass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Roëves]]''' | [[:en:Maurice Roëves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nina Foch]]''' | [[:en:Nina Foch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Gibson]]''' | [[:en:Thomas Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Thomas]]''' | [[:en:Henry Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Macht]]''' | [[:en:Gabriel Macht]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dzundza]]''' | [[:en:George Dzundza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Booth]]''' | [[:en:James Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Davis]]''' | [[:en:Hope Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquim de Almeida]]''' | [[:en:Joaquim de Almeida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Stuart Masterson]]''' | [[:en:Mary Stuart Masterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hamilton]]''' | [[:en:Linda Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Stahl]]''' | [[:en:Nick Stahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Bratt]]''' | [[:en:Benjamin Bratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joss Ackland]]''' | [[:en:Joss Ackland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alonso]]''' | [[:es:Rafael Alonso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terele Pávez]]''' | [[:es:Terele Pávez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Allen]]''' | [[:en:Elizabeth Allen (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Teal]]''' | [[:en:Ray Teal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lina Morgan]]''' | [[:es:Lina Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gemma Cuervo]]''' | [[:es:Gemma Cuervo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Zarzo]]''' | [[:es:Manolo Zarzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryōko Hirosue]]''' | [[:en:Ryōko Hirosue]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachel Ticotin]]''' | [[:en:Rachel Ticotin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Jarman Jr.]]''' | [[:en:Claude Jarman Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[BD Wong]]''' | [[:en:BD Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Licia Calderón]]''' | [[:es:Licia Calderón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Vardalos]]''' | [[:en:Nia Vardalos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Alexander]]''' | [[:en:Jane Alexander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Ford]]''' | [[:en:Steven Ford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronny Cox]]''' | [[:en:Ronny Cox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elpidia Carrillo]]''' | [[:en:Elpidia Carrillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Graham]]''' | [[:en:Stephen Graham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce McGill]]''' | [[:en:Bruce McGill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. A. Preston]]''' | [[:en:J. A. Preston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Priscilla Lane]]''' | [[:en:Priscilla Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betta St. John]]''' | [[:en:Betta St. John]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Greenwood]]''' | [[:en:Bruce Greenwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Qin Shaobo]]''' | [[:en:Qin Shaobo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott L. Schwartz]]''' | [[:en:Scott L. Schwartz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandra Oh]]''' | [[:en:Sandra Oh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kris Marshall]]''' | [[:en:Kris Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Coote]]''' | [[:en:Robert Coote]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jake Gyllenhaal]]''' | [[:en:Jake Gyllenhaal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Davis]]''' | [[:en:Judy Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ernie Kovacs]]''' | [[:en:Ernie Kovacs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ric Young]]''' | [[:en:Ric Young]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Murray]]''' | [[:en:Ken Murray (entertainer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elias Koteas]]''' | [[:en:Elias Koteas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLano]]''' | [[:en:Michael DeLano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jameson Thomas]]''' | [[:en:Jameson Thomas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Dean Morgan]]''' | [[:en:Jeffrey Dean Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jimi Mistry]]''' | [[:en:Jimi Mistry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Lloyd]]''' | [[:en:Danny Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Raymond]]''' | [[:en:Gene Raymond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juanjo Menéndez]]''' | [[:es:Juanjo Menéndez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dyanik Zurakowska]]''' | [[:es:Dyanik Zurakowska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosanna Yanni]]''' | [[:es:Rosanna Yanni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan Calvo]]''' | [[:es:Juan Calvo Doménech]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Álvaro de Luna]]''' | [[:es:Álvaro de Luna (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Orjas]]''' | [[:es:José Orjas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Tomás]]''' | [[:es:Alicia Tomás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Coronado]]''' | [[:es:José Coronado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beni Deus]]''' | [[:es:Beni Deus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Gálvez]]''' | [[:es:José Gálvez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casal]]''' | [[:es:Antonio Casal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Moriarty]]''' | [[:en:Michael Moriarty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jordi Mollà]]''' | [[:es:Jordi Mollà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Cross]]''' | [[:en:Ben Cross]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo McKern]]''' | [[:en:Leo McKern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Reynolds]]''' | [[:en:William Reynolds (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexander Godunov]]''' | [[:en:Alexander Godunov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Agar]]''' | [[:en:John Agar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Brenneman]]''' | [[:en:Amy Brenneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dunn]]''' | [[:en:Kevin Dunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Walston]]''' | [[:en:Ray Walston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Carey Jr.]]''' | [[:en:Harry Carey Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Macdonald Carey]]''' | [[:en:Macdonald Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Clarke]]''' | [[:en:Jason Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles S. Dutton]]''' | [[:en:Charles S. Dutton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Greer]]''' | [[:en:Judy Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Gampu]]''' | [[:en:Ken Gampu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Paget]]''' | [[:en:Debra Paget]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edgar Buchanan]]''' | [[:en:Edgar Buchanan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Tucker]]''' | [[:en:Chris Tucker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Majorino]]''' | [[:en:Tina Majorino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mirta Miller]]''' | [[:es:Mirta Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Tryon]]''' | [[:en:Tom Tryon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inger Stevens]]''' | [[:en:Inger Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kip Niven]]''' | [[:en:Kip Niven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Schneider]]''' | [[:en:John Schneider (screen actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eiza González]]''' | [[:en:Eiza González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carrie-Anne Moss]]''' | [[:en:Carrie-Anne Moss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Langella]]''' | [[:en:Frank Langella]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ladd]]''' | [[:en:Alan Ladd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesco Quinn]]''' | [[:en:Francesco Quinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Gómez Ferrer]]''' | [[:en:Pilar Gómez Ferrer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Loren Dean]]''' | [[:en:Loren Dean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sullivan Stapleton]]''' | [[:en:Sullivan Stapleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Bouquet]]''' | [[:fr:Carole Bouquet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chiwetel Ejiofor]]''' | [[:en:Chiwetel Ejiofor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Kendrick]]''' | [[:en:Anna Kendrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blair Underwood]]''' | [[:en:Blair Underwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Talia Shire]]''' | [[:en:Talia Shire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Stamp]]''' | [[:en:Terence Stamp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Evelyn]]''' | [[:en:Judith Evelyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Farrar]]''' | [[:en:David Farrar (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Slim Pickens]]''' | [[:en:Slim Pickens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bernard Hill]]''' | [[:en:Bernard Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bo Svenson]]''' | [[:en:Bo Svenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Guttenberg]]''' | [[:en:Steve Guttenberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bubba Smith]]''' | [[:en:Bubba Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Winslow]]''' | [[:en:Michael Winslow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Green]]''' | [[:en:Nigel Green]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Isaac]]''' | [[:en:Oscar Isaac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willard Parker]]''' | [[:en:Willard Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kay Lenz]]''' | [[:en:Kay Lenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zachary Scott]]''' | [[:en:Zachary Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Schiff]]''' | [[:en:Richard Schiff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Cochran]]''' | [[:en:Steve Cochran]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Steele]]''' | [[:en:Bob Steele (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Addison Powell]]''' | [[:en:Addison Powell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hank Worden]]''' | [[:en:Hank Worden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Zori]]''' | [[:es:Tomás Zori]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Chen]]''' | [[:en:Joan Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lori Petty]]''' | [[:en:Lori Petty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sally Struthers]]''' | [[:en:Sally Struthers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Nicol]]''' | [[:en:Alex Nicol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosie O'Donnell]]''' | [[:en:Rosie O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Burr DeBenning]]''' | [[:en:Burr DeBenning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Benton Reid]]''' | [[:en:Carl Benton Reid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Butler]]''' | [[:en:Gerard Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Kennedy]]''' | [[:en:Douglas Kennedy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Elam]]''' | [[:en:Jack Elam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Dehner]]''' | [[:en:John Dehner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Willis Bouchey]]''' | [[:en:Willis Bouchey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Maxwell]]''' | [[:en:Frank Maxwell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Connors]]''' | [[:en:Mike Connors]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Russell]]''' | [[:en:John Russell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Lord]]''' | [[:en:Jack Lord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Nolan]]''' | [[:en:Lloyd Nolan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Anderson]]''' | [[:en:John Anderson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denis Leary]]''' | [[:en:Denis Leary]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aldo Giuffrè]]''' | [[:en:Aldo Giuffrè]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathryn Harrold]]''' | [[:en:Kathryn Harrold]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bess Motta]]''' | [[:en:Bess Motta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Silva]]''' | [[:es:María Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Suárez]]''' | [[:es:José Suárez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Zerbe]]''' | [[:en:Anthony Zerbe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Albert]]''' | [[:en:Eddie Albert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Brown]]''' | [[:en:Pamela Brown (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Haze]]''' | [[:en:Jonathan Haze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Bosco]]''' | [[:en:Philip Bosco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Newley]]''' | [[:en:Anthony Newley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitzi Gaynor]]''' | [[:en:Mitzi Gaynor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Gordon]]''' | [[:en:Leo Gordon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Segal]]''' | [[:en:George Segal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dewey Martin]]''' | [[:en:Dewey Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Collins]]''' | [[:en:Joan Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Mitchum]]''' | [[:en:James Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Spiros Focás]]''' | [[:en:Spiros Focás]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mildred Natwick]]''' | [[:en:Mildred Natwick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sessue Hayakawa]]''' | [[:en:Sessue Hayakawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Roberts]]''' | [[:en:Roy Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ryan Gosling]]''' | [[:en:Ryan Gosling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jacqueline Scott]]''' | [[:en:Jacqueline Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Guinn "Big Boy" Williams]]''' | [[:en:Guinn "Big Boy" Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Famke Janssen]]''' | [[:en:Famke Janssen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Grenier]]''' | [[:en:Adrian Grenier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Lucking]]''' | [[:en:William Lucking]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Marlowe]]''' | [[:en:Hugh Marlowe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holt McCallany]]''' | [[:en:Holt McCallany]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Platt]]''' | [[:en:Oliver Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mari Blanchard]]''' | [[:en:Mari Blanchard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lloyd Bridges]]''' | [[:en:Lloyd Bridges]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Felicia Farr]]''' | [[:en:Felicia Farr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michèle Mercier]]''' | [[:en:Michèle Mercier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bach]]''' | [[:en:Barbara Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee J. Cobb]]''' | [[:en:Lee J. Cobb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Dern]]''' | [[:en:Bruce Dern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laura San Giacomo]]''' | [[:en:Laura San Giacomo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzy Amis]]''' | [[:en:Suzy Amis Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Ávila]]''' | [[:es:Enrique Ávila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mara Cruz]]''' | [[:es:Mara Cruz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Silver]]''' | [[:en:Ron Silver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Drago]]''' | [[:en:Billy Drago]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Swayze]]''' | [[:en:Patrick Swayze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neva Patterson]]''' | [[:en:Neva Patterson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dick Wesson]]''' | [[:en:Dick Wesson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Booth]]''' | [[:en:Connie Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Leigh]]''' | [[:en:Janet Leigh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lund]]''' | [[:en:John Lund (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grand L. Bush]]''' | [[:en:Grand L. Bush]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossano Brazzi]]''' | [[:en:Rossano Brazzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Piven]]''' | [[:en:Jeremy Piven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meat Loaf]]''' | [[:en:Meat Loaf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pier Angeli]]''' | [[:en:Pier Angeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Murphy]]''' | [[:en:Mary Murphy (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bibi Andersson]]''' | [[:en:Bibi Andersson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tzi Ma]]''' | [[:en:Tzi Ma]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grégoire Aslan]]''' | [[:en:Grégoire Aslan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Andrews]]''' | [[:en:Harry Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Craig]]''' | [[:en:Daniel Craig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Fiennes]]''' | [[:en:Joseph Fiennes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Shabaka Henley]]''' | [[:en:Barry Shabaka Henley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Candice Bergen]]''' | [[:en:Candice Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Piñar]]''' | [[:es:Carlos Piñar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Hemsworth]]''' | [[:en:Luke Hemsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yılmaz Erdoğan]]''' | [[:en:Yılmaz Erdoğan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Morley]]''' | [[:en:Robert Morley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Sabàto]]''' | [[:en:Antonio Sabàto Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Lewis]]''' | [[:en:Geoffrey Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Randolph]]''' | [[:en:John Randolph (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[S. Z. Sakall]]''' u '''[[S.Z. Sakall]]''' | [[:en:S. Z. Sakall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Randall]]''' | [[:en:Tony Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George N. Neise]]''' | [[:en:George N. Neise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maya Rudolph]]''' | [[:en:Maya Rudolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Martinelli]]''' | [[:en:Elsa Martinelli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George "Gabby" Hayes]]''' | [[:en:George "Gabby" Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harve Presnell]]''' | [[:en:Harve Presnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Lom]]''' | [[:en:Herbert Lom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morris Chestnut]]''' | [[:en:Morris Chestnut]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Caba Alba]]''' | [[:es:Julia Caba Alba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Bódalo]]''' | [[:es:José Bódalo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Fábregas]]''' | [[:en:Manolo Fábregas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cindy Crawford]]''' | [[:en:Cindy Crawford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Roberts]]''' | [[:en:Eric Roberts]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nestor Paiva]]''' | [[:en:Nestor Paiva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan King]]''' | [[:en:Alan King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joseph Cotten]]''' | [[:en:Joseph Cotten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonah Hill]]''' | [[:en:Jonah Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter McGinn]]''' | [[:en:Walter McGinn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Patrick]]''' | [[:en:Gail Patrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Marie]]''' | [[:en:Lisa Marie (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Pascal]]''' | [[:en:Pedro Pascal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Kove]]''' | [[:en:Martin Kove]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Kulich]]''' | [[:en:Vladimir Kulich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Kretschmann]]''' | [[:en:Thomas Kretschmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mahershala Ali]]''' | [[:en:Mahershala Ali]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McIntire]]''' | [[:en:John McIntire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Guardino]]''' | [[:en:Harry Guardino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dan Hedaya]]''' | [[:en:Dan Hedaya]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tomás Blanco]]''' | [[:es:Tomás Blanco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Margolin]]''' | [[:en:Janet Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Gordon]]''' | [[:en:Don Gordon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Urich]]''' | [[:en:Robert Urich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norma Lazareno]]''' | [[:en:Norma Lazareno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amparo Soler Leal]]''' | [[:es:Amparo Soler Leal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charlene Holt]]''' | [[:en:Charlene Holt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Cavanaugh]]''' | [[:en:Michael Cavanaugh (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyne Daly]]''' | [[:en:Tyne Daly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Torin Thatcher]]''' | [[:en:Torin Thatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Francis]]''' | [[:en:Anne Francis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Rowland]]''' | [[:en:Steve Rowland (music producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Bull]]''' | [[:en:Peter Bull]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Dolenz]]''' | [[:en:George Dolenz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Brandon]]''' | [[:en:Henry Brandon (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Suzanne Neve]]''' | [[:en:Suzanne Neve]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Sands]]''' | [[:en:Tommy Sands]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Galloway]]''' | [[:en:Don Galloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Case]]''' | [[:en:Kathleen Case]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Casseus]]''' | [[:en:Gabriel Casseus]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carice van Houten]]''' | [[:en:Carice van Houten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Esperanza Roy]]''' | [[:es:Esperanza Roy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ty Hardin]]''' | [[:en:Ty Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lyle Bettger]]''' | [[:en:Lyle Bettger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anjanette Comer]]''' | [[:en:Anjanette Comer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luke Perry]]''' | [[:en:Luke Perry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Godrèche]]''' | [[:en:Judith Godrèche]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Bergin]]''' | [[:en:Patrick Bergin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pate]]''' | [[:en:Michael Pate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Weller]]''' | [[:en:Peter Weller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Luisa San José]]''' | [[:es:María Luisa San José]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bárbara Rey]]''' | [[:es:Bárbara Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime Sánchez]]''' | [[:en:Jaime Sánchez (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Capshaw]]''' | [[:en:Kate Capshaw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabney Coleman]]''' | [[:en:Dabney Coleman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael DeLorenzo]]''' | [[:en:Michael DeLorenzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin McNally]]''' | [[:en:Kevin McNally]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Guzmán]]''' | [[:en:Luis Guzmán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Logan]]''' | [[:en:Robert Logan Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Connie Kreski]]''' | [[:en:Connie Kreski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Tomei]]''' | [[:en:Marisa Tomei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Searcy]]''' | [[:en:Nick Searcy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Strother Martin]]''' | [[:en:Strother Martin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Loggia]]''' | [[:en:Robert Loggia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián Mateos]]''' | [[:es:Julián Mateos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Carradine]]''' | [[:en:David Carradine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald Mohr]]''' | [[:en:Gerald Mohr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anthony Edwards]]''' | [[:en:Anthony Edwards (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack O'Connell]]''' | [[:en:Jack O'Connell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaliyah]]''' | [[:en:Aaliyah]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Couture]]''' | [[:en:Randy Couture]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Didier Flamand]]''' | [[:fr:Didier Flamand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Layton]]''' | [[:es:William Layton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nuria Torray]]''' | [[:es:Nuria Torray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sara Lezana]]''' | [[:es:Sara Lezana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marg Helgenberger]]''' | [[:en:Marg Helgenberger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John C. McGinley]]''' | [[:en:John C. McGinley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Sampson]]''' | [[:en:Will Sampson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale]]''' | [[:en:Alan Hale Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Velásquez]]''' | [[:en:Patricia Velásquez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Wong]]''' | [[:en:Russell Wong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wayne Morris]]''' | [[:en:Wayne Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Bennett]]''' | [[:en:Bruce Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregor Fisher]]''' | [[:en:Gregor Fisher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paloma Valdés]]''' | [[:es:Paloma Valdés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cassen (actor)]]''' | [[:es:Cassen (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Atkins]]''' | [[:en:Christopher Atkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Weldon]]''' | [[:en:Joan Weldon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Yowlachie]]''' | [[:en:Chief Yowlachie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricky Nelson]]''' | [[:en:Ricky Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Mitchum]]''' | [[:en:Christopher Mitchum]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Crenna]]''' | [[:en:Richard Crenna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James LeGros]]''' | [[:en:James LeGros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clancy Brown]]''' | [[:en:Clancy Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur O'Connell]]''' | [[:en:Arthur O'Connell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leo Genn]]''' | [[:en:Leo Genn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rooker]]''' | [[:en:Michael Rooker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Sorbo]]''' | [[:en:Kevin Sorbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rosa Fontana]]''' | [[:es:Rosa Fontana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Pierrá]]''' | [[:es:Francisco Pierrá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Wolff]]''' | [[:it:Frank Wolff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Burns]]''' | [[:en:Heather Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Enrique Murciano]]''' | [[:en:Enrique Murciano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodrigo Santoro]]''' | [[:en:Rodrigo Santoro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Patterson]]''' | [[:en:James Patterson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Arness]]''' | [[:en:James Arness]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leopoldine Konstantin]]''' | [[:en:Leopoldine Konstantin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zach Galligan]]''' | [[:en:Zach Galligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phoebe Cates]]''' | [[:en:Phoebe Cates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Morgan]]''' | [[:en:Harry Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Schofield]]''' | [[:en:David Schofield (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianne Koch]]''' | [[:en:Marianne Koch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Brega]]''' | [[:en:Mario Brega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luigi Pistilli]]''' | [[:it:Luigi Pistilli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Napier]]''' | [[:en:Charles Napier (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ulrich Matthes]]''' | [[:en:Ulrich Matthes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Belushi]]''' | [[:en:Jim Belushi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erik von Detten]]''' | [[:en:Erik von Detten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josephine Hutchinson]]''' | [[:en:Josephine Hutchinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Newton]]''' | [[:en:Robert Newton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chloe Webb]]''' | [[:en:Chloe Webb]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penelope Ann Miller]]''' | [[:en:Penelope Ann Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sinbad]]''' | [[:en:Sinbad (comedian)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Jordan]]''' | [[:en:Richard Jordan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Lineback]]''' | [[:en:Richard Lineback]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Sancho]]''' (u '''[[Pepe Sancho]]''') | [[:es:Pepe Sancho]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Kosty]]''' | [[:es:María Kosty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agustín González]]''' | [[:es:Agustín González]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angus Lennie]]''' | [[:en:Angus Lennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[JoBeth Williams]]''' | [[:en:JoBeth Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janine Turner]]''' | [[:en:Janine Turner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Stefanson]]''' | [[:en:Leslie Stefanson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dave Chappelle]]''' | [[:en:Dave Chappelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Anderson Jr.]]''' | [[:en:Michael Anderson Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bobby Vinton]]''' | [[:en:Bobby Vinton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hoyt Axton]]''' | [[:en:Hoyt Axton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Watanabe]]''' | [[:en:Ken Watanabe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Schulze]]''' | [[:en:Matt Schulze]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Farley Granger]]''' | [[:en:Farley Granger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yanti Somer]]''' | [[:en:Yanti Somer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurtwood Smith]]''' | [[:en:Kurtwood Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Byron Mann]]''' | [[:en:Byron Mann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gérard Blain]]''' | [[:fr:Gérard Blain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carol Lynley]]''' | [[:en:Carol Lynley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oliver Reed]]''' | [[:en:Oliver Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Chilcott]]''' | [[:en:Barbara Chilcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Merlin]]''' | [[:en:Jan Merlin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Demián Bichir]]''' | [[:en:Demián Bichir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Morton]]''' | [[:en:Joe Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Schallert]]''' | [[:en:William Schallert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicol Williamson]]''' | [[:en:Nicol Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dolores Dorn]]''' | [[:en:Dolores Dorn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lex Barker]]''' | [[:en:Lex Barker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Lee]]''' | [[:en:Anna Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Audrey Long]]''' | [[:en:Audrey Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raúl Juliá]]''' | [[:en:Raul Julia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramon Bieri]]''' | [[:en:Ramon Bieri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Baker]]''' | [[:en:Diane Baker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goyo Lebrero]]''' | [[:es:Goyo Lebrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nené Morales]]''' | [[:es:Nené Morales]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tisha Sterling]]''' | [[:en:Tisha Sterling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Catherine Bach]]''' | [[:en:Catherine Bach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Webber]]''' | [[:en:Robert Webber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Basehart]]''' | [[:en:Richard Basehart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Tyler]]''' | [[:en:Beverly Tyler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Silas Weir Mitchell]]''' | [[:en:Silas Weir Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lolita Davidovich]]''' | [[:en:Lolita Davidovich]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Dancy]]''' | [[:en:Hugh Dancy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Bel Geddes]]''' | [[:en:Barbara Bel Geddes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Saxon]]''' | [[:en:John Saxon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dermot Mulroney]]''' | [[:en:Dermot Mulroney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louis Jourdan]]''' | [[:en:Louis Jourdan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Shaughnessy]]''' | [[:en:Mickey Shaughnessy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Trejo]]''' | [[:en:Danny Trejo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Strasberg]]''' | [[:en:Lee Strasberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pino Locchi]]''' | [[:en:Pino Locchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Weaver]]''' | [[:en:Dennis Weaver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francesca Neri]]''' | [[:en:Francesca Neri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Angarano]]''' | [[:en:Michael Angarano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Rhys-Davies]]''' | [[:en:John Rhys-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Silva]]''' | [[:en:Henry Silva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Keel]]''' | [[:en:Howard Keel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Hong]]''' | [[:en:James Hong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Williams]]''' | [[:en:Steven Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Scarfe]]''' | [[:en:Alan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrés Mejuto]]''' | [[:es:Andrés Mejuto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangelina Salazar]]''' | [[:es:Evangelina Salazar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Curtis]]''' | [[:es:Ken Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aki Aleong]]''' | [[:en:Aki Aleong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Opatoshu]]''' | [[:en:David Opatoshu]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katherine DeMille]]''' | [[:en:Katherine DeMille]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane McBain]]''' | [[:en:Diane McBain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Westerfield]]''' | [[:en:James Westerfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Purcell]]''' | [[:en:Dominic Purcell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ron Rifkin]]''' | [[:en:Ron Rifkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeria Golino]]''' | [[:en:Valeria Golino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christian Berkel]]''' | [[:en:Christian Berkel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Johnson]]''' | [[:en:Richard Johnson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Staley]]''' | [[:en:Joan Staley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Kelly]]''' | [[:en:Paul Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Gazzara]]''' | [[:en:Ben Gazzara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ja Rule]]''' | [[:en:Ja Rule]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bendix]]''' | [[:en:William Bendix]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay C. Flippen]]''' | [[:en:Jay C. Flippen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Young]]''' | [[:en:Robert Young (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ioan Gruffudd]]''' | [[:en:Ioan Gruffudd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grazia Maria Spina]]''' | [[:it:Grazia Maria Spina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dianne Foster]]''' | [[:en:Dianne Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Theodore Bikel]]''' | [[:en:Theodore Bikel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xander Berkeley]]''' | [[:en:Xander Berkeley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aaron Eckhart]]''' | [[:en:Aaron Eckhart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Molina]]''' | [[:en:Alfred Molina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ayelet Zurer]]''' | [[:en:Ayelet Zurer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ashton Sanders]]''' | [[:en:Ashton Sanders]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Rojo]]''' | [[:en:Gustavo Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paquita Rico]]''' | [[:es:Paquita Rico]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Faylen]]''' | [[:en:Frank Faylen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Earl Holliman]]''' | [[:en:Earl Holliman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marianna Hill]]''' | [[:en:Marianna Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roland Harrah III]]''' | [[:en:Roland Harrah III]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cameron Mitchell]]''' | [[:en:Cameron Mitchell (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Derek]]''' | [[:en:John Derek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huddleston]]''' | [[:en:David Huddleston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Ferzetti]]''' | [[:it:Gabriele Ferzetti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Grace]]''' | [[:en:Henry Grace]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Owens]]''' | [[:en:Patricia Owens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Daneman]]''' | [[:en:Paul Daneman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wymark]]''' | [[:en:Patrick Wymark]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Colicos]]''' | [[:en:John Colicos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Keaton]]''' | [[:en:Michael Keaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicole Maurey]]''' | [[:en:Nicole Maurey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George O'Brien]]''' | [[:en:George O'Brien (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ray Danton]]''' | [[:en:Ray Danton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor Jory]]''' | [[:en:Victor Jory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Queta Claver]]''' | [[:es:Queta Claver]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pancho Córdova]]''' | [[:es:Pancho Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Hunnicutt]]''' | [[:en:Arthur Hunnicutt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rodolfo Acosta]]''' | [[:en:Rodolfo Acosta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Ford]]''' | [[:en:Francis Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judy Geeson]]''' | [[:en:Judy Geeson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Warner]]''' | [[:en:David Warner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Haydn]]''' | [[:en:Richard Haydn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Barton]]''' | [[:en:Gregg Barton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keith Andes]]''' | [[:en:Keith Andes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Elliott]]''' | [[:en:Chris Elliott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Jefford]]''' | [[:en:Barbara Jefford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Demarest]]''' | [[:en:William Demarest]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gail Russell]]''' | [[:en:Gail Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ossie Davis]]''' | [[:en:Ossie Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Fricker]]''' | [[:en:Brenda Fricker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Roman]]''' | [[:en:Ruth Roman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bob Balaban]]''' | [[:en:Bob Balaban]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles McGraw]]''' | [[:en:Charles McGraw]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker Jr.]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1940)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Haysbert]]''' | [[:en:Dennis Haysbert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martine McCutcheon]]''' | [[:en:Martine McCutcheon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Macready]]''' | [[:en:George Macready]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Merrill]]''' | [[:en:Gary Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nico Minardos]]''' | [[:en:Nico Minardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo de Córdova]]''' | [[:en:Arturo de Córdova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ethan Hawke]]''' | [[:en:Ethan Hawke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Roa]]''' | [[:es:Joaquín Roa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Tiffin]]''' | [[:en:Pamela Tiffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denise Darcel]]''' | [[:en:Denise Darcel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chazz Palminteri]]''' | [[:en:Chazz Palminteri]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Drea de Matteo]]''' | [[:en:Drea de Matteo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Olivia Wilde]]''' | [[:en:Olivia Wilde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glenn Corbett]]''' | [[:en:Glenn Corbett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Gargan]]''' | [[:en:William Gargan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Williams]]''' | [[:en:Bill Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Kerr]]''' | [[:en:Bill Kerr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Cassavetes]]''' | [[:en:John Cassavetes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Stephen]]''' | [[:en:Susan Stephen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janis Paige]]''' | [[:en:Janis Paige]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scott Brady]]''' | [[:en:Scott Brady (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Denham]]''' | [[:en:Maurice Denham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Andrews]]''' | [[:en:Stanley Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Javier Cámara]]''' | [[:es:Javier Cámara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raymond St. Jacques]]''' | [[:en:Raymond St. Jacques]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Preston]]''' | [[:en:Robert Preston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pat Quinn]]''' | [[:en:Pat Quinn (American actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Binns]]''' | [[:en:Edward Binns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Cummings]]''' | [[:en:Robert Cummings]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zack Norman]]''' | [[:en:Zack Norman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Avner Eisenberg]]'''<br>'''[[Avner the Eccentric]]''' | [[:en:Avner the Eccentric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Hamm]]''' | [[:en:Jon Hamm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorge Rigaud]]''' | [[:en:Jorge Rigaud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amelia de la Torre]]''' | [[:en:Amelia de la Torre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karlheinz Böhm]]''' | [[:en:Karlheinz Böhm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vilma Degischer]]''' | [[:en:Vilma Degischer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Magda Schneider]]''' | [[:en:Magda Schneider]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendy Gazelle]]''' | [[:en:Wendy Gazelle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Morgan Woodward]]''' | [[:en:Morgan Woodward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billie Burke]]''' | [[:en:Billie Burke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Gutiérrez Caba]]''' | [[:es:Emilio Gutiérrez Caba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Reevis]]''' | [[:en:Steve Reevis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isela Vega]]''' | [[:en:Isela Vega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John McLiam]]''' | [[:en:John McLiam]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Forrest Lewis]]''' | [[:en:Forrest Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jay Silverheels]]''' | [[:en:Jay Silverheels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian MacDonald]]''' | [[:en:Ian MacDonald (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred Williamson]]''' | [[:en:Fred Williamson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Lo Bianco]]''' | [[:en:Tony Lo Bianco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glauco Onorato]]''' | [[:it:Glauco Onorato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Van Der Beek]]''' | [[:en:James Van Der Beek]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Keith]]''' | [[:en:David Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pruitt Taylor Vince]]''' | [[:en:Pruitt Taylor Vince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ingrid Garbo]]''' | [[:es:Ingrid Garbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lamberto Maggiorani]]''' | [[:it:Lamberto Maggiorani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Lone]]''' | [[:en:John Lone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Varela]]''' | [[:es:Luis Varela]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Máximo Valverde]]''' | [[:es:Máximo Valverde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth White]]''' | [[:en:Ruth White (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patricia Clarkson]]''' | [[:en:Patricia Clarkson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patty Duke]]''' | [[:en:Patty Duke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Douglas]]''' | [[:en:Robert Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathalie Baye]]''' | [[:en:Nathalie Baye]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Payton]]''' | [[:en:Barbara Payton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheree North]]''' | [[:en:Sheree North]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Glover]]''' | [[:en:John Glover (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ericson]]''' | [[:en:John Ericson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cowling]]''' | [[:en:Bruce Cowling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Lozano]]''' | [[:es:Manuel Lozano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matt Craven]]''' | [[:en:Matt Craven]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maggie Cheung]]''' | [[:en:Maggie Cheung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Richards]]''' | [[:en:Jeff Richards (actor, born 1924)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kurt Kasznar]]''' | [[:en:Kurt Kasznar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geoffrey Horne]]''' | [[:en:Geoffrey Horne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Spader]]''' | [[:en:James Spader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan Walsh]]''' | [[:en:Dylan Walsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sho Kosugi]]''' | [[:en:Sho Kosugi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Levine]]''' | [[:en:Ted Levine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mónica Randall]]''' | [[:es:Mónica Randall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LeVar Burton]]''' | [[:en:LeVar Burton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriel Basso]]''' | [[:en:Gabriel Basso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Bowler]]''' | [[:en:Norman Bowler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Middleton]]''' | [[:en:Robert Middleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe E. Brown]]''' | [[:en:Joe E. Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Comingore]]''' | [[:en:Dorothy Comingore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Parkins]]''' | [[:en:Barbara Parkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leah Ayres]]''' | [[:en:Leah Ayres]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elsa Cárdenas]]''' | [[:en:Elsa Cárdenas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irene Tedrow]]''' | [[:en:Irene Tedrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Hamill]]''' | [[:en:Mark Hamill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Collin]]''' | [[:en:John Collin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Caulfield]]''' | [[:en:Joan Caulfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jocelyn Lane]]''' | [[:en:Jocelyn Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pamela Reed]]''' | [[:en:Pamela Reed]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marjoe Gortner]]''' | [[:en:Marjoe Gortner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neville Brand]]''' | [[:en:Neville Brand]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Morgan]]''' | [[:en:Dennis Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tote García Ortega]]''' | [[:es:Tote García Ortega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Boyd]]''' | [[:en:Stephen Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Estelita Rodriguez]]''' | [[:en:Estelita Rodriguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Cole]]''' | [[:en:George Cole (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Watson]]''' | [[:en:Emily Watson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pepper]]''' | [[:en:Barry Pepper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Jenner]]''' | [[:es:Michelle Jenner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Olbrychski]]''' | [[:en:Daniel Olbrychski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Hunt]]''' | [[:en:Linda Hunt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emmanuelle Arsan]] - [[Marayat Andriane]]''' | [[:en:Emmanuelle Arsan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edd Byrnes]]''' | [[:en:Edd Byrnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey Bishop]]''' | [[:en:Joey Bishop]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara O'Neil]]''' | [[:en:Barbara O'Neil]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jane Birkin]]''' | [[:en:Jane Birkin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margot Robbie]]''' | [[:en:Margot Robbie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raffaella Carrà]]''' | [[:en:Raffaella Carrà]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Buddy Ebsen]]''' | [[:en:Buddy Ebsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abby Dalton]]''' | [[:en:Abby Dalton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris O'Donnell]]''' | [[:en:Chris O'Donnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clinton Greyn]]''' | [[:en:Clinton Greyn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Platt]]''' | [[:en:Edward Platt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Connelly]]''' | [[:en:Jennifer Connelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Bannen]]''' | [[:en:Ian Bannen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief Thundercloud]]''' | [[:en:Chief Thundercloud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Thaxter]]''' | [[:en:Phyllis Thaxter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Glen Campbell]]''' | [[:en:Glen Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Sivero]]''' | [[:en:Frank Sivero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bonnie Bartlett]]''' | [[:en:Bonnie Bartlett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wes Studi]]''' | [[:en:Wes Studi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Grodin]]''' | [[:en:Charles Grodin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bower]]''' | [[:en:David Bower]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charo López]]''' | [[:es:Charo López (actriz española)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Durán]]''' | [[:es:Rafael Durán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel de Juan]]''' | [[:es:Manuel de Juan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Victor French]]''' | [[:en:Victor French]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Jackson]]''' | [[:en:Anne Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julián López]]''' | [[:es:Julián López (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laraine Day]]''' | [[:en:Laraine Day]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Herbert Marshall]]''' | [[:en:Herbert Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Caviezel]]''' | [[:en:Jim Caviezel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruta Lee]]''' | [[:en:Ruta Lee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Dahl]]''' | [[:en:Arlene Dahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Rossington]]''' | [[:en:Norman Rossington]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Moody]]''' | [[:en:Ralph Moody (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myrna Hansen]]''' | [[:en:Myrna Hansen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Quinlan]]''' | [[:en:Kathleen Quinlan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kerwin Mathews]]''' | [[:en:Kerwin Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Betty Field]]''' | [[:en:Betty Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juliane Köhler]]''' | [[:en:Juliane Köhler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Harbour]]''' | [[:en:David Harbour]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Leung]]''' | [[:en:Ken Leung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Patton]]''' | [[:en:Will Patton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nia Peeples]]''' | [[:en:Nia Peeples]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frederick Coffin]]''' | [[:en:Frederick Coffin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ricardo Merino]]''' | [[:es:Ricardo Merino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Yepes]]''' | [[:es:José Yepes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Armando Silvestre]]''' | [[:en:Armando Silvestre]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Inma de Santis]]''' | [[:es:Inma de Santis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harris Yulin]]''' | [[:en:Harris Yulin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan-Michael Vincent]]''' | [[:en:Jan-Michael Vincent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gene Evans]]''' | [[:en:Gene Evans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lennie James]]''' | [[:en:Lennie James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Blake Lively]]''' | [[:en:Blake Lively]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ian Holm]]''' | [[:en:Ian Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Sawyer]]''' | [[:en:Joe Sawyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Allen Covert]]''' | [[:en:Allen Covert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Aiello]]''' | [[:en:Danny Aiello]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Daly]]''' | [[:en:James Daly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Birch]]''' | [[:en:Paul Birch (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Common]]''' | [[:en:Common (rapper)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Brodie-Sangster]]''' | [[:en:Thomas Brodie-Sangster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Graham Greene (actor)]]''' | [[:en:Graham Greene (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frances Bavier]]''' | [[:en:Frances Bavier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trevor Bardette]]''' | [[:en:Trevor Bardette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisa Pavan]]''' | [[:en:Marisa Pavan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Morton]]''' | [[:en:Samantha Morton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Goya Toledo]]''' | [[:es:Goya Toledo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega]]''' | [[:es:Eduardo Noriega]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julia Piaton]]''' | [[:fr:Julia Piaton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noom Diawara]]''' | [[:fr:Noom Diawara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Émilie Caen]]''' | [[:fr:Émilie Caen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ahney Her]]''' | [[:en:Ahney Her]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vera Farmiga]]''' | [[:en:Vera Farmiga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Nunn]]''' | [[:en:Bill Nunn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Lifford]]''' | [[:en:Tina Lifford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sue Jones-Davies]]''' | [[:en:Sue Jones-Davies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jamie Parker]]''' | [[:en:Jamie Parker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nathan Lane]]''' | [[:en:Nathan Lane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Daniels]]''' | [[:en:William Daniels]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Heather Rattray]]''' | [[:en:Heather Rattray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenny Morrison]]''' | [[:en:Kenny Morrison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Eastwood]]''' | [[:en:Kyle Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arie Verveen]]''' | [[:en:Arie Verveen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Peters]]''' | [[:en:Jean Peters]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Hampden]]''' | [[:en:Walter Hampden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boré Buika]]''' | [[:es:Boré Buika]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Brolin]]''' | [[:en:Josh Brolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Tosar]]''' | [[:es:Luis Tosar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Debra Winger]]''' | [[:en:Debra Winger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Jones]]''' | [[:en:Jeffrey Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Germán Cobos]]''' | [[:es:Germán Cobos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maxine Audley]]''' | [[:en:Maxine Audley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susan Morrow]]''' | [[:en:Susan Morrow]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jennifer Esposito]]''' | [[:en:Jennifer Esposito]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Bonilla]]''' | [[:es:Jesús Bonilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hersholt]]''' | [[:en:Jean Hersholt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Thibeau]]''' | [[:en:Jack Thibeau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Eyer]]''' | [[:en:Richard Eyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Sullivan]]''' | [[:en:Barry Sullivan (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leon Ames]]''' | [[:en:Leon Ames]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Darren McGavin]]''' | [[:en:Darren McGavin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bruce Cabot]]''' | [[:en:Bruce Cabot]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trish Van Devere]]''' | [[:en:Trish Van Devere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Bruno]]''' | [[:es:Sonia Bruno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Slate]]''' | [[:en:Jeremy Slate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Cattrall]]''' | [[:en:Kim Cattrall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Graf]]''' | [[:en:David Graf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leslie Easterbrook]]''' | [[:en:Leslie Easterbrook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Huffman]]''' | [[:en:David Huffman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Rogers Jr.]]''' | [[:en:Will Rogers Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Grey]]''' | [[:en:Virginia Grey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Alfayate]]''' | [[:es:José Alfayate]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Brown]]''' | [[:en:Bryan Brown]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Coe]]''' | [[:en:Barry Coe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finn Carter]]''' | [[:en:Finn Carter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jorma Tommila]]''' | [[:en:Jorma Tommila]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Salmi]]''' | [[:en:Albert Salmi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Martin]]''' | [[:es:George Martin (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clive Owen]]''' | [[:en:Clive Owen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Orson Bean]]''' | [[:en:Orson Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Meeker]]''' | [[:en:Ralph Meeker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annabeth Gish]]''' | [[:en:Annabeth Gish]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Kuhn]]''' | [[:en:Mickey Kuhn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Spencer]]''' | [[:en:John Spencer (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Owen Teale]]''' | [[:en:Owen Teale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Wincott]]''' | [[:en:Michael Wincott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roger Rees]]''' | [[:en:Roger Rees]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Teri Hatcher]]''' | [[:en:Teri Hatcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[M. C. Gainey]]''' | [[:en:M. C. Gainey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mako]]''' | [[:en:Mako (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roscoe Lee Browne]]''' | [[:en:Roscoe Lee Browne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leigh Hamilton]]''' | [[:en:Leigh Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hardy Krüger]]''' | [[:en:Hardy Krüger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Douglas Fowley]]''' | [[:en:Douglas Fowley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter van Eyck]]''' | [[:en:Peter van Eyck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camryn Manheim]]''' | [[:en:Camryn Manheim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dylan McDermott]]''' | [[:en:Dylan McDermott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yma Sumac]]''' | [[:en:Yma Sumac]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Capucine]]''' | [[:en:Capucine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Bergen]]''' | [[:en:Polly Bergen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Mathews]]''' | [[:en:Carole Mathews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carl Esmond]]''' | [[:en:Carl Esmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tommy Rettig]]''' | [[:en:Tommy Rettig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Means]]''' | [[:en:Russell Means]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Milly Vitale]]''' | [[:en:Milly Vitale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig Hill]]''' | [[:en:Craig Hill (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Lenehan]]''' | [[:en:Nancy Lenehan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tarita Teriipaia]]''' | [[:en:Tarita Teriipaia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emilio Fernández]]''' | [[:en:Emilio Fernández]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paolo Stoppa]]''' | [[:it:Paolo Stoppa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sterling Hayden]]''' | [[:en:Sterling Hayden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stefano Accorsi]]''' | [[:it:Stefano Accorsi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Erivo]]''' | [[:en:Cynthia Erivo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oreste Baldini]]''' | [[:en:Oreste Baldini]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Noseworthy]]''' | [[:en:Jack Noseworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Godá]]''' | [[:es:Alfonso Godá]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Franz Joham]]''' | [[:es:Franz Joham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Marley]]''' | [[:en:John Marley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Megna]]''' | [[:en:John Megna]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Hamilton]]''' | [[:en:George Hamilton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emily Mortimer]]''' | [[:en:Emily Mortimer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Werle]]''' | [[:en:Barbara Werle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Moreno]]''' | [[:en:Rita Moreno]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karl Swenson]]''' | [[:en:Karl Swenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Stuhlbarg]]''' | [[:en:Michael Stuhlbarg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Wilson]]''' | [[:en:Patrick Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Senta Berger]]''' | [[:en:Senta Berger]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Conte]]''' | [[:en:Richard Conte]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luana Patten]]''' | [[:en:Luana Patten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eddie Izzard]]''' | [[:en:Eddie Izzard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Boyd Gaines]]''' | [[:en:Boyd Gaines]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Garisa]]''' | [[:es:Antonio Garisa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Gonzalez Gonzalez]]''' | [[:en:Pedro Gonzalez Gonzalez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gavin MacLeod]]''' | [[:en:Gavin MacLeod]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Casas]]''' | [[:es:Antonio Casas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carole Cook]]''' | [[:en:Carole Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Sheen]]''' | [[:en:Michael Sheen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nieves Navarro]]''' | [[:es:Nieves Navarro]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Valeriano Andrés]]''' | [[:es:Valeriano Andrés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xan das Bolas]]''' | [[:es:Xan das Bolas]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted de Corsia]]''' | [[:en:Ted de Corsia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brían F. O'Byrne]]''' | [[:en:Brían F. O'Byrne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Shields]]''' | [[:en:Arthur Shields]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Cheshire]]''' | [[:en:Harry Cheshire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Walker]]''' | [[:en:Robert Walker (actor, born 1918)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Barton]]''' | [[:en:James Barton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Conaway]]''' | [[:en:Jeff Conaway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Lloyd]]''' | [[:en:Christopher Lloyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Bamber]]''' | [[:en:David Bamber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chief John Big Tree]]''' ('''[[Chefe John Big Tree]]''') | [[:en:Chief John Big Tree]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eduardo Noriega (actor mexicano)]]''' | [[:en:Eduardo Noriega (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patti LuPone]]''' | [[:en:Patti LuPone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Bernthal]]''' | [[:en:Jon Bernthal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cynthia Addai-Robinson]]''' | [[:en:Cynthia Addai-Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Annette O'Toole]]''' | [[:en:Annette O'Toole]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Dean Stanton]]''' | [[:en:Harry Dean Stanton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kim Darby]]''' | [[:en:Kim Darby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Blatchford]]''' | [[:en:Edward Blatchford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sanaa Lathan]]''' | [[:en:Sanaa Lathan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Pasquale]]''' | [[:en:Steven Pasquale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Stevens]]''' | [[:en:Andrew Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Gan Boyd]]''' | [[:en:Jan Gan Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Farina]]''' | [[:en:Dennis Farina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly Lynch]]''' | [[:en:Kelly Lynch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beah Richards]]''' | [[:en:Beah Richards]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Prunella Gee]]''' | [[:en:Prunella Gee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheila Bromley]]''' | [[:en:Sheila Bromley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stellan Skarsgård]]''' | [[:en:Stellan Skarsgård]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keeley Hawes]]''' | [[:en:Keeley Hawes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Birgit Minichmayr]]''' | [[:en:Birgit Minichmayr]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rita Tushingham]]''' | [[:en:Rita Tushingham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael J. Pollard]]''' | [[:en:Michael J. Pollard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George J. Lewis]]''' | [[:en:George J. Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Élodie Fontan]]''' | [[:fr:Élodie Fontan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Juan García]]''' | [[:en:Juan García (Mexican actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ainslie Pryor]]''' | [[:en:Ainslie Pryor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Griffith]]''' | [[:en:James Griffith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brandon T. Jackson]]''' | [[:en:Brandon T. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ann Rutherford]]''' | [[:en:Ann Rutherford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Corinne Calvet]]''' | [[:en:Corinne Calvet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wagner]]''' | [[:en:Robert Wagner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Storhøi]]''' | [[:en:Dennis Storhøi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joey King]]''' | [[:en:Joey King]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[August Diehl]]''' | [[:en:August Diehl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Conchita Goyanes]]''' | [[:es:Conchita Goyanes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francisco Piquer]]''' | [[:es:Francisco Piquer Chanza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Barnes]]''' | [[:en:Joanna Barnes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Coy]]''' | [[:en:Walter Coy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Brooks]]''' | [[:en:Randy Brooks (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Camilla Sparv]]''' | [[:en:Camilla Sparv]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Leith]]''' | [[:en:Virginia Leith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Billy Boyd]]''' | [[:en:Billy Boyd]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adriano Domínguez]]''' | [[:es:Adriano Domínguez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso del Real]]''' | [[:es:Alfonso del Real]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[África Pratt]]''' | [[:es:África Pratt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pascal Nzonzi]]''' | [[:fr:Pascal Nzonzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Huston]]''' | [[:en:Danny Huston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sean Bean]]''' | [[:en:Sean Bean]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel von Bargen]]''' | [[:en:Daniel von Bargen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[E. G. Marshall]]''' | [[:en:E. G. Marshall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Vaughn]]''' | [[:en:Robert Vaughn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Romano]]''' | [[:en:Tony Romano (musician)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karin Booth]]''' | [[:en:Karin Booth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Fichtner]]''' | [[:en:William Fichtner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ashton]]''' | [[:en:John Ashton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Meredith Weatherby]]''' | [[:en:Meredith Weatherby]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raquel Welch]]''' | [[:en:Raquel Welch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Cord]]''' | [[:en:Alex Cord]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michele Carey]]''' | [[:en:Michele Carey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Lincoln]]''' | [[:en:Andrew Lincoln]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol]]''' | [[:es:Marisol]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Tyson]]''' | [[:en:Richard Tyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Hartman]]''' | [[:en:Phil Hartman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Gambon]]''' | [[:en:Michael Gambon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tate Donovan]]''' | [[:en:Tate Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cary-Hiroyuki Tagawa]]''' | [[:en:Cary-Hiroyuki Tagawa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jemma Dallender]]''' | [[:en:Jemma Dallender]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Begoña]]''' | [[:es:Mary Begoña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Bernardos]]''' | [[:es:Carmen Bernardos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erich Anderson]]''' | [[:en:Erich Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Ryan]]''' | [[:en:Mitchell Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Derrick O'Connor]]''' | [[:en:Derrick O'Connor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Starrett]]''' | [[:en:Jack Starrett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Hordern]]''' | [[:en:Michael Hordern]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zohra Lampert]]''' | [[:en:Zohra Lampert]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierrino Mascarino]]''' | [[:en:Pierrino Mascarino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Janet Landgard]]''' | [[:en:Janet Landgard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa De Sousa]]''' | [[:en:Melissa De Sousa]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Héctor Elizondo]]''' | [[:en:Héctor Elizondo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Baker Hall]]''' | [[:en:Philip Baker Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irène Jacob]]''' | [[:en:Irène Jacob]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lisa Eilbacher]]''' | [[:en:Lisa Eilbacher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donovan Scott]]''' | [[:en:Donovan Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aleksey Shevchenkov]]''' | [[:en:Aleksey Shevchenkov]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melissa Leo]]''' | [[:en:Melissa Leo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Haley Bennett]]''' | [[:en:Haley Bennett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Frain]]''' | [[:en:James Frain]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kate Nelligan]]''' | [[:en:Kate Nelligan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Lester]]''' | [[:en:Mark Lester]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Van Cleef]]''' | [[:en:Lee Van Cleef]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Stevens]]''' | [[:en:Warren Stevens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Yune]]''' | [[:en:Rick Yune]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dwayne Johnson]]''' | [[:en:Dwayne Johnson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claude Akins]]''' | [[:en:Claude Akins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Kemp]]''' | [[:en:Gary Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ford]]''' | [[:en:Alan Ford (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aasif Mandvi]]''' | [[:en:Aasif Mandvi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff Curtis]]''' | [[:en:Cliff Curtis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Pryce]]''' | [[:en:Jonathan Pryce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Aunjanue Ellis-Taylor]]''' | [[:en:Aunjanue Ellis-Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lea Thompson]]''' | [[:en:Lea Thompson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas F. Wilson]]''' | [[:en:Thomas F. Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc McClure]]''' | [[:en:Marc McClure]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Geer]]''' | [[:en:Will Geer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eileen Brennan]]''' | [[:en:Eileen Brennan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beverly Garland]]''' | [[:en:Beverly Garland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anton Rodgers]]''' | [[:en:Anton Rodgers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Escuer]]''' | [[:es:José María Escuer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abe Vigoda]]''' | [[:en:Abe Vigoda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stian Smestad]]''' | [[:no:Stian Smestad]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Beach]]''' | [[:en:Adam Beach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Dubbins]]''' | [[:en:Don Dubbins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eli Wallach]]''' | [[:en:Eli Wallach]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madge Sinclair]]''' | [[:en:Madge Sinclair]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fred MacMurray]]''' | [[:en:Fred MacMurray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Cameron]]''' | [[:it:Jeff Cameron]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Viola Davis]]''' | [[:en:Viola Davis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Dillon]]''' | [[:en:Kevin Dillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonny Landham]]''' | [[:en:Sonny Landham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sydney Chaplin]]''' (fer toz dos, deseparando) | [[:en:Sydney Chaplin (American actor)]]<br>[[:en:Sydney Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Fadden]]''' | [[:en:Tom Fadden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Fraser]]''' | [[:en:Ronald Fraser (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Bickford]]''' | [[:en:Charles Bickford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Howard Petrie]]''' | [[:en:Howard Petrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abraham Sofaer]]''' | [[:en:Abraham Sofaer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dakota Fanning]]''' | [[:en:Dakota Fanning]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katia Tchenko]]''' | [[:fr:Katia Tchenko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Armitage]]''' | [[:en:Richard Armitage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benedict Cumberbatch]]''' | [[:en:Benedict Cumberbatch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evangeline Lilly]]''' | [[:en:Evangeline Lilly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randee Heller]]''' | [[:en:Randee Heller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tamlyn Tomita]]''' | [[:en:Tamlyn Tomita]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael V. Gazzo]]''' | [[:en:Michael V. Gazzo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lúcia Moniz]]''' | [[:en:Lúcia Moniz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gary Lewis]]''' | [[:en:Gary Lewis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ned Glass]]''' | [[:en:Ned Glass]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bing Russell]]''' | [[:en:Bing Russell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terence Bayler]]''' | [[:en:Terence Bayler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Love]]''' | [[:en:Phyllis Love]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Keir]]''' | [[:en:Andrew Keir]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerard Murphy]]''' | [[:en:Gerard Murphy (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Koyuki]]''' | [[:en:Koyuki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Katy Jurado]]''' | [[:en:Katy Jurado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Melora Hardin]]''' | [[:en:Melora Hardin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shelley Long]]''' | [[:en:Shelley Long]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Sandler]]''' | [[:en:Adam Sandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gad Elmaleh]]''' | [[:en:Gad Elmaleh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Fox]]''' | [[:en:James Fox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bryan Cranston]]''' | [[:en:Bryan Cranston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kyle Chandler]]''' | [[:en:Kyle Chandler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Holliday]]''' | [[:en:Polly Holliday]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Craig T. Nelson]]''' | [[:en:Craig T. Nelson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Matthew Modine]]''' | [[:en:Matthew Modine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paca Gabaldón]]''' | [[:es:Paca Gabaldón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cherry Jones]]''' | [[:en:Cherry Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arsenio Hall]]''' | [[:en:Arsenio Hall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Amos]]''' | [[:en:John Amos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dorothy Tutin]]''' | [[:en:Dorothy Tutin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruby Dee]]''' | [[:en:Ruby Dee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Paymer]]''' | [[:en:David Paymer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Guiry]]''' | [[:en:Tom Guiry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manolo Morán]]''' | [[:es:Manolo Morán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Gries]]''' | [[:en:Jon Gries]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mel Harris]]''' | [[:en:Mel Harris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rae Dawn Chong]]''' | [[:en:Rae Dawn Chong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Benjamin Walker]]''' | [[:en:Benjamin Walker (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elena Irureta]]''' | [[:es:Elena Irureta]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karra Elejalde]]''' | [[:es:Karra Elejalde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Berto Romero]]''' | [[:es:Berto Romero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Faith Prince]]''' | [[:en:Faith Prince]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Robinson]]'''<br>'''[[Charles Knox Robinson]]''' | [[:en:Charles Robinson]]<br>[[:en:Charles Knox Robinson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bill Travers]]''' | [[:en:Bill Travers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Grant Williams]]''' | [[:en:Grant Williams (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Gere]]''' | [[:en:Richard Gere]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Nyqvist]]''' | [[:en:Michael Nyqvist]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Simon Oakland]]''' | [[:en:Simon Oakland]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Desi Arnaz Jr.]]'''<br>'''[[Desi Arnaz, Jr.]]''' | [[:en:Desi Arnaz Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Venetia Stevenson]]''' | [[:en:Venetia Stevenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Drake]]''' | [[:en:Tom Drake]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Larry Hankin]]''' | [[:en:Larry Hankin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeanne Cooper]]''' | [[:en:Jeanne Cooper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Preston Foster]]''' | [[:en:Preston Foster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ralph Bellamy]]''' | [[:en:Ralph Bellamy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Da'Vine Joy Randolph]]''' | [[:en:Da'Vine Joy Randolph]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Emerson]]''' | [[:en:Hope Emerson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judi Meredith]]''' | [[:en:Judi Meredith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Douglas]]''' | [[:en:Donald Douglas (Scottish actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kwon Sang-woo]]''' | [[:en:Kwon Sang-woo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaye Davidson]]''' | [[:en:Jaye Davidson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Isaac Hayes]]''' | [[:en:Isaac Hayes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Hale Jr.]]''' | [[:en:Alan Hale Jr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeff Morris]]''' | [[:en:Jeff Morris (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sandahl Bergman]]''' | [[:en:Sandahl Bergman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Hutton]]''' | [[:en:Robert Hutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ed Lauter]]''' | [[:en:Ed Lauter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Quaid]]''' | [[:en:Randy Quaid]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Stroud]]''' | [[:en:Don Stroud]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steven Keats]]''' | [[:en:Steven Keats]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Perkins]]''' | [[:en:Elizabeth Perkins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barry Pearl]]''' | [[:en:Barry Pearl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keiko Awaji]]''' | [[:en:Keiko Awaji]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Brown]]''' | [[:en:Peter Brown (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Myron Healey]]''' | [[:en:Myron Healey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gerald McRaney]]''' | [[:en:Gerald McRaney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cole Hauser]]''' | [[:en:Cole Hauser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Trey Wilson]]''' | [[:en:Trey Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Chris Rock]]''' | [[:en:Chris Rock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[George Reeves]]''' | [[:en:George Reeves]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yoshi Oida]]''' | [[:fr:Yoshi Oida]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lillo Brancato Jr.]]'''<br>-->'''[[Lillo Brancato]]''' | [[:en:Lillo Brancato]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Good]]''' | [[:en:Jack Good (producer)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Beatty]]''' | [[:en:Robert Beatty]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Imrie]]''' | [[:en:Celia Imrie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Abner Biberman]]''' | [[:en:Abner Biberman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eve Brent]]''' | [[:en:Eve Brent]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Ober]]''' | [[:en:Philip Ober]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roy Jenson]]''' | [[:en:Roy Jenson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julee Cerda]]''' | [[:en:Julee Cerda]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patsy Kensit]]''' | [[:en:Patsy Kensit]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emlyn Williams]]''' | [[:en:Emlyn Williams]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Constance Smith]]''' | [[:en:Constance Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arlene Golonka]]''' | [[:en:Arlene Golonka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Beghe]]''' | [[:en:Jason Beghe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Theroux]]''' | [[:en:Justin Theroux]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Justin Henry]]''' | [[:en:Justin Henry]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Wilson]]''' | [[:en:Stuart Wilson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Kahan]]''' | [[:en:Steve Kahan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alex Hyde-White]]''' | [[:en:Alex Hyde-White]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Faris]]''' | [[:en:Anna Faris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jon Favreau]]''' | [[:en:Jon Favreau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adrian Dearnell]]''' | [[:en:Adrian Dearnell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daisy Donovan]]''' | [[:en:Daisy Donovan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paco Valladares]]''' | [[:es:Paco Valladares]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pilar Bardem]]''' | [[:es:Pilar Bardem]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Althea Gibson]]''' | [[:en:Althea Gibson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Stock]]''' | [[:en:Nigel Stock (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rex Linn]]''' | [[:en:Rex Linn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank McRae]]''' | [[:en:Frank McRae]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sven-Bertil Taube]]''' | [[:en:Sven-Bertil Taube]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Bishop]]''' | [[:en:William Bishop (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Coco]]''' | [[:en:James Coco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Adam Goldberg]]''' | [[:en:Adam Goldberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Preiss]]''' | [[:en:Wolfgang Preiss]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Monroe]]''' | [[:en:Steve Monroe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diedrich Bader]]''' | [[:en:Diedrich Bader]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Tudyk]]''' | [[:en:Alan Tudyk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brie Larson]]''' | [[:en:Brie Larson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Wickes]]''' | [[:en:Mary Wickes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathy Najimy]]''' | [[:en:Kathy Najimy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gina Carano]]''' | [[:en:Gina Carano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joyce MacKenzie]]''' | [[:en:Joyce MacKenzie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amit Shah]]''' | [[:en:Amit Shah (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rhys Ifans]]''' | [[:en:Rhys Ifans]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phil Davis]]''' | [[:en:Phil Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Hughes]]''' | [[:en:Kathleen Hughes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Vohs]]''' | [[:en:Joan Vohs]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Idris Elba]]''' | [[:en:Idris Elba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dominic Monaghan]]''' | [[:en:Dominic Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugo Weaving]]''' | [[:en:Hugo Weaving]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miranda Otto]]''' | [[:en:Miranda Otto]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Wenham]]''' | [[:en:David Wenham]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Badja Djola]]''' | [[:en:Badja Djola]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Hudson]]''' | [[:en:John Hudson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maureen O'Hara]]''' | [[:en:Maureen O'Hara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sharon Stone]]''' | [[:en:Sharon Stone]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Donner]]''' | [[:en:Robert Donner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ada Carrasco]]''' | [[:en:Ada Carrasco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Baldwin]]''' | [[:en:William Baldwin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria de Medeiros]]''' | [[:en:Maria de Medeiros]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberto Font]]''' | [[:es:Roberto Font]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Susana Dosamantes]]''' | [[:en:Susana Dosamantes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alejandro Rey]]''' | [[:en:Alejandro Rey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank de Kova]]''' | [[:en:Frank de Kova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Porter]]''' | [[:en:Eric Porter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russell Thorson]]''' | [[:en:Russell Thorson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Millican]]''' | [[:en:James Millican]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rachael Leigh Cook]]''' | [[:en:Rachael Leigh Cook]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Beth Grant]]''' | [[:en:Beth Grant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenton Thwaites]]''' | [[:en:Brenton Thwaites]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Lorys]]''' | [[:es:Diana Lorys]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eva León]]''' | [[:es:Eva León Conde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Margaret Wycherly]]''' | [[:en:Margaret Wycherly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[J. D. Cannon]]''' | [[:en:J. D. Cannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierre Brice]]''' | [[:fr:Pierre Brice]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Thorne]]''' | [[:en:Bella Thorne]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Darren]]''' | [[:en:James Darren]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sarah Roemer]]''' | [[:en:Sarah Roemer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lena Headey]]''' | [[:en:Lena Headey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tetsurō Tamba]]''' | [[:en:Tetsurō Tamba]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Alcayde]]''' | [[:es:Rafael Alcayde]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claire Kelly]]''' | [[:en:Claire Kelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Watson]]''' | [[:en:Jack Watson (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phillip Alford]]''' | [[:en:Phillip Alford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Hale]]''' | [[:en:Jean Hale]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Randy Travis]]''' | [[:en:Randy Travis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ramzy Bedia]]''' | [[:en:Ramzy Bedia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Salimata Kamate]] --> [[Salimata Kamaté]]''' | [[:fr:Salimata Kamaté]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tatiana Rojo]]''' | [[:fr:Tatiana Rojo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Russo]]''' | [[:fr:Daniel Russo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marisol Ayuso]]''' | [[:es:Marisol Ayuso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Félix Dafauce]]''' | [[:es:Félix Dafauce]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rafael Castejón]]''' | [[:es:Rafael Castejón Sofio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Doucette]]''' | [[:en:John Doucette]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[María Casanova]]''' | [[:es:María Casanova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Miguel Rellán]]''' | [[:es:Miguel Rellán]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skip Homeier]]''' | [[:en:Skip Homeier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Aumont]]''' | [[:en:Tina Aumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Norman Alden]]''' | [[:en:Norman Alden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Danny Nucci]]''' | [[:en:Danny Nucci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Golshifteh Farahani]]''' | [[:en:Golshifteh Farahani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Shepard]]''' | [[:en:Sam Shepard]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christine Kaufmann]]''' | [[:en:Christine Kaufmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eugene Iglesias]]''' | [[:en:Eugene Iglesias]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Neal McDonough]]''' | [[:en:Neal McDonough]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bradley Whitford]]''' | [[:en:Bradley Whitford]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alicia Vikander]]''' | [[:en:Alicia Vikander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Goldsworthy]]''' | [[:en:John Goldsworthy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rossana Rory]]''' | [[:it:Rossana Rory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Víctor Junco]]''' | [[:en:Víctor Junco]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irán Eory]]''' | [[:es:Irán Eory]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabriele Tinti]]''' | [[:it:Gabriele Tinti]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Willes]]''' | [[:en:Jean Willes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Shannon]]''' | [[:en:Harry Shannon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peggie Castle]]''' | [[:en:Peggie Castle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geneviève Page]]''' | [[:fr:Geneviève Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sam Wanamaker]]''' | [[:en:Sam Wanamaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cliff DeYoung]]''' | [[:en:Cliff DeYoung]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joanna Gleason]]''' | [[:en:Joanna Gleason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Val Avery]]''' | [[:en:Val Avery]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Yancy Butler]]''' | [[:en:Yancy Butler]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Liana Orfei]]''' | [[:es:Liana Orfei]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Manuel Martín]]''' | [[:es:José Manuel Martín]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Antonio Pica]]''' | [[:es:Antonio Pica]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roddy McDowall]]''' | [[:en:Roddy McDowall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Strong]]''' | [[:en:Michael Strong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Regis Toomey]]''' | [[:en:Regis Toomey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brenda Sykes]]''' | [[:en:Brenda Sykes]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gloria Talbott]]''' | [[:en:Gloria Talbott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hugh Beaumont]]''' | [[:en:Hugh Beaumont]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kenneth Welsh]]''' | [[:en:Kenneth Welsh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joe Bugner]]''' | [[:en:Joe Bugner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nino Castelnuovo]]''' | [[:it:Nino Castelnuovo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denver Pyle]]''' | [[:en:Denver Pyle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dante]]''' | [[:en:Michael Dante]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John M. Jackson]]''' | [[:en:John M. Jackson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Webb]]''' | [[:en:Alan Webb (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lois Nettleton]]''' | [[:en:Lois Nettleton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Simcox]]''' | [[:en:Tom Simcox]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Manrique]]''' | [[:es:Arturo Manrique]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alyssa Milano]]''' | [[:en:Alyssa Milano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jean Seberg]]''' | [[:en:Jean Seberg]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lee Aaker]]''' | [[:en:Lee Aaker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Nichols]]''' | [[:en:Barbara Nichols]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Cesare Danova]]''' | [[:it:Cesare Danova]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfonso Arau]]''' | [[:es:Alfonso Arau]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Daniel Peacock]]''' | [[:en:Daniel Peacock]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Madsen]]''' | [[:en:Virginia Madsen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vinnie Jones]]''' | [[:en:Vinnie Jones]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fernanda Hurtado]]''' | [[:es:Fernanda Hurtado]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José Ángel Espinoza]]'''<br>'''[[Ferrusquilla]]''' | [[:es:Ferrusquilla]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gustavo Re]]''' | [[:es:Gustavo Re]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Honor Blackman]]''' | [[:en:Honor Blackman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kathleen Wilhoite]]''' | [[:en:Kathleen Wilhoite]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Laurence Luckinbill]]''' | [[:en:Laurence Luckinbill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harrison Page]]''' | [[:en:Harrison Page]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael O'Keefe]]''' | [[:en:Michael O'Keefe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elaine Stritch]]''' | [[:en:Elaine Stritch]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Thomas Jane]]''' | [[:en:Thomas Jane]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brian Doyle-Murray]]''' | [[:en:Brian Doyle-Murray]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Oscar Levant]]''' | [[:en:Oscar Levant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donal Donnelly]]''' | [[:en:Donal Donnelly]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Xavier Samuel]]''' | [[:en:Xavier Samuel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luciano Catenacci]]''' | [[:it:Luciano Catenacci]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Powers]]''' | [[:en:Tom Powers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Harrison]]''' | [[:en:Richard Harrison (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tracy Morgan]]''' | [[:en:Tracy Morgan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Manuel Gil]]''' | [[:es:Manuel Gil (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nick Dennis]]''' | [[:en:Nick Dennis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Tennant]]''' | [[:en:David Tennant]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pierfrancesco Favino]]''' | [[:en:Pierfrancesco Favino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Faulkner (actor)]]''' | [[:en:James Faulkner (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Gates]]''' | [[:en:Nancy Gates]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Evan C. Kim]]''' | [[:en:Evan C. Kim]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Morales]]''' | [[:es:Mario Morales (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tonea Stewart]]''' | [[:en:Tonea Stewart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mary Paz Pondal]]''' | [[:es:Mary Paz Pondal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Erika Wallner]]''' | [[:es:Érika Wallner]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diane Cilento]]''' | [[:en:Diane Cilento]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joy Harmon]]''' | [[:en:Joy Harmon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Seiji Sakaguchi]]''' | [[:en:Seiji Sakaguchi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Johnny Sekka]]''' | [[:en:Johnny Sekka]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Farentino]]''' | [[:en:James Farentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jody McCrea]]''' | [[:en:Jody McCrea]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Taraji P. Henson]]''' | [[:en:Taraji P. Henson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nancy Olson]]''' | [[:en:Nancy Olson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Long]]''' | [[:en:Richard Long (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Shirley Anne Field]]''' | [[:en:Shirley Anne Field]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ludmilla Tchérina]]''' | [[:en:Ludmilla Tchérina]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Fay Roope]]''' | [[:en:Fay Roope]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Anderson]]''' | [[:en:Richard Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Albert Brooks]]''' | [[:en:Albert Brooks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nigel Havers]]''' | [[:en:Nigel Havers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Francis Capra]]''' | [[:en:Francis Capra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dabbs Greer]]''' | [[:en:Dabbs Greer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Weston]]''' | [[:en:David Weston (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Keith]]''' | [[:en:Robert Keith (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Kelly]]''' | [[:en:Jack Kelly (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Clu Gulager]]''' | [[:en:Clu Gulager]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeremy Kemp]]''' | [[:en:Jeremy Kemp]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lawrence Tierney]]''' | [[:en:Lawrence Tierney]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arthur Space]]''' | [[:en:Arthur Space]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Finlay Currie]]''' | [[:en:Finlay Currie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Scatman Crothers]]''' | [[:en:Scatman Crothers]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Karen Young]]''' | [[:en:Karen Young (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Martin Ferrero]]''' | [[:en:Martin Ferrero]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Remo Capitani]]''' | [[:it:Remo Capitani]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Skipp Sudduth]]''' | [[:en:Skipp Sudduth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gabrielle Fitzpatrick]]''' | [[:en:Gabrielle Fitzpatrick]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Philip Chan]]''' | [[:en:Philip Chan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sonia Couling]]''' | [[:en:Sonia Couling]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen de Lirio]]''' | [[:es:Carmen de Lirio]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jessica Dublin]]''' | [[:en:Jessica Dublin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregory Walcott]]''' | [[:en:Gregory Walcott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Branscombe Richmond]]''' | [[:en:Branscombe Richmond]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Forsythe]]''' | [[:en:William Forsythe (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladimir Sokoloff]]''' | [[:en:Vladimir Sokoloff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Litel]]''' | [[:en:John Litel]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Meunier]]''' | [[:en:David Meunier]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Scarfe]]''' | [[:en:Jonathan Scarfe]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alexis Minotis]]''' | [[:en:Alexis Minotis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anne Aubrey]]''' | [[:en:Anne Aubrey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emile Meyer]]''' | [[:en:Emile Meyer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keefe Brasselle]]''' | [[:en:Keefe Brasselle]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anders Holm]]''' | [[:en:Anders Holm]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Rennie]]''' | [[:en:Michael Rennie]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Sutton]]''' | [[:en:John Sutton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harry Harvey Sr.]]'''<br>Revisar [[Harry Harvey]]<br>'''[[Harry Harvey Jr.]]''', fillo | [[:en:Harry Harvey Sr.]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Irving Bacon]]''' | [[:en:Irving Bacon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Sudeikis]]''' | [[:en:Jason Sudeikis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Roxburgh]]''' | [[:en:Richard Roxburgh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jeffrey Weissman]]''' | [[:en:Jeffrey Weissman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wendie Jo Sperber]]''' | [[:en:Wendie Jo Sperber]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Harold Ramis]]''' | [[:en:Harold Ramis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Russ Conway]]''' | [[:en:Russ Conway (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicky Whelan]]''' | [[:en:Nicky Whelan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mitchell Whitfield]]''' | [[:en:Mitchell Whitfield]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Signe Hasso]]''' | [[:en:Signe Hasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bart Roberts]]/[[Rex Reason]]''' | [[:en:Rex Reason]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrice Wymore]]''' | [[:en:Patrice Wymore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jim Davis]]''' | [[:en:Jim Davis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Horst Buchholz]]''' | [[:en:Horst Buchholz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jan Triska]]/[[Jan Tříska]]''' | [[:en:Jan Tříska]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Kozlowski]]''' | [[:en:Linda Kozlowski]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Meillon]]''' | [[:en:John Meillon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hiroyuki Sanada]]''' | [[:en:Hiroyuki Sanada]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alina Sokar]]''' | [[:de:Alina Sokar]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jesús Puente]]''' | [[:es:Jesús Puente]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[La Polaca]]''' | [[:es:La Polaca]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Wolfgang Lukschy]]''' | [[:de:Wolfgang Lukschy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Warren Clarke]]''' | [[:en:Warren Clarke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marc Anthony]]''' | [[:en:Marc Anthony]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Siobhan Fallon Hogan]]''' | [[:en:Siobhan Fallon Hogan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[O. J. Simpson]]'''<br>-->'''[[O.J. Simpson]]''' | [[:en:O. J. Simpson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ken Wahl]]''' | [[:en:Ken Wahl]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Phyllis Kirk]]''' | [[:en:Phyllis Kirk]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Killian Scott]]''' | [[:en:Killian Scott]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mario Van Peebles]]''' | [[:en:Mario Van Peebles]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joaquín Núñez]]''' | [[:en:Joaquín Núñez]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[David Suchet]]''' | [[:en:David Suchet]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Donald Houston]]''' | [[:en:Donald Houston]]''' |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Brad Dexter]]''' | [[:en:Brad Dexter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Farnsworth]]''' | [[:en:Richard Farnsworth]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Bright]]''' | [[:en:Richard Bright (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rick Schroder]]'''<br>--->'''[[Ricky Schroder]]''' | [[:en:Ricky Schroder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Pitt]]''' | [[:en:Michael Pitt]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Martin Smith]]''' | [[:en:Charles Martin Smith]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mark Pellegrino]]''' | [[:en:Mark Pellegrino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sônia Braga]]''' | [[:en:Sônia Braga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alan Ruck]]''' | [[:en:Alan Ruck]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason Patric]]''' | [[:en:Jason Patric]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amidou]]''' | [[:fr:Amidou]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Evans]]''' | [[:en:Joan Evans (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michelle Monaghan]]''' | [[:en:Michelle Monaghan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mariette Hartley]]''' | [[:en:Mariette Hartley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Virginia Gilmore]]''' | [[:en:Virginia Gilmore]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert J. Wilke]]''' | [[:en:Robert J. Wilke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Vernon]]''' | [[:en:John Vernon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlin Glynn]]''' | [[:en:Carlin Glynn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Madeline Carroll]]''' | [[:en:Madeline Carroll]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Noonan]]''' | [[:en:Tom Noonan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tony Plana]]''' | [[:en:Tony Plana]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[José María Tasso]]''' | [[:es:José María Tasso]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Josh Albee]]''' | [[:en:Josh Albee]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Murray Hamilton]]''' | [[:en:Murray Hamilton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mickey Rourke]]''' | [[:en:Mickey Rourke]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lilli Palmer]]''' | [[:en:Lilli Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Darrell]]''' | [[:en:Steve Darrell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hope Lange]]''' | [[:en:Hope Lange]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[William Hopper]]''' | [[:en:William Hopper]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Golding]]''' | [[:en:Henry Golding]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Chen]]''' | [[:en:Tina Chen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Lawrence]]''' | [[:en:Barbara Lawrence]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Joan Blondell]]''' | [[:en:Joan Blondell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Parks]]''' | [[:en:Michael Parks]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Raimund Harmstorf]]''' | [[:en:Raimund Harmstorf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tina Louise]]''' | [[:en:Tina Louise]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Burns]]''' | [[:en:Edward Burns]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lily James]]''' | [[:en:Lily James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dexter Fletcher]]''' | [[:en:Dexter Fletcher]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gianni Garko]]''' | [[:it:Gianni Garko]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marion Ramsey]]''' | [[:en:Marion Ramsey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ross Hill]]''' | [[:it:Ross Hill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lionel Stander]]''' | [[:en:Lionel Stander]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elisa Montés]]''' | [[:es:Elisa Montés]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Will Kuluva]]''' | [[:en:Will Kuluva]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebecca De Mornay]]''' | [[:en:Rebecca De Mornay]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Geraldine Chaplin]]''' | [[:en:Geraldine Chaplin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Wright]]''' | [[:en:Tom Wright (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Lindsay Frost]]''' | [[:en:Lindsay Frost]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mireille Enos]]''' | [[:en:Mireille Enos]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carlos Mendy]]''' | [[:es:Carlos Mendy]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Luis Morris]]''' | [[:es:Luis Morris]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jaime de Mora y Aragón]]''' | [[:es:Jaime de Mora y Aragón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marie Windsor]]''' | [[:en:Marie Windsor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Diana Muldaur]]''' | [[:en:Diana Muldaur]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kevin Hart]]''' | [[:en:Kevin Hart]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick O'Neal]]''' | [[:en:Patrick O'Neal (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Míriam Colón]]''' | [[:en:Míriam Colón]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Cavanagh]]''' | [[:en:Paul Cavanagh]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Arturo Valls]]''' | [[:es:Arturo Valls]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Anna Maria Pierangeli]]''' | [[:it:Anna Maria Pierangeli]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Noel Drayton]]''' | [[:en:Noel Drayton]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Douglas]]''' | [[:en:James Douglas (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stephen Collins]]''' | [[:en:Stephen Collins]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wengraf]]''' | [[:en:John Wengraf]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ronald Lewis]]''' | [[:en:Ronald Lewis (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[James Anderson (actor estausunidense)]]''' | [[:en:James Anderson (American actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Royal Dano]]''' | [[:en:Royal Dano]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Angela Bassett]]''' | [[:en:Angela Bassett]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Prosky]]''' | [[:en:Robert Prosky]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Roberts Blossom]]''' | [[:en:Roberts Blossom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Carsten]]''' | [[:en:Peter Carsten]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Egan]]''' | [[:en:Richard Egan (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[LL Cool J]]''' | [[:en:LL Cool J]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Peter Forster]]''' | [[:en:Peter Forster (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dennis Price]]''' | [[:en:Dennis Price]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Agnes Moorehead]]''' | [[:en:Agnes Moorehead]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Michael Dudikoff]]''' | [[:en:Michael Dudikoff]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Elizabeth Peña]]''' | [[:en:Elizabeth Peña]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Zhang Ziyi]]''' | [[:en:Zhang Ziyi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ruth Buzzi]]''' | [[:en:Ruth Buzzi]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Eric Schweig]]''' | [[:en:Eric Schweig]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samuel Le Bihan]]''' | [[:fr:Samuel Le Bihan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rainn Wilson]]''' | [[:en:Rainn Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alfred Ryder]]''' | [[:en:Alfred Ryder]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alison Eastwood]]''' | [[:en:Alison Eastwood]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Doug Hutchison]]''' | [[:en:Doug Hutchison]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stathis Giallelis]]''' | [[:en:Stathis Giallelis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Horton]]''' | [[:en:Robert Horton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Penny Edwards]]''' | [[:en:Penny Edwards (actress)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Terry Gilkyson]]''' | [[:en:Terry Gilkyson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Don Taylor]]'''<br>'''[[Don Taylor (actor estausunidense)]]'''<br>'''[[Don Taylor (director britanico)]]''' | [[:en:Don Taylor (American filmmaker)]]<br>[[:en:Don Taylor (English director and playwright)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Dina Merrill]]''' | [[:en:Dina Merrill]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Walter Sande]]''' | [[:en:Walter Sande]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Robert Wright Campbell]]''' | [[:en:Robert Wright Campbell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sela Ward]]''' | [[:en:Sela Ward]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Timothy Spall]]''' | [[:en:Timothy Spall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Curd Jürgens]]''' | [[:en:Curd Jürgens]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Richard Arlen]]''' | [[:en:Richard Arlen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Polly Walker]]''' | [[:en:Polly Walker]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto de Mendoza]]''' | [[:es:Alberto de Mendoza]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stuart Margolin]]''' | [[:en:Stuart Margolin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Mazurki]]''' | [[:en:Mike Mazurki]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Paul Petersen]]''' | [[:en:Paul Petersen]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jonathan Sagall]]''' | [[:en:Jonathan Sagall]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rebel Wilson]]''' | [[:en:Rebel Wilson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Charles Aidman]]''' | [[:en:Charles Aidman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Bella Flores]]''' | [[:en:Bella Flores]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Wesley]]''' | [[:en:John Wesley (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Emma Fuhrmann]]''' | [[:en:Emma Fuhrmann]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Hawthorne James]]''' | [[:en:Hawthorne James]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Alberto López López]]''' | [[:es:Alberto López López]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Louise Bourgoin]]''' | [[:fr:Louise Bourgoin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Pedro Osinaga]]''' | [[:es:Pedro Osinaga]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nicolas Beaucaire]]''' | [[:fr:Nicolas Beaucaire]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Claudia Tagbo]]''' | [[:fr:Claudia Tagbo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Nanou Garcia]]''' | [[:fr:Nanou Garcia]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julian McMahon]]''' | [[:en:Julian McMahon]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Amy Ryan]]''' | [[:en:Amy Ryan]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tom Bateman]]''' | [[:en:Tom Bateman (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jack Ingram]]''' | [[:en:Jack Ingram (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sherry Lansing]]''' | [[:en:Sherry Lansing]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ina Balin]]''' | [[:en:Ina Balin]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Savage]]''' | [[:en:John Savage (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maurice Evans]]''' | [[:en:Maurice Evans (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edmund Purdom]]''' | [[:en:Edmund Purdom]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Andrew Prine]]''' | [[:en:Andrew Prine]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tyler Posey]]''' | [[:en:Tyler Posey]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Stanley Anderson]]''' | [[:en:Stanley Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Maria Pitillo]]''' | [[:en:Maria Pitillo]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Millard Mitchell]]''' | [[:en:Millard Mitchell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Gregg Palmer]]''' | [[:en:Gregg Palmer]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Judith Anderson]]''' | [[:en:Judith Anderson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Patrick Magee]]''' | [[:en:Patrick Magee (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Denny Miller]]''' | [[:en:Denny Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Sheldon Allman]]''' | [[:en:Sheldon Allman]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Jason O'Mara]]''' | [[:en:Jason O'Mara]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Celia Weston]]''' | [[:en:Celia Weston]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Holland Taylor]]''' | [[:en:Holland Taylor]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Samantha Mathis]]''' | [[:en:Samantha Mathis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ritchie Coster]]''' | [[:en:Ritchie Coster]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Linda Fiorentino]]''' | [[:en:Linda Fiorentino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rip Torn]]''' | [[:en:Rip Torn]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Mike Colter]]''' | [[:en:Mike Colter]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ted Danson]]''' | [[:en:Ted Danson]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Leland Orser]]''' | [[:en:Leland Orser]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Rade Šerbedžija]]''' | [[:en:Rade Šerbedžija]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Keira Knightley]]''' | [[:en:Keira Knightley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Carmen Martínez Sierra]]''' | [[:es:Carmen Martínez Sierra]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[R. G. Armstrong]]''' | [[:en:R. G. Armstrong]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Velibor Topić]]''' | [[:en:Velibor Topić]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Ben Miller]]''' | [[:en:Ben Miller]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Christopher Carley]]''' | [[:en:Christopher Carley]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Al Martino]]''' | [[:en:Al Martino]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[François Orsoni]]''' | [[:fr:François Orsoni]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[John Ortiz]]''' | [[:en:John Ortiz]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vanessa Bell Calloway]]''' | [[:en:Vanessa Bell Calloway]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Kelly McGillis]]''' | [[:en:Kelly McGillis]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Tim McInnerny]]''' | [[:en:Tim McInnerny]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Edward Andrews]]''' | [[:en:Edward Andrews]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Frank Fenton]]'''<br>'''[[Frank Fenton (escritor)]]'''<br>'''[[Frank Fenton (actor)]]''' | [[:en:Frank Fenton (writer)]]<br>[[:en:Frank Fenton (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Steve Carell]]''' | [[:en:Steve Carell]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Julianna Margulies]]''' | [[:en:Julianna Margulies]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Vladek Sheybal]]''' | [[:en:Vladek Sheybal]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Henry Jones]]''' | [[:en:Henry Jones (actor)]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Barbara Eden]]''' | [[:en:Barbara Eden]] |- | style="background:#f1fddb;" | '''[[Marcel Iureș]]''' | [[:en:Marcel Iureș]] |} h3vpvkgfbfo2uf6le65anubbndu33wr Snitch (cinta de 2013) 0 223983 2480150 2382719 2026-09-30T21:10:46Z RenatoGar 80073 2480150 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre una cinta estausunidense d'intriga d'acción estrenada l'anyo 2013; ta atros usos, se veiga '''[[Snitch]]'''''. {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Snitch |títol= Snitch |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Snitch |dirección= Ric Roman Waugh |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= [[Joe Lemmon]] |producción= [[Dwayne Johnson]]<br>[[Nigel Sinclair]]<br>[[Matt Jackson]]<br>[[Jonathan King]]<br>[[Dany Garcia]]<br>[[Alex Brunner]]<br>[[Tobin Armbrust]] |disenyo producción= [[Vincent Reynaud]] |guión= |guión_orichinal= [[Justin Haythe]]<br>[[Ric Roman Waugh]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Antonio Pinto]] |sonito= [[Steve C. Aaron]]<br>[[Brian Armstrong]]<br>[[Kami Asgar]]<br>[[Benjamin L. Cook]]<br>[[Stefan Fraticelli]]<br>[[Scott G.G. Haller]]<br>[[Sebastien Lacheray]]<br>[[Daniel J. Leahy]]<br>[[Sean McCormack]]<br>[[Ron Mellegers]]<br>[[Kevin O'Connell]]<br>[[Erin Oakley]]<br>[[Trent Richmond]]<br>[[Will Riley]]<br>[[Steve Schatz]]<br>[[Kevin Schultz]]<br>[[John Sievert]]<br>[[Tim Tuchrello]]<br>[[Jared Watt]]<br>[[Daryl Wilsford]]<br>[[Randy Wilson]] |edición= |fotografía= [[Dana Gonzales]] |montache= [[Jonathan Chibnall]] |escenografía= [[Kristin Bicksler]] |vestuario= [[Kimberly Adams-Galligan]] |maquillache= [[Ma Kalaadevi Ananda]]<br>[[Kim Ayers]]<br>[[James MacKinnon]]<br>[[Yolanda Sheridan]] |peluquería= [[Andrea Bowman]]<br>[[Michelle Johnson]]<br>[[Rachel Solow]]<br>[[Tommie Strawther]] |efectos= [[Steve Austin]]<br>[[Dan Cangemi]]<br>[[Michael H. Clark]]<br>[[Rich E. Cordobes]]<br>[[Jack Davis]]<br>[[Steve Dearth]]<br>[[Matthew J. Downey]]<br>[[Michael Duenas]]<br>[[Steve Frusher]]<br>[[Joe Pancake]]<br>[[Steven Pancake]]<br>[[Elia P. Popov]]<br>[[David Scheper]]<br>[[Bob Trevino]]<br>[[Chris L. Ward]] |casting = [[Lindsay Graham]]<br>[[Mary Vernieu]] |actors= [[Dwayne Johnson]]<br>[[Barry Pepper]]<br>[[Benjamin Bratt]]<br>[[Harold Perrineau]]<br>[[Susan Sarandon]]<br>[[Jon Bernthal]]<br>[[Michael Kenneth Williams]]<br>[[Melina Kanakaredes]]<br>[[Nadine Velazquez]]<br>[[Rafi Gavron]]<br>[[David Harbour]]<br>[[Kyara Campos]]<br>[[Jason Douglas]]<br>[[Richard Cabral]]<br>[[James Allen McCune]]<br>[[J. D. Pardo]]<br>[[Kym Jackson]]<br>[[Lela Loren]] |narrador= |color= [[Color by DeLuxe]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[Emiratos Arabes Unius]] |país3= [[Reino Uniu]] |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2013 |estreno= [[21 de febrero]] de [[2013]] [[Imachen:Flag of Bahrain.svg|22px]] [[Bahrein]]<ref name=Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0882977/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Snitch''], en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[22 de febrero]] de [[2013]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<ref name=Estreno"/><br>[[21 de chunio]] de [[2013]] [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Reino Uniu]]<ref name=Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine d'acción]] |duración= 112 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Exclusive Media]]<br>[[Participant Media]]<br>[[Image Nation]] |destribución= [[Summit Entertainment]] |estudeyo= |presupuesto= 25 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 57,9 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Snitch''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Soflón''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] d''''''El mensajero''''', en aragonés '''''O recadero''''') ye una [[cinta]] de [[cine d'intriga]] d'[[Cine d'acción|acción]] coproducida por o [[cine estausunidense]], o [[cine emiratí]] y lo [[cine britanico]] y estrenada l'anyo [[2013]], dirichida por [[Ric Roman Waugh]] seguntes un [[guión orichinal]] d'él mesmo y de [[Justin Haythe]], con una [[banda sonora orichinal]] d'[[Antonio Pinto]], una [[dirección de fotografía]] de [[Dana Gonzales]], una [[producción cinematografica]] de [[Dwayne Johnson]], [[Nigel Sinclair]], [[Matt Jackson]], [[Jonathan King]], [[Dany Garcia]], [[Alex Brunner]] y [[Tobin Armbrust]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[Exclusive Media]], [[Participant Media]] y [[Image Nation]] y un [[elenco]] d'o cual en fan parte [[Dwayne Johnson]], [[Barry Pepper]], [[Benjamin Bratt]], [[Harold Perrineau]], [[Susan Sarandon]], [[Jon Bernthal]], [[Michael Kenneth Williams]], [[Melina Kanakaredes]], [[Nadine Velazquez]], [[Rafi Gavron]], [[David Harbour]], [[Kyara Campos]], [[Jason Douglas]], [[Richard Cabral]], [[James Allen McCune]], [[J. D. Pardo]], [[Kym Jackson]] y [[Lela Loren]], entre d'atros [[actor]]s. Jason Collins ye un estudiant de [[Missouri]] a qui un amigo demana un favor: que reciba por él un paquet o conteniu d'o cual son [[drogas]] y, encara que él ni se droga ni en vende, accepta fer o favor a lo suyo amigo, pero malas que recibe lo paquet queda arrestau por achents d'a [[Drug Enforcement Administration]]. John Matthews recibe la noticia de l'arresto de su fillo por a suya ex muller Sylvie, de qui ye [[Esvurcio|esvurciau]], y cuan toz dos charran con un [[avogau]] iste lis explica la trampa que o suyo "amigo" li ha feito a Jason, a qui ha entregau como [[narcotraficant]] ta asinas reducir a suya propia condena y lis diz tamién que la condena minima ta Jason estará de 10 anyos de [[garchola]], amás d'aconsellar-lis que Jason entregue a bel contacto que pueda tener en o mundo d'a droga ta fer igual. Como lo choven no puet entregar a garra persona vinculada a lo mundo d'a droga, John fa una reunión con Joanne Keeghan, una [[Fiscal (dreito)|fiscal]] que ye a lo cudiau d'una ampla campanya contra la droga y a la fin John accepta buscar bel contacto ta entregar a cambio de reducir a condena a su fillo. Un d'os treballadors d'a suya empresa, Daniel, teneba condenas por venda de drogas y agora se mantien luent d'o trafico, pero John li ufre 20.000 dólars si li consigue contactos con ixe mundo y Daniel, que amenista los diners, a la fin accepta y li presenta a Malik, un perigloso narcotraficant a qui John explica que la suya empresa tien problemas economicos y que ye disposau a transportar drogas en emplegando los suyos propios [[Cambión|cambions]]. De toz istos contactos ye informau de contino un achent d'a DEA, que descubre que a traviés de Malik puet arrestar a importants narcotraficants y presiona de contino a John ta que s'implique mas, a la vegada que Daniel descubre que l'ha enganyau y con ixo la suya familia ye tamién en risgo de perder a vida. John prepara un plan ta conseguir que ni él ni Daniel tiengan problemas con a [[Policía]] ni con o cártel de drogas, pero lo problema ye que amás os narcotraficants han descubierto lo suyo vinclo con Jason y sospeitan que ye actuando como infiltrau contra éls. A cinta s'ambienta en a suya epoca actual ([[2013]]) en [[Missouri]] y las suyas escenas se filmoron en [[Austin]] y [[El Paso (Texas)|El Paso]] ([[Texas]]) y [[Shreveport]] ([[Loisiana]]).<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0882977/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Snitch''], en [[Internet Movie Database]].</ref> A cinta ha recibiu bella nominación a bel [[Lista de premios cinematograficos|premio]], encara que no se tracta de garra premio d'os mas conoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0882977/ ''Snitch''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2013]]. * [[Cintas de 2013]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0882977/ ''Snitch''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/69270 ''Snitch''] en l'<nowiki></nowiki>''[[American Film Institute Catalog]]'' de l'<nowiki></nowiki>''[[American Film Institute]]''. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Missouri]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2013]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal d'Antonio Pinto]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Dana Gonzales]] [[Categoría:Cintas con guión de Justin Haythe]] [[Categoría:Cintas con guión de Ric Roman Waugh]] [[Categoría:Cintas con montache de Jonathan Chibnall]] [[Categoría:Cintas de cine d'acción]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Ric Roman Waugh]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en castellano]] [[Categoría:Cintas en Color by DeLuxe]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Barry Pepper]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Benjamin Bratt]] [[Categoría:Cintas interpretadas por David Harbour]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dwayne Johnson]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Harold Perrineau]] [[Categoría:Cintas interpretadas por J. D. Pardo]] [[Categoría:Cintas interpretadas por James Allen McCune]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jason Douglas]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jon Bernthal]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Kyara Campos]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Kym Jackson]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Lela Loren]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Melina Kanakaredes]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Michael Kenneth Williams]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Nadine Velazquez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Rafi Gavron]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Richard Cabral]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Susan Sarandon]] [[Categoría:Cintas producidas por Alex Brunner]] [[Categoría:Cintas producidas por Dany Garcia]] [[Categoría:Cintas producidas por Dwayne Johnson]] [[Categoría:Cintas producidas por Nigel Sinclair]] [[Categoría:Cintas producidas por Jonathan King]] [[Categoría:Cintas producidas por Matt Jackson]] [[Categoría:Cintas producidas por Tobin Armbrust]] [[Categoría:Cintas rodadas en Austin]] [[Categoría:Cintas rodadas en El Paso (Texas)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Shreveport]] rq5r4qdgvr7b0kr0kjgerkrp7lx7k78 Edward Fox 0 224058 2480140 2381742 2026-09-30T21:07:54Z RenatoGar 80073 2480140 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Edward Fox |imachen = Edward Fox 2011.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = L'actor britanico Edward Fox, en una imachen de [[2011]]. |nombre real = Edward Charles Morice Fox |calendata naiximiento = [[13 d'abril]] de [[1937]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[Londres]] ([[Gran Londres]], [[Reino Uniu]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Actor]] |almamáter = |pai = [[Robin Fox]] |mai = [[Angela Worthington]] |conchuche = [[Tracy Reed]] ​([[1958]].[[1961]], [[esvurcio]])<br>[[Joanna David]] ​([[2004]]-) |fillos = 3, incluyius [[Emilia Fox|Emilia]] y [[Freddie Fox|Freddie]] |oscars = |globos = |BAFTAs = '''[[Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario]]''':<br>-[[1972]]: por ''[[The Go-Between (cinta de 1971)|The Go-Between]]''<br>-[[1978]]: por ''[[A Bridge Too Far (cinta)|A Bridge Too Far]]''<br>-[[1983]]: Nominau por ''[[Gandhi (cinta)|Gandhi]]'' |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Edward Charles Morice Fox''', naixiu d'o barrio de [[Chelsea (Londres)|Chelsea]] de [[Londres]] ([[Gran Londres]], [[Reino Uniu]]) lo [[13 d'abril]] de [[1937]], ye un [[actor]] [[Reino Uniu|britanico]], activo en o [[cine britanico]] dende finals d'os [[anyos 1950]] y con cuantos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] recibius mientres a suya carrera artistica. Fa parte d'una familia muit vinculada a lo mundo de l'espectaclo, estando fillo de l'actor y achent teatral [[Robin Fox]] y de l'actriz [[Angela Worthington]] y chirmano de l'actor [[James Fox]] y d'o productor teatral [[Robert Fox]]. D'entre la suya filmografía pueden destacar-se bellas [[cinta]]s a on i ha treballau, como ''[[The Jokers]]'' ([[1967]], [[Michael Winner]]), ''[[Battle of Britain]]'' ([[1969]], [[Guy Hamilton]]), ''[[The Go-Between (cinta de 1971)|The Go-Between]]'' ([[1971]], [[Joseph Losey]]), ''[[The Day of the Jackal (cinta)|The Day of the Jackal]]'' ([[1973]], [[Fred Zinnemann]]), ''[[The Duellists]]'' ([[1977]], [[Ridley Scott]]), ''[[A Bridge Too Far (cinta)|A Bridge Too Far]]'' ([[1977]], [[Richard Attenborough]]), ''[[Force 10 from Navarone (cinta)|Force 10 from Navarone]]'' ([[1978]], [[Guy Hamilton]]), ''[[Gandhi (cinta)|Gandhi]]'' ([[1982]], [[Richard Attenborough]]), ''[[Wild Geese II]]'' ([[1985]], [[Peter Hunt]]), ''[[Return from the River Kwai]]'' ([[1989]], [[Andrew McLaglen]]), ''[[A Month by the Lake]]'' ([[1995]], [[John Irvin]]), ''[[Prince Valiant (cinta de 1997)|Prince Valiant]]'' ([[1997]], [[Anthony Hickox]]), ''[[All the Queen's Men]]'' ([[2001]], [[Stefan Ruzowitzky]]), ''[[Lassie (cinta de 2005)|Lassie]]'' ([[2005]], [[Charles Sturridge]]), ''[[Decline of an Empire]]'' ([[2014]], [[Michael Redwood]]) u ''[[Johnny English Strikes Again]]'' ([[2018]], [[David Kerr]]). == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0002081/ Edward Fox] en [[Internet Movie Database]].</ref> == === Cintas === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Banda sonora ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} === Series de televisión === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Serie ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Episodio ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | |} == Premios == Recibió lo suyo primer [[Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario]] en l'anyo [[1972]], mientres a [[25ena edición d'os Premios BAFTA|25<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios BAFTA]], por o suyo papel de "Hugh Trimingham" en a [[cinta]] ''[[The Go-Between (cinta de 1971)|The Go-Between]]'', dirichida por [[Joseph Losey]]. En [[1978]], mientres a [[31ena edición d'os Premios BAFTA|31<sup>ena</sup> edición]] d'os Premios BAFTA, recibió lo suyo segundo Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario, por a suya interpretación d'o tenient cheneral [[Brian Horrocks]] en ''[[A Bridge Too Far (cinta)|A Bridge Too Far]]'', una cinta dirichida por [[Richard Attenborough]]. En l'anyo [[1983]], mientres a [[36ena edición d'os Premios BAFTA|361<sup>ena</sup> edición]] d'os BAFTA, tornó a estar nominau, ista vegada por a suya actuación como lo "coronel [[Reginald Dyer]]'' en a cinta ''[[Gandhi (cinta)|Gandhi]]'', dirichida por [[Richard Attenborough]], encara que ista vegada lo ganador d'o premio estió l'actor estausunidense [[Jack Nicholson]]. == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Edward Fox|Cintas interpretadas por Edward Fox]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Edward Fox (actor)|Edward Fox}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0002081/ Edward Fox] en [[Internet Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession title|títol= [[Premios BAFTA]] |color=}} {{succession box | predecesor = [[Colin Welland]] | títol = [[Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario]] | periodo = [[Cine en 1972|1972]] ([[25ena edición d'os Premios BAFTA|25<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Ben Johnson (actor)|Ben Johnson]] }} {{succession box | predecesor = [[Brad Dourif]] | títol = Nominau a lo [[Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario]] | periodo = [[Cine en 1978|1978]] ([[31ena edición d'os Premios BAFTA|31<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[John Hurt]] }} {{succession box | predecesor = [[Denholm Elliott]]<br>[[John Gielgud]]<br>[[Nigel Havers]] | títol = [[Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario]]<br>con [[Frank Finlay]]<br>[[Roshan Seth]] | periodo = [[Cine en 1983|1983]] ([[36ena edición d'os Premios BAFTA|361<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Bob Hoskins]]<br>[[Burt Lancaster]]<br>[[Jerry Lewis]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Fox, Edward}} [[Categoría:Actors d'Anglaterra]] [[Categoría:Naixius de Londres]] [[Categoría:Nominaus a lo Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario]] [[Categoría:Premio BAFTA a lo Millor Actor Segundario]] [[Categoría:1937 (naixencias)]] isdvkjypaiwapfexjy6q87loyd4s5aj Pride and Glory (cinta) 0 224893 2480046 2386302 2026-09-30T19:16:39Z RenatoGar 80073 2480046 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre una cinta estausunidense de drama policiaco de l'anyo 2008; ta atros usos, se veiga '''[[Pride and Glory]]'''''. {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Pride and Glory |títol= Pride and Glory |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Pride and Glory |dirección= Gavin O'Connor |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= [[James Donahue]] |producción= [[Gavin O'Connor]] |disenyo producción= [[Dan Leigh]] |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[Gavin O'Connor]]<br>[[Joe Carnahan]] |basau= una historia de [[Gavin O'Connor]], [[Greg O'Connor]] y [[Robert Hopes]] |musica= [[Mark Isham]] |sonito= [[Christopher Alba]]<br>[[Bobbi Banks]]<br>[[Laurel Bridges]]<br>[[Stephanie Brown]]<br>[[Rick Canelli]]<br>[[Mark DeSimone]]<br>[[Julia Evershade]]<br>[[Mark Gordon]]<br>[[Alder Hampel]]<br>[[Kaspar Hugentobler]]<br>[[Michael Keller]]<br>[[Shawn Kennelly]]<br>[[Toussaint Kotright]]<br>[[Craig Kyllonen]]<br>[[Mark Larry]]<br>[[Eric Lindemann]]<br>[[Laura Macias]]<br>[[James Morioka]]<br>[[Richard Murphy]]<br>[[Vince Nicastro]]<br>[[Thomas J. O'Connell]]<br>[[Tyler Parkinson]]<br>[[Jan Petrov]]<br>[[John Ross]]<br>[[Anthony Roza]]<br>[[William Sarokin]]<br>[[Thomas W. Small]]<br>[[Shawn Sykora]]<br>[[Eric Thompson]]<br>[[Nathan Whitehead]] |edición= |fotografía= [[Declan Quinn]] |montache= [[Lisa Zeno Churgin]]<br>[[John Gilroy]] |escenografía= [[Ron von Blomberg]] |vestuario= [[Abigail Murray]] |maquillache= [[Don Kozma]]<br>[[Tina LaSpina]]<br>[[Bernadette Mazur]]<br>[[Dina Sliwiak]]<br>[[Randy Westgate]] |peluquería= [[Robert Fama]]<br>[[Lisa Hazell]]<br>[[Michelle Johnson]]<br>[[Suzy Mazzarese-Allison]] |efectos= [[Nathanael Brotherhood]]<br>[[Edward Drohan IV]]<br>[[Steven Kirshoff]]<br>[[Devin Maggio]]<br>[[John Stifanich]]<br>[[Thomas Viviano]] |casting = [[Sarah Finn]]<br>[[Randi Hiller]] |actors= [[Colin Farrell]]<br>[[Edward Norton]]<br>[[Jon Voight]]<br>[[Noah Emmerich]]<br>[[Jennifer Ehle]]<br>[[John Ortiz]]<br>[[Shea Whigham]]<br>[[Frank Grillo]]<br>[[Lake Bell]]<br>[[Rick Gonzalez]]<br>[[Wayne Duvall]]<br>[[Carmen Ejogo]]<br>[[Ramón Rodríguez]]<br>[[Manny Pérez]]<br>[[Leslie Denniston]]<br>[[Hannah Riggins]]<br>[[Carmen LoPorto]]<br>[[Lucy Grace Ellis]]<br>[[Ryan Simpkins]]<br>[[Ty Simpkins]]<br>[[Maximiliano Hernández]] |narrador= |color= [[Color by DeLuxe]]<br>[[Technicolor]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[Alemanya]] |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2008 |estreno= [[9 de setiembre]] de [[2008]] [[Imachen:Flag of Canada.svg|22px]] [[Festival Internacional de Cine de Toronto]] ([[Toronto]], [[Ontario]], [[Canadá]])<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0482572/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Pride and Glory''], en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[22 d'octubre]] de [[2008]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Festival Internacional de Cine de Chicago]] ([[Chicago]], [[Illinois]], [[Estaus Unius]])<ref name="Estreno"/><br>[[22 de chinero]] de [[2009]] [[Imachen:Flag of Germany.svg|22px]] [[Alemanya]]<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine policiaco]] |duración= 130 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[New Line Cinema]]<br>[[Solaris Entertainment]]<br>[[O'Connor Brothers]]<br>[[Avery Pix]] |destribución= [[Warner Bros. Pictures]] |estudeyo= [[Kaufman Astoria Studios]]<br>[[Steiner Studios]] |presupuesto= 30 millons de [[Dólar estausunidemse|dólars]] |recauto= 31,1 millons de [[Dólar estausunidemse|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Pride and Glory''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Argüello y gloria''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol mixto en anglés y [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Cuestión de honor. Pride and Glory''''', en aragonés '''''Cuestión d'honor. Argüello y gloria''''') ye una [[cinta]] coproducida or o [[cine estausunidense]] y lo [[cine alemñan]] de [[cine d'intriga]] [[Cine policiaco|policiaca]] estrenada l'anyo [[2008]], dirichida por [[Gavin O'Connor]] seguntes un [[guión adaptau]] por él mesmo y por [[Joe Carnahan]] (basau en una historia d'o mesmo Gavin O'Connor, [[Greg O'Connor]] y [[Robert Hopes]]), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Mark Isham]], una [[dirección de fotografía]] de [[Declan Quinn]], una [[producción cinematografica]] de [[Gavin O'Connor]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[New Line Cinema]], [[Solaris Entertainment]], [[O'Connor Brothers]] y [[Avery Pix]] y un [[elenco]] d'[[actor]]s formau por [[Colin Farrell]], [[Edward Norton]], [[Jon Voight]], [[Noah Emmerich]], [[Jennifer Ehle]], [[John Ortiz]], [[Shea Whigham]], [[Frank Grillo]], [[Lake Bell]], [[Rick Gonzalez]], [[Wayne Duvall]], [[Carmen Ejogo]], [[Ramón Rodríguez]], [[Manny Pérez]], [[Leslie Denniston]], [[Hannah Riggins]], [[Carmen LoPorto]], [[Lucy Grace Ellis]], [[Ryan Simpkins]], [[Ty Simpkins]] y [[Maximiliano Hernández]], entre d'atros. Francis Tierney Sr. treballa en a [[Policía]] de [[Nueva York]] como subchefe, y tamién i treballan su fillo Francis "Franny" Jr. como subinspector, o suyo yerno Jimmy Egan como sarchento y lo suyo nieto Ray como detective. Cuan cuatre oficials de Policía mueren [[Asasinato|asasinaus]] en casa d'o [[narcotraficant]] Angel Tezo, Francis Sr. diz a Ray que partecipe en a investigación y iste troba que Tezo ha fuyiu, feriu, en un [[taxi]], albandonando-lo dimpués de matar a lo [[taxista]]. Jimmy y los suyos companyeros, Kenny Dugan, Reuben "Sandy" Santiago y Eddie Carbone troban o taxi sin que Ray en tienga noticia, porque en realifat éls y los cuatre falleixius fan parte d'un grupo corrupto vinculau a Tezo. Iste, feriu, dispara a lo [[medico]] que l'ha curau, dimpués mata a los suyos propios hombres y fuye cuan la Policía el localiza, pero la novia de Tezo explica a Ray que Sandy heba avisau a Tezo d'una redada en a suya casa. Cuan Franny interroga a Sandy iste confiesa que Jimmy heba ninviau a lo grupo a matar a Tezo y robar-li [[diners]] y [[droga]] en colaboración con un atro narcotraficant rival, Eladio Casado. Cuan a la fin Ray localiza a Tezo, i plega ta trobar-se con que Jimmy l'ha trobau tamién y lo ye [[tortura]]ndo. Jimmy fa servir l'arma de Ray ta asasinar a Tezo, presentando a iste como un heroi. Sandy, aclapau, explica toda la historia a un [[periodista]], ta dimpués [[Suicidio|suicidar-se]]. A cinta s'ambienta en a suya epoca actual ([[2008]]) en a ciudat de [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]]); y las suyas escenas se filmoron en ixa mesma ciudat y en os [[Kaufman Astoria Studios]] y los [[Steiner Studios]], ubicaus tamién en Nueva York.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt0482572/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Pride and Glory''], en [[Internet Movie Database]].</ref> ''Pride and Glory'' ye una cinta que ha recibiu bellas nominacions a bels [[Lista de premios cinematograficos|premios]], encara que garra d'istos premios no fa parte d'o conchunto d'os premios mas conoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0482572/ ''Pride and Glory''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2008]]. * [[Cintas de 2008]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0482572/ ''Pride and Glory''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/pride_and_glory ''Pride and Glory''] en [[Rotten Tomatoes]]. * {{en}} [https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=prideandglory.htm ''Pride and Glory''] en [[Box Office Mojo]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Nueva York (ciudat)]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2008]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Mark Isham]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Declan Quinn]] [[Categoría:Cintas con guión de Gavin O'Connor]] [[Categoría:Cintas con guión de Joe Carnahan]] [[Categoría:Cintas con montache de John Gilroy]] [[Categoría:Cintas con montache de Lisa Zeno Churgin]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas de cine policiaco]] [[Categoría:Cintas d'Alemanya]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Gavin O'Connor]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en castellano]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Carmen Ejogo]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Carmen LoPorto]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Colin Farrell]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Edward Norton]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Frank Grillo]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Hannah Riggins]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jennifer Ehle]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Ortiz]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jon Voight]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Lake Bell]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Leslie Denniston]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Lucy Grace Ellis]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Manny Pérez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Maximiliano Hernández]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Noah Emmerich]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ramón Rodríguez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Rick Gonzalez]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ryan Simpkins]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Shea Whigham]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ty Simpkins]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Wayne Duvall]] [[Categoría:Cintas producidas por Gavin O'Connor]] [[Categoría:Cintas rodadas en Nueva York (ciudat)]] bf3acihtae8qy48yhulvop2ygfsfm4t Gemini Man (cinta) 0 225682 2480147 2401714 2026-09-30T21:09:58Z RenatoGar 80073 2480147 wikitext text/x-wiki :''Iste articlo ye sobre una cinta estausunidense de cine d'intriga d'acción de ciencia-ficción estrenada en 2019; ta atros usos, se veiga '''[[Gemini Man]]'''''. {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Gemini Man |títol= Gemini Man |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Gemini Man |dirección= Ang Lee |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[András Hárskúti]]<br>[[Ferenc Tóth]] |dirección artistica= [[John Collins]]<br>[[Robert Cowper]]<br>[[Bence Erdelyi]]<br>[[Karl Probert]]<br>[[Tom Reta]]<br>[[Gergely Rieger]]<br>[[Lissette Schettini]]<br>[[Gordon Tanner]]<br>[[Diana Trujillo]] |producción= [[Jerry Bruckheimer]]<br>[[David Ellison]]<br>[[Dana Goldberg]]<br>[[Don Granger]] |disenyo producción= [[Guy Hendrix Dyas]] |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[David Benioff]]<br>[[Billy Ray]]<br>[[Darren Lemke]] |basau= una historia de [[Darren Lemke]] y [[David Benioff]] |musica= [[Lorne Balfe]] |sonito= [[Simge Alaloglu]]<br>[[James B. Appleton]]<br>[[Justine Baker]]<br>[[Dale Bartlett]]<br>[[Ron Bartlett]]<br>[[David Boulton]]<br>[[Paul Capuano]]<br>[[Krissopher Chevannes]]<br>[[Marko A. Costanzo]]<br>[[Greg Crawford]]<br>[[János Csáki Jr.]]<br>[[Mark DeSimone]]<br>[[Devin Donaghy]]<br>[[Eugene Gearty]]<br>[[Mike Gilbert]]<br>[[Mark Goodermote]]<br>[[Doug Hemphill]]<br>[[Kenton Jakub]]<br>[[Ivan Jimenez]]<br>[[Scott Johnson]]<br>[[Erkut Kaymaz]]<br>[[Frank Kern]]<br>[[Jiho Kim]]<br>[[Craig Kyllonen]]<br>[[George A. Lara]]<br>[[David Levy]]<br>[[Ferenc Lukács]]<br>[[Samuel Miille]]<br>[[Michael Miller]]<br>[[Bryant Musgrove]]<br>[[Ed Novick]]<br>[[Richard Novick]]<br>[[Thomas J. O'Connell]]<br>[[Egor Panchenko]]<br>[[Kevin Peters]]<br>[[Darren Polish]]<br>[[Julia Stockton]]<br>[[Philip Stockton]]<br>[[Roland Vajs]]<br>[[Thomas Varga]]<br>[[Steven Visscher]]<br>[[Dave Wilson]]<br>[[Joseph Winterbotham]]<br>[[Allan Zaleski]] |edición= |fotografía= [[Dion Beebe]] |montache= [[Tim Squyres]] |escenografía= [[Victor J. Zolfo]] |vestuario= [[Suttirat Anne Larlarb]]<br>[[Cristina Spiridakis]] |maquillache= [[Luisa Abel]]<br>[[Randi Owens Arroyo]]<br>[[Kathleen Brown]]<br>[[Andrea Carolina Caro]]<br>[[Judit Farkas-Arful]]<br>[[Rita Horváth]]<br>[[Todd Kleitsch]]<br>[[Sarah Lawless Emmett]]<br>[[Caroline Monge]]<br>[[Devin Shayla Morales]]<br>[[Judy Murdock]]<br>[[Aisling Nairn]]<br>[[Conor O'Sullivan]]<br>[[Juanita Santamaria]]<br>[[Alexandra Uri-Kovács]]<br>[[LuAndra Whitehurst]]<br>[[Kentaro Yano]] |peluquería= [[Pierce Austin]]<br>[[Skip Bagaley]]<br>[[Szandra Bíró]]<br>[[Krisztina Fehér]]<br>[[Christine Fennell]]<br>[[Brendon Heath]]<br>[[Miia Kovero]]<br>[[Cathrine A. Marcotte]]<br>[[Vickie Mynes]]<br>[[Luz Marina Núñez Ibarra]]<br>[[Yerline Orsola]]<br>[[Shaquanta Prescott]]<br>[[Javier Johan Romero]]<br>[[Kelvin R. Trahan]] |efectos= [[György Albitz]]<br>[[Viktor Albitz]]<br>[[Craig Tex Barnett]]<br>[[Marshall T. Broyles]]<br>[[Béla Buzgó]]<br>[[Leslie Coogan]]<br>[[Gergely Csóri]]<br>[[Michael Aj Dzenowagis]]<br>[[Attila Érczkövi]]<br>[[Csaba László Eröss]]<br>[[Gábor Gajdos]]<br>[[Attila Góczán]]<br>[[Ancil Gordon]]<br>[[Victoria Haag]]<br>[[Mark Hawker]]<br>[[Balázs Hoffmann]]<br>[[Thomas R. Homsher]]<br>[[Petra Horváth]]<br>[[Gábor Kiszelly]]<br>[[Jeffrey Knott]]<br>[[Monty Langford]]<br>[[Devin Maggio]]<br>[[Aj McPherson]]<br>[[Norbert Orosz]]<br>[[M Quinn]]<br>[[Adam Szlávy]]<br>[[Attila Varsányi]]<br>[[Attila Vásári]]<br>[[Andy Weder]] |casting = [[Avy Kaufman]] |actors= [[Will Smith]]<br>[[Mary Elizabeth Winstead]]<br>[[Clive Owen]]<br>[[Benedict Wong]]<br>[[Ralph Brown]]<br>[[Linda Emond]]<br>[[Douglas Hodge]]<br>[[Ilia Volok]] |narrador= |color= |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[China]] |país3= [[Colombia]] |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2019 |estreno= [[25 de setiembre]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of Hungary.svg|22px]] [[Budapest]] ([[Condau de Pest]], [[Hongría]])<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/es-es/title/tt1025100/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Gemini Man''], en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[9 d'octubre]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of Colombia.svg|22px]] [[Colombia]]<ref name="Estreno"/><br>[[11 d'octubre]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Estaus Unius]]<ref name="Estreno"/><br>[[12 d'octubre]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of China.svg|22px]] [[Pequín]] ([[China]])<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 117 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= [[Idioma francés|Francés]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Skydance Productions]]<br>[[Jerry Bruckheimer Films]]<br>[[Fosun Pictures]]<br>[[Alibaba Pictures]] |destribución= [[Paramount Pictures]] |estudeyo= [[Origo Studios]] |presupuesto= 138 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 173,5 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Gemini Man''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Hombre cheminuco''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Géminis''''', en aragonés '''''Cheminis''''') ye una [[cinta]] de [[cine d'intriga]] d'[[Cine d'acción|acción]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] coproducida por o [[cine estausunidense]], lo [[cine chinés]] y lo [[cine colombiano]] estrenada l'anyo [[2019]], dirichida por [[Ang Lee]] seguntes un [[guión adaptau]] por [[David Benioff]], [[Billy Ray]] y [[Darren Lemke]] (basau en una historia de [[Darren Lemke]] y [[David Benioff]]), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Lorne Balfe]], una [[dirección de fotografía]] de [[Dion Beebe]] y una [[producción cinematografica]] de [[Jerry Bruckheimer]], [[David Ellison]], [[Dana Goldberg]] y [[Don Granger]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[Skydance Productions]], [[Jerry Bruckheimer Films]], [[Fosun Pictures]] y [[Alibaba Pictures]]. Conta con un [[elenco]] d'o cual en fan parte [[Will Smith]], [[Mary Elizabeth Winstead]], [[Clive Owen]], [[Benedict Wong]], [[Ralph Brown]], [[Linda Emond]], [[Douglas Hodge]] y [[Ilia Volok]], entre d'atros [[actor]]s. Henry Brogan ye un [[francotirador]] que treballa ta la [[Defense Intelligence Agency]] y a qui ninvían enta [[Belchica]] ta que [[Asasinato|asasine]] a un bioterrorista que viacha en un tren. Sindembargo, cuan va a disparar una nina se troba en bel meyo y cuan dispara, en cuentas de matar a lo bioterrorista nomás fa que ferir-lo en o [[cuello]]. Cansau de tot ixo, decide deixar o treballo. Tiempo dimpués, se troba en un lugarón de [[Cheorchia (estau)|Cheorchia]] a on i vive, cuan troba a lo suyo amigo Jack, qui li diz que l'han informau que la victima d'o tren, Yuri, yera inocent. Henry demana explicacions y, como consecuencia, Lassiter, lo director de l'achencia a on trebalaba, ordena asasinar a Henry. Henry deduz que Danny, una choven que treballa en o lugar a on vive, ye una achent ninviada ta vichilar-lo, pero se fa amigo d'ella y toz dos prencipian a prebar de descubrir qué se ye escaiciendo en realidat. Prencipian un viache que els leva en primeras enta [[Colombia]] y dismpués enta [[Budapest]] ([[Hongría]]), estando siempre perseguius por un misterioso asasino, que pareixe tener un perturbador pareixiu con Henry y que pareixe estar o fillo adoptivo de Clay, o director d'una achencia clandestina privada pero vinculada a lo Gubierno estausunidense. Poquet a poquet Henry y Danny descubren que Junior, qui persigue a Henry ta asasinar-lo, ye en realidat un clon de Henry, creyau a traviés de procedimientos inventaus por o biologo a qui heban ordenau asasinar, y que consisten en suprimir bels aspectos "humanos" en clonar a una persona, ta fer-la lo mas amanau posible a una maquina de matar sin sentimientos que puedan interferir en o cumplimiento d'as órdens recibidas. A cinta s'ambienta en a suya epoca actual ([[2019]]) en [[Cheorchia (estau)|Cheorchia]] en [[Estaus Unius]], en [[Belchica]] y en [[Budapest]] ([[Hongría]]); y las suyas escenas se filmoron en [[Cartagena de Indias]] ([[Bolívar (departamento)|Bolívar]]) en [[Colombia]], [[Nueva York]] ([[Nueva York (estau)|Nueva York]]) y [[Glennville (Cheorchia)|Glennville]], [[Pembroke (Cheorchia)|Pembroke]], [[Savannah]] y atros puestos de [[Cheorchia (estau)|Cheorchia]] en [[Estaus Unius]], [[Lidje]] ([[Valonia]]) en [[Belchica]] y [[Balatonszárszó]] ([[condau de Somogy]]) y [[Budapest]] en [[Hongría]], amás d'en os [[Origo Studios]], tamién ubicaus en Budapest.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1025100/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Gemini Man''], en [[Internet Movie Database]].</ref> Ye una cinta que ha recibiu bels [[Lista de premios cinematograficos|premios]] y nominacions, encara que garra d'éls no perteneixe a lo conchunto d'os premios masconoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1025100/ ''Gemini Man''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2019]]. * [[Cintas de 2019]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt1025100/ ''Gemini Man''] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Belchica]] [[Categoría:Cintas ambientadas en Budapest]] [[Categoría:Cintas ambientadas en o estau de Cheorchia]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2019]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección d'András Hárskúti]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Ferenc Tóth]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Lorne Balfe]] [[Categoría:Cintas con casting d'Avy Kaufman]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Bence Erdelyi]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Diana Trujillo]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Gergely Rieger]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Gordon Tanner]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de John Collins]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Karl Probert]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Lissette Schettini]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Robert Cowper]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Tom Reta]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Dion Beebe]] [[Categoría:Cintas con disenyo de producción de Guy Hendrix Dyas]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario de Suttirat Anne Larlarb]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario de Cristina Spiridakis]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Adam Szlávy]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Aj McPherson]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Ancil Gordon]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Andy Weder]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Attila Érczkövi]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Attila Góczán]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Attila Varsányi]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Attila Vásári]] [[Categoría:Cintas con efectos de Balázs Hoffmann]] [[Categoría:Cintas con efectos de Béla Buzgó]] [[Categoría:Cintas con efectos de Craig Tex Barnett]] [[Categoría:Cintas con efectos de Csaba László Eröss]] [[Categoría:Cintas con efectos de Devin Maggio]] [[Categoría:Cintas con efectos de Gábor Gajdos]] [[Categoría:Cintas con efectos de Gábor Kiszelly]] [[Categoría:Cintas con efectos de Gergely Csóri]] [[Categoría:Cintas con efectos de György Albitz]] [[Categoría:Cintas con efectos de Jeffrey Knott]] [[Categoría:Cintas con efectos de Leslie Coogan]] [[Categoría:Cintas con efectos de M Quinn]] [[Categoría:Cintas con efectos de Mark Hawker]] [[Categoría:Cintas con efectos de Marshall T. Broyles]] [[Categoría:Cintas con efectos de Michael Aj Dzenowagis]] [[Categoría:Cintas con efectos de Monty Langford]] [[Categoría:Cintas con efectos de Norbert Orosz]] [[Categoría:Cintas con efectos de Petra Horváth]] [[Categoría:Cintas con efectos de Thomas R. Homsher]] [[Categoría:Cintas con efectos de Victoria Haag]] [[Categoría:Cintas con efectos de Viktor Albitz]] [[Categoría:Cintas con escenografía de Victor J. Zolfo]] [[Categoría:Cintas con guión de Billy Ray]] [[Categoría:Cintas con guión de Darren Lemke]] [[Categoría:Cintas con guión de David Benioff]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Aisling Nairn]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Alexandra Uri-Kovács]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Andrea Carolina Caro]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Caroline Monge]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Conor O'Sullivan]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Devin Shayla Morales]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Juanita Santamaria]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Judit Farkas-Arful]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Judy Murdock]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Kathleen Brown]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Kentaro Yano]] [[Categoría:Cintas con maquillache de LuAndra Whitehurst]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Luisa Abel]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Randi Owens Arroyo]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Rita Horváth]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Sarah Lawless Emmett]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Todd Kleitsch]] [[Categoría:Cintas con montache de Tim Squyres]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Brendon Heath]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Cathrine A. Marcotte]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Christine Fennell]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Javier Johan Romero]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Kelvin R. Trahan]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Krisztina Fehér]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Luz Marina Núñez Ibarra]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Miia Kovero]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Pierce Austin]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Shaquanta Prescott]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Skip Bagaley]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Szandra Bíró]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Vickie Mynes]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Yerline Orsola]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Allan Zaleski]] [[Categoría:Cintas con soniu de Bryant Musgrove]] [[Categoría:Cintas con soniu de Craig Kyllonen]] [[Categoría:Cintas con soniu de Dale Bartlett]] [[Categoría:Cintas con soniu de Darren Polish]] [[Categoría:Cintas con soniu de Dave Wilson]] [[Categoría:Cintas con soniu de David Boulton]] [[Categoría:Cintas con soniu de David Levy]] [[Categoría:Cintas con soniu de Devin Donaghy]] [[Categoría:Cintas con soniu de Doug Hemphill]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Ed Novick]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Egor Panchenko]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Erkut Kaymaz]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Eugene Gearty]] [[Categoría:Cintas con soniu de Ferenc Lukács]] [[Categoría:Cintas con soniu de Frank Kern]] [[Categoría:Cintas con soniu de George A. Lara]] [[Categoría:Cintas con soniu de Greg Crawford]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Ivan Jimenez]] [[Categoría:Cintas con soniu de James B. Appleton]] [[Categoría:Cintas con soniu de János Csáki Jr.]] [[Categoría:Cintas con soniu de Jiho Kim]] [[Categoría:Cintas con soniu de Joseph Winterbotham]] [[Categoría:Cintas con soniu de Julia Stockton]] [[Categoría:Cintas con soniu de Justine Baker]] [[Categoría:Cintas con soniu de Kenton Jakub]] [[Categoría:Cintas con soniu de Kevin Peters]] [[Categoría:Cintas con soniu de Krissopher Chevannes]] [[Categoría:Cintas con soniu de Mark DeSimone]] [[Categoría:Cintas con soniu de Mark Goodermote]] [[Categoría:Cintas con soniu de Marko A. Costanzo]] [[Categoría:Cintas con soniu de Michael Miller]] [[Categoría:Cintas con soniu de Mike Gilbert]] [[Categoría:Cintas con soniu de Paul Capuano]] [[Categoría:Cintas con soniu de Philip Stockton]] [[Categoría:Cintas con soniu de Richard Novick]] [[Categoría:Cintas con soniu de Roland Vajs]] [[Categoría:Cintas con soniu de Ron Bartlett]] [[Categoría:Cintas con soniu de Samuel Miille]] [[Categoría:Cintas con soniu de Scott Johnson]] [[Categoría:Cintas con soniu de Simge Alaloglu]] [[Categoría:Cintas con soniu de Steven Visscher]] [[Categoría:Cintas con soniu de Thomas J. O'Connell]] [[Categoría:Cintas con soniu de Thomas Varga]] [[Categoría:Cintas de cine d'acción]] [[Categoría:Cintas de cine de ciencia-ficción]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas de China]] [[Categoría:Cintas de Colombia]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Ang Lee]] [[Categoría:Cintas d'a productora Alibaba Pictures]] [[Categoría:Cintas d'a productora Fosun Pictures]] [[Categoría:Cintas d'a productora Jerry Bruckheimer Films]] [[Categoría:Cintas d'a productora Skydance Productions]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en francés]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Benedict Wong]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Clive Owen]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Douglas Hodge]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ilia Volok]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Linda Emond]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Mary Elizabeth Winstead]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ralph Brown]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Will Smith]] [[Categoría:Cintas producidas por Dana Goldberg]] [[Categoría:Cintas producidas por David Ellison]] [[Categoría:Cintas producidas por Don Granger]] [[Categoría:Cintas producidas por Jerry Bruckheimer]] [[Categoría:Cintas rodadas en Balatonszárszó]] [[Categoría:Cintas rodadas en Budapest]] [[Categoría:Cintas rodadas en Cartagena de Indias]] [[Categoría:Cintas rodadas en o estau de Cheorchia]] [[Categoría:Cintas rodadas en Glennville (Cheorchia)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Lidje]] [[Categoría:Cintas rodadas en Nueva York (ciudat)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Pembroke (Cheorchia)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Savannah]] [[Categoría:Cintas rodadas en os Origo Studios]] 26xrmdxpsp008qv97lt9p9tdx2c1k42 Le Mazeau 0 227026 2480222 2388152 2026-10-01T02:58:37Z RenatoGar 80073 2480222 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Le Mazeau |nombre_oficial = |nombre_orichinal = |rechión= [[Países d'a Loira]] |departamento= [[Vendée]] |districto= [[Districto de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]] |cantón= [[Cantón de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]] }} '''Le Mazeau''' ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna francesa]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] de [[Vendée]], en a [[Rechions de Francia|rechión]] de [[Países d'a Loira]]. Perteneixe a lo [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]] y lo [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]]. == Demografia == {{DemogFR |1962=546 |1968=536 |1975=508 |1982=504 |1990=463 |1999=439 |2023= |fuente=INSEE-fr}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Vendée]] pb8kdna20k4n17pf313v0z0dapz08oe 2480223 2480222 2026-10-01T02:59:14Z RenatoGar 80073 2480223 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Le Mazeau |nombre_oficial = |nombre_orichinal = |rechión= [[Países d'a Loira]] |departamento= [[Vendée]] |districto= [[Districto de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]] |cantón= [[Cantón de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]] }} '''Le Mazeau''' ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna francesa]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] de [[Vendée]], en a [[Rechions de Francia|rechión]] de [[Países d'a Loira]]. Perteneixe a lo [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]] y lo [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Fontenay-le-Comte|Fontenay-le-Comte]]. == Demografia == {{DemogFR |1962=546 |1968=536 |1975=508 |1982=504 |1990=463 |1999=439 |2023=464 |fuente=INSEE-fr}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Le Mazeau}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz de Vendée]] azqqc5akur3022rctvqafsl9ecfjgz4 Ad Astra (cinta) 0 235494 2480048 2402199 2026-09-30T19:17:14Z RenatoGar 80073 2480048 wikitext text/x-wiki :''iste articlo ye sobre una cinta de ciencia-ficción coproducida por Estaus Unius y Brasil estrenada en 2019; ta atros usos, se veiga '''[[Ad Astra]]'''''. {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Ad Astra |títol= Ad Astra |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Ad Astra |dirección= James Gray |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= |dirección artistica= [[Kevin Constant]]<br>[[Christa Munro]]<br>[[David Scott]]<br>[[Gary Warshaw]] |producción= [[Brad Pitt]]<br>[[Dede Gardner]]<br>[[Jeremy Kleiner]]<br>[[James Gray]]<br>[[Anthony Katagas]]<br>[[Rodrigo Teixeira]]<br>[[Arnon Milchan]] |disenyo producción= [[Kevin Thompson]] |guión= |guión_orichinal= [[James Gray]]<br>[[Ethan Gross]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Max Richter]] |sonito= [[Gracie Alexander]]<br>[[Josh Berger]]<br>[[Steve Bissinger]]<br>[[Scott Brewer]]<br>[[Tony Crowe]]<br>[[James Curwood]]<br>[[Ian Cymore]]<br>[[Teresa Eckton]]<br>[[Grant Elder]]<br>[[Glenn Finnan]]<br>[[Christopher Flick]]<br>[[Pascal Garneau]]<br>[[Chris Gridley]]<br>[[J.R. Grubbs]]<br>[[Nia Hansen]]<br>[[Robert Hein]]<br>[[Julian Howarth]]<br>[[Chris Howland]]<br>[[Tom Johnson]]<br>[[Alexa Kahn]]<br>[[Jeff King]]<br>[[Pietu Korhonen]]<br>[[Heikki Kossi]]<br>[[Lisa J. Levine]]<br>[[Josh Lowden]]<br>[[David Lucarelli]]<br>[[Patrick Martens]]<br>[[Patrushkha Mierzwa]]<br>[[Lucas Miller]]<br>[[Margarita Mix]]<br>[[Steve Morris]]<br>[[Douglas Murray]]<br>[[Jordan Myers]]<br>[[Cheryl Nardi]]<br>[[Alyssa Nevarez]]<br>[[Jon Null]]<br>[[Steve Orlando]]<br>[[Juan Peralta]]<br>[[Ivan Piesh]]<br>[[Eva Porter]]<br>[[Kyle Riccio]]<br>[[Gary Rydstrom]]<br>[[Dee Selby]]<br>[[Brad Semenoff]]<br>[[Kent Sparling]]<br>[[Mark Ulano]]<br>[[Kari Vähäkuopus]]<br>[[Tony Villaflor]]<br>[[Ray Westman]] |edición= |fotografía= [[Hoyte van Hoytema]] |montache= [[John Axelrad]]<br>[[Lee Haugen]] |escenografía= [[Karen O'Hara]] |vestuario= [[Albert Wolsky]] |maquillache= [[Misa Aikawa]]<br>[[Jean Ann Black]]<br>[[Victor Del Castillo]]<br>[[Gunn Espegard]]<br>[[Nana Fischer]]<br>[[Corinne Foster]]<br>[[Yukiko Kinkel]]<br>[[Antonio J. Lezcano]]<br>[[Cassie Lyons]]<br>[[Akiko Matsumoto]]<br>[[Kc Mussman]]<br>[[Galaxy San Juan]]<br>[[Haruyo Sawada]]<br>[[Keiko Wedding]] |peluquería= [[Stacy Bisel]]<br>[[Jean Ann Black]]<br>[[Christi Cagle]]<br>[[Lynnae Duley]]<br>[[Julia Holdren]]<br>[[Matthew Holman]]<br>[[Jaime Leigh McIntosh]]<br>[[Reg Powell]]<br>[[Julie Rea]]<br>[[Steven R. Soussanna]]<br>[[Melody White]] |efectos= [[Joel P. Blanchard]]<br>[[Roy K. Cancino]]<br>[[Scott R. Fisher]]<br>[[Roland Fullajtar]]<br>[[Frank Iudica]]<br>[[Kulwant.raju]]<br>[[Matt Paullin]]<br>[[Scott Roark]]<br>[[Micah Roehr]]<br>[[Joshua von Badinski]]<br>[[Phillip Wheatley]] |casting = [[Douglas Aibel]] |actors= [[Brad Pitt]]<br>[[Tommy Lee Jones]]<br>[[Ruth Negga]]<br>[[Liv Tyler]]<br>[[Donald Sutherland]]<br>[[John Ortiz]]<br>[[Greg Bryk]]<br>[[Loren Dean]]<br>[[Natasha Lyonne]]<br>[[John Finn]]<br>[[Kimberly Elise]]<br>[[Sean Blakemore]]<br>[[Bobby Nish]]<br>[[LisaGay Hamilton]]<br>[[Donnie Keshawarz]] |narrador= |color= |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[Brasil]] |país3= [[China]] |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2019 |estreno= [[29 d'agosto]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of Italy.svg|22px]] [[Festival Internacional de Cine de Venecia]] ([[Venecia]], [[Veneto]], [[Italia]])<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt2935510/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno d'<nowiki></nowiki>''Ad Astra''], en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[18 de setiembre]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Los Angeles]] ([[California]], [[Estaus Unius]])<ref name="Estreno"/><br>[[26 de setiembre]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of Brazil.svg|22px]] [[Brasil]]<ref name="Estreno"/><br>[[6 d'aviento]] de [[2019]] [[Imachen:Flag of China.svg|22px]] [[China]]<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine de ciencia-ficción]]<br>[[Cine d'aventuras]]<br>[[Cine de drama]] |duración= 124 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= [[Idioma noruego|Noruego]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[20th Century Fox]]<br>[[New Regency Productions]]<br>[[Plan B Entertainment]]<br>[[Keep Your Head Productions]]<br>[[RT Features]]<br>[[MadRiver Pictures]] |destribución= [[20th Century Fox]] |estudeyo= |presupuesto= 80-100 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 135,2 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Ad Astra''''' (títol orichinal en [[latín]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Enta las estrelas''''', estrenada en [[Aragón]] con o suyo títol orichinal) ye una [[cinta]] de [[cine d'aventuras]] [[Cine de drama|dramaticas]] de [[cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] coproducida por o [[cine estausunidense]], lo [[cine chinés]] y lo [[cine brasilero]] estrenada en [[2019]], dirichida por [[James Gray]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[James Gray]] y [[Ethan Gross]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Max Richter]], una [[dirección de fotografía]] de [[Hoyte van Hoytema]], una [[producción cinematografica]] de [[Brad Pitt]], [[Dede Gardner]], [[Jeremy Kleiner]], [[James Gray]], [[Anthony Katagas]], [[Rodrigo Teixeira]] y [[Arnon Milchan]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[20th Century Fox]], [[New Regency Productions]], [[Plan B Entertainment]], [[Keep Your Head Productions]], [[RT Features]] y [[MadRiver Pictures]] y un [[elenco]] d'o cual en fan parte [[Brad Pitt]], [[Tommy Lee Jones]], [[Ruth Negga]], [[Liv Tyler]], [[Donald Sutherland]], [[John Ortiz]], [[Greg Bryk]], [[Loren Dean]], [[Natasha Lyonne]], [[John Finn]], [[Kimberly Elise]], [[Sean Blakemore]], [[Bobby Nish]], [[LisaGay Hamilton]] y [[Donnie Keshawarz]], entre d'atros [[actor]]s. En primerías d'o [[sieglo XXII]] por tot o [[Sistema Solar]] s'estendillan misteriosos rayos cosmicos procedents de [[Neptuno (planeta)|Neptuno]] que menazan con destruyir a vida en o mesmo. Explican a lo comandant Roy McBride que se tracta d'[[antimateria]] y que puet estar relacionau con o "Prochecto Lima", una [[estación espacial]] en orbita sobre Neptuno que heba estau ninviada fa 29 anyos baixo lo mando de su pai, Clifford McBride, y con a cual se perdió lo contacto fa 16 anyos. Roy accepta viachar enta [[Marte (planeta)|Marte]] ta veyer de contactar con a nau de su pai, que creyen que puet estar vivo. Mientres o suyo viache, li informan en a [[Luna]] de que si no consigue contactar con a nau, cal destruyir-la. En Marte troba a Helen Lantos, qui li explica que sus pais viachaban en a nau y que s'escaició un motín d'a tripulación a on aparentment morioron toz menos lo pai de Roy. Tamién li explica que una [[nau espacial]] viachará con una [[bomba atomica]] ta destruyir o "Prochecto Lima". Roy consigue dentrar en a nau antes de despegar y se i escayece una chicota baralla a on a tripulación muere, quedando con vida nomás que Roy, qui marcha enta Neptuno y lo Prochecto Lima. En plegar-ie, coloca la bomba ta que i esclate, pero bien luego troba a su pai, qui li explica que ye prebando de suprimir as emisions d'antimateria, que son consecuencia d'os escaicimientos d'o motín d'a suya tripulación. Cuan plega lo momento de tornar enta la [[Tierra]], Cliffford explica a su fillo que no se siente vinculau con a Tierra ni tampoco con a suya familia y que no quiere tornar-ie. A cinta s'ambienta en o [[sieglo XXII]] en o espacio; y las suyas escenas se filmoron en o [[disierto Mojave]] y atros puestos en [[California]], como [[Los Angeles]] y [[Santa Clarita]].<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt2935510/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions d'<nowiki></nowiki>''Ad Astra''], en [[Internet Movie Database]].</ref> Se tracta d'una cinta que ha recibiu cuantismos [[Lista de premios cinematograficos|premios]] y nominacions, en destacando una nominación a lo [[Premio Oscar a lo Millor Soniu]] en [[2020]] mientres a [[92ena edición d'os Premios Oscar|92<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Oscar]]. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt2935510/ ''Ad Astra''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2019]]. * [[Cintas de 2019]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Ad Astra (film)|''Ad Astra''}} * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt2935510/ ''Ad Astra''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.metacritic.com/movie/ad-astra ''Ad Astra''] en [[Metacritic]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/ad_astra ''Ad Astra''] en [[Rotten Tomatoes]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en o sieglo XXII]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Max Richter]] [[Categoría:Cintas con casting de Douglas Aibel]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Christa Munro]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de David Scott]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Gary Warshaw]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Kevin Constant]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Hoyte van Hoytema]] [[Categoría:Cintas con disenyo de producción de Kevin Thompson]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario d'Albert Wolsky]] [[Categoría:Cintas con efectos de Frank Iudica]] [[Categoría:Cintas con efectos de Joel P. Blanchard]] [[Categoría:Cintas con efectos de Joshua von Badinski]] [[Categoría:Cintas con efectos de Kulwant.raju]] [[Categoría:Cintas con efectos de Matt Paullin]] [[Categoría:Cintas con efectos de Micah Roehr]] [[Categoría:Cintas con efectos de Phillip Wheatley]] [[Categoría:Cintas con efectos de Roland Fullajtar]] [[Categoría:Cintas con efectos de Roy K. Cancino]] [[Categoría:Cintas con efectos de Scott R. Fisher]] [[Categoría:Cintas con efectos de Scott Roark]] [[Categoría:Cintas con escenografía de Karen O'Hara]] [[Categoría:Cintas con guión d'Ethan Gross]] [[Categoría:Cintas con guión de James Gray]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Akiko Matsumoto]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Antonio J. Lezcano]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Cassie Lyons]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Corinne Foster]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Galaxy San Juan]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Gunn Espegard]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Haruyo Sawada]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Jean Ann Black]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Kc Mussman]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Keiko Wedding]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Misa Aikawa]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Nana Fischer]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Victor Del Castillo]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Yukiko Kinkel]] [[Categoría:Cintas con montache de John Axelrad]] [[Categoría:Cintas con montache de Lee Haugen]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Christi Cagle]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Jaime Leigh McIntosh]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Jean Ann Black]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Julia Holdren]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Julie Rea]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Lynnae Duley]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Matthew Holman]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Melody White]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Reg Powell]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Stacy Bisel]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Steven R. Soussanna]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Alexa Kahn]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Alyssa Nevarez]] [[Categoría:Cintas con soniu de Brad Semenoff]] [[Categoría:Cintas con soniu de Cheryl Nardi]] [[Categoría:Cintas con soniu de Chris Gridley]] [[Categoría:Cintas con soniu de Chris Howland]] [[Categoría:Cintas con soniu de Christopher Flick]] [[Categoría:Cintas con soniu de David Lucarelli]] [[Categoría:Cintas con soniu de Dee Selby]] [[Categoría:Cintas con soniu de Douglas Murray]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Eva Porter]] [[Categoría:Cintas con soniu de Gary Rydstrom]] [[Categoría:Cintas con soniu de Glenn Finnan]] [[Categoría:Cintas con soniu de Gracie Alexander]] [[Categoría:Cintas con soniu de Grant Elder]] [[Categoría:Cintas con soniu de Heikki Kossi]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Ian Cymore]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Ivan Piesh]] [[Categoría:Cintas con soniu de J.R. Grubbs]] [[Categoría:Cintas con soniu de James Curwood]] [[Categoría:Cintas con soniu de Jeff King]] [[Categoría:Cintas con soniu de Jon Null]] [[Categoría:Cintas con soniu de Jordan Myers]] [[Categoría:Cintas con soniu de Josh Berger]] [[Categoría:Cintas con soniu de Josh Lowden]] [[Categoría:Cintas con soniu de Juan Peralta]] [[Categoría:Cintas con soniu de Julian Howarth]] [[Categoría:Cintas con soniu de Kari Vähäkuopus]] [[Categoría:Cintas con soniu de Kent Sparling]] [[Categoría:Cintas con soniu de Kyle Riccio]] [[Categoría:Cintas con soniu de Lisa J. Levine]] [[Categoría:Cintas con soniu de Lucas Miller]] [[Categoría:Cintas con soniu de Margarita Mix]] [[Categoría:Cintas con soniu de Mark Ulano]] [[Categoría:Cintas con soniu de Nia Hansen]] [[Categoría:Cintas con soniu de Pascal Garneau]] [[Categoría:Cintas con soniu de Patrick Martens]] [[Categoría:Cintas con soniu de Patrushkha Mierzwa]] [[Categoría:Cintas con soniu de Pietu Korhonen]] [[Categoría:Cintas con soniu de Ray Westman]] [[Categoría:Cintas con soniu de Robert Hein]] [[Categoría:Cintas con soniu de Steve Bissinger]] [[Categoría:Cintas con soniu de Steve Morris]] [[Categoría:Cintas con soniu de Scott Brewer]] [[Categoría:Cintas con soniu de Steve Orlando]] [[Categoría:Cintas con soniu de Teresa Eckton]] [[Categoría:Cintas con soniu de Tom Johnson]] [[Categoría:Cintas con soniu de Tony Crowe]] [[Categoría:Cintas con soniu de Tony Villaflor]] [[Categoría:Cintas de cine d'aventuras]] [[Categoría:Cintas de cine de ciencia-ficción]] [[Categoría:Cintas de cine de drama]] [[Categoría:Cintas de Brasil]] [[Categoría:Cintas de China]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por James Gray]] [[Categoría:Cintas d'a productora 20th Century Fox]] [[Categoría:Cintas d'a productora New Regency Productions]] [[Categoría:Cintas d'a productora Plan B Entertainment]] [[Categoría:Cintas d'a productora Keep Your Head Productions]] [[Categoría:Cintas d'a productora RT Features]] [[Categoría:Cintas d'a productora MadRiver Pictures]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en noruego]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Bobby Nish]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Brad Pitt]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Donald Sutherland]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Donnie Keshawarz]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Greg Bryk]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Finn]] [[Categoría:Cintas interpretadas por John Ortiz]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Kimberly Elise]] [[Categoría:Cintas interpretadas por LisaGay Hamilton]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Liv Tyler]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Loren Dean]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Natasha Lyonne]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Ruth Negga]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Sean Blakemore]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tommy Lee Jones]] [[Categoría:Cintas producidas por Anthony Katagas]] [[Categoría:Cintas producidas por Arnon Milchan]] [[Categoría:Cintas producidas por Brad Pitt]] [[Categoría:Cintas producidas por Dede Gardner]] [[Categoría:Cintas producidas por James Gray]] [[Categoría:Cintas producidas por Jeremy Kleiner]] [[Categoría:Cintas producidas por Rodrigo Teixeira]] [[Categoría:Cintas rodadas en California]] [[Categoría:Cintas rodadas en Los Angeles]] [[Categoría:Cintas rodadas en Santa Clarita]] c55o16bw2zmdtujl22h1f69lmv16q1h Irene Gutiérrez Caba 0 247139 2480131 2422209 2026-09-30T21:02:04Z RenatoGar 80073 2480131 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Irene Gutiérrez Caba |imachen = La vieja srta. del Paraiso.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = L'actriz madrilenya Irene Gutiérrez Caba, en una representación en [[1981]] d'a [[obra teatral]] ''[[La vieja señorita del paraíso]]'', d'[[Antonio Gala]]. |nombre real = |calendata naiximiento = [[25 d'abril]] de [[1927]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) |calendata muerte = [[4 de chulio]] de [[1995]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) |puesto d'enterreco = [[Fosal de l'Almudena]], [[Madrit]], [[Comunidat de Madrit]] |ocupación = [[Actriz]] |almamáter = |pai = [[Emilio Gutiérrez]] |mai = [[Irene Caba Alba]] |conchuche = [[Gregorio Escolar]] ([[1956]]-[[1995]], fallaixida) |fillos = [[José Luis Escolar]] |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Irene Gutiérrez Caba''', naixida de [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) o [[25 d'abril]] de [[1927]] y falleixida en ixa mesma ciudat o [[4 de chulio]] de [[1995]] por un [[cáncer de figado]], ye una [[actriz]] [[Comunidat de Madrit|madrilenya]], activa en o [[teatro]] y lo [[cine espanyol]]s dende meyaus d'os [[anyos 1940]] dica l'anyo [[1993]], dos anyos antes d'a suya muerte. Perteneixe a una destacada familia vinculada a lo mundo d'a interpretación, estando filla d'os actors [[Emilio Gutiérrez]] y [[Irene Caba Alba]], nieta de l'actriz [[Irene Alba]], sobrina de l'actriz [[Julia Caba Alba]], sobrina nieta de l'actriz [[Leocadia Alba]], bisnieta de l'actor [[Pascual Alba]], chirmana d'os actors [[Julia Gutiérrez Caba]] y [[Emilio Gutiérrez Caba]], esposa de l'actor [[Gregorio Escolar]], mai d'o productor cinematografico [[José Luis Escolar]], suegra d'a guionista [[Lourdes Navarro]] y mai de l'actriz [[Irene Escolar]]. D'entre la suya filmografía, pueden mencionar-se bellas [[cinta]]s a on i treballó, como ''[[Barrio (cinta de 1947)|Barrio]]'' ([[1947]], [[Ladislao Vajda]]), ''[[091 Policía al habla]]'' ([[1960]], [[José María Forqué]]), ''[[La becerrada]]'' ([[1963]], [[José María Forqué]]), ''[[La tía Tula (cinta)|La tía Tula]]'' ([[1964]], [[Miguel Picazo]]), ''[[¡Cómo está el servicio!]]'' ([[1968]], [[Mariano Ozores]]), ''[[Un curita cañón]]'' ([[1974]], [[Luis María Delgado]]), ''[[Las verdes praderas]]'' ([[1979]], [[José Luis Garci]]), u ''[[La casa de Bernarda Alba (cinta)|La casa de Bernarda Alba]]'' ([[1987]], [[Mario Camus]]). == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0349428/ Irene Gutiérrez Caba] en [[Internet Movie Database]].</ref> == === Cintas === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Banda sonora ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} === Series de televisión === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Serie ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Episodio ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | |} == Árbol chenealochico == <center>{{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''Irene Gutiérrez Caba''' |2= 2. [[Emilio Gutiérrez]] |3= 3. [[Irene Caba Alba]] |4= |5= |6= 6. [[Irene Alba]] |7= 7. Manuel Caba Martínez |8= |9= |10= |11= |12= 12. [[Pascual Alba]] |13= 13. Irene Abad |14= |15= |16= |17= |18= |19= |20= |21= |22= |23= |24= |25= |26= |27= |28= |29= |30= |31= }}</center> == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Irene Gutiérrez Caba|Cintas interpretadas por Irene Gutiérrez Caba]]. == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0349428/ Irene Gutiérrez Caba] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Gutierrez Caba, Irene}} [[Categoría:Actrices d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Muertos en Madrit]] [[Categoría:Muertos por cáncer de figado]] [[Categoría:Naixius de Madrit]] [[Categoría:1927 (naixencias)]] [[Categoría:1995 (muertes)]] oob1qwl1bme8sib8llirs2vh90qer8d Mel Ferrer 0 247479 2479981 2424285 2026-09-30T15:15:06Z RenatoGar 80073 /* Se veiga tamién */ 2479981 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Mel Ferrer |imachen = Mel Ferrer - 1960.jpg |grandaria_imachen =250px |piet de foto = L'actor, director y productor estausunidense Mel Ferrer, en una imachen de [[1960]]. |nombre real = Melchor Gastón Ferrer |calendata naiximiento = [[25 d'agosto]] de [[1917]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Elberon (Nueva Jersey)|Elberon]] ([[Nueva Jersey]], [[Estaus Unius]]) |calendata muerte = [[2 de chunio]] de [[2008]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Santa Barbara (California)|Santa Barbara]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Actor]]<br>[[Director cinematografico]]<br>[[Poductor cinematografico]] |almamáter = [[Universidat Princeton]] |pai = José María Ferrer |mai = Mary Matilda Irene O'Donohoe |conchuche = Frances Pilchard ​([[1937]]-[[1939]], [[esvurcio]])<br>​y ([[1944]]-[[1954]], esvurcio)<br>Barbara C. Tripp ​([[1940]]-[[1944]], esvurcio)<br>[[Audrey Hepburn]] ​([[1954]]-[[1968]], esvurcio)<br>Elizabeth Soukhotine ​([[1971]]-) |fillos = 6, incluyiu [[Sean Hepburn Ferrer]] |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Mel Ferrer''' ([[nombre artistico]] de '''Melchor Gastón Ferrer'''), naixiu d'[[Elberon (Nueva Jersey)|Elberon]] ([[Nueva Jersey]], [[Estaus Unius]]) o [[25 d'agosto]] de [[1917]] y muerto en [[Santa Barbara (California)|Santa Barbara]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) o [[2 de chunio]] de [[2008]], estió un [[actor]], [[Director cinematografico|director]] y [[productor cinematografico]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o [[cine estausunidense]] dende meyaus d'os [[anyos 1930]] dica finals d'os [[anyos 1990]]. Ye lo pai d'o guionista y productor [[Sean Hepburn Ferrer]] y avuelo d'a modelo y artista [[Emma Ferrer]]. D'entre la duya filmografía como actor, pueden mencionar-se bellas [[cinta]]s a on i treballó, como ''[[Born to Be Bad (cinta de 1950)|Born to Be Bad]]'' ([[1950]], [[Nicholas Ray]]), ''[[Rancho Notorious]]'' ([[1952]], [[Fritz Lang]]), ''[[Scaramouche (cinta de 1952)|Scaramouche]]'' ([[1952]], [[George Sidney]]), ''[[Knights of the Round Table]]'' ([[1953]], [[Richard Thorpe]]), ''[[War and Peace (cinta de 1956)|War and Peace]]'' ([[1956]], [[King Vidor]]), ''[[The World, the Flesh and the Devil (cinta de 1959)|The World, the Flesh and the Devil]]'' ([[1959]], [[Ranald MacDougall]]), ''[[I lancieri neri]]'' ([[1962]], [[Giacomo Gentilomo]]), ''[[The Longest Day (cinta)|The Longest Day]]'' ([[Ken Annakin]], [[Andrew Marton]] y [[Bernhard Wicki]]), ''[[The Fall of the Roman Empire (cinta)|The Fall of the Roman Empire]]'' ([[1964]], [[Anthony Mann]]), ''[[La chica del Molino Rojo]]'' ([[1973]], [[Eugenio Martín]]), ''[[Brannigan]]'' ([[1975]], [[Douglas Hickox]]), ''[[The Norseman]]'' ([[1978]], [[Charles B. Pierce]]), ''[[Lili Marleen (cinta)|Lili Marleen]]'' ([[1981]], [[Rainer Werner Fassbinder]]), u ''[[Eye of the Widow]]'' ([[1991]], [[Andrew V. McLaglen]]). == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0002072/ Mel Ferrer] en [[Internet Movie Database]].</ref> == === Cintas === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Banda sonora ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} === Series de televisión === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Serie ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Episodio ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | |} == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas con guión de Mel Ferrer|Cintas con guión de Mel Ferrer]]. * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Mel Ferrer|Cintas interpretadas por Mel Ferrer]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Mel Ferrer}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0002072/ Mel Ferrer] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/40400 Mel Ferrer] en [[Internet Broadway Database]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ferrer, Mel}} [[Categoría:Actors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:Muertos en Santa Barbara (California)]] [[Categoría:Naixius d'Elberon (Nueva Jersey)]] [[Categoría:Productors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:1917 (naixencias)]] [[Categoría:2008 (muertes)]] dvas30fon0e54kt4enb36apeu9qjhii 2479982 2479981 2026-09-30T15:16:14Z RenatoGar 80073 2479982 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Mel Ferrer |imachen = Mel Ferrer - 1960.jpg |grandaria_imachen =250px |piet de foto = L'actor, director y productor estausunidense Mel Ferrer, en una imachen de [[1960]]. |nombre real = Melchor Gastón Ferrer |calendata naiximiento = [[25 d'agosto]] de [[1917]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Elberon (Nueva Jersey)|Elberon]] ([[Nueva Jersey]], [[Estaus Unius]]) |calendata muerte = [[2 de chunio]] de [[2008]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Santa Barbara (California)|Santa Barbara]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Actor]]<br>[[Director cinematografico]]<br>[[Poductor cinematografico]]<br>[[Guionista]] |almamáter = [[Universidat Princeton]] |pai = José María Ferrer |mai = Mary Matilda Irene O'Donohoe |conchuche = Frances Pilchard ​([[1937]]-[[1939]], [[esvurcio]])<br>​y ([[1944]]-[[1954]], esvurcio)<br>Barbara C. Tripp ​([[1940]]-[[1944]], esvurcio)<br>[[Audrey Hepburn]] ​([[1954]]-[[1968]], esvurcio)<br>Elizabeth Soukhotine ​([[1971]]-) |fillos = 6, incluyiu [[Sean Hepburn Ferrer]] |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Mel Ferrer''' ([[nombre artistico]] de '''Melchor Gastón Ferrer'''), naixiu d'[[Elberon (Nueva Jersey)|Elberon]] ([[Nueva Jersey]], [[Estaus Unius]]) o [[25 d'agosto]] de [[1917]] y muerto en [[Santa Barbara (California)|Santa Barbara]] ([[California]], [[Estaus Unius]]) o [[2 de chunio]] de [[2008]], estió un [[actor]], [[guionista]], [[Director cinematografico|director]] y [[productor cinematografico]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o [[cine estausunidense]] dende meyaus d'os [[anyos 1930]] dica finals d'os [[anyos 1990]]. Ye lo pai d'o guionista y productor [[Sean Hepburn Ferrer]] y avuelo d'a modelo y artista [[Emma Ferrer]]. D'entre la duya filmografía como actor, pueden mencionar-se bellas [[cinta]]s a on i treballó, como ''[[Born to Be Bad (cinta de 1950)|Born to Be Bad]]'' ([[1950]], [[Nicholas Ray]]), ''[[Rancho Notorious]]'' ([[1952]], [[Fritz Lang]]), ''[[Scaramouche (cinta de 1952)|Scaramouche]]'' ([[1952]], [[George Sidney]]), ''[[Knights of the Round Table]]'' ([[1953]], [[Richard Thorpe]]), ''[[War and Peace (cinta de 1956)|War and Peace]]'' ([[1956]], [[King Vidor]]), ''[[The World, the Flesh and the Devil (cinta de 1959)|The World, the Flesh and the Devil]]'' ([[1959]], [[Ranald MacDougall]]), ''[[I lancieri neri]]'' ([[1962]], [[Giacomo Gentilomo]]), ''[[The Longest Day (cinta)|The Longest Day]]'' ([[Ken Annakin]], [[Andrew Marton]] y [[Bernhard Wicki]]), ''[[The Fall of the Roman Empire (cinta)|The Fall of the Roman Empire]]'' ([[1964]], [[Anthony Mann]]), ''[[La chica del Molino Rojo]]'' ([[1973]], [[Eugenio Martín]]), ''[[Brannigan]]'' ([[1975]], [[Douglas Hickox]]), ''[[The Norseman]]'' ([[1978]], [[Charles B. Pierce]]), ''[[Lili Marleen (cinta)|Lili Marleen]]'' ([[1981]], [[Rainer Werner Fassbinder]]), u ''[[Eye of the Widow]]'' ([[1991]], [[Andrew V. McLaglen]]). == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0002072/ Mel Ferrer] en [[Internet Movie Database]].</ref> == === Cintas === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Banda sonora ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} === Series de televisión === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Serie ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Episodio ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | |} == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas con guión de Mel Ferrer|Cintas con guión de Mel Ferrer]]. * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Mel Ferrer|Cintas interpretadas por Mel Ferrer]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Mel Ferrer}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0002072/ Mel Ferrer] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/40400 Mel Ferrer] en [[Internet Broadway Database]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ferrer, Mel}} [[Categoría:Actors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Directors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:Escritors en anglés]] [[Categoría:Guionistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Muertos en Santa Barbara (California)]] [[Categoría:Naixius d'Elberon (Nueva Jersey)]] [[Categoría:Productors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:1917 (naixencias)]] [[Categoría:2008 (muertes)]] 62oje11dwmsrxuq9ac8zq6yotgrssmj Santfermins 0 249070 2480139 2431710 2026-09-30T21:07:38Z RenatoGar 80073 2480139 wikitext text/x-wiki [[Imachen:Bull Run.jpg|thumb|300px|Encierro d'os santfermins]] As '''fiestas de Sant Fermín''', popularment conoixidas como '''santfermins'''{{DACC}} (en [[idioma basco|basco]] ''sanferminak'', en [[idioma castellano|castellano]] ''sanfermines''<ref>{{es}} [http://www.fundeu.es/recomendacion/san-fermin-claves-para-una-buena-redaccion-998/ San Fermín: claves para una buena redacción Fundéu BBVA]. 3 de chulio de 2015.</ref>), son una Fiesta d'Intrés Turistico Internacional en honor a [[sant Fermín d'Amiens]]. S'organizan cada anyo en a ciudat de [[Pamplona]] capital de [[Navarra]], d'a que ye copatrón. As fiestas prencipian con o lanzamiento d'o [[codetazo]] dende o balcón d'a [[Casa d'a ciudat de Pamplona]], a las 12 d'o [[meyodía]] d'o 6 de chulio, y rematan a [[meyanueit]] d'o 15 de chulio con o ''[[Pobre de mí]]…'', una canta de despedida.<ref>{{es}} [https://web.archive.org/web/20200201113628/http://www.sanferminoficial.com/es/san-fermin/la-fiesta San Fermín. Fiesta de interés turístico internacional]</ref> Una d'as actividaz mas famosas d'os santfermins ye l'[[encierro]], que consiste en una cursa de personas a o largo d'un recorriu de 849 metros endebant d'os seis [[Bos taurus|bueis furos]] que seran lidiaus ixa tardi en a [[corrida de toros]] y de seis mansos y que remata en a [[Plaza de Toros Monumental de Pamplona|plaza de toros]]. Os encierros se fan cada día entre o 7 y o 14 de chulio, y prencipian a las ueito d'o maitín, con una durada d'entre dos y cuatre minutos, si bien en os zaguers anyos a causa d'as midas de seguritat ye prou raro que sobrepasen os tres minutos.<ref>{{es}} [https://elpais.com/politica/2018/07/12/actualidad/1531377449_723761.html El encierro es intocable; hablemos de la corrida]. Patricia Gosálvez. [[El País]], 14 de chulio de 2018. ISSN 1134-6582.</ref> Os santfermins se fan dende fa cuantos sieglos, encara que a suya fama mundial ye un fenomeno recient, vinculada tamién a la difusión que les dió o escritor sstausunidense [[Ernest Hemingway]] en o libro ''[[Fiesta (novela)|Fiesta]]''. A suya fesomía actual, cosmopolita y multitudinaria, ye o resultau d'una lenta evolución historica os oríchens d'a cual se remontan a la [[Edat Meya]].<ref>{{es}} [https://elpais.com/politica/2017/07/12/diario_de_espana/1499882387_751085.html Impresiones de un ‘sanferminero’ primerizo]. Henry Hahn. [[El País]], 12 de chulio de 2017. ISSN 1134-6582</ref> A població de Pamplona mientres a semana de fiestas pasa de 280.000 a mas d'un millón de personas. ==Referencias== {{listaref}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Fiestas de Navarra]] [[Categoría:Pamplona]] j8wmni93pdaiccjplnv5mgsmy2jxoi3 Sant Prist de Gatnac 0 254796 2480217 2443489 2026-10-01T02:52:38Z RenatoGar 80073 2480217 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Sant Prist de Gatnac |nombre_oficial = Saint-Priest-d'Andelot |nombre_orichinal = |país = [[Imachen:Flag of Occitania.svg|18px|border]] [[Occitania]] |rechión= [[Auvernia-Roine-Alpes]] |departamento= [[Alier]] |districto= [[Districto de Vichèi|Vichèi]] |cantón= [[Cantón de Gatnac|Gatnac]] |pos_etiqueta_loc = }} '''Sant Prist de Gatnac''' (en [[idioma francés|francés]] ''Saint-Priest-d'Andelot'') ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] d'[[Alier]], en a [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Auvernia-Roine-Alpes]]. Fa parte d'o [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Gatnac|Gatnac]] y d'o [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Vichèi|Vichèi]]. == Demografia == {{DemogFR |1962=184 |1968=187 |1975=168 |1982=143 |1990=134 |1999=121 |2023= |fuente=INSEE-fr}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'Alier]] e6bu5uocvq7o2lg8oludi9c1x5pjfdi 2480218 2480217 2026-10-01T02:53:34Z RenatoGar 80073 2480218 wikitext text/x-wiki {{Ficha de localidat de Francia |nombre= Sant Prist de Gatnac |nombre_oficial = Saint-Priest-d'Andelot |nombre_orichinal = |país = [[Imachen:Flag of Occitania.svg|18px|border]] [[Occitania]] |rechión= [[Auvernia-Roine-Alpes]] |departamento= [[Alier]] |districto= [[Districto de Vichèi|Vichèi]] |cantón= [[Cantón de Gatnac|Gatnac]] |pos_etiqueta_loc = }} '''Sant Prist de Gatnac''' (en [[idioma francés|francés]] ''Saint-Priest-d'Andelot'') ye una localidat y [[Comunas de Francia|comuna]] [[Occitania|occitana]] situada en o [[Departamentos de Francia|departamento]] d'[[Alier]], en a [[Rechions de Francia|rechión]] d'[[Auvernia-Roine-Alpes]]. Fa parte d'o [[Cantons de Francia|cantón]] de [[Cantón de Gatnac|Gatnac]] y d'o [[Districtos de Francia|districto]] de [[Districto de Vichèi|Vichèi]]. == Demografia == {{DemogFR |1962=184 |1968=187 |1975=168 |1982=143 |1990=134 |1999=121 |2023=146 |fuente=INSEE-fr}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Saint-Priest-d'Andelot|Sant Prist de Gatnac}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Localidaz d'Alier]] nfhj3hew6coe9d8engtq4b02lnnq7gg Jack Reacher: Never Go Back 0 267674 2480050 2472956 2026-09-30T19:17:56Z RenatoGar 80073 2480050 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Jack Reacher: Never Go Back |títol= Jack Reacher: Never Go Back |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Jack Reacher: Never Go Back |dirección= Edward Zwick |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Neil Morgan]] |dirección artistica= [[Peter Borck]]<br>[[Bryan Felty]]<br>[[Brian Stultz]] |producción= [[Tom Cruise]]<br>[[Don Granger]]<br>[[Christopher McQuarrie]] |disenyo producción= [[Clay A. Griffith]] |guión= |guión_orichinal= |guión_adaptau= [[Edward Zwick]]<br>[[Richard Wenk]]<br>[[Marshall Herskovitz]] |basau= ''[[Never Go Back (novela de Lee Child)|Never Go Back]]'', [[novela]] de [[Lee Child]] ([[2013]]) |musica= [[Henry Jackman]] |sonito= [[James Bolt]]<br>[[Paul Timothy Carden]]<br>[[Mark Coffey]]<br>[[Ryan Cole]]<br>[[Jack Cucci]]<br>[[John T. Cucci]]<br>[[Luke Gibleon]]<br>[[Jeff King]]<br>[[Tom Lalley]]<br>[[Andy Nelson]]<br>[[Alan Rankin]]<br>[[Joel Reidy]]<br>[[Daniel Saxlid]]<br>[[Mark P. Stoeckinger]]<br>[[Chris Welcker]]<br>[[Kerry Dean Williams]]<br>[[Tom Williams]] |edición= |fotografía= [[Oliver Wood]] |montache= [[Billy Weber]] |escenografía= [[Lisa K. Sessions]] |vestuario= [[Lisa Lovaas]] |maquillache= [[Kimberly Amacker]]<br>[[Bailey Osorno Lavin]]<br>[[Sarah Monzani]]<br>[[Rosie Sinfield]]<br>[[Amy C. Weinberg]] |peluquería= [[Cammy Crochet]]<br>[[Daina Daigle]]<br>[[Meagan Herrera]]<br>[[Alice Moore]]<br>[[Natalie Shea Rose]]<br>[[Rosie Sinfield]]<br>[[Amy Wood]] |efectos= [[Marshall T. Broyles]]<br>[[Garry Cooper]]<br>[[Garry Elmendorf]]<br>[[Molly Federline]]<br>[[Scott Garcia]]<br>[[Skylar Gorrell]]<br>[[Mark Hava]]<br>[[Brittany Hoban]]<br>[[Michael W. Hoban]]<br>[[Caleb P. Johnson]]<br>[[Mik Kastner]]<br>[[Matthew James Kutcher]]<br>[[RIP Odebralski]]<br>[[Stefano Pepin]]<br>[[Nick P. Phillips]]<br>[[Alistair Poulter]]<br>[[Ronnie Rackley]]<br>[[Katie Riggs]]<br>[[Richard Stanbury]]<br>[[Dan Vico]]<br>[[Jeffrey G. Wicker]] |casting = [[Victoria Thomas]] |actors= [[Tom Cruise]]<br>[[Aldis Hodge]]<br>[[Danika Yarosh]]<br>[[Jessica Stroup]]<br>[[Patrick Heusinger]]<br>[[Holt McCallany]]<br>[[Robert Knepper]]<br>[[Madalyn Horcher]]<br>[[Robert Catrini]]<br>[[Austin Hébert]]<br>[[Jason Douglas]]<br>[[Judd Lormand]] |narrador= |color= [[Panavision]] |país= [[Estaus Unius]] |país2= [[China]] |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2016 |estreno= [[12 d'octubre]] de [[2016]] [[Imachen:Flag of China.svg|22px]] [[Xangai]] ([[China]])<ref name="Estreno">{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt3393786/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Jack Reacher: Never Go Back''], en [[Internet Movie Database]].</ref><br>[[16 d'octubre]] de [[2016]] [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Nueva Orleans]] ([[Loisiana]], [[Estaus Unius]])<ref name="Estreno"/> |estreno1= |chenero= [[Cine d'intriga]]<br>[[Cine d'acción]] |duración= 118 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma anglés|Anglés]] |idioma2= [[Idioma ucrainés|Ucrainés]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[Paramount Pictures]]<br>[[Skydance Productions]]<br>[[TC Productions]] |destribución= [[Paramount Pictures]] |estudeyo= [[Big Easy Studios]] |presupuesto= 60 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |recauto= 162 millons de [[Dólar estausunidense|dólars]] |precedita_por= ''[[Jack Reacher (cinta)|Jack Reacher]]'' ([[2012]], [[Christopher McQuarrie]]) |sucedita_por= |}} '''''Jack Reacher: Never Go Back''''' (títol orichinal en [[Idioma anglés|anglés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Jack Reacher: mai no i tornes''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Jack Reacher: Nunca vuelvas atrás''''', en aragonés '''''Jack Reacher: mai no tornes entazaga''''') ye una [[cinta]] de [[cine d'intriga]] d'[[Cine d'acción|acción]] coproducida por o [[cine estausunidense]] y lo [[cine chinés]] estrenada l'anyo [[2016]], dirichida por [[Edward Zwick]] seguntes un [[guión adaptau]] por él mesmo, [[Richard Wenk]] y [[Marshall Herskovitz]] (basau en a [[novela]] ''[[Never Go Back (novela de Lee Child)|Never Go Back]]'', publicada por [[Lee Child]] en l'anyo [[2013]]), con una [[banda sonora orichinal]] de [[Henry Jackman]], una [[dirección de fotografía]] d'[[Oliver Wood]] y una [[producción cinematografica]] de [[Tom Cruise]], [[Don Granger]] y [[Christopher McQuarrie]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[Paramount Pictures]], [[Skydance Productions]] y [[TC Productions]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta, entre d'atros, [[Tom Cruise]], [[Aldis Hodge]], [[Danika Yarosh]], [[Jessica Stroup]], [[Patrick Heusinger]], [[Holt McCallany]], [[Robert Knepper]], [[Madalyn Horcher]], [[Robert Catrini]], [[Austin Hébert]], [[Jason Douglas]] y [[Judd Lormand]]. Jack Reacher ye un [[rodamundo]] y antigo comandant d'una unidat d'a [[policía militar]] de l'[[exercito estausunidense]] que aduya a la comandant Susan Turner, que ocupa lo suyo antigo treballo, a desaparar a un rete de contrabando de personas dirichiu por un "[[sheriff]]" corrupto en [[Oklahoma]]. Pero cuan quiere visitar a Turner, descubre que l'han feito presa acusada d'[[espionache]] y fa una reunión con o suyo [[avogau]], o coronel Moorcroft, qui amás l'informa que una [[prostituta]] ha presentau demanda de paternidat contra él en estar o pai de su filla de 15 anyos, Samantha. Reacher contacta con Samantha, que el refusa, y bien luego The Hunter, un antigo miembro d'operacions especials convertiu en [[mercenario]], abatana dica la muerte a lo coronel Moorcroft y creyen culpable a Reacher, a qui tamién fan preso. Lo levan a la mesma [[garchola]] de Turner y toz dos consiguen fuyir-ne, marchando enta casa d'o superior de Turner, o coronel Morgan, qui creyen que ye complicau en a conspiración, pero The Hunter l'asasina incriminando nuevament a Reacher. Sospeitan que Samantha puet estar en periglo y troban a sus pais adoptivos asasinaus y a ella amagada, y toz tres marchan enta [[Nueva Orleans]] en busca de Daniel Prudhomme, o solo testigo d'as muertes por as cuals acusan a Turner. En o viache, Samantha confiesa que presentó la demanda de paternidat nomás que ta conseguir aduya economica ta su mai. Descubren que Prudhomme ye vinculau a Parasource, una empresa militar privada relacionada con os asasinatos, y claman a un amigo de Turner, o capitán Anthony Espin, ta que els arreste él, pero els atacan, matan a Prudhomme y deixan feriu a Espin. Tanimientres, policías militars d'Espin els aduyan a interceptar un cargamento d'armas, mientres que lo cheneral James Harkness, lo chefe de Parasource, ordena raptar a Samantha. Reacher, Turner, Espin y los policías militars troban en as instalacions de Parasource [[opio]] y descubren que lo motivo de tot ye que Turner yera investigando la venda d'armas de Harkness ta cambiar-las por opio y que l'asasino real d'os soldaus muertos ye The Hunter, por orden de Harkness, lo mesmo que agora persigue a Samantha. A cinta s'ambienta en a suya epoca actual ([[2016]]) en [[Nueva Orleans]] ([[Loisiana]]), en [[Washington, DC]] y en [[Oklahoma]]; y las suyas escenas se filmoron en [[Baton Rouge]], [[LaPlace (Loisiana)|LaPlace]], [[Metairie]], [[Nueva Orleans]] y [[St. Francisville (Loisiana)|St. Francisville]] ([[Loisiana]]), [[Los Angeles]] ([[California]]) y [[Washington, DC]], amás d'en os [[Big Easy Studios]] situaus en Nueva Orleans.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt3393786/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Jack Reacher: Never Go Back''], en [[Internet Movie Database]].</ref> Se tracta d'una cinta que ha recibiu bel [[Lista de premios cinematograficos|premio]], encara que no se tracta de garra premio d'os mas conoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt3393786/ ''Jack Reacher: Never Go Back''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2016]]. * [[Cintas de 2016]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == {{Commonscat|Jack Reacher: Never Go Back|''Jack Reacher: Never Go Back''}} * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt3393786/ ''Jack Reacher: Never Go Back''] en [[Internet Movie Database]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en Nueva Orleans]] [[Categoría:Cintas ambientadas en Oklahoma]] [[Categoría:Cintas ambientadas en Washington, DC]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2016]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Neil Morgan]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Henry Jackman]] [[Categoría:Cintas con casting de Victoria Thomas]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Brian Stultz]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Bryan Felty]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Peter Borck]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía d'Oliver Wood]] [[Categoría:Cintas con disenyo de producción de Clay A. Griffith]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario de Lisa Lovaas]] [[Categoría:Cintas con efectos d'Alistair Poulter]] [[Categoría:Cintas con efectos de Brittany Hoban]] [[Categoría:Cintas con efectos de Caleb P. Johnson]] [[Categoría:Cintas con efectos de Dan Vico]] [[Categoría:Cintas con efectos de Garry Cooper]] [[Categoría:Cintas con efectos de Garry Elmendorf]] [[Categoría:Cintas con efectos de Jeffrey G. Wicker]] [[Categoría:Cintas con efectos de Katie Riggs]] [[Categoría:Cintas con efectos de Mark Hava]] [[Categoría:Cintas con efectos de Marshall T. Broyles]] [[Categoría:Cintas con efectos de Matthew James Kutcher]] [[Categoría:Cintas con efectos de Michael W. Hoban]] [[Categoría:Cintas con efectos de Mik Kastner]] [[Categoría:Cintas con efectos de Molly Federline]] [[Categoría:Cintas con efectos de Nick P. Phillips]] [[Categoría:Cintas con efectos de Richard Stanbury]] [[Categoría:Cintas con efectos de RIP Odebralski]] [[Categoría:Cintas con efectos de Ronnie Rackley]] [[Categoría:Cintas con efectos de Scott Garcia]] [[Categoría:Cintas con efectos de Skylar Gorrell]] [[Categoría:Cintas con efectos de Stefano Pepin]] [[Categoría:Cintas con escenografía de Lisa K. Sessions]] [[Categoría:Cintas con guión d'Edward Zwick]] [[Categoría:Cintas con guión de Marshall Herskovitz]] [[Categoría:Cintas con guión de Richard Wenk]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Amy C. Weinberg]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Bailey Osorno Lavin]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Kimberly Amacker]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Rosie Sinfield]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Sarah Monzani]] [[Categoría:Cintas con montache de Billy Weber]] [[Categoría:Cintas con peluquería d'Alice Moore]] [[Categoría:Cintas con peluquería d'Amy Wood]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Cammy Crochet]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Daina Daigle]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Meagan Herrera]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Natalie Shea Rose]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Rosie Sinfield]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Alan Rankin]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Andy Nelson]] [[Categoría:Cintas con soniu de Chris Welcker]] [[Categoría:Cintas con soniu de Daniel Saxlid]] [[Categoría:Cintas con soniu de Jack Cucci]] [[Categoría:Cintas con soniu de James Bolt]] [[Categoría:Cintas con soniu de Jeff King]] [[Categoría:Cintas con soniu de Joel Reidy]] [[Categoría:Cintas con soniu de John T. Cucci]] [[Categoría:Cintas con soniu de Kerry Dean Williams]] [[Categoría:Cintas con soniu de Luke Gibleon]] [[Categoría:Cintas con soniu de Mark Coffey]] [[Categoría:Cintas con soniu de Mark P. Stoeckinger]] [[Categoría:Cintas con soniu de Paul Timothy Carden]] [[Categoría:Cintas con soniu de Ryan Cole]] [[Categoría:Cintas con soniu de Tom Lalley]] [[Categoría:Cintas con soniu de Tom Williams]] [[Categoría:Cintas de cine d'acción]] [[Categoría:Cintas de cine d'intriga]] [[Categoría:Cintas de China]] [[Categoría:Cintas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Edward Zwick]] [[Categoría:Cintas d'a productora Paramount Pictures]] [[Categoría:Cintas d'a productora Skydance Productions]] [[Categoría:Cintas d'a productora TC Productions]] [[Categoría:Cintas en anglés]] [[Categoría:Cintas en ucrainés]] [[Categoría:Cintas en Panavision]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Aldis Hodge]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Austin Hébert]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Danika Yarosh]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Holt McCallany]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jason Douglas]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jessica Stroup]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Judd Lormand]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Madalyn Horcher]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Patrick Heusinger]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Robert Catrini]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Robert Knepper]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tom Cruise]] [[Categoría:Cintas producidas por Christopher McQuarrie]] [[Categoría:Cintas producidas por Don Granger]] [[Categoría:Cintas producidas por Tom Cruise]] [[Categoría:Cintas rodadas en Baton Rouge]] [[Categoría:Cintas rodadas en LaPlace (Loisiana)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Los Angeles]] [[Categoría:Cintas rodadas en Metairie]] [[Categoría:Cintas rodadas en Nueva Orleans]] [[Categoría:Cintas rodadas en St. Francisville (Loisiana)]] [[Categoría:Cintas rodadas en Washington, DC]] [[Categoría:Cintas rodadas en os Big Easy Studios]] s0upzgtp2urkknd21s5eg469m7vw6q8 James Best 0 269162 2480133 2475824 2026-09-30T21:02:45Z RenatoGar 80073 2480133 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = James Best |imachen =James Best Death Valley Days 1964.jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = L'actor, actor de voz, guionista, productor cinematografico y musico estausunidense James Best en una imachen de [[1964]] d'a [[serie de televisión]] ''[[Death Valley Days]]''. |nombre real = Jewel Franklin Guy |calendata naiximiento = [[26 de chulio]] de [[1926]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Powderly (Kentucky)|Powderly]] ([[Kentucky]], [[Estaus Unius]]) |calendata muerte = [[6 d'abril]] de [[2015]] |puesto muerte = [[Imachen:Flag of the United States.svg|22px]] [[Hickory (Carolina d'o Norte)|Hickory]] ([[Carolina d'o Norte]], [[Estaus Unius]]) |puesto d'enterreco = [[Fosal de Cedar Hill de Harrison|Fosal de Cedar Hill]], [[Harrison (Indiana)|Harrison]], [[Indiana]] |ocupación = [[Actor]]<br>[[Actor de voz]]<br>[[Guionista]]<br>[[Musico]]<br>[[Productor cinematografico]] |almamáter = |pai = Lark Guy |mai = Lena Everly |conchuche = Matilda Engleberg ([[1949]]-?, [[esvurcio]])<br>JoBee Croskery ​([[1959]]-[[1977]]. esvurcio)<br>Dorothy Collier ​([[1986]]-) |fillos = 3 |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''James Best''' ([[nombre artistico]] de '''Jewel Franklin Guy'''), naixiu de [[Powderly (Kentucky)|Powderly]] ([[Kentucky]], [[Estaus Unius]]) o [[26 de chulio]] de [[1926]] y muerto en [[Hickory (Carolina d'o Norte)|Hickory]] ([[Carolina d'o Norte]], [[Estaus Unius]]) o [[6 d'abril]] de [[2015]], estió un [[actor]], [[actor de voz]], [[guionista]], [[musico]] y [[productor cinematografico]] [[Estaus Unius|estausunidense]], activo en o [[cine estausunidense]] dende finals d'os [[anyos 1940]] dica meyaus d'os [[anyos 2010]] (nomás que dos anyos antis d'a suya muerte). Yera primo d'os musicos y cantaires [[Don Everly]] y [[Phil Everly]] ([[The Everly Brothers]]) y suegro de l'actor y cantaire [[Michael Damian]]. D'entre la suya filmografía (muit vinculada a lo chenero d'o [[cine de western]]) pueden mencionar-se bellas [[cinta]]s a on i actuó, como ''[[Comanche Territory (cinta de 1950)|Comanche Territory]]'' ([[1950]], [[George Sherman]]), ''[[Winchester '73]]'' ([[1950]], [[ Anthony Mann]]), ''[[Kansas Raiders]]'' ([[1950]], [[Ray Enright]]), ''[[Apache Drums]]'' ([[1951]], [[Hugo Fregonese]]), ''[[The Cimarron Kid]]'' ([[1952]], [[Budd Boetticher]]), ''[[The Battle at Apache Pass]]'' ([[1952]], [[George Sherman]]), ''[[Seminole (cinta)|Seminole]]'' ([[1953]], [[Budd Boetticher]]), ''[[The Raid (cinta de 1954)|The Raid]]'' ([[1954]], [[Hugo Fregonese]]), ''[[Come Next Spring]]'' ([[1956]], [[R. G. Springsteen]]), ''[[Last of the Badmen]]'' ([[1957]], [[Paul Landres]]), ''[[The Naked and the Dead (cinta)|The Naked and the Dead]]'' ([[1958]], [[Raoul Walsh]]), ''[[Verboten!]]'' ([[1959]], [[Samuel Fuller]]), ''[[Three on a Couch]]'' ([[1966]], [[Jerry Lewis]]), ''[[The End (cinta de 1978)|The End]]'' ([[1978]], [[Burt Reynolds]]), u ''[[Death Mask (cinta)|Death Mask]]'' ([[1998]], [[Steve Latshaw]]). == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0078940/ James Best] en [[Internet Movie Database]].</ref> == === Cintas === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Banda sonora ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} === Series de televisión === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Serie ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Episodio ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | |} == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por James Best|Cintas interpretadas por James Best]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|James Best}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0078940/ James Best] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.findagrave.com/memorial/144685101 James Best] en [[Find a Grave]]. {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Best, James}} [[Categoría:Actors d'Estaus Unius]] [[Categoría:Actors de voz d'Estaus Unius]] [[Categoría:Escritors en anglés]] [[Categoría:Guionistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Muertos en Hickory (Carolina d'o Norte)]] [[Categoría:Musicos d'Estaus Unius]] [[Categoría:Naixius de Powderly (Kentucky)]] [[Categoría:Productors cinematograficos d'Estaus Unius]] [[Categoría:1926 (naixencias)]] [[Categoría:2015 (muertes)]] bljhjkfyr6rxz014zmvkhdmv63fr0e2 Adriana Ozores 0 269220 2480141 2476441 2026-09-30T21:08:11Z RenatoGar 80073 2480141 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'actor |nombre = Adriana Ozores |imachen = Festival de Málaga 2024 - Adriana Ozores (cropped).jpg |grandaria_imachen = 250px |piet de foto = L'actriz madrilenya Adriana Ozores, en una imachen de [[2024]] durant o [[Festival de Malaga]]. |nombre real = Adriana Ozores Muñoz |calendata naiximiento = [[29 de mayo]] de [[1959]] |puesto naiximiento = [[Imachen:Flag of Spain.svg|22px]] [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) |calendata muerte = |puesto muerte = |puesto d'enterreco = |ocupación = [[Actriz]]<br>[[Presentadora de televisión]] |almamáter = |pai = [[José Luis Ozores]] |mai = Concepción Muñoz |conchuche = [[Joaquín Climent]] ([[esvurcio]]) |fillos = 1 |oscars = |globos = |BAFTAs = |emmys = |sags = |tonys = |grammys = |canas = |berlinale = |san sabastián = |goyas = '''[[Premio Goya a la Millor Actriz Segundaria]]''':<br>-[[1999]]: por ''[[La hora de los valientes]]''<br>-[[2000]]: Nominada por ''[[Cuando vuelvas a mi lado]]''<br>'''[[Premio Goya a la Millor Actriz]]''':<br>-[[2001]]: Nominada por ''[[Plenilunio (cinta de 2000)|Plenilunio]]''<br>-[[2003]]: Nominada por ''[[La vida de nadie]]''<br>-[[2004]]: Nominada por ''[[La suerte dormida]]''<br>-[[2006]]: Nominada por ''[[Heroína (cinta de 2005)|Heroína]]'' |césars = |ariel = |cóndor = |david = |deutscher = |europeu = |nombre premio1 = |premio1 = |nombre premio2 = |premio2 = |nombre premio3 = |premio3 = |nombre premio4 = |premio4 = |nombre premio5 = |premio5 = |nombre premio6 = |premio6 = |nombre premio7 = |premio7 = |nombre premio8 = |premio8 = |nombre premio9 = |premio9 = |nombre premio10 = |premio10 = |sitio web = |anotacions = }} '''Adriana Ozores Muñoz''', naixida de [[Madrit]] ([[Comunidat de Madrit]], [[Espanya]]) lo [[29 de mayo]] de [[1959]], ye una [[actriz]] y [[presentadora de televisión]] [[Comunidat de Madrit|madrilenya]], activa en o [[teatro]] y lo [[cine espanyol]]s dende finals d'os [[anyos 1970]] y que ha recibiu bels [[Lista de premios cinematograficos|premios]] y nominacions durant a suya carrera interpretativa. Pertenexe a una familia muit vinculada a lo mundo de l'espectaclo y d'o [[cine]], en estar bisnieta d'o director musical [[Antonio Puchol Ávila]] y de l'actriz [[Claudia Butier]], nieta d'os actors [[Mariano Ozores Francés]] y [[Luisa Puchol]], filla de l'actor [[José Luis Ozores]], sobrina d'o director y guionista [[Mariano Ozores]] y de l'actor [[Antonio Ozores]] y prima de l'actriz [[Emma Ozores]]. D'entre la suya filmografía como actriz, pueden mencionar-se bellas d'as [[cinta]]s a on i ha treballau, como ''[[Los energéticos]]'' ([[1979]], [[Mariano Ozores]]), ''[[El liguero mágico]]'' ([[1980]], [[Mariano Ozores]]), ''[[Es peligroso casarse a los 60]]'' ([[1980]], [[Mariano Ozores]]), ''[[Queremos un hijo tuyo]]'' ([[1981]], [[Mariano Ozores]]), ''[[El hijo del cura]]'' ([[1982]], [[Mariano Ozores]]), ''[[Cristóbal Colón, de oficio... descubridor]]'' ([[1982]], [[Mariano Ozores]]), ''[[¿De qué se ríen las mujeres?]]'' ([[1996]], [[Joaquín Oristrell]]), ''[[La hora de los valientes]]'' ([[1997]], [[Antonio Mercero]]), ''[[Manolito Gafotas (cinta)|Manolito Gafotas]]'' ([[1999]], [[Miguel Albaladejo]]), ''[[En la ciudad sin límites]]'' ([[2002]], [[Antonio Hernández]]), ''[[El método (cinta)|El método]]'' ([[2005]], [[Marcelo Piñeyro]]), ''[[No lo llames amor... llámalo X]]'' ([[2011]], [[Oriol Capel]]), u ''[[Los pequeños amores]]'' ([[2024]], [[Celia Rico Clavellino]]). == Premios == L'actriz Adriana Ozores ha ganau un [[Premio Goya a la Millor Actriz Segundaria]] l'anyo [[1999]] durant a [[13ena edición d'os Premios Goya|13<sup>ena</sup> edición]] d'os [[Premios Goya]], por a suya actuación como "Flora Martínez" en a cinta ''[[La hora de los valientes]]'', dirichida por [[Antonio Mercero]]. Tamién fue nominada a ista mesma categoría d'os Premios Goya a l'anyo siguient, [[[2000]], en a [[14ena edición d'os Premios Goya|14<sup>ena</sup> edición]] d'os premios, por o suyo papel como "Ana" en ''[[Cuando vuelvas a mi lado]]'', cinta que heba dirichiu la directora [[Gracia Querejeta]]. En a categoría d'o [[Premio Goya a la Millor Actriz]], Adriana Ozores ha recibiu un total de cuatre nominacions: en [[2001]] en a [[15ena edición d'os Premios Goya|15<sup>ena</sup> edición]] d'os Goyas por a suya interpretación d'o personache de "Susana Grey" en a cinta ''[[Plenilunio (cinta de 2000)|Plenilunio]]'', dirichida por [[Imanol Uribe]]; en [[2003]] en a suya [[17ena edición d'os Premios Goya|17<sup>ena</sup> edición]] por a suya actuación en o papel d'"Ágata Moliner" en a cinta ''[[La vida de nadie]]'', dirichida por [[Eduard Cortés]]; en l'anyo [[2004]] ([[18ena edición d'os Premios Goya|18<sup>ena</sup> edición]] d'os premios) por a interpretación como "Amparo Vega" en a cinta ''[[La suerte dormida]]'', d'a directora [[Ángeles González-Sinde]]; y en [[2006]] demientres a [[20ena edición d'os Premios Goya|20<sup>ena</sup> edición]] d'os Goya por o papel de "Pilar" en ''[[Heroína (cinta de 2005)|Heroína]]'', cinta que heba dirichiu [[Gerardo Herrero]]. == Filmografía<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0654841/ Adriana Ozores] en [[Internet Movie Database]].</ref> == === Cintas === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Títol d'a cinta ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Banda sonora ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|[[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | [[]] | |} === Series de televisión === {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | Serie ! style="background:#B0C4DE;" | Anyo ! style="background:#B0C4DE;" | Episodio ! style="background:#B0C4DE;" | Director ! style="background:#B0C4DE;" | Elenco ! style="background:#B0C4DE;" | Atros |- |rowspan=1|''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | ''[[]]''<ref>{{en}} [ ''''] en [[Internet Movie Database]].</ref> | [[]] | [[]] | |} == Referencias == {{Listaref}} == Se veiga tamién == * [[:Categoría:Cintas interpretadas por Adriana Ozores|Cintas interpretadas por Adriana Ozores]]. == Vinclos externos == {{Commonscat|Adriana Ozores}} * {{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0654841/ Adriana Ozores] en [[Internet Movie Database]]. <center> {{start box}} {{succession title|títol= [[Premios Goya]] |color=}} {{succession box | predecesor = [[Charo López]] | títol = [[Premio Goya a la Millor Actriz Segundaria]] | periodo = [[Cine en 1999|1999]] ([[13ena edición d'os Premios Goya|13<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[María Galiana]] }} {{succession box | predecesor = [[Loles León]]<br>[[Alicia Sánchez]]<br>[[Rosa María Sardá]] | títol = Nominada a lo [[Premio Goya a la Millor Actriz Segundaria]]<br>con [[Candela Peña]]<br>[[Julieta Serrano]] | periodo = [[Cine en 2000|2000]] ([[14ena edición d'os Premios Goya|14<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Chusa Barbero]]<br>[[Ana Fernández]]<br>[[Terele Pávez]] }} {{succession box | predecesor = [[Carmen Maura]]<br>[[Ariadna Gil]]<br>[[Mercedes Sampietro]] | títol = Nominada a lo [[Premio Goya a la Millor Actriz]]<br>con [[Icíar Bollaín]]<br>[[Lydia Bosch]] | periodo = [[Cine en 2001|2001]] ([[15ena edición d'os Premios Goya|15<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Victoria Abril]]<br>[[Nicole Kidman]]<br>[[Paz Vega]] }} {{succession box | predecesor = [[Victoria Abril]]<br>[[Nicole Kidman]]<br>[[Paz Vega]] | títol = Nominada a lo [[Premio Goya a la Millor Actriz]]<br>con [[Ana Fernández]]<br>[[Leonor Watling]] | periodo = [[Cine en 2003|2003]] ([[17ena edición d'os Premios Goya|17<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Ariadna Gil]]<br>[[Sarah Polley]]<br>Adriana Ozores }} {{succession box | predecesor = [[Ana Fernández]]<br>Adriana Ozores<br>[[Leonor Watling]] | títol = Nominada a lo [[Premio Goya a la Millor Actriz]]<br>con [[Ariadna Gil]]<br>[[Sarah Polley]] | periodo = [[Cine en 2004|2004]] ([[18ena edición d'os Premios Goya|18<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Ana Belén]]<br>[[Pilar Bardem]]<br>[[Penélope Cruz]] }} {{succession box | predecesor = [[Ana Belén]]<br>[[Pilar Bardem]]<br>[[Penélope Cruz]] | títol = Nominada a lo [[Premio Goya a la Millor Actriz]]<br>con [[Nathalie Poza]]<br>[[Emma Vilarasau]] | periodo = [[Cine en 2006|2006]] ([[20ena edición d'os Premios Goya|20<sup>ena</sup> edición]]) | succesor = [[Maribel Verdú]]<br>[[Marta Etura]]<br>[[Silvia Abascal]] }} {{end box}} </center> {{Control d'autoridaz}} {{DEFAULTSORT:Ozores, Adriana}} [[Categoría:Actrices d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:Naixius de Madrit]] [[Categoría:Nominadas a lo Premio Goya a la Millor Actriz]] [[Categoría:Nominadas a lo Premio Goya a la Millor Actriz Segundaria]] [[Categoría:Premio Goya a la Millor Actriz Segundaria]] [[Categoría:Presentadors de televisión d'a Comunidat de Madrit]] [[Categoría:1959 (naixencias)]] odyxbfa040p16kofzhbf94ewoceu7cb I'm From Barcelona 0 269453 2479964 2478478 2026-09-30T14:10:53Z ~2026-52431-23 92589 /* Miembros */ Borrando o "[[" y "]]" (os miembros no tienen pachinas de ellos mesmos) 2479964 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'artista musical |Nombre = I'm from Barcelona |Imachen = I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg |Tiempo = [[2005]]–l'actualidat |Orichen = [[Jönköping]], [[Suecia]] [[Imachen:Flag of Sweden.svg|20px]] |Estilo = [[Musica pop|Indie pop]] |Fondo = grupo |Miembros = |URL =[https://www.imfrombarcelona.com/] |Discografica = [[EMI]], [[Dolores]], [[Mute]] }} '''I'm from Barcelona''' ye un [[grupo de musica]] [[Musica pop|indie pop]] de [[Jönköping]] ([[Suecia]]), conoixiu por tener 29 miembros y por l'uso d'os instruments diferents. Os miembros actuan como coro ta cancions y directos. [[Emmanuel Lundgren]] ye lo fundador d'a banda, lo compositor d'a mayoría d'as suyas cancions y tamién a voz prencipal d'o grupo. == Miembros == * Johan Aineland * Martin Lindh * Mathias Alriksson * Marcus Carlholt * Julie Witwicki Carlsson * Philip Erixon * Anna Fröderberg * Olof Gardestrand * Tina Gardestrand * Tobias Granstrand * Mattias Johansson * Fredrik Karp * Micke Larsson * Daniel Lindlöf * David Ljung * Rikard Ljung * Emanuel Lundgren * Johan Mårtensson * Cornelia Norgren * Emma Määttä * Frida Öhnell * Erik Ottosson * Christofer Lorin * Henrik Olofsson * Jacob Sollenberg * Jonas Tjäder * Jakob Jonsson == Discos == * [[2006]]: ''[[Let Me Introduce My Friends]]''. * [[2008]]: ''[[Who Killed Harry Houdini?]]''. * [[2010]]: ''[[27 Songs From Barcelona]]''. * [[2011]]: ''[[Forever Today]]'', * [[2015]]: ''[[Growing Up Is For Trees]]''. == Vinclos externos == {{Commonscat|I'm from Barcelona}} * [https://www.imfrombarcelona.com/ Pachina web oficial]. * [https://www.myspace.com/imfrombarcelona Espacio oficial] en [[MySpace]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Grupos de musica de Suecia]] [[Categoría:Grupos de musica pop]] tlpg60zvu24k7ncch7u07nwvkpniocn 2479965 2479964 2026-09-30T14:12:32Z ~2026-52431-23 92589 /* */ 2479965 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'artista musical |Nombre = I'm from Barcelona |Imachen = I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg |Tiempo = [[2005]]–l'actualidat |Orichen = [[Jönköping]], [[Suecia]] [[Imachen:Flag of Sweden.svg|20px]] |Estilo = [[Musica pop|Indie pop]] |Fondo = grupo |Miembros = |URL =[https://www.imfrombarcelona.com/] |Discografica = [[EMI]], [[Dolores]], [[Mute]] }} '''I'm from Barcelona''' ye un grupo de musica [[Musica pop|indie pop]] de [[Jönköping]] ([[Suecia]]), conoixiu por tener 29 miembros y por l'uso d'os instruments diferents. Os miembros actuan como coro ta cancions y directos. Emmanuel Lundgren ye lo fundador d'a banda, lo compositor d'a mayoría d'as suyas cancions y tamién a voz prencipal d'o grupo. == Miembros == * Johan Aineland * Martin Lindh * Mathias Alriksson * Marcus Carlholt * Julie Witwicki Carlsson * Philip Erixon * Anna Fröderberg * Olof Gardestrand * Tina Gardestrand * Tobias Granstrand * Mattias Johansson * Fredrik Karp * Micke Larsson * Daniel Lindlöf * David Ljung * Rikard Ljung * Emanuel Lundgren * Johan Mårtensson * Cornelia Norgren * Emma Määttä * Frida Öhnell * Erik Ottosson * Christofer Lorin * Henrik Olofsson * Jacob Sollenberg * Jonas Tjäder * Jakob Jonsson == Discos == * [[2006]]: ''[[Let Me Introduce My Friends]]''. * [[2008]]: ''[[Who Killed Harry Houdini?]]''. * [[2010]]: ''[[27 Songs From Barcelona]]''. * [[2011]]: ''[[Forever Today]]'', * [[2015]]: ''[[Growing Up Is For Trees]]''. == Vinclos externos == {{Commonscat|I'm from Barcelona}} * [https://www.imfrombarcelona.com/ Pachina web oficial]. * [https://www.myspace.com/imfrombarcelona Espacio oficial] en [[MySpace]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Grupos de musica de Suecia]] [[Categoría:Grupos de musica pop]] 6l6kxtcugrxzb3cf5gth1z1zab4hxr2 2479966 2479965 2026-09-30T14:13:00Z ~2026-52431-23 92589 2479966 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'artista musical |Nombre = I'm from Barcelona |Imachen = I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg |Tiempo = [[2005]]–l'actualidat |Orichen = [[Jönköping]], [[Suecia]] [[Imachen:Flag of Sweden.svg|20px]] |Estilo = [[Musica pop|Indie pop]] |Fondo = grupo |Miembros = |URL =[https://www.imfrombarcelona.com/] |Discografica = [[EMI]], [[Dolores]], [[Mute]] }} '''I'm from Barcelona''' ye un grupo de musica [[Musica pop|indie pop]] de [[Jönköping]] ([[Suecia]]), conoixiu por tener 29 miembros y por l'uso d'os instruments diferents. Os miembros actuan como coro ta cancions y directos. Emmanuel Lundgren ye lo fundador d'a banda, lo compositor d'a mayoría d'as suyas cancions y tamién a voz prencipal d'o grupo. == Miembros == * Johan Aineland * Martin Lindh * Mathias Alriksson * Marcus Carlholt * Julie Witwicki Carlsson * Philip Erixon * Anna Fröderberg * Olof Gardestrand * Tina Gardestrand * Tobias Granstrand * Mattias Johansson * Fredrik Karp * Micke Larsson * Daniel Lindlöf * David Ljung * Rikard Ljung * Emanuel Lundgren * Johan Mårtensson * Cornelia Norgren * Emma Määttä * Frida Öhnell * Erik Ottosson * Christofer Lorin * Henrik Olofsson * Jacob Sollenberg * Jonas Tjäder * Jakob Jonsson == Discos == * [[2006]]: ''Let Me Introduce My Friends'' * [[2008]]: ''Who Killed Harry Houdini?''. * [[2010]]: ''27 Songs From Barcelona''. * [[2011]]: ''Forever Today'', * [[2015]]: ''Growing Up Is For Trees''. == Vinclos externos == {{Commonscat|I'm from Barcelona}} * [https://www.imfrombarcelona.com/ Pachina web oficial]. * [https://www.myspace.com/imfrombarcelona Espacio oficial] en [[MySpace]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Grupos de musica de Suecia]] [[Categoría:Grupos de musica pop]] hn7wmxwjj4ri9bre70wrdozwks4se8o 2479967 2479966 2026-09-30T14:13:26Z ~2026-52431-23 92589 /* Discos */ 2479967 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'artista musical |Nombre = I'm from Barcelona |Imachen = I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg |Tiempo = [[2005]]–l'actualidat |Orichen = [[Jönköping]], [[Suecia]] [[Imachen:Flag of Sweden.svg|20px]] |Estilo = [[Musica pop|Indie pop]] |Fondo = grupo |Miembros = |URL =[https://www.imfrombarcelona.com/] |Discografica = [[EMI]], [[Dolores]], [[Mute]] }} '''I'm from Barcelona''' ye un grupo de musica [[Musica pop|indie pop]] de [[Jönköping]] ([[Suecia]]), conoixiu por tener 29 miembros y por l'uso d'os instruments diferents. Os miembros actuan como coro ta cancions y directos. Emmanuel Lundgren ye lo fundador d'a banda, lo compositor d'a mayoría d'as suyas cancions y tamién a voz prencipal d'o grupo. == Miembros == * Johan Aineland * Martin Lindh * Mathias Alriksson * Marcus Carlholt * Julie Witwicki Carlsson * Philip Erixon * Anna Fröderberg * Olof Gardestrand * Tina Gardestrand * Tobias Granstrand * Mattias Johansson * Fredrik Karp * Micke Larsson * Daniel Lindlöf * David Ljung * Rikard Ljung * Emanuel Lundgren * Johan Mårtensson * Cornelia Norgren * Emma Määttä * Frida Öhnell * Erik Ottosson * Christofer Lorin * Henrik Olofsson * Jacob Sollenberg * Jonas Tjäder * Jakob Jonsson == Discos == * [[2006]]: ''Let Me Introduce My Friends'' * [[2008]]: ''Who Killed Harry Houdini?'' * [[2010]]: ''27 Songs From Barcelona'' * [[2011]]: ''Forever Today'' * [[2015]]: ''Growing Up Is For Trees'' == Vinclos externos == {{Commonscat|I'm from Barcelona}} * [https://www.imfrombarcelona.com/ Pachina web oficial]. * [https://www.myspace.com/imfrombarcelona Espacio oficial] en [[MySpace]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Grupos de musica de Suecia]] [[Categoría:Grupos de musica pop]] jdhbowcrivr2xo5urum7d4bgj4bmrea 2479968 2479967 2026-09-30T14:22:09Z ~2026-52431-23 92589 /* Discografía */ 2479968 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'artista musical |Nombre = I'm from Barcelona |Imachen = I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg |Tiempo = [[2005]]–l'actualidat |Orichen = [[Jönköping]], [[Suecia]] [[Imachen:Flag of Sweden.svg|20px]] |Estilo = [[Musica pop|Indie pop]] |Fondo = grupo |Miembros = |URL =[https://www.imfrombarcelona.com/] |Discografica = [[EMI]], [[Dolores]], [[Mute]] }} '''I'm from Barcelona''' ye un grupo de musica [[Musica pop|indie pop]] de [[Jönköping]] ([[Suecia]]), conoixiu por tener 29 miembros y por l'uso d'os instruments diferents. Os miembros actuan como coro ta cancions y directos. Emmanuel Lundgren ye lo fundador d'a banda, lo compositor d'a mayoría d'as suyas cancions y tamién a voz prencipal d'o grupo. == Miembros == * Johan Aineland * Martin Lindh * Mathias Alriksson * Marcus Carlholt * Julie Witwicki Carlsson * Philip Erixon * Anna Fröderberg * Olof Gardestrand * Tina Gardestrand * Tobias Granstrand * Mattias Johansson * Fredrik Karp * Micke Larsson * Daniel Lindlöf * David Ljung * Rikard Ljung * Emanuel Lundgren * Johan Mårtensson * Cornelia Norgren * Emma Määttä * Frida Öhnell * Erik Ottosson * Christofer Lorin * Henrik Olofsson * Jacob Sollenberg * Jonas Tjäder * Jakob Jonsson == Discografía == ===Discos=== * [[2006]]: ''Let Me Introduce My Friends'' * [[2008]]: ''Who Killed Harry Houdini?'' * [[2010]]: ''27 Songs From Barcelona'' * [[2011]]: ''Forever Today'' * [[2015]]: ''Growing Up Is For Trees'' ===EPs y Sencillos=== * [[2005]]: ''Sing!!'' * [[2006]]: EP ''Don't Give Up On Your Dreams, Buddy!'' * [[2006]]: ''We're from Barcelona'' * [[2006]]: ''Collection of Stamps'' * [[2006]]: ''Treehouse'' * [[2006]]: ''Britney'' * [[2008]]: ''Paper Planes'' * [[2009]]: ''The Painter'' * [[2011]]: ''Come On'' * [[2011]]: ''Always Spring'' * [[2011]]: ''Oversleeping'' * [[2011]]: ''Headphones'' * [[2012]]: ''Battleships'' * [[2015]]: ''Violins'' == Vinclos externos == {{Commonscat|I'm from Barcelona}} * [https://www.imfrombarcelona.com/ Pachina web oficial]. * [https://www.myspace.com/imfrombarcelona Espacio oficial] en [[MySpace]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Grupos de musica de Suecia]] [[Categoría:Grupos de musica pop]] dxw6xzed6zp5x0saji64i7qygfa18ul 2479983 2479968 2026-09-30T15:19:32Z Lazaro d'Aragón 69718 S'han revertito as edicions de [[Special:Contributions/~2026-52431-23|~2026-52431-23]] ([[User talk:~2026-52431-23|Descusión]]); tornando t'a zaguera versión editada por [[User:RenatoGar|RenatoGar]] 2478478 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'artista musical |Nombre = I'm from Barcelona |Imachen = I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg |Tiempo = [[2005]]–l'actualidat |Orichen = [[Jönköping]], [[Suecia]] [[Imachen:Flag of Sweden.svg|20px]] |Estilo = [[Musica pop|Indie pop]] |Fondo = grupo |Miembros = |URL =[https://www.imfrombarcelona.com/] |Discografica = [[EMI]], [[Dolores]], [[Mute]] }} '''I'm from Barcelona''' ye un [[grupo de musica]] [[Musica pop|indie pop]] de [[Jönköping]] ([[Suecia]]), conoixiu por tener 29 miembros y por l'uso d'os instruments diferents. Os miembros actuan como coro ta cancions y directos. [[Emmanuel Lundgren]] ye lo fundador d'a banda, lo compositor d'a mayoría d'as suyas cancions y tamién a voz prencipal d'o grupo. == Miembros == * [[Johan Aineland]]. * [[Martin Lindh]]. * [[Mathias Alriksson]]. * [[Marcus Carlholt]]. * [[Julie Witwicki Carlsson]]. * [[Philip Erixon]]. * [[Anna Fröderberg]]. * [[Olof Gardestrand]]. * [[Tina Gardestrand]]. * [[Tobias Granstrand]]. * [[Mattias Johansson]]. * [[Fredrik Karp]]. * [[Micke Larsson]]. * [[Daniel Lindlöf]]. * [[David Ljung]]. * [[Rikard Ljung]]. * [[Emanuel Lundgren]]. * [[Johan Mårtensson]]. * [[Cornelia Norgren]]. * [[Emma Määttä]]. * [[Frida Öhnell]]. * [[Erik Ottosson]]. * [[Christofer Lorin]]. * [[Henrik Olofsson]]. * [[Jacob Sollenberg]]. * [[Jonas Tjäder]]. * [[Jakob Jonsson]]. == Discos == * [[2006]]: ''[[Let Me Introduce My Friends]]''. * [[2008]]: ''[[Who Killed Harry Houdini?]]''. * [[2010]]: ''[[27 Songs From Barcelona]]''. * [[2011]]: ''[[Forever Today]]'', * [[2015]]: ''[[Growing Up Is For Trees]]''. == Vinclos externos == {{Commonscat|I'm from Barcelona}} * [https://www.imfrombarcelona.com/ Pachina web oficial]. * [https://www.myspace.com/imfrombarcelona Espacio oficial] en [[MySpace]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Grupos de musica de Suecia]] [[Categoría:Grupos de musica pop]] fsq2lj39h5uo3ijgaosvzp1w7mkss0n 2479984 2479983 2026-09-30T15:22:59Z Lazaro d'Aragón 69718 /* Discos */ 2479984 wikitext text/x-wiki {{Ficha d'artista musical |Nombre = I'm from Barcelona |Imachen = I'm from Barcelona SOS4.8 Murcia SRN.jpg |Tiempo = [[2005]]–l'actualidat |Orichen = [[Jönköping]], [[Suecia]] [[Imachen:Flag of Sweden.svg|20px]] |Estilo = [[Musica pop|Indie pop]] |Fondo = grupo |Miembros = |URL =[https://www.imfrombarcelona.com/] |Discografica = [[EMI]], [[Dolores]], [[Mute]] }} '''I'm from Barcelona''' ye un [[grupo de musica]] [[Musica pop|indie pop]] de [[Jönköping]] ([[Suecia]]), conoixiu por tener 29 miembros y por l'uso d'os instruments diferents. Os miembros actuan como coro ta cancions y directos. [[Emmanuel Lundgren]] ye lo fundador d'a banda, lo compositor d'a mayoría d'as suyas cancions y tamién a voz prencipal d'o grupo. == Miembros == * [[Johan Aineland]]. * [[Martin Lindh]]. * [[Mathias Alriksson]]. * [[Marcus Carlholt]]. * [[Julie Witwicki Carlsson]]. * [[Philip Erixon]]. * [[Anna Fröderberg]]. * [[Olof Gardestrand]]. * [[Tina Gardestrand]]. * [[Tobias Granstrand]]. * [[Mattias Johansson]]. * [[Fredrik Karp]]. * [[Micke Larsson]]. * [[Daniel Lindlöf]]. * [[David Ljung]]. * [[Rikard Ljung]]. * [[Emanuel Lundgren]]. * [[Johan Mårtensson]]. * [[Cornelia Norgren]]. * [[Emma Määttä]]. * [[Frida Öhnell]]. * [[Erik Ottosson]]. * [[Christofer Lorin]]. * [[Henrik Olofsson]]. * [[Jacob Sollenberg]]. * [[Jonas Tjäder]]. * [[Jakob Jonsson]]. == Discografía == === Discos === * [[2006]]: ''[[Let Me Introduce My Friends]]''. * [[2008]]: ''[[Who Killed Harry Houdini?]]''. * [[2010]]: ''[[27 Songs From Barcelona]]''. * [[2011]]: ''[[Forever Today]]'', * [[2015]]: ''[[Growing Up Is For Trees]]''. === EP's y singles === * [[2005]]: ''[[Sing!!]]''. * [[2006]]: ''[[Don't Give Up On Your Dreams, Buddy!]]'' (EP). * [[2006]]: ''[[We're from Barcelona]]''. * [[2006]]: ''[[Collection of Stamps]]''. * [[2006]]: ''[[Treehouse]]''. * [[2006]]: ''[[Britney]]''. * [[2008]]: ''[[Paper Planes]]''. * [[2009]]: ''[[The Painter]]''. * [[2011]]: ''[[Come On]]''. * [[2011]]: ''[[Always Spring]]''. * [[2011]]: ''[[Oversleeping]]''. * [[2011]]: ''[[Headphones]]''. * [[2012]]: ''[[Battleships]]''. * [[2015]]: ''[[Violins]]''. == Vinclos externos == {{Commonscat|I'm from Barcelona}} * [https://www.imfrombarcelona.com/ Pachina web oficial]. * [https://www.myspace.com/imfrombarcelona Espacio oficial] en [[MySpace]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Grupos de musica de Suecia]] [[Categoría:Grupos de musica pop]] 5kj9a3a6ffmbw34h0evy2rejgkxbaoc Banlieue 13 0 269559 2479999 2478880 2026-09-30T18:14:01Z RenatoGar 80073 2479999 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} 3t5q00xlx9yamlbza53z1ceolzd4ybl 2480202 2479999 2026-09-30T23:49:08Z RenatoGar 80073 2480202 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Banlieue 13''''' (títol orichinal en [[Idioma francés|francés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Suburbio 13''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Distrito 13''''', en aragonés '''''Districto 13''''') ye una [[cinta]] de [[cine francés]] de [[cine d'acción]] [[Cine policiaco|policiaca]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] estrenada l'anyo [[2004]], dirichida por [[Pierre Morel]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Luc Besson]] y [[Bibi Naceri]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Da Octopusss]], una [[dirección de fotografía]] de [[Manuel Teran]] y una [[producción cinematografica]] de [[Luc Besson]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]] y [[Canal+]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]] y [[Lyes Salem]], entre d'atros. 8pnr9xp2qpp52gly0xz2ndt7uzbcekj 2480203 2480202 2026-10-01T00:29:47Z RenatoGar 80073 2480203 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Banlieue 13''''' (títol orichinal en [[Idioma francés|francés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Suburbio 13''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Distrito 13''''', en aragonés '''''Districto 13''''') ye una [[cinta]] de [[cine francés]] de [[cine d'acción]] [[Cine policiaco|policiaca]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] estrenada l'anyo [[2004]], dirichida por [[Pierre Morel]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Luc Besson]] y [[Bibi Naceri]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Da Octopusss]], una [[dirección de fotografía]] de [[Manuel Teran]] y una [[producción cinematografica]] de [[Luc Besson]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]] y [[Canal+]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]] y [[Lyes Salem]], entre d'atros. En un futuro ambientau en [[2010]], bi ha muitismos problemas socials en os [[suburbio]]s d'a ciudat de [[París[[, y mas que mas en un d'ixos suburbios, conoixiu como "Banlieue 13", ye decir, "Suburbio 13". Astí i vive alto u baixo una [[Población humana|población]] de 2 millons d'habitants y ls autoridaz, que se veyen incapables de controlar a situación en o barrio, optan por cerclar-lo por una mena de [[muralla]] con [[veta d'arambre]] dencima, sin garra intervención exterior de garra tipo en l'interior d'o [[gueto]] y con controls d'a [[Policía]] ta impedir que los suyos habitants marchen d'o lugar. Como consecuencia d'ixo, lo suburbio ye controlau por bandas, contra las que luita Leïto. Iste destruye una gran cantidat de [[drogas]] que heba de recullir a banda liderada por K2 y que perteneixeban a la banda liderada por Taha Ben Mahmoud. Iste, como castigo, mata a tres miembros d'a banda de K2 y a la fin accepta la ideya d'iste de [[Secuestro|secuestrar]] a Lola, la chirmana de Leïto. Iste consigue rescatar-la y levar a Taha presonero a la [[comisaría]] de l'interior d'o suburbio, pero lo suyo chefe li fa traición y l'engarchola, decindo-le que como marcharán d'o suburbio no quiere tener problemas con as bandas. Taha torna asinas a secuestrar a Lola, con a que marcha, y cuan se libera Leïto mata en venganza a lo chefe de policía. Seis meses dimpués Damien Tomaso dentra como achent celau ta investigar o robo por a banda de Taha d'una [[bomba nucleyar]] que inadvertidament han activau y que esclatará en 24 horas, enronando y esboldregando tot o Suburbio 13. Tanimientres, Leïto descubre qui ye en realidat y s'ufre a colaborar con él, ta liberar a Lola. Descubren que Taha ha montau a bomba en una mena de [[codete]] que la ninviará enta lo centro de [[París]], y que ha chunyiu a Lola a lo codete. Demana un gran rescate pero lo Gubierno francés se niega a acceptar pero Damien y Leïto han conseguiu deixar vueda la cuenta bancaria de Taha y, en no poder pagar a los hombres de K2, iste accepta deixar que Damien y Leïto marchan a desactivar a bomba. Pero cuan lo son fendo, Leïto sospeita que ye una trampa y que, en cuentas de desactivar a bomba, lo codigo que lis ha subministrau o Gubierno lo que fará ye activar-la, encara que Damien no el creye y luita contra los dos chirmans que quieren impedir que fique lo codigo en a bomba. mb2li2hemwgiwcwlzprlhwao8k1c3wa 2480206 2480203 2026-10-01T00:47:26Z RenatoGar 80073 2480206 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= [[Studios Mediapro Pictures]] |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Banlieue 13''''' (títol orichinal en [[Idioma francés|francés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Suburbio 13''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Distrito 13''''', en aragonés '''''Districto 13''''') ye una [[cinta]] de [[cine francés]] de [[cine d'acción]] [[Cine policiaco|policiaca]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] estrenada l'anyo [[2004]], dirichida por [[Pierre Morel]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Luc Besson]] y [[Bibi Naceri]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Da Octopusss]], una [[dirección de fotografía]] de [[Manuel Teran]] y una [[producción cinematografica]] de [[Luc Besson]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]] y [[Canal+]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]] y [[Lyes Salem]], entre d'atros. En un futuro ambientau en [[2010]], bi ha muitismos problemas socials en os [[suburbio]]s d'a ciudat de [[París[[, y mas que mas en un d'ixos suburbios, conoixiu como "Banlieue 13", ye decir, "Suburbio 13". Astí i vive alto u baixo una [[Población humana|población]] de 2 millons d'habitants y ls autoridaz, que se veyen incapables de controlar a situación en o barrio, optan por cerclar-lo por una mena de [[muralla]] con [[veta d'arambre]] dencima, sin garra intervención exterior de garra tipo en l'interior d'o [[gueto]] y con controls d'a [[Policía]] ta impedir que los suyos habitants marchen d'o lugar. Como consecuencia d'ixo, lo suburbio ye controlau por bandas, contra las que luita Leïto. Iste destruye una gran cantidat de [[drogas]] que heba de recullir a banda liderada por K2 y que perteneixeban a la banda liderada por Taha Ben Mahmoud. Iste, como castigo, mata a tres miembros d'a banda de K2 y a la fin accepta la ideya d'iste de [[Secuestro|secuestrar]] a Lola, la chirmana de Leïto. Iste consigue rescatar-la y levar a Taha presonero a la [[comisaría]] de l'interior d'o suburbio, pero lo suyo chefe li fa traición y l'engarchola, decindo-le que como marcharán d'o suburbio no quiere tener problemas con as bandas. Taha torna asinas a secuestrar a Lola, con a que marcha, y cuan se libera Leïto mata en venganza a lo chefe de policía. Seis meses dimpués Damien Tomaso dentra como achent celau ta investigar o robo por a banda de Taha d'una [[bomba nucleyar]] que inadvertidament han activau y que esclatará en 24 horas, enronando y esboldregando tot o Suburbio 13. Tanimientres, Leïto descubre qui ye en realidat y s'ufre a colaborar con él, ta liberar a Lola. Descubren que Taha ha montau a bomba en una mena de [[codete]] que la ninviará enta lo centro de [[París]], y que ha chunyiu a Lola a lo codete. Demana un gran rescate pero lo Gubierno francés se niega a acceptar pero Damien y Leïto han conseguiu deixar vueda la cuenta bancaria de Taha y, en no poder pagar a los hombres de K2, iste accepta deixar que Damien y Leïto marchan a desactivar a bomba. Pero cuan lo son fendo, Leïto sospeita que ye una trampa y que, en cuentas de desactivar a bomba, lo codigo que lis ha subministrau o Gubierno lo que fará ye activar-la, encara que Damien no el creye y luita contra los dos chirmans que quieren impedir que fique lo codigo en a bomba. A cinta s'ambienta en un momento futuro situau en [[2010]] en a ciudat de [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]]; y las suyas escenas se filmoron en [[Bordeus]] ([[Gironda]]), [[Chalon-sur-Saône]] ([[Saona y Loira]]), [[Clarmont-Ferrand]] ([[Puèi Domat]]), [[Drancy]] ([[Sena-Sant Denís]]), [[Évry (Essonne)|Évry]] ([[Essonne]]), [[León d'o Roine]] ([[metropoli de León]]), [[Méry-sur-Oise]] ([[Val de l'Oise]]), [[Nanterre]] ([[Altos d'o Sena]]) y [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]] y [[Pitești]] ([[provincia d'Argeș]]) en [[Rumanía]], amás d'en os [[Studios Mediapro Pictures]] situaus en [[Buftea]] en a [[provincia d'Ilfov]], tamién en Rumanía.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> h2i0le94tb18xxjlx7se4jfqepb3x99 2480208 2480206 2026-10-01T00:54:38Z RenatoGar 80073 2480208 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= [[Studios Mediapro Pictures]] |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Banlieue 13''''' (títol orichinal en [[Idioma francés|francés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Suburbio 13''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Distrito 13''''', en aragonés '''''Districto 13''''') ye una [[cinta]] de [[cine francés]] de [[cine d'acción]] [[Cine policiaco|policiaca]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] estrenada l'anyo [[2004]], dirichida por [[Pierre Morel]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Luc Besson]] y [[Bibi Naceri]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Da Octopusss]], una [[dirección de fotografía]] de [[Manuel Teran]] y una [[producción cinematografica]] de [[Luc Besson]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]] y [[Canal+]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]] y [[Lyes Salem]], entre d'atros. En un futuro ambientau en [[2010]], bi ha muitismos problemas socials en os [[suburbio]]s d'a ciudat de [[París[[, y mas que mas en un d'ixos suburbios, conoixiu como "Banlieue 13", ye decir, "Suburbio 13". Astí i vive alto u baixo una [[Población humana|población]] de 2 millons d'habitants y ls autoridaz, que se veyen incapables de controlar a situación en o barrio, optan por cerclar-lo por una mena de [[muralla]] con [[veta d'arambre]] dencima, sin garra intervención exterior de garra tipo en l'interior d'o [[gueto]] y con controls d'a [[Policía]] ta impedir que los suyos habitants marchen d'o lugar. Como consecuencia d'ixo, lo suburbio ye controlau por bandas, contra las que luita Leïto. Iste destruye una gran cantidat de [[drogas]] que heba de recullir a banda liderada por K2 y que perteneixeban a la banda liderada por Taha Ben Mahmoud. Iste, como castigo, mata a tres miembros d'a banda de K2 y a la fin accepta la ideya d'iste de [[Secuestro|secuestrar]] a Lola, la chirmana de Leïto. Iste consigue rescatar-la y levar a Taha presonero a la [[comisaría]] de l'interior d'o suburbio, pero lo suyo chefe li fa traición y l'engarchola, decindo-le que como marcharán d'o suburbio no quiere tener problemas con as bandas. Taha torna asinas a secuestrar a Lola, con a que marcha, y cuan se libera Leïto mata en venganza a lo chefe de policía. Seis meses dimpués Damien Tomaso dentra como achent celau ta investigar o robo por a banda de Taha d'una [[bomba nucleyar]] que inadvertidament han activau y que esclatará en 24 horas, enronando y esboldregando tot o Suburbio 13. Tanimientres, Leïto descubre qui ye en realidat y s'ufre a colaborar con él, ta liberar a Lola. Descubren que Taha ha montau a bomba en una mena de [[codete]] que la ninviará enta lo centro de [[París]], y que ha chunyiu a Lola a lo codete. Demana un gran rescate pero lo Gubierno francés se niega a acceptar pero Damien y Leïto han conseguiu deixar vueda la cuenta bancaria de Taha y, en no poder pagar a los hombres de K2, iste accepta deixar que Damien y Leïto marchan a desactivar a bomba. Pero cuan lo son fendo, Leïto sospeita que ye una trampa y que, en cuentas de desactivar a bomba, lo codigo que lis ha subministrau o Gubierno lo que fará ye activar-la, encara que Damien no el creye y luita contra los dos chirmans que quieren impedir que fique lo codigo en a bomba. A cinta s'ambienta en un momento futuro situau en [[2010]] en a ciudat de [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]]; y las suyas escenas se filmoron en [[Bordeus]] ([[Gironda]]), [[Chalon-sur-Saône]] ([[Saona y Loira]]), [[Clarmont-Ferrand]] ([[Puèi Domat]]), [[Drancy]] ([[Sena-Sant Denís]]), [[Évry (Essonne)|Évry]] ([[Essonne]]), [[León d'o Roine]] ([[metropoli de León]]), [[Méry-sur-Oise]] ([[Val de l'Oise]]), [[Nanterre]] ([[Altos d'o Sena]]) y [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]] y [[Pitești]] ([[provincia d'Argeș]]) en [[Rumanía]], amás d'en os [[Studios Mediapro Pictures]] situaus en [[Buftea]] en a [[provincia d'Ilfov]], tamién en Rumanía.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> Ye una cinta que ha recibiu bel [[Lista de premios cinematograficos|premio]] y bella nominación, encara que no a garra premio d'os mas conoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. 62pu9ds6agx4bwgj7xkcdqzb2adz0j9 2480209 2480208 2026-10-01T01:46:25Z RenatoGar 80073 2480209 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= [[Studios Mediapro Pictures]] |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Banlieue 13''''' (títol orichinal en [[Idioma francés|francés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Suburbio 13''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Distrito 13''''', en aragonés '''''Districto 13''''') ye una [[cinta]] de [[cine francés]] de [[cine d'acción]] [[Cine policiaco|policiaca]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] estrenada l'anyo [[2004]], dirichida por [[Pierre Morel]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Luc Besson]] y [[Bibi Naceri]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Da Octopusss]], una [[dirección de fotografía]] de [[Manuel Teran]] y una [[producción cinematografica]] de [[Luc Besson]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]] y [[Canal+]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]] y [[Lyes Salem]], entre d'atros. En un futuro ambientau en [[2010]], bi ha muitismos problemas socials en os [[suburbio]]s d'a ciudat de [[París[[, y mas que mas en un d'ixos suburbios, conoixiu como "Banlieue 13", ye decir, "Suburbio 13". Astí i vive alto u baixo una [[Población humana|población]] de 2 millons d'habitants y ls autoridaz, que se veyen incapables de controlar a situación en o barrio, optan por cerclar-lo por una mena de [[muralla]] con [[veta d'arambre]] dencima, sin garra intervención exterior de garra tipo en l'interior d'o [[gueto]] y con controls d'a [[Policía]] ta impedir que los suyos habitants marchen d'o lugar. Como consecuencia d'ixo, lo suburbio ye controlau por bandas, contra las que luita Leïto. Iste destruye una gran cantidat de [[drogas]] que heba de recullir a banda liderada por K2 y que perteneixeban a la banda liderada por Taha Ben Mahmoud. Iste, como castigo, mata a tres miembros d'a banda de K2 y a la fin accepta la ideya d'iste de [[Secuestro|secuestrar]] a Lola, la chirmana de Leïto. Iste consigue rescatar-la y levar a Taha presonero a la [[comisaría]] de l'interior d'o suburbio, pero lo suyo chefe li fa traición y l'engarchola, decindo-le que como marcharán d'o suburbio no quiere tener problemas con as bandas. Taha torna asinas a secuestrar a Lola, con a que marcha, y cuan se libera Leïto mata en venganza a lo chefe de policía. Seis meses dimpués Damien Tomaso dentra como achent celau ta investigar o robo por a banda de Taha d'una [[bomba nucleyar]] que inadvertidament han activau y que esclatará en 24 horas, enronando y esboldregando tot o Suburbio 13. Tanimientres, Leïto descubre qui ye en realidat y s'ufre a colaborar con él, ta liberar a Lola. Descubren que Taha ha montau a bomba en una mena de [[codete]] que la ninviará enta lo centro de [[París]], y que ha chunyiu a Lola a lo codete. Demana un gran rescate pero lo Gubierno francés se niega a acceptar pero Damien y Leïto han conseguiu deixar vueda la cuenta bancaria de Taha y, en no poder pagar a los hombres de K2, iste accepta deixar que Damien y Leïto marchan a desactivar a bomba. Pero cuan lo son fendo, Leïto sospeita que ye una trampa y que, en cuentas de desactivar a bomba, lo codigo que lis ha subministrau o Gubierno lo que fará ye activar-la, encara que Damien no el creye y luita contra los dos chirmans que quieren impedir que fique lo codigo en a bomba. A cinta s'ambienta en un momento futuro situau en [[2010]] en a ciudat de [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]]; y las suyas escenas se filmoron en [[Bordeus]] ([[Gironda]]), [[Chalon-sur-Saône]] ([[Saona y Loira]]), [[Clarmont-Ferrand]] ([[Puèi Domat]]), [[Drancy]] ([[Sena-Sant Denís]]), [[Évry (Essonne)|Évry]] ([[Essonne]]), [[León d'o Roine]] ([[metropoli de León]]), [[Méry-sur-Oise]] ([[Val de l'Oise]]), [[Nanterre]] ([[Altos d'o Sena]]) y [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]] y [[Pitești]] ([[provincia d'Argeș]]) en [[Rumanía]], amás d'en os [[Studios Mediapro Pictures]] situaus en [[Buftea]] en a [[provincia d'Ilfov]], tamién en Rumanía.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> Ye una cinta que ha recibiu bel [[Lista de premios cinematograficos|premio]] y bella nominación, encara que no a garra premio d'os mas conoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/ ''Banlieue 13''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2004]]. * [[Cintas de 2004]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/ ''Banlieue 13''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/district_b13 ''Banlieue 13''] en [[Rotten Tomatoes]]. {{Control d'autoridaz}} 8maucy7h8rgr4vpt6oknx4mp2ngl8mu 2480211 2480209 2026-10-01T02:30:40Z RenatoGar 80073 2480211 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= [[Studios Mediapro Pictures]] |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Banlieue 13''''' (títol orichinal en [[Idioma francés|francés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Suburbio 13''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Distrito 13''''', en aragonés '''''Districto 13''''') ye una [[cinta]] de [[cine francés]] de [[cine d'acción]] [[Cine policiaco|policiaca]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] estrenada l'anyo [[2004]], dirichida por [[Pierre Morel]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Luc Besson]] y [[Bibi Naceri]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Da Octopusss]], una [[dirección de fotografía]] de [[Manuel Teran]] y una [[producción cinematografica]] de [[Luc Besson]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]] y [[Canal+]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]] y [[Lyes Salem]], entre d'atros. En un futuro ambientau en [[2010]], bi ha muitismos problemas socials en os [[suburbio]]s d'a ciudat de [[París[[, y mas que mas en un d'ixos suburbios, conoixiu como "Banlieue 13", ye decir, "Suburbio 13". Astí i vive alto u baixo una [[Población humana|población]] de 2 millons d'habitants y ls autoridaz, que se veyen incapables de controlar a situación en o barrio, optan por cerclar-lo por una mena de [[muralla]] con [[veta d'arambre]] dencima, sin garra intervención exterior de garra tipo en l'interior d'o [[gueto]] y con controls d'a [[Policía]] ta impedir que los suyos habitants marchen d'o lugar. Como consecuencia d'ixo, lo suburbio ye controlau por bandas, contra las que luita Leïto. Iste destruye una gran cantidat de [[drogas]] que heba de recullir a banda liderada por K2 y que perteneixeban a la banda liderada por Taha Ben Mahmoud. Iste, como castigo, mata a tres miembros d'a banda de K2 y a la fin accepta la ideya d'iste de [[Secuestro|secuestrar]] a Lola, la chirmana de Leïto. Iste consigue rescatar-la y levar a Taha presonero a la [[comisaría]] de l'interior d'o suburbio, pero lo suyo chefe li fa traición y l'engarchola, decindo-le que como marcharán d'o suburbio no quiere tener problemas con as bandas. Taha torna asinas a secuestrar a Lola, con a que marcha, y cuan se libera Leïto mata en venganza a lo chefe de policía. Seis meses dimpués Damien Tomaso dentra como achent celau ta investigar o robo por a banda de Taha d'una [[bomba nucleyar]] que inadvertidament han activau y que esclatará en 24 horas, enronando y esboldregando tot o Suburbio 13. Tanimientres, Leïto descubre qui ye en realidat y s'ufre a colaborar con él, ta liberar a Lola. Descubren que Taha ha montau a bomba en una mena de [[codete]] que la ninviará enta lo centro de [[París]], y que ha chunyiu a Lola a lo codete. Demana un gran rescate pero lo Gubierno francés se niega a acceptar pero Damien y Leïto han conseguiu deixar vueda la cuenta bancaria de Taha y, en no poder pagar a los hombres de K2, iste accepta deixar que Damien y Leïto marchan a desactivar a bomba. Pero cuan lo son fendo, Leïto sospeita que ye una trampa y que, en cuentas de desactivar a bomba, lo codigo que lis ha subministrau o Gubierno lo que fará ye activar-la, encara que Damien no el creye y luita contra los dos chirmans que quieren impedir que fique lo codigo en a bomba. A cinta s'ambienta en un momento futuro situau en [[2010]] en a ciudat de [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]]; y las suyas escenas se filmoron en [[Bordeus]] ([[Gironda]]), [[Chalon-sur-Saône]] ([[Saona y Loira]]), [[Clarmont-Ferrand]] ([[Puèi Domat]]), [[Drancy]] ([[Sena-Sant Denís]]), [[Évry (Essonne)|Évry]] ([[Essonne]]), [[León d'o Roine]] ([[metropoli de León]]), [[Méry-sur-Oise]] ([[Val de l'Oise]]), [[Nanterre]] ([[Altos d'o Sena]]) y [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]] y [[Pitești]] ([[provincia d'Argeș]]) en [[Rumanía]], amás d'en os [[Studios Mediapro Pictures]] situaus en [[Buftea]] en a [[provincia d'Ilfov]], tamién en Rumanía.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> Ye una cinta que ha recibiu bel [[Lista de premios cinematograficos|premio]] y bella nominación, encara que no a garra premio d'os mas conoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/ ''Banlieue 13''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2004]]. * [[Cintas de 2004]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/ ''Banlieue 13''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/district_b13 ''Banlieue 13''] en [[Rotten Tomatoes]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en París]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2010]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Claire Galloy]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Christian Peritore]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Fotea Alex]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Geoffroy Koeberlé]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Jérôme Raffaelli]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Lucie Wagner]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Mathilde Cavillan]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Nicolas Quéré]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Rodolphe Kriegel]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Roger Delattre]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Sébastien Marziniak]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Stéphane Gluck]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Theodor Halacu-Nicon]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Virgil Nicolaescu]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Da Octopusss]] [[Categoría:Cintas con casting de Swan Pham]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Vraciu Eduard Daniel]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Manuel Teran]] [[Categoría:Cintas con disenyo de producción de Hugues Tissandier]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario d'Alexandre Rossi]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario de Martine Rapin]] [[Categoría:Cintas con efectos de Denis Le Doyen]] [[Categoría:Cintas con efectos de Jean-Christophe Magnaud]] [[Categoría:Cintas con efectos de Jean-Claude Houbart]] [[Categoría:Cintas con efectos de Philippe Hubin]] [[Categoría:Cintas con escenografía de Gérard Marcireau]] [[Categoría:Cintas con guión de Bibi Naceri]] [[Categoría:Cintas con guión de Luc Besson]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Andrea Dardea Tesdall]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Florence Batteault]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Guillaume Bellu]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Myriam Hottois]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Solange Beauvineau]] [[Categoría:Cintas con montache de Frédéric Thoraval]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Frédéric Zaïd]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Frédérique Arguello]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Laurent Caille]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Mathieu Gueracague]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Miguel Santos]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Alexandre Hernandez]] [[Categoría:Cintas con soniu de Christophe Bourreau]] [[Categoría:Cintas con soniu de Christophe Leroy]] [[Categoría:Cintas con soniu de Didier Lozahic]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Eric Ferret]] [[Categoría:Cintas con soniu de Franck Cartaut]] [[Categoría:Cintas con soniu de Fred Mays]] [[Categoría:Cintas con soniu de Frédéric Ullmann]] [[Categoría:Cintas con soniu de Loïc Gourbe]] [[Categoría:Cintas con soniu de Maud Lombart]] [[Categoría:Cintas con soniu de Matthieu Dallaporta]] [[Categoría:Cintas con soniu de Pierre Dachery]] [[Categoría:Cintas con soniu de Vincent Milner]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Yves Coméliau]] [[Categoría:Cintas de cine d'acción]] [[Categoría:Cintas de cine de ciencia-ficción]] [[Categoría:Cintas de cine policiaco]] [[Categoría:Cintas de Francia]] jja710l2g9eh68k4pfxkjuqxqnbem2u 2480212 2480211 2026-10-01T02:36:43Z RenatoGar 80073 2480212 wikitext text/x-wiki {{Títol cursiva}} {{Ficha de cinta |títol orichinal= Banlieue 13 |títol= Banlieue 13 |imachen= Sin foto.svg |nombre imachen= |endice= Banlieue 13 |dirección= Pierre Morel |dirección2= |dirección3= |dirección4= |dirección5= |dirección6= |dirección7= |dirección8= |dirección9= |aduyantdirección= [[Fotea Alex]]<br>[[Mathilde Cavillan]]<br>[[Roger Delattre]]<br>[[Claire Galloy]]<br>[[Stéphane Gluck]]<br>[[Theodor Halacu-Nicon]]<br>[[Geoffroy Koeberlé]]<br>[[Rodolphe Kriegel]]<br>[[Sébastien Marziniak]]<br>[[Virgil Nicolaescu]]<br>[[Christian Peritore]]<br>[[Nicolas Quéré]]<br>[[Jérôme Raffaelli]]<br>[[Lucie Wagner]] |dirección artistica= [[Vraciu Eduard Daniel]] |producción= [[Luc Besson]] |disenyo producción= [[Hugues Tissandier]] |guión= |guión_orichinal= [[Luc Besson]]<br>[[Bibi Naceri]] |guión_adaptau= |basau= |musica= [[Da Octopusss]] |sonito= [[Christophe Bourreau]]<br>[[Franck Cartaut]]<br>[[Yves Coméliau]]<br>[[Pierre Dachery]]<br>[[Matthieu Dallaporta]]<br>[[Eric Ferret]]<br>[[Loïc Gourbe]]<br>[[Alexandre Hernandez]]<br>[[Christophe Leroy]]<br>[[Maud Lombart]]<br>[[Didier Lozahic]]<br>[[Fred Mays]]<br>[[Vincent Milner]]<br>[[Frédéric Ullmann]] |edición= |fotografía= [[Manuel Teran]] |montache= [[Frédéric Thoraval]] |escenografía= [[Gérard Marcireau]] |vestuario= [[Martine Rapin]]<br>[[Alexandre Rossi]] |maquillache= [[Florence Batteault]]<br>[[Solange Beauvineau]]<br>[[Guillaume Bellu]]<br>[[Myriam Hottois]]<br>[[Andrea Dardea Tesdall]] |peluquería= [[Frédérique Arguello]]<br>[[Laurent Caille]]<br>[[Mathieu Gueracague]]<br>[[Miguel Santos]]<br>[[Frédéric Zaïd]] |efectos= [[Jean-Claude Houbart]]<br>[[Philippe Hubin]]<br>[[Denis Le Doyen]]<br>[[Jean-Christophe Magnaud]] |casting = [[Swan Pham]] |actors= [[David Belle]]<br>[[Cyril Raffaelli]]<br>[[Tony D'Amario]]<br>[[Dany Verissimo]]<br>[[Larbi Naceri]]<br>[[Marc Andreoni]]<br>[[François Chattot]]<br>[[Nicolas Woirion]]<br>[[Patrick Olivier]]<br>[[Samir Guesmi]]<br>[[Jeff Rudom]]<br>[[Lyes Salem]] |narrador= |color= |país= [[Francia]] |país2= |país3= |país4= |país5= |país6= |país7= |anyo= 2004 |estreno= [[10 de noviembre]] de [[2004]] [[Imachen:Flag of France.svg|22px]] [[Francia]]<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/releaseinfo/?ref_=tt_dt_rdat Estreno de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> |estreno1= |chenero= [[Cine policiaco]]<br>[[Cine d'acción]]<br>[[Cine de ciencia-ficción]] |duración= 86 min. |clasificación= |idioma= [[Idioma francés|Francés]] |idioma2= [[Idioma castellano|Castellano]] |idioma3= |idioma4= |idioma5= |productora= [[EuropaCorp]]<br>[[TF1 Films Production]]<br>[[Canal+]] |destribución= [[EuropaCorp]] |estudeyo= [[Studios Mediapro Pictures]] |presupuesto= 13 millons d'[[euro]]s |recauto= |precedita_por= |sucedita_por= |}} '''''Banlieue 13''''' (títol orichinal en [[Idioma francés|francés]], en [[Idioma aragonés|aragonés]] '''''Suburbio 13''''', estrenada en [[Aragón]] con o títol en [[Idioma castellano|castellano]] de '''''Distrito 13''''', en aragonés '''''Districto 13''''') ye una [[cinta]] de [[cine francés]] de [[cine d'acción]] [[Cine policiaco|policiaca]] de [[Cine de ciencia-ficción|ciencia-ficción]] estrenada l'anyo [[2004]], dirichida por [[Pierre Morel]] seguntes un [[guión orichinal]] de [[Luc Besson]] y [[Bibi Naceri]], con una [[banda sonora orichinal]] de [[Da Octopusss]], una [[dirección de fotografía]] de [[Manuel Teran]] y una [[producción cinematografica]] de [[Luc Besson]] ta las [[Productora cinematografica|productoras]] [[EuropaCorp]], [[TF1 Films Production]] y [[Canal+]]. Fan parte de l'[[elenco]] d'[[actor]]s d'a cinta [[David Belle]], [[Cyril Raffaelli]], [[Tony D'Amario]], [[Dany Verissimo]], [[Larbi Naceri]], [[Marc Andreoni]], [[François Chattot]], [[Nicolas Woirion]], [[Patrick Olivier]], [[Samir Guesmi]], [[Jeff Rudom]] y [[Lyes Salem]], entre d'atros. En un futuro ambientau en [[2010]], bi ha muitismos problemas socials en os [[suburbio]]s d'a ciudat de [[París[[, y mas que mas en un d'ixos suburbios, conoixiu como "Banlieue 13", ye decir, "Suburbio 13". Astí i vive alto u baixo una [[Población humana|población]] de 2 millons d'habitants y ls autoridaz, que se veyen incapables de controlar a situación en o barrio, optan por cerclar-lo por una mena de [[muralla]] con [[veta d'arambre]] dencima, sin garra intervención exterior de garra tipo en l'interior d'o [[gueto]] y con controls d'a [[Policía]] ta impedir que los suyos habitants marchen d'o lugar. Como consecuencia d'ixo, lo suburbio ye controlau por bandas, contra las que luita Leïto. Iste destruye una gran cantidat de [[drogas]] que heba de recullir a banda liderada por K2 y que perteneixeban a la banda liderada por Taha Ben Mahmoud. Iste, como castigo, mata a tres miembros d'a banda de K2 y a la fin accepta la ideya d'iste de [[Secuestro|secuestrar]] a Lola, la chirmana de Leïto. Iste consigue rescatar-la y levar a Taha presonero a la [[comisaría]] de l'interior d'o suburbio, pero lo suyo chefe li fa traición y l'engarchola, decindo-le que como marcharán d'o suburbio no quiere tener problemas con as bandas. Taha torna asinas a secuestrar a Lola, con a que marcha, y cuan se libera Leïto mata en venganza a lo chefe de policía. Seis meses dimpués Damien Tomaso dentra como achent celau ta investigar o robo por a banda de Taha d'una [[bomba nucleyar]] que inadvertidament han activau y que esclatará en 24 horas, enronando y esboldregando tot o Suburbio 13. Tanimientres, Leïto descubre qui ye en realidat y s'ufre a colaborar con él, ta liberar a Lola. Descubren que Taha ha montau a bomba en una mena de [[codete]] que la ninviará enta lo centro de [[París]], y que ha chunyiu a Lola a lo codete. Demana un gran rescate pero lo Gubierno francés se niega a acceptar pero Damien y Leïto han conseguiu deixar vueda la cuenta bancaria de Taha y, en no poder pagar a los hombres de K2, iste accepta deixar que Damien y Leïto marchan a desactivar a bomba. Pero cuan lo son fendo, Leïto sospeita que ye una trampa y que, en cuentas de desactivar a bomba, lo codigo que lis ha subministrau o Gubierno lo que fará ye activar-la, encara que Damien no el creye y luita contra los dos chirmans que quieren impedir que fique lo codigo en a bomba. A cinta s'ambienta en un momento futuro situau en [[2010]] en a ciudat de [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]]; y las suyas escenas se filmoron en [[Bordeus]] ([[Gironda]]), [[Chalon-sur-Saône]] ([[Saona y Loira]]), [[Clarmont-Ferrand]] ([[Puèi Domat]]), [[Drancy]] ([[Sena-Sant Denís]]), [[Évry (Essonne)|Évry]] ([[Essonne]]), [[León d'o Roine]] ([[metropoli de León]]), [[Méry-sur-Oise]] ([[Val de l'Oise]]), [[Nanterre]] ([[Altos d'o Sena]]) y [[París]] ([[Isla de Francia]]) en [[Francia]] y [[Pitești]] ([[provincia d'Argeș]]) en [[Rumanía]], amás d'en os [[Studios Mediapro Pictures]] situaus en [[Buftea]] en a [[provincia d'Ilfov]], tamién en Rumanía.<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/locations/?ref_=tt_dt_loc Localizacions de ''Banlieue 13''], en [[Internet Movie Database]].</ref> Ye una cinta que ha recibiu bel [[Lista de premios cinematograficos|premio]] y bella nominación, encara que no a garra premio d'os mas conoixius u destacaus d'o panorama cinematografico internacional. == Elenco<ref>{{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/ ''Banlieue 13''] en [[Internet Movie Database]].</ref> == {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |- ! style="background:#ABD2D0;" | Actor ! style="background:#ABD2D0;" | Papel ! style="background:#ABD2D0;" | Notas |- | | '''' | |} == Se veiga tamién == * [[Cine en 2004]]. * [[Cintas de 2004]]. == Referencias == {{Listaref}} == Vinclos externos == * {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0414852/ ''Banlieue 13''] en [[Internet Movie Database]]. * {{en}} [https://www.rottentomatoes.com/m/district_b13 ''Banlieue 13''] en [[Rotten Tomatoes]]. {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Cintas ambientadas en París]] [[Categoría:Cintas ambientadas en 2010]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Claire Galloy]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Christian Peritore]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Fotea Alex]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Geoffroy Koeberlé]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Jérôme Raffaelli]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Lucie Wagner]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Mathilde Cavillan]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Nicolas Quéré]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Rodolphe Kriegel]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Roger Delattre]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Sébastien Marziniak]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Stéphane Gluck]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Theodor Halacu-Nicon]] [[Categoría:Cintas con aduya de dirección de Virgil Nicolaescu]] [[Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Da Octopusss]] [[Categoría:Cintas con casting de Swan Pham]] [[Categoría:Cintas con dirección artística de Vraciu Eduard Daniel]] [[Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Manuel Teran]] [[Categoría:Cintas con disenyo de producción de Hugues Tissandier]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario d'Alexandre Rossi]] [[Categoría:Cintas con disenyo de vestuario de Martine Rapin]] [[Categoría:Cintas con efectos de Denis Le Doyen]] [[Categoría:Cintas con efectos de Jean-Christophe Magnaud]] [[Categoría:Cintas con efectos de Jean-Claude Houbart]] [[Categoría:Cintas con efectos de Philippe Hubin]] [[Categoría:Cintas con escenografía de Gérard Marcireau]] [[Categoría:Cintas con guión de Bibi Naceri]] [[Categoría:Cintas con guión de Luc Besson]] [[Categoría:Cintas con maquillache d'Andrea Dardea Tesdall]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Florence Batteault]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Guillaume Bellu]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Myriam Hottois]] [[Categoría:Cintas con maquillache de Solange Beauvineau]] [[Categoría:Cintas con montache de Frédéric Thoraval]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Frédéric Zaïd]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Frédérique Arguello]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Laurent Caille]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Mathieu Gueracague]] [[Categoría:Cintas con peluquería de Miguel Santos]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Alexandre Hernandez]] [[Categoría:Cintas con soniu de Christophe Bourreau]] [[Categoría:Cintas con soniu de Christophe Leroy]] [[Categoría:Cintas con soniu de Didier Lozahic]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Eric Ferret]] [[Categoría:Cintas con soniu de Franck Cartaut]] [[Categoría:Cintas con soniu de Fred Mays]] [[Categoría:Cintas con soniu de Frédéric Ullmann]] [[Categoría:Cintas con soniu de Loïc Gourbe]] [[Categoría:Cintas con soniu de Maud Lombart]] [[Categoría:Cintas con soniu de Matthieu Dallaporta]] [[Categoría:Cintas con soniu de Pierre Dachery]] [[Categoría:Cintas con soniu de Vincent Milner]] [[Categoría:Cintas con soniu d'Yves Coméliau]] [[Categoría:Cintas de cine d'acción]] [[Categoría:Cintas de cine de ciencia-ficción]] [[Categoría:Cintas de cine policiaco]] [[Categoría:Cintas de Francia]] [[Categoría:Cintas dirichidas por Pierre Morel]] [[Categoría:Cintas d'a productora Canal+]] [[Categoría:Cintas d'a productora EuropaCorp]] [[Categoría:Cintas d'a productora TF1 Films Production]] [[Categoría:Cintas en castellano]] [[Categoría:Cintas en francés]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Cyril Raffaelli]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Dany Verissimo]] [[Categoría:Cintas interpretadas por David Belle]] [[Categoría:Cintas interpretadas por François Chattot]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Jeff Rudom]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Larbi Naceri]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Lyes Salem]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Marc Andreoni]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Nicolas Woirion]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Patrick Olivier]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Samir Guesmi]] [[Categoría:Cintas interpretadas por Tony D'Amario]] [[Categoría:Cintas producidas por Luc Besson]] [[Categoría:Cintas rodadas en Bordeus]] [[Categoría:Cintas rodadas en Buftea]] [[Categoría:Cintas rodadas en Chalon-sur-Saône]] [[Categoría:Cintas rodadas en Clarmont-Ferrand]] [[Categoría:Cintas rodadas en Drancy]] [[Categoría:Cintas rodadas en Évry (Essonne)]] [[Categoría:Cintas rodadas en León d'o Roine]] [[Categoría:Cintas rodadas en Méry-sur-Oise]] [[Categoría:Cintas rodadas en Nanterre]] [[Categoría:Cintas rodadas en París]] [[Categoría:Cintas rodadas en Pitești]] [[Categoría:Cintas rodadas en os Studios Mediapro Pictures]] 01hawrmo9wjm7c42nqxgrtevujkboqh Categoría:Cintas con aduya de dirección d'Esteban Pizarro 14 269931 2479939 2026-09-30T11:59:31Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Esteban Pizarro}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Pizarro, Esteban]]' 2479939 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Esteban Pizarro}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Pizarro, Esteban]] 9k0w0vew9247jlqeflpwx0ybpsicj0w Categoría:Cintas con aduya de dirección de Desiree Stevenson 14 269932 2479940 2026-09-30T12:00:01Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Desiree Stevenson}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Stevenson, Desiree]]' 2479940 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Desiree Stevenson}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Stevenson, Desiree]] 9j7r4f8xzvaqytgtjud9i5kf8v7gj2q Categoría:Cintas con aduya de dirección de Jane Chase Wells 14 269933 2479941 2026-09-30T12:00:33Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Jane Chase Wells}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Wells, Jane Chase]]' 2479941 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Jane Chase Wells}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Wells, Jane Chase]] oo9gqgoft62u2dye4xprfkdvwj2kliu Categoría:Cintas con aduya de dirección de Jon Recher 14 269934 2479943 2026-09-30T12:11:21Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Jon Recher}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Recher, Jon]]' 2479943 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Jon Recher}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Recher, Jon]] 718p1w127i2lol1v5tg91nuo4ici8fd Categoría:Cintas con aduya de dirección de Kim Barnard 14 269935 2479944 2026-09-30T12:11:50Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Kim Barnard}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Barnard, Kim]]' 2479944 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Kim Barnard}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Barnard, Kim]] 9z52durfw4sntakea7fgp1f1gkt12hv Categoría:Cintas con aduya de dirección de Lorin Bennett Salob 14 269936 2479945 2026-09-30T12:12:19Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Lorin Bennett Salob}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Salob, Lorin Bennett]]' 2479945 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Lorin Bennett Salob}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Salob, Lorin Bennett]] 9zfuid1vv4t1z26cgi0ipo41xtnl8g2 Categoría:Cintas con aduya de dirección de Manuel de la Cueva 14 269937 2479946 2026-09-30T12:12:50Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Manuel de la Cueva}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|de la Cueva, Manuel]]' 2479946 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Manuel de la Cueva}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|de la Cueva, Manuel]] bu78cwtniuncx26xg3jpqvnl05eo79i Categoría:Cintas con aduya de dirección de Mariana Cavagnaro Rouge 14 269938 2479947 2026-09-30T12:13:20Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Mariana Cavagnaro Rouge}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Rouge, Mariana Cavagnaro]]' 2479947 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Mariana Cavagnaro Rouge}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Rouge, Mariana Cavagnaro]] otkjqo5cuz4005fe0d6n2yoka1b692g Categoría:Cintas con aduya de dirección de Peter Gries 14 269939 2479948 2026-09-30T12:13:51Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Peter Gries}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Gries, Peter]]' 2479948 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Peter Gries}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Gries, Peter]] hsvvgdgwj0gd3392itj3x9btscg5hu3 Categoría:Cintas con aduya de dirección de Ron Wright 14 269940 2479949 2026-09-30T12:14:23Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Ron Wright}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Wright, Ron]]' 2479949 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Ron Wright}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Wright, Ron]] 644d9dsojffgxufx473cywpzis9udl2 Categoría:Cintas con aduya de dirección de Ronald L. Schwary 14 269941 2479950 2026-09-30T12:14:57Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Ronald L. Schwary}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Schwary, Ronald L]]' 2479950 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Ronald L. Schwary}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Schwary, Ronald L]] ab0to4gjh6r4xt4r0w42zj5ypz6zbii Categoría:Cintas con aduya de dirección de Stephen E. Hagen 14 269942 2479951 2026-09-30T12:15:27Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Stephen E. Hagen}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Hagen, Stephen E]]' 2479951 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Stephen E. Hagen}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Hagen, Stephen E]] hgab6n97d0bkw7pbxhvposdky8gf0s6 Categoría:Cintas con aduya de dirección de Yakima Canutt 14 269943 2479952 2026-09-30T12:15:59Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Yakima Canutt}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Canutt, Yakima]]' 2479952 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Yakima Canutt}} [[Categoría:Cintas por aduyant de dirección|Canutt, Yakima]] nlus534wby3ao938gzcqmt43zjjfy3e Categoría:Cintas con banda sonora orichinal d'Antonio Guijarro 14 269944 2479954 2026-09-30T12:59:36Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Antonio Guijarro}} [[Categoría:Cintas por compositor|Guijarro, Antonio]]' 2479954 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Antonio Guijarro}} [[Categoría:Cintas por compositor|Guijarro, Antonio]] 0cx94m92hgtxbnsdzp71mq73j2g1aka Categoría:Cintas con banda sonora orichinal de Nick Urata 14 269945 2479955 2026-09-30T13:00:08Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Nick Urata}} [[Categoría:Cintas por compositor|Urata, Nick]]' 2479955 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Nick Urata}} [[Categoría:Cintas por compositor|Urata, Nick]] knmk5k29xc149ocixfqmwkknygrl1pu Categoría:Cintas con casting de Bernard Telsey 14 269946 2479956 2026-09-30T13:53:59Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Bernard Telsey}} [[Categoría:Cintas por director de casting|Telsey, Bernard]]' 2479956 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Bernard Telsey}} [[Categoría:Cintas por director de casting|Telsey, Bernard]] cezwp8u379mxhwliuatff6flonhhw5t Categoría:Cintas con casting de David Vaccari 14 269948 2479957 2026-09-30T13:54:34Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|David Vaccari}} [[Categoría:Cintas por director de casting|Vaccari, David]]' 2479957 wikitext text/x-wiki {{Catmás|David Vaccari}} [[Categoría:Cintas por director de casting|Vaccari, David]] p5jnphopuowkx9k1vxkaujw73grkzm3 Categoría:Cintas con casting de Louis DiGiaimo 14 269949 2479958 2026-09-30T13:55:09Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Louis DiGiaimo}} [[Categoría:Cintas por director de casting|DiGiaimo, Louis]]' 2479958 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Louis DiGiaimo}} [[Categoría:Cintas por director de casting|DiGiaimo, Louis]] 3zg8yvltnp1bu43l99ufi46b9jsvj1h Categoría:Cintas con casting de Tiffany Little Canfield 14 269950 2479959 2026-09-30T13:55:36Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Tiffany Little Canfield}} [[Categoría:Cintas por director de casting|Canfield, Tiffany Little]]' 2479959 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Tiffany Little Canfield}} [[Categoría:Cintas por director de casting|Canfield, Tiffany Little]] kpdvxxeppkl08i4s0bcrb49si7no0ts Categoría:Cintas con dirección artística d'Enrique Alarcón 14 269951 2479960 2026-09-30T13:56:36Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Enrique Alarcón}} [[Categoría:Cintas por director artistico|Alarcon, Enrique]]' 2479960 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Enrique Alarcón}} [[Categoría:Cintas por director artistico|Alarcon, Enrique]] f5i6bvepx9t14vm3v3uc77wl7ftb085 Categoría:Cintas con dirección artística de Kelly Curley 14 269952 2479961 2026-09-30T13:57:03Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Kelly Curley}} [[Categoría:Cintas por director artistico|Curley, Kelly]]' 2479961 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Kelly Curley}} [[Categoría:Cintas por director artistico|Curley, Kelly]] teuar6y5197rni47chv2pie5k6yt1p3 Categoría:Cintas con dirección artística de Tambi Larsen 14 269953 2479962 2026-09-30T13:57:34Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Tambi Larsen}} [[Categoría:Cintas por director artistico|Larsen, Tambi]]' 2479962 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Tambi Larsen}} [[Categoría:Cintas por director artistico|Larsen, Tambi]] frec61vbe1to7p2vkd6w04bozrhhk47 Categoría:Cintas con dirección de fotografía de Antonio L. Ballesteros 14 269954 2479963 2026-09-30T13:58:33Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Antonio L. Ballesteros}} [[Categoría:Cintas por director de fotografía|Ballesteros, Antonio L]]' 2479963 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Antonio L. Ballesteros}} [[Categoría:Cintas por director de fotografía|Ballesteros, Antonio L]] 9ueo1d15sjgimpq6w23g0g5616rp1pk Categoría:Cintas con disenyo de producción de Beth Mickle 14 269955 2479969 2026-09-30T15:00:49Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Beth Mickle}} [[Categoría:Cintas por disenyador de producción|Mickle, Beth]]' 2479969 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Beth Mickle}} [[Categoría:Cintas por disenyador de producción|Mickle, Beth]] bqryow8etd6v04m4xoe6hlgzc8n1iqr Categoría:Cintas con disenyo de vestuario de Dayna Pink 14 269956 2479970 2026-09-30T15:01:42Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Dayna Pink}} [[Categoría:Cintas por disenyador de vestuario|Pink, Dayna]]' 2479970 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Dayna Pink}} [[Categoría:Cintas por disenyador de vestuario|Pink, Dayna]] syp9x57kp7i88ikhksi8wdg1uxuf5it Categoría:Cintas con efectos d'A.D. Flowers 14 269957 2479971 2026-09-30T15:02:33Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|A.D. Flowers}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Flowers, A.D]]' 2479971 wikitext text/x-wiki {{Catmás|A.D. Flowers}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Flowers, A.D]] irsvje0tqfn3h0jlsx3locwg5zf1hjf Categoría:Cintas con efectos d'Alberto Jaceniuk 14 269958 2479972 2026-09-30T15:03:00Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Alberto Jaceniuk}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Jaceniuk, Alberto]]' 2479972 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Alberto Jaceniuk}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Jaceniuk, Alberto]] l6gx4r62k3ebht819zfcjqbbi7m2b2p Categoría:Cintas con efectos de Franco Burattini 14 269959 2479973 2026-09-30T15:03:29Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Franco Burattini}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Burattini, Franco]]' 2479973 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Franco Burattini}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Burattini, Franco]] 2sk1s28wo9spsf64kwu50asv7hk69aq Categoría:Cintas con efectos de Justin B. Johnson 14 269960 2479974 2026-09-30T15:03:57Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Justin B. Johnson}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Johnson, Justin B]]' 2479974 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Justin B. Johnson}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Johnson, Justin B]] j4cn92o34foxjfk1gpqsr6rzpxn51az Categoría:Cintas con efectos de Logan Frazee 14 269961 2479975 2026-09-30T15:04:24Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Logan Frazee}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Frazee, Logan]]' 2479975 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Logan Frazee}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Frazee, Logan]] f4pepceqj209npursscqcdbcyu5m5o5 Categoría:Cintas con efectos de Wayne Rowe 14 269962 2479976 2026-09-30T15:04:55Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Wayne Rowe}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Rowe, Wayne]]' 2479976 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Wayne Rowe}} [[Categoría:Cintas por tecnico d'efectos especials|Rowe, Wayne]] 4ttm0zpnqjzwmq38rplyp6lts2u4kch Categoría:Cintas con guión de Glenn Ficarra 14 269963 2479978 2026-09-30T15:13:22Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Glenn Ficarra}} [[Categoría:Cintas por guionista|Ficarra, Glenn]]' 2479978 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Glenn Ficarra}} [[Categoría:Cintas por guionista|Ficarra, Glenn]] 352h0rnrxj26aoj42q8xpt7tds8vhbh Categoría:Cintas con guión de John Requa 14 269964 2479979 2026-09-30T15:13:54Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|John Requa}} [[Categoría:Cintas por guionista|Requa, John]]' 2479979 wikitext text/x-wiki {{Catmás|John Requa}} [[Categoría:Cintas por guionista|Requa, John]] 3os3axk11v73e52px3aq6d0ne9kg8ri Categoría:Cintas con guión de Mel Ferrer 14 269965 2479980 2026-09-30T15:14:26Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Mel Ferrer}} [[Categoría:Cintas por guionista|Ferrer, Mel]]' 2479980 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Mel Ferrer}} [[Categoría:Cintas por guionista|Ferrer, Mel]] ospmbrwl8xsraiw86zvlss3emwvoi0c Categoría:Animadors d'Estaus Unius 14 269966 2479988 2026-09-30T16:55:17Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Commonscat|Animators from the United States|los animadors d'Estaus Unius}} [[Categoría:Animadors por nacionalidat|Estaus Unius]] [[Categoría:Artistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cine d'Estaus Unius]] [[Categoría:Estausunidenses por actividat]]' 2479988 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Animators from the United States|los animadors d'Estaus Unius}} [[Categoría:Animadors por nacionalidat|Estaus Unius]] [[Categoría:Artistas d'Estaus Unius]] [[Categoría:Cine d'Estaus Unius]] [[Categoría:Estausunidenses por actividat]] kmmysauw4k0qzr22gofi5my0ewk29ep Categoría:Animadors por nacionalidat 14 269967 2479989 2026-09-30T16:57:08Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Commonscat|Animators by country|los animadors por nacionalidat}} [[Categoría:Amimadors| Nacionalidat]] [[Categoría:Cine por país| ]] [[Categoría:Biografías por actividat y por nacionalidat]]' 2479989 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Animators by country|los animadors por nacionalidat}} [[Categoría:Amimadors| Nacionalidat]] [[Categoría:Cine por país| ]] [[Categoría:Biografías por actividat y por nacionalidat]] ch3018mvf3ct7sk4lwv75aa60kl2q9d 2479990 2479989 2026-09-30T16:59:03Z RenatoGar 80073 2479990 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Animators by country|los animadors por nacionalidat}} [[Categoría:Animadors| Nacionalidat]] [[Categoría:Artistas por nacionalidat| Animadors]] [[Categoría:Biografías por actividat y por nacionalidat]] [[Categoría:Cine por país| ]] 2yf0q8q8ez0kmbxwx22ljib4zg567cz Categoría:Animadors 14 269968 2479991 2026-09-30T17:00:19Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con '{{Catmás|Animador|los animadors}} {{Commonscat|Animators|los animadors}} [[Categoría:Artistas| ]] [[Categoría:Biografías por actividat]] [[Categoría:Oficios d'o cine]]' 2479991 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Animador|los animadors}} {{Commonscat|Animators|los animadors}} [[Categoría:Artistas| ]] [[Categoría:Biografías por actividat]] [[Categoría:Oficios d'o cine]] 1bpjb213hwrfur025v8x8178325yp1h 2479992 2479991 2026-09-30T17:00:37Z RenatoGar 80073 2479992 wikitext text/x-wiki {{Catmás|Animador|los animadors}} {{Commonscat|Animators|los animadors}} [[Categoría:Artistas]] [[Categoría:Biografías por actividat]] [[Categoría:Oficios d'o cine]] 8z1dxtgwvz2eshmjjeghfmivzwjpwa6 Lista de plantillas d'o Real Madrid Club de Fútbol 0 269969 2479994 2026-09-30T17:04:49Z RenatoGar 80073 Pachina creyada con 'Ista ye a '''lista de plantillas d'o [[Real Madrid Club de Fútbol]]''' por temporadas. Ta veyer a plantilla actual, se veiga l'articlo prencipal sobre lo [[Real Madrid Club de Fútbol]]. {| align=center cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;" |- style="text-align:center;" | <span style="color:#F8F8F8"></span> [[#Establimento|Establimento]] · [[#Plantilla 1932/1933|1932/1933]] · [[#Plantilla 1933/1934|1933/1934]] · [[#Plantilla 1934/1935|1934/1935]] · #P…' 2479994 wikitext text/x-wiki Ista ye a '''lista de plantillas d'o [[Real Madrid Club de Fútbol]]''' por temporadas. Ta veyer a plantilla actual, se veiga l'articlo prencipal sobre lo [[Real Madrid Club de Fútbol]]. {| align=center cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;" |- style="text-align:center;" | <span style="color:#F8F8F8"></span> [[#Establimento|Establimento]] · [[#Plantilla 1932/1933|1932/1933]] · [[#Plantilla 1933/1934|1933/1934]] · [[#Plantilla 1934/1935|1934/1935]] · [[#Plantilla 1935/1936|1935/1936]] · [[#Plantilla 1936/1939|1936/1937]] · [[#Plantilla 1936/1939|1937/1938]] · [[#Plantilla 1936/1939|1938/1939]] · [[#Plantilla 1939/1940|1939/1940]]<br> [[#Plantilla 1940/1941|1940/1941]] · [[#Plantilla 1941/1942|1941/1942]] · [[#Plantilla 1942/1943|1942/1943]] · [[#Plantilla 1943/1944|1943/1944]] · [[#Plantilla 1944/1945|1944/1945]] · [[#Plantilla 1945/1946|1945/1946]] · [[#Plantilla 1946/1947|1946/1947]] · [[#Plantilla 1947/1948|1947/1948]] · [[#Plantilla 1948/1949|1948/1949]] · [[#Plantilla 1949/1950|1949/1950]]<br> [[#Plantilla 1950/1951|1950/1951]] · [[#Plantilla 1951/1952|1951/1952]] · [[#Plantilla 1952/1953|1952/1953]] · [[#Plantilla 1953/1954|1953/1954]] · [[#Plantilla 1954/1955|1954/1955]] · [[#Plantilla 1955/1956|1955/1956]] · [[#Plantilla 1956/1957|1956/1957]] · [[#Plantilla 1957/1958|1957/1958]] · [[#Plantilla 1958/1959|1958/1959]] · [[#Plantilla 1959/1960|1959/1960]]<br> [[#Plantilla 1960/1961|1960/1961]] · [[#Plantilla 1961/1962|1961/1962]] · [[#Plantilla 1962/1963|1962/1963]] · [[#Plantilla 1963/1964|1963/1964]] · [[#Plantilla 1964/1965|1964/1965]] · [[#Plantilla 1965/1966|1965/1966]] · [[#Plantilla 1966/1967|1966/1967]] · [[#Plantilla 1967/1968|1967/1968]] · [[#Plantilla 1968/1969|1968/1969]] · [[#Plantilla 1969/1970|1969/1970]]<br> [[#Plantilla 1970/1971|1970/1971]] · [[#Plantilla 1971/1972|1971/1972]] · [[#Plantilla 1972/1973|1972/1973]] · [[#Plantilla 1973/1974|1973/1974]] · [[#Plantilla 1974/1975|1974/1975]] · [[#Plantilla 1975/1976|1975/1976]] · [[#Plantilla 1976/1977|1976/1977]] · [[#Plantilla 1977/1978|1977/1978]] · [[#Plantilla 1978/1979|1978/1979]] · [[#Plantilla 1979/1980|1979/1980]]<br> [[#Plantilla 1980/1981|1980/1981]] · [[#Plantilla 1981/1982|1981/1982]] · [[#Plantilla 1982/1983|1982/1983]] · [[#Plantilla 1983/1984|1983/1984]] · [[#Plantilla 1984/1985|1984/1985]] · [[#Plantilla 1985/1986|1985/1986]] · [[#Plantilla 1986/1987|1986/1987]] · [[#Plantilla 1987/1988|1987/1988]] · [[#Plantilla 1988/1989|1988/1989]] · [[#Plantilla 1989/1990|1989/1990]]<br> [[#Plantilla 1990/1991|1990/1991]] · [[#Plantilla 1991/1992|1991/1992]] · [[#Plantilla 1992/1993|1992/1993]] · [[#Plantilla 1993/1994|1993/1994]] · [[#Plantilla 1994/1995|1994/1995]] · [[#Plantilla 1995/1996|1995/1996]] · [[#Plantilla 1996/1997|1996/1997]] · [[#Plantilla 1997/1998|1997/1998]] · [[#Plantilla 1998/1999|1998/1999]] · [[#Plantilla 1999/2000|1999/2000]]<br> [[#Plantilla 2000/2001|2000/2001]] · [[#Plantilla 2001/2002|2001/2002]] · [[#Plantilla 2002/2003|2002/2003]] · [[#Plantilla 2003/2004|2003/2004]] · [[#Plantilla 2004/2005|2004/2005]] · [[#Plantilla 2005/2006|2005/2006]] · [[#Plantilla 2006/2007|2006/2007]] · [[#Plantilla 2007/2008|2007/2008]] · [[#Plantilla 2008/2009|2008/2009]] · [[#Plantilla 2009/2010|2009/2010]] <br> [[#Plantilla 2010/2011|2010/2011]] · [[#Plantilla 2011/2012|2011/2012]] · [[#Plantilla 2012/2013|2012/2013]] · [[#Plantilla 2013/2014|2013/2014]] · [[#Plantilla 2014/2015|2014/2015]] · [[#Plantilla 2015/2016|2015/2016]] · [[#Plantilla 2016/2017|2016/2017]] · [[#Plantilla 2017/2018|2017/2018]] · [[#Plantilla 2018/2019|2018/2019]] · [[#Plantilla 2019/2020|2019/2020]] <br> [[#Plantilla 2020/2021|2020/2021]] · [[#Plantilla 2021/2022|2021/2022]] · [[#Plantilla 2022/2023|2022/2023]] · [[#Plantilla 2023/2024|2023/2024]] · [[#Plantilla 2024/2025|2024/2025]] · [[#Plantilla 2025/2026|2025/2026]] · [[#Plantilla 2026/2027|2026/2027]] |} mjidkg290qs8kzrmsskm2hu6w7rt59q 2479995 2479994 2026-09-30T17:06:08Z RenatoGar 80073 2479995 wikitext text/x-wiki Ista ye a '''lista de plantillas d'o [[Real Madrid Club de Fútbol]]''' por temporadas. Ta veyer a plantilla actual, se veiga l'articlo prencipal sobre lo [[Real Madrid Club de Fútbol]]. {| align=center cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;" |- style="text-align:center;" | <span style="color:#F8F8F8"></span> [[#Establimento|Establimento]] · [[#Plantilla 1932/1933|1932/1933]] · [[#Plantilla 1933/1934|1933/1934]] · [[#Plantilla 1934/1935|1934/1935]] · [[#Plantilla 1935/1936|1935/1936]] · [[#Plantilla 1936/1939|1936/1937]] · [[#Plantilla 1936/1939|1937/1938]] · [[#Plantilla 1936/1939|1938/1939]] · [[#Plantilla 1939/1940|1939/1940]]<br> [[#Plantilla 1940/1941|1940/1941]] · [[#Plantilla 1941/1942|1941/1942]] · [[#Plantilla 1942/1943|1942/1943]] · [[#Plantilla 1943/1944|1943/1944]] · [[#Plantilla 1944/1945|1944/1945]] · [[#Plantilla 1945/1946|1945/1946]] · [[#Plantilla 1946/1947|1946/1947]] · [[#Plantilla 1947/1948|1947/1948]] · [[#Plantilla 1948/1949|1948/1949]] · [[#Plantilla 1949/1950|1949/1950]]<br> [[#Plantilla 1950/1951|1950/1951]] · [[#Plantilla 1951/1952|1951/1952]] · [[#Plantilla 1952/1953|1952/1953]] · [[#Plantilla 1953/1954|1953/1954]] · [[#Plantilla 1954/1955|1954/1955]] · [[#Plantilla 1955/1956|1955/1956]] · [[#Plantilla 1956/1957|1956/1957]] · [[#Plantilla 1957/1958|1957/1958]] · [[#Plantilla 1958/1959|1958/1959]] · [[#Plantilla 1959/1960|1959/1960]]<br> [[#Plantilla 1960/1961|1960/1961]] · [[#Plantilla 1961/1962|1961/1962]] · [[#Plantilla 1962/1963|1962/1963]] · [[#Plantilla 1963/1964|1963/1964]] · [[#Plantilla 1964/1965|1964/1965]] · [[#Plantilla 1965/1966|1965/1966]] · [[#Plantilla 1966/1967|1966/1967]] · [[#Plantilla 1967/1968|1967/1968]] · [[#Plantilla 1968/1969|1968/1969]] · [[#Plantilla 1969/1970|1969/1970]]<br> [[#Plantilla 1970/1971|1970/1971]] · [[#Plantilla 1971/1972|1971/1972]] · [[#Plantilla 1972/1973|1972/1973]] · [[#Plantilla 1973/1974|1973/1974]] · [[#Plantilla 1974/1975|1974/1975]] · [[#Plantilla 1975/1976|1975/1976]] · [[#Plantilla 1976/1977|1976/1977]] · [[#Plantilla 1977/1978|1977/1978]] · [[#Plantilla 1978/1979|1978/1979]] · [[#Plantilla 1979/1980|1979/1980]]<br> [[#Plantilla 1980/1981|1980/1981]] · [[#Plantilla 1981/1982|1981/1982]] · [[#Plantilla 1982/1983|1982/1983]] · [[#Plantilla 1983/1984|1983/1984]] · [[#Plantilla 1984/1985|1984/1985]] · [[#Plantilla 1985/1986|1985/1986]] · [[#Plantilla 1986/1987|1986/1987]] · [[#Plantilla 1987/1988|1987/1988]] · [[#Plantilla 1988/1989|1988/1989]] · [[#Plantilla 1989/1990|1989/1990]]<br> [[#Plantilla 1990/1991|1990/1991]] · [[#Plantilla 1991/1992|1991/1992]] · [[#Plantilla 1992/1993|1992/1993]] · [[#Plantilla 1993/1994|1993/1994]] · [[#Plantilla 1994/1995|1994/1995]] · [[#Plantilla 1995/1996|1995/1996]] · [[#Plantilla 1996/1997|1996/1997]] · [[#Plantilla 1997/1998|1997/1998]] · [[#Plantilla 1998/1999|1998/1999]] · [[#Plantilla 1999/2000|1999/2000]]<br> [[#Plantilla 2000/2001|2000/2001]] · [[#Plantilla 2001/2002|2001/2002]] · [[#Plantilla 2002/2003|2002/2003]] · [[#Plantilla 2003/2004|2003/2004]] · [[#Plantilla 2004/2005|2004/2005]] · [[#Plantilla 2005/2006|2005/2006]] · [[#Plantilla 2006/2007|2006/2007]] · [[#Plantilla 2007/2008|2007/2008]] · [[#Plantilla 2008/2009|2008/2009]] · [[#Plantilla 2009/2010|2009/2010]] <br> [[#Plantilla 2010/2011|2010/2011]] · [[#Plantilla 2011/2012|2011/2012]] · [[#Plantilla 2012/2013|2012/2013]] · [[#Plantilla 2013/2014|2013/2014]] · [[#Plantilla 2014/2015|2014/2015]] · [[#Plantilla 2015/2016|2015/2016]] · [[#Plantilla 2016/2017|2016/2017]] · [[#Plantilla 2017/2018|2017/2018]] · [[#Plantilla 2018/2019|2018/2019]] · [[#Plantilla 2019/2020|2019/2020]] <br> [[#Plantilla 2020/2021|2020/2021]] · [[#Plantilla 2021/2022|2021/2022]] · [[#Plantilla 2022/2023|2022/2023]] · [[#Plantilla 2023/2024|2023/2024]] · [[#Plantilla 2024/2025|2024/2025]] · [[#Plantilla 2025/2026|2025/2026]] · [[#Plantilla 2026/2027|2026/2027]] |} == Plantilla 2018/2019 == {{fs start}} {{fs player|no= 1|pos= POR|nat=Costa Rica|name= [[Keylor Navas]]}} {{fs player|no= 2|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[Dani Carvajal]]}} {{fs player|no= 3|pos= ESF|nat=Aragón|name= [[Jesús Vallejo]]}} {{fs player|no= 4|pos= ESF|nat=Andalucía|name= [[Sergio Ramos]] |other= [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]]}} {{fs player|no= 5|pos= ESF|nat=France|name= [[Raphaël Varane]] |other= [[Capità (futbol)|4t capità]]}} {{fs player|no= 6|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[José Ignacio Fernández Iglesias|Nacho]]}} {{fs player|no= 8|pos= MEY|nat=Germany|name= [[Toni Kroos]]}} {{fs player|no= 9|pos= DEB|nat=France|name= [[Karim Benzema]] |other= [[Capità (futbol)|3r capità]]}} {{fs player|no=10|pos=CEN|nat=Croatia|name= [[Luka Modrić]]}} {{fs player|no=11|pos= DEB|nat=Wales|name= [[Gareth Bale]]}} {{fs player|no=12|pos= ESF|nat=Brazil|name= [[Marcelo Vieira da Silva Júnior|Marcelo]] |other= [[Capità (futbol)|2º capitan]]}} {{fs player|no=13|pos= POR|nat=Catalonia|name= [[Kiko Casilla]]}} {{fs mid}} {{fs player|no=14|pos= MEY|nat=Brazil|name= [[Casemiro]]}} {{fs player|no=15|pos= ESF|nat=France|name= [[Theo Hernández]]}} {{fs player|no=17|pos= DEB|nat=Galicia|name= [[Lucas Vázquez Iglesias|Lucas Vázquez]]}} {{fs player|no=18|pos= MEY|nat=the Community of Madrid|name= [[Marcos Llorente]]}} {{fs player|no=19|pos= ESF|nat=the Basque Country|name= [[Álvaro Odriozola Arzallus|Álvaro Odriozola]]}} {{fs player|no=20|pos= MEY|nat=Illes Balears|name= [[Marco Asensio]]}} {{fs player|no=21|pos= DEB|nat=the Community of Madrid|name= [[Borja Mayoral]]}} {{fs player|no=22|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Isco]]}} {{fs player|no=23|pos= MEY|nat=Croatia|name= [[Mateo Kovačić]]}} {{fs player|no=24|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Dani Ceballos]]}} {{fs player|no=28|pos= DEB|nat=Brazil|name= [[Vinícius Júnior]]}} {{fs player|no=30|pos= POR|nat=France|name= [[Luca Zidane]]}} {{fs end}} nw0xkxm695k3jwm9hwsuiupqhp8fqsp 2479996 2479995 2026-09-30T17:06:40Z RenatoGar 80073 /* Plantilla 2018/2019 */ 2479996 wikitext text/x-wiki Ista ye a '''lista de plantillas d'o [[Real Madrid Club de Fútbol]]''' por temporadas. Ta veyer a plantilla actual, se veiga l'articlo prencipal sobre lo [[Real Madrid Club de Fútbol]]. {| align=center cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;" |- style="text-align:center;" | <span style="color:#F8F8F8"></span> [[#Establimento|Establimento]] · [[#Plantilla 1932/1933|1932/1933]] · [[#Plantilla 1933/1934|1933/1934]] · [[#Plantilla 1934/1935|1934/1935]] · [[#Plantilla 1935/1936|1935/1936]] · [[#Plantilla 1936/1939|1936/1937]] · [[#Plantilla 1936/1939|1937/1938]] · [[#Plantilla 1936/1939|1938/1939]] · [[#Plantilla 1939/1940|1939/1940]]<br> [[#Plantilla 1940/1941|1940/1941]] · [[#Plantilla 1941/1942|1941/1942]] · [[#Plantilla 1942/1943|1942/1943]] · [[#Plantilla 1943/1944|1943/1944]] · [[#Plantilla 1944/1945|1944/1945]] · [[#Plantilla 1945/1946|1945/1946]] · [[#Plantilla 1946/1947|1946/1947]] · [[#Plantilla 1947/1948|1947/1948]] · [[#Plantilla 1948/1949|1948/1949]] · [[#Plantilla 1949/1950|1949/1950]]<br> [[#Plantilla 1950/1951|1950/1951]] · [[#Plantilla 1951/1952|1951/1952]] · [[#Plantilla 1952/1953|1952/1953]] · [[#Plantilla 1953/1954|1953/1954]] · [[#Plantilla 1954/1955|1954/1955]] · [[#Plantilla 1955/1956|1955/1956]] · [[#Plantilla 1956/1957|1956/1957]] · [[#Plantilla 1957/1958|1957/1958]] · [[#Plantilla 1958/1959|1958/1959]] · [[#Plantilla 1959/1960|1959/1960]]<br> [[#Plantilla 1960/1961|1960/1961]] · [[#Plantilla 1961/1962|1961/1962]] · [[#Plantilla 1962/1963|1962/1963]] · [[#Plantilla 1963/1964|1963/1964]] · [[#Plantilla 1964/1965|1964/1965]] · [[#Plantilla 1965/1966|1965/1966]] · [[#Plantilla 1966/1967|1966/1967]] · [[#Plantilla 1967/1968|1967/1968]] · [[#Plantilla 1968/1969|1968/1969]] · [[#Plantilla 1969/1970|1969/1970]]<br> [[#Plantilla 1970/1971|1970/1971]] · [[#Plantilla 1971/1972|1971/1972]] · [[#Plantilla 1972/1973|1972/1973]] · [[#Plantilla 1973/1974|1973/1974]] · [[#Plantilla 1974/1975|1974/1975]] · [[#Plantilla 1975/1976|1975/1976]] · [[#Plantilla 1976/1977|1976/1977]] · [[#Plantilla 1977/1978|1977/1978]] · [[#Plantilla 1978/1979|1978/1979]] · [[#Plantilla 1979/1980|1979/1980]]<br> [[#Plantilla 1980/1981|1980/1981]] · [[#Plantilla 1981/1982|1981/1982]] · [[#Plantilla 1982/1983|1982/1983]] · [[#Plantilla 1983/1984|1983/1984]] · [[#Plantilla 1984/1985|1984/1985]] · [[#Plantilla 1985/1986|1985/1986]] · [[#Plantilla 1986/1987|1986/1987]] · [[#Plantilla 1987/1988|1987/1988]] · [[#Plantilla 1988/1989|1988/1989]] · [[#Plantilla 1989/1990|1989/1990]]<br> [[#Plantilla 1990/1991|1990/1991]] · [[#Plantilla 1991/1992|1991/1992]] · [[#Plantilla 1992/1993|1992/1993]] · [[#Plantilla 1993/1994|1993/1994]] · [[#Plantilla 1994/1995|1994/1995]] · [[#Plantilla 1995/1996|1995/1996]] · [[#Plantilla 1996/1997|1996/1997]] · [[#Plantilla 1997/1998|1997/1998]] · [[#Plantilla 1998/1999|1998/1999]] · [[#Plantilla 1999/2000|1999/2000]]<br> [[#Plantilla 2000/2001|2000/2001]] · [[#Plantilla 2001/2002|2001/2002]] · [[#Plantilla 2002/2003|2002/2003]] · [[#Plantilla 2003/2004|2003/2004]] · [[#Plantilla 2004/2005|2004/2005]] · [[#Plantilla 2005/2006|2005/2006]] · [[#Plantilla 2006/2007|2006/2007]] · [[#Plantilla 2007/2008|2007/2008]] · [[#Plantilla 2008/2009|2008/2009]] · [[#Plantilla 2009/2010|2009/2010]] <br> [[#Plantilla 2010/2011|2010/2011]] · [[#Plantilla 2011/2012|2011/2012]] · [[#Plantilla 2012/2013|2012/2013]] · [[#Plantilla 2013/2014|2013/2014]] · [[#Plantilla 2014/2015|2014/2015]] · [[#Plantilla 2015/2016|2015/2016]] · [[#Plantilla 2016/2017|2016/2017]] · [[#Plantilla 2017/2018|2017/2018]] · [[#Plantilla 2018/2019|2018/2019]] · [[#Plantilla 2019/2020|2019/2020]] <br> [[#Plantilla 2020/2021|2020/2021]] · [[#Plantilla 2021/2022|2021/2022]] · [[#Plantilla 2022/2023|2022/2023]] · [[#Plantilla 2023/2024|2023/2024]] · [[#Plantilla 2024/2025|2024/2025]] · [[#Plantilla 2025/2026|2025/2026]] · [[#Plantilla 2026/2027|2026/2027]] |} == Plantilla 2018/2019 == {{fs start}} {{fs player|no= 1|pos= POR|nat=Costa Rica|name= [[Keylor Navas]]}} {{fs player|no= 2|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[Dani Carvajal]]}} {{fs player|no= 3|pos= ESF|nat=Aragón|name= [[Jesús Vallejo]]}} {{fs player|no= 4|pos= ESF|nat=Andalucía|name= [[Sergio Ramos]] |other= [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]]}} {{fs player|no= 5|pos= ESF|nat=France|name= [[Raphaël Varane]] |other= [[Capità (futbol)|4t capità]]}} {{fs player|no= 6|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[José Ignacio Fernández Iglesias|Nacho]]}} {{fs player|no= 8|pos= MEY|nat=Germany|name= [[Toni Kroos]]}} {{fs player|no= 9|pos= DEB|nat=France|name= [[Karim Benzema]] |other= [[Capità (futbol)|3r capità]]}} {{fs player|no=10|pos=CEN|nat=Croatia|name= [[Luka Modrić]]}} {{fs player|no=11|pos= DEB|nat=Wales|name= [[Gareth Bale]]}} {{fs player|no=12|pos= ESF|nat=Brazil|name= [[Marcelo Vieira da Silva Júnior|Marcelo]] |other= [[Capità (futbol)|2<sup>ndo</sup> capitan]]}} {{fs player|no=13|pos= POR|nat=Catalonia|name= [[Kiko Casilla]]}} {{fs mid}} {{fs player|no=14|pos= MEY|nat=Brazil|name= [[Casemiro]]}} {{fs player|no=15|pos= ESF|nat=France|name= [[Theo Hernández]]}} {{fs player|no=17|pos= DEB|nat=Galicia|name= [[Lucas Vázquez Iglesias|Lucas Vázquez]]}} {{fs player|no=18|pos= MEY|nat=the Community of Madrid|name= [[Marcos Llorente]]}} {{fs player|no=19|pos= ESF|nat=the Basque Country|name= [[Álvaro Odriozola Arzallus|Álvaro Odriozola]]}} {{fs player|no=20|pos= MEY|nat=Illes Balears|name= [[Marco Asensio]]}} {{fs player|no=21|pos= DEB|nat=the Community of Madrid|name= [[Borja Mayoral]]}} {{fs player|no=22|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Isco]]}} {{fs player|no=23|pos= MEY|nat=Croatia|name= [[Mateo Kovačić]]}} {{fs player|no=24|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Dani Ceballos]]}} {{fs player|no=28|pos= DEB|nat=Brazil|name= [[Vinícius Júnior]]}} {{fs player|no=30|pos= POR|nat=France|name= [[Luca Zidane]]}} {{fs end}} 80yyva069e0fuu2sfymo9ou2mkgjfmm 2479998 2479996 2026-09-30T17:08:38Z RenatoGar 80073 2479998 wikitext text/x-wiki Ista ye a '''lista de plantillas d'o [[Real Madrid Club de Fútbol]]''' por temporadas. Ta veyer a plantilla actual, se veiga l'articlo prencipal sobre lo [[Real Madrid Club de Fútbol]]. {| align=center cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;" |- style="text-align:center;" | <span style="color:#F8F8F8"></span> [[#Establimento|Establimento]] · [[#Plantilla 1932/1933|1932/1933]] · [[#Plantilla 1933/1934|1933/1934]] · [[#Plantilla 1934/1935|1934/1935]] · [[#Plantilla 1935/1936|1935/1936]] · [[#Plantilla 1936/1939|1936/1937]] · [[#Plantilla 1936/1939|1937/1938]] · [[#Plantilla 1936/1939|1938/1939]] · [[#Plantilla 1939/1940|1939/1940]]<br> [[#Plantilla 1940/1941|1940/1941]] · [[#Plantilla 1941/1942|1941/1942]] · [[#Plantilla 1942/1943|1942/1943]] · [[#Plantilla 1943/1944|1943/1944]] · [[#Plantilla 1944/1945|1944/1945]] · [[#Plantilla 1945/1946|1945/1946]] · [[#Plantilla 1946/1947|1946/1947]] · [[#Plantilla 1947/1948|1947/1948]] · [[#Plantilla 1948/1949|1948/1949]] · [[#Plantilla 1949/1950|1949/1950]]<br> [[#Plantilla 1950/1951|1950/1951]] · [[#Plantilla 1951/1952|1951/1952]] · [[#Plantilla 1952/1953|1952/1953]] · [[#Plantilla 1953/1954|1953/1954]] · [[#Plantilla 1954/1955|1954/1955]] · [[#Plantilla 1955/1956|1955/1956]] · [[#Plantilla 1956/1957|1956/1957]] · [[#Plantilla 1957/1958|1957/1958]] · [[#Plantilla 1958/1959|1958/1959]] · [[#Plantilla 1959/1960|1959/1960]]<br> [[#Plantilla 1960/1961|1960/1961]] · [[#Plantilla 1961/1962|1961/1962]] · [[#Plantilla 1962/1963|1962/1963]] · [[#Plantilla 1963/1964|1963/1964]] · [[#Plantilla 1964/1965|1964/1965]] · [[#Plantilla 1965/1966|1965/1966]] · [[#Plantilla 1966/1967|1966/1967]] · [[#Plantilla 1967/1968|1967/1968]] · [[#Plantilla 1968/1969|1968/1969]] · [[#Plantilla 1969/1970|1969/1970]]<br> [[#Plantilla 1970/1971|1970/1971]] · [[#Plantilla 1971/1972|1971/1972]] · [[#Plantilla 1972/1973|1972/1973]] · [[#Plantilla 1973/1974|1973/1974]] · [[#Plantilla 1974/1975|1974/1975]] · [[#Plantilla 1975/1976|1975/1976]] · [[#Plantilla 1976/1977|1976/1977]] · [[#Plantilla 1977/1978|1977/1978]] · [[#Plantilla 1978/1979|1978/1979]] · [[#Plantilla 1979/1980|1979/1980]]<br> [[#Plantilla 1980/1981|1980/1981]] · [[#Plantilla 1981/1982|1981/1982]] · [[#Plantilla 1982/1983|1982/1983]] · [[#Plantilla 1983/1984|1983/1984]] · [[#Plantilla 1984/1985|1984/1985]] · [[#Plantilla 1985/1986|1985/1986]] · [[#Plantilla 1986/1987|1986/1987]] · [[#Plantilla 1987/1988|1987/1988]] · [[#Plantilla 1988/1989|1988/1989]] · [[#Plantilla 1989/1990|1989/1990]]<br> [[#Plantilla 1990/1991|1990/1991]] · [[#Plantilla 1991/1992|1991/1992]] · [[#Plantilla 1992/1993|1992/1993]] · [[#Plantilla 1993/1994|1993/1994]] · [[#Plantilla 1994/1995|1994/1995]] · [[#Plantilla 1995/1996|1995/1996]] · [[#Plantilla 1996/1997|1996/1997]] · [[#Plantilla 1997/1998|1997/1998]] · [[#Plantilla 1998/1999|1998/1999]] · [[#Plantilla 1999/2000|1999/2000]]<br> [[#Plantilla 2000/2001|2000/2001]] · [[#Plantilla 2001/2002|2001/2002]] · [[#Plantilla 2002/2003|2002/2003]] · [[#Plantilla 2003/2004|2003/2004]] · [[#Plantilla 2004/2005|2004/2005]] · [[#Plantilla 2005/2006|2005/2006]] · [[#Plantilla 2006/2007|2006/2007]] · [[#Plantilla 2007/2008|2007/2008]] · [[#Plantilla 2008/2009|2008/2009]] · [[#Plantilla 2009/2010|2009/2010]] <br> [[#Plantilla 2010/2011|2010/2011]] · [[#Plantilla 2011/2012|2011/2012]] · [[#Plantilla 2012/2013|2012/2013]] · [[#Plantilla 2013/2014|2013/2014]] · [[#Plantilla 2014/2015|2014/2015]] · [[#Plantilla 2015/2016|2015/2016]] · [[#Plantilla 2016/2017|2016/2017]] · [[#Plantilla 2017/2018|2017/2018]] · [[#Plantilla 2018/2019|2018/2019]] · [[#Plantilla 2019/2020|2019/2020]] <br> [[#Plantilla 2020/2021|2020/2021]] · [[#Plantilla 2021/2022|2021/2022]] · [[#Plantilla 2022/2023|2022/2023]] · [[#Plantilla 2023/2024|2023/2024]] · [[#Plantilla 2024/2025|2024/2025]] · [[#Plantilla 2025/2026|2025/2026]] · [[#Plantilla 2026/2027|2026/2027]] |} == Plantilla 2018/2019 == {{fs start}} {{fs player|no= 1|pos= POR|nat=Costa Rica|name= [[Keylor Navas]]}} {{fs player|no= 2|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[Dani Carvajal]]}} {{fs player|no= 3|pos= ESF|nat=Aragón|name= [[Jesús Vallejo]]}} {{fs player|no= 4|pos= ESF|nat=Andalucía|name= [[Sergio Ramos]] |other= [[Imachen:Captain sports.svg|12px|link=Capitán (fútbol)|Capitán]]}} {{fs player|no= 5|pos= ESF|nat=France|name= [[Raphaël Varane]] |other= [[Capità (futbol)|4t capità]]}} {{fs player|no= 6|pos= ESF|nat=the Community of Madrid|name= [[José Ignacio Fernández Iglesias|Nacho]]}} {{fs player|no= 8|pos= MEY|nat=Germany|name= [[Toni Kroos]]}} {{fs player|no= 9|pos= DEB|nat=France|name= [[Karim Benzema]] |other= [[Capità (futbol)|3r capità]]}} {{fs player|no=10|pos=CEN|nat=Croatia|name= [[Luka Modrić]]}} {{fs player|no=11|pos= DEB|nat=Wales|name= [[Gareth Bale]]}} {{fs player|no=12|pos= ESF|nat=Brazil|name= [[Marcelo Vieira da Silva Júnior|Marcelo]] |other= [[Capità (futbol)|2<sup>ndo</sup> capitan]]}} {{fs player|no=13|pos= POR|nat=Catalonia|name= [[Kiko Casilla]]}} {{fs mid}} {{fs player|no=14|pos= MEY|nat=Brazil|name= [[Casemiro]]}} {{fs player|no=15|pos= ESF|nat=France|name= [[Theo Hernández]]}} {{fs player|no=17|pos= DEB|nat=Galicia|name= [[Lucas Vázquez Iglesias|Lucas Vázquez]]}} {{fs player|no=18|pos= MEY|nat=the Community of Madrid|name= [[Marcos Llorente]]}} {{fs player|no=19|pos= ESF|nat=the Basque Country|name= [[Álvaro Odriozola Arzallus|Álvaro Odriozola]]}} {{fs player|no=20|pos= MEY|nat=Illes Balears|name= [[Marco Asensio]]}} {{fs player|no=21|pos= DEB|nat=the Community of Madrid|name= [[Borja Mayoral]]}} {{fs player|no=22|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Isco]]}} {{fs player|no=23|pos= MEY|nat=Croatia|name= [[Mateo Kovačić]]}} {{fs player|no=24|pos= MEY|nat=Andalucía|name= [[Dani Ceballos]]}} {{fs player|no=28|pos= DEB|nat=Brazil|name= [[Vinícius Júnior]]}} {{fs player|no=30|pos= POR|nat=France|name= [[Luca Zidane]]}} {{fs end}} {{Control d'autoridaz}} [[Categoría:Real Madrid]] [[Categoría:Lista de plantillas d'equipos de fútbol|Real Madrid]] eom2dmteho3f74svegcr73jrjsl1c0e