ويكيبيديا arzwiki https://arz.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter ميديا خاص نقاش مستخدم نقاش المستخدم ويكيبيديا نقاش ويكيبيديا ملف نقاش الملف ميدياويكى نقاش ميدياويكى قالب نقاش القالب مساعدة نقاش المساعدة تصنيف نقاش التصنيف بوابة مناقشة بوابة نص زمنى نقاش النص الزمنى وحدة نقاش الوحدة فعالية نقاش فعالية 0 73 13235641 13207753 2026-09-17T21:07:42Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي ← ى ، دى الحدود ← الحدود دى ، الشرق الاوسط ← الشرق الوسطانى (3)، ذروتها ← عزها، الوسطى ← الوسطانيه (13) 13235641 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} [[ملف:Two-point-equidistant-asia.jpg|تصغير|300x300بك|صورة لقارة اسيا متاخدة ب القمر الصناعى]] '''اسيا''' هى اكبر [[قاره]] فى العالم فى المساحه (43،810،582 كيلو متر مربع) و عدد السكان (اكتر من 4 مليار انسان) محاطه من ناحية الجنوب [[المحيط الهندى|بالمحيط الهندى]] و من الشرق [[المحيط الهادى|بالمحيط الهادى]] و من ناحية الشمال بيغطى [[المحيط القطبى]] كل سواحلها اسيا مهد حضارات انسانية عظيمة على ايد التاريخ المكتوب و من بعده ([[الاكادية]] و [[الميدية]] و [[الفينيقية]] و [[السومرية]] و [[الفارسية]] و [[الهندية]] و [[الصينية]] مجرد امثله). اسيا فيه بيها الايام دى 48 دولة مستقلة ومن اكبر مدنها [[طوكيو]] و [[سول|سيول]] و [[مومباى]] و [[جاكارتا|جاكرتا]]. [[ملف:Populous_Asia_topographic_map_2024.jpg|تصغير|خريطة للمنطقة الاكتر سكان فى اسيا بتبيين الخصايص الفيزيائية والسياسية والسكانية، بحلول سنة 2024]] اسيا تتقاسم مساحة الارض فى [[اوراسيا]] مع [[اوروبا]] ، و فى اوراسيا الافريقية مع اوروبا [[افريقيا|وافريقيا]] . بشكل عام، يحدها من الشرق [[المحيط الهادى]] ، ومن الجنوب [[المحيط الهندى]] ، ومن الشمال المحيط المتجمد الشمالى . ان الحدود بين اسيا و اوروبا هيا بناء تاريخى و ثقافى ، حيث مافيش فصل جغرافى وفيزيائى واضح بينهم. يضع التقسيم المقبول عموم اسيا شرق [[قناة السويس]] اللى تفصلها عن افريقيا؛ و شرق المضائق التركية وجبال الاورال [[نهر الاورال|ونهر الاورال]] ، و جنوب من جبال القوقاز وبحر [[بحر قزوين|قزوين]] و البحر [[البحر الاسود|الاسود]] ،و ده يفصلها عن اوروبا. وبما ان مفهوم اسيا من مصطلح المنطقة الشرقية من منظور اوروبى، اسيا هيا المنطقة الشاسعة المتبقية من اوراسيا ناقص اوروبا. ومن ثم، اسيا هيا منطقة تتعايش فيها ثقافات مستقلة مختلفة بدل ان تتقاسم ثقافة واحدة، والحدود مع اوروبا تعسفية لحد ما و تحركت من تصورها الاولانى فى العصور القديمة الكلاسيكية . يعكس تقسيم اوراسيا لقارتين الاختلافات الثقافية بين الشرق و الغرب ، اللى يتنوع بعضها بصوره كبيره. تبادلت [[الصين]] [[الهند|والهند]] المراكز كاكبر اقتصادين فى العالم من سنة 1 لسنة 1800 ميلادية. كانت الصين قوة اقتصادية كبرى طول معظم التاريخ المسجل، كان [[ناتج محلى اجمالى|نصيب الفرد من الناتج المحلى الاجمالى]] هو الاعلى لحد سنة 1500.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html | title = Ensuring China's 'Peaceful Rise' | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100110045822/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html | archivedate = 10 January 2010 | accessdate = 22 January 2016 | last = Nalapat | first = M. D. }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | date = 30 September 2004 | title = The Real Great Leap Forward | url = https://www.economist.com/special-report/2004/10/02/the-real-great-leap-forward | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161227234147/http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=E1_PNTJQTR | archivedate = 27 December 2016 | work = The Economist }}</ref> بقا طريق الحرير الطريق التجارى الرئيسى بين الشرق و الغرب فى المناطق الداخلية الآسيوية فى حين ظل مضيق ملقا يعتبر الطريق البحرى الرئيسى. اظهرت اسيا ديناميكية اقتصادية و نمو سكانى قوى خلال القرن العشرين، لكن النمو السكانى الاجمالى انخفض من كده الحين.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.economist.com/diversions/millennium/displayStory.cfm?Story_ID=346605 | title = Like herrings in a barrel | work = The Economist | date = 23 December 1999 | issue = Millennium issue: Population | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100104100155/http://www.economist.com/diversions/millennium/displayStory.cfm?Story_ID=346605 | archivedate = 4 January 2010 }}</ref> كانت اسيا موطن لمعظم الديانات السائدة فى العالم بما فيها [[هندوسيه|الهندوسية]] [[زرادشتيه|والزرادشتية]] [[يهوديه|واليهودية]] [[جاينيه|والجاينية]] [[بوذيه|والبوذية]] [[كونفوشيه|والكونفوشيوسية]] [[طاويه|والطاوية والمسيحية]] [[مسيحيه|والاسلام]] [[الاسلام|والسيخية]] [[سيخ|والكتير]] من الديانات التانيه. تختلف اسيا بشكل كبير عبر مناطقها وداخلها بخصوص بالمجموعات العرقية و الثقافات والبيئات والاقتصادات والروابط التاريخية و انظمة الحكومة. ليها مزيج من كتير من المناخات المختلفة اللى تتراوح من الجنوب الاستوائى عبر الصحارى الحارة فى اجزاء من غرب اسيا [[اسيا الوسطانيه|واسيا الوسطانيه]] و جنوب اسيا و المناطق المعتدلة فى الشرق و المركز القارى لمناطق شبه قطبية وقطبية واسعه فى [[اسيا الشماليه|شمال]] اسيا . == التعريف والحدود == === الحدود بين اسيا وافريقيا === الحدود بين اسيا وافريقيا هيا [[قناة السويس]] [[خليج السويس|وخليج السويس]] [[البحر الاحمر|و البحر الاحمر]] وباب المندب .<ref>{{Cite encyclopedia|title=Suez Canal: 1250 to 1920: Middle East|year=2012|publisher=Sage Publications, Inc.|isbn=978-1-4129-8176-7}}</ref> وده بيخللى [[مصر]] [[دول عابرة للقارات|دولة عابرة للقارات]] ، حيث [[سينا|تقع شبه جزيرة سيناء]] فى اسيا وبقية البلاد فى افريقيا. === الحدود بين اسيا و اوروبا === [[ملف:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|تصغير|التعاريف المستخدمة للحدود بين اسيا و اوروبا فى فترات مختلفة من التاريخ. التعريف الحديث المقبول عموم يناسب فى الغالب الخطين " '''B''' " و" '''F''' " فى دى الصورة.]] التقسيم الثلاثى للعالم القديم لافريقيا واسيا و اوروبا كان قيد الاستخدام من القرن السادس قبل الميلاد، و ده بفضل الجغرافيين اليونانيين زى [[اناكسيماندر|انكسيماندر]] [[هكتيوس الملطى|وهيكاتيوس]] . وضع انكسيماندر الحدود بين اسيا و اوروبا على طول [[نهر رايونى|نهر فاسيس]] (نهر ريونى الحديث) فى [[جورجيا]] بالقوقاز (من مصبه عند [[پوتى|بوتى]] على ساحل [[البحر الاسود]] ، عبر ممر سورامى وعلى طول [[نهر كورا]] لبحر قزوين)، هيا الاتفاقية اللى لسه [[هيرودوت]] يتبعها فى القرن الخامس قبل الميلاد.<ref>''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'' 4.38.</ref> خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]] ، <ref>according to Strabo (''[[Geographica]]'' 11.7.4</ref> تم تعديل دى الاتفاقية، و بقا الحد الفاصل بين اوروبا واسيا يعتبر دلوقتى [[نهر الدون|نهر التانايس]] (نهر الدون الحديث). دى هيا الاتفاقية اللى استخدمها مؤلفو العصر الرومانى زى [[بوسيدونيوس]] ، <ref>W. Theiler, ''Posidonios. ''</ref> [[سترابو|وسترابو]] [[كلاوديوس بطليموس|وبطليموس]] .<ref>''[[الجغرافيا|Geographia]]'' 7.5.6 (ed. Nobbe 1845, {{مرجع ويب | url = https://books.google.com/books?id=vHMCAAAAQAAJ | title = vol. 2 | year = 1845 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200524011208/https://books.google.com/books?id=vHMCAAAAQAAJ | archivedate = 24 May 2020 | accessdate = 21 January 2020 | last = Ptolomeo | first = Claudio }}</ref> تم تحديد الحدود بين اسيا و اوروبا تاريخى على ايد الاكاديميين الاوروبيين. فى السويد، بعد خمس سنين من وفاة بيتر، نشر [[فيليب جوهان فون ستراهلينبيرج|فيليب يوهان فون ستراهلينبيرج]] سنة 1730 اطلس جديد يقترح جبال الاورال كحدود لآسيا. اعلن تاتيشيف انه اقترح الفكرة على فون ستراهلينبيرج. اقترح الاخير ان [[نهر امبا (نهر فى اوبليس اكتوبى)|يكون نهر ايمبا]] هو الحد الادنى. وعلى مدى القرن التالى، قُدِّمت مقترحات مختلفة لحد ساد [[نهر الاورال]] فى نص القرن التسعتاشر. تم نقل الحدود قسر من البحر الاسود لبحر قزوين اللى يصب فيه نهر الاورال.<ref name="Myth"/> الحدود بين البحر الاسود وبحر قزوين فى العاده على طول قمة جبال القوقاز ، رغم انها توضع ساعات للشمال. === الحدود بين اسيا و اوقيانوسيا === [[File:Map_of_Sunda_and_Sahul.svg|وصلة=[[:en:File:Map of Sunda and Sahul.svg|File:Map of Sunda and Sahul.svg]]|يسار|تصغير|التعاريف المستخدمة للحدود بين اسيا و اوقيانوسيا.]] تقع الحدود بين اسيا [[اوشيانيا|واوقيانوسيا]] فى العاده فى مكان ما فى [[اندونيسيا|ارخبيل اندونيسيا]] ، وبالتحديد فى شرق اندونيسيا . يفصل خط والاس بين العالمين الجغرافيين الحيويين الآسيوى والوالاسى ، هيا منطقة انتقالية من المضائق المائية العميقة بين الرفوف القارية الآسيوية والاسترالية. قسم [[ماكس فيلهلم كارل ويبر|خط ويبر]] المنطقة لقسمين بخصوص بتوازن الحيوانات بين اصل آسيوى او اصل استرالوبى.<ref name="Simpson 1977" /> يمثل [[ريتشارد ليدكر|خط لايديكر]] الحدود الشرقية لوالاسيا مع [[قارة اوستراليا|ساهول]] .<ref name="Kealy2015">{{Cite journal|title=Islands under the sea: a review of early modern human dispersal routes and migration hypotheses through Wallacea|journal=The Journal of Island and Coastal Archaeology|volume=11|issue=3|pages=364–84|year=2015|doi=10.1080/15564894.2015.1119218|url=https://www.researchgate.net/publication/287798057|last=Kealy|first=Shimona|last2=Louys|first2=Julien|last3=o'Connor|first3=Sue|issn=1556-4894}}</ref><ref name="New2002">{{Cite journal|last=New|first=T.R.|title=Neuroptera of Wallacea: a transitional fauna between major geographical regions|journal=Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=48|issue=2|pages=217–27|year=2002|url=http://actazool.nhmus.hu/48Suppl2/newwallace.pdf}}</ref> فى الغالب يُعتقد ان جزر الملوك (باستثناء جزر آرو) على حدود جنوب شرق آسيا، مع جزر آرو وغرب جينيا الجديدة ، شرق خط لايديكر، اللى تعتبر جزء كامل من اوقيانوسيا، الاتنين على الصفيحة القارية الاسترالية.<ref name="Simpson 1977">{{Cite journal|last=Simpson|first=George Gaylord|title=Too Many Lines; The Limits of the Oriental and Australian Zoogeographic Regions|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|publisher=American Philosophical Society|volume=121|issue=2|year=1977|issn=0003-049X|jstor=986523|pages=107–120|url=http://www.jstor.org/stable/986523|accessdate=2024-06-11}}</ref> ثقافى، مثلت منطقة والاسيا مرحلة انتقالية بين الشعوب الاسترونيزية والميلانيزية، مع درجات متفاوتة من الاختلاط بين الاثنين. بشكل عام، كلما المنطقة كانت ابعد للغرب واكتر ساحلية، كانت التاثيرات الاسترونيزية اقوى، وكلما المنطقة كانت ابعد للشرق واكتر اتساع لجوه ، كانت التاثيرات الميلانيزية اقوى. كان لمصطلحى جنوب شرق اسيا و اوقيانوسيا، اللى تم ابتكارهما فى القرن التسعتاشر، شوية معانى جغرافيا مختلفة تمام من نشاتهما. كان العامل الرئيسى فى تحديد الجزر الآسيوية فى الارخبيل الاندونيسى هو موقع الممتلكات الاستعمارية للامبراطوريات المختلفة هناك (وليس كلها اوروبية). ويؤكد لويس وويجن ان "تضييق نطاق "جنوب شرق آسيا" لحدودها دلوقتى كان عملية تدريجية".<ref name="Myth">{{Harvard citation no brackets|Lewis|Wigen|1997}}</ref> === الحدود بين اسيا و امريكا الشمالية === [[ملف:Us-su-maritime.jpg|تصغير|الحدود بين امريكا وروسيا حسب اتفاقية الحدود البحرية بين الاتحاد السوفييتى و امريكا .]] يفصل [[بيرينج|مضيق بيرينغ]] وبحر بيرينغ بين الارض فى اسيا و امريكا [[امريكا الشماليه|الشمالية]] ، كما بيشكلو الحدود الدولية بين روسيا و امريكا. تفصل الحدود دى الوطنية والقارية جزر ديوميد فى مضيق بيرينغ، مع ديوميد الكبرى فى [[روسيا]] وديوميد الصغرى فى [[امريكا|الولايات المتحدة]] . جزر الوشيان هيا سلسلة جزر تمتد غرب من شبه جزيرة الاسكا باتجاه جزر كوماندورسكى و شبه جزيرة كامتشاتكا فى روسيا. ترتبط معظم دى الجزر دايما باميركا الشمالية، باستثناء مجموعة الجزر القريبة فى اقصى الغرب، اللى على الجرف القارى لاسيا بعد حوض جزر الوشيان الشمالية ، و فى حالات نادرة ممكن ربطها بآسيا، و هو ما قد يسمح بعد كده لولاية [[الاسكا]] الاميركية كمان امريكا نفسها بان تعتبر دولة عابرة للقارات. ترتبط جزر الوشيان ساعات باوقيانوسيا، نظر لوضعها كجزر بعيده فى المحيط الهادى، وقربها من صفيحة المحيط الهادى. بس، ده نادر للغاية، و ده بسبب جغرافيتها الحيوية اللى مشاستوائية، فضل عن [[اليوطيون|سكانها]] ، اللى كانو مرتبطين تاريخى [[امريكان اصليين|بالامريكيين الاصليين]] . [[جزيره سانت لورانس|جزيرة سانت لورانس]] فى بحر بيرنغ الشمالى تنتمى لالاسكا و تكون مرتبطة باى قارة لكن تعتبر دايما جزء من امريكا الشمالية، زى ما هو الحال مع جزر رات فى سلسلة جزر الوشيان. فى اقرب نقطة لهما، تفصل بين الاسكا وروسيا {{حول|2.5|mi|0}} . === التعريف الجارى === [[File:Afro-Eurasia_(orthographic_projection).svg|وصلة=[[:en:File:Afro-Eurasia (orthographic projection).svg|File:Afro-Eurasia (orthographic projection).svg]]|يسار|تصغير|افريقيا و اوراسيا تظهر باللون الاخضر]] اسيا الجغرافيا من الآثار الثقافية للمفاهيم الاوروبية للعالم، اللى ابتدت مع [[اليونان القديمه|اليونانيين القدام]] ، اللى تم فرضها على الثقافات التانيه، و هو مفهوم غير دقيق يسبب نزاع متوطن حوالين ما يعنيه. ما تتوافش اسيا تمام مع الحدود الثقافية لانواعها المختلفة من المكونات.<ref name="Myth"/> من زمن هيرودوت، رفضت اقلية من الجغرافيين نظام القارات الثلاث (اوروبا، وافريقيا، و آسيا) على اساس عدم وجود فصل مادى كبير بينهم.<ref name="McG-H">{{مرجع ويب | url = http://accessscience.com/abstract.aspx?id=054800&referURL=http%3a%2f%2faccessscience.com%2fcontent.aspx%3fid%3d054800 | title = Asia | website = AccessScience | publisher = McGraw-Hill | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111127141127/http://accessscience.com/abstract.aspx?id=054800&referURL=http%3A%2F%2Faccessscience.com%2Fcontent.aspx%3Fid%3D054800 | archivedate = 27 November 2011 | accessdate = 26 July 2011 }}</ref> زى ، يقال السير [[بارى كانليف|بارى كونليف]] ، الاستاذ الفخرى لعلم الآثار الاوروبى فى اكسفورد، ان اوروبا كانت جغرافى و ثقافى مجرد "الامتداد الغربى لقارة آسيا".<ref>{{Cite journal|url=https://www.theatlantic.com/doc/200812/editors-choice|title=Geography Is Destiny|first=Benjamin|last=Schwartz|journal=The Atlantic|date=December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090930211221/http://www.theatlantic.com/doc/200812/editors-choice|archivedate=30 September 2009}}</ref> من الناحية الجغرافيا، تشكل اسيا المكون الشرقى الرئيسى لقارة [[اوراسيا]] ، فى حين تشكل اوروبا شبه الجزيرة الشمالية الغربية من الكتلة الارضية. تشكل اسيا و اوروبا وافريقيا كتلة ارضية واحدة متصلة - افرو-اوراسيا - وتشترك فى جرف قارى مشترك. اوروبا كلها بالتقريب وجزء كبير من اسيا فوق [[صفيحه اوراسيه|الصفيحة الاوراسية]] ، ويحدها من الجنوب الصفيحة العربية والهندية، ويقع الجزء الشرقى من سيبيريا (شرق [[سلسلة جبال تشيرسكى]] ) على الصفيحة الامريكانيه الشمالية . == علم اصل الكلمة == [[ملف:Gulf5..JPG|تصغير|اسيا بطليموس]] يُعتقد ان مصطلح "آسيا" نشا فى اسم المنطقة الجغرافيا فى [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] ''اسوا'' ( Hittite ) اللى كانت فى الاصل تشير بس لجزء من شمال غرب [[اسيا الصغرى|الاناضول]] . بيظهر المصطلح فى السجلات الحثية اللى تروى كيف تمرد اتحاد من دول اسوان بما فيها [[طرواده|طروادة]] دون جدوى ضد الملك الحيثى توداليا الاولانى حوالى سنة 1400 قبل الميلاد.<ref name="Jablonka-Bryce">{{Cite encyclopedia|last=McMahon|first=Gregory|title=The Land and Peoples of Anatolia through Ancient Eyes}}</ref><ref>Bossert, Helmut T., ''Asia'', Istanbul, 1946.</ref> تحتوى وثائق الخطية ب المعاصرة بالتقريب على مصطلح ''aswia'' ( Mycenaean Greek )، على ما يبدو فى اشارة لالاسرى من نفس المنطقة.<ref>{{Harvard citation no brackets|Ventris|Chadwick|1973}}</ref> [[ملف:Roman_Empire_-_Asia_(125_AD).svg|تصغير|مقاطعة اسيا المميزة (باللون الاحمر) جوه الامبراطورية الرومانية]] استخدم هيرودوت المصطلح للاشارة ل[[اسيا الصغرى|الاناضول]] و اراضى [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الامبراطورية الاخمينية]] ، عكس ده من اليونان ومصر. يذكر ان اليونانيين افترضوا ان اسيا اتسمت على اسم مرات [[بروميثيوس]] ، لكن الليديين يقولون انها اتسمت على اسم ''اسيس'' ، ابن كوتيس، اللى نقل الاسم لقبيلة فى سرديس .<ref>Book IV, Article 45.</ref> فى [[ميثولوجيا يونانيه|الاساطير اليونانية]] ، "آسيا" ( {{Lang|grc|Ἀσία}} او {{Lang|grc|Ἀσίη}} ) كان اسم " الحورية او الهة [[تايتن|تيتان]] فى ليديا". تذكر [[الالياذه|الالياذة]] (اللى ينسبها اليونانيين القدام ل[[هوميروس]] ) اثنين من الفريجيين فى [[حرب طرواده|حرب طروادة]] يُدعيان اسيوس (صفة تعنى "آسيوي")؛ <ref>Μ95, Π717.</ref> و كمان مستنقع او ارض منخفضة فيها مستنقع فى ليديا باسم {{Lang|grc|ασιος}} .<ref>Β461.</ref> تم اعتماد المصطلح بعدين على ايد [[الرومان]] ، اللى استخدموه فى الاشارة لمقاطعة اسيا ، فى غرب الاناضول. كان [[بلينيوس الاكبر|بلينى]] واحد من اوائل الكتاب اللى استخدموا اسيا كاسم للقارة باكملها.<ref>{{مرجع ويب | url = http://etymonline.com/index.php?term=Asia&allowed_in_frame=0 | title = Asia – Origin and meaning of Asia by Online Etymology Dictionary | website = Etymonline.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170525113914/http://etymonline.com/index.php?term=Asia&allowed_in_frame=0 | archivedate = 25 May 2017 | accessdate = 9 November 2017 }}</ref> == تاريخ == === العصر القديم === [[ملف:Silkroutes.jpg|تصغير| كان طريق الحرير يربط الحضارات فى كل اماكن آسيا.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.silk-road.com/artl/srtravelmain.shtml | title = Ancient Silk Road Travellers | website = Silk-road.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171108022054/http://www.silk-road.com/artl/srtravelmain.shtml | archivedate = 8 November 2017 | accessdate = 9 November 2017 | last = Silkroad Foundation, Adela C.Y. Lee }}</ref>]] يمكن النظر لتاريخ اسيا باعتباره تواريخ مميزة لكذا مناطق ساحلية محيطية: شرق اسيا ، [[جنوب اسيا|وجنوب]] اسيا ، و جنوب شرق اسيا ، [[اسيا الوسطانيه|واسيا الوسطانيه]] ، وغرب اسيا . كان المحيط الساحلى موطن لبعض اقدم الحضارات المعروفة فى العالم، حيث تطورت كل منها حوالين وديان الانهار الخصبة. كانت الحضارات فى [[منطقة بين النهرين|بلاد ما بين النهرين]] [[نهر السند|ووادى السند]] [[النهر الاصفر|والنهر الاصفر]] تشترك فى كتير من اوجه التشابه. من المحتمل ان تكون دى الحضارات قد تبادلت التكنولوجيات والافكار زى [[رياضيات|الرياضيات]] والعجلة . ويظهر ان الابتكارات التانيه، زى الكتابة، قد تطورت بشكل فردى فى كل مجال. وتطورت المدن والدول والامبراطوريات فى دى الاراضى المنخفضة. منطقة السهوب الوسطانيه كانت ماهولة من فترة طويلة بالبدو الرحل اللى يركبو الحصنه اللى يمكنهم الوصول لكل مناطق اسيا من السهوب . اقدم التوسع المفترض بره السهوب هو توسع [[لغات اندواوروبيه|الهندو-اوروبيين]] ، اللى نشرو لغاتهم فى غرب اسيا و جنوب اسيا وحدود الصين، كان يقيم التوخاريون . كان الجزء الشمالى من آسيا، بما فيها معظم [[سيبيريا]] ، غير قابل للوصول لحد كبير بالنسبة للبدو الرحل، بسبب الغابات الكثيفة والمناخ والتندرا . فضلت دى المناطق قليلة السكان لحد كبير. المركز و الاطراف كانو منفصلين فى الغالب عن بعضهم بالجبال و الصحارى. وشكلت جبال [[القوقاز]] [[هيمالايا|والهيمالايا]] وصحارى القره [[صحرا قره قوم|قوم]] [[صحرا جوبى|وجوبى]] حواجز لم يتمكن فرسان السهوب من عبورها الا بصعوبة. فى حين كان سكان المدن الحضرية اكتر تقدم من الناحية التكنولوجية والاجتماعية، الا انهم فى كتير من الحالات ماقدروش من فعل الكتير على الجانب العسكرى للدفاع ضد جحافل الفرسان فى السهوب. لكن الاراضى المنخفضة ما كانتش فيها ما يكفى من الاراضى العشبية المفتوحة لدعم قوة فارسية كبيرة؛ وللسبب ده ولاسباب تانيه، وجد البدو اللى غزو الدول فى الصين والهند و الشرق الوسطانى نفسهم فى كتير من الاحيان مضطرين لالتكيف مع المجتمعات المحلية الاكتر ثراءً. === العصر الوسيط === [[ملف:Mongol_dominions1.jpg|يسار|تصغير| [[امبراطوريه مغوليه|الامبراطورية المغولية]] فى اقصى اتساعها. المنطقة الرمادية هيا الامبراطورية التيمورية اللاحقة.]] هزايم [[خلافه اسلاميه|الخلافة]] الاسلامية للامبراطوريتين [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطية]] والفارسية وصلت لسيطرة غرب اسيا و الاجزاء الجنوبية من [[اسيا الوسطانيه]] والاجزاء الغربية من جنوب اسيا خلال [[الغزوات الاسلاميه|غزواتها]] فى القرن السابع؛ كما انتشر الاسلام على مدى قرون لالمناطق الجنوبية من الهند و جنوب شرق اسيا بالتجارة على طول طريق الحرير البحرى .<ref>{{مرجع ويب | url = https://yaqeeninstitute.org/read/paper/how-islam-spread-throughout-the-world | title = How Islam Spread Throughout the World | website = Yaqeen Institute for Islamic Research | language = en | accessdate = 2024-08-08 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://en.unesco.org/silkroad/content/did-you-know-spread-islam-southeast-asia-through-trade-routes | title = Did you know?: The Spread of Islam in Southeast Asia through the Trade Routes {{!}} Silk Roads Programme | website = en.unesco.org | accessdate = 2024-08-08 }}</ref> استولت [[امبراطوريه مغوليه|الامبراطورية المغولية]] على جزء كبير من اسيا فى القرن التلاتاشر، هيا المنطقة الممتدة من الصين لاوروبا. قبل الغزو المغولى، ورد ان عدد سكان عيله سونج وصل حوالى 120 مليون انسان ؛ و افاد تعداد سنة 1300 اللى اعقب الغزو ان عدد السكان وصل حوالى 60 مليون انسان .<ref>Ping-ti Ho.</ref> يُعتقد ان [[الموت الاسود]] ، واحد من اكتر [[وباء عالمى|الاوبئة]] تدمير فى تاريخ البشرية، نشا فى السهول الناشفه فى اسيا الوسطانيه، بعدين نقل بعد كده عبر طريق الحرير .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/blackdisease_01.shtml | title = History – Black Death | date = 17 February 2011 | publisher = BBC | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120605000815/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/blackdisease_01.shtml | archivedate = 5 June 2012 }}</ref> === العصر الحديث === [[الامبراطوريه الروسيه|الامبراطورية الروسية]] ابتدت التوسع فى اسيا من القرن السبعتاشر، و فى الاخر سيطرت على كل سيبيريا و معظم اسيا الوسطانيه بحلول نهاية القرن التسعتاشر. سيطرت [[امبراطوريه عثمانيه|الامبراطورية العثمانية]] على الاناضول و معظم الشرق الوسطانى و شمال افريقيا والبلقان من نص القرن الستاشر . فى القرن السبعتاشر، غزا المانشو الصين و اسسو عيلة تشينج . سيطرت امبراطورية المغول الاسلامية (اللى سبقتها سلطنة دلهى من القرن التلاتاشر لاوائل القرن الستاشر) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.pbs.org/thestoryofindia/timeline/5/ | title = The Story of India | website = www.pbs.org | publisher = PBS | accessdate = 2024-08-08 }}</ref> و امبراطورية المراثا الهندوسية على جزء كبير من الهند فى القرنين الستاشر و التمنتاشر على التوالى.   الامبريالية الغربية فى اسيا تزامنت مع [[الثوره الصناعيه|الثورة الصناعية]] فى الغرب وخلع الهند والصين من عرش الاقتصادين الرائدين فى العالم. بقت الامبراطورية البريطانية مهيمنة لاول مرة فى جنوب آسيا، تم غزو معظم المنطقة على ايد التجار البريطانيين فى اواخر القرن التمنتاشر و اوائل القرن التسعتاشر قبل ما تحت [[الراج البريطانى|الحكم البريطانى المباشر]] بعد ثورة فاشلة سنة 1857 ؛ ادى اكتمال [[قناة السويس]] سنة 1869، اللى زادت من وصول البريطانيين للهند، لمزيد من النفوذ الاوروبى على آسيا.<ref>{{مرجع ويب | url = https://thewire.in/history/suez-canal-relevance-europe-colonialism | title = Behind the Enduring Relevance of the Suez Canal Is the Long Shadow of European Colonialism | website = The Wire | accessdate = 2024-08-09 }}</ref> فى نفس الوقت ده ، ابتدت القوى الغربية فى الهيمنة على الصين فيما بقا معروف بعدين بقرن الاذلال ، هناك وصلت تجارة الافيون المدعومة من بريطانيا وحروب الافيون اللى بعد كده لاجبار الصين على وضع مش مسبوق من الاستيراد اكترو ده تصدر.<ref>{{مرجع ويب | url = https://history.state.gov/milestones/1830-1860/china-1 | title = Milestones: 1830–1860 - Office of the Historian | website = history.state.gov | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230831071219/https://history.state.gov/milestones/1830-1860/china-1 | archivedate = 31 August 2023 | accessdate = 2023-08-31 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.scmp.com/comment/opinion/article/3150233/china-history-matters-still-century-humiliation | title = Opinion {{!}} For China, the history that matters is its 'century of humiliation' | date = 2021-09-28 | website = South China Morning Post | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230831071219/https://www.scmp.com/comment/opinion/article/3150233/china-history-matters-still-century-humiliation | archivedate = 31 August 2023 | accessdate = 2023-08-31 }}</ref> الهيمنة الاجنبية على الصين تعززت من الامبراطورية الاستعمارية اليابانية ، اللى سيطرت على بعض شرق اسيا وجزء كبير من جنوب شرق اسيا لمده صغيره (اللى كانت قد استولى عليها البريطانيين والنيديرلانديين والفرنساويين فى اواخر القرن التسعتاشر)، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.metmuseum.org/toah/ht/10/sse.html | title = Southeast Asia, 1800–1900 A.D. | website = The Met's Heilbrunn Timeline of Art History | publisher = Metropolitan Museum of Art | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230831071219/https://www.metmuseum.org/toah/ht/10/sse.html | archivedate = 31 August 2023 | accessdate = 2023-08-31 }}</ref> [[جينيا الجديده|وغينيا الجديدة]] وجزر المحيط الهادى ؛ و تمكنت اليابان من السيطرة بصعودها السريع اللى حدث خلال عصر ميجى فى اواخر القرن التسعتاشر، حيث طبقت المعرفة الصناعية اللى تعلمتها من الغرب و علشان كده تفوقت على بقية آسيا.<ref>{{مرجع ويب | url = https://apjjf.org/2020/20/Zohar.html | title = Introduction: Race and Empire in Meiji Japan | date = 15 October 2020 | website = The Asia–Pacific Journal: Japan Focus | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230831071219/https://apjjf.org/2020/20/Zohar.html | archivedate = 31 August 2023 | accessdate = 2023-08-31 }}</ref> كان واحد من التاثيرات المهمة على اليابان هو امريكا، اللى ابتدت فى فرض نفوذها عبر المحيط الهادى بعد توسعها غرب فى الفترة من اوائل لنص القرن التسعتاشر.<ref>{{مرجع ويب | url = https://history.state.gov/milestones/1830-1860/opening-to-japan | title = The United States and the Opening to Japan, 1853 }}</ref> ادى تفكك الامبراطورية العثمانية فى اوائل القرن العشرين لتنازع البريطانيين والفرنسيين على الشرق الوسطانى وتقسيمه .<ref>{{Cite journal|last=Yakoubi|first=Myriam|date=2022-01-04|title=The French, the British and their Middle Eastern Mandates (1918-1939): Two Political Strategies|url=https://journals.openedition.org/rfcb/8787|journal=Revue Française de Civilisation Britannique. French Journal of British Studies|language=en|volume=XXVII|issue=1|doi=10.4000/rfcb.8787|issn=0248-9015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230831071229/https://journals.openedition.org/rfcb/8787|archivedate=31 August 2023|accessdate=31 August 2023}}</ref> === العصر المعاصر === [[ملف:Soviet_Union_and_China_map_including_the_three_co-bordering_countries.svg|تصغير|177x177بك| كان الاتحاد السوفييتى (باللون الاحمر) والصين (باللون الاصفر)، اللى كانا شريكين لبعض الوقت، يسيطران على معظم اسيا فى اواخر القرن العشرين.]] مع نهاية [[الحرب العالميه التانيه]] سنة 1945 والدمار اللى خلفته الحرب فى اوروبا و اليابان الامبراطورية، تمكنت كتير من البلاد فى اسيا من تحرير نفسها بسرعة من الحكم الاستعمارى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://academic.oup.com/book/697/chapter-abstract/135374210 | title = Global war's colonial consequences | website = academic.oup.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230831071220/https://academic.oup.com/book/697/chapter-abstract/135374210 | archivedate = 31 August 2023 | accessdate = 2023-08-31 }}</ref> و جه استقلال الهند مصاحب لتشكيل دولة منفصلة لغالبية المسلمين فى جنوب اسيا ، اللى انقسمت سنة 1971 لدولتين [[باكستان|هما باكستان]] [[بانجلاديش|وبنجلاديش]] ؛ توترات الحرب الباردة بين امريكا والاتحاد السوفييتى وصلت لتوتر العلاقات بين الهند وباكستان و اثرت على اسيا بشكل عام.<ref>{{مرجع ويب | url = https://thediplomat.com/2021/03/how-the-cold-war-shaped-bangladeshs-liberation-war/ | title = How the Cold War Shaped Bangladesh's Liberation War | website = thediplomat.com | accessdate = 2024-08-07 }}</ref> شاف سنة 1991 نهاية الحرب الباردة وتاسيس [[تفكيك الاتحاد السوفييتى|الاتحاد السوفييتى،و]] ده اتسبب فى استقلال الدول الخمس الحديثة فى اسيا الوسطانيه.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.theatlantic.com/international/archive/2011/12/no-great-game-the-story-of-post-cold-war-powers-in-central-asia/250010/ | title = No Great Game: The Story of Post-Cold War Powers in Central Asia | date = 2011-12-16 | website = The Atlantic | accessdate = 2024-08-08 | last = Foust | first = Joshua }}</ref> استفادت بعض الدول العربية اقتصادى من رواسب البترول الضخمة اللى تم اكتشافها فى اراضيها، فبقت ذات نفوذ عالمى، <ref>{{مرجع ويب | url = https://education.nationalgeographic.org/resource/oil-discovered-saudi-arabia/ | title = Oil Discovered in Saudi Arabia | website = education.nationalgeographic.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203035632/https://education.nationalgeographic.org/resource/oil-discovered-saudi-arabia/ | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 2023-08-31 }}</ref> رغم اتاثر الاستقرار فى الشرق الوسطانى من سنة 1948 بالصراع [[الصراع العربى الاسرائيلى|العربى الاسرائيلى]] والتدخلات اللى تقودها امريكا.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Bazelon | first = Emily | date = 2024-02-01 | title = The Road to 1948, and the Roots of a Perpetual Conflict | url = https://www.nytimes.com/interactive/2024/02/01/magazine/israel-founding-palestinian-conflict.html | accessdate = 2024-08-08 | work = نيو يورك تايمز | language = en-US | issn = 0362-4331 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | title = America's Middle East Scorecard: Many Interventions, Few Successes | url = https://www.npr.org/sections/parallels/2014/08/25/341892606/america-s-middle-east-scorecard-many-interventions-few-successes | work = NPR }}</ref> بقت دول شرق اسيا (ل جانب سنغافورة فى جنوب شرق آسيا) مزدهرة اقتصادى بفضل " اقتصادات النمر " عالية النمو؛ <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/issues1/ | title = Economic Issues 1 -- Growth in East Asia | website = imf.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230320132157/https://www.imf.org/external/pubs/ft/issues1/ | archivedate = 20 March 2023 | accessdate = 2023-08-31 }}</ref> واسترجعت الصين، بعد ما خضعت للاصلاحات الراسمالية فى عهد [[دينج شياو بينج]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cato.org/publications/chinas-post-1978-economic-development-entry-global-trading-system | title = China's Post-1978 Economic Development and Entry into the Global Trading System | website = www.cato.org | accessdate = 2024-08-09 }}</ref> مكانتها بين اكبر اقتصادين فى العالم بحلول القرن الواحد و عشرين.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.forbes.com/sites/dereksaul/2022/12/06/china-and-india-will-overtake-us-economically-by-2075-goldman-sachs-economists-say/ | title = China And India Will Overtake U.S. Economically By 2075, Goldman Sachs Economists Say | website = Forbes | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230705185916/https://www.forbes.com/sites/dereksaul/2022/12/06/china-and-india-will-overtake-us-economically-by-2075-goldman-sachs-economists-say/ | archivedate = 5 July 2023 | accessdate = 2023-08-31 | last = Saul | first = Derek }}</ref> كما شافت الهند نمو ملحوظ بسبب التحرير الاقتصادى اللى ابتدا فى تسعينيات القرن العشرين، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.firstpost.com/business/25-years-of-liberalisation-a-glimpse-of-indias-growth-in-14-charts-2877654.html | title = 25 years of liberalisation: A glimpse of India's growth in 14 charts-Business News | date = 2016-07-07 | website = Firstpost | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230904005244/https://www.firstpost.com/business/25-years-of-liberalisation-a-glimpse-of-indias-growth-in-14-charts-2877654.html | archivedate = 4 September 2023 | accessdate = 2023-09-04 }}</ref> حيث انخفض معدل الفقر المدقع دلوقتى لاقل من 20%؛ <ref>{{استشهاد بخبر | last = Kumar | first = Manoj | date = 2023-07-17 | title = One-tenth of India's population escaped poverty in 5 years - government report | language = en | work = Reuters | url = https://www.reuters.com/world/india/one-tenth-indias-population-escaped-poverty-5-years-government-report-2023-07-17/ | accessdate = 2023-09-04 | archivedate = 4 September 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230904034523/https://www.reuters.com/world/india/one-tenth-indias-population-escaped-poverty-5-years-government-report-2023-07-17/ }}</ref> وتزامن صعود الهند والصين مع تزايد التوترات بين البلدين، حيث بقت منطقة المحيطين الهندى والهادئ دلوقتى منطقة متنازع عليها بنشاط بين الصين والقوى الموازنة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.stimson.org/2024/from-the-mountains-to-the-seas-india-china-competition-in-the-wake-of-galwan/ | title = From the Mountains to the Seas: India-China Competition in the Wake of Galwan • Stimson Center | date = 2024-06-16 | website = Stimson Center | language = en-US | accessdate = 2024-08-08 | last = Matamis | first = Joaquin }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://thediplomat.com/2018/01/the-origin-of-indo-pacific-as-geopolitical-construct/ | title = The Origin of 'Indo-Pacific' as Geopolitical Construct | website = thediplomat.com | language = en-US | accessdate = 2024-08-08 | last = Kuo | first = Mercy A. }}</ref> == جغرافيا == [[ملف:Himalayas.jpg|يسار|تصغير| تعتبر سلسلة جبال [[هيمالايا|الهيمالايا]] موطن لبعض اعلى القمم على كوكب الارض.]] اسيا هيا اكبر قارة على وجه الارض. انها تغطى 9% من اجمالى مساحة سطح الارض (او 30% من مساحة الارض)، و عندهااطول خط ساحلى، طوله {{حول|62800|km|mi|0}} . يتم تعريف اسيا بشكل عام على انها بتشمل 4 اخماس الجزء الشرقى من اوراسيا. شرق [[قناة السويس]] وجبال الاورال ، و للجنوب من جبال القوقاز (او منخفض كوما-مانيش ) وبحر [[بحر قزوين|قزوين]] و البحر [[البحر الاسود|الاسود]] .<ref name="autogenerated1">{{Cite encyclopedia|title=Asia|url=https://www.britannica.com/eb/article-9110518/Asia|encyclopedia=[[انسيكلوبيديا بريتانيكا]] Online|year=2006|location=Chicago|publisher=انسيكلوبيديا بريتانيكا, Inc}}</ref> يحدها من الشرق [[المحيط الهادى]] ، ومن الجنوب المحيط الهندى، ومن الشمال المحيط المتجمد الشمالى. تنقسم قارة اسيا ل49 دولة، 5 منها ( [[جورجيا]] ، [[اذيربايجان|اذربيجان]] ، [[روسيا]] ، [[كازاخستان]] [[توركيا|وتركيا]] ) هيا دول عابرة للقارات جزئى فى [[اوروبا]] . من الناحية الجغرافيا، روسيا جزئى فى آسيا، لكن تعتبر دولة اوروبية ، ثقافى وسياسى. [[صحرا جوبى|صحراء جوبى]] فى مونجوليا، و تمتد [[الصحرا العربيه|الصحراء العربية]] عبر جزء كبير من الشرق الوسطانى. يعد [[نهر يانجتسى|نهر اليانجتسى]] فى الصين اطول نهر فى القارة. تعتبر جبال الهيمالايا بين نيبال والصين اعلى سلسلة جبال فى العالم. تمتد الغابات المطيرة الاستوائية عبر اجزاء كبيرة من جنوب آسيا، فى الوقت نفسه الغابات الصنوبرية والنفضية للشمال. <gallery> ملف:Tundra_in_Siberia.jpg|بديل=Siberian tundra| تندرا [[سيبيريا|سيبيرية]] ملف:Gunung_Palung_Jungle.jpg|بديل=Rainforest in Borneo| [[غابه مطيره|الغابات المطيرة]]فيبورنيو ملف:Kerala_Backwaters,_India.JPG|بديل=Kerala backwaters| الميه الخلفية فى ولاية كيرالا ملف:Naadam_rider_2.jpg|بديل=Mongolian steppe| السهوبمنغولية ملف:1_li_jiang_guilin_yangshuo_2011.jpg|بديل=South China Karst| كارست جنوب الصين ملف:Taman_Negara,_Malaysia,_Panoramic_view.jpg|بديل=Taman Negara, Peninsular Malaysia| تامان نيغارا،جزيرة ماليزيا ملف:Akkem_Valley_2011.jpg|بديل=Altai Mountains| جبال التاي ملف:Hunza_Valley_from_Eagle_Point.jpg|بديل=Hunza Valley| وادى هونزا ملف:Baa_atoll_islands.JPG|بديل=Atolls of the Maldives| جزر المالديف ربع ملف:Red_sand_of_the_Wadi_Rum_desert.jpg|بديل=Wadi Rum in Jordan| وادى رمفي[[الاردن]] </gallery> === المناطق الرئيسية === [[ملف:Detailed_map_of_Asian_regions.png|تصغير|300x300بك| خريطة تفصيلية للمناطق الآسيوية]] هناك طرق مختلفة للتقسيم الاقليمى لآسيا. ويستخدم التقسيم الفرعى اللى بعد كده لمناطق، من امور تانيه، على ايد شعبة الاحصاء فى الامم المتحده (UNSD). تقسيم اسيا مناطق من الامم المتحده يتم لاسباب احصائية بس ولا يتضمن اى افتراض حوالين الانتماءات السياسية او غيرها من الانتماءات للدول والاقاليم.<ref>{{مرجع ويب | url = https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ | title = Standard Country or Area Codes for Statistical Use (M49 Standard) | publisher = UN Statistica Division | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170830170949/https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ | archivedate = 30 August 2017 | accessdate = 2 May 2020 }}</ref> * [[اسيا الشماليه|شمال]] اسيا ( [[سيبيريا]] ) [note 3] * [[اسيا الوسطانيه]] * غرب اسيا ( [[الشرق الوسطانى]] او [[الشرق الاقرب]] وجزء من [[القوقاز]] ) * [[جنوب اسيا|جنوب آسيا]] * شرق اسيا ( الشرق الاقصى ) * جنوب شرق اسيا ( جزر الهند الشرقية [[الصين الهنديه|والهند الصينية]] ) === مناخ === [[ملف:Koppen-Geiger_Map_Asia_present.svg|تصغير|خريطة تصنيف مناخ كوبن-جايجر لاسيا <ref>{{Cite journal|last=Beck|first=Hylke E.|last2=Zimmermann|first2=Niklaus E.|last3=McVicar|first3=Tim R.|last4=Vergopolan|first4=Noemi|last5=Berg|first5=Alexis|last6=Wood|first6=Eric F.|authorlink6=Eric Franklin Wood|title=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution|journal=Scientific Data|date=30 October 2018|volume=5|pages=180214|doi=10.1038/sdata.2018.214|pmid=30375988|pmc=6207062|bibcode=2018NatSD...580214B}}</ref>]] ليها خصايص مناخية متنوعة للغاية. تتراوح المناخات من [[اركتيك|القطب الشمالى]] و شبه القطبى فى سيبيريا للمناخ الاستوائى فى جنوب الهند و جنوب شرق آسيا. يكون الطقس رطب فى الاقسام الجنوبية الشرقية، وجاف فى معظم المناطق الداخلية. بتحصل بعض اكبر النطاقات الحرارية اليومية على الارض فى الاقسام الغربية من آسيا. تسيطر دورة الرياح الموسمية على الاقسام الجنوبية و الشرقية، بسبب وجود جبال الهيمالايا،و ده يجبر على تشكيل منخفض حرارى يجذب الرطوبة خلال فصل الصيف. تتميز الاقسام الجنوبية الغربية من القارة بالطقس الحار. تعتبر سيبيريا واحدة من ابرد الاماكن فى نصف الكرة الشمالى ، وممكن تكون يعتبر مصدر للكتل الهوائية القطبية الشمالية لامريكا الشمالية. المكان الاكتر نشاطا على الارض حسب نشاط الاعاصير المدارية يقع شمال شرق [[الفيليبين|الفلبين]] و جنوب اليابان. == اقتصاد == [[ملف:1_Singapore_city_skyline_2010_day_panorama.jpg|يسار|تصغير| تتمتع سنغافورة ب واحد من اكتر [[اكبر موانى العالم|موانئ الحاويات زحمه فى العالم]] هيا رابع اكبر مركز لتجارة [[فوركس|النقد الاجنبى]] فى العالم.]] اسيا ليها اكبر اقتصاد قارى فى العالم حسب الناتج المحلى الاجمالى الاسمى وقيم تعادل القوة الشرائية ، هيا المنطقة الاقتصادية الاسرع نموًا.<ref name=":5">{{مرجع ويب | url = https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April | title = World Economic Outlook Database, April 2023 | publisher = [[International Monetary Fund]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230413194731/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April | archivedate = 13 April 2023 | accessdate = 7 May 2023 | last = International Monetary Fund }}</ref> {{As of|2023}} [[الصين|ان الصين]] هيا اكبر اقتصاد فى القارة ، حيث تشكل يقارب من نصف اقتصاد القارة حسب الناتج المحلى الاجمالى الاسمى. بعدها اليابان والهند وكوريا الجنوبية و اندونيسيا والمملكة العربية السعودية و تركيا، اللى تاتى جميعها ضمن اكبر 20 اقتصادًا حسب القيمة الاسمية وقيمة تعادل القوة الشرائية.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.aneki.com/countries2.php?t=Largest_Economies_in_Asia&table=fb126&places=2&unit=*&order=desc&dependency=independent&number=5&cntdn=n&r=-201-202-203-204-205-206-207-208-209-210-211-212-116-214-215-216-217-218-219-220&c=asia&measures=Country--GDP&units=*--$*&decimals=*--* | title = Largest_Economies_in_Asia | website = Aneki.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220730041726/https://www.aneki.com/countries2.php?t=Largest_Economies_in_Asia&table=fb126&places=2&unit=%2A&order=desc&dependency=independent&number=5&cntdn=n&r=-201-202-203-204-205-206-207-208-209-210-211-212-116-214-215-216-217-218-219-220&c=asia&measures=Country--GDP&units=%2A--%24%2A&decimals=%2A--%2A | archivedate = 30 July 2022 | accessdate = 9 November 2017 }}</ref> استناد لمواقع المكاتب العالمية سنة 2011، سيطرت اسيا على مواقع المكاتب، 4 من احسن 5 مواقع فى آسيا: هونج كونج وسنغافورة [[طوكيو|وطوكيو]] [[سول|وسول]] . حوالى 68 % من الشركات الدولية عندها مكاتب فى هونج كونج.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.cfoinnovation.com/content/hong-kong-singapore-tokyo-worlds-top-office-destinations | title = Hong Kong, Singapore, Tokyo World's Top Office Destinations | website = CFO innovation ASIA | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110807011203/http://www.cfoinnovation.com/content/hong-kong-singapore-tokyo-worlds-top-office-destinations | archivedate = 7 August 2011 | accessdate = 21 July 2011 }}</ref> فى اواخر تسعينيات القرن العشرين و اوائل العقد 1 القرن الواحد و عشرين، حقق الاقتصاد الصينى <ref>{{Citation|ssrn=916768|title=Five Years of China WTO Membership: EU and US Perspectives About China's Compliance With Transparency Commitments and the Transitional Review Mechanism|date=4 August 2006|last=Farah|first=Paolo Davide}}</ref> معدل نمو سنوى متوسط تجاوز 8%. حسب للمؤرخ الاقتصادى [[انجوس ماديسون]] ، كانت الهند تمتلك اكبر اقتصاد فى العالم خلال سنة 1000 قبل الميلاد و 1 ميلادى. كانت الهند اكبر اقتصاد فى العالم طول معظم الال سنة من القرن الاولانى لحد القرن التسعتاشر، حيث ساهمت بحوالى 25% من الناتج الصناعى العالمى.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.theworldeconomy.org/MaddisonTables/MaddisontableB-18.pdf | title = Table B–18. World GDP, 20 Countries and Regional Totals, 0–1998 A.D. | website = theworldeconomy.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130722202625/http://www.theworldeconomy.org/MaddisonTables/MaddisontableB-18.pdf | archivedate = 22 July 2013 | accessdate = 20 September 2021 }}</ref> كانت الصين اكبر اقتصاد و اكثرها تقدم على وجه الارض طول معظم التاريخ المسجل، و تقاسمت العباءة مع الهند.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html | title = Ensuring China's "Peaceful Rise" | date = 11 September 2001 | publisher = Bharat-rakshak.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100110045822/http://www.bharat-rakshak.com/SRR/Volume14/nalapat.html | archivedate = 10 January 2010 | accessdate = 1 June 2010 | last = Professor M.D. Nalapat }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=E1_PNTJQTR | title = The Real Great Leap Forward | work = The Economist | date = 30 September 2004 | accessdate = 1 June 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161227234147/http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=E1_PNTJQTR | archivedate = 27 December 2016 }}</ref> لمدة شوية عقود فى اواخر القرن العشرين كانت اليابان اكبر اقتصاد فى اسيا وتانى اكبر اقتصاد بين اى دولة منفردة فى العالم، بعد ما تجاوزت [[الاتحاد السوفييتى]] (قياسى بالناتج المادى الصافى) سنة 1990 و المانيا سنة 1968. (ملاحظة: هناك عدد من الاقتصادات الفوق وطنية اكبر حجم، زى [[الاتحاد الاوروپى|الاتحاد الاوروبى]] ، او اتفاقية التجارة الحرة لاميركا الشمالية (نافتا)، او منتدى التعاون الاقتصادى لدول اسيا و المحيط الهادى ). وانتهى ده سنة 2010 لما تفوقت الصين على اليابان علشان تكون تانى اكبر اقتصاد فى العالم. ومن المتوقع ان تتفوق الهند على اليابان حسب الناتج المحلى الاجمالى الاسمى بحلول سنة 2027.<ref name=":5" /> فى اواخر التمانينات و اوائل التسعينيات، كان الناتج المحلى الاجمالى لليابان حسب اسعار الصرف يعادل تقريب الناتج المحلى الاجمالى لبقية دول اسيا مجتمعة.<ref name=":5" /> سنة 1995، بقا اقتصاد اليابان مساوى تقريب لاقتصاد امريكا كاكبر اقتصاد فى العالم ليوم واحد، بعد ما وصل العملة اليابانية لمستوى قياسى وصل 79 [[ين يابانى|ين]] /دولار امريكى. كان النمو الاقتصادى فى اسيا من [[الحرب العالميه التانيه]] و حتا تسعينيات القرن العشرين متركز فى اليابان و المناطق الاربع فى كوريا الجنوبية وتايوان وهونج كونج وسنغافورة فى حوض المحيط الهادى ، والمعروفة باسم النمور الآسيوية ، اللى تعتبر دلوقتى اقتصادات متقدمة، و عندهامن اعلى نصيب الفرد فى الناتج المحلى الاجمالى فى آسيا.<ref name=":5" /><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.emergingdragon.com/ | title = Rise of Japan and 4 Asian Tigers from | publisher = emergingdragon.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100422013118/http://www.emergingdragon.com/ | archivedate = 22 April 2010 | accessdate = 1 June 2010 }}</ref> [[ملف:Mumbai_skyline_BWSL.jpg|بديل=|تصغير| مومباى هيا واحدة من المدن الاكتر سكان فى القارة. تعتبر المدينة مركز للبنية التحتية والسياحة، وتلعب دور حاسم فى اقتصاد الهند .]] اسيا اكبر قارة فى العالم بفارق كبير، هيا غنية بالموارد الطبيعية، زى [[بترول|البترول]] والغابات والاسماك [[سمك|والمياه]] [[ميه|والارز]] [[رز|والنحاس]] [[نحاس|والفضة]] [[فضه|.]] تقليديا، كان التصنيع فى اسيا اقوى فى شرق و جنوب شرق آسيا، و بالخصوص فى الصين [[تايوان|وتايوان]] وكوريا الجنوبية و اليابان والهند والفلبين وسنغافورة. وتستمر اليابان وكوريا الجنوبية فى الهيمنة على مجال الشركات المتعددة الجنسيات ، لكن جمهورية الصين الشعبية والهند تحققان تقدم كبير على نحو متزايد. تمتلك كتير من الشركات من اوروبا و امريكا الشمالية وكوريا الجنوبية و اليابان عمليات فى الدول النامية فى اسيا للاستفادة من امداداتها الوفيرة من العمالة الرخيصة والبنية الاساسية المتطورة نسبى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wsj.com/economy/business-immigrant-low-skilled-labor-addiction-bf009a83 | title = Rich Countries Are Becoming Addicted to Cheap Labor | website = WSJ | language = en-US | accessdate = 2024-06-04 | last = Fairless | first = Tom }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | title = Global firms are eyeing Asian alternatives to Chinese manufacturing | url = https://www.economist.com/business/2023/02/20/global-firms-are-eyeing-asian-alternatives-to-chinese-manufacturing | accessdate = 2024-06-04 | work = The Economist }}</ref> و حسب مجموعة سيتى جروب سنة 2011، 9 من اصل 11 دولة مولدة للنمو العالمى جت من اسيا مدفوعة بالنمو السكانى والدخل. هيا بنجلاديش والصين والهند و اندونيسيا والعراق ومونجوليا والفلبين وسريلانكا وفيتنام.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.sme.com.ph/sme-news/news.php?newsid=2324 | title = Philippine potential cited | date = 24 February 2011 | publisher = sme.com.ph | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110424124759/https://www.sme.com.ph/sme-news/news.php?newsid=2324 | archivedate = 24 April 2011 | accessdate = 1 March 2011 }}</ref> تحتوى اسيا على 3 مراكز مالية رئيسية: هونج كونج وطوكيو وسنغافورة. بقت مراكز الاتصال و عمليات الاستعانة بمصادر خارجية للعمليات التجارية (BPOs) من ابرز ارباب العمل فى الهند والفلبين بسبب توفر مجموعة كبيرة من العمال اصحاب المهارات العالية واللى بيتكلمو باللغة الانجليزية. ساعد الاستخدام المتزايد للتعاقد الخارجى على صعود الهند والصين كمركزين ماليين. بفضل صناعة تكنولوجيا المعلومات الضخمة والشديدة التنافسية، بقت الهند مركز رئيسى للاستعانة بمصادر خارجية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/india-growing-as-offshore-outsourcing-hub-even-for-non-it-roles-randstad-india-310773-2021-10-28 | title = India growing as offshore outsourcing hub even for non-IT roles: Randstad India | date = 2021-10-28 | website = Business Today | accessdate = 2024-06-04 }}</ref> التجارة بين الدول الآسيوية والدول فى القارات التانيه لحد كبير عبر الطرق البحرية المهمة لآسيا. نشات من ده طرق رئيسية فردية. يمتد الطريق الرئيسى من الساحل الصينى جنوب عبر هانوى لجاكرتا وسنغافورة وكوالالمبور عبر مضيق ملقا عبر كولومبو السريلانكية لالطرف الجنوبى للهند عبر ماليه لشرق افريقيا [[مومباسا]] ، ومن هناك ل[[جيبوتى]] ، بعدين عبر البحر الاحمر عبر [[قناة السويس]] لالبحر المتوسط، ومن هناك عبر حيفا و اسطنبول [[اتينا|واثينا]] لالبحر الادرياتيكى العلوى لمركز شمال ايطاليا فى [[ترييستى]] مع اتصالاتها بالسكك الحديد لوسط وشرق اوروبا او ل[[بارسلونا]] وحول اسبانيا وفرنسا لالموانئ الشمالية الاوروبية. ويمر جزء اصغر بكتير من حركة البضائع عبر جنوب افريقيا لاوروبا. ويتم نقل جزء كبير بشكل خاص من البضائع الآسيوية عبر المحيط الهادى باتجاه [[لوس انجليس]] [[لونج بيتش (كاليفورنيا)|ولونج بيتش]] . وعكس ده من الطرق البحرية، طريق الحرير عبر الطريق البرى لاوروبا لسه بيتبنى من ناحية، و هو من ناحية تانيه اصغر بكتير حسب نطاقه. تشهد التجارة بين بلاد آسيا، بما فيها التجارة البحرية، نمو سريع.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.statista.com/statistics/253988/estimated-containerized-cargo-flows-on-major-container-trade-routes/ | title = Estimated containerized cargo flows on major container trade routes in 2020, by trade route | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210109011258/https://www.statista.com/statistics/253988/estimated-containerized-cargo-flows-on-major-container-trade-routes/ | archivedate = 9 January 2021 | accessdate = 26 January 2021 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.futurenautics.com/wp-content/uploads/2013/10/GlobalMarineTrends2030Report.pdf | title = Global Marine Trends 2030 Report | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210412162434/https://www.futurenautics.com/wp-content/uploads/2013/10/GlobalMarineTrends2030Report.pdf | archivedate = 12 April 2021 | accessdate = 26 January 2021 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/maritime-trade | title = Maritime Trade | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210319005146/https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/maritime-trade | archivedate = 19 March 2021 | accessdate = 26 January 2021 }}</ref><ref>Harry G. Broadman "Afrika's Silk Road" (2007), pp 59.</ref><ref>Harry de Wilt: Is One Belt, One Road a China crisis for North Sea main ports?</ref><ref>Bernhard Simon: Can The New Silk Road Compete With The Maritime Silk Road?</ref><ref>Jean-Marc F. Blanchard "China's Maritime Silk Road Initiative and South Asia" (2018).</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.joc.com/maritime-news/trade-lanes/intra-asia | title = INTRA-ASIA | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210126022043/https://www.joc.com/maritime-news/trade-lanes/intra-asia | archivedate = 26 January 2021 | accessdate = 26 January 2021 }}</ref> عدد اصحاب الملايين فى اسيا (الاشخاص اللى تزيد ثرواتهم الصافية عن مليون دولار امريكانى باستثناء منازلهم) سنة 2010، 3.3 مليون شخص، و هو عدد اقل قليلا من عدد اصحاب الملايين فى اميركا الشمالية اللى وصل 3.4 مليون شخص. سنة 2011، تفوقت اسيا على اوروبا حسب عدد اصحاب الملايين.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/international-news/asian-pacific/asias-millionaire-population-overtakes-europe/article2072205/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110625124306/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/international-news/asian-pacific/asias-millionaire-population-overtakes-europe/article2072205/ | archivedate = 25 June 2011 | title = Asia has more millionaires than Europe | place = Toronto }}</ref> قالت مجموعة سيتى جروب فى تقرير الثروة سنة 2012 ان ثروة اصحاب المائة مليون دولار فى اسيا تجاوزت ثروات اميركا الشمالية لاول مرة مع استمرار "مركز الثقل الاقتصادي" العالمى فى التحرك شرق. فى نهاية سنة 2011، كان فيه 18 الف شخص آسيوى معظمهم فى جنوب شرق اسيا والصين و اليابان عندهم اصول قابلة للتصرف بقيمة 100 مليون دولار على الاقل، فى حين كان فيه 17 الف شخص فى امريكا الشمالية و 14 الف شخص فى اوروبا الغربية.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.bloomberg.com/news/2012-03-27/citigroup-study-shows-asian-rich-topping-north-american.html | title = Citigroup Study Shows Asian Rich Topping North American | date = 28 March 2012 | publisher = Bloomberg | first = Sanat | last = Vallikappen | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150114212900/http://www.bloomberg.com/news/2012-03-27/citigroup-study-shows-asian-rich-topping-north-american.html | archivedate = 14 January 2015 }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: right; float:left; border:1px solid #aaa; margin:10px" !رتبة ! دولة ! الناتج المحلى الاجمالى <small>(الاسمى، سنة الذروة)</small><br /><br /><br /><br /> <small>ملايين الدولارات الامريكية</small> ! سنة الذروة |- | 1 | align="right" |{{Flag|China}} {{Flag|China}} | 18,532,633 | 2024 |- | 2 | align="right" |{{Flag|Japan}} {{Flag|Japan}} <ref>{{مرجع ويب |تاريخ-الوصول=2024-09-11 |عنوان=World Bank's GDP (Nominal) Data for Japan |تاريخ-الأرشيف=2025-08-18 |مسار=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&locations=JP-FR-BR-SA-AR-SE&start=1960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250818130928/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&locations=JP-FR-BR-SA-AR-SE&start=1960 |url-status=dead}}</ref> | 6,272,363 | 2012 |- | 3 | align="right" |{{Flag|India}} {{Flag|India}} | 3,937,011 | 2024 |- | 4 | align="right" |{{Flag|Russia}} {{Flag|Russia}} <ref>[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2013&locations=RU&most_recent_value_desc=true&start=1988 World Bank's GDP (Nominal) Data for Russia]</ref> | 2,292,470 | 2013 |- | 5 | align="right" |{{Flag|South Korea}} {{Flag|South Korea}} | 1,818,432 | 2021 |- | 6 | align="right" |{{Flag|Indonesia}} {{Flag|Indonesia}} | 1,475,690 | 2024 |- | 7 | align="right" |{{Flag|Turkey}} {{Flag|Turkey}} | 1,113,561 | 2024 |- | 8 | align="right" |{{flag|Saudi Arabia}} {{flag|Saudi Arabia}} | 1,108,572 | 2022 |- | 9 | align="right" |{{Flag|Taiwan}} {{Flag|Taiwan}} | 802,958 | 2024 |- | 10 | align="right" |{{Flag|Iran}} {{Flag|Iran}} <ref>[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?end=2012&locations=IR&start=1960 World Bank's GDP (Nominal) Data for Iran]</ref> | 644,036 | 2012 |} {| class="wikitable" style="text-align: right; float:right; border:1px solid #aaa; margin:10px" !رتبة ! دولة ! الناتج المحلى الاجمالى <small>(تعادل القوة الشرائية، سنة الذروة)</small><br /><br /><br /><br /> <small>ملايين الدولارات الامريكية</small> ! سنة الذروة |- | 1 | align="right" |{{Flag|China}} {{Flag|China}} | 35,291,015 | 2024 |- | 2 | align="right" |{{Flag|India}} {{Flag|India}} | 14,594,460 | 2024 |- | 3 | align="right" |{{Flag|Japan}} {{Flag|Japan}} | 6,720,962 | 2024 |- | 4 | align="right" |{{Flag|Russia}} {{Flag|Russia}} <ref name="WBGDPPPP">{{مرجع ويب | url = https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD | title = Peak GDP (PPP) for Russia and Egypt | accessdate = 2024-08-21 }}</ref> | 6,452,309 | 2023 |- | 5 | align="right" |{{Flag|Indonesia}} {{Flag|Indonesia}} | 4,720,542 | 2024 |- | 6 | align="right" |{{Flag|Turkey}} {{Flag|Turkey}} | 3,831,533 | 2024 |- | 7 | align="right" |{{Flag|South Korea}} {{Flag|South Korea}} | 3,057,995 | 2024 |- | 8 | align="right" |{{flag|Saudi Arabia}} {{flag|Saudi Arabia}} | 2,354,392 | 2024 |- | 9 | align="right" |{{Flag|Egypt}} {{Flag|Egypt}} | 2,120,933 | 2023 |- | 10 | align="right" |{{Flag|Iran}} {{Flag|Iran}} | 1,854,845 | 2024 |} == السياحة == [[ملف:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม-5.jpg|بديل=A Thai temple complex with several ornate buildings, and a lot of visitors|يسار|تصغير| معبد وات فرا كايو فى [[القصر الكبير (بانكوك)|القصر الكبير]] واحد من مناطق الجذب السياحى الرئيسية فى [[بانكوك]] .]] مع نمو السياحة الاقليمية مع هيمنة الزوار الصينيين، اصدرت ماستركارد مؤشر المدن العالمية المقصودة سنة 2013 حيث تهيمن مدن منطقة اسيا و المحيط الهادى على 10 من 20 مدينة، وللمرة الاولى كمان ، احتلت مدينة من دولة آسيوية ( [[بانكوك]] ) المرتبة الاولى بـ 15.98 مليون زائر دولى.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.italianvenue.com/news/20135281339-milan-and-rome-named-among-the-most-widely-visited-cities-in-the-world-in-the-mastercard-global-destination-cities-index-report/ | title = Milan and Rome named among the most widely visited cities in the world in the Mastercard Global Destination Cities Index report | date = 28 May 2013 | website = Italianavenue.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171017220531/http://www.italianvenue.com/news/20135281339-milan-and-rome-named-among-the-most-widely-visited-cities-in-the-world-in-the-mastercard-global-destination-cities-index-report/ | archivedate = 17 October 2017 | accessdate = 9 November 2017 }}</ref> == التركيبة السكانية == {| class="table-pale" style="width:15em;border-top-width:0;border-spacing: 0;float:right;clear:right;margin:0.5em 0 1em 0.5em;" |+ class="caption-purple" style="padding:0.25em;font-weight:bold" |السكان التاريخيون ! style="border-bottom:1px solid var(--color-base, #000000);padding:1px;width:3em" | سنة ! style="border-bottom:1px solid var(--color-base, #000000);padding:1px 2px;text-align:right" | <abbr class="abbr-header" title="Population">بوب.</abbr> ! style="border-bottom:1px solid var(--color-base, #000000);padding:1px;text-align:right" | <abbr class="abbr-header" title="Per annum growth rate">±% سنويا</abbr> |- ! style="text-align:center;padding:1px" | 1500 | style="text-align:right;padding:1px" | 243,000,000 | style="text-align:right;padding:1px" | —&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- ! style="text-align:center;padding:1px" |1700 | style="text-align:right;padding:1px" | 436,000,000 | style="text-align:right;padding:1px" | +0.29% |- ! style="text-align:center;padding:1px" | 1900 | style="text-align:right;padding:1px" | 947,000,000 | style="text-align:right;padding:1px" | +0.39% |- ! style="text-align:center;padding:1px" | 1950 | style="text-align:right;padding:1px" | 1,402,000,000 | style="text-align:right;padding:1px" | +0.79% |- ! style="text-align:center;padding:1px;border-bottom:1px solid #bbbbbb" | 1999 | style="text-align:right;padding:1px;border-bottom:1px solid #bbbbbb" | 3,634,000,000 | style="text-align:right;padding:1px;border-bottom:1px solid #bbbbbb" | +1.96% |- ! style="text-align:center;padding:1px" | 2016 | style="text-align:right;padding:1px" | 4,462,676,731 | style="text-align:right;padding:1px" | +1.22% |- | colspan="3" style="border-top:1px solid var(--color-base, #000000)" | |} [[ملف:WorldPopulation.png|يسار|تصغير| عدد سكان العالم]] منطقة شرق اسيا شافت اقوى تحسن فى مؤشر التنمية البشرية الاجمالى مقارنة باى منطقة فى العالم، حيث تضاعف تقريبا متوسط تحقيق مؤشر التنمية البشرية على مدى السنين الاربعين الماضية، وفقا لتحليل التقرير للبيانات الصحية والتعليمية والدخل. الصين، تانى اعلى دولة فى العالم حسب تحسن مؤشر التنمية البشرية من سنة 2008 . 1970، هيا الدولة الوحيدة فى قائمة "اكتر 10 دول تحركت" بسبب الدخل مش الانجازات الصحية او التعليمية. ارتفع دخل الفرد فى الهند بشكل مذهل بمقدار 21 ضعف على مدى العقود ال 4 الماضية، ده وصل كمان لانتشال مئات الملايين من براثن فقر الدخل. لكن ما كانتش من احسن الدول اداء فى المنطقة بخصوص تحسين معدلات الالتحاق بالمدارس ومتوسط العمر المتوقع.<ref name="UNDP">{{مرجع ويب | url = http://hdr.undp.org/en/media/PR6-HDR10-RegRBAP-E-rev5-sm.pdf | title = 2010 Human Development Report: Asian countries lead development progress over 40 years | publisher = UNDP | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101121161015/http://hdr.undp.org/en/media/PR6-HDR10-RegRBAP-E-rev5-sm.pdf | archivedate = 21 November 2010 | accessdate = 22 December 2010 }}</ref> تبرز [[نيبال]] ، هيا دولة فى جنوب آسيا، كواحدة من اسرع الدول تطور فى العالم من سنة 1970، و ده فى المقام الاولانى بفضل انجازاتها فى مجال الصحة والتعليم. متوسط العمر المتوقع ليها فى الوقت الحاضر 25 سنه اطولو ده كانت عليه فى سبعينات القرن العشرين. يذهب دلوقتى اكتر من 4 من كل خمسة اطفال فى سن الدراسة فى نيبال للمدرسة الابتدائية، مقارنة بواحد بس من كل خمسة قبل اربعين سنه .<ref name="UNDP" /> واحتلت هونج كونج المرتبة الاعلى بين البلاد المصنفة على مؤشر التنمية البشرية (المرتبة السابعة فى العالم، اللى تندرج ضمن فئة "التنمية البشرية المرتفعة للغاية")، بعدها سنغافورة (9)، و اليابان (19)، وكوريا الجنوبية (22). احتلت [[افغانستان]] (155) المرتبة الادنى بين الدول الآسيوية من 169 دولة تم تقييمها.<ref name="UNDP" /> === اللغات === اسيا موطن كتير من العائلات اللغوية و كتير من اللغات المعزولة . معظم الدول الآسيوية عندها اكتر من لغة اصلية واحدة. زى ، حسب لـ Ethnologue ، فيه اكتر من 700 لغة يتم التحدث بيها فى اندونيسيا، واكتر من 400 لغة فى الهند، واكتر من 100 لغة فى الفلبين. عند الصين كتير من اللغات واللهجات فى مقاطعات مختلفة. === الاديان === كتير من الديانات الرئيسية فى العالم ليها اصولها فى آسيا، بما فيها الديانات الخمس الاكتر ممارسة فى العالم (باستثناء [[لادينيه|الالحاد]] )، هيا المسيحية، والاسلام، والهندوسية، والدين الشعبى الصينى (المصنف على انه الكونفوشيوسية والطاوية)، والبوذية. الاساطير الآسيوية معقدة ومتنوعة. قصة الطوفان العظيم زى ، كما وردت لليهود فى [[الكتاب العبرى|الكتاب المقدس العبرى]] فى قصة [[نوح]] -بعد كده للمسيحيين فى [[العهد القديم]] ، وللمسلمين فى [[القرآن|القرآن الكريم-]] لقت اقدمها فى الاساطير الرافدينية ، فى انوما اليش ''وملحمة جلجامش'' . تحكى الاساطير الهندوسية كمان عن تجسيد [[فشنو|لفيشنو]] فى شكل سمكة حذرت مانو من فيضان رهيب. تحكى الاساطير الصينية القديمة كمان عن طوفان عظيم استمر لاجيال، و هو الطوفان اللى تطلب مجهودات مشتركة من الاباطرة والآلهة للسيطرة عليه. ==== الابراهيمية ==== [[ملف:Westernwall2.jpg|تصغير| [[حائط البراق|الحائط الغربى]] وقبة [[مسجد قبة الصخره|الصخرة]] ، [[القدس]]]] [[ملف:Church_of_the_Nativity_(7703592746).jpg|تصغير| [[كنيسة المهد]] فى [[بيت لحم]]]] [[ملف:Kaaba_mirror_edit_jj.jpg|يسار|تصغير| حجاج فى الحج السنوى [[الكعبه|بالكعبة المشرفة]] بمكة [[مكه|المكرمة]]]] [[ديانات ابراهيميه|الديانات الابراهيمية]] بما فيها [[يهوديه|اليهودية]] [[مسيحيه|والمسيحية]] [[الاسلام|والاسلام]] [[موحدين (دروز)|والديانة الدرزية]] [[الدين البهائى|والدين البهائى]] نشات فى غرب آسيا. [[يهوديه|اليهودية]] ، اقدم الديانات الابراهيمية، تمارس بشكل اساسى فى [[اسرائيل]] ، الموطن الاصلى وموطن الميلاد التاريخى [[يهود|للامة العبرية]] : اللى تتكون اليوم من [[يهود|اليهود]] اللى بقوا فى [[ميزراحيم|الشرق الوسطانى]] و دول اللى رجعو من [[شتات اليهود|الشتات]] فى اوروبا و امريكا الشمالية و مناطق تانيه؛ <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/jewpop.html | title = The Jewish Population of the World | publisher = Jewishvirtuallibrary.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100621102211/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/jewpop.html | archivedate = 21 June 2010 | accessdate = 1 June 2010 }}</ref> رغم استمرار وجود مجتمعات الشتات المختلفة فى كل اماكن العالم. اليهود هم المجموعة العرقية السائدة فى [[اسرائيل]] (75.6%) و عددهم حوالى 6.1 مليون انسان ، <ref>{{استشهاد بخبر | first = Yoram | last = Ettinger | title = Defying demographic projections | url = http://www.israelhayom.com/site/newsletter_opinion.php?id=3913 | accessdate = 29 October 2013 | work = [[Israel Hayom]] | date = 5 April 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131029191655/http://www.israelhayom.com/site/newsletter_opinion.php?id=3913 | archivedate = 29 October 2013 }}</ref> رغم ان مستويات الالتزام بالدين اليهودى تختلف. بره اسرائيل توجد مجتمعات يهودية قديمة صغيرة فى [[توركيا|تركيا]] (17400)، <ref name="jewishvirtuallibrary">{{مرجع ويب | url = https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Turkey.html | title = Turkey Virtual Jewish History Tour {{pipe}} Jewish Virtual Library | publisher = jewishvirtuallibrary.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141011161052/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Turkey.html | archivedate = 11 October 2014 | accessdate = 15 December 2014 }}</ref> [[اذيربايجان|واذربيجان]] (9100)، <ref name="mashke2">{{مرجع ويب | url = http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm | title = Ethnic composition of Azerbaijan 2009 | date = 7 April 1971 | publisher = Pop-stat.mashke.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm | archivedate = 7 February 2012 | accessdate = 22 December 2012 }}</ref> و ايران (8756)، <ref name="IranCensusMurder">{{استشهاد بخبر | url = http://www.timesofisrael.com/jewish-woman-brutally-murdered-in-iran-over-property-dispute/ | title = Jewish woman brutally murdered in Iran over property dispute | work = The Times of Israel | date = 28 November 2012 | accessdate = 16 August 2014 | quote = A government census published earlier this year indicated there were a mere 8,756 Jews left in Iran | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140819102713/http://www.timesofisrael.com/jewish-woman-brutally-murdered-in-iran-over-property-dispute/#ixzz3Ac6duaqw | archivedate = 19 August 2014 }}</ref> والهند (5000) [[اوزبيكيستان|واوزبكستان]] (4000)، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.ajcarchives.org/AJC_DATA/Files/AJYB727.CV.pdf | title = World Jewish Population 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090326020910/http://www.ajcarchives.org/AJC_DATA/Files/AJYB727.CV.pdf | archivedate = 26 March 2009 | accessdate = 18 July 2015 }}</ref> من كتير من الاماكن التانيه. فى المجمل، هناك ما بين 14.4 ل17.5 مليون (تقديرات سنة 2016) <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.jewishdatabank.org/Studies/details.cfm?StudyID=831 | title = World Jewish Population 2016 (DellaPergola, AJYB) {{!}} Berman Jewish DataBank | website = jewishdatabank.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170930084907/http://www.jewishdatabank.org/Studies/details.cfm?StudyID=831 | archivedate = 30 September 2017 | accessdate = 24 March 2018 }}</ref> يهودى على قيد الحياة فى العالم اليوم، ده يخلليهم من اصغر الاقليات الآسيوية، بنسبة تتراوح بين 0.3 ل0.4 % من اجمالى سكان القارة. [[مسيحيه|المسيحية]] ديانة واسعة الانتشار فى اسيا حيث عدد اتباعها اكتر من 286 مليون شخص حسب لمركز بيو للابحاث سنة 2010، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-christians/ | title = Christians | date = 18 December 2012 | website = Pew Research Center's Religion & Public Life Project | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150310002132/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-christians/ | archivedate = 10 March 2015 | accessdate = 13 March 2015 }}</ref> ونحو 364 مليون حسب لكتاب [[انسيكلوبيديا بريتانيكا|بريتانيكا]] للسنه دى 2014. يشكل المسيحيين حوالى 12.6% من اجمالى سكان آسيا. فى الفلبين [[تيمور الشرقيه|وتيمور الشرقية]] ، تعتبر [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكاثوليكية الرومانية]] هيا الديانة السائدة؛ <ref name="Global Christianity">{{مرجع ويب | url = https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf | title = Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population | publisher = Pew Research Center | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210809110719/https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf | archivedate = 9 August 2021 | accessdate = 16 February 2022 }}</ref> و ادخلها الاسبان والپورتوجاليين على التوالى. فى [[ارمينيا]] وجورجيا، [[ارتودوكسيه شرقيه|تعتبر الارثوذكسية الشرقية]] هيا الديانة السائدة.<ref name="Global Christianity" /> فى الشرق الوسطانى، زى ما هو الحال فى [[الشام|بلاد الشام]] [[اسيا الصغرى|والاناضول]] وفارس ، [[المسيحية السريانية]] ( [[كنيسة المشرق]] ) [[الارثوذكسيه المشرقيه|والارثوذكسية الشرقية]] هيا الطوايف الاقلوية السائدة، والاتنين طائفتان [[مسيحيه شرقيه|مسيحيتان شرقيتان]] يلتزم بهما بشكل اساسى [[سريان|الشعب الآشورى]] او المسيحيين السريان. ان الاقليات الاصلية النابضة بالحياة فى غرب اسيا ملتزمة [[ليستة الكنايس الكاتوليكيه الشرقيه|بالكنائس الكاثوليكية الشرقية]] [[ارتودوكسيه شرقيه|والارثوذكسية الشرقية]] .<ref name="Global Christianity" /> يرجع المسيحيين فى الهند اصولهم للنشاط التبشيرى للقديس [[توما|توما الرسول]] فى القرن الاول.<ref>''The Encyclopedia of Christianity'', Volume 5 by Erwin Fahlbusch.</ref> توجد كمان مجتمعات مسيحية مهمة فى [[اسيا الوسطانيه]] [[جنوب اسيا|وجنوب]] اسيا و جنوب شرق اسيا وشرق اسيا .<ref name="Global Christianity" /> [[الاسلام]] ، اللى نشا فى [[الحجاز]] فى المملكة العربية السعودية الحديثة، هو تانى اكبر ديانة و اكثرها انتشار فى اسيا حيث عدد المسلمين هناك ما يقلش عن مليار مسلم بيشكلو حوالى 23.8٪ من اجمالى سكان آسيا.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-regional-asia/ | title = Region: Asia–Pacific | date = 27 January 2011 | website = Pewforum.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171010061404/http://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-regional-asia/ | archivedate = 10 October 2017 | accessdate = 9 November 2017 }}</ref> مع 12.7% من سكان العالم المسلمين، الدولة اللى فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم حالى هيا اندونيسيا، بعدها باكستان (11.5%)، والهند (10%)، [[بانجلاديش|وبنجلاديش]] ، و ايران، و تركيا. [[مكه|مكة]] [[المدينة المنوره|والمدينة]] [[الاماكن المقدسه فى الاسلام|والقدس]] هيا المدن الثلاث الاكتر قدسية للاسلام فى العالم اجمع. تجذب الحج والعمرة اعداد كبيرة من الحجاج المسلمين من كل اماكن العالم لمكة والمدينة. ايران هيا اكبر دولة [[شيعه|شيعية]] . الديانة [[موحدين (دروز)|الدرزية]] او الدرزية نشات فى غرب آسيا، هيا ديانة توحيدية تعتمد على تعاليم شخصيات زى [[حمزه بن على بن احمد|حمزة بن على بن احمد]] [[الحاكم بامر الله|والحاكم بامر الله]] ، [[فلسفه|والفلاسفة]] اليونانيين زى [[افلاطون]] [[اريسطو|وارسطو]] . عدد [[موحدين (دروز)|الدروز]] فى العالم حوالى المليون. حوالى 45% ل50% يعيشو فى [[سوريا]] ، و 35% ل40% يعيشو فى [[لبنان]] ، و اقل من 10% يعيشو فى [[اسرائيل]] . شافت الفتره الاخيره تزايدًا فى اعداد الجالية الدرزية. نشا [[الدين البهائى]] فى آسيا، فى ايران (بلاد فارس)، وانتشر من هناك للامبراطورية العثمانية واسيا الوسطانيه والهند وبورما فى حياة [[حسين على نورى|بهاء الله]] . من نص القرن العشرين، حدث نمو خاص فى البلاد الآسيوية التانيه، لان الانشطة البهائية فى كتير من البلاد الاسلامية اتعرضت لقمع شديد على ايد السلطات. [[معبد اللوتس]] هو [[مشارق الاذكار|معبد بهائى]] كبير فى الهند. ==== الديانات الهندية وشرق آسيا ==== [[ملف:Akshardham_Lotus.jpg|يسار|تصغير| حسب [[موسوعة جينيس للارقام القياسيه|لموسوعة غينيس للارقام القياسية]] ، معبد سوامينارايان [[معبد اكشاردام (نيودلهى, الهند)|اكشاردام]] فى [[ديلهى|دلهى]] هو ''اكبر معبد هندوسى شامل فى العالم'' .<ref>{{استشهاد بخبر | first = Preeti | last = Jha | url = http://www.expressindia.com/latest-news/Guinness-comes-to-east-Delhi-Akshardham-worlds-largest-Hindu-temple/254631/ | title = Guinness comes to east Delhi: Akshardham world's largest Hindu temple | date = 26 December 2007 | work = [[The Indian Express]] | accessdate = 2 January 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071228055300/http://www.expressindia.com/latest-news/Guinness-comes-to-east-Delhi-Akshardham-worlds-largest-Hindu-temple/254631/ | archivedate = 28 December 2007 }}</ref>]] تتمتع كل الديانات الآسيوية بالتقريب بطابع فلسفى، وتغطى التقاليد الفلسفية الآسيوية طيف كبير من الافكار والكتابات الفلسفية. بتشمل [[فلسفه هنديه|الفلسفة الهندية]] الفلسفة الهندوسية والفلسفة البوذية . انها بتشمل عناصر من المساعى اللى مشمادية، مدرسة فكرية تانيه من الهند، تشارفاكا ، بشرت بالاستمتاع بالعالم المادى. نشات الديانات [[هندوسيه|الهندوسية]] [[بوذيه|والبوذية]] [[جاينيه|والجاينية]] [[سيخ|والسيخية]] فى الهند و جنوب آسيا. فى شرق آسيا، وبخاصة فى الصين و اليابان، تشكلت [[كونفوشيه|الكونفوشيوسية]] [[طاويه|والطاوية]] والبوذية الزن . من سنة 2012، عدد معتنقين الهندوسية حوالى 1.1 مليار شخص. تمثل دى الديانة حوالى 25% من سكان اسيا هيا اكبر ديانة فى آسيا. بس، فهى تتركز فى الغالب فى جنوب آسيا. يعتنق اكتر من 80% من سكان الهند ونيبال الهندوسية، مع مجتمعات كبيرة فى بنجلاديش وباكستان وبوتان وسريلانكا وبالى فى اندونيسيا. يعتنق الهندوسية كمان كتير من الهنود فى الخارج فى دول زى بورما وسنغافورة وماليزيا. [[ملف:Angkor_Wat_reflejado_en_un_estanque_02.jpg|بديل=|تصغير| معبد [[انجكور وات|انغكور وات]] الهندوسى البوذى فى [[كامبوديا|كمبوديا]] ، و هو اكبر معلم دينى فى العالم]] تتمتع البوذية بمتابعة كبيرة فى جنوب شرق اسيا وشرق آسيا. البوذية هيا ديانة اغلبية سكان [[كامبوديا|كمبوديا]] (96%)، [[تايلاندا|تايلاند]] (95%)، [[ميانمار|بورما]] (80-89%)، اليابان (36-96%)، [[بوتان]] (75-84%)، [[سريلانكا]] (70%)، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 | title = The Census of Population and Housing of Sri Lanka-2011 | publisher = Department of Census and Statistics | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130724072557/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 | archivedate = 24 July 2013 | accessdate = 29 July 2013 }}</ref> [[لاوس]] (60-67%) [[مونجوليا|ومونجوليا]] (53-93%). [[تايوان]] (35-93%)، <ref>{{مرجع ويب | url = https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51508.htm | title = China (includes Taiwan only): International Religious Freedom Report 2005 | date = 8 November 2005 | publisher = US Department of State: [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201226103042/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51508.htm | archivedate = 26 December 2020 | accessdate = 24 January 2008 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71337.htm | title = China (includes Taiwan only): International Religious Freedom Report 2006 | date = 15 September 2006 | publisher = [[US Department of State]]: [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200917184720/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71337.htm/ | archivedate = 17 September 2020 | accessdate = 24 February 2008 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90134.htm | title = China (includes Taiwan only): International Religious Freedom Report 2007 | date = 15 September 2006 | publisher = [[US Department of State]]: [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200625070300/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90134.htm | archivedate = 25 June 2020 | accessdate = 24 February 2008 }}</ref> كوريا الجنوبية (23-50%)، [[ماليزيا]] (19-21%)، [[نيبال]] (9-11%)، [[فييتنام|فيتنام]] (10-75%)، الصين (20-50%)، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.travelchinaguide.com/intro/nationality/han/ | title = Chinese Han Nationality: Language, Religion, Customs | website = Travelchinaguide.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171017220534/https://www.travelchinaguide.com/intro/nationality/han/ | archivedate = 17 October 2017 | accessdate = 9 November 2017 }}</ref> [[كوريا الشماليه|كوريا الشمالية]] (2-14%)، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.everyculture.com/Ja-Ma/North-Korea.html | title = Culture of North Korea – Alternative name, History and ethnic relations | website = Countries and Their Cultures | publisher = Advameg Inc. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090805183929/http://www.everyculture.com/Ja-Ma/North-Korea.html | archivedate = 5 August 2009 | accessdate = 4 July 2009 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm | title = Background Note: North Korea | year = 2009 | publisher = U.S. State Department | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200818233244/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm | archivedate = 18 August 2020 | accessdate = 4 July 2009 | last = Bureau of East Asian and Pacific Affairs }}</ref> و المجتمعات الصغيرة فى الهند [[بانجلاديش|وبنجلاديش]] . تعتبر الدول ذات الحكم الشيوعى زى الصين وفيتنام وكوريا الشمالية دول ملحدة رسمى، و علشان كده عدد البوذيين و اتباع الديانات التانيه ممكن يكون اقل من العدد الحقيقى. [[جاينيه|الديانة الجاينية]] بشكل رئيسى فى الهند و فى المجتمعات الهندية فى الخارج زى امريكا وماليزيا. بتنتشر [[سيخ|الديانة السيخية]] فى شمال الهند وبين المجتمعات الهندية فى الخارج فى اجزاء تانيه من آسيا، و بالخصوص جنوب شرق آسيا. بتنتشر [[كونفوشيه|الكونفوشيوسية]] بشكل رئيسى فى الصين القارية وكوريا الجنوبية وتايوان وبين السكان الصينيين فى الخارج. بتنتشر [[طاويه|الطاوية]] بشكل رئيسى فى الصين وتايوان وماليزيا وسنغافورة. فى كتير من المجتمعات الصينية، يتم دمج الطاوية بسهولة مع البوذية الماهايانا ، و علشان كده الاحصائيات الدينية الدقيقة يصعب الحصول عليها و تكون اقل او اكتر من قيمتها. <gallery> ملف:Traditional_wedding_at_Meji-jingu_72570539_f30636e2ef_o.jpg|بديل=Japanese wedding at the Meiji Shrine| حفل زفاف يابانيفي[[ميجى جين جو|ضريح ميجى]] ملف:A_day_of_devotion_–_Thaipusam_in_Singapore_(4316108409).jpg|بديل=Hindu festival celebrated by Singapore's Tamil community|احتفالات المهرجانهندوسيمن قبل المجتمع[[تاميليين|تاميلى]]فى سنغافورة ملف:Bar_Mitzvah_Western_Wall.jpg|بديل=Bar mitzvah at the Western Wall in Jerusalem| [[بار متسفا|بار ميتسفا]]فى الحائط الغربى فى القدس ملف:Feast_of_Black_Nazarene,_Quiapo,_Manila.JPG|بديل=Catholic procession of the Black Nazarene in Manila|موكب كاثوليكيللناصرى الاسودفي[[مانيلا]] ملف:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Nebi_Shueib_Festival.jpg|بديل=Druze dignitaries celebrating the Ziyarat al-Nabi Shu'ayb festival at the tomb of the prophet in Hittin|وجوه الطائفةالدرزيةامتنعونم النبى شعيبفى مقام النبى فيحطين ملف:Echmiadzin_Cathedral,_Armenia_(5047080550).jpg|بديل=Christian Armenians praying at the Etchmiadzin Cathedral in Vagharshapat|الارمن المسيحيين يصلون في[[كاتدرائيه اتشميادزينه|كاتدرائية شميادزين]]فيفاغارشابات ملف:İstanbul_4258.jpg|بديل=Muslim men praying at the Ortaköy Mosque in Istanbul|رجال مسلمين يصلون في[[جامع اورطه كوى|مسجد اورتكوى]]في[[استانبول|انطاليا]] ملف:Buddhist_Monks_performing_traditional_Sand_mandala_made_from_coloured_sand.jpg|بديل=Buddhist Monks performing traditional Sand mandala made from coloured sand|رهبان بوذيون يؤدون ماندالا رملية قديمة مصنوعة من الرمال الملونة </gallery> == الصراعات والاحداث الحديثة == [[ملف:A_refugee_special_train_at_Ambala_Station_during_partition_of_India.jpg|تصغير|قطار خاص باللاجئين فى امبالا، البنجاب وقت تقسيم الهند سنة 1947]] [[ملف:Napalm.jpg|تصغير|القوات الامريكانيه تلقى بالنابالم على مواقع مشتبه بيها لفيت كونغ سنة 1965.]] [[ملف:June9protestTreefong01.jpg|تصغير| ابتدت المظاهرات فى [[هونج كونج]] ضد مشروع قانون التسليم فى مارس 2019 وتحولت لحركات جماهيرية مستمرة، حيث اجتذبت حوالى 2 مليون متظاهر بحلول يونيه.]] بعض الاحداث المحورية فى اسيا بخصوص العلاقة مع العالم الخارجى فى فترة ما بعد [[الحرب العالميه التانيه]] كانت هيا: * تقسيم الهند (1947): ادى لانشاء الهند وباكستان، وتشكيل المشهد السياسى فى جنوب آسيا. * الحرب الهندية الباكستانية 1947-1948: تم القتال علشان ولاية جامو وكشمير الاميرية،و ده مهد الطريق للصراعات المستقبلية. * الحرب الاهلية الصينية (1927-1949): وصلت عزها مع تاسيس جمهورية الصين الشعبية تحت قيادة الحزب الشيوعى. * الحرب الكورية (1950-1953): شاركت فيها قوات دولية و وصلت لتقسيم شبه الجزيرة الكورية. * الحرب الهندوصينية الاولى (1946-1954): انتهت بهزيمة القوات الاستعمارية الفرنسية وتقسيم فيتنام. * [[حرب فييتنام|حرب فيتنام]] (1955-1975): صراع طويل الامد له نتايج عالمية كبيرة، و بالخصوص خلال الحرب الباردة. * الحرب الصينية الفيتنامية (1979): الصراع بين الصين وفيتنام بعد غزو فيتنام لكمبوديا. * الاحتلال الاندونيسى لتيمور الشرقية (1975-1999): شارك فى ضم اندونيسيا واستقلالها بعدين باستفتاء مدعوم من الامم المتحده. * الحرب السوفييتية الافغانية (1979-1989): التدخل السوفييتى فى افغانستان ساهم فى صعود المجاهدين. * [[حرب الخليج الاولانيه|الحرب الايرانية العراقية]] (1980-1988): صراع طويل الامد له نتايج اقليمية و دولية. * [[حرب الخليج التانيه|حرب الخليج]] (1990-1991): نتيجة لغزو العراق للكويت، وتدخل دولى. * [[تفكيك الاتحاد السوفييتى|تفكك الاتحاد السوفييتى]] (1991): شهد نهاية الحرب الباردة و ظهور الدول المستقلة. * الحرب فى افغانستان (2001-2021): التدخل اللى قادته امريكا بعد احداث الحداشر من سبتمبر كان له عواقب طويلة الامد. * حرب العراق (2003-2011): ادى لالاطاحة بصدام حسين وعدم الاستقرار اللاحق. * [[الربيع العربى]] (2010-2012): سلسلة من الانتفاضات والاحتجاجات فى مختلف اماكن العالم العربى، ده اثر على ديناميكيات المنطقة. * [[حرب اهليه سوريا|الحرب الاهلية السورية]] (2011-حتى دلوقتى ): صراع مستمر مع آثار انسانية واسعة النطاق. == ثقافة == ثقافة اسيا مزيج متنوع من العادات والتقاليد اللى تمارسها المجموعات العرقية المختلفة فى القارة من قرون. تنقسم القارة لستة مناطق جغرافيا فرعية: [[اسيا الوسطانيه]] ، وشرق اسيا ، [[اسيا الشماليه|و شمال]] اسيا ، و جنوب اسيا ، و جنوب شرق اسيا ، وغرب اسيا .<ref>{{مرجع ويب | url = https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ | title = Geographic Regions | publisher = United Nations | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170830170949/https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/ | archivedate = 30 August 2017 | accessdate = March 31, 2018 }}</ref> تتميز دى المناطق بالتشابه الثقافى فيما بينها، بما فيها الديانات واللغات والاعراق المشتركة. تتمتع منطقة غرب آسيا، المعروفة كمان باسم جنوب غرب اسيا او [[الشرق الوسطانى]] ، بجذور ثقافية فى الحضارات القديمة فى [[الهلال الخصيب]] وبلاد [[منطقة بين النهرين|ما بين النهرين]] ، اللى وصلت لظهور الامبراطوريات [[ايران|الفارسية]] [[العالم العربى|والعربية]] [[امبراطوريه عثمانيه|والعثمانية]] ، و الديانات الابراهيمية [[يهوديه|اليهودية]] [[مسيحيه|والمسيحية]] [[الاسلام|والاسلام]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml | title = BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230102042221/https://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml | archivedate = 2 January 2023 | accessdate = March 31, 2018 | last = Collon | first = Dominique }}</ref> دى الحضارات، اللى على جوانب التلال ، من اقدم الحضارات فى العالم، حيث يرجع تاريخ الزراعة فيها لحوالى 9000 قبل الميلاد. رغم التحديات اللى يفرضها الحجم الهائل للقارة و وجود حواجز طبيعية زى الصحارى والسلاسل الجبلية، فقد ساعدت التجارة فى خلق ثقافة آسيوية مشتركة فى كل اماكن المنطقة. === جايزة نوبل === [[ملف:Tagore3.jpg|تصغير| حصل عالم الرياضيات الهندى [[رابندرانات طاجور|رابندراناث طاغور]] على [[جايزة نوبل فى الادب]] سنة 1913، علشان يكون بكده اول [[جايزة نوبل|حائز على جايزة نوبل]] فى آسيا.]] رابندراناث [[رابندرانات طاجور|طاغور]] ، الشاعر والكاتب المسرحى والبنغالى من سانتينيكيتان ، اللى دلوقتى فى البنغال الغربية بالهند، كان اول آسيوى [[جايزة نوبل|ياخد جايزة نوبل]] سنة 1913. كسب [[جايزة نوبل فى الادب]] نظر للتاثير الملحوظ اللى احدثته اعماله النثرية وفكره الشعرى على الآداب الانجليزية والفرنسية و غيرها من الآداب الوطنية فى اوروبا والامريكتين. هو كمان كاتب النشيد الوطنى [[بانجلاديش|لبنجلاديش]] و الهند. ومن الكتاب الآسيويين التانيين اللى كسبو جايزة نوبل فى الادب: [[ياسونارى كواباتا|ياسونارى كاواباتا]] (اليابان، 1968)، [[كنزابورو اوى|وكينزابورو اوى]] (اليابان، 1994)، [[جاو كسينجيان|وغاو شينججيان]] (الصين، 2000)، [[اورهان باموك|واورهان باموك]] (تركيا، 2006)، [[مو يان|ومو يان]] (الصين، 2012). قد يعتبر البعض الكاتبة الامريكانيه [[بيرل باك|بيرل س. باك]] ، حائزة فخرية على جايزة نوبل للآداب من اصل آسيوى، لانها قضت وقت طويل فى الصين باعتبارها بنت مبشرين، واستندت فى كتير من رواياتها، و بالخصوص ''"الارض الطيبة"'' (1931) و ''"الام'' " (1933)، و سيرة وا عندهاعن فترة وجودهما فى الصين، ''"المنفى"'' و ''"الملاك المقاتل"'' ، اللى نالت من خلالها جايزة نوبل للآداب سنة 1938. [[الام تيريزا]] من الهند [[شيرين عبادى|وشيرين عبادى]] من ايران اخدت جايزة نوبل للسلام لجهودهما الهامة والرائدة علشان [[ديموقراطيه|الديمقراطية]] و حقوق الانسان، و بالخصوص حقوق المراة والطفل. عبادى هيا اول ايرانية و اول ست مسلمة تحصل على الجايزة. ومن الفائزين جايزة نوبل للسلام كمان [[اون سان سو تشى|اونج سان سو تشى]] من [[ميانمار|بورما]] لنضالها السلمى و مش العنيف تحت الدكتاتورية العسكرية فى بورما. هيا ناشطة سلمية مؤيدة للديمقراطية و زعيمة الرابطة الوطنية علشان الديمقراطية فى بورما (ميانمار) وسجينة راى معروفة. هيا [[بوذيه|بوذية]] ، و اخدت جايزة نوبل للسلام سنة 1991. فى 8 اكتوبر 2010، حصل المعارض الصينى [[ليو شياوبو (ناقد ادبى من الصين)|ليو شياوبو]] على جايزة نوبل للسلام "لنضاله الطويل اللى مشعنيف علشان حقوق الانسان الاساسية فى الصين". هو اول مواطن صينى ياخد جايزة نوبل من اى نوع وقت اقامته فى الصين. سنة 2014، حصل [[كايلاش ساتيارثى]] من الهند [[ملالا يوسفزى|وملالا يوسف زاى]] من باكستان على جايزة نوبل للسلام "لكفاحهما ضد قمع الاطفال والشباب وعلشان حق كل الاطفال فى التعليم". [[تشاندراسيخارا رامان|سى فى رامان]] هو اول آسيوى ياخد جايزة نوبل فى العلوم. اخد [[جايزة نوبل فى الفيزيا]]ء "لعمله على تشتت النور واكتشاف التاثير اللى سمى باسمه ". اليابان كسبت اكبر عدد من جوايز نوبل مقارنة باى دولة آسيوية بواقع 24 جايزة، بعدها الهند اللى كسبت بـ13 جايزة. [[امارتيا سن|امارتيا سين]] ( b. 1933 ) هو اقتصادى هندى اخد جايزة نوبل فى العلوم الاقتصادية سنة 1998 لمساهماته فى اقتصاد الرفاهية ونظرية الاختيار الاجتماعى ، ولاهتمامه بمشاكل افقر افراد المجتمع. ومن الفائزين التانيين جايزة نوبل الآسيويين: [[سابرامانين تشاندراسخار|سوبرامانيان شاندراسيخار]] ، [[محمد عبد السلام|وعبد السلام]] ، [[روبرت اومان|وروبرت اومان]] ، [[مناحيم بيجن|ومناحيم بيغن]] ، وآرون [[اهارون تشيخانوفير|تشيخانوفر]] ، [[افرام هيرشكو|وافرام هيرشكو]] ، [[دانيال كانمان|ودانييل كانيمان]] ، [[شيمون بيريز|وشمعون بيريز]] ، [[اسحاق رابين|واسحاق رابين]] ، [[عادا يونات|وادا يوناث]] ، [[ياسر عرفات|وياسر عرفات]] ، [[خوسيه راموس اورتا|وخوسيه راموس هورتا]] ، والاسقف [[كارلوس فيليب اكسيمنس بيلو|كارلوس فيليبى زيمينيس بيلو]] من [[تيمور الشرقيه|تيمور الشرقية]] ، [[كم داى جنج|وكيم داى جونج]] ، و 13 عالم يابانى. معظم الفائزين بالجوايز هم من اليابان [[اسرائيل|واسرائيل]] باستثناء شاندراسيخار ورامان (الهند)، وعبد السلام (باكستان)، وعرفات (الاراضى الفلسطينية)، وكيم (كوريا الجنوبية)، وهورتا وبيلو (تيمور الشرقية). [[محمد يونس (رجال اعمال)|محمد يونس]] من [[بانجلاديش|بنجلاديش]] سنة 2006، اخد جايزة نوبل للسلام لانشائه بنك جرامين ، و هو بنك تنمية مجتمعى يقرض الاموال للفقراء، و بالخصوص الستات. هو معروف بمفهوم الائتمان الصغير اللى يسمح للفقراء والمحتاجين باقتراض المال. يقوم المقترضون بسداد الاموال خلال الفترة المحددة، ومعدل التخلف عن السداد منخفض للغاية. حصل [[دالاى لاما|الدالاى لاما]] على جايزة نوبل للسلام فى [[اوسلو]] بالنرويج سنة 1989.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.dalailama.com/biography/a-brief-biography | title = A Brief Biography – The Office of His Holiness The Dalai Lama | publisher = Dalailama.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100525181231/http://www.dalailama.com/biography/a-brief-biography | archivedate = 25 May 2010 | accessdate = 1 June 2010 | last = His Holiness's Teachings at TCV }}</ref> == دول آسيا == كتير من الدول المعترف بيها جزئى مع [[لستة الدول اللى مش معترف بيها بالكامل|اعتراف دولى محدود او معدوم]] . لا واحد من منهم عضو فى [[الامم المتحده]] : {| class="sortable wikitable" ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" |رمز ! class="unsortable" style="line-height:95%; width:2em" | [[علم (رمز)|علَم]] ! اسم ! [[لستة البلاد حسب عدد السكان|سكان]]<br /><br /><br /><br /> ! منطقة<br /><br /><br /><br /> (كم ² ) ! عاصمة |- | style="text-align:center;" |[[ملف:Coat_of_arms_of_Abkhazia.svg|وصلة=Emblem of Abkhazia#Republic of Abkhazia|بديل=Arms|25x25بك]] | style="text-align:center;" | | ابخازيا | style="text-align:right;" | 242,862 | style="text-align:right;" | 8,660 | [[سوخومى]] |- | style="text-align:center;" |[[ملف:Coat_of_arms_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|وصلة=Coat of arms of Cyprus#Northern Cyprus|بديل=Arms|22x22بك]] | style="text-align:center;" | | [[قبرص الشماليه|قبرص الشمالية]] | style="text-align:right;" | 326,000 | style="text-align:right;" | 3,355 | [[شمال نيقوسيا]] |- | style="text-align:center;" |{{Coat of arms|South Ossetia}} | style="text-align:center;" | | [[اوسيتيا الجنوبيه|اوسيتيا الجنوبية]] | style="text-align:right;" | 51,547 | style="text-align:right;" | 3,900 | [[تسخينفالى]] |- | style="text-align:center;" |[[ملف:National_Emblem_of_the_Republic_of_China.svg|وصلة=Blue Sky with a White Sun|بديل=Emblem|20x20بك]] | style="text-align:center;" | | [[تايوان]] (جمهورية الصين) | style="text-align:right;" | 23,859,912 | style="text-align:right;" | 36,193 | [[تايبيه]] |} [[ملف:V-Dem_Democracy_Indices_2023_Asia.svg|بديل=|تصغير|خريطة مؤشر الديمقراطية الانتخابية سنة 2023 فى آسيا]] == شوف كمان == * [[غرب آسيا]] == ملحوظات == {{Notelist|30em}}{{NoteFoot|30em}} == مصادر == {{مصادر|30em}} * Asia web resources provided by GovPubs at the University of Colorado Boulder Libraries * Asia at the انسيكلوبيديا بريتانيكا * [https://education.nationalgeographic.org/resource/asia-human/ Asia: Human Geography] at the National Geographic Society * {{Dmoz|Regional/Asia}} * [https://www.loc.gov/research-centers/asian/about-this-research-center/ Asian Reading Room] from the United States [[مكتبة الكونجرس|Library of Congress]] *   * {{مرجع ويب | url = http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/esdb_archive/EuDASM/asia/indexes/idx_country.htm | title = Display Maps | website = The Soil Maps of Asia | publisher = European Digital Archive of Soil Maps – EuDASM | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110812114558/http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/esdb_archive/EuDASM/asia/indexes/idx_country.htm | archivedate = 12 August 2011 | accessdate = 26 July 2011 }} * {{مرجع ويب | url = http://www.lib.utexas.edu/maps/asia.html | title = Asia Maps | website = Perry–Castañeda Library Map Collection | publisher = University of Texas Libraries | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110718061834/http://www.lib.utexas.edu/maps/asia.html | archivedate = 18 July 2011 | accessdate = 20 July 2011 }} * {{مرجع ويب | url = http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=786 | title = Asia | publisher = Norman B. Leventhal Map Center at the Boston Public Library | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110929144209/http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=786 | archivedate = 29 September 2011 | accessdate = 26 July 2011 }} * {{Cite journal|title=What is Asia?|url=http://afe.easia.columbia.edu/geography/geo_whatis.html|first=Philip|last=Bowring|journal=Eastern Economic Review|volume=135|date=12 February 1987|ref=none|accessdate=22 April 2009|archivedate=28 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728121004/http://afe.easia.columbia.edu/geography/geo_whatis.html}} {{قارات العالم}} {{Regions of the world}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:اسيا|اسيا]] [[تصنيف:قارات]] tag9u5azfhfpvanm9grv6bnvshyuxwf 0 700 13235559 13235550 2026-09-17T12:24:11Z Ghaly 11 /* رؤساء مصر */ 13235559 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى |الاسم= مصر Egypt |صورة= File:Ancient Egypt Wings.svg |صورة2= |اللغه = مصرى }} '''مصر''' (رسمى: '''جمهورية مصر العربيه'''؛ [[لغه مصريه|باللغه المصريه القديمه]]: كمت km.t؛ [[لغه قبطى|باللغه القبطيه]]: كيمه ⲕⲏⲙⲉ)<ref name=":0">Černý, J. (1976). ''Coptic Etymological Dictionary''. Cambridge University Press. p. 58. ISBN 0-521-07228-X</ref> [[بلاد اراضيها ف اكتر من قاره واحده|دوله عابره للقارات]]، موجوده فى الركن الشمالى الشرقى من [[افريقيا]] و الركن الجنوبى الغربى من [[اسيا]]، و ده عن طريق كوبرى برى شكلته [[سينا|شبه جزيرة سينا]]. عدد سكانها اتقدر بحوالى 108 مليون نسمه، و ده بيخليها من أكتر بلاد العالم فى عدد السكان، و أكتر دوله فيها سكان فى [[العالم العربى]] و [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]].<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=عدد سکان مصر|مسار=[https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار](https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار) أرشيف=[https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ](https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ) أرشيف=2025-12-18|تاريخ-الوصول=2026-03-08|url-status=live}}</ref> بيحدها من الشمال [[البحر المتوسط]]، و من الجنوب [[السودان]]، و من الشرق [[البحر الاحمر|البحر الأحمر]]، و من الشمال الشرقى [[فلسطين]] ([[غزه]]) و [[اسرائيل]]، و من الغرب [[ليبيا]]. [[خليج العقبة]] فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن [[الأردن]] و [[السعودية]]. مساحتها حوالى 1,002,000 [[كيلومتر مربع]]،<ref name="مولد تلقائيا12" /> و المساحة المأهولة منها حوالى 78,990 كم²، و بتمثل حوالى 7.8% من مساحتها.<ref name=":0">[http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx](http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx) مواقع بوابة معلومات مصر، مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08](https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08) اغسطس 2017}}</ref> مصر متقسمه إدارى لـ[[محافظات مصر|27 محافظه]]، و كل محافظه متقسمه لوحدات إدارية أصغر زى المراكز و الأقسام.<ref name=":1">[http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf](http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf) دليل التقسيم الإدارى لمصر. PDF] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20150923234526/http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf|date=23) سبتمبر 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar](https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar) | title = لمحة عن جمهورية مصر العربية }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = معلومات عن مصر }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = مصر مهد الحضارات القديمة وملتقى القارات }}</ref> [[القاهرة]] هى العاصمة و اكبر مدينه فى البلد و أهم مركز ثقافى فيها، فى حين إن [[اسكندريه]] هى تانى اكبر مدينه و مركز مهم للصناعه و السياحه. مصر عندها واحد من أطول التواريخ المستمره لأى بلد فى العالم، و جذور حضارتها حوالين [[نهر النيل]] و [[دلتا النيل]] بترجع لآلاف السنين قبل الميلاد. [[مصر القديمه]] بتتعتبر واحده من [[مهد الحضارة|مهاد الحضاره]]، و فيها ظهرت بدرى اوى تطورات مهمه فى الكتابه، و الزراعه، و المدن، و الدين المنظم، و الحكومه المركزيه.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> الحكم [[فرعون|الفرعونى]] استمر حوالى تلات آلاف سنه، قبل ما مصر تدخل من القرن السادس قبل الميلاد فى فترات متعاقبه من الحكم الأجنبى. مصر بقت كمان مركز مهم بدرى لـ[[المسيحيه فى مصر|المسيحيه]]، و بعد [[الفتح الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع الإسلام انتشر تدريجى و بقا الدين الغالب. [[اسكندريه]]، اللى كانت عاصمة مصر فى فترات قديمه، كانت واحده من أهم مراكز العلم فى العالم القديم بفضل [[مكتبة اسكندريه]]. فى القرن العاشر، [[القاهرة]] بقت عاصمة [[الخلافة الفاطمية]]، و بعد كده عاصمة [[الدولة المملوكية]] فى القرن الـ13. سنة 1517، مصر بقت جزء من [[الدوله العثمانيه]]، و فضلت رسمى جزء منها لحد العصر الحديث، رغم إن [[محمد على باشا]] أسس فى القرن الـ19 كيان مصرى شبه مستقل، و ده كان الأساس اللى اتبنت عليه مصر الحديثه. [[الاحتلال البريطانى لمصر|بريطانيا احتلت مصر]] فى أواخر القرن الـ19، و مصر أعلنت استقلالها سنة 1922 و بقت [[المملكة المصرية|مملكه]] تحت حكم عيله محمد على. بعد [[ثورة 23 يوليه 1952|ثورة 1952]]، مصر لغت الملكيه و أعلنت الجمهوريه سنة 1953. سنة 1958، مصر و [[سوريا]] اتحدوا فى دولة اسمها [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن سوريا خرجت من الاتحاد سنة 1961، و مصر فضلت مستخدمه الاسم لحد سنة 1971. مصر دخلت فى كذا حرب و صراع مع إسرائيل، منهم [[حرب 1948]]، و [[العدوان الثلاثى|حرب 1956]]، و [[حرب 1967]]، و [[حرب اكتوبر|حرب 1973]]. بعد حرب 1967، إسرائيل احتلت [[سينا|شبه جزيرة سينا]]، و فضلت تحت الاحتلال لحد عملية الانسحاب اللى تمت بعد [[اتفاقيات كامب ديفيد]] و [[معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]]. مصر استرجعت السيطرة الكامله على سينا سنة 1982، مع وجود ترتيبات أمنية و مناطق محدودة التسليح فى أجزاء منها. فى بداية القرن الـ21، مصر دخلت فترة تغييرات سياسية كبيرة. ثورة 25 يناير سنة 2011 وصلت لتنحى حسنى مبارك بعد حوالى 30 سنه فى الحكم، و البلد دخلت بعدها فترة اضطرابات سياسية. أول انتخابات رئاسية بعد الثورة سنة 2012 جابت محمد مرسى للرئاسة، و حكومته كانت مرتبطة بالاخوان المسلمين. سنة 2013، حصلت احتجاجات ضد مرسى واحتجاجات تانيه مؤيده لمرسى، سبقتها و تبعتها تدخلات من الجيش، و مرسى اتشال من الحكم. عبد الفتاح السيسى انتخب رئيس سنة 2014، و نظام الحكم الحالى بشكل رسمى جمهورية شبه رئاسية، رغم إن مصادر دولية و باحثين كتير بيصنفوا النظام على إنه سلطوى.<ref name="dictator">Sources that categorise Sisi as a dictator: {{bulleted list|{{Cite news|title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous|url=[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |access-date=16 August 2026|newspaper=The Economist |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |archive-date=4 October 2023}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=8 April 2019 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=[https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/](https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election](https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election) |access-date=27 December 2024 |website=The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false](https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false) |access-date=27 December 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=12 July 2021 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=[https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983](https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}|{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=23 April 2019 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=[https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution](https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution) |access-date=27 December 2024 |website=Axios |language=en}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=31 March 2015 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=[https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/](https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/) |access-date=27 December 2024 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=3 April 2017 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=[https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house](https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house) |access-date=27 December 2024 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730) |access-date=22 November 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=[https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |access-date=16 August 2026 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |archive-date=26 August 2021|url-status=live}}|{{cite book |last1=Grewal |first1=Sharan |title=Soldiers of Democracy? |chapter=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023 |pages=136–176 |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0}}|{{Cite web |date=15 March 2024 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=[https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values](https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values) |access-date=14 December 2024 |language=en}}}}</ref> مصر [[دوله بتتطور]] و عندها واحد من اكبر اقتصادات افريقيا، و ليها وزن سياسى و عسكرى و ثقافى كبير فى [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]] و [[شمال افريقيا]] و [[العالم الاسلامى]]. مصر بتعتبر [[قوة إقليمية]]، و كمان [[قوة متوسطة]] على المستوى العالمى. موقعها بين افريقيا و اسيا، و تحكمها فى [[قناة السويس]]، و حجم سكانها، و تاريخها السياسى و الثقافى، كل ده بيديها دور مهم فى السياسه الإقليمية و الدولية. [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله، و [[العربى]] هو اللغه الرسميه، فى حين إن [[اللهجه المصريه]] هى أكتر لغه مستخدمه فى الكلام اليومى. مصر عضو مؤسس فى [[الامم المتحده]] و [[جامعة الدول العربية]] و [[حركة عدم الانحياز]] و [[الاتحاد الافريقى]] و [[منظمة التعاون الاسلامى]]، و عضو فى [[بريكس]].<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Andrew F. |last2=Antkiewicz |first2=Agata |last3=Shaw |first3=Timothy M. |title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |date=10 December 2007 |volume=9 |issue=4 |pages=673–689 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x |jstor=4621867}}</ref> == تاريخ == {{الحياه فى مصر}} مصر بلد موجودة فى شمال شرق افريقيا، و مصر كمان بلد بحر متوسطية، يعنى من الدول اللى ليها سواحل على [[البحر المتوسط]]. الموقع الجغرافى بتاع مصر مهم قوى، و ليه دور كبير فى تكوين الحضارة المصرية و الثقافة بتاعتها، و كمان فى مكانتها السياسية و الاقتصادية عبر التاريخ. مصر متحددة من الشمال بالبحر المتوسط، و من الشمال الشرقى بإسرائيل و غزة، و من الشرق بالبحر الأحمر، و من الجنوب بالسودان، و من الغرب بليبيا. مصر من الشمال ليها حدود بحرية فى البحر المتوسط مع اليونان و قبرص، و ليها حدود أرضية مع ليبيا فى الغرب، و إسرائيل و غزة فى الشرق، و السودان فى الجنوب. خليج العقبة فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن الاردن و السعودية. المنطقة اللى بتشكل مصر دلوقتى ليها حدود طبيعية واضحة من آلاف السنين، أهمها الصحرا الغربية و الصحرا الشرقية و البحرين المتوسط و الأحمر، و وادى النيل اللى كان من البداية العمود الفقرى للحياة المصرية. حدود الدولة السياسية نفسها اتغيرت على مدار التاريخ مع توسعات و انكماشات الدولة المصرية، و بالخصوص فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]، لما النفوذ المصرى امتد جنوب ناحية النوبة و شمال شرق ناحية بلاد الشام. الاسم الرسمى للدوله دلوقتى هو '''جمهورية مصر العربية'''، و الاسم ده مستخدم من سنة 1971. قبل كده الدولة كان ليها أسامى رسمية مختلفة حسب النظام السياسى و المرحلة التاريخية، من ضمنها [[السلطنه المصريه|السلطنة المصرية]]، و [[المملكه المصريه|المملكة المصرية]]، و [[جمهورية مصر (1953–1958)|جمهورية مصر]]، و [[الجمهوريه العربيه المتحده|الجمهورية العربية المتحدة]]، لما مصر و سوريا اتحدوا سنة 1958. الاتحاد ده استمر لحد سنة 1961، لما سوريا خرجت منه بعد انقلاب عسكرى، لكن مصر فضلت مستخدمة اسم الجمهورية العربية المتحدة لحد سنة 1971. موضوع اسم الدولة و ارتباطه بالهوية المصرية أو العربية فضل جزء من مناقشات الهوية السياسية و الثقافية فى مصر. مصر مساحتها حوالى مليون كيلومتر مربع. من الناحية الجغرافيا الطبيعية، الأراضى المصرية من العصور الفرعونية لحد النهارده بتتقسم تقليدى لقسمين رئيسيين: [[مصر السفلى|وجه بحرى]]، و ده اللى بيمتد شمال القاهرة لحد البحر المتوسط و بيضم [[دلتا النيل]]، و [[صعيد مصر|الصعيد]]، و ده اللى بيمتد على الضفتين بتوع النيل من جنوب القاهرة لحد حدود مصر الجنوبية. اسم «مصر العليا» و «مصر السفلى» مرتبط باتجاه مجرى النيل؛ النهر بيجرى من الجنوب المرتفع ناحية الشمال المنخفض. المنطقة اللى بين جنوب الجيزة بالتقريب و أسيوط بيتقال عليها كمان مصر الوسطى. [[النيل|نهر النيل]] هو أهم عنصر جغرافى فى مصر، و عليه قامت معظم المجتمعات المصرية من عصور قبل التاريخ. الأدلة الأثرية على طول النيل و فى الواحات بتبين إن البشر عاشوا فى المنطقة من عصور مبكرة اوى. حوالى الألف العاشر قبل الميلاد، جماعات الصيادين و جامعى الطعام ابتدت تتحول تدريجى لمجتمعات أكتر استقرار، و التغير المناخى و جفاف الأراضى اللى حوالين وادى النيل ساعدوا على انتقال ناس كتير ناحية النهر، و هناك الزراعة و المجتمعات المستقرة ابتدت تتطور. حوالى سنة 6000 قبل الميلاد، ثقافات العصر الحجرى الحديث كانت استقرت فى وادى النيل، و بعد كده ظهرت ثقافات قبل الأسرات زى الثقافة البدارية و ثقافة نقادة، اللى اتطورت منها الدولة المصرية القديمة. أقدم نماذج معروفة من [[الهيروغليفيه|الكتابة الهيروغليفية]] المصرية ظهرت قبل توحيد مصر بوقت قصير، حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. مصر عدد سكانها من اكبر أعداد سكان الدول فى افريقيا، و عدد السكان دلوقتى أكتر من 100 مليون شخص. أغلب سكان مصر بيعيشوا على الضفتين بتوع النيل و فى الدلتا، فى مساحة صغيرة اوى مقارنة بإجمالى مساحة البلد، فى حين إن الصحرا بتشكل أغلب مساحة مصر و الكثافة السكانية فيها قليلة. السكان المصريين بقوا أكتر تحضر مع الزمن، و نسبة كبيرة منهم دلوقتى عايشة فى المدن، بالخصوص فى منطقة [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]]، اللى بقت واحدة من اكبر التجمعات الحضرية فى افريقيا و الشرق الاوسط. مصر ليها شهرة عالمية بسبب تاريخها الطويل، و بالخصوص [[مصر القديمة|الحضارة المصرية القديمة]]، اللى كانت واحدة من أهم و أقدم حضارات العالم. حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، ملك تقليدى بيتربط باسم [[مينا]] وحد مصر العليا و مصر السفلى، و من وقتها ابتدت سلسلة طويلة من الأسر الملكية اللى حكمت مصر على مدار حوالى تلات آلاف سنة. مصر فى الفترة دى طورت نظام حكم مركزى، و كتابة، و فن، و عمارة، و دين منظم، و علوم و تكنولوجيات متقدمة بالنسبة لزمنها. فى [[الدولة القديمة]]، المصريين بنوا الأهرامات، و من أشهرها [[اهرامات الجيزة]]، اللى هرم خوفو منها هو العجيبة الوحيدة اللى لسه موجودة من عجائب الدنيا السبع القديمة. بعد فترات من الضعف و الانقسام، الدولة المصرية رجعت تقوى فى الدولة الوسطى، و بعد احتلال [[الهكسوس]] أجزاء من مصر، احمس الأول طردهم و ابتدى عصر الدولة الحديثة. العصر ده كان واحد من أقوى الفترات فى تاريخ مصر، و النفوذ المصرى امتد وقتها للنوبة و بلاد الشام. من أشهر ملوك الفترة دى [[حتشبسوت]]، و [[تحوتمس التالت]]، و [[اخناتون]]، و [[توت عنخ آمون]]، و [[رمسيس التانى]]. مصر بعد كده مرت بفترات من الحكم الأجنبى، منها الحكم الفارسى. سنة 332 قبل الميلاد، الإسكندر الاكبر دخل مصر، و بعد موته [[بطليموس الأول]] أسس الدولة البطلمية. اسكندريه بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مدن العالم الهلنستى، و [[مكتبة اسكندريه]] خلتها مركز عالمى للعلم و المعرفة. البطالمة تبنوا أجزاء كبيرة من التقاليد الملكية المصرية و ظهروا فى المعابد بالشكل الفرعونى. آخر حكام العيله كانت [[كليوباترا السابعه|كليوباترا السابعة]]، و بعد موتها سنة 30 قبل الميلاد مصر بقت جزء من [[الامبراطوريه الرومانيه]]. فى العصر الرومانى، مصر كانت واحدة من أغنى ولايات الامبراطورية و مصدر مهم للقمح. المسيحية وصلت مصر فى القرن الاولانى الميلادى، و حسب التقليد المسيحى مرقس الرسول كان له دور أساسى فى تأسيس الكنيسة فى اسكندريه. مع الوقت، المسيحية انتشرت بشكل واسع، و اللغة المصرية فى مرحلتها [[اللغة القبطية|القبطية]] بقت اللغة الأساسية لقطاعات كبيرة من السكان، خصوص برا المدن الكبيرة. فى القرن السابع، مصر دخلت مرحلة جديدة بعد الفتح الإسلامى لمصر. القوات العربية بقيادة [[عمرو بن العاص]] دخلت مصر فى الاربعينات من القرن السابع، و أسست [[الفسطاط]]، اللى بقت مركز الحكم الجديد. الإسلام انتشر بشكل تدريجى، و العربية بقت مع الوقت لغة الإدارة و بعدين اللغة السائدة. مصر بعد كده كانت تحت حكم دول و أسر مختلفة، منها الدولة الطولونية، و الدولة الإخشيدية، و [[الدولة الفاطمية]]. الفاطميين أسسوا [[القاهرة]] سنة 969، و المدينة بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مراكز العالم الإسلامى. بعد الفاطميين، [[الدولة الأيوبية]] حكمت مصر، و بعد كده [[المماليك]] استولوا على الحكم سنة 1250. مصر فى العصر المملوكى بقت مركز اقتصادى و عسكرى مهم، و طرق التجارة بين البحر الأحمر و الهند و شرق آسيا كانت بتمر عن طريقها. لكن الطاعون الأسود فى القرن الـ14 ضرب مصر بقوة و قتل نسبة كبيرة من السكان. سنة 1517، [[الدولة العثمانية]] ضمت مصر بعد هزيمة المماليك. المماليك فضل عندهم نفوذ كبير رغم الحكم العثمانى، و مصر عاشت فترات من عدم الاستقرار و الأوبئة و المجاعات. سنة 1798، [[نابليون بونابرت]] غزا مصر، و الاحتلال الفرنساوى كان قصير، لكن أثره السياسى و العلمى كان كبير و ساعد فى فتح مرحلة جديدة فى التاريخ الحديث. سنة 1805، [[محمد على باشا]] استولى على الحكم و أسس العيله اللى حكمت مصر لحد سنة 1952. محمد على عمل جيش حديث، و نظم الإدارة، و طور الزراعة و الرى و الصناعة، و وسع نفوذ مصر للسودان و الشام و أجزاء من الجزيرة العربية و الأناضول. القوى الاوروبية بعد كده أجبرته يتخلى عن معظم التوسعات دى، لكن التعديلات بتاعته ساعدت فى تأسيس الدولة المصرية الحديثة. سنة 1867، مصر بقت رسمى خديوية شبه مستقلة تحت السيادة الاسمية للدولة العثمانية. [[قناة السويس]] اتفتحت سنة 1869، و بقت واحدة من أهم الممرات البحرية فى العالم. المشاكل المالية و الديون زودت تدخل القوى الاوروبية، و بعد الثورة العرابية وحدوث الخيانه للثوره ده ادى ان بريطانيا احتلت مصر سنة 1882. سنة 1914، مصر انفصلت بشكل رسمى عن الدولة العثمانية و بقت سلطنة تحت الحماية البريطانية. بعد [[ثورة 1919]] و الضغط الشعبى، بريطانيا أعلنت استقلال مصر سنة 1922، و السلطان [[فؤاد الأول]] بقى ملك مصر، لكن النفوذ البريطانى فضل قوى، بالخصوص فى الجيش و السياسة الخارجية و منطقة قناة السويس و السودان. بعد الحرب العالمية التانية، الحركة الوطنية ضد الوجود البريطانى زادت، و هزيمة مصر فى حرب 1948 زودت الغضب من النظام الملكى. يوم 23 يوليه 1952، [[الظباط الاحرار|حركة الظباط الأحرار]] بقيادة [[محمد نجيب]] قامت بحركتها ضد الملك [[فاروق الأول]]. فاروق تنازل عن العرش لابنه [[فؤاد التانى]]، و سنة 1953 الملكية اتلغت و مصر أعلنت الجمهورية. محمد نجيب بقى اول رئيس لمصر وبعدها بقى [[جمال عبد الناصر]] تانى رئيس لمصر، و سنة 1956 بقى رئيس. ناصر أمم [[قناة السويس]] فى نفس السنة، و ده أدى للعدوان الثلاثى من إسرائيل و فرنسا و بريطانيا. الضغط الدولى أنهى الحرب، و القوات الأجنبية انسحبت. سنة 1958، مصر و سوريا كونوا [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن الاتحاد انتهى بشكل فعلى سنة 1961 بعد خروج سوريا. سنة 1967، مصر دخلت حرب مع إسرائيل و خسرت سينا. بعد وفاة ناصر سنة 1970، [[انور السادات]] بقا رئيس. السادات غير اتجاه مصر الخارجى بعيد عن الاتحاد السوڤيتى و ناحية امريكا، و سنة 1971 اسم الدولة اتغير رسمى لـ'''جمهورية مصر العربية'''. سنة 1973، مصر و سوريا دخلوا حرب ضد إسرائيل، و القوات المصرية عبرت قناة السويس و كسرت خط بارليف. بعد كده السادات دخل فى مفاوضات سلام، و [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه|معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]] اتوقعت سنة 1979، و إسرائيل انسحبت من سينا بشكل تدريجى لحد سنة 1982. بعد اغتيال السادات سنة 1981، [[حسنى مبارك]] بقى رئيس و فضل فى الحكم حوالى 30 سنة. مصر فى عهده حافظت على معاهدة السلام مع إسرائيل و رجعت علاقاتها بالدول العربية بشكل تدريجى، لكن البلد واجهت مشاكل زى الفقر، و البطالة، و الزيادة السكانية، و الإرهاب، و القيود السياسية. يوم 25 يناير 2011، احتجاجات واسعة ابتدت ضد حكم مبارك بسبب الفساد و مطالب الحرية السياسية و العدالة الاجتماعية. الاحتجاجات انتشرت فى مدن مصر، و [[ميدان التحرير]] بقى رمز للحركة. يوم 11 فبراير مبارك تنحى، و [[المجلس الأعلى للقوات المسلحة]] استلم السلطة. سنة 2012، [[محمد مرسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، لكن حكمه شاف انقسامات و احتجاجات كبيرة سواء مؤيده ليه او معارضه ليه. يوم 3 يوليه 2013، الجيش شال مرسى من الحكم، و [[عدلى منصور]] بقى رئيس مؤقت. سنة 2014، [[عبد الفتاح السيسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، و فضل رئيس مصر بعد كده. مصر كمان ليها دور مهم قوى فى الشرق الاوسط و افريقيا، و الدور ده مصر لعبته زمان و لسه بتلعبه فى الحاضر. موقعها الجغرافى، و قناة السويس، و حجم سكانها، و تاريخها، و تأثيرها الثقافى، كل ده بيديها وزن كبير فى المنطقة. اللغة اليومية لاغلب المصريين دلوقتى هى [[اللغه المصريه|المصرى]]، و اللغة دى اتطورت فى مصر على مدار قرون و فيها طبقات كتير من المصرية القديمة و القبطية و العربية و لغات تانية. اللغة المصرية فيها [[لهجات مصريه|لهجات مصرية]] كتير، من بينها لهجات القاهرة و الدلتا و الصعيد و سينا و غيرها. فيه باحثين و كتاب، زى بيومى قنديل، بيعتبروا المصرى امتداد حديث للتطور التاريخى للغة المصرية و مرتبط بالقبطى، فى حين إن التصنيف اللغوى السائد بيعتبر المصرى شكل من أشكال العربية المصرية اتأثر بقوة بالقبطى و بتاريخ مصر اللغوى. [[تاريخ مصر|تاريخ و حضارة مصر]] القديمة لسه ليهم تأثير كبير على الهوية و الوعى الثقافى للمصريين لحد النهارده، و ده بيظهر فى اللغة و العادات و الأكلات و المزيكا و الاحتفالات الشعبية. ممارسات زى [[شم النسيم]] جذورها قديمة اوى، و الاحتفالات بالمولد، و السبوع، و الأربعين، و عادات الجنازات و الزار و الذكر فضل ليها حضور فى الثقافة الشعبية. ماكينات زى الطبلة و الناى و المزمار و الربابة و الدف ليها تاريخ طويل فى الثقافة المزيكا المصرية، و ألعاب و فنون شعبية زى [[التحطيب]] لسه موجودة لحد النهارده. الممارسات دى بتظهر بشكل واضح بين سكان الريف فى الصعيد و الدلتا، لأنها مجتمعات ريفية حافظت على تقاليد زراعية و اجتماعية قديمة. من أوضح الأمثلة إن فلاحين كتير فى مصر لسه بيستخدموا الشهور القبطية فى مواسم الزراعة، و كل شهر بالتقريب مرتبط بأمثال و حكم شعبية بتوصف الطقس و الزراعة و طبيعة الموسم. == الاسم == الاسم اللى [[مصريين|المصريين]] كانو مسميين بلدهم بيه ف اللغه المصرى القديمه هوا "'''كمت''' '''km.t'''"، و دى كلمه معناها "السمرا" . الاسم دا ببيترمز للارض السمرا بتاعة وادى النيل، و بيفرقها عن "'''دشرت''' '''dšr.t'''"، و دى كلمه معناها "الصفرا" يعنى ارض الصحرا الصفرا اللى اتاخدت منها كلمة desert. ف المرحله القبطى م اللغه الاسم بئا "'''كيميه''' '''ⲕⲏⲙⲉ'''" ف اللهجه الصعيدى، و "'''كيمى''' '''ⲭⲏⲙⲓ'''" ف اللهجه البحيرى.<ref name=":0" /> حرف ال "ـيـ ⲏ" ف الاسم القبطى بيتنطق زى ال " ى" فى "فين؟" مش زى ال "ـيـ" اللى ف "مين؟"، يعنى بيتنطق [eː] ف ال[[الف-به دوليه صوتيه|IPA]]. الاسم "كمت km.t" جى م الجدر المصرى القديم "كم km" و الته "ت t." اللى ف الاخر دى بتاعت التأنيث، بيقابلها ف العربى الته المربوطه "ة" بتاعت التأنيث. ف المرحله القبطى م اللغه (و ف المرحله [[اللغه الديموطيقيه|الديموتيكى]] برضه الته بتاعت التأنيث دى مكانتش بتتنطق، زى بالظبط ما الته بتاعت التأنيث مش بتتنطق فى المصرى، عشان كده لما بنكتب "ⲕⲏⲙⲉ" ب الحروف العربى بنكتبها "كيمه" عشان ننطقها زى ما بننطق بالمصرى، و دا النطق الصح، و بشكل عمومى دا النطق الصح لال "ⲉ" ف القبطى الصعيدى و ال "ⲓ" ف القبطى البحيرى لما بييجو ف اخر الكلمه. بردو المصريين الريفيين (الفلاحين) نطقهم زى نطق القبطى بشكل عمومى. الخط [[هيروجليفى|الهيروجليفى]] (و [[اللغه الهيراطيقيه|الهيراتيكى]] و الديموتيكى بردو) مكانش فيه رموز لالحروف المتحركه، بس "كمت km.t" ف الغالب كات بتتنطق "كومَت [kuːmat]" ف المراحل الاولانيه م اللغه المصرى القديمه، عشان حرف ال "و" الطويل دا بيتحول ل"ـيـ ⲏ" طويله ف المرحله القبطى و ف المصرى المتاخر عمومى، و عشان كالاسم ده ف القبطى بقا "كيمه ⲕⲏⲙⲉ"، و ف المصرى المتاخر عمومى بيتنطق زى ف القبطى بردو. '''اسامى تانى بتتقال علا مصر:''' الاسامى اللى مصر معروفه بيها ف اللغات الاوروبيه متاخده من اسمها ف اللغه اللاتينى "ايجيپتوس Aegyptus" اللى هوا كمان متاخد م اليونانى القديم "ايجيپتوس <span lang="grc" style="font-family:'Times New Roman','DejaVu Sans','Microsoft Sans Serif',serif;">Ἀριστοτέλης</span> Αἴγυπτος <small><span lang="la">Aígyptos</span></small> اليونانيين القدام لما اتعاملو مع مصر وصفوها بنفس الصفة، يعنى الأرض الخصبة أو السوداء، وسموها "ايجيپتوس"، والاسم ده اللى اتشق منه اسم مصر الحالى فى اللغات الاوروبية، زى Egypt. واسم "ايجيپتوس" عند اللغويين باتقال إنو متاخد من "'''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ'''"، يعنى "'''بيت روح الإله بتاح'''"، اللى هو اسم معبد الإله بتاح فى منف، اللى هيا العاصمة القديمة لمصر. الاسم اليونانى لمصر "ايجيپتوس" منه الصفة "ايجيپتيوس" اللى اتنقلت وقت المرحلة القبطية من اللغة وبقت "جيپتيوس" أو "كيپتيوس"، اللى هو أصل كلمة "قبط" بالعربى. كلمة قبط كانت بتتقال على المصريين كلهم سواء كانو مسلمين أو مسيحيين، يعنى بالأدلة التاريخية كلمة قبط كانت بتتقال على المصريين المسلمين فى العصور الوسطانيه كلها، خصوص فى العصر المملوكى ولحد بدايات العصر العثمانى.<ref>Petry, Carl F. (1991). Copts in Late Medieval Egypt. In ''The Coptic Encyclopedia, Volume 2'', p. 618, edited by Aziz S. Atiya. ISBN 0-02-897025-X</ref> (شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#الاسامى بتاع المصريين|الاسامى بتاع المصريين]] فى صفحة [[مصريين|المصريين]]). اما بقا بالنسبه لاسم "'''مصر'''"، دا من اصل سامى و مرتبط بشكل كبير بالاسم العبرانى "مصرايم" اللى مذكور ف التوراه و اللى معناه الحرفى "الارضين"، و المقصود مصر العليا و مصر السفلا، و كمان ليه معانى ف اللغات الساميّه التانيه، زى الدوله او البلد او الحد، و اقدم ذكر للاسم دا "مصر" موجود ف اللغه الاكاديه بتاع ميسوپوتاميا. بيتقال كمان ان المصريين ليهم جد "اسطورى" اسمه مصرايم اللى هوا واحد من ولاد حام ابن النبى نوح زى ما سفر التكوين ما بيذكر، بس دا كلام مش تاريخى و مفيش عليه اى دلايل اركيولوچيه. فى احتمال كبير بردو يكون اسم "مصر" جى م المصرى القديم عن طريق القبطى من "'''ماس-رى''' <span lang="cop" style="font-family: 'Droid Serif', serif; font-size: larger;">Ⲙⲁⲣⲓⲁ</span> ⲙⲁⲥ-ⲣⲏ و معناها بالتقريب المكان اللى الشمس بتتولد فيه (مَولَد/والدة الشمس).<ref>Crum, Walter Ewing (1939). ''A Coptic Dictionary.'' Oxford University Press. p. 185b & 287b. ISBN 0-19-864404-3.</ref> '''اسامى المصريين:''' شوف التفاصيل بتاع اسامى المصريين ف سكشن [[مصريين#الاسامى بتاع المصريين|الاسامى بتاع المصريين]] ف صفحة [[مصريين|المصريين]]. الاسم اللى المصريين كانو مسميين نفسهم بيه ف اللغه المصرى القديمه هوا "'''رمت ن كمت''' '''rmṯ n km.t'''"، و المعنا الحرفى بتاع الاسم دا هوا "'''الناس بتاع كمت'''\'''مصر'''". ف المرحله القبطى م اللغه الاسم بقا "'''انرِمِنكيمه''' '''ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''" ف اللهجه الصعيدى، و "'''نيرِمِنكهيمه\نيرِمِنكيمه''' '''ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''" ف اللهجه البحيرى، و بردو المعنا الحرفى بتاعو هوا "'''الناس بتاع كيمه'''\'''مصر'''".<ref name=":0" /> {{break|2}} '''كمت km.t''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero> km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''كيمه ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''رمت ن كمت rmṯ n km.t''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero> D21:V13-A1*B1:Z2-N35-km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''انرِمِنكيمه ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero>O6-t:pr-D28-Z1-p:t-H</hiero> == نظره تاريخيه == [[ملف:SphinxGiza.jpg|thumb|[[هرم خوفو]] و [[ابو الهول]]، اتبنو ف [[المملكه القديمه]]. من اعظم الاثار اللى سابها المصريين القدام.]] [[ملف:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|[[دار الاوبرا المصرية|دار الاوبرا المصريه]]. صورة متاخده من [[برج القاهره]].]] [[ملف:Luxor, Luxor Temple, inside, at night, Egypt, Oct 2004.jpg|تصغير|[[معبد الاقصر|معبد لاقصر]] ف الليل، ف [[الاقصر|لاقصر]].]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]].]] {{مفصله|تاريخ مصر}} مصر هيا اقدم دوله موجوده ف العالم المعاصر. الدوله بمفهومها القانونى يعنى ارض و شعب و حكومه مركزيه. علا مدى اكتر من 5000 سنه و مصر موجوده بحدودها الچيوجرافيه المعروفه دلوقت و عاشت و استمرت و شعبها عايش علا ارضها من الاف السنين و طول الوقت ليها حكومه من مش انقطاع ف اى حقبه من حقب التاريخ. جايز كان فى شعوب و قبايل قديمه عاشت من الاف السنين ف اماكن تانيه لكن مش ممكن تسميتهم دول، و و لو بعدين بقا ليهم دوله فماعاشتش زى الدوله المصريه و ماسابتش حاجه تثبت وجودها كحضاره. الحضاره المصريه القديمه اخبارها وصلتنا عن طريق نصوص موثقه مكتوبه ع البرديات و حيطان المعابد، عشان المصريين بعد ما اخترعو الكتابه عشقو اختراعهم دا و كانو بيسجلو كل كبيره و زغيره. طول التاريخ الدوله المصريه حاجه مميزه عن كل الدول التانيه و صعب تعريفها عشان ماهياش الحاكم، الفرعون او السلطان او الملك او الريس، ولا هيا الجيش ولا هيا الشعب، لكن مجموعة نظم متشابكه و متداخله مالهاش مثيل ف دول تانيه، و مجموعه م الروح و الاراده و المؤسسات و الهويه و حاجات تانى كتير خلقت الشخصيه المصريه و بتميز المصريين و دولتهم و بتديهم طابع معين مميز عن كل شعوب الدنيا و دولهم. فى ادله عن ان الانسان سكن وادى النيل م العصر الحجرى ف شكل اعمال فنيه و منحوتات صخريه علا طول نهر النيل و الواحات ف الصحرا. ف الالفيه العاشره قبل الميلاد، ابتدت ف مصر ثقافه الصيادين و صيادين السمك و طحن الحبوب. التغيرات المناخيه و/او الافراط ف الرعى حوالى 8000 قبل الميلاد ابتدا يجفف الاراضى الرعويه و مصر، و اتشكلت الصحرا. حصلت هجرات لنهر النيل و استقر وضع الاقتصاد الزراعى و المجتمع المركزى. الحضاره المصريه عمومى ابتدت كمجتمع م الفلاحين المصريين اللى مهنة الزراعه الراقيه خلتهم يرتبطو ب الارض و خلقت روح التعاون بينهم و خلتهم يطورو نظم رى و خلتهم يخترعو الحساب و الرياضيات و يخترعو تقويم و يهتمو بعلوم الفلك، و خلتهم يهتمو ب التسجيل و التوثيق و ده خلاهم يخترعو الكتابه و الكتابه خلتهم يخترعو الادب و يطورو اشكال جديده م الاعمال الادبيه، و طلع منهم اول دكتور ف التاريخ و طلع منهم المهندسين اللى طورو فنون المعمار اللى نسختها كل الحضارات اللى جت بعدهم، و سابو لمصر اعظم اثار ف العالم زى الاهرامات و المعابد و المسلات، و الفنانين اللى كتبو و رسمو ع الحيطان بتاع المعابد و اللى عملو تماثيل منحوته بمهاره مفيش زيها؛ و حاجات تانى كتير. عشان مجتمع الفلاحين المصريين ده ارتبط ب الارض ده خلاهم يكونو اول شعب حقيقى ف التاريخ و اول حكومه مركزيه و خلاهم يعملو ثقافتهم و هويتهم الخاصه بيهم و طلع منهم الفراعنه ملوك مصر القديمه العظما، يعنى باختصار عملو واحده من اقدم و اعظم الحضارات بتاع التاريخ. تاريخ مصر المكتوب بيرجع لسنة 3200 قبل الميلاد بس كمان فى ادله كتير بتاكد وجود حضاره و مدنيه ف وادى النيل قبل التاريخ المكتوب و اللى اتطورت ف شمال و جنوب مصر بشكل مستقل (بس مش منفصل تماما) لحد ما الملك '''[[مينا|مينا\نارمر]]''' وحد الشمال و الجنوب و اسس دوله مركزيه ملوك مصر حكموها لمدة تلات-ت-الاف سنه تقريباً. المصريين سمو الدوله الجديده ب اسم "'''تا-وى'''" و معناها '''الارضين''' و الحضاره المصريه ازدهرت و فضلت شايله خصايصها المصريه البحته ف الفنون و المعمار و الثقافه بشكل سنة طول المده الطويله دى. بعد لما [[احموس الاول|احموس]] طرد [[هيكسوس|الهكسوس]] من مصر و طاردهم لغاية حدود منطقة سوريا الشماليه مصر دخلت ف طور حربى كبير و ابتدا ملوكها يوجهو نظرهم لالبلاد [[اسيا|الاسيويه]] ففتحو مناطق [[فلسطين]] و [[سوريا]] و وصلو لغاية نهر الفرات و اتوسعو ف الجنوب لغاية ما وصلو للشلال الرابع ف [[السودان]] الحالى و كانو اعظمهم ف الغزوات [[تحوتمس التالت]] اللى اسس امبراطوريه مصريه شاسعه. م الوقت ده دى بقت حدود مصر لما يحكمها حاكم قوى، كان بيوصل بغزواته شمال لمنطقة سوريا و شرق ل[[منطقة بين النهرين|ميسوبوتاميا]] و جنوب لاواسط السودان الحالى و ساعات كان بيتجه غرب و بيضم منطقة [[ليبيا]] و ف [[البحر المتوسط]] كان بيضم لمصر جزر زى [[قبرص]] و [[كريت]] و ده كلو ب لاعتماد علا قدرات مصر الاقتصاديه و قوة جيشها. م الحكام اللى ضمو الشام و الحجاز و النوبه لمصر كان [[احمد بن طولون]] اللى قضا ع الحكم العربى و من بعدو [[الاخشيد]]، و [[الدوله الفاطميه فى مصر|الدوله الفاطميه]] ضمت الشام و الحجاز و النوبه و اليمن لمصر، و ف [[ايوبيين|العصر الايوبى]] فى جزر ف البحر المتوسط اتضمت لمصر، و ف عصر [[الدوله المملوكيه]] سلاطين مصر ضمو الشام و منطقة فلسطين و الحجاز و غيرها لمصر. اخر مره مصر اتوسعت فيها ب الغزوات كان ف عهد [[محمد على باشا|محمد على]] اللى ف ايامو مصر كات ليها جيش مصرى قوى قدر بيه انه يسيطر علا كل الدول الافريقيه المطله علا نهر [[النيل]] و منها السودان الحالى و الحبشه ([[اثيوبيا]] الحاليه) و [[اوجاندا|اوجندا]] و [[الصومال]] و ف الشرق و الشمال منطقة فلسطين و الشام و الحجاز و جزر ف البحر المتوسط و هدد عاصمة الاتراك ال[[امبراطوريه عثمانيه|عثمانليه]] ف [[توركيا|تركيا]] يعنى ف قلب بيتهم. من ناحيه تانيه، مصر هيا اكتر بلد ف العالم اتعاقب علا حكمها اكبر عدد م الملوك و السلاطين، و بالنسبه لطول تاريخها بتعتبر من اكتر بلاد العالم اللى اتمتعت ب استقلال. فى خمس فترات احتلال اتخللو استقلال مصر و كات فيهم مش مستقله ([[فارس]]ى، [[الامبراطوريه الرومانيه|رومانى]]، [[لغه عربى|عربى]]، [[امبراطوريه عثمانيه|عثمانى]]، [[انجلترا|انجليزى]]). ف عصور لاستقلال مصر كانت بتتقدم و تسود و ف عصور لاحتلال كانت بتتخلف، ف [[البطالمه|العصر البطلمى]] مصر سادت منطقة البحر المتوسط و حصلت فيها نهضه ثقافيه كبيره [[مكتبة اسكندريه]] لعبت فيها دور كبير. بعد احتلال الرومان لمصر سنة 30 قبل الميلاد مصر فقدت استقلالها و اتحولت ل[[ولايه]] رومانيه، الرومان استنزفوها و نهبوها و فرضو ع المصريين ضرايب الراس، و ف سنة 641 غزا ال[[عرب]] مصر و احتلوها و بقت ولايه تابعه لالخليفه العربى ولاته بيحكموها و كانو بيجمعولو الضرايب و المكوس، و استنزفوها و نهبوها بردو، و استمر الوضع علا كده لغاية لما [[احمد بن طولون]] استقل بحكمها سنة 868 و اسس [[الدوله الطولونيه]] و خرجت م الحكم العربى و حصلت فيها نهضه كبيره، و رجعت ليها سيادتها و استقلالها ب الكامل ف [[الدوله الفاطميه فى مصر|العصر الفاطمى]] و [[مملوك|العصر المملوكى]] اللى المماليك قدرو فيه انهم يكسرو شوكة شوية العرب اللى كانو لسه موجودين ف مصر و يقضو علا طموحاتهم و تمرداتهم و غالبيتهم اضطرو انهم يخرجو من مصر و حصلت فيها نهضه كبيره، و مصر بقت قوه اقتصاديه و عسكريه بيتعمل ليها الف حساب, لكن ف سنة 1517 استولى [[توركيا|الاتراك]] ال[[امبراطوريه عثمانيه|عثمانيين]] عليها و بقت [[ولايه]] عثمانليه و انحدرت فيها الثقافه بعد ما نهب العثمانليه تراثها و نقلوه علا [[استانبول]]. ف عهد [[محمد على باشا]] حصلت نهضه جديده لكن انتكست ب[[مصر تحت الاحتلال البريطانى|الاحتلال البريطانى]] لغاية ما قامت [[ثورة 23 يوليه]] سنة 1952 و رجعت مصر للمصريين. رغم طول تاريخ مصر و التحولات و التغييرات اللى حصلت علا امتداده، التاريخ ده اتميز بالاستمراريه و الدوام و مصر فضلت قوه ثقافيه و عسكريه كبرى ف منطقة [[الشرق الوسطانى]]؛ ورغم التغييرات، لسه بردو ملامح الشخصيه المصريه هيا هيا نفس ملامحها من الاف السنين. == النشيد الوطنى == '''بلادي بلادي بلادي''' هو اسم [[النشيد الوطنى المصرى|النشيد الوطني المصري]] الحالي، من تأليف [[محمد يونس القاضى|محمد يونس القاضي]] وتلحين [[سيد درويش]]. وفي سنة 1923 كتب محمد يونس القاضي نشيد «بلادي بلادي»، وكانت كلماته متأثرة بخطاب مشهور للزعيم [[مصطفى كامل]] ألقاه سنة 1907، ولحنه سيد درويش. أول سلام وطني اتعرف لمصر ظهر سنة 1869 في عهد الخديوي إسماعيل، وكان «مارش الانتصار» من أوبرا عايدة، من تلحين الموسيقار الإيطالي جوزيبي فيردي. واتعزف المارش في احتفالات افتتاح قناة السويس واستقبال كبار الضيوف والملوك والأمراء اللي حضروا المناسبة. وبعد ثورة 23 يوليو 1952، اتغير السلام الوطني، وظهر «نشيد الحرية» من كلمات كامل الشناوي وألحان محمد عبد الوهاب. وبعده، سنة 1960، اتخذت مصر «والله زمان يا سلاحي» سلام وطني جديد، من كلمات صلاح جاهين وألحان كمال الطويل وغناء أم كلثوم. وفي سنة 1979، اعتمد الرئيس [[محمد انور السادات|محمد أنور السادات]] «بلادي بلادي» نشيد وطني لجمهورية مصر العربية، وصدر القرار الجمهوري رقم 149 باعتماده، وكمان أعاد محمد عبد الوهاب توزيع اللحن. أما اسم الدولة، فبعد انتهاء الوحدة المصرية السورية سنة 1961، فضلت مصر رسميا محتفظة باسم «الجمهورية العربية المتحدة» لحد سنة 1971، وبعد كده بقى اسم الدولة الرسمي «جمهورية مصر العربية». وفيه بعض المصريين اللي بيطرحوا فكرة الاكتفاء باسم «مصر» كاسم للدولة من غير إضافات، لكن ده طرح سياسي ودستوري موجود عند بعض الناس، ومش هو الاسم الرسمي الحالي للدولة.{{اقتباس مركزى|بلادى بلادى بلادى — لكِ حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ام البلاد — انت غايتى و المراد و على كل العباد — كم لنيلك من ايادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر انتى اغلى دره — فوق جبين الدهر غره يا بلادى عيشى حره — و اسلمى رغم الاعادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ارض النعيم — سدت بالمجد القديم مقصدى دفع الغريم — و على الله اعتمادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر اولادك كرام — اوفياء يرعو الزمام سوف تاخد بالمرام — باتحادهم و اتحادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى}} == الحكومه == {{Main|سياسة مصر}} {{multiple image | total_width = 340 | image1 = AbdelFattah Elsisi (cropped).jpg | caption1 = [[عبد الفتاح السيسى]]<br /><small>[[رئيس مصر|رئيس الجمهوريه]]</small> | image2 = Mostafa Madbouly (cropped).jpg | caption2 = [[مصطفى مدبولى]]<br /><small>[[رئيس وزرا مصر|رئيس الوزرا]]</small> | caption_align = center }} مصر دولة شبه رئاسيه، و كمان مصر جمهوريه، و نظام الحكم فيها قائم على رئيس الجمهوريه و الحكومه و السلطه التشريعيه و القضائيه، و ده حسب [[دستور مصر]]. رئيس الجمهوريه هو رئيس الدوله، و الحكومه هى الهيئه التنفيذيه و الإداريه العليا للدوله، و رئيس مجلس الوزرا بيترأسها. [[مجلس النواب المصرى]] و [[مجلس الشيوخ المصرى]] بيمثلوا السلطه التشريعيه. مجلس النواب مسؤول عن سن القوانين، و إقرار السياسه العامه للدوله و الموازنه، و كمان بيراقب أعمال السلطه التنفيذيه. أعضاء مجلس النواب بيتنتخبوا لمدة خمس سنين، و مدة مجلس الشيوخ كمان خمس سنين. رئيس الجمهوريه بيتم انتخابه عن طريق اقتراع عام سرى مباشر، و مدة الرئاسه حسب التعديلات الدستوريه الحاليه ست سنين. مصر عندها واحد من أقدم التقاليد البرلمانيه المستمره فى العالم العربى.<ref name="pogar" /> أول مجلس نيابى حديث اتأسس سنة 1866 فى عهد [[الخديوى اسماعيل]]. الاحتلال البريطانى سنة 1882 أدى لحل المجلس، و السلطات البريطانيه سمحت بعد كده بوجود هيئة استشاريه بس. بعد إعلان استقلال مصر، [[دستور مصر 1923|دستور سنة 1923]] أسس نظام ملكى برلمانى.<ref name="pogar">{{cite web|last=Brown|first=Nathan J.|title=Mechanisms of Accountability in Arab Governance: The Present and Future of Judiciaries and Parliaments in the Arab World|url=http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|publisher=Programme on Governance in the Arab Region|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605005203/http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|archive-date=5 June 2012}}</ref> يوم 3 يوليه 2013، وزير الدفاع وقتها الفريق [[عبد الفتاح السيسى]] أعلن عزل مرسى من منصبه و وقف العمل بـ [[دستور مصر 2012|دستور 2012]].<ref name="morsi-think-again">{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|title=Think Again: The Muslim Brotherhood|publisher=Al-Monitor|date=28 January 2013|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202110236/http://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> لجنة من 50 عضو اتشكلت علشان تعديل الدستور، و الدستور الجديد اتعرض على استفتاء شعبى و اتعتمد فى يناير 2014.<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|title=Who's Who: Members of Egypt's 50-member constitution committee|newspaper=Al-Ahram|access-date=1 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224524/http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> [[انتخابات مجلس النواب المصرى 2015|انتخابات مجلس النواب سنة 2015]] اتعملت على مرحلتين، من 17 اكتوبر لحد 2 ديسمبر 2015.<ref name="ao30aug">{{Cite news |date=30 August 2015 |title=Timetable for Egypt's parliamentary elections announced; voting to start 17 Oct |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023424/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |archive-date=4 September 2015 |access-date=11 September 2015 |agency=Ahram Online}}</ref> [[انتخابات الرئاسه المصريه 2014|انتخابات الرئاسه سنة 2014]] اتعملت من 26 لـ 28 مايو. الأرقام الرسميه قالت إن نسبة المشاركه كانت 47.5%، و عبد الفتاح السيسى اخد 23.78 مليون صوت، أو 96.9% من الأصوات، قدام 757,511 صوت، أو 3.1%، لـ [[حمدين صباحى]].<ref>{{cite web |title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91% |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731100838/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |archive-date=31 July 2014 |access-date=28 July 2014 |website=English.Ahram.org |publisher=Ahram Online}}</ref> بعض المؤسسات الدوليه بتنشر تقييمات مختلفه للنظام السياسى فى مصر. [[فريدوم هاوس]] فى تقريرها لسنة 2024 صنفت مصر "غير حره"، و ادت الحقوق السياسيه 6 من 40 و الحريات المدنيه 12 من 60.<ref>{{cite web|title=Egypt|url=https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|work=Freedom in the World 2024|publisher=Freedom House|access-date=3 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233711/https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|url-status=live}}</ref> [[معهد V-Dem]] فى بياناته لسنة 2023 حط مصر ضمن الدول الأقل ديمقراطيه فى افريقيا.<ref name="vdem_dataset">{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live}}</ref> [[وحدة المخابرات الاقتصاديه]] فى مؤشر الديمقراطيه لسنة 2023 وصفت النظام فى مصر بأنه "نظام سلطوى" و ادته درجة 2.93.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB |access-date=3 March 2024 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320115317/http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |url-status=live}}</ref> === العلاقات الخارجيه === {{Main|علاقات مصر الخارجيه}} {{multiple image | width1 = 185 | width2 = 185 | direction = vertical | footer = فوق: الرئيس السابق [[حسنى مبارك]] مع الرئيس الامريكانى السابق [[جورج دبليو بوش]] فى كامب ديفيد سنة 2002.<br />تحت: الرئيس [[عبد الفتاح السيسى]] مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] فى [[قمة البريكس 2024]]. | image1 = Hosni Mubarak with George W. Bush.jpg | image2 = Meeting between Abdel Fattah el-Sisi and Vladimir Putin at 2024 BRICS Summit.jpg }} موقع مصر الجيوجرافى، و تاريخها، و دورها الدبلوماسى فى افريقيا و البحر المتوسط و جنوب غرب اسيا بيأثروا على سياستها الخارجيه. مصر كانت من الدول المؤسسه لـ [[حركة عدم الانحياز]] و [[الامم المتحده]]، و فضلت ليها مشاركه مهمه فى الدبلوماسيه الإقليميه. [[القاهره]] تاريخى كانت ملتقى للتجاره و الثقافه، و فضلت مركز مهم للتأثير الفكرى و السياسى فى المنطقه. [[العلاقات المصريه الامريكانيه|الولايات المتحده]] كانت شريك مهم لمصر، و المساعدات العسكريه الامريكانيه لمصر كانت حوالى 1.3 مليار دولار فى السنه حسب أرقام سنة 2015.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |title=Obama restores US military aid to Egypt over Islamic State concerns |date=31 March 2015 |work=[[The Guardian]] |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214044811/https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |archive-date=14 December 2016 |url-status=live}}</ref> الولايات المتحده صنفت مصر سنة 1989 [[حليف رئيسى من بره الناتو]]. العلاقات بين البلدين اتوترت بعد أحداث 2013، و إدارة الرئيس الامريكانى [[باراك اوباما]] انتقدت تعامل الحكومه المصريه مع [[الاخوان المسلمين]] و علقت تدريبات عسكريه مشتركه.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |title=Obama cancels military exercises, condemns violence in Egypt |work=Reuters |date=15 August 2013 |access-date=8 October 2014 |author1=Holland, Steve |author2=Mason, Jeff |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014033253/http://www.reuters.com/article/2013/08/16/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الروسيه|روسيا]] زادت بعد عزل مرسى، و البلدين وسعوا التعاون العسكرى<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |title=Russia, Egypt seal preliminary arms deal worth $3.5 billion: agency |work=Reuters |date=17 September 2014 |access-date=8 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014032747/http://www.reuters.com/article/2014/09/17/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> و التجارى.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |title=Russia to boost trade with Egypt after Western food ban |work=Yahoo News |date=12 August 2014 |access-date=8 October 2014 |author=Anishchuk, Alexei |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014204101/http://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الصينيه|الصين]] كمان اتطورت، و البلدين أعلنوا سنة 2014 إقامة "شراكه استراتيجيه شامله". مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] رفعوا علاقتهم سنة 2024 لمستوى "شراكه استراتيجيه و شامله"، و الشراكه بتشمل التعاون السياسى و الاقتصادى، و التجاره، و دعم الاستقرار الاقتصادى، و التعاون فى مكافحة الإرهاب.<ref>{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/news/joint-declaration-strategic-and-comprehensive-partnership-between-arab-republic-egypt-and-european-2024-03-17_en |title=Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between the Arab Republic of Egypt and the European Union |publisher=European Commission |date=17 March 2024 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لعبت دور وسيط فى صراعات الشرق الأوسط، و خصوصاً فى محاولات التوصل لوقف ضرب النار فى [[قطاع غزه]] و فى [[عملية السلام الاسرائيليه الفلسطينيه]].<ref>{{cite book |last1=Maddy-weitzman |first1=Bruce |title=Middle East Contemporary Survey: Volume XIX, 1995 |date=1997 |publisher=The Moshe Dayan Center |isbn=978-0-8133-3411-0 |url={{GBurl|E6H6GAzdrXcC|p=265}} |page=265}}</ref> مصر عضو فى [[الاتحاد الافريقى]] و [[جامعة الدول العربيه]]، و مقر جامعة الدول العربيه موجود فى القاهره. مقر الجامعه اتنقل مؤقتاً لـ [[تونس]] سنة 1978 بعد [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه]]، و رجع للقاهره سنة 1989. مصر عندها كمان علاقات اقتصاديه قويه مع دول الخليج زى [[العلاقات المصريه السعوديه|السعوديه]] و [[الامارات العربيه المتحده]].<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |title=Saudi Arabia and UAE to Prop Up Egypt With $5bn Aid Boost |website=International Business Times |date=13 October 2014 |access-date=17 October 2014 |author=Wilson, Nigel |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019104420/http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live}}</ref> === الجيش === {{Main|القوات المسلحه المصريه}} {{Further|الصناعات العسكريه المصريه}} [[ملف:Defense.gov photo essay 090421-N-0696M-106.jpg|تصغير|جنود من [[الحرس الجمهورى المصرى]] سنة 2009]] [[القوات المسلحه المصريه]] هى المؤسسه العسكريه فى مصر، و بتتكون من [[الجيش المصرى]]، و [[البحريه المصريه]]، و [[القوات الجويه المصريه]]، و [[قوات الدفاع الجوى المصريه]]. رئيس أركان حرب القوات المسلحه بيشرف على الأفرع العسكريه، و القيادة الاستراتيجيه للدوله موجوده فى [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/egypt.military.facts/index.html|title=Egypt's military: Key facts|access-date=12 April 2017|language=en}}</ref> القوات المسلحه دورها الأساسى هو الدفاع عن مصر ضد التهديدات الخارجيه، و ليها كمان أدوار جوه البلد، زى مساعدة الشرطه فى حماية المنشآت المهمه فى حالات الطوارئ و عمليات مكافحة الإرهاب. القوات المصريه بتشارك كمان فى بعثات حفظ السلام و تدريبات عسكريه ثنائيه و متعددة الجنسيات.<ref name=CIA-military>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|section=Military and Security |access-date=3 March 2025}}</ref> الجيش ليه دور اقتصادى واسع كمان بمشروعات البنيه التحتيه، و إنتاج سلع استهلاكيه، و النشاط العقارى، و بمؤسسات زى [[جهاز مشروعات الخدمه الوطنيه]]. حسب المصادر المذكوره فى النص، القوات المسلحه كان عندها حوالى 438,500 فرد فى الخدمه و 479,000 فرد احتياط.<ref>{{cite web |url=http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |title=The Egyptian Armed Forces and the Remaking of an Economic Empire |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |date=15 April 2015 |access-date=23 June 2015 |author=Marshall, Shana |work=Carnegie Middle East Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709153851/http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |archive-date=9 July 2015 |url-status=live}}</ref> التجنيد إجبارى للرجاله، و مدة الخدمه بتختلف حسب المستوى التعليمى و ظروف التجنيد.<ref name=CIA-military/> القوات المسلحه المصريه بتستخدم أسلحه و معدات جايه من دول مختلفه، منها [[الصين]]، و [[فرنسا]]، و [[المانيا]]، و [[ايطاليا]]، و [[روسيا]]، و [[الولايات المتحده]]. مصر عندها كمان صناعه عسكريه محليه بتنتج أسلحه خفيفه و عربيات مدرعه و سفن عسكريه، و عندها اتفاقيات إنتاج بترخيص مع دول تانيه.<ref name=CIA-military/> مصر من الدول اللى عندها أقمار صناعيه للاستطلاع و المراقبه. مصر أطلقت [[ايجيبت سات 1]] سنة 2007،<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaacov|url=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=48099|title=Egypt to launch first spy satellite|newspaper=The Jerusalem Post|date=15 January 2007}}</ref> و [[ايجيبت سات 2]] سنة 2014.<ref>{{cite news |url=http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |title=Egyptian reconnaissance satellite launched by Soyuz |author=Stephen Clark |publisher=Spaceflight Now |date=16 April 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013018/http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |archive-date=19 April 2014 |url-status=live}}</ref> مصر أطلقت [[مصر سات-A]] سنة 2019، و بعده [[طيبه 1]] للاتصالات المدنيه و العسكريه فى نفس السنه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2019/11/27/egypt-launches-tiba-1-communications-satellite-on-board-ariane-5-rocket/ |title=Egypt Launches Tiba-1 Communications Satellite on Board Ariane 5 Rocket |website=Space in Africa |date=27 November 2019 |access-date=5 April 2025}}</ref> سنة 2023، مصر أطلقت [[حورس 1]] و [[حورس 2]]، و بعدها [[مصر سات 2]]. الأقمار التلاته مخصصه لمراقبة الأرض بدقه عاليه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2023/12/04/egypt-launches-misrsat-2/ |title=Egypt Launches MisrSat-2 |date=4 December 2023 |publisher=Space in Africa |access-date=3 March 2025}}</ref> سنة 2024، مصر كملت المرحلة التشغيليه الأوليه من [[NEXSAT-1]]، أول قمر مصرى تجريبى لمراقبة الأرض، و المشروع شمل تطوير برمجيات و أنظمة تحكم محليه و معالجة صور الأقمار الصناعيه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2024/07/31/egypt-marks-milestone-with-its-experimental-satellite-nexsat-1/ |title=Egypt Marks Milestone With Its Experimental Satellite Nexsat-1 |website=Space in Africa |date=31 July 2024 |access-date=5 April 2025}}</ref> === القانون === {{Main|القانون المدنى المصرى}} [[ملف:Egyptian High Court of Justice.jpg|تصغير|upright=1.25|دار القضاء العالى فى [[وسط البلد]] فى القاهره]] النظام القانونى فى مصر بيعتمد بشكل أساسى على القانون المدنى و مبادئ [[الشريعه الاسلاميه]]. القانون المدنى المصرى اتأثر بدرجه كبيره بالقانون الفرنساوى، و خصوصاً [[قانون نابليون]]. الدستور المصرى ببيقول إن مبادئ الشريعه الاسلاميه هى المصدر الرئيسى للتشريع. السلطه القضائيه فى مصر مستقله رسمى، و بتضم عدد من الجهات و المحاكم. [[المحكمه الدستوريه العليا]] هى أعلى محكمه مختصه بالرقابه على دستورية القوانين و اللوائح، و مقرها فى [[المعادى]] فى القاهره. القانون المصرى بينظم مجالات مختلفه زى القانون المدنى، و الجنائى، و التجارى، و الإدارى، و قوانين الأحوال الشخصيه. مسائل الأحوال الشخصيه زى الجواز و الطلاق و حضانة الأطفال بتتأثر بقواعد الشريعه بالنسبه للمسلمين.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |title=Incorporating Sharia into legal systems |work=BBC News |date=8 February 2008 |access-date=18 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425031043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |archive-date=25 April 2013 |url-status=live}}</ref> [[دستور مصر 2012|دستور سنة 2012]] اتوافق عليه فى استفتاء اتعمل من 15 لـ 22 ديسمبر 2012. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 64% من المشاركين وافقوا عليه، و نسبة المشاركه كانت حوالى 33%.<ref>{{Cite news|title=Egyptian constitution 'approved' in referendum|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|work=BBC News|date=23 December 2012|access-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223022054/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|archive-date=23 December 2012|url-status=live}}</ref> بعد أحداث 2013، دستور جديد اتكتب و اتعرض على استفتاء فى يناير 2014. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 98% من المشاركين وافقوا عليه.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110 |title=BBC News – Egypt referendum: '98% back new constitution' |last=BBC |date=18 January 2014 |work=[[BBC Online]] |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118203701/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110|archive-date=18 January 2014 |url-status=live}}</ref> الدستور ببيقول المساواه بين المواطنين و حرية الفكر، و بيمنع تأسيس الأحزاب السياسيه على أساس الدين، أو العرق، أو الجنس، أو الجغرافيا.<ref name="BBC" /> القانون الجنائى المصرى فيه مواد بتتعلق بـ [[ازدراء الاديان فى مصر|ازدراء الأديان]].<ref>{{cite web |url=http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |title=Legislation Egypt |publisher=Lexadin.nl |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012239/http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> النظام القضائى المصرى بيسمح بعقوبة الإعدام فى بعض الجرائم. ==== حقوق الإنسان ==== {{Main|حقوق الإنسان فى مصر}} {{شوف كمان |فض اعتصام رابعه|اضطهاد الاقباط}} [[ملف:Neither Morsi nor the military - Egypt's Third Square Movement seeks an alternative vision for the future.jpg|تصغير|متظاهرين من حركة الميدان التالت، اللى كانت ضد حكومة مرسى و ضد حكم الجيش، يوم 31 يوليه 2013]] [[المجلس القومى لحقوق الإنسان]] اتأسس سنة 2003. بعض نشطاء حقوق الإنسان انتقدوا المجلس و قالوا إن استقلاله عن الحكومه مش كافى، و إن دوره ساعات بيستخدم لتبرير سياسات الدوله.<ref>{{cite web|url=http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |title=Law No. 94 of 2003 Promulgating The National Council for Human Rights |publisher=Nchregypt.org |date=16 February 2010 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012238/http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |archive-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701015847/http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-date=1 July 2003 |title=Egyptian National Council for Human Rights Against Human Rights NGOs |publisher=EOHR |date=3 June 2003 |access-date=8 February 2013}}</ref> تقارير من منظمات دوليه انتقدت أوضاع الحريه الدينيه فى مصر، و أشارت لمشاكل و تمييز بيواجه أقليات زى [[المسيحيين الاقباط]] و [[البهائيين]] و جماعات دينيه تانيه. تقرير لـ [[مركز بيو للأبحاث]] سنة 2009 حط مصر ضمن الدول اللى فيها قيود كبيره على الحريه الدينيه.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |title=Religion: Few States Enjoy Freedom of Faith, Report Says |publisher=Ipsnews.net |date=17 December 2009 |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112201851/http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> بعد أحداث 2013، منظمات حقوق إنسان و تقارير صحفيه قالت إن الاعتقالات السياسيه و التضييق على المعارضه زادوا. فض الاعتصامات فى اغسطس 2013 أدى لمقتل مئات الأشخاص، و تقديرات أعداد الضحايا اختلفت حسب المصدر.<ref>{{Cite news|author=Mohsen, Manar |url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |title=Health Ministry raises death toll of Wednesday's clashes to 638 |newspaper=Daily News Egypt |date=16 August 2013 |access-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821044205/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |archive-date=21 August 2013 |url-status=dead}}</ref> المحاكم المصريه أصدرت كمان أحكام إعدام جماعيه فى بعض القضايا. سنة 2014، محكمه أصدرت حكم بإعدام 529 شخص فى قضيه واحده، و [[الامم المتحده]] و منظمات حقوق إنسان انتقدوا الإجراءات و الأحكام.<ref>{{cite news|title=Egyptian court sentences nearly 530 to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150616/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-date=25 March 2014|newspaper=The Washington Post|date=24 March 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |work=The New York Times |first=Nick |last=Cumming-Bruce |title=U.N. Expresses Alarm Over Egyptian Death Sentences |date=25 March 2014 |access-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718152729/https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |archive-date=18 July 2017 |url-status=live}}</ref> القوانين المصريه ما بتجرمش المثليه الجنسيه باسمها بشكل مباشر، لكن منظمات حقوقيه بتقول إن قوانين تانيه، خصوصاً قوانين "الفجور" و الآداب العامه، اتستخدمت فى ملاحقة أشخاص بسبب علاقات جنسيه مثليه.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |date=3 November 2013}} ''pewglobal''. 4 June 2013.</ref> ==== حرية الصحافه ==== [[مراسلون بلا حدود]] حطت مصر فى المركز 160 من 180 بلد فى [[مؤشر حرية الصحافه]] سنة 2017. فى اغسطس 2015، 18 صحفى على الأقل كانو مسجونين حسب المصدر المذكور. قانون لمكافحة الإرهاب صدر فى اغسطس 2015 و فرض غرامات على وسايل الإعلام اللى بتنشر معلومات عن العمليات الإرهابيه بتختلف عن البيانات الرسميه لوزارة الدفاع.<ref>Gehlen, M. (2015) [http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft Al-Dschasira-Journalisten zu drei Jahren Haft verurteilt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830030511/http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft |date=30 August 2015}}, Zeit Online, 29 August 2015</ref> === التقسيم الإدارى === {{Main|تقسيم مصر الإدارى}} مصر متقسمه لـ 27 [[محافظات مصر|محافظه]]. المحافظات بتتقسم لمراكز أو أقسام، و المراكز بتضم مدن و قرى. كل محافظه ليها عاصمه إداريه، و فى حالات كتير عاصمة المحافظه بيبقى ليها نفس اسم المحافظه.<ref name="Beckouche2017">{{cite book|author=Pierre Beckouche|title=Europe's Mediterranean Neighbourhood|url=https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA121|year=2017|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78643-149-3|page=121}}</ref> [[ملف:Egypt - Administrative Divisions - Nmbrs - colored.png|center|تصغير|upright=2|محافظات مصر: {{divcol|colwidth=17em|style=column-count:2}} {{ordered list |[[مطروح]] |[[اسكندريه]] |[[البحيره]] |[[كفر الشيخ]] |[[الدقهليه]] |[[دمياط]] |[[بور سعيد]] |[[شمال سينا]] |[[الغربيه]] |[[المنوفيه]] |[[القليوبيه]] |[[الشرقيه]] |[[الاسماعيليه]] |[[الجيزه]] |[[الفيوم]] |[[القاهره]] |[[السويس]] |[[جنوب سينا]] |[[بنى سويف]] |[[المنيا]] |[[الوادى الجديد]] |[[اسيوط]] |[[البحر الاحمر]] |[[سوهاج]] |[[قنا]] |[[الاقصر]] |[[اسوان]] }} {{divcolend}}]] == الجيوجرافيا == [[ملف:Nile River Delta at Night.JPG|تصغير|مصر و البلاد اللى حواليها فى الليل من الفضاء]] {{Main|جغرافيا مصر}} [[ملف:Egypt Topography.png|تصغير|تضاريس مصر]] مصر موجوده بشكل أساسى بين خطى عرض [[خط عرض 22 شمال|22°]] و [[خط عرض 32 شمال|32° شمال]]، و بين خطى طول [[خط طول 25 شرق|25°]] و [[خط طول 35 شرق|35° شرق]]. مساحة مصر حوالى 1,002,000 كيلومتر مربع، بما فيها [[مثلث حلايب]] و [[شلاتين]] المصريين، و بكده مصر بتعتبر من اكبر بلاد العالم من ناحية المساحه. مساحتها تقريب قد مساحة [[فرنسا]] مرتين و حوالى اربع مرات مساحة [[المملكه المتحده|بريطانيا]]. مناخ مصر شديد الجفاف، و عشان كده معظم السكان بيتركزوا فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل]]. حوالى 99% من السكان بيستخدموا حوالى 5.5% بس من إجمالى مساحة البلد، و حوالى 98% من المصريين عايشين على حوالى 3% من مساحة مصر.<ref>{{cite web |url=http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |title=Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324233515/http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |archive-date=24 March 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fouberg|first1=Erin H.|last2=Murphy|first2=Alexander B.|author3=de Blij|title=Human Geography: People, Place, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|access-date=10 February 2013|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-57647-2|page=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509151021/http://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}</ref> [[ملف:Sand Dunes (Qattara Depression).jpg|تصغير|[[منخفض القطاره]] فى شمال غرب مصر]] [[ليبيا]] موجوده على حدود مصر من الغرب، و [[السودان]] من الجنوب، و [[قطاع غزه]] و [[اسرائيل]] من الشرق. مصر بلد عابر للقارات، عشان [[شبه جزيرة سينا]] و [[برزخ السويس]] بيربطوا [[افريقيا]] بـ [[اسيا]]. [[قناة السويس]] بتمر فى البرزخ و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و من خلاله بالمحيط الهندى. معظم أراضى مصر، بعيد عن وادى النيل و الدلتا، صحرا. الواحات منتشره فى مناطق مختلفه من الصحرا، و الرياح بتكوّن كثبان رمليه كبيره، بعضها ارتفاعه بيعدى 30 متر. مصر فيها أجزاء من [[الصحرا الكبرى]] و [[الصحرا الليبيه]]. [[شبه جزيرة سينا]] فيها أعلى جبل فى مصر، [[جبل كاترين]]، و ارتفاعه 2,642 متر فوق سطح البحر. منطقة [[ريفييرا البحر الاحمر]] على الساحل الشرقى لمصر معروفه بالشعاب المرجانيه الكتير و الحياه البحريه المتنوعه. من اكبر المدن المصريه [[القاهره]]، عاصمة مصر و اكبر مدينه فيها، و [[اسكندريه]]، تانى اكبر مدينه، و [[الجيزه]]، و [[المحله الكبرى]]، و [[الزقازيق]]، و [[المنصوره]]، و [[اسيوط]]، و [[المنيا]]، و [[اسوان]]، و [[الاقصر]]، و [[الغردقه]]، و [[شرم الشيخ]]، و [[بور سعيد]]، و [[السويس]]، و [[سفاجا]]، و [[كوم امبو]]. [[الجيزه]] فيها [[الهرم الاكبر]] اللى بناه الملك [[خوفو]]، و مدينة [[السويس]] موجوده عند الطرف الجنوبى لـ [[قناة السويس]]. مصر فيها عدد من الواحات، زى [[الواحات البحريه]]، و [[الداخله]]، و [[الفرافره]]، و [[الخارجه]]، و [[واحة سيوه]]. مصر فيها كمان محميات طبيعيه مهمه زى [[محمية راس محمد]]، و [[محمية الزرانيق]]، و مناطق محميه فى سيوه. فى 13 مارس 2015، مصر أعلنت عن خطط لإنشاء [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{cite news|title=Egypt to build new administrative and business capital|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|work=BBC News|date=13 March 2015|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216003921/https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|archive-date=16 December 2018|url-status=live}}</ref> === المناخ === {{Main|مناخ مصر}} [[ملف:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|تصغير|الحد الواضح بين [[الصحرا الغربيه]] شديدة الجفاف و [[وادى النيل]] المروى، اللى معظم سكان مصر و الزراعه فيها بيتركزوا فيه]] [[ملف:Water_stress,*top_countries*(2022).svg|تصغير|مصر كانت تامن اكتر بلد بتعانى من الإجهاد المائى فى العالم سنة 2022]] مصر جوها جاف و مشمس و حر معظم السنه. المطر بينزل فى الأساس فى شهور الشتا.<ref>{{cite journal |last1=Soliman |first1=K. H. |title=Rainfall over Egypt |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=July 1953 |volume=79 |issue=341 |pages=389–397 |doi=10.1002/qj.49707934106 |bibcode=1953QJRMS..79..389S}}</ref> جنوب [[القاهره]] متوسط المطر السنوى حوالى 2 لـ 5 مليمتر بس، و ساعات سنين بتعدى من غير مطر تقريباً. على شريط ضيق من الساحل الشمالى، المطر ممكن يوصل لحوالى 410 مليمتر فى السنه، و معظمه بين اكتوبر و مارس.<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |title=Marsa Matruh, Egypt |publisher=Weatherbase.com |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104040540/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |archive-date=4 November 2011 |url-status=live}}</ref> التلج بينزل على جبال [[سينا]]، و ساعات على مدن فى الساحل الشمالى زى [[دمياط]]، و [[بلطيم]]، و [[سيدى برانى]]، و نادر فى [[اسكندريه]]. كمية صغيره اوى من التلج نزلت على [[القاهره]] يوم 13 ديسمبر 2013، و دى كانت من الحالات النادره اوى اللى حصلت خلال عشرات السنين.<ref>{{cite news |title= Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot |first= Jason |last= Samenow |newspaper= The Washington Post |date= 13 December 2013 |url= https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |access-date= 26 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150903233952/http://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |archive-date= 3 September 2015 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> الصقيع بيحصل كمان فى وسط سينا و فى مناطق من وسط مصر. درجات الحراره فى مصر عاليه اوى فى معظم اماكن البلد، خصوصاً فى الصيف. شمال مصر بيكون أقل حراره نسبى بسبب تأثير الهوا البارد اللى جاى من [[البحر المتوسط]]، خصوصاً على الساحل فى عز الصيف. [[الخماسين]] رياح حاره و جافه بتيجى من الصحارى الواسعه ناحية الجنوب، و بتهب غالب فى الربيع أو أول الصيف. الخماسين بتحمل رمله و تراب، و ممكن ترفع درجات الحراره فى النهار لأكتر من 40 درجه مئويه، و ساعات لأكتر من 50 درجه مئويه فى المناطق الداخليه، و نسبة الرطوبه ممكن تنزل لـ 5% أو أقل. قبل بناء [[السد العالى]]، [[نهر النيل]] كان بيفيض كل سنه، و الفيضان كان بيجدد خصوبة التربه المصريه. الفيضان السنوى كان بيساعد مصر إنها تنتج محصول منتظم سنة ورا سنة. [[تغير المناخ]] بيضغط بشكل متزايد على مناخ مصر الحار و الجاف. درجات الحراره القصوى، و الجفاف، و الفيضانات، و ارتفاع مستوى سطح البحر بقوا من المخاطر المتزايده.<ref>{{Cite web |title=Climate Resilience for Energy Transition in Egypt – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/climate-resilience-for-energy-transition-in-egypt |access-date=29 October 2023 |website=IEA |date=3 July 2023 |language=en-GB}}</ref> التغيرات دى بتهدد الأمن الغذائى، و توفر الميه، و الصحه العامه، و الاستقرار الاقتصادى.<ref>{{Cite web |last=USAID |date=1 November 2024 |title=Egypt Climate Change Country Profile {{!}} Fact Sheet |url=https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204143712/https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |url-status=dead |archive-date=4 December 2023 |access-date=14 January 2025 |website=U.S. Agency for International Development |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNDP Climate Change Adaptation |title=Egypt |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/arab-states/egypt |access-date=14 January 2025 |website=[www.adaptation-undp.org](http://www.adaptation-undp.org) |date=25 April 2024 |language=en}}</ref> === التنوع البيولوجى === {{Main|الحياه البريه فى مصر}} [[ملف:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|تصغير|[[العقاب الامبراطورى الشرقى]]]] مصر وقعت على [[اتفاقية التنوع البيولوجى]] فى ريو يوم 9 يونيه 1992، و بقت طرف رسمى فى الاتفاقيه يوم 2 يونيه 1994.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124005746/http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref> مصر عملت بعد كده الاستراتيجيه و خطة العمل الوطنيه للتنوع البيولوجى، و الاتفاقيه استلمتها يوم 31 يوليه 1998.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |title=Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation |access-date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012234/http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> الخطة سجلت حوالى 1,483 نوع من الطحالب، و حوالى 15,000 نوع من الحيوانات، أكتر من 10,000 منهم حشرات، و أكتر من 627 نوع من الفطريات، و 319 نوع من بدائيات النوى، و 2,426 نوع من النباتات، و 371 نوع من الأوليات. أعداد بعض المجموعات الكبيره، زى الفطريات اللى بتكوّن الأشنات و الديدان الخيطيه، ماكانتش معروفه بشكل كامل. المجموعات الصغيره اللى اتدرست كويس، زى البرمائيات، و الطيور، و الأسماك، و الثدييات، و الزواحف، أعداد الأنواع فيها معروفه بشكل أفضل، بس أعداد أنواع كتير من المجموعات التانيه ممكن تزيد مع اكتشاف و تسجيل أنواع جديده فى مصر. دراسات لاحقه سجلت أكتر من 2,200 نوع من الفطريات فى مصر، بما فيها الأنواع اللى بتكوّن الأشنات، و العدد الحقيقى المتوقع للفطريات الموجوده فى مصر اكبر من كده بكتير.<ref>A.M. Abdel-Azeem, ''The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt'' IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).</ref> الباحثين سجلوا كمان 284 نوع محلى أو متوطن بشكل طبيعى من الحشائش فى مصر.<ref>{{cite book|last1=Ibrahim|first1=Kamal M.|last2=Hosni|first2=Hasnaa A.|last3=Peterson|first3=Paul M.|title=Grasses of Egypt|date=2016|publisher=Smithsonian Institution Scholarly Press|location=Washington, D.C.|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67060|access-date=16 April 2016|archive-date=18 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190122/https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-SI-PURL-gpo67060|url-status=live}}</ref> === جبال === {{جبال مصر}} == محافظات مصر == {{Main|محافظات مصر}} {{خريطة محافظات مصر}} بتتقسم مصر لوحدات إدارية بتتسمى محافظة. دلوقتى مصر بتتقسم لـ27 [[محافظه|محافظة]]، والمحافظة بتتكون من مراكز والمراكز بتتكون من مدن وقرى. فى كل محافظة بيتعين من رئيس الجمهورية محافظ، بيبقى المسئول عن المحافظة بتاعته. اغلب المحافظات الكثافة السكانية فيها بتعدى 1000 انسان لكل كيلومتر مربع. المحافظات يإما بتكون منطقة حضرية بالكامل أو خليط من المدن والقرى. المحافظة ممكن تكون كلها مدينة كبيره واحدة زى فى حالة [[القاهره|القاهرة]] و<nowiki/>[[اسكندريه|اسكندرية]]. == السكان == {{Main|سكان مصر|مصريين}} [[ملف:Egypt 2010 population density1.png|تصغير|الكثافه السكانيه فى مصر سنة 2010، بعدد السكان لكل كيلومتر مربع]] مصر هى أكتر بلد فى [[العالم العربى]] فى عدد السكان، و تالت اكبر بلد فى [[افريقيا]] من ناحية عدد السكان، و عدد سكانها وصل لحوالى 120 مليون شخص حسب تقديرات سنة 2026.<ref name=mospop>{{cite web | title=Africa: most populated countries 2026 | website=Statista | date=2026-07-03 | url=https://www.statista.com/statistics/1121246/population-in-africa-by-country/ | access-date=2026-09-04}}</ref> عدد سكان مصر زاد بسرعه كبيره بين سنة 1970 و 2010، و ده حصل بسبب تطور الطب، و انخفاض الوفيات، و زيادة إنتاج الزراعه مع التطورات اللى حصلت فى [[الثوره الخضرا]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |title=The limits of a Green Revolution? |work=BBC News |date=29 March 2007 |access-date=25 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728055441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |archive-date=28 July 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=admin |url=http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |title=Food First/Institute for Food and Development Policy |publisher=Foodfirst.org |date=8 April 2000 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714215036/http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |archive-date=14 July 2009}}</ref> لما [[نابليون بونابرت]] غزا مصر سنة 1798، عدد سكان مصر كان بيتقدر بحوالى 3 مليون شخص.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/egypt/55.htm |title=Egypt – Population |publisher=Countrystudies.us |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011712/http://countrystudies.us/egypt/55.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> أغلب سكان مصر متركزين حوالين [[نهر النيل]]، و بالخصوص فى [[وادى النيل]]، و [[دلتا النيل]]، و [[القاهره الكبرى]]، و [[اسكندريه]]، و المدن الكبيره حوالين [[قناة السويس]]. المنطقه اللى فيها أغلب الأراضى الزراعيه حوالين النيل مساحتها صغيره اوى مقارنة بمساحة مصر الكامله، لأن أغلب مساحة البلد صحرا. المساحه المعموره فعلى فى مصر حوالى 77,041 كيلومتر مربع، و ده بيخلى الكثافه السكانيه الفعليه فى المناطق اللى الناس عايشه فيها عاليه اوى و بتعدى 1,200 شخص لكل كيلومتر مربع. حوالى 43% من سكان مصر عايشين فى المدن، و الباقى أغلبهم عايشين فى المدن الصغيره و القرى.<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) - Egypt, Arab Rep. |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314193242/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |archive-date=14 March 2024 |access-date=1 August 2022 |work=[[World Bank]]}}</ref> المجتمع المصرى تاريخى كان بيتقسم بشكل عام بين سكان المدن الكبيره و [[فلاحين|الفلاحين]] اللى عايشين فى القرى و شغالين فى الزراعه، بس التوسع العمرانى و الهجره من الريف للمدن غيرو التقسيم ده بدرجه كبيره فى العقود الأخيره. === المصريين بره مصر === الهجره من مصر كانت مقيده فى عهد [[جمال عبد الناصر]]، بس الدوله بعتت آلاف المدرسين و المهنيين المصريين لبلاد عربيه مختلفه ضمن سياسة مصر الإقليميه وقت [[الحرب البارده العربيه]].<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Nasser's Educators and Agitators across al-Watan al-'Arabi : Tracing the Foreign Policy Importance of Egyptian Regional Migration, 1952-1967 |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |date=2 July 2016 |volume=43 |issue=3 |pages=324–341 |doi=10.1080/13530194.2015.1102708}}</ref> مصر خففت القيود على الهجره سنة 1971 فى عهد الرئيس [[انور السادات]]، و أعداد المصريين اللى سافروا للشغل بره زادت اوى بعد أزمة البترول سنة 1973.<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Why Do States Develop Multi-tier Emigrant Policies? Evidence from Egypt |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=10 November 2015 |volume=41 |issue=13 |pages=2192–2214 |doi=10.1080/1369183X.2015.1049940}}</ref> تقديرات أقدم كانت بتحط عدد المصريين المقيمين بره مصر عند حوالى 2.7 مليون شخص، و حوالى 70% منهم كانو عايشين فى بلاد عربيه، خصوص [[السعوديه]]، و [[ليبيا]]، و [[الاردن]]، و [[الكويت]]، و الباقى كان منتشر بشكل أساسى فى اوروبا و امريكا الشماليه.<ref name="IOMEgypt">{{cite web|url=http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|publisher=International Organization for Migration|title=Migration and Development in Egypt: Facts and Figures|year=2010|access-date=21 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011709/http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|archive-date=5 February 2011}}</ref> === المجموعات العرقيه === [[مصريين|المصريين]] هما الغالبيه الساحقه من سكان مصر. مصر فيها كمان مجموعات عرقيه و ثقافيه أصغر، منها [[بدو|البدو]]، و خصوص فى [[سينا]] و الصحرا الشرقيه، و [[نوبيين|النوبيين]] حوالين النيل فى جنوب مصر، و [[سيويين|السيويين]] فى [[واحة سيوه]]، و [[امازيغ|الامازيغ]]، و [[بيجا|البيجا]] فى جنوب شرق مصر. مصر فيها كمان ناس من أصول [[يونانيين|يونانيه]]، و [[اتراك|تركيه]]، و [[شركس|شركسيه]]، و جماعات تانيه اندمجت بدرجات مختلفه مع المجتمع المصرى على مدار التاريخ. مصر بتستضيف كمان عدد كبير من المهاجرين و اللاجئين. [[المنظمه الدوليه للهجره]] قدرت عدد المهاجرين الدوليين اللى عايشين فى مصر بأكتر من 9 مليون شخص من 133 بلد. اكبر المجموعات منهم كانو السودانيين بحوالى 4 مليون، و السوريين بحوالى 1.5 مليون، و اليمنيين و الليبيين بحوالى مليون لكل مجموعه.<ref>{{cite web |url=https://egypt.iom.int/news/iom-egypt-estimates-current-number-international-migrants-living-egypt-9-million-people-originating-133-countries |title=IOM Egypt estimates the current number of international migrants living in Egypt at 9 million people originating from 133 countries |publisher=International Organization for Migration |access-date=3 March 2025}}</ref> === فلسفه و معتقدات === شوف بردو: سكشن [[مصريين#الميتولوچيه و الديانه|الميتولوچيه و الديانه]] فى صفحة [[مصريين]]. شوف [[الدين المصرى القديم]]. ==== اديان ==== [[ملف:Mosque-Madrassa of Sultan Hassan (4).jpg|تصغير|[[جامع و مدرسة السلطان حسن]]]] [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله فى مصر، و مصر فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم العربى و من اكبر التجمعات الإسلاميه فى العالم.<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117084054/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|url-status=live}}</ref> مصر فيها كمان اكبر تجمع مسيحى فى الشرق الوسطانى و شمال افريقيا.<ref name="Global Christianity">{{cite web |author=Analysis |url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx |title=Global Christianity |publisher=Pew Research Center |date=19 December 2011 |access-date=17 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=dead}}</ref> الأرقام الرسميه الدقيقه عن الانتماء الدينى مش متوفره بشكل كامل، و التقديرات بتختلف بسبب الحساسيه الاجتماعيه و السياسيه للموضوع.<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=16 February 2011 |title=How many Christians are there in Egypt? |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/02/16/how-many-christians-are-there-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> التقديرات المختلفه بتحط المسلمين عند حوالى 85–90% من السكان، و المسيحيين الاقباط و المسيحيين من الطوايف التانيه حوالى 10–15%، و فيه مصادر بتحط نسبة المسيحيين أعلى من كده. مصر كانت من أقدم و أهم مراكز [[المسيحيه]] من القرن الأول، و [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] اتأسست فى القرن الاولانى و فضلت اكبر كنيسه فى مصر. [[ملف:StMarkCathAlex.jpg|تصغير|left|upright=0.75|[[كاتدرائية مارمرقس القبطيه الارثوذكسيه فى اسكندريه]]]] بعد [[غزو العرب مصر|الغزو العربى الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع، المجتمع المصرى اتحول بالتدريج من أغلبية مسيحيه لأغلبيه مسلمه على مدار قرون.<ref>{{Cite web|title = Encyclopedia Coptica: The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url = http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website = [www.coptic.net|access-date](http://www.coptic.net|access-date) = 6 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date = 31 August 2005|url-status=live|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|title = The Arab Conquest of Egypt|last = Butler|first = Alfred J.|publisher = Oxford University Press |year = 1978|isbn = 978-0-19-821678-0}}</ref> التاريخ الدقيق اللى المسلمين بقوا فيه أغلبية فى مصر مش معروف، و التقديرات بتختلف من حوالى سنة 1000 ميلاديه لحد القرن الـ14. أغلب المسلمين المصريين بيتبعوا [[الاسلام السنى]]. فيه كمان مسلمين مش بينتموا بشكل واضح لمذهب معين، و فيه أقليه [[شيعه|شيعيه]]، و جماعات أصغر زى [[احمديه|الأحمديه]]. [[تصوف|التصوف]] ليه وجود قديم و كبير فى مصر. بعض التقديرات بتحط عدد المصريين اللى بيتبعوا طرق صوفيه عند حوالى 15 مليون شخص، و قيادات صوفيه بتقول إن العدد الحقيقى اكبر لأن ناس كتير مش مسجلين رسمى فى الطرق. أكتر من 90% من المسيحيين المصريين بينتموا لـ [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]]، و هى كنيسه مصريه من عيلة [[الكنائس الارثوذكسيه المشرقيه]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|title=Who are the Christians in the Middle East?|year=2009|publisher=Betty Jane Bailey |isbn=978-0-8028-1020-5}}</ref> فيه كمان [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]]، و [[الكنيسه الانجيليه المصريه]]، و طوايف پروتستانتيه تانيه، جنب جماعات مسيحيه أصغر من أصول غير مصريه. الحكومه المصريه بتعترف رسمى بتلات ديانات: الاسلام، و المسيحيه، و اليهوديه. جماعات دينيه تانيه زى [[الدين البهائى|البهائيه]] و بعض المذاهب الإسلاميه الصغيره مابيتعترفش بيها بنفس الشكل الرسمى. حكم محكمه سنة 2008 سمح لأتباع الديانات اللى الدوله مش بتعترف بيها إنهم يطلعوا بطاقات شخصيه من غير ما يكتبوا ديانه مش بتاعتهم، و خانه الديانه ممكن تتساب فيها علامه بدل اسم ديانه.<ref name="International Religious Freedom Report 2008">{{cite web|url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|title= Egypt, International Religious Freedom Report 2008|date= 19 September 2008|publisher= [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]|access-date= 24 June 2017|df= dmy-all|archive-date= 16 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160416000126/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|url-status= live}}</ref> ==== الالحاد و اللادينيه ==== زى أى مجتمع فى العالم، مش كل الناس اللى فيه بيبقوا مؤمنين بالأديان المنتشره فى مجتمعهم. المصريين الملحدين و المصريين اللادينيين ليهم وجود، بس لأسباب اجتماعيه و قانونيه صعب اوى يتعمل إحصاء دقيق لعددهم. فى الإحصاءات الرسميه، مافيش فى العاده خانه مستقله واضحه للملحدين أو اللادينيين، و ده بيخلى معرفة عددهم الحقيقى صعبه. الإنترنت و السوشيال ميديا خلوا الملحدين و اللادينيين المصريين أقدر على التعبير عن أفكارهم، و ظهر عدد من المدونات و القنوات و الصفحات اللى بتناقش الدين و الالحاد و نقد المؤسسات الدينيه. [[كريم عامر]] من أشهر المصريين اللى اتسجنوا بسبب كتاباتهم و آرائهم عن الدين و السياسه فى العقد 1 القرن الـ21. الدستور المصرى بيضمن رسمى حرية الاعتقاد، بس موضوع حرية الاعتقاد و التعبير الدينى و اللادينى لسه موضوع عليه كلام اجتماعى و قانونى كبير فى مصر. === اللغه === {{Main|لغات مصر}} [[ملف:Papyrus Ebers.png|200 px|تصغير|بردية ايبيرس اللى فيها نصوص طبيه مصريه قديمه]] شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#اللغه|اللغه]] فى صفحة [[مصريين]]. المصريين كانو بيتكلموا [[اللغه المصريه القديمه]]، و المصريين القدام كانو بيسموها "'''ر ن كمت r n km.t'''". اللغه المصريه اتطورت على مدار آلاف السنين، و مراحلها المكتوبه شملت الهيروغليفى، و الهيراطيقى، و الديموطيقى، و آخر مرحله تاريخيه منها كانت [[اللغه القبطيه]]. فى القبطى الصعيدى اسم اللغه كان "'''تمِنترِمِنكيمه ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''"، و فى القبطى البحيرى "'''تيمِترِمِنكيمه ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''". العربى الأدبى هو اللغه الرسميه للدوله حسب الدستور،<ref>{{cite web|title=Constitutional Declaration 2011|url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|website=Egyptian Government Services|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201095854/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> بس المصريين فى حياتهم اليوميه ما بيتكلموش العربى الفصحى كلغه أم. المصريين بيتكلموا بشكل أساسى [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]، و فى جنوب مصر [[مصرى صعيدى|صعيدى]]، و فيه كمان [[بدوى شرقى مصرى|بدوى مصرى شرقى]]، و [[لغه نوبى|نوبى]]، و [[لغه دومارى|دومارى]]، و [[لغه بيچا|بيچا]]، و [[لغه سيوى|سيوى]]، و لهجات و لغات تانيه.<ref>{{cite web | last=Sawe | first=Benjamin Elisha | title=Languages Spoken In Egypt | website=WorldAtlas | date=2016-09-23 | url=https://www.worldatlas.com/articles/languages-spoken-in-egypt.html | access-date=2025-12-08}}</ref> التقديرات المذكوره فى بعض المصادر بتحط المصرى عند حوالى 68%، و الصعيدى عند حوالى 29%، و اللهجات البدويه المصريه الشرقيه عند حوالى 1.6%، مع نسب أصغر للغات التانيه. [[اللغه القبطيه]] هى آخر مرحله تاريخيه من اللغه المصريه القديمه. الكلام بالقبطى اختفى بشكل كبير بحلول القرن الـ17، بس فيه أدله إنه فضل موجود فى جيوب معزوله فى [[الصعيد]] لحد القرن الـ19.<ref name="extinct">The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to {{cite news |last1=Quibell |first1=J. E. |date=1901 |title=Wann starb das Kobtische aus? |trans-title=When did Coptic become extinct? |language=de |page=87 |hdl=2027/hvd.32044098373418?urlappend=%3Bseq=107 |hdl-access=free}} in {{cite journal |title=Miscellen |journal=Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde |date=1901 |volume=39 |pages=83–88 |doi=10.1524/zaes.1901.39.jg.83}}</ref> القبطى لسه بيتستخدم كلغه دينيه و طقسيه فى [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] و كنائس قبطيه تانيه. [[اللغه المصريه الحديثه]] هى اللغه اللى المصريين بيتكلموا بيها فى حياتهم اليوميه، و فى الغالب بتتكتب بالحروف العربى، بس فيه ناس بيكتبوها بالحروف اللاتينى كمان. بعد استقلال مصر عن [[المملكه المتحده|بريطانيا]] سنة 1922، مفكرين مصريين كتير ناقشوا مكانة اللغه المصريه و ضرورة إن الكتابه تقرب من كلام الناس، و من الاسامى المرتبطه بالنقاش ده [[قاسم امين]]، و [[احمد لطفى السيد]]، و [[سلامه موسى]]. [[بيومى قنديل]] كان واحد من أبرز المدافعين فى العصر الحديث عن الاعتراف بالمصرى كلغه، و كان بيسميها "اللغه المصريه الحديثه". قنديل قدم طرح إن المصرى الحديث امتداد تاريخى لتطور اللغه المصريه من المصرى القديم للديموطيقى و القبطى و بعدين المصرى الحديث، و طالب المصريين إنهم يكتبوا بالطريقه اللى بيتكلموا بيها.<ref name=":2">{{Cite book|author=بيومى قنديل|title=دفاع عن تراثنا القبطى|date=2008|publisher=دار ميريت|edition=الطبعة الأولى}}</ref> اللغات الأجنبيه الأساسيه اللى بتتدرس فى المدارس المصريه هى الانجليزى، و الفرنساوى، و الألمانى، و الايطالى. === التعليم === {{Main|التعليم فى مصر}} [[ملف:UIS Literacy Rate Egypt population plus15 1980 2015.png|تصغير|نسبة معرفة القرايه و الكتابه فى مصر بين الناس اللى سنهم 15 سنه أو أكتر]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] نسبة معرفة القرايه و الكتابه بين البالغين فى مصر كانت حوالى 74.5% سنة 2022، بعد ما كانت 71.1% سنة 2017.<ref>{{Cite web |title=Egypt - Literacy rate 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/572680/literacy-rate-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Statista |language=en}}</ref> النسبه أقل بين الناس اللى سنهم فوق 65 سنه، و كانت حوالى 32.9% سنة 2021، و أعلى نسبه كانت بين الشباب من 15 لـ24 سنه، و وصلت لحوالى 92.2% سنة 2022.<ref>{{cite web |title=GAL Country Profile — Egypt |url=https://www.uil.unesco.org/sites/default/files/medias/files/2022/03/GAL%20Country%20profile%20-%20Egypt.pdf |website=UNESCO Institute for Lifelong Learning |publisher=UNESCO |date=December 2021 |access-date=8 October 2025}}</ref> نظام تعليم على الطراز الاوروبى ابتدا يدخل مصر فى أوائل القرن الـ19، و الهدف وقتها كان إعداد موظفين و ظباط للدوله الحديثه.<ref name="edu-chatham" /> فى الخمسينات، الرئيس [[جمال عبد الناصر]] وسع التعليم المجانى تدريجى لكل المصريين. النظام التعليمى المصرى أثر بعد كده على أنظمة التعليم فى بلاد عربيه كتير، و عدد كبير من المدرسين المصريين اشتغلوا فى البلاد دى.<ref name=edu-chatham>{{cite web|title=Education in Egypt: Key Challenges|url=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|publisher=Chatham House|date=March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224022844/http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|archive-date=24 December 2012}}</ref> زيادة عدد الطلاب أسرع من زيادة موارد الدوله، و ده عمل ضغط كبير على المدارس الحكوميه و على أعداد المدرسين بالنسبه للطلاب. التعليم الأساسى حق للأطفال المصريين من سن ست سنين، و بيتكون من ست سنين ابتدائى و تلات سنين إعدادى.<ref name=oecd-edu>{{cite book |title=Reviews of National Policies for Education: Higher Education in Egypt 2010 |date=2010 |doi=10.1787/9789264084346-en |isbn=978-92-64-07723-2}}</ref> بعد الإعداديه، الطالب ممكن يدخل ثانوى عام أو تعليم فنى. الثانويه العامه تقليدى كانت بتنتهى بامتبارات [[الثانويه العامه]]، و النتيجه بتحدد فرص دخول الجامعات و المعاهد. مصر ابتدت سنة 2025 نظام جديد لشهادة [[البكالوريا المصريه]] كبديل جديد لنظام الثانويه العامه، و النظام الجديد كان مخطط يبتدى تطبيقه من 2026.<ref>{{cite web |url=https://egyptianstreets.com/2025/01/09/egypt-introduces-baccalaureate-certificate-system-as-alternative-to-thanaweya-amma/ |title=Egypt Introduces Baccalaureate Certificate System as Alternative to Thanaweya Amma |publisher=Egyptian Streets |date=9 January 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> التعليم الفنى الثانوى فيه مسارات مدتها تلات سنين، و مسارات متقدمه مدتها خمس سنين، و بعض خريجين التعليم الفنى يقدروا يدخلوا التعليم العالى حسب درجاتهم و قواعد التنسيق. تصنيف [[QS]] للجامعات سنة 2025 ضم 15 جامعه مصريه، و [[جامعة القاهره]] كانت أعلى جامعه مصريه فى التصنيف، و بعدها [[الجامعه الامريكيه فى القاهره]].<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/2/524891/Egypt/Society/Cairo-University-ranked--in-QS-World-Rankings-.aspx |title=Cairo University ranked in QS World Rankings 2025 |publisher=Ahram Online |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتوسع كمان المؤسسات البحثيه و العلميه، و من المشروعات الحديثه [[مدينة زويل للعلوم و التكنولوجيا]]. مصر كانت فى المركز 86 فى [[مؤشر الابتكار العالمى]] سنة 2025.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/egypt |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref> === الصحه === {{Main|الصحه فى مصر|الرعايه الصحيه فى مصر}} [[ملف:مستشفى سرطان الاطفال 57357.jpg|تصغير|[[مستشفى سرطان الأطفال 57357]]]] متوسط العمر المتوقع فى مصر كان حوالى 75 سنه سنة 2024، حوالى 73.8 سنه للرجاله و 76.2 سنه للستات.<ref name=cia-health>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=3 March 2025}}</ref> الرعايه الصحيه اتحسنت فى المدن و الريف، و برامج التطعيم بقت بتغطى حوالى 98% من السكان. متوسط العمر المتوقع زاد بشكل كبير عن الستينات، لما كان حوالى 45 سنه. وفيات الأطفال الرضع قلت بشكل كبير كمان، و وصلت لحوالى 16–18 وفاة لكل 1,000 مولود حى سنة 2024، بعد ما كانت أعلى بكتير فى السبعينات و التمانينات.<ref name=cia-health/> [[وزارة الصحه و السكان]] بتدير معظم المستشفيات الحكوميه، و [[وزارة التعليم العالى و البحث العلمى]] بتدير المستشفيات الجامعيه. وزارات و جهات حكوميه تانيه عندها مستشفيات خاصه بالعاملين فيها.<ref name=healthcare1>{{cite journal |last1=Shokr |first1=Hisham |last2=Rishworth |first2=Andrea |last3=Wilson |first3=Kathi |title=Access to emergency care in Egypt: Tiered health care and manifestations of inequity |journal=Social Science & Medicine |date=November 2023 |volume=336 |article-number=116212 |doi=10.1016/j.socscimed.2023.116212 |pmid=37783622}}</ref> القطاع الخاص بيقدم حوالى 60% من خدمات الرعايه الصحيه، و ده بيشمل المستشفيات الخاصه، و الصيدليات، و العيادات، و المؤسسات الخيريه و الدينيه اللى بتقدم خدمات طبيه. سنة 2021، مصر كان فيها 1,145 مستشفى خاص، بزياده حوالى 23.7% عن سنة 2011.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1389898/number-private-hospitals-egypt/ |title=Number of private hospitals in Egypt |publisher=Statista |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتسمح للاجئين و طالبين اللجوء باستخدام خدمات الصحه الحكوميه بشروط مشابهه للمصريين، و ممكن ياخدوا خدمات الرعايه الأوليه مجان أو بتكلفه قليله.<ref>{{cite web |url=https://help.unhcr.org/egypt/en/health-services/health-2/ |title=Health Services in Egypt |publisher=UNHCR |access-date=3 March 2025}}</ref> ممارسة [[ختان الاناث]] كانت منتشره بصوره كبيره فى مصر، بس انتشارها قل بشكل واضح بين الأجيال الأصغر فى العقود الأخيره. بيانات الحكومه و الدراسات المختلفه قالت إن نسبة البنات بين 15 و 17 سنه اللى اتعرضوا للختان نزلت لـ37% سنة 2021 مقارنة بـ61% سنة 2014، و تأييد الستات للممارسه نزل من حوالى 75% سنة 2000 لـ30% سنة 2021.<ref>{{cite web |last=Samir |first=Farah |title=FGM Rate Among Egyptian Teenage Girls Drops to 37%, Says Social Solidarity Minister |url=https://egyptianstreets.com/2025/06/22/fgm-rate-among-egyptian-teenage-girls-drops-to-37-says-social-solidarity-minister/ |website=Egyptian Streets |date=22 June 2025 |access-date=6 September 2025}}</ref> تغييرات القانون، و حملات التوعيه، و تشديد العقوبات ساعدوا فى تقليل الممارسه. تعديلات سنة 2016 زودت العقوبات، و بقت العقوبه ممكن توصل لـ15 سنة سجن للشخص اللى بيعمل الختان فى بعض الحالات، و فيه عقوبات كمان على أولياء الأمور اللى بيسهلوا الإجراء.<ref>{{cite news|title=Egypt's parliament passes bill designating FGM a felony, imposes stricter penalties|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|access-date=1 December 2016|agency=Ahram Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202101139/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|archive-date=2 December 2016|url-status=live}}</ref> === اكبر المدن === {{شوف كمان |مدن مصر}} {{Largest cities | country = مصر | stat_ref = [http://citypopulation.de/Egypt-Cities.html تقديرات 2023] | list_by_pop = مدن مصر | div_name = المحافظه | div_link = | city_1 = القاهره | div_1 = القاهره | pop_1 = 9,801,536 | city_2 = اسكندريه | div_2 = اسكندريه | pop_2 = 5,362,517 | city_3 = الجيزه | div_3 = الجيزه | pop_3 = 4,458,135 | city_4 = شبرا الخيمه | div_4 = القليوبيه | pop_4 = 1,275,700 | city_5 = بور سعيد | div_5 = بور سعيد | pop_5 = 791,749 | city_6 = السويس | div_6 = السويس | pop_6 = 716,458 | city_7 = المنصوره | div_7 = الدقهليه | pop_7 = 632,330 | city_8 = المحله الكبرى | div_8 = الغربيه | pop_8 = 614,202 | city_9 = طنطا | div_9 = الغربيه | pop_9 = 597,694 | city_10 = اسيوط | div_10 = اسيوط | pop_10 = 562,061 | city_11 = الفيوم | div_11 = الفيوم | pop_11 = 531,861 | city_12 = الخصوص | div_12 = القليوبيه | pop_12 = 502,864 | city_13 = الزقازيق | div_13 = الشرقيه | pop_13 = 460,501 | city_14 = الاسماعيليه | div_14 = الاسماعيليه | pop_14 = 450,388 | city_15 = اسوان | div_15 = اسوان | pop_15 = 401,890 | city_16 = مدينة 6 اكتوبر | div_16 = الجيزه | pop_16 = 376,302 | city_17 = دمنهور | div_17 = البحيره | pop_17 = 329,572 | city_18 = القاهره الجديده | div_18 = القاهره | pop_18 = 319,488 | city_19 = دمياط | div_19 = دمياط | pop_19 = 312,863 | city_20 = المنيا | div_20 = المنيا | pop_20 = 298,021 }} == الاقتصاد == {{Main|اقتصاد مصر}} [[ملف:GDP per capita development of Egypt.svg|تصغير|التغير فى نصيب الفرد من الناتج المحلى الإجمالى فى مصر من سنة 1820 لسنة 2018، بعد تعديل الأرقام حسب التضخم|يمين]] اقتصاد مصر واحد من اكبر و أكتر الاقتصادات تنوع فى [[افريقيا]] و الشرق الأوسط. سنة 2025، اقتصاد مصر كان تانى اكبر اقتصاد فى افريقيا و ترتيبه الـ44 على مستوى العالم حسب الناتج المحلى الإجمالى الاسمى.<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> اقتصاد مصر بيعتمد على قطاعات كتير، من أهمها الخدمات، و الصناعه، و الزراعه، و التجاره، و السياحه، و البترول و الغاز الطبيعى، و التعدين، و دخل [[قناة السويس]]، و تحويلات المصريين اللى عايشين و بيشتغلوا بره مصر. مصر من الاقتصادات الناشئه الكبيره، و هى عضو فى [[الاتحاد الافريقى]]، و [[جامعة الدول العربيه]]، و [[بريكس]]، و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name="intro1">{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-11/egypt-stocks-rally-saudi-aramco-s-dividend-biden-warns-israel | title=Egypt Stocks Rally, Saudi Aramco's Dividend, Biden Warns Israel | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> اقتصاد مصر اتغير بشكل كبير من بداية القرن الـ21، و مصر اتحركت أكتر ناحية اقتصاد السوق بتعديلات ماليه و نقديه، و برامج خصخصه، و تشجيع الاستثمار الأجنبى. الحكومه المصريه، رغم برامج الخصخصه و التعديل الاقتصادى، لسه واحده من اكبر جهات التوظيف فى البلد، و المشروعات و العقود الحكوميه ليها دور كبير فى تحريك قطاعات مختلفه من الاقتصاد. قطاع الإنشاءات و المشروعات العامه الكبيره كمان من القطاعات المهمه فى التوظيف و الصرف الحكومى.<ref name=britannica-economy>{{cite web |title=Egypt: The service sector |url=https://www.britannica.com/place/Egypt/The-service-sector |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=6 October 2025}}</ref> مصر وافقت، ضمن برنامج مع [[صندوق الفلوس الدولى]] ابتدا سنة 2024 بقيمة 8 مليار دولار، على تقليل و ترشيد جزء من الصرف الحكومى.<ref>{{cite news|title=Egypt is promising change – do investors believe it? |work=Euromoney |date=25 November 2024|url=https://www.euromoney.com/article/2e2er5lw9n9fknd84jdog/sponsored-content/egypt-is-promising-change-do-investors-believe-it |access-date=6 October 2025 |publisher=Euromoney Limited}}</ref> [[ملف:Central business district 2, New Administrative Capital.jpg|تصغير|300px|left|منطقة الأعمال المركزيه فى [[العاصمه الاداريه الجديده]]]] تحويلات المصريين من بره واحده من أهم مصادر العمله الأجنبيه فى مصر. مصر من اكبر خمس دول فى العالم بتستقبل تحويلات من مواطنيها اللى عايشين بره البلد.<ref name=remittances-dne>{{cite news | url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/12/24/egypts-remittances-hit-23-7bn-in-10m-2024-marking-45-3-growth/ | title=Egypt's Remittances Hit $23.7bn in 10M 2024, Marking 45.3% Growth | work=Daily News Egypt | date=24 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> التحويلات زادت من 17.1 مليار دولار فى السنه الماليه 2015/2016 لرقم قياسى وصل لـ36.5 مليار دولار فى 2024/2025 حسب بيانات [[البنك المركزى المصرى]]. التحويلات دى ليها دور مهم فى احتياطى مصر من النقد الأجنبى و دخل الأسر المصريه. التجاره الدوليه جزء مهم من اقتصاد مصر، و حسب [[البنك الدولى]] بتعادل حوالى 40% من الناتج المحلى الإجمالى. مصر دخلت فى اتفاقيات تجاره حره مختلفه، منها اتفاقية الشراكه بين مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name=trade-lloyd>{{cite web | url=https://www.lloydsbanktrade.com/en/market-potential/egypt/trade-profile#:~:text=In%202022%2C%20Egypt's%20main%20export,4.2%25%20%2D%20data%20Comtrade). | title=Egypt - Trade Profile | publisher=Lloyds Bank Trade | access-date=28 February 2025}}</ref> الصادرات المصريه زادت فى السنين الأخيره،<ref name="OEC2023">{{cite web |title=Egypt (EGY) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC |url=https://oec.world/en/profile/country/egy?yearSelector1=2023|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |access-date=27 February 2025 |language=en}}</ref> و الحكومه المصريه أعلنت إنها بتستهدف توصل بالصادرات لـ145 مليار دولار بحلول سنة 2030.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1202/538582/AlAhram-Weekly/Economy/New-support-for-exports.aspx | title=New support for exports | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === الصناعه === {{شوف كمان |صناعة العربيات فى مصر}} [[ملف:MCV C127 EV, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140238).jpg|تصغير|اتوبيس [[MCV]] C127 EV الكهربائى بالكامل، و اللى بيتصنع فى مصر للسوق الألمانى]] مصر عندها اكبر قطاع صناعى تحويلى فى افريقيا، و القطاع بيمثل حوالى 22% من إجمالى قيمة الصناعات التحويليه فى القاره.<ref>{{cite book |title=Production Transformation Policy Review of Egypt |series=OECD Development Pathways |date=2023 |doi=10.1787/3ac95e0c-en |isbn=978-92-64-53990-7}}</ref> مصر، ب[[رؤية مصر 2030]] و خطط التنميه المرتبطه بيها، اعتمدت على المناطق الصناعيه، و المناطق الحره، و المناطق الاقتصاديه الخاصه عشان تزود التصنيع و الاستثمار الصناعى. القاعده الصناعيه فى مصر متنوعه، و بتشمل الصناعات الكيماويه، و الإلكترونيات، و الحديد و الصلب، و صناعة العربيات، و الصناعات الدوائيه، و المنسوجات. الصناعات الكيماويه من اكبر الصناعات فى مصر، و بتشمل البلاستيك، و المطاط، و المنظفات، و الأسمده، و الزجاج، و البتروكيماويات. البتروكيماويات لوحدها بتمثل حوالى 12% من الإنتاج الصناعى حسب المصدر.<ref>{{cite web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/exploremap.aspx?secId=105| title=Investment Map of Egypt | publisher=Invest in Egypt | access-date=27 February 2025}}</ref> الصناعات الخفيفه ليها دور كبير كمان. مبادرة ''مصر تصنع الإلكترونيات'' ساعدت فى جذب مصانع لشركات عالميه زى [[فيفو]]، و [[انفينيكس]]، و [[اوبو]]، و [[شاومى]]، و [[نوكيا]]، و [[الكترولوكس]]، و [[سامسونج]]، و [[هايسنس]]، و [[بيكو]]، و [[هاير]]. المصانع دى ساعدت مصر تبقى مركز إقليمى لإنتاج الإلكترونيات و الأجهزة المنزليه.<ref name=electronics>{{cite web |title=Where we stand on Egypt's plans to localize electronics manufacturing |url=https://enterprise.press/industries/where-we-stand-on-egypts-plans-to-localize-electronics-manufacturing/|website=Enterprise |access-date=27 February 2025}}</ref> [[صناعة النسيج فى مصر|صناعة النسيج]] واحده من الصناعات التاريخيه المهمه فى مصر. القطاع بيبدأ من زراعة القطن و بيوصل لصناعة الهدوم الجاهزه، و [[القطن المصرى]] و خصوصاً قطن جيزه معروف عالمى بجودته. قطاع المنسوجات بيوظف حوالى 2.5 مليون شخص و بيمثل حوالى 12% من دخل الصادرات حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |title=The textile industry of Egypt |url=https://www.egypt-business.com/paper/details/2303-the-textile-industry-of-egypt/425541 |website=Egypt Business Directory |date=23 January 2023 |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر اكبر منتج للصلب فى افريقيا، و كانت فى المركز الـ20 عالمى بإنتاج حوالى 9.8 مليون طن سنة 2022.<ref name=steel>{{Cite web |title=Egypt's steel: a flourishing industry with future potential |url=https://www.zawya.com/en/economy/north-africa/egypts-steel-a-flourishing-industry-with-future-potential-cmlch9kw |access-date=27 February 2025 |website=Zawya}}</ref> [[صناعة العربيات فى مصر]] كمان بتتوسع بشركات زى [[النصر للعربيات]]، و [[غبور]]، و [[MCV]]، و بشراكات مع شركات عالميه. استراتيجية صناعة العربيات 2024–2030 بتستهدف إنتاج 500,000 عربيه فى السنه و تشجيع تصنيع [[العربيات الكهربائيه]] محلى.<ref name=automobiles>{{cite web | url=https://english.ahram.org.eg/News/537157.aspx| title=All eyes on the car industry | publisher=Ahram Online | date=18 December 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === التجاره و الخدمات === {{شوف كمان |البنوك فى مصر}} [[ملف:National Bank of Egypt-2020.jpg|تصغير|أبراج [[البنك الاهلى المصرى]] فى [[القاهره]]]] قطاع الخدمات و التجاره بالتجزئه فى مصر كبر بشكل مستمر فى السنين الأخيره، بسبب زيادة عدد السكان، و التوسع العمرانى، و زيادة الطلب الاستهلاكى. السوق بيشمل المحلات التقليديه، و السوبرماركت، و المراكز التجاريه، و التجارة الإلكترونيه. القاهره فيها اكبر تركيز للمولات و المراكز التجاريه فى مصر، و مدن تانيه زى [[المنصوره]] و [[طنطا]] شافت كمان توسع فى المراكز التجاريه الحديثه. قطاع الاتصالات واحد من القطاعات المهمه فى اقتصاد مصر. الحكومه المصريه ليها حصة مسيطره فى [[المصريه للاتصالات]].<ref>{{cite news |title=Government sells 9.5% of state-controlled Telecom Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/14/government-sells-9-5-of-state-controlled-telecom-egypt|work=Al Jazeera |date=14 May 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> اشتراكات الإنترنت على الموبايل زادت من حوالى 39 مليون سنة 2019 لـ69.4 مليون سنة 2022، و إجمالى اشتراكات الموبايل وصل لـ106.2 مليون فى ديسمبر 2023.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/519378.aspx | title=Mobile and internet subscriptions in Egypt increased by 6 million in 2023| publisher=Ahram Online| date=13 March 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> استخدام الإنترنت وصل لحوالى 72.2% من السكان فى بداية سنة 2024، بحوالى 82 مليون مستخدم. قطاع البنوك المصرى من اكبر القطاعات المصرفيه فى المنطقه، و البنوك المصريه ابتدت تعتمد أكتر على التكنولوجيا و الخدمات الماليه الرقميه. قطاع [[التكنولوجيا الماليه]] كبر بشكل سريع من سنة 2020، و وصل عدد الشركات الناشئه فيه لـ177 شركه حسب أرقام سنة 2025.<ref name=fintech>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/541157.aspx | title=Egypt's Fintech Sector Expands Fivefold in Five Years | date=27 February 2025 | access-date=27 February 2025}}</ref> من اكبر البنوك فى مصر [[البنك الاهلى المصرى]]، و [[بنك مصر]]، و [[بنك القاهره]]، و [[البنك التجارى الدولى]]. === البترول و الغاز و التعدين === {{Main|التعدين فى مصر|الطاقه فى مصر}} [[ملف:Darfeel plat.png|تصغير|منصة بحريه فى حقل غاز دارفيل]] إنتاج البترول فى مصر بيتركز بشكل أساسى فى [[الصحرا الغربيه]]، و [[خليج السويس]]، و [[دلتا النيل]]. إنتاج البترول الخام وصل لأعلى مستوى ليه سنة 1993 بحوالى 941,000 برميل فى اليوم، و بعد كده ابتدا يقل، و وصل لحوالى 630,000 برميل فى اليوم سنة 2008.<ref name="The World Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=4 March 2015}}</ref> تراجع إنتاج البترول خلى مصر تتحول لمستورد صافى للبترول حوالى 2008–2009، و الاهتمام ابتدا يزيد بالغاز الطبيعى. الغاز الطبيعى بقى جزء أساسى من قطاع الطاقه و اقتصاد مصر. [[حقل ظهر]]، اللى شركة [[اينى]] اكتشفته سنة 2015، واحد من اكبر حقول الغاز فى البحر المتوسط، و احتياطياته اتقدرت بحوالى 30 تريليون قدم مكعب. الإنتاج ابتدا سنة 2017 و وصل لـ2.7 مليار قدم مكعب فى اليوم سنة 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.eni.com/en-IT/actions/global-activities/egypt/zohr.html|title=Zohr Gas Field – Egypt|publisher=Eni|access-date=28 February 2025}}</ref> شركات عالميه كتير استثمرت فى قطاع الغاز المصرى، منها [[بى بى]]، اللى أعلنت سنة 2015 عن استثمار بحوالى 12 مليار دولار فى مشروع غرب دلتا النيل و مشروعات تانيه.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/07/business/international/bp-signs-12-billion-deal-to-develop-natural-gas-in-egypt.html|title=BP Signs $12 Billion Deal to Develop Natural Gas in Egypt|first=Stanley|last=Reed|newspaper=The New York Times|date=6 March 2015}}</ref> مصر عندها ثروات معدنيه متنوعه، منها [[الدهب]]، و النحاس، و خام الحديد، و الفوسفات، و اليورانيوم، و التنتالوم، و المنجنيز، و الكروم، و الفحم، و الزنك، و الرصاص، و القصدير، و معادن الرمال السودا زى الإلمنيت و الزركون و الروتيل و الماجنتيت.<ref name=minerals>{{cite news |url=https://www.intellinews.com/egypt-s-mineral-wealth-shifting-away-from-oil-and-gas-dependence-321266/ |title=Egypt's mineral wealth: shifting away from oil and gas dependence |date=23 April 2024 |work=bne IntelliNews |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر بتنتج كمان كميات كبيره من الجرانيت، و الرخام، و الحجر الجيرى، و الرمال البيضا، و الكاولين، و الفلسبار. [[منجم السكرى]] هو أهم منجم دهب فى مصر. صادرات الدهب المصريه وصلت لحوالى 2.17 مليار دولار سنة 2024 حسب المصدر، و الحكومه بتستهدف زيادة مساهمة التعدين فى الاقتصاد خلال السنين الجايه.<ref name=gold-xin>{{cite news | url=https://english.news.cn/20241217/f6a7cbe3c21d4d99893d6572e10c5f8e/c.html| title=Egypt's Gold Industry Sees Strong Growth in Exports | publisher=Xinhua | date=17 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> === الزراعه === [[ملف:Egyptian Countryside R02.jpg|تصغير|أرض زراعيه فى الريف المصرى]] الزراعه لسه قطاع مهم فى اقتصاد مصر، رغم إن نسبتها من الناتج المحلى و عدد العاملين فيها قلت مع الوقت. مصر بتنتج كميات كبيره من [[القمح]]، و [[الذره]]، و [[قصب السكر]]، و الفاكهه، و الخضار، و الأعلاف، و [[الرز]]. مصر رغم كده بتعتمد على استيراد جزء كبير من القمح و الذره، و خصوصاً من [[روسيا]] و [[اوكرانيا]].<ref name="IbrahimIbrahim2003">{{cite book|first1=Fouad N.|last1=Ibrahim|first2=Barbara|last2=Ibrahim|title=Egypt: An Economic Geography|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&pg=PA133|date=5 December 2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-548-8|pages=133–}}</ref> زيادة عدد السكان، و الاستهلاك الكبير للعيش، و محدودية الأراضى الزراعيه من أسباب اعتماد مصر على استيراد الحبوب. مصر فى نفس الوقت بتنتج محاصيل زراعيه مرتفعة القيمه للتصدير. سنة 2024، صادرات مصر الزراعيه وصلت لحوالى 4.1 مليار دولار، و صادرات الصناعات الغذائيه وصلت لحوالى 6.1 مليار دولار حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |last=Bower |first=Edmund |title=Egypt's food exports grow by a third |website=Arabian Gulf Business Insight|date=8 November 2024 |url=https://www.agbi.com/agriculture/2024/11/egypt-food-exports-grow-by-a-third-this-year/ |access-date=25 October 2025}}</ref> مصر حققت اكتفاء ذاتى فى عدد من المنتجات الزراعيه و الغذائيه، منها الخضار، و الفاكهه، و الفراخ، و منتجات الألبان، و البيض، و الرز، و الإنتاج المحلى من السكر و السمك قريب من تغطية معظم الاستهلاك.<ref>{{cite web |url=https://see.news/egypt-achieved-self-sufficiency-in-7-agricultural-crops-minister |title=Egypt Achieved Self-sufficiency in 7 Agricultural Crops: Minister |publisher=Sada Elbalad |date=1 October 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> [[السد العالى]]، اللى اكتمل سنة 1971، ساعد فى تثبيت و تنظيم الرى الزراعى.<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Michael |date=26 December 1987 |title=Parched Egypt Watches Anxiously as Waters Behind Aswan Dam Recede |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-26-mn-7439-story.html |access-date=8 February 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> مصر عندها مشروعات كبيره لاستصلاح الأراضى، زى [[الدلتا الجديده]] و [[مشروع توشكى]]، و المشروعات دى بتحاول تحول أجزاء من الصحرا لأراضى زراعيه عن طريق نظم رى حديثه، و معالجة ميه الصرف، و استخدام الميه الجوفيه، و تحلية الميه. نقص الميه و [[تغير المناخ]] من اكبر التحديات طويلة المدى اللى بتواجه الزراعه المصريه. === السياحه === {{Main|السياحه فى مصر}} [[ملف:Camel and the pyramids.jpg|تصغير|سياح راكبين جمل قدام [[هرم خفرع]]. [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر]] السياحه واحده من أهم قطاعات اقتصاد مصر و واحده من المصادر الرئيسيه للعمله الأجنبيه. مصر استقبلت رقم قياسى وصل لـ15.7 مليون سايح سنة 2024، مقارنة بـ14.9 مليون سايح سنة 2023، و دخل السياحه وصل لحوالى 14.1 مليار دولار.<ref name=tourism>{{cite web |url=https://sis.gov.eg/Story/204112/A-record-15.7-million-tourists-visited-Egypt-in-2024?lang=en-us |title=A record 15.7 million tourists visited Egypt in 2024 |publisher=State Information Service |date=2024 |access-date=27 February 2025}}</ref> استراتيجية السياحه المصريه بتستهدف جذب 30 مليون سايح بحلول سنة 2028، مع تطوير البنيه التحتيه و المزارات السياحيه و مشروعات كبيره زى [[المتحف المصرى الكبير]]. من اكبر الأسواق السياحيه لمصر سنة 2024 [[المانيا]]، و [[روسيا]]، و [[السعوديه]].<ref name=tourism/> [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر و العالم، و [[الهرم الاكبر]] هو العجيبه الوحيده الباقيه لحد دلوقتى من [[عجايب الدنيا السبعه القديمه]]. شطوط مصر على [[البحر المتوسط]] و [[البحر الاحمر]] بتمتد لأكتر من 3,000 كيلومتر، و من أشهر المناطق السياحيه الساحليه [[شرم الشيخ]]، و [[الغردقه]]، و [[دهب]]، و [[مرسى علم]]، و [[سفاجا]]، و [[راس سدر]]، و شطوط [[خليج العقبه]]. [[الاقصر]] كمان من أهم المقاصد السياحيه الثقافيه و الأثريه فى مصر. === البورصة === كان فيه محاولة اولى لانشاء بورصة فى اسكندرية سنة 1861 و كانت معمولة للقطن وبعدين اول محاولة لانشاء بورصة للفلوس كانت سنة 1890 و كان فيه بعديها محاولة تانى سنة 1898 لكن الشركة فلست بعديها ب 3 شهور. بدات نشاة بورصة مصر الفعلية سنة 1903 وساعتها اتكونت الشركة من شوية ناس اغنياء و كام سمسار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | title = نشاة وتاريخ البورصة المصرية | website = البورصة المصرية | accessdate = 2021-07-27 | archive-date = 2021-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210518142014/https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | url-status = dead }}</ref> == البنيه التحتيه == === الطاقه === {{Main|الطاقه فى مصر|قطاع الكهربا فى مصر}} [[ملف:Aswan Dam.jpg|تصغير|محطة الكهربا فى [[السد العالى]]، و السد نفسه باين فى الخلفيه]] قطاع الكهربا فى مصر اتحول من سيطرة الدوله الكامله لنظام طاقه أكتر تنوع، بيشمل [[محطة كهربا بالوقود الاحفورى|الغاز الطبيعى]]، و [[الطاقه المتجدده]]، و [[الطاقه النوويه]]، مع زياده مشاركة القطاع الخاص و الربط الكهربائى مع الدول اللى حواليها. [[الوقود الاحفورى]] لسه هو المصدر الأساسى للكهربا، و كان بيولد حوالى 88% من الكهربا سنة 2023، فى حين إن الطاقه الكهرومائيه كانت حوالى 7%، و طاقة الرياح و الشمس مع بعض كانو حوالى 5%، بعد ما كانو حوالى 1% سنة 2015، بس النسبه دى لسه أقل من المتوسط العالمى اللى كان حوالى 13% و متوسط افريقيا اللى كان حوالى 6%.<ref name="Egypt">{{cite web |url=https://ember-energy.org/countries-and-regions/egypt/ |title=Egypt |publisher=Ember Energy |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لسه اكبر منتج للكهربا المولده بالغاز فى افريقيا، و كانت بتمثل حوالى 45% من إجمالى إنتاج القاره من النوع ده سنة 2022، و فى نفس الوقت نصيب الفرد من انبعاثات الكربون فى مصر لسه أقل من المتوسط العالمى.<ref name="Egypt"/> الحكومه المصريه عملت مجموعه من التعديلات السريعه بعد أزمات انقطاع الكهربا فى صيف 2014، و اللى كانت ساعات بتوصل لست ساعات فى اليوم. التعديلات شملت تقليل دعم الطاقه، و تطوير [[حقل ظهر]] فى البحر المتوسط بسرعه بعد اكتشافه سنة 2015. مصر بقى عندها فائض فى إنتاج الكهربا، و الحكومه حطت هدف إن نسبة الكهربا من [[الطاقه المتجدده]] توصل لـ20%، و بعد كده لـ55% بحلول سنة 2050.<ref>{{Cite web|date=2 March 2021|title=France's Coface favours Egypt to lead Africa's economic recovery|url=https://www.theafricareport.com/69219/frances-coface-favours-egypt-to-lead-africas-economic-recovery/|access-date=7 March 2021|website=The Africa Report.com|language=en-US}}</ref> مصر، ضمن استراتيجيتها للطاقه المتجدده، نفذت مشروعات كبيره زى [[مجمع بنبان للطاقه الشمسيه]] و مزرعة رياح جبل الزيت. مجمع بنبان قريب من اسوان، و قدرته الإجماليه حوالى 1,650 ميجاوات، و بينتج حوالى 3.8 تيراوات ساعه كل سنه، و ده بيخليه من اكبر محطات الطاقه الشمسيه فى العالم.<ref name="One">{{cite web |access-date=23 April 2018 |location=Beijing |author=Forum on China-Africa Cooperation |url=http://allafrica.com/stories/201804120269.html |title=Egypt: China's Green Energy Company Starts Construction of Biggest Solar Plant in Egypt |date=11 April 2018 |publisher=Forum on China-Africa Cooperation via [[AllAfrica.com]] |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072329/http://allafrica.com/stories/201804120269.html |url-status=live}}</ref> مزرعة رياح جبل الزيت كلفت حوالى 340 مليون يورو، و بتمتد على حوالى 100 كيلومتر مربع، و فيها 300 توربين، و قدرتها حوالى 580 ميجاوات.<ref>{{cite web|url=https://www.evwind.es/2018/07/23/middle-easts-largest-wind-farm-in-jabal-al-zeit/64021|title=Middle East's largest wind farm in Jabal al-Zeit, Egypt - REVE News of the wind sector in Spain and in the world|date=23 July 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Egyptian winds, a clean energy source {{!}} EU Neighbours|url=https://www.euneighbours.eu/en/south/eu-in-action/stories/egyptian-winds-clean-energy-source|access-date=14 November 2021|website=[www.euneighbours.eu|language=en](http://www.euneighbours.eu|language=en)}}</ref> مصر بتبنى دلوقتى أول محطة نوويه لإنتاج الكهربا، و هى [[محطة الضبعه النوويه]] على الساحل الشمالى.<ref>{{cite web|title=Russia to lend Egypt $25 billion to build nuclear power plant|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|date=19 May 2016|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516193807/http://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|archive-date=16 May 2017|url-status=live}}</ref> مصر و [[قبرص]] بيدرسوا تنفيذ مشروع [[EuroAfrica Interconnector]] المقترح.<ref name="EA">{{Cite web|url=https://www.euroafrica-interconnector.com/|title=EuroAfrica Interconnector|website=[www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30](http://www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30) November 2020|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418180827/https://www.euroafrica-interconnector.com/|url-status=dead}}</ref> المشروع بيتضمن مد كابل كهربا بحرى للتيار المستمر عالى الجهد بقدرة 2 جيجاوات بين مصر و قبرص، و بين قبرص و اليونان، و ده هيربط مصر بشبكة الكهربا الاوروبيه.<ref>{{Cite web|date=8 February 2017|title=ENERGY: EuroAfrica 2,000MW cable boosts Egypt-Cyprus ties|url=https://www.financialmirror.com/2017/02/08/energy-euroafrica-2000mw-cable-boosts-egypt-cyprus-ties/}}</ref> المشروع ممكن يخلى مصر مركز لربط الكهربا بين اوروبا و افريقيا.<ref>{{Cite news|date=8 February 2017|title=Electricity Cable Aims to Link Cyprus, Egypt, Greece|newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-02-08/electricity-cable-aims-to-link-cyprus-egypt-greece|via=www.bloomberg.com}}</ref> رئيس مصر و رئيس وزرا قبرص اتقابلوا فى [[نيقوسيا]] يوم 21 نوفمبر 2017، و أعلنوا دعمهم للمشروع و أهميته لأمن الطاقه عند الدول المشاركه.<ref>{{Cite web|url=http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|title=Joint Declaration following the 5th Cyprus – Egypt – Greece Trilateral Summit, PIO Cyprus, Nicosia, 21 November 2017|access-date=5 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123922/http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt President El-Sisi fully endorses EuroAfrica Interconnector "electricity corridor" in historic meeting, Press release|url=http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000429/http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|archive-date=4 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> === النقل === {{Main|النقل فى مصر}} [[ملف:المترو من جهة اخرى.jpg|تصغير|left|[[مترو القاهره]]]] شبكة النقل فى مصر بتركز بشكل أساسى حوالين القاهره و على امتداد وادى النيل، و ده مرتبط بتوزيع السكان على طول النهر. شبكة السكه الحديد فى مصر طولها حوالى {{convert|4800|km|mi|adj=on}}، و [[سكك حديد مصر]] هى اللى بتشغلها. الخط الرئيسى بيمتد من [[اسكندريه]] لحد [[اسوان]]. مصر ابتدت سنة 2021 مشروع قطار سريع بقيمة حوالى 4.5 مليار دولار عشان يربط [[العين السخنه]] بـ [[مرسى مطروح]] و اسكندريه. المشروع اتوسع بعد كده عشان يشمل خطوط بتربط [[القاهره الكبرى]] بـ اسوان، و [[الاقصر]] بـ [[الغردقه]] و [[سفاجا]].<ref>{{Cite web |title=High-speed train El Ain El Sokhna - Marsa Matrouh |url=http://www.nat.gov.eg/LocationActivity.aspx?id=2082 |access-date=18 August 2022 |website=National Authority for Tunnels}}</ref><ref name="2022-05-30-rt">{{cite news |title=Siemens Mobility secures high-speed rail contract in Egypt |url=https://www.railway-technology.com/news/siemens-mobility-rail-contract/ |access-date=30 May 2022 |work=Railway Technology |date=30 May 2022}}</ref> [[مترو القاهره]] بيشتغل على تلات خطوط، و الخط الرابع تحت الإنشاء، و فيه خطط لتوسعات إضافيه فى المستقبل. القاهره فيها كمان خطين [[مونوريل القاهره|مونوريل]] تحت الإنشاء، و [[اسكندريه]] بيتم فيها تنفيذ مشروع [[مترو اسكندريه]].<ref>{{cite web |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/138743/Phase-1-of-Alexandria-Metro-Construction-Ongoing-Says-Ministry-of |title=Phase 1 of Alexandria Metro Construction Ongoing, Says Ministry of Transport |date=28 February 2025 |publisher=Egypt Today |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر نفذت توسع كبير فى شبكة الطرق ب[[المشروع القومى للطرق]]. طول الطرق الرئيسيه زاد بحوالى 30% من 23,500 كيلومتر سنة 2014 لـ30,500 كيلومتر سنة 2024. مصر بنت طرق سريعه جديده، و طورت آلاف الكيلومترات من الطرق الموجوده. ترتيب مصر فى مؤشر جودة الطرق اتحسن من المركز 118 سنة 2015 للمركز 18 سنة 2024.<ref>{{cite web |url=https://lca.logcluster.org/23-egypt-road-network |title=Egypt Road Network |publisher=Logistics Capacity Assessment |access-date=3 March 2025}}</ref> قطاع الطيران فى مصر بتقوده [[مصر للطيران]]، شركة الطيران الوطنيه و اكبر شركة طيران فى البلد. [[طلعت حرب]] ساهم فى تأسيس الشركه سنة 1932، و هى دلوقتى مملوكه للدوله. مصر للطيران بتشتغل من مركزها الرئيسى فى [[مطار القاهره الدولى]]، و بتسير رحلات ركاب و شحن منتظمه لأكتر من 75 وجهه فى الشرق الأوسط، و اوروبا، و افريقيا، و اسيا، و الأمريكتين. أسطول الشركه الحالى فيه حوالى 80 طياره. [[قناة السويس]] ممر مائى صناعى على مستوى سطح البحر، و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و بتسمح للسفن تتحرك بشكل مباشر بين اوروبا و اسيا من غير ما تلف حوالين افريقيا. القناه حققت سنة 2023 إيرادات قياسيه وصلت لحوالى 9.4 مليار دولار لمصر.<ref>{{Cite news |date=21 June 2023 |title=Suez Canal annual revenue hits record $9.4 billion, chairman says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suez-canal-annual-revenue-hits-record-94-bln-chairman-2023-06-21/ |access-date=15 August 2023}}</ref> قناة السويس اتفتحت فى نوفمبر 1869، و طولها حوالى {{convert|193.30|km|mi|frac=8|abbr=on}}. القناه بتمتد من [[بور سعيد]] فى الشمال لحد [[بور توفيق]] فى الجنوب، و [[الاسماعيليه]] موجوده على بعد حوالى {{convert|3|km|mi|frac=8|abbr=off}} غرب نص القناه تقريباً.<ref name="SuezExpansion"/> [[ملف:Capesize bulk carrier at Suez Canal Bridge.JPG|تصغير|[[كوبرى قناة السويس]]]] عمق القناه حوالى {{convert|24|m|ft|abbr=off}}، و عرضها حوالى {{convert|205|m|ft|abbr=on}} {{As of|2010|lc=y}}. القناه بتتكون من قناة دخول شماليه طولها حوالى {{convert|22|km|mi|0|abbr=on}}، و جزء رئيسى طوله حوالى {{convert|162.25|km|mi|frac=8|abbr=on}}، و قناة دخول جنوبيه طولها حوالى {{convert|9|km|mi|frac=2|abbr=on}}. تفريعة البلاح و [[البحيرات المره الكبرى]] بيسمحوا للسفن تعدى جنب بعض فى أجزاء من القناه. قناة السويس مافيهاش أهوسه، و الميه البحريه بتتحرك فيها بحريه. التوسعات اللى خلصت سنة 2015 زودت الطاقه اليوميه للقناه من حوالى 49 سفينه لـ97 سفينه، و قللت زمن العبور و زودت قدرة القناه على خدمة التجاره البحريه العالميه.<ref name="SuezExpansion">{{cite news |title=New Suez Canal project proposed by Egypt to boost trade |url=http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353 |access-date=7 August 2014 |publisher=Cairo News |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022814/http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Egypt Says Work Finished on New Suez Canal|url=https://www.voanews.com/a/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|publisher=Voice of America|date=29 July 2015|access-date=24 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803133542/http://www.voanews.com/content/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|archive-date=3 August 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|title=Egypt launches Suez Canal expansion|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|agency=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806152649/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> === الميه و الصرف الصحى === {{Main|الميه و الصرف الصحى فى مصر}} [[ملف:Egypt sat.png|تصغير|الأراضى الزراعيه الخضرا المرويه على امتداد النيل وسط الصحرا و فى [[دلتا النيل]]]] مصر بتعتمد بشكل كبير اوى على [[نهر النيل]] فى موارد الميه. النيل بيوفر حوالى 90% من إجمالى موارد الميه فى البلد، و حصة مصر السنويه حوالى 55 مليار متر مكعب، و الرقم ده ما اتغيرش من سنة 1954. مصر بتحصل كمان على حوالى 0.5 مليار متر مكعب من مصادر ميه جوفيه غير متجدده. احتياجات مصر من الميه بتعدى 90 مليار متر مكعب فى السنه، و ده بيعمل عجز مستمر فى الموارد المائيه. نصيب الفرد من الميه نزل لحوالى 570 متر مكعب سنة 2018، و ده أقل بكتير من الحد الدولى للفقر المائى، اللى هو 1,000 متر مكعب للفرد فى السنه. الحكومه المصريه، عشان تواجه المشكله دى، ركزت على تحسين إدارة و استخدام الميه، خصوصاً مع زيادة عدد السكان و التوسع الزراعى.<ref name=sanitation>{{cite web |url=https://sdgs.un.org/basic-page/egypt-34124#:~:text=The%20country%20highlights%20the%20following,soap%20and%20water%20increased%20from |title=Egypt |publisher=United Nations Sustainable Development Goals |access-date=3 March 2025}}</ref> الوصول للميه النضيفه اتحسن بشكل كبير. بين سنة 1990 و 2010، تغطية شبكات الميه وصلت من 89% لـ100% فى المدن، و من 39% لـ93% فى الريف. التطور ده ساعد فى القضاء تقريب على قضاء الحاجه فى الأماكن المفتوحه فى المناطق الريفيه، و قرب مصر من تحقيق وصول شبه شامل لمصادر ميه محسنه. سنة 2015، حوالى 90% من السكان كان عندهم وصول لميه شرب مُداره بشكل آمن، و النسبه زادت لـ96.9% سنة 2019. تغطية خدمات الصرف الصحى المناسبه زادت من 50% سنة 2015 لـ66.2% سنة 2019. نسبة ميه الصرف اللى بيتم معالجتها من إجمالى ميه الصرف زادت من 50% لـ68.7% فى نفس الفتره، و وصلت لـ74% سنة 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Egypt |title=Egypt - SDG 6 Data |publisher=United Nations SDG 6 Data Portal |access-date=3 March 2025}}</ref> مشاكل الصرف الصحى فى الماضى كانت مرتبطة بمخاطر صحيه. تقرير سنة 2007 قدّر إن حوالى 17,000 طفل كانو بيموتوا كل سنه من أمراض الإسهال المرتبطه بسوء خدمات الصرف الصحى.<ref name="IDRC">National Water Research Center, Ministry of Water Resources and Irrigation (2007): [https://web.archive.org/web/20160118112500/http://web.idrc.ca/en/ev-127200-201-1-DO_TOPIC.html Actualizing the Right to Water: An Egyptian Perspective for an Action Plan], Shaden Abdel-Gawad. Retrieved 30 April 2012.</ref> مصر استثمرت مبالغ كبيره فى محطات معالجة ميه الصرف ضمن استراتيجيتها لإدارة موارد الميه. سنة 2021، [[محطة معالجة ميه مصرف بحر البقر]] اكتملت، و كانت وقتها اكبر محطة معالجة ميه صرف فى العالم، بقدره حوالى 5 مليون متر مكعب فى اليوم. الميه المعالجه من المحطه بتستخدم فى رى حوالى 342,000 فدان ضمن خطة تنمية [[شبه جزيرة سينا]].<ref name=sanitation/> مصر افتتحت سنة 2023 [[محطة معالجة ميه الدلتا الجديده]]، و المحطه عدت بحر البقر و بقت اكبر منشأة لمعالجة ميه الصرف فى العالم، بقدره حوالى 7.5 مليون متر مكعب فى اليوم.<ref name=treatmentplant>{{cite news | url=https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | title=Egypt's New Delta Treatment Plant Sets Four Guinness World Records | date=29 March 2023 | access-date=1 March 2025 | archive-date=1 March 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250301124322/https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | url-status=dead}}</ref> المحطه جزء أساسى من خطة مصر للتوسع الزراعى و مشروع استصلاح [[الدلتا الجديده]]، و كمان بتساعد فى تقليل التلوث اللى بيوصل لـ [[بحيرة مريوط]] و [[البحر المتوسط]].<ref name=treatmentplant/> مناخ مصر الجاف و قلة المطر بيخلوا الزراعه معتمده بالكامل تقريب على الرى. [[نهر النيل]]، اللى [[السد العالى]] بينظم تدفقه، بيوفر فى المتوسط حوالى 55 مليار متر مكعب من الميه كل سنه، و حوالى 46 مليار متر مكعب منهم بيتحولوا لقنوات الرى.<ref name="ewup">Egyptian Water Use Management Project (EWUP), 1984. Improving Egypt's Irrigation System in the Old Lands, Final Report. Colorado State University and Ministry of Public Works and Water Resources.</ref> نظام الرى ده بيدعم حوالى 33,600 كيلومتر مربع، أو حوالى 13,000 ميل مربع، من الأراضى الزراعيه فى وادى النيل و دلتا النيل، و الأراضى دى بتنتج فى المتوسط حوالى 1.8 محصول فى السنه.<ref name="ewup" /> == الجيش == [[الجيش المصرى]] (القوات المسلحه المصريه) هو اقدم جيش فى العالم<ref>{{مرجع ويب | url = sis.gov.eg/Story/131693/الجيش-المصري-امجاد-وبطولات?lang=ar | title = الجيش المصرى امجاد وبطولات | date = 2016-11-28 | website = الهيئة العامة للاستعلامات }}</ref> و دلوقتى هو أكبر جيش فى أفريقيا ومن اكبر الجيوش فى الشرق الأوسط، وبيتكون من 450,000 عسكرى نظامى، وبيوصل لمليون فرد لو ضفنا قوات الاحتياط، وفى أكتر من 50 مليون واحد يقدر يشيل سلاح. الجيش بيتكون من القوات الجوية، والقوات البحرية، والقوات البرية، والدفاع الجوى. أسلحة الجيش صناعتها وطنية، لكن الجزء الاكبر من الاسلحة بيجى من أمريكا والصين وروسيا ودول تانيه. القائد العام للقوات المسلحة بيكون وزير الدفاع، والقائد الأعلى للقوات المسلحة بيكون رئيس الجمهوريه، بحسب الدستور المصرى. === تأسيس الجيش المصرى === اتأسس الجيش المصرى من اكتر من 6000 سنة بعد [[الوحده السياسيه الاولى فى مصر|الوحده السياسيه الاولى لمصر]] سنة 4241 ق.م، قبل كده كان لكل اقليم مصرى جيش بيحميه لكن بعد حرب التوحيد بقى لمصر جيش موحد. == الثقافه == {{Main|ثقافة مصر}} مصر معروفه إنها واحده من أهم الدول اللى بتحدد الاتجاهات الثقافيه فى العالم الناطق بالعربى. الثقافه العربيه و الشرق أوسطيه المعاصره اتأثرت بشكل كبير بالأدب و الموسيقى و السينما و التليفزيون المصريين. مصر أخدت دور قيادى إقليمى فى الخمسينات و الستينات، و ده إدّى دفعه مستمره لمكانة الثقافه المصريه فى العالم الناطق بالعربى.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |title=Mideast: Egypt Makes Cultural Clout Count (IPS, Oct. 29, 2009) |publisher=Ipsnews.net |date=29 October 2009 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427044804/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |archive-date=27 April 2011 }}</ref> [[File:حديقة الأزهر ومسجد محمد على.jpg|thumb|[[حديقة الازهر]] اتصنفت كواحده من أعظم ستين مساحه عامه فى العالم من [[Project for Public Spaces]].]] الهويه المصريه اتطورت على مدى فتره طويله من الاحتلال علشان تستوعب [[الإسلام]] و المسيحيه و اليهوديه؛ و كمان لغه جديده هى [[اللغه العربيه|العربى]]، و اللغه اللى اتطورت منها فى الكلام، [[اللغه المصريه الحديثه|المصرى]]، اللى فيها طبقه لغويه مصريه-[[اللغه القبطيه|قبطيه]] مهمه.<ref>{{cite web|url=http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|title=The Egyptian Identity: Pharaohs, Moslems, Arabs, Africans, Middle Easterners or Mediterranean People?|author=Raymon Kondos|date=15 February 2004|access-date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829005958/http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|archive-date=29 August 2008|url-status=live}}</ref> شغل المفكر [[رفاعه الطهطاوى]] فى أوائل القرن الـ19 جدّد الاهتمام بـ[[مصر القديمه|آثار مصر القديمه]] و عرّف المجتمع المصرى على مبادئ [[عصر التنوير]]. الطهطاوى، مع المصلح التعليمى [[على مبارك]]، أسس مدرسه مصريه لـ[[علم المصريات]] استلهمت من علما مصر فى العصور الوسطانيه زى [[جلال الدين السيوطى|السيوطى]] و [[تقى الدين المقريزى|المقريزى]]، اللى كانوا هما كمان درسوا [[تاريخ مصر القديمه|تاريخ]] و [[اللغه المصريه|لغة]] و [[عمارة مصر القديمه|آثار مصر القديمه]].<ref>{{cite book|last=El-Daly|first=Okasha|title=Egyptology: The Missing Millennium|year=2005|publisher=UCL Press|location=London|page=29}}</ref> النهضه المصريه وصلت لقمتها فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 من خلال شغل شخصيات زى [[محمد عبده]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[محمد لطفى جمعه]] و [[توفيق الحكيم]] و [[لويس عوض]] و [[قاسم امين]] و [[سلامه موسى]] و [[طه حسين]] و [[محمود مختار]]. الشخصيات دى ساهمت فى تكوين اتجاه ليبرالى فى مصر مبنى على الالتزام بالحريه الشخصيه و [[علمانيه|العلمانيه]] و الإيمان بالعلم كوسيله للتقدم.<ref>{{cite book|last=Jankowski|first=James|title=Egypt, A Short History|page=130}}</ref> === الفنون === {{Main|الفن المعاصر فى مصر|فن مصر القديمه}} {{See also|عمارة مصر}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.25|مشهد "وزن القلب" من ''[[كتاب الموتى]]'']] المصريين كانوا من أوائل الحضارات الكبيره اللى حطت قواعد واضحه لعناصر التصميم فى الفن و [[عمارة مصر القديمه|العماره]]. [[الأزرق المصرى]]، المعروف كمان باسم سيليكات النحاس و الكالسيوم، صبغه استخدمها المصريين من آلاف السنين و بتعتبر أول صبغه صناعيه معروفه. الرسومات على الحيطان اللى كانت بتتعمل لخدمة [[فرعون|الفراعنه]] كانت بتتبع قواعد بصريه و رمزيه صارمه. الحضاره المصريه معروفه بـ[[اهرامات مصر|الأهرامات]] الضخمه و [[معبد مصرى|المعابد]] و المقابر التذكاريه. من أشهر الأمثله [[هرم زوسر]] اللى صممه المعمارى و المهندس القديم [[إمحوتب]]، و [[ابو الهول]]، و معبد [[ابو سمبل]]. الفن المصرى الحديث و المعاصر بيشمل مجالات كتيره، من العماره المحليه عند [[حسن فتحى]] و [[رمسيس ويصا واصف]] لتماثيل [[محمود مختار]] الشهيره و الأيقونات المميزه فى [[الفن القبطى]] عند [[إسحاق فانوس]]. تطوره فى القرن الـ20 كان بيعكس حوار معقد بين الهويه الوطنيه و الاتجاهات الفنيه العالميه و التغير الاجتماعى. الفنانين المصريين فى بدايات الفن الحديث حاولوا يرجعوا يتواصلوا مع التراث الوطنى من خلال أساليب فرعونيه جديده فى العماره و النحت و الرسم، و فنانين زى محمود مختار و [[محمود سعيد]] استخدموا رموز من مصر القديمه و الحياه الريفيه.<ref name=met-mikdadi>{{cite web |last=Mikdadi |first=Salwa |title=Egyptian Modern Art |url=https://www.metmuseum.org/essays/egyptian-modern-art |website=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2004 |access-date=1 October 2025}}</ref><ref name="Engelstad">{{cite web|last=Engelstad|first=Svein|title=Historical Themes in Modern Egyptian Art|url=http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|publisher=Oslo University|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727160612/http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|archive-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> الأجيال اللى جت بعد كده تبنت حركات عالميه زى [[سرياليه|السرياليه]] و [[تكعيبيه|التكعيبيه]] و [[دادا|الدادائيه]] و [[فن تجريدى|التجريد]]، فى الوقت اللى جماعة [[الفن و الحريه]]، اللى كان منها [[رمسيس يونان]]، دعمت التعبير الفردى و الأفكار المضاده للفاشيه.<ref name=met-mikdadi/> جماعة الفن المعاصر، اللى ضمت فنانين زى [[جاذبيه سرى]] و [[عبد الهادى الجزار]]، اهتمت بالواقعيه الاجتماعيه و البحث عن الروح المصريه، و فى نفس الوقت فنانين تجريبيين زى منير كنعان و صلاح عبد الكريم اشتغلوا على [[تعبيريه تجريديه|التعبيريه التجريديه]] و فن التجميع.<ref name=met-mikdadi/> فى النص التانى من القرن، الفنانين تفاعلوا مع التغييرات السياسيه و الثقافيه باستخدام الخط المستوحى من الفن الإسلامى و التجريد الهندسى، زى مدرسة فن الخط.<ref name=met-mikdadi/> و من الفنانين المعروفين كمان فى الفتره دى [[انجى افلاطون]] و [[كمال امين]]. افتتاح مؤسسات زى [[تاون هاوس جاليرى]] سنة 1998 وسّع الوصول للفن و دخل أشكال جديده زى الفيديو و فن التركيبات،<ref>{{cite web|last=Rocha|first=Sean|title=Vision of Cairo|work=Travel + Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/articles/visions-of-cairo/1|publisher=Travel and Leisure|access-date=18 April 2013}}</ref> و وفّر مكان للفنانين الأصغر زى [[فتحى حسن]] و [[غاده عامر]] و مدحت شفيق و [[معتز نصر]] و منى مرزوق علشان يجربوا التركيبات و الفيديو و التصوير.<ref name=met-mikdadi/> [[ثورة 25 يناير|الثوره المصريه سنة 2011]] فتحت عصر جديد للفن المرتبط بالسياسه و المجتمع. [[جرافيتى|الجرافيتى]] بقى وسيله بارزه لتوثيق الاحتجاجات و نقل الرسائل الثوريه،<ref>{{cite journal |last1=Naguib |first1=Saphinaz Amal |title=Engaged Ephemeral Art: Street Art and the Egyptian Arab Spring |journal=Transcultural Studies |date=7 April 2017 |volume=7 |issue=2 |pages=53–88 |doi=10.17885/HEIUP.TS.2016.2.23590 }}</ref> و فنانين زى [[بهية شهاب]] و [[علاء عوض]] و [[آيه طارق]] و [[جنزير]] عملوا أعمال بتخلّد ذكرى الشهداء و بتنتقد شخصيات سياسيه و بتستعيد المساحات العامه.<ref>{{cite web|last=Morayef|first=Soraya|title=Street Art and The City|url=http://www.thearabreview.org/cairo-street-art-revolution/|access-date=16 April 2013}}</ref> {{multiple image | width = 120 | image1 = Khayamiya-7.jpg | image2 = Khayamiya-3.jpg | footer = زخارف ''الخياميه''. }} [[خياميه|الخياميه]] فن نسيج مصرى تقليدى بيعتمد على الأبليك، و بيتعمل بشكل أساسى فى [[القاهره]] فى ''شارع الخياميه'' التاريخى ({{langx|ar|شارع الخيامية|lit=Street of the Tentmakers|translit=Shāriʿ al-Khayāmiyya}})، المعروف كمان بسوق الخياميه. الحرفه، اللى بيتعتقد إن جذورها بترجع لـ[[مصر القديمه]]، بتعتمد على خياطه يدويه مرهقه ممكن تاخد أسابيع، و تصميماتها بتتراوح من الزخارف الهندسيه لمشاهد مستوحاه من التاريخ و التراث الشعبى المصرى. فى الأصل كانت مرتبطه بالخيام المزخرفه، لكن دلوقتى بتستخدم كمان فى اللحف و أغطية المخدات و المعلقات على الحيطان.<ref>{{cite web |last=Vermillion |first=Stephanie |title=This Ancient Egyptian Textile Is Hanging By a Thread |url=https://www.atlasobscura.com/articles/egyptian-traditional-textile-artisan-cairo |website=Atlas Obscura |date=26 September 2019 |access-date=3 October 2025}}</ref> [[دار الاوبرا المصريه]] هى أهم مكان لفنون العرض فى مصر، و معاها [[اوبرا اسكندريه|مسرح سيد درويش]] فى [[اسكندريه]] و [[اوبرا بورسعيد]] فى [[بورسعيد]]. سنة 2012 اتطلق [[مهرجان وسط البلد للفنون المعاصره]] (D-CAF) علشان ينشط المشهد الثقافى فى القاهره و يوفر منصه مفتوحه للفنون المعاصره. المهرجان بيتعمل كل سنه فى القاهره و بيقدم عروض و معارض و ورش فى المسرح و الرقص و الفنون البصريه.<ref>{{Cite web |title=Downtown Contemporary Arts Festival: How Cairo's arts scene has become more inclusive than ever before |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/downtown-contemporary-arts-festival-how-cairo-s-arts-scene-has-become-more-inclusive-than-ever-before-1.849437 |website=The National |date=16 April 2019 |access-date=30 September 2025}}</ref> === الأدب === {{Main|ادب مصرى}} التقاليد الأدبيه فى مصر ابتدت فى [[مصر القديمه]]، و ده بيخليها من أقدم التقاليد الأدبيه فى تاريخ البشريه. المصريين استخدموا الكتابه من بدري لتسجيل النصوص على مواد زى ورق البردى و النقوش المحفوره.<ref>{{Citation |last=Edwards |first=Amelia |title=The literature and religion of ancient egypt. |url=http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |access-date=30 September 2007 |archive-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020082547/http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |url-status=dead }}</ref> و ''[[قصة سنوحى]]'' ممكن تكون أشهر عمل أدبى منها؛<ref>{{Citation |last= Lichtheim |first=Miriam|author-link=Miriam Lichtheim |title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England|isbn=0-520-02899-6|page=11}}</ref> و السيره الذاتيه اتوصفت بإنها أقدم شكل من أشكال الأدب المصرى.<ref>{{Citation|title=Ancient Egyptian Stories, Biographies, and Myths|url=http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042715/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|archive-date=26 July 2011}}</ref> فى القرن التامن مصر بقت جزء من العالم العربى الإسلامى. الأدب و المكتبات ازدهروا فى النظام الجديد، و الورق حل محل البردى، و الخط بقى عنصر أساسى.<ref>{{Citation |title=Groups of books and book production in Islamic Egypt |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/writing/library/islamic.html |access-date=30 September 2007}}</ref> فى القرن الـ13، [[ابن النفيس]] كتب ''[[الرساله الكامليه فى السيره النبويه]]''، و هى روايه لاهوتيه فيها عناصر مبكره من الخيال العلمى.<ref name=Roubi>Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), "Ibn al-Nafis as a philosopher", ''Symposium on Ibn al-Nafis'', Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait ([[cf.]] [http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html Ibnul-Nafees As a Philosopher] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |date=6 February 2008 }}, ''Encyclopedia of Islamic World'').</ref> ممارسات أدبيه زى ''التقريظ'' ظهرت فى مصر فى القرن الـ14،<ref>{{cite journal |last1=Rosenthal |first1=Franz |title='Blurbs' (taqrîẓ) from Fourteenth-Century Egypt |journal=Oriens |date=1981 |volume=27/28 |pages=177–196 |doi=10.2307/1580566 |jstor=1580566 }}</ref> و التراث الشعبى المصرى ساهم فى ''[[الف ليله و ليله]]''.<ref name=Burton-1991>Zipes, Jack David; [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1991). ''The Arabian Nights: The Marvels and Wonders of the Thousand and One Nights '' pg 585. Signet Classic</ref> فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 مصر كانت فى قلب ''[[النهضه العربيه|النهضه]]'' الثقافيه العربيه.<ref>{{Citation|title=MSN Encarta entry on Egypt |url=http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|access-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031113050122/http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|archive-date=13 November 2003 |url-status=dead |publisher=[[Encarta]] }}</ref> [[محمد عبده]]، اللى كان من أهم شخصيات التجديد الإسلامى،<ref name="Meisami 1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sx1bqgibKhQC&pg=PA305|title=Encyclopedia of Arabic Literature|last1=Meisami|first1=Julie Scott|last2=Starkey|first2=Paul|date=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-18571-4|language=en}}</ref> شارك [[جمال الدين الافغانى]] فى تأسيس مجلة ''[[العروه الوثقى]]'' الثوريه سنة 1884؛ و رغم إن البريطانيين منعوها بسرعه، انتشرت بشكل واسع فى العالم العربى.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215503/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|url-status=dead|archive-date=26 April 2014|title=Urwat al-Wuthqa, al- - Oxford Islamic Studies Online|website=[www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12](http://www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12) November 2019}}</ref> [[احمد شوقى]] كان رائد فى تطوير شكل [[قصيده|القصيده]] الكلاسيكى، رغم إن شغله فضل متجذر فى الأسلوب الكلاسيكى الجديد. بعده، شعرا زى [[حافظ ابراهيم]] ابتدوا يتناولوا مواضيع [[مناهضة الاستعمار|مقاومة الاستعمار]] جنب المواضيع الشعريه التقليديه.<ref name=ansari-literature>{{Cite book |title=Thoughts and Ideologies of Mikhail Nu'aima, the Mahjar Poet in the development of Modern Arabic Poetry; A critical study |last=Ansari |first=Abdul Latif |publisher=Shodhganja |year=2010 |hdl=10603/116505 |at=Chapter 1}}</ref> ''[[زينب (روايه)|زينب]]'' بتاعة [[محمد حسين هيكل]] بتعتبر أول روايه مصريه حديثه.<ref>{{cite book|last=Vatikiotis|first=P.J.|title=The history of modern Egypt: from Muhammad Ali to Mubarak|year=1991|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|isbn=978-0-297-82034-5|page=486|edition=4}}</ref> الروايه دى ابتدت حركه لتحديث الروايه العربيه.<ref name=ansari-literature/> الشعر فضل مزدهر، و شخصيات زى [[عزيز باشا اباظه]] قدمت شعر كلاسيكى بموضوعات [[قوميه عربيه]]. عيلة أباظه طلعت كذا أديب معروف، منهم [[فكرى اباظه]] و [[ثروت اباظه]] و دسوقى باشا أباظه. [[File:Naguib Mahfouz HR.jpg|thumb|[[نجيب محفوظ]]، أول كاتب بيكتب بالعربى يكسب [[جايزة نوبل فى الادب]]|180px]] فى القرن الـ20، الحركات الحداثيه أثرت بشكل كبير على الأدب المصرى. ''[[المدرسه الحديثه]]'' ركزت على القصه القصيره، و من أهم الشخصيات فى الفتره دى [[طه حسين]] و [[نجيب محفوظ]]، اللى كان أول مصرى و أول كاتب بالعربى ياخد [[جايزة نوبل فى الادب]]. النشاط الأدبى الطليعى ظهر كمان من خلال مجلات زى ''[[جاليرى 68]]'' اللى أسسها [[ادوار الخراط]] و عبّرت عن جيل الستينات فى مصر. فى التسعينات، الأدب المصرى تفاعل مع التغييرات الاجتماعيه و الاقتصاديه زى التوسع العمرانى و زيادة تكلفة المعيشه، و ركز على الشخص المنعزل جوه مجتمع بيتغير، و ظهر ده فى شغل مصطفى ذكرى و [[نوره امين]] و [[مى التلمسانى]].<ref name="Safez">{{cite journal|last=Safez|first=Sabry|title=The New Egyptian Novel|journal=New Left Review |date=August 2010 |issue=64|pages=46–62 |url=http://newleftreview.org/II/64/sabry-hafez-the-new-egyptian-novel}}</ref> الفتره دى شافت كمان صعود كاتبات ستات فيما اتسمى ساعات ''كتابات البنات''، اللى اتسمت بنصوص أقصر و استخدام أكبر للسرد بضمير المتكلم.<ref>{{cite book|last=Elsadda|first=Hoda|title=Gender, Nation, and the Arabic Novel|date=2012|pages=146, 147, 151}}</ref> المصريين بيمثلوا أكبر نسبه من الكتاب اللى وصلوا للقائمه القصيره لـ[[الجايزه العالميه للروايه العربيه]]، و [[بهاء طاهر]] كسب أول دوره سنة 2008 برواية ''واحة الغروب''، و بعده [[يوسف زيدان]] برواية ''[[عزازيل]]'' فى السنه اللى بعدها.<ref>{{cite web|title=Will Tarek Emam become the youngest Egyptian writer to receive the International Prize for Arabic Fiction?|url=https://www.egypttoday.com/Article/4/116080/Will-Tarek-Emam-become-the-youngest-Egyptian-writer-to-receive|website=Egypt Today|date=22 May 2022|access-date=3 October 2025}}</ref> من الكتاب المعاصرين المعروفين كمان [[رضوى عاشور]]، المعروفه بثلاثية ''[[ثلاثية غرناطه|غرناطه]]''؛ و [[اهداف سويف]]، اللى روايتها بالإنجليزى ''The Map of Love'' وصلت للقائمه القصيره لـ[[جايزة بوكر]] سنة 1999؛ و [[احمد خالد توفيق]]، اللى دخل أدب الرعب و الخيال العلمى بقوه للأدب المصرى من خلال سلسلة ''ما وراء الطبيعه''؛ و [[احمد مراد]]، المعروف بروايات ناجحه زى ''فيرتيجو'' و ''[[الفيل الازرق]]''.<ref>{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |date=19 February 2020 |title=Seven Contemporary Egyptian Writers Shedding Light on Egyptian Culture & Beyond |website=Egyptian Streets |url=https://egyptianstreets.com/2020/02/19/seven-contemporary-egyptian-writers-shedding-light-on-egyptian-culture-beyond/ |access-date=3 October 2025}}</ref> الموضوعات النسويه ظهرت فى شغل [[نوال السعداوى]] و [[عليفه رفعت]]، و الشعر العامى بيمثله أسماء زى [[احمد فؤاد نجم]] و [[صلاح جاهين]] و [[عبد الرحمن الابنودى]].<ref>{{Cite web |title=Culture of Egypt |url=http://www.chinadaily.com.cn/hellochina/egyptambassador09/2009-08/24/content_8607968.htm |access-date=9 May 2022|website=[www.chinadaily.com.cn](http://www.chinadaily.com.cn)}}</ref> === الإعلام === {{Main|اعلام مصر}} {{See also|قائمة محطات الراديو فى مصر}} [[File:الصادرة الاولى الوقائع المصرية.jpg|thumb|left|230px|أول عدد من [[الوقائع المصريه]]، اتطبع سنة 1828 فى [[مطبعة بولاق|المطبعه الأميريه]]. هى و الصحيفه اللى سبقتها ''جرنال الخديوى'' من أقدم الجرايد اللى اتنشرت بالعربى.]] مصر مركز إعلامى إقليمى كبير، و صحافتها من أكتر الصحافه تأثير فى العالم العربى. [[مطبعه|المطبعه]] دخلت مصر لأول مره مع [[نابليون بونابرت]] خلال [[الحمله الفرنسيه على مصر و الشام]].<ref name="Cole 2007 148">{{cite book|last=Cole|first=Juan|title=Napoleon's Egypt: Invading the Middle East|url=https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945|url-access=limited|year=2007|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=[https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945/page/n162 148]}}</ref> [[اسكندريه]] كانت مركز الصحافه المصريه خلال جزء كبير من القرن الـ19، و مجلات أدبيه كتير بدأت هناك قبل ما تنتقل لـ[[القاهره]]. فى تسعينات القرن الـ19 القاهره بقت المركز المسيطر، و كان بيطلع منها 65% من المطبوعات، مقابل 28% من اسكندريه. الصحافه المكتوبه فى مصر متنوعه بشكل كبير، و فيها أكتر من 600 جريده و دوريّه و مجله.<ref>{{cite report |title=Freedom of the Press 2007: A Global Survey of Media Independence |editor1=Karin Deutsch Karlekar |editor2=Eleanor Marchant |publisher=Freedom House / Rowman & Littlefield Publishers |location=New York / Lanham |year=2007 |url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP%202007%20Full%20Report.pdf |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> أهم تلات مؤسسات صحفيه مملوكه للدوله هى ''[[الاهرام]]'' و ''[[اخبار اليوم|الأخبار]]'' و ''دار التحرير''، و دار التحرير مؤسسه نشر كبيره بتصدر جرايد و مجلات بلغات مختلفه، منها ''[[الجمهوريه]]'' و ''[[The Egyptian Gazette]]'' و ''[[Le Progrès Egyptien]]''. مصر كانت أول بلد فى المنطقه تدخل البث الإذاعى لعدد كبير من السكان سنة 1926، فى الأول عن طريق محطات خاصه بالموجات القصيره و نطاقها محدود، و كانت متركزه بالأساس بين [[القاهره]] و [[اسكندريه]].<ref name=ahram-radio>{{cite web |date=31 May 2024 |title=Here is Cairo: Egyptian Radio celebrates 90th anniversary |url=https://english.ahram.org.eg/News/524570.aspx |access-date=3 October 2025 |publisher=Ahram Online}}</ref> الإذاعه المصريه الرسميه بدأت يوم 31 مايو 1934، و كان أول إرسال فيها بيضم تلاوه للقارئ [[محمد رفعت]].<ref name=ahram-radio/> بعد [[ثورة 23 يوليه|ثورة 1952]]، الراديو بقى أداه أساسيه فى الاتصال الحكومى و التأثير الإقليمى. فى عهد الرئيس [[جمال عبد الناصر]]، مصر طورت إذاعة [[صوت العرب]]، اللى اتطلقت فى الخمسينات و بقت من أشهر الإذاعات بالعربى فى وقتها.<ref name="Boyd1975">{{cite journal |last=Boyd |first=Douglas A. |title=Development of Egypt's Radio: 'Voice of the Arabs' under Nasser |journal=Journalism Quarterly |volume=52 |issue=4 |year=1975 |pages=645–653 |doi=10.1177/107769907505200406 }}</ref> النظام الإذاعى المصرى اتوسع بسرعه، و استخدمته الحكومه الثوريه للترويج للوحده العربيه و تقوية الدور القيادى لمصر فى المنطقه، و كان بيدعو فى أوقات كتير للتضامن و التحرك الثورى، خصوصاً فى الخمسينات و الستينات.<ref name="Boyd1975" /> دلوقتى، جزء كبير من الإذاعه فى مصر بتديره [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]، اللى اتأسس سنة 1970، و بيدير محطات قوميه و محليه كتير. فيه كمان محطات FM خاصه، لكن الإذاعه الحكوميه لسه الأوسع انتشار. [[File:Maspiro building (cropped).jpg|thumb|[[مبنى ماسبيرو]] فى [[القاهره]]، مقر [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]|230x230px]] التليفزيون المصرى بدأ سنة 1960 لما القناه الأولى بدأت بثها بتلاوه من [[القرآن]] و خطاب للرئيس [[جمال عبد الناصر|عبد الناصر]]، و بعدها القناه التانيه سنة 1961 ببرامج ثقافيه و معلوماتيه و تعليميه. فى العقود اللى بعد كده، قنوات إقليميه جديده اتفتحت.<ref name=arabmediasoc/> فى القرن الـ21، صناعة التليفزيون و السينما المصريه فضلت بتغذى جزء كبير من المنطقه عن طريق [[مدينة الانتاج الاعلامى]] فى القاهره. التليفزيون لسه أكتر وسيلة إعلام شعبيه فى البلد. مصر كمان قوه كبيره فى البث بالأقمار الصناعيه، و كانت أول بلد عربى تطلق قمر صناعى خاص بيها، [[نايل سات]]. === السينما === {{Main|سينما مصريه}} {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 230 | image1 = Suad Husni.jpg | caption1 = [[سعاد حسنى]] | image2 = Faten Hamama actress.jpg | caption2 = [[فاتن حمامه]] | image3 = Omar Sharif 1963.JPG | caption3 = [[عمر الشريف]] | image4 = Ahmed Zaki (1979).jpg | caption4 = [[احمد زكى]] | perrow = 2 | caption_align = center }} [[سينما مصريه|السينما المصريه]]، أقدم سينما فى افريقيا و العالم العربى، ابتدت سنة 1896 بعروض أفلام فى [[اسكندريه]] و [[القاهره]] و [[بورسعيد]]. الإنتاج المبكر بدأ سنة 1907 بأفلام وثائقيه قصيره، و أول الأفلام الطويله ظهرت سنة 1917 بإخراج [[محمد كريم]]. فى العشرينات و التلاتينات، صناعة السينما توسعت بأفلام زى ''[[ليلى (فيلم 1927)|ليلى]]'' و ''أولاد الذوات''، اللى كان أول فيلم مصرى ناطق.<ref name=chamber-cinema>{{Cite web |title=History of Egyptian Cinema |website=Chamber of Cinema Industry |date=17 March 2024 |url=https://cci.org.eg/en/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/ |access-date=5 October 2025}}</ref> سنة 1936، [[ستوديو مصر]]، اللى موّله رجل الصناعه [[طلعت حرب]]، بقى أهم ستوديو مصرى، و فضل فى المكانه دى حوالى تلاتين سنه.<ref>{{cite book|last=Darwish|first=Mustafa|title=Dream Makers on the Nile: A Portrait of Egyptian Cinema|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo|pages=12–13|year=1998}}</ref> خلال أكتر من 100 سنه، اتعمل فى مصر أكتر من 4,000 فيلم، حوالى تلات أرباع إجمالى الإنتاج العربى.<ref>{{Cite web|last=Houissa|first=Ali|title=LibGuides: Middle Eastern & North African Cinema & Film: Egyptian Cinema & Film|url=https://guides.library.cornell.edu/MidEastCinema/Egypt|access-date=4 October 2021|website=guides.library.cornell.edu|language=en}}</ref> من أول نشأتها، الصناعه كانت قوه ثقافيه مسيطره فى العالم العربى، و اتسمت "هوليوود العرب" و "هوليوود الشرق".<ref name=meer-cinema>{{Cite web |last=El Abbassi |first=Mariem |date=14 June 2023 |title=The influence of Egyptian cinema in the Arab World |website=Meer |url=https://www.meer.com/en/73865-the-influence-of-egyptian-cinema-in-the-arab-world |access-date=5 October 2025}}</ref> العصر الذهبى للسينما المصريه من الأربعينات للستينات شهد إن مصر تبقى تالت أكبر منتج للأفلام فى العالم، و مئات الأفلام من أنواع مختلفه انتشرت فى المنطقه.<ref name=meer-cinema/> مخرجين كبار زى [[يوسف شاهين]] و [[هنرى بركات]] و ممثلين مشهورين زى [[فاتن حمامه]] ساعدوا إن السينما المصريه تبقى تأثير أساسى على الهويه الثقافيه العربيه. لحد دلوقتى، الأفلام المصريه لسه بتوصل لجمهور فى العالم العربى و بره، و مصر محافظه على دورها التاريخى كمركز رئيسى للسينما بالعربى.<ref name=meer-cinema/> مصر بتستضيف مهرجانات سينما كتير، و بقت منصات مهمه لصناع الأفلام المصريين و الدوليين. [[مهرجان القاهره السينمائى الدولى]]، اللى اتأسس سنة 1976، بيعرض أفلام متنوعه من الدراما للأعمال التجريبيه و بيجذب صناع أفلام و جمهور من كل العالم.<ref name=film-festivals>{{cite web |last=Nawar |first=Belal |title=Lights, Camera, Egypt! Unveiling the Glamour of Egypt's Most Celebrated Film Festivals |url=https://egyptianstreets.com/2023/12/07/lights-camera-egypt-unveiling-the-glamour-of-egypts-most-celebrated-film-festivals/ |website=Egyptian Streets |date=7 December 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> [[مهرجان الاقصر للسينما الافريقيه]] بيركز على السينما الأفريقيه، و [[مهرجان الجونه السينمائى]] بيعرض أفلام عربيه و دوليه. من المهرجانات المهمه كمان مهرجان الإسماعيليه الدولى و مهرجان اسكندريه للفيلم القصير.<ref name=film-festivals/> عدد دور السينما زاد مع ظهور [[فيلم ناطق|الأفلام الناطقه]] و وصل لـ395 سنة 1958. العدد بدأ يقل بعد بداية التليفزيون سنة 1960 و إنشاء القطاع العام فى السينما سنة 1962. العدد نزل لـ297 سنة 1965 و بعدين لـ141 سنة 1995، مع انتشار الفيديو، رغم ازدهار صناعة الأفلام فى الفتره دى. بعد قوانين و إجراءات شجعت الاستثمار فى السينمات الخاصه، العدد زاد تانى، خصوصاً فى المراكز التجاريه، و وصل لـ200 سنة 2001 و 400 سنة 2009.<ref>{{Cite book|last=سعد|first=عبدالمنعم|url=https://books.google.com/books?id=PJaOQgAACAAJ&q=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9|title=موجز تاريخ السينما المصرية|date=1976|publisher=مطابع الأهرام التجارية|language=ar}}</ref> === الموسيقى === {{Main|مزيكا مصريه}} [[File:Ancient Egyptians playing music.png|alt=مصريين قدام بيعزفوا مزيكا|thumb|رسم مصرى قديم لناس بيعزفوا مزيكا.|left]] [[مزيكا مصريه|المزيكا المصريه]] خليط غنى من عناصر مصريه محليه و متوسطيه و أفريقيه و غربيه. المزيكا كانت جزء أساسى من [[ثقافة مصر|الثقافه المصريه]] من أيام العصور القديمه. [[مصريين قدماء|المصريين القدام]] نسبوا اختراع المزيكا للإلهه [[حتحور]]، و [[اوزوريس]] استخدمها بعد كده كجزء من محاولته لتحضير العالم. المصريين استخدموا الآلات الموسيقيه من وقتها.<ref>[http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html Music of Ancient Egypt] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151013114158/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html |date=13 October 2015}}, [[Kelsey Museum of Archaeology]], [[University of Michigan]].</ref> المزيكا المصريه المعاصره جذورها راجعه لشغل فنانين أوائل زى [[عبده الحامولى]] و ألمظ و محمود عثمان، اللى أثروا فى الأجيال اللى جت بعدهم. التسجيلات المصريه موجوده من العشرينيات المبكره من القرن الـ20، و فى التلاتينات كانت فيه حركه موسيقيه كلاسيكيه مزدهره فى القاهره بتجمع تأثيرات الموسيقى الشعبيه المحليه بعناصر غربيه. الحركه دى طلعت نجوم كبار فى القرن الـ20 زى [[سيد درويش]] و [[ام كلثوم]] و [[محمد عبد الوهاب]] و [[عبد الحليم حافظ]] و [[بليغ حمدى]]، و كتير منهم بقوا جزء أساسى من الثقافه الشعبيه و الهويه الوطنيه. [[File:Umm Kulthum 1969.jpg|thumb|[[ام كلثوم]]، أيقونة المزيكا المصريه، و اللى بيتقال عليها ساعات "هرم مصر الرابع".<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2008/903/special.htm |title=Umm Kulthoum, the fourth pyramid |year=2008}}</ref>|230x230px]] المشهد الموسيقى اتطور من العصر الذهبى للمزيكا المصريه الكلاسيكيه الحديثه فى نص القرن الـ20، لظهور [[بوب عربى|البوب المصرى]] فى التمانينات و التسعينات مع فنانين زى [[عمرو دياب]] و [[هشام عباس]] و [[مصطفى قمر]].<ref name="aravanis-music">{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |title=A Closer Look at Contemporary Egyptian Music Trends |url=https://egyptianstreets.com/2020/01/18/a-closer-look-at-contemporary-egyptian-music-trends/ |website=Egyptian Streets |date=18 January 2020 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> فى نفس الوقت، [[عمر خيرت]] ظهر كواحد من أهم المؤلفين الموسيقيين و عازفين البيانو، و جمع بين [[مزيكا كلاسيكيه غربيه|المزيكا الكلاسيكيه الغربيه]] و تأثيرات مصريه واضحه. ألّف موسيقى أفلام و أعمال سيمفونيه كتير، و بقى واحد من أكتر الموسيقيين المصريين المعاصرين احترام على المستوى الدولى.<ref>{{cite web |last=Al-Haggar |first=Kadry |title=I am proud of my success in Egypt more than any other place in world: Composer Omar Khairat |website=Daily News Egypt |date=8 March 2022 |url=https://www.dailynewsegypt.com/2022/03/08/i-am-proud-of-my-success-in-egypt-more-than-any-other-place-in-world-composer-omar-khairat/ |access-date=4 October 2025}}</ref> فى القرن الـ21، العولمه و [[ثورة 25 يناير|ثورة 2011]] ساعدوا على ظهور حركات موسيقيه أندر جراوند متنوعه، و موسيقيين و فرق زى [[رامى عصام]] و [[كايروكى]] تناولوا موضوعات الهويه و السياسه.<ref name="aravanis-music"/> [[مهرجانات (مزيكا)|المهرجانات]] طلعت من المجتمعات الشعبيه و تحولت لتيار رئيسى، و اتطورت من [[شعبى (مزيكا)|المزيكا الشعبى]] اللى كانت جزء من الثقافه المصريه من السبعينات مع رواد زى [[احمد عدويه]]. فى نفس الوقت، [[راب مصرى|الراب المصرى]] و [[تراب (مزيكا)|التراب]] و [[تكنو|التكنو]] بقوا أكتر انتشار مع فنانين زى أبيوسف و [[مروان بابلو]] و [[ويجز]].<ref name="aravanis-music"/> فى السنين الأخيره، المشهد الموسيقى المصرى شهد تغيير بين الأجيال، و فنانين جداد بقوا من الأسماء الأساسيه جنب النجوم المعروفين. حسب [[Spotify Wrapped]] لسنة 2024، سبعه من أكتر عشر أغانى استماع فى مصر كانوا لفنانين أحدث بيجربوا [[راب]] و [[R&B]] و مزج المزيكا الإلكترونيه و مزيكا الشارع مع التأثيرات التقليديه. فنانين صاعدين زى إسلام كابونجا و شهاب و [[TUL8TE]] و محمود الليثى و عصام صاصا حققوا شعبيه كبيره، فى الوقت اللى فضل فيه فنانين معروفين زى مروان بابلو و [[شيرين عبد الوهاب|شيرين]] و [[كايروكى]] و [[تامر عاشور]] من أكتر الفنانين استماع. الاتجاه ده اتزامن مع زياده 85% فى استهلاك المزيكا المحليه.<ref>{{cite web |last=K. |first=Mirna |title=2024: The Rise of Gen Z and Egyptian Local Talent on Spotify |url=https://egyptianstreets.com/2024/12/08/2024-the-rise-of-gen-z-and-egyptian-local-talent-on-spotify/ |website=Egyptian Streets |date=8 December 2024 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> === الرقص === مصر عندها تراث غنى من الرقصات الشعبيه اللى بتعكس التنوع الإقليمى و الثقافى فى البلد. فى [[مصر السفلى]] فيه رقصات زى ''[[غوازى|غوازى سنباط]]'' ({{lang|arz|غوازي سنباط}})، و ''رقص الحجلة''، و ''أولاد السيالة'' ({{lang|arz|أولاد السيالة}})، و بتستخدم هدوم ملونه و أدوات علشان تحكى قصص. مثلًا، رقصة ''أولاد السياله'' فى [[اسكندريه]] بتستخدم المطاوى و الكراسى علشان تمثل حياة و احتفالات الصيادين و مجتمعاتهم.<ref name=nadine-khaled>{{cite web |last=Khaled |first=Nadine |title=5 Iconic Dances that Capture Egypt's Passion for Folk |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/06/5-iconic-dances-that-capture-egypts-passion-for-folk/ |website=Egyptian Streets |date=6 October 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> فى [[الصعيد]] فيه رقصات بالعصايه زى ''رقص العصا'' و ''[[تحطيب|التحطيب]]''، و تقليدياً الرجاله بيأدوها فى الأفراح و المناسبات. الرقصات دى غالباً بترمز للقوه و المهاره، و التحطيب بالذات أصله مرتبط بتقاليد قتاليه قديمه.<ref name=nadine-khaled/> الرقص النوبى، اللى أصله من المجتمعات [[نوبيين|النوبيه]] فى جنوب مصر، بيتميز بحركات إيقاعيه للدراعين و إيقاع سريع، و غالباً بيصاحبه الدف.<ref name=nadine-khaled/> [[File:Tanoura Dancing.jpg|thumb|راقص [[تنوره]] بيقدم عرض|230x230px]] مصر غالباً بتعتبر موطن [[رقص شرقى|الرقص الشرقى]]. الرقص الشرقى المصرى ليه أسلوبين أساسيين: ''الرقص البلدى'' و ''الرقص الشرقى''. فيه كمان رقصات فلكلوريه و شخصيات كتير ممكن تدخل فى عروض الراقصه المصريه، و معاها الرقص الشعبى الحديث. الرقص الشرقى بيعتمد على حركات انسيابيه للحوض و البطن و الدراعين، غالباً على إيقاع الطبله، و مرتبط بشكل كبير بالأنوثه و العروض فى السينما و المسرح.<ref name=nadine-khaled/> من أشكال الرقص المصريه المعروفه كمان [[تنوره|رقص التنوره]] الصوفى، اللى بيستخدم جيب متعدده الطبقات، و بيتعمل كممارسه روحانيه للوصول لحاله شبيهه بالوجد، و كمان كعرض ثقافى فى المهرجانات و الأماكن السياحيه.<ref name=nadine-khaled/> === المتاحف === {{Main|قائمة متاحف مصر}} [[File:Egyptian Museum in Cairo in May 2015.JPG|thumb|229x229px|[[المتحف المصرى]] فى القاهره]] مصر موطن لواحده من أقدم الحضارات فى العالم. على مدار تاريخها، اتفاعلت مع ثقافات و شعوب كتير و عدت بفترات متنوعه جداً، من عصور ما قبل التاريخ للعصر الحديث، و منها [[مصر القديمه]] و [[مصر البطلميه|العصر البطلمى]] و [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] و العصور الوسطانيه و [[مصر العثمانيه|العصر العثمانى]] و [[الاسره العلويه|أسرة محمد على]]. [[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|thumb|212x212px|قناع دفن [[توت عنخ امون]] من أهم معروضات [[المتحف المصرى]].|left]] من المتاحف المعروفه فى مصر [[المتحف المصرى]] فى القاهره، اللى فيه أكتر من 120,000 قطعه و يعتبر واحد من أكبر متاحف العالم و أول متحف قومى فى الشرق الأوسط، و افتتح سنة 1902؛<ref>{{Cite web |title=History of the Egyptian Museum – The Egyptian Museum in Cairo |url=https://www.egyptianmuseumcairo.com/egyptian-museum-cairo/history-of-the-egyptian-museum/ |access-date=15 February 2023}}</ref> و [[المتحف القومى للحضاره المصريه]]، اللى فيه حوالى 50,000 قطعه من عصور مختلفه و فيه كمان مومياوات 22 ملك و ملكه من مصر القديمه اتنقلوا له سنة 2021 فى [[موكب المومياوات الملكيه]]؛ و [[متحف قصر عابدين]]، واحد من أشهر القصور الملكيه فى مصر، و جواه خمس متاحف فيها أسلحه و مقتنيات ملكيه و فضيات و وثائق تاريخيه و هدايا رئاسيه.<ref>{{cite web |title=Abdeen Palace Museum |url=https://cairo.gov.eg/en/Culture/Pages/Cairo-Museums-details.aspx?ID=13 |website=Cairo Governorate |publisher=Official Portal of Cairo Governorate |access-date=27 September 2025}}</ref> [[المتحف المصرى الكبير]] بيضم أكبر مجموعه من آثار مصر القديمه فى العالم.<ref>{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/2006/07/25/AM200607251.html |title=Marketplace: Egypt's next big thing |author=Nancy Farghalli |work=Marketplace |publisher=American Public Media |date=25 July 2006 |access-date=31 May 2011}}</ref> و هو أكبر متحف فى العالم مخصص لحضاره واحده.<ref name="Britannica">{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Grand Egyptian Museum (GEM) |url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum |access-date=7 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> المتحف موجود على حوالى {{convert|50|ha|acre}} من الأرض على بعد حوالى {{convert|2|km|mi|spell=in|abbr=off}} من [[اهرام الجيزه|منطقة أهرامات الجيزه]]، و هو جزء من مخطط جديد للمنطقه.<ref>{{cite web |url=https://ftnnews.com/travel-news/tours/the-grand-egyptian-museum-finally-opens-in-2025/ |title=The Grand Egyptian Museum Finally Opens in 2025 |publisher=FTN News |access-date=3 March 2025}}</ref> جواه بهو ارتفاعه ست أدوار فيه تمثال [[رمسيس التانى]] اللى وزنه 82 طن، و سلم كبير، و قاعاته بتعرض آثار من مختلف فترات تاريخ مصر القديمه. معرض [[توت عنخ امون]] فيه 5,600 قطعه من مقبرته، منها القناع الدهبى و الشارات الملكيه. المعرض منظم حوالين تلات أفكار رئيسيه: الحياه و الموت و الحياه بعد الموت. المتحف افتتح يوم 1 نوفمبر 2025.<ref>{{cite web |last=Carver |first=Zoe |date=November 3, 2025 |title=A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors |url=https://www.aucegypt.edu/news/new-era-egyptology-grand-egyptian-museum-opens-its-doors |publisher=The American University in Cairo |access-date=July 12, 2026}}</ref> === الأعياد و المهرجانات === [[File:مولد شارع المعز.jpg|thumb|200px|احتفالات مولد فى [[شارع المعز]] فى القاهره]] مصر بتحتفل بكذا عيد دينى إسلامى و مسيحى كإجازات رسميه، منها [[عيد الميلاد القبطى]] و [[عيد الفطر]] و [[عيد الاضحى]] و [[راس السنه الهجريه]] و [[يوم عرفه]] و [[المولد النبوى]].<ref>{{cite web |title=National Holidays |url=https://www.presidency.eg/en/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|website=Presidency of the Arab Republic of Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> ''[[شم النسيم]]'' عيد سنوى فى مصر بيمثل بداية الربيع، و بيحتفل بيه المصريين من كل الأديان، و هو [[اجازه رسميه]].<ref name="asante">Asante, Molefi Kete (2002). ''[[iarchive:culturecustomsof00mole/page/75/mode/2up|Culture and Customs of Egypt]]''. Greenwood Press. p. 75. {{ISBN|0-313-31740-2}}.</ref> بيتعمل يوم الاتنين بعد [[عيد القيامه]]، و غالباً بييجى بين شهرى برموده و بشنس فى [[التقويم المصرى]]. المصريين تقليدياً بيحتفلوا بيه بره البيت، بنزهات فى الجناين العامه أو على [[النيل]] أو فى جنينة الحيوانات. الأكلات التقليديه فيه بتشمل ''[[فسيخ|الفسيخ]]'' و الخس و البصل الأخضر و الترمس. البيض المسلوق بيتلون و بيتاكل أو بيتبادل كهدايا.<ref name="asante" /> و بيتعتقد بشكل عام إن شم النسيم امتداد لاحتفالات الربيع القديمه اللى بترجع لأكتر من 4,500 سنه.<ref name="asante" /> [[مولد|الموالد]]، يعنى احتفالات الأوليا و القديسين، تقليد قديم منتشر فى مصر و بيشمل قديسين مسلمين و مسيحيين. أغلب الموالد إسلاميه و بيبقى فيها [[ذكر (اسلام)|ذكر]] و تلاوة أدعيه و عروض لجماعات صوفيه فيها مزيكا و تجمعات روحيه.<ref name=googlearts-moulid>{{Cite web |title=Celebrating Saints: Egyptian Moulids |url=https://artsandculture.google.com/story/celebrating-saints-egyptian-moulids-american-research-center-in-egypt/wQXRQhO-lFCL1g?hl=en |website=Google Arts & Culture |publisher=American Research Center in Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> الموالد المسيحيه ليها أنماط احتفال قريبه. المناسبات دى بتجمع بين التعبد الدينى و الاحتفال الاجتماعى، و غالباً بتتم حوالين ضريح أو جامع و بييجى له الزوار للصلاه و طلب البركه و قراءة النصوص الدينيه و الطواف و أشكال تانيه من التبجيل.<ref name=googlearts-moulid/> هى كمان مناسبات اجتماعيه و ثقافيه فيها أكل و ألعاب و ملاهى و أكشاك مؤقته فى الشوارع المحيطه.<ref name=googlearts-moulid/> من أشهرها ''[[مولد ابو الحجاج]]'' فى [[الاقصر]]، اللى بيحضره آلاف الناس و بتطلع فيه مراكب و أضرحه رمزيه فى موكب فى المدينه، و التقليد ده ليه جذور راجعه لـ[[مصر القديمه]].<ref name=googlearts-moulid/> الموكب شبه جداً طقوس [[عيد الاوبت]].<ref>{{Cite web |title=Sufis celebrate birthday of Sheikh Abu El-Haggag at Luxor mosque|url=https://www.arabnews.com/node/2266696/middle-east|website=Arab News|date=11 March 2023|language=en}}</ref> === المطبخ === {{Main|مطبخ مصرى}} [[File:Egyptian food Koshary.jpg|thumb|[[كشرى]]، واحد من الأكلات الوطنيه فى مصر]] [[مطبخ مصرى|المطبخ المصرى]] معتمد بدرجه كبيره على التقاليد الزراعيه فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل|الدلتا]]، و بيستخدم كتير الفراخ و البقوليات و الخضار و الفاكهه. من الأكلات الأساسيه ''[[محشى|المحشى]]''، و هو خضار أو ورق عنب محشى رز، و ''[[طعميه|الطعميه]]''، و [[شاورما|الشاورما]]، و [[كباب|الكباب]]، و [[كفته|الكفته]]. من الأكلات المصريه التقليديه ''[[فول مدمس|الفول المدمس]]''؛ و ''[[فطير مشلتت|الفطير]]''، و هو عجين مورق متعدد الطبقات ممكن يتعمل بحشوات مختلفه؛<ref name=Marzouk>{{cite news |last=Marzouk |first=Sarah |title=A Brief History of Fiteer, Egypt's Pizza-Like Pastry |url=https://theculturetrip.com/africa/egypt/articles/a-brief-history-of-fiteer-egypts-pizza-like-pastry/ |access-date=26 June 2018 |work=The Culture Trip |date=12 February 2017}}</ref> و ''[[حواوشى|الحواوشى]]''، و هو لحمه مفرومه متبله بتتخبز جوه العيش؛ و ''[[ملوخيه|الملوخيه]]''؛ و ''[[كشرى|الكشرى]]''، خليط من العدس و الرز و المكرونه، و اتسجل كـ[[تراث ثقافى غير مادى]] عند [[يونسكو]].<ref>{{Cite news |last=Fahmy |first=Ahmed |date=2025-12-10 |title=Koshary, a spicy Egyptian staple, wins UNESCO recognition |url=https://www.reuters.com/world/africa/koshary-spicy-egyptian-staple-wins-unesco-recognition-2025-12-10/ |work=Reuters}}</ref> أكلات مصريه كتير بتتعمل تقليدياً فى البيت و بتتطبخ على نار هاديه، و الأساليب دى جايه من مطابخ الريف و اتنقلت بين الأجيال. من الأمثله ''الباميه'' و ''[[قلقاس|القلقاس]]''، و أكلات الفرن زى ''الرز المعمر'' اللى بيتعمل باللبن و الزبده و القشطه، و ''المكرونه بالبشاميل''. العيش ليه مكانه أساسيه فى المطبخ و عادات الأكل المصريه، و فيه أكتر من 60 نوع عيش مختلف فى البلد.<ref name=rawigivinglife>{{cite journal |last1=Barakat |first1=Hala |title=Giving Life: Bread in Egypt |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/giving-life |access-date=21 March 2025}}</ref> ''[[عيش بلدى|العيش البلدى]]''، و هو رغيف مدور بيتعمل من دقيق القمح الكامل، موجود تقريباً مع كل وجبه و بيتستخدم كأداه للأكل فى التغميس و غرف الأكل، مش مجرد حاجه جانبيه.<ref>{{cite web |last=Bassel |first=Mona |title=Soaking Up the Flavor: Dipping Culture in Egyptian Cuisine |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/16/soaking-up-the-flavor-dipping-culture-in-egyptian-cuisine/|website=Egyptian Streets |date=16 October 2021 |access-date=5 October 2025}}</ref> صناعة الجبنه فى مصر بترجع لـ[[الاسره المصريه الاولى|الأسرة الأولى]]، و ''[[جبنه دمياطى|الجبنه الدمياطى]]'' هى أكتر الأنواع استهلاك دلوقتى. اللحمه ليها دور مهم فى الأكل المصرى، و الطيور زى [[حمام (طائر)|الحمام]] و الفراخ و البط و [[سمان|السمان]] و الوز منتشره، جنب الضانى و البقرى للشوى و الطبيخ. اللحوم المحفوظه زى ''[[بسطرمه|البسطرمه]]'' و ''[[سجق|السجق]]'' معروفه تقليدياً. البسطرمه المصريه بتتعمل من لحمه بقريه أو جاموس مملحه و متبله و متجففه فى الهوا، و السجق بيتعمل من لحمه بقريه مفرومه متبله جوه أمعاء رفيعه و بيتساب ينشف و يتخمر. السمك، خصوصاً [[بلطى|البلطى]] و [[بورى|البورى]]، منتشر جداً، و المأكولات البحريه بصفه عامه منتشرة أكتر فى المدن الساحليه زى [[اسكندريه]] و [[السويس]] و [[بورسعيد]]. جزء كبير من المطبخ المصرى نباتى بسبب قلة أراضى الرعى تاريخياً، و طبيعة الزراعه، و كمان عادات [[اقباط|المسيحيين الأقباط]] اللى بيمتنعوا فى فترات الصيام عن المنتجات الحيوانيه.<ref>{{cite journal |last1=El Dorry |first1=Mennat-Allah |title=Fasting and Feasting: The Diet of the Desert Fathers |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/fasting-and-feasting |access-date=21 March 2025}}</ref> المطبخ المصرى بيستخدم توابل و منكهات كتير زى [[كمون|الكمون]] و [[كزبره|الكزبره]] و [[حبهان|الحبهان]] و الشطه و اليانسون و ورق اللورا و الشبت و البقدونس و التوم و الجنزبيل و القرفه و النعناع و القرنفل، و الكمون هو أكترهم استخدام.<ref>{{cite web|title=Spices of the Egyptian Cuisine|url=http://www.nilevalley.nl/spices-of-the-egyptian-cuisine/|website=Nile Valley Hotel|access-date=5 June 2017}}</ref> الحلويات المشهوره بتشمل [[بقلاوه|البقلاوه]] و [[بسبوسه|البسبوسه]] و [[كنافه|الكنافه]] و [[قطايف|القطايف]]، و غالباً بيكون فيها تمر أو عسل أو شربات أو مكسرات أو سميد. الشاى هو المشروب الوطنى، و القهوه منتشره كمان و تقليدياً بتتعمل بالطريقه التركيه. من المشروبات المشهوره كمان ''[[كركديه|الكركديه]]'' و ''[[عصير قصب|عصير القصب]]'' و ''العرقسوس'' و ''الخروب'' و ''[[قمر الدين]]'' و ''[[سوبيا|السوبيا]]''. [[بيرة فى مصر|البيره]] هى أكتر مشروب كحولى انتشار،<ref>{{cite news|last1=Rios|first1=Lorena|title=Drinking Alcohol Is Always an Open Secret in Egypt|url=https://www.vice.com/en/article/drinking-alcohol-is-always-an-open-secret-in-egypt/|access-date=13 December 2016|agency=Munchies}}</ref> و من أنواعها التقليديه ''البوزه''، اللى بتتعمل من الشعير و العيش و المصريين بيشربوها من عصر ما قبل الأسرات.<ref>{{cite book|last1=Caballero|first1=Benjamin|last2=Finglas|first2=Paul|last3=Toldrá|first3=Fidel|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Academic Press|page=348}}</ref> === الرياضه === {{Main|رياضه فى مصر}} [[File:Crowd in Cairo Stadium.jpg|thumb|جمهور فى ستاد القاهره بيتفرج على [[منتخب مصر لكورة القدم]]]] [[كورة القدم]] هى أكتر رياضه شعبيه فى مصر. [[ديربى القاهره]] بين الأهلى و الزمالك من أقوى الديربيات فى افريقيا، و الـBBC اختارته كواحد من أقوى سبع ديربيات فى العالم.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_2299000/2299305.stm |title=BBC Sport Academy | Al-Ahly v Zamalek |publisher=BBC News |date=5 August 2002 |access-date=25 August 2010}}</ref> [[النادى الاهلى]] هو أكتر نادى نجاح فى افريقيا فى القرن الـ20 حسب [[كاف]]، و جاله بعده منافسه [[نادى الزمالك]]. الأهلى اتسمى "[[نادى القرن الافريقى]]". و بعشرين بطوله دوليه، الأهلى كان من أكتر أندية العالم نجاح من ناحية البطولات الدوليه.<ref>{{cite news |url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/12/11/al-ahly-master-world/ |title=Al-Ahly – master of the world |newspaper=Daily News Egypt |date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014}}</ref> [[منتخب مصر لكورة القدم|منتخب مصر لكورة القدم]]، المعروف باسم الفراعنه، كسب [[كاس الامم الافريقيه]] سبع مرات، منهم تلات مرات ورا بعض سنة 2006 و 2008 و 2010. المنتخب المصرى وصل قبل كده للمراكز العشره الأولى فى تصنيف الفيفا العالمى،<ref>{{Cite web |first=Eslam |last=Omar |date=15 December 2010 |title=Pharaohs finish 2010 with a 'historic' ninth place in FIFA ranking |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/1972/Sports/National-Teams/Pharaohs-finish--with-a-historic-ninth-place-in-FI.aspx |access-date=2026-07-15 |website=[[Ahram Online]]}}</ref> و مصر اتأهلت لـ[[كاس العالم لكورة القدم]] أربع مرات.<ref>{{Cite web |date=11 July 2026 |title=Al-Sisi honours Egypt’s national team following historic FIFA World Cup 2026 campaign |website=[[Daily News Egypt]] |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/07/11/al-sisi-honours-egypts-national-team-following-historic-fifa-world-cup-2026-campaign/ |access-date=2026-07-15 |language=en-US}}</ref> هدفين من [[محمد صلاح]] فى آخر ماتش فى التصفيات أهلوا مصر لـ[[كاس العالم 2018]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/08/world-cup-round-up-egypt-poland-qualify|title=Mo Salah's late penalty gives Egypt first World Cup qualification since 1990|date=8 October 2017|work=The Guardian|access-date=22 March 2018}}</ref> منتخب مصر للشباب كسب الميداليه البرونزيه فى [[كاس العالم للشباب 2001]] فى الأرجنتين. مصر كمان جت المركز الرابع فى بطولة كورة القدم فى [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1928|اوليمبياد 1928]] و [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1964|اوليمبياد 1964]].{{Citation needed|date=July 2026}} [[اسكواش|الاسكواش]] و [[تنس|التنس]] من الرياضات الشعبيه التانيه فى مصر. منتخب الاسكواش المصرى بينافس على المستوى الدولى من التلاتينات. من أشهر اللاعبين المصريين [[عمرو شبانه]] و [[على فرج]] و [[رامى عاشور]]، و التلاته وصلوا للمركز الأول عالمياً. مصر كسبت بطولة العالم لفرق الاسكواش للرجاله كذا مره.{{Update inline|date=July 2026}} مصر استضافت [[بطولة العالم لكرة اليد للرجال]] سنة 1999 و استضافتها تانى سنة 2021. سنة 2001، [[منتخب مصر لكرة اليد]] حقق أفضل نتيجه ليه فى البطوله لما وصل للمركز الرابع. مصر كسبت [[بطولة افريقيا لكرة اليد للرجال]] كذا مره و بقت من أقوى منتخبات القاره. مصر كسبت كمان منافسات كرة اليد فى [[العاب البحر المتوسط 2013]] و بطولة العالم لكرة اليد الشاطئيه سنة 2004 و أوليمبياد الشباب الصيفى سنة 2010. فى كرة السله، [[منتخب مصر لكرة السله]] حقق واحد من أفضل سجلات المنتخبات الأفريقيه تاريخياً فى [[كاس العالم لكرة السله]] و [[كرة السله فى الالعاب الاوليمبيه|الألعاب الاوليمبيه]].<ref>{{cite web |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/cid//sid/2902/_/1950_FIBA_World_Championship_for_Men/index.html |title=1950 World Championship for Men |publisher=FIBA |date=9 June 2012 |access-date=9 June 2012}}</ref> و المنتخب كسب 16 ميداليه فى [[بطولة افريقيا لكرة السله]]. [[مصر فى الالعاب الاوليمبيه|مصر شاركت]] فى [[الالعاب الاوليمبيه الصيفيه]] من سنة 1912، و استضافت مسابقات دوليه كتير، منها [[العاب البحر المتوسط 1951|أول دورة لألعاب البحر المتوسط]] سنة 1951، و [[العاب عموم افريقيا 1991]]، و [[كاس العالم تحت 20 سنه 2009]]، و دورات [[الالعاب العربيه]] سنة 1953 و 1965 و 2007.{{Citation needed|date=July 2026|reason=lack of inline citation.}} == رؤساء مصر == *[[محمد نجيب]] *[[جمال عبد الناصر]] *[[محمد انور السادات]] *[[صوفى ابو طالب]] (مؤقت) *[[محمد حسنى مبارك]] *[[محمد مرسى]] *[[عدلى منصور]] (مؤقت) *[[عبد الفتاح السيسى]] == خرايط مصر == [[File:Egypt on the globe (de-facto) (North Africa centered).svg|thumb]] [[File:EGY orthographic.svg|thumb]] == شوف كمان == {{div col|colwidth=25em}} * [[لسته بالاختراعات والاكتشافات المصريه]] * [[الهويه المصريه]] * [[مصريين]] * [[ثورة 25 يناير]] * [[اللغه المصريه الحديثه]] * [[لهجات مصريه]] *[[علم مصر]] * [[الهويه المصريه]] *[[ليستة اعلام مصر]] *[[شعار مصر]] *[[القوات الجويه المصريه]] *[[شعارات محافظات مصر]] * [[حياه بريه فى مصر]] * [[تجربة الليبراليه فى مصر]] * [[ليسته الرموز البريديه فى مصر]] * [[ارقام مصريه]] * [[الدرجات الاكاديميه فى مصر]] * [[المراكز الثقافيه الدوليه بمصر]] * [[مسار العيله المقدسه فى ارض مصر]] * [[فرق مصر الموسيقيه]] {{div col end}} == مصادر == * {{روابط تجمعات سكنيه}} * [http://www.ahram.org.eg/142/2010/04/20/10/16565.aspx/ فى اصول اسم مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egypt.gov.eg/ بوابة الحكومه المصريه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120540/http://www.egypt.gov.eg/ |date=2008-10-11}} * [http://www.dmoz.org/World/Arabic/%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%80%d9%8a/%d8%a3%d9%81%d8%b1%d9%8a%d9%82%d9%8a%d8%a7/%d9%85%d8%b5%d8%b1/ تصنيف "مصر" فى القسم العربى من دليل المواقع المفتوح DMOZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231080836/http://www.dmoz.org/World/Arabic/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%80%D9%8A/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/%D9%85%D8%B5%D8%B1/ |date=2009-12-31}} * [http://st-takla.org/Egypt-1_.html مصر عبر العصور] * [http://worldarab.net/Gallery/tabid/172/path/Egypt/language/en-US/Default.aspx مشروعات جديده فى مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egyptsites.com/ دليل مصر] * [http://www.sowarmasraya.com/ اكبر جاليرى لصور مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141005141656/http://www.sowarmasraya.com/ |date=2014-10-05}} * [http://arabic.irinnews.org/Country.aspx?Country=EG اخبار و تحليلات انسانيه عن مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.sis.gov.eg/En/Land&people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm النشيد الوطني] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226122703/http://www2.sis.gov.eg/En/Land%26people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm |date=2011-02-26}} * [http://www.egycin.blogspot.com مجلة ايجى سينما] {{بوابة مصر}} {{مواضيع مصر}} {{افريقيا}} {{دول البحر المتوسط}} {{حوض النيل}} {{تصنيف كومونز|Egypt}} {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امبراطوريه رومانيه|الرومان]] [[تصنيف:مصر|مصر]] [[تصنيف:بلاد|مصر]] [[تصنيف:دول اسلاميه]] 47e9x9a4uc7mx07hkp45ivyo5zm9hra 13235561 13235559 2026-09-17T12:26:22Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر (7)، أفريقيا ← افريقيا، يوليو ← يوليه ، أفضل ← احسن (2)، تسعينات ← تسعينيات (3)، قراءة ← قراية ، كانوا ← كانو (3)، لًا ← ل، الأول ← الاولانى (3)، أسرة ← عيله (2)، وراء ← بعد ، بدأ ← ابتدا (3)، حديقة ← جنينة (2)، ياً ← ى (8)، بدأت ← ابتدت (3)، وكانت ← و كانت ، وصلوا ← وصلو (2)، ي]] ← ى]] (2)، ي، ← ى، (2)، ما قبل ← قبل (2)، رسائل ← رسايل، وكان ← و كان ، وأ ← و أ (2)، ← (10)، وبعد ← و بعد ، See also ← شوف كمان (2)،... 13235561 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى |الاسم= مصر Egypt |صورة= File:Ancient Egypt Wings.svg |صورة2= |اللغه = مصرى }} '''مصر''' (رسمى: '''جمهورية مصر العربيه'''؛ [[لغه مصريه|باللغه المصريه القديمه]]: كمت km.t؛ [[لغه قبطى|باللغه القبطيه]]: كيمه ⲕⲏⲙⲉ)<ref name=":0">Černý, J. (1976). ''Coptic Etymological Dictionary''. Cambridge University Press. p. 58. ISBN 0-521-07228-X</ref> [[بلاد اراضيها ف اكتر من قاره واحده|دوله عابره للقارات]]، موجوده فى الركن الشمالى الشرقى من [[افريقيا]] و الركن الجنوبى الغربى من [[اسيا]]، و ده عن طريق كوبرى برى شكلته [[سينا|شبه جزيرة سينا]]. عدد سكانها اتقدر بحوالى 108 مليون نسمه، و ده بيخليها من أكتر بلاد العالم فى عدد السكان، و أكتر دوله فيها سكان فى [[العالم العربى]] و [[الشرق الوسطانى]].<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=عدد سکان مصر|مسار=[https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار](https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار) أرشيف=[https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ](https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ) أرشيف=2025-12-18|تاريخ-الوصول=2026-03-08|url-status=live}}</ref> بيحدها من الشمال [[البحر المتوسط]]، و من الجنوب [[السودان]]، و من الشرق [[البحر الاحمر|البحر الأحمر]]، و من الشمال الشرقى [[فلسطين]] ([[غزه]]) و [[اسرائيل]]، و من الغرب [[ليبيا]]. [[خليج العقبة]] فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن [[الأردن]] و [[السعودية]]. مساحتها حوالى 1,002,000 [[كيلومتر مربع]]،<ref name="مولد تلقائيا12" /> و المساحة المأهولة منها حوالى 78,990 كم²، و بتمثل حوالى 7.8% من مساحتها.<ref name=":0">[http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx](http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx) مواقع بوابة معلومات مصر، مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08](https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08) اغسطس 2017}}</ref> مصر متقسمه إدارى لـ[[محافظات مصر|27 محافظه]]، و كل محافظه متقسمه لوحدات إدارية أصغر زى المراكز و الأقسام.<ref name=":1">[http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf](http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf) دليل التقسيم الإدارى لمصر. PDF] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20150923234526/http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf|date=23) سبتمبر 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar](https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar) | title = لمحة عن جمهورية مصر العربية }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = معلومات عن مصر }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = مصر مهد الحضارات القديمة وملتقى القارات }}</ref> [[القاهرة]] هى العاصمة و اكبر مدينه فى البلد و أهم مركز ثقافى فيها، فى حين إن [[اسكندريه]] هى تانى اكبر مدينه و مركز مهم للصناعه و السياحه. مصر عندها واحد من أطول التواريخ المستمره لأى بلد فى العالم، و جذور حضارتها حوالين [[نهر النيل]] و [[دلتا النيل]] بترجع لآلاف السنين قبل الميلاد. [[مصر القديمه]] بتتعتبر واحده من [[مهد الحضارة|مهاد الحضاره]]، و فيها ظهرت بدرى اوى تطورات مهمه فى الكتابه، و الزراعه، و المدن، و الدين المنظم، و الحكومه المركزيه.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> الحكم [[فرعون|الفرعونى]] استمر حوالى تلات آلاف سنه، قبل ما مصر تدخل من القرن السادس قبل الميلاد فى فترات متعاقبه من الحكم الأجنبى. مصر بقت كمان مركز مهم بدرى لـ[[المسيحيه فى مصر|المسيحيه]]، و بعد [[الفتح الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع الإسلام انتشر تدريجى و بقا الدين الغالب. [[اسكندريه]]، اللى كانت عاصمة مصر فى فترات قديمه، كانت واحده من أهم مراكز العلم فى العالم القديم بفضل [[مكتبة اسكندريه]]. فى القرن العاشر، [[القاهرة]] بقت عاصمة [[الخلافة الفاطمية]]، و بعد كده عاصمة [[الدولة المملوكية]] فى القرن الـ13. سنة 1517، مصر بقت جزء من [[الدوله العثمانيه]]، و فضلت رسمى جزء منها لحد العصر الحديث، رغم إن [[محمد على باشا]] أسس فى القرن الـ19 كيان مصرى شبه مستقل، و ده كان الأساس اللى اتبنت عليه مصر الحديثه. [[الاحتلال البريطانى لمصر|بريطانيا احتلت مصر]] فى أواخر القرن الـ19، و مصر أعلنت استقلالها سنة 1922 و بقت [[المملكة المصرية|مملكه]] تحت حكم عيله محمد على. بعد [[ثورة 23 يوليه 1952|ثورة 1952]]، مصر لغت الملكيه و أعلنت الجمهوريه سنة 1953. سنة 1958، مصر و [[سوريا]] اتحدوا فى دولة اسمها [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن سوريا خرجت من الاتحاد سنة 1961، و مصر فضلت مستخدمه الاسم لحد سنة 1971. مصر دخلت فى كذا حرب و صراع مع إسرائيل، منهم [[حرب 1948]]، و [[العدوان الثلاثى|حرب 1956]]، و [[حرب 1967]]، و [[حرب اكتوبر|حرب 1973]]. بعد حرب 1967، إسرائيل احتلت [[سينا|شبه جزيرة سينا]]، و فضلت تحت الاحتلال لحد عملية الانسحاب اللى تمت بعد [[اتفاقيات كامب ديفيد]] و [[معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]]. مصر استرجعت السيطرة الكامله على سينا سنة 1982، مع وجود ترتيبات أمنية و مناطق محدودة التسليح فى أجزاء منها. فى بداية القرن الـ21، مصر دخلت فترة تغييرات سياسية كبيرة. ثورة 25 يناير سنة 2011 وصلت لتنحى حسنى مبارك بعد حوالى 30 سنه فى الحكم، و البلد دخلت بعدها فترة اضطرابات سياسية. أول انتخابات رئاسية بعد الثورة سنة 2012 جابت محمد مرسى للرئاسة، و حكومته كانت مرتبطة بالاخوان المسلمين. سنة 2013، حصلت احتجاجات ضد مرسى واحتجاجات تانيه مؤيده لمرسى، سبقتها و تبعتها تدخلات من الجيش، و مرسى اتشال من الحكم. عبد الفتاح السيسى انتخب رئيس سنة 2014، و نظام الحكم الحالى بشكل رسمى جمهورية شبه رئاسية، رغم إن مصادر دولية و باحثين كتير بيصنفوا النظام على إنه سلطوى.<ref name="dictator">Sources that categorise Sisi as a dictator: {{bulleted list|{{Cite news|title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous|url=[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |access-date=16 August 2026|newspaper=The Economist |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |archive-date=4 October 2023}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=8 April 2019 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=[https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/](https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election](https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election) |access-date=27 December 2024 |website=The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false](https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false) |access-date=27 December 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=12 July 2021 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=[https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983](https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}|{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=23 April 2019 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=[https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution](https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution) |access-date=27 December 2024 |website=Axios |language=en}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=31 March 2015 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=[https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/](https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/) |access-date=27 December 2024 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=3 April 2017 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=[https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house](https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house) |access-date=27 December 2024 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730) |access-date=22 November 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=[https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |access-date=16 August 2026 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |archive-date=26 August 2021|url-status=live}}|{{cite book |last1=Grewal |first1=Sharan |title=Soldiers of Democracy? |chapter=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023 |pages=136–176 |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0}}|{{Cite web |date=15 March 2024 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=[https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values](https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values) |access-date=14 December 2024 |language=en}}}}</ref> مصر [[دوله بتتطور]] و عندها واحد من اكبر اقتصادات افريقيا، و ليها وزن سياسى و عسكرى و ثقافى كبير فى [[الشرق الوسطانى]] و [[شمال افريقيا]] و [[العالم الاسلامى]]. مصر بتعتبر [[قوة إقليمية]]، و كمان [[قوة متوسطة]] على المستوى العالمى. موقعها بين افريقيا و اسيا، و تحكمها فى [[قناة السويس]]، و حجم سكانها، و تاريخها السياسى و الثقافى، كل ده بيديها دور مهم فى السياسه الإقليمية و الدولية. [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله، و [[العربى]] هو اللغه الرسميه، فى حين إن [[اللهجه المصريه]] هى أكتر لغه مستخدمه فى الكلام اليومى. مصر عضو مؤسس فى [[الامم المتحده]] و [[جامعة الدول العربية]] و [[حركة عدم الانحياز]] و [[الاتحاد الافريقى]] و [[منظمة التعاون الاسلامى]]، و عضو فى [[بريكس]].<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Andrew F. |last2=Antkiewicz |first2=Agata |last3=Shaw |first3=Timothy M. |title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |date=10 December 2007 |volume=9 |issue=4 |pages=673–689 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x |jstor=4621867}}</ref> == تاريخ == {{الحياه فى مصر}} مصر بلد موجودة فى شمال شرق افريقيا، و مصر كمان بلد بحر متوسطية، يعنى من الدول اللى ليها سواحل على [[البحر المتوسط]]. الموقع الجغرافى بتاع مصر مهم قوى، و ليه دور كبير فى تكوين الحضارة المصرية و الثقافة بتاعتها، و كمان فى مكانتها السياسية و الاقتصادية عبر التاريخ. مصر متحددة من الشمال بالبحر المتوسط، و من الشمال الشرقى بإسرائيل و غزة، و من الشرق بالبحر الأحمر، و من الجنوب بالسودان، و من الغرب بليبيا. مصر من الشمال ليها حدود بحرية فى البحر المتوسط مع اليونان و قبرص، و ليها حدود أرضية مع ليبيا فى الغرب، و إسرائيل و غزة فى الشرق، و السودان فى الجنوب. خليج العقبة فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن الاردن و السعودية. المنطقة اللى بتشكل مصر دلوقتى ليها حدود طبيعية واضحة من آلاف السنين، أهمها الصحرا الغربية و الصحرا الشرقية و البحرين المتوسط و الأحمر، و وادى النيل اللى كان من البداية العمود الفقرى للحياة المصرية. حدود الدولة السياسية نفسها اتغيرت على مدار التاريخ مع توسعات و انكماشات الدولة المصرية، و بالخصوص فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]، لما النفوذ المصرى امتد جنوب ناحية النوبة و شمال شرق ناحية بلاد الشام. الاسم الرسمى للدوله دلوقتى هو '''جمهورية مصر العربية'''، و الاسم ده مستخدم من سنة 1971. قبل كده الدولة كان ليها أسامى رسمية مختلفة حسب النظام السياسى و المرحلة التاريخية، من ضمنها [[السلطنه المصريه|السلطنة المصرية]]، و [[المملكه المصريه|المملكة المصرية]]، و [[جمهورية مصر (1953–1958)|جمهورية مصر]]، و [[الجمهوريه العربيه المتحده|الجمهورية العربية المتحدة]]، لما مصر و سوريا اتحدوا سنة 1958. الاتحاد ده استمر لحد سنة 1961، لما سوريا خرجت منه بعد انقلاب عسكرى، لكن مصر فضلت مستخدمة اسم الجمهورية العربية المتحدة لحد سنة 1971. موضوع اسم الدولة و ارتباطه بالهوية المصرية أو العربية فضل جزء من مناقشات الهوية السياسية و الثقافية فى مصر. مصر مساحتها حوالى مليون كيلومتر مربع. من الناحية الجغرافيا الطبيعية، الأراضى المصرية من العصور الفرعونية لحد النهارده بتتقسم تقليدى لقسمين رئيسيين: [[مصر السفلى|وجه بحرى]]، و ده اللى بيمتد شمال القاهرة لحد البحر المتوسط و بيضم [[دلتا النيل]]، و [[صعيد مصر|الصعيد]]، و ده اللى بيمتد على الضفتين بتوع النيل من جنوب القاهرة لحد حدود مصر الجنوبية. اسم «مصر العليا» و «مصر السفلى» مرتبط باتجاه مجرى النيل؛ النهر بيجرى من الجنوب المرتفع ناحية الشمال المنخفض. المنطقة اللى بين جنوب الجيزة بالتقريب و أسيوط بيتقال عليها كمان مصر الوسطانيه. [[النيل|نهر النيل]] هو أهم عنصر جغرافى فى مصر، و عليه قامت معظم المجتمعات المصرية من عصور قبل التاريخ. الأدلة الأثرية على طول النيل و فى الواحات بتبين إن البشر عاشوا فى المنطقة من عصور مبكرة اوى. حوالى الألف العاشر قبل الميلاد، جماعات الصيادين و جامعى الطعام ابتدت تتحول تدريجى لمجتمعات أكتر استقرار، و التغير المناخى و جفاف الأراضى اللى حوالين وادى النيل ساعدوا على انتقال ناس كتير ناحية النهر، و هناك الزراعة و المجتمعات المستقرة ابتدت تتطور. حوالى سنة 6000 قبل الميلاد، ثقافات العصر الحجرى الحديث كانت استقرت فى وادى النيل، و بعد كده ظهرت ثقافات قبل الأسرات زى الثقافة البدارية و ثقافة نقادة، اللى اتطورت منها الدولة المصرية القديمة. أقدم نماذج معروفة من [[الهيروغليفيه|الكتابة الهيروغليفية]] المصرية ظهرت قبل توحيد مصر بوقت قصير، حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. مصر عدد سكانها من اكبر أعداد سكان الدول فى افريقيا، و عدد السكان دلوقتى أكتر من 100 مليون شخص. أغلب سكان مصر بيعيشوا على الضفتين بتوع النيل و فى الدلتا، فى مساحة صغيرة اوى مقارنة بإجمالى مساحة البلد، فى حين إن الصحرا بتشكل أغلب مساحة مصر و الكثافة السكانية فيها قليلة. السكان المصريين بقوا أكتر تحضر مع الزمن، و نسبة كبيرة منهم دلوقتى عايشة فى المدن، بالخصوص فى منطقة [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]]، اللى بقت واحدة من اكبر التجمعات الحضرية فى افريقيا و الشرق الوسطانى. مصر ليها شهرة عالمية بسبب تاريخها الطويل، و بالخصوص [[مصر القديمة|الحضارة المصرية القديمة]]، اللى كانت واحدة من أهم و أقدم حضارات العالم. حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، ملك تقليدى بيتربط باسم [[مينا]] وحد مصر العليا و مصر السفلى، و من وقتها ابتدت سلسلة طويلة من الأسر الملكية اللى حكمت مصر على مدار حوالى تلات آلاف سنة. مصر فى الفترة دى طورت نظام حكم مركزى، و كتابة، و فن، و عمارة، و دين منظم، و علوم و تكنولوجيات متقدمة بالنسبة لزمنها. فى [[الدولة القديمة]]، المصريين بنوا الأهرامات، و من أشهرها [[اهرامات الجيزة]]، اللى هرم خوفو منها هو العجيبة الوحيدة اللى لسه موجودة من عجائب الدنيا السبع القديمة. بعد فترات من الضعف و الانقسام، الدولة المصرية رجعت تقوى فى الدولة الوسطانيه، و بعد احتلال [[الهكسوس]] أجزاء من مصر، احمس الاولانى طردهم و ابتدى عصر الدولة الحديثة. العصر ده كان واحد من أقوى الفترات فى تاريخ مصر، و النفوذ المصرى امتد وقتها للنوبة و بلاد الشام. من أشهر ملوك الفترة دى [[حتشبسوت]]، و [[تحوتمس التالت]]، و [[اخناتون]]، و [[توت عنخ آمون]]، و [[رمسيس التانى]]. مصر بعد كده مرت بفترات من الحكم الأجنبى، منها الحكم الفارسى. سنة 332 قبل الميلاد، الإسكندر الاكبر دخل مصر، و بعد موته [[بطليموس الأول]] أسس الدولة البطلمية. اسكندريه بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مدن العالم الهلنستى، و [[مكتبة اسكندريه]] خلتها مركز عالمى للعلم و المعرفة. البطالمة تبنوا أجزاء كبيرة من التقاليد الملكية المصرية و ظهروا فى المعابد بالشكل الفرعونى. آخر حكام العيله كانت [[كليوباترا السابعه|كليوباترا السابعة]]، و بعد موتها سنة 30 قبل الميلاد مصر بقت جزء من [[الامبراطوريه الرومانيه]]. فى العصر الرومانى، مصر كانت واحدة من أغنى ولايات الامبراطورية و مصدر مهم للقمح. المسيحية وصلت مصر فى القرن الاولانى الميلادى، و حسب التقليد المسيحى مرقس الرسول كان له دور أساسى فى تأسيس الكنيسة فى اسكندريه. مع الوقت، المسيحية انتشرت بشكل واسع، و اللغة المصرية فى مرحلتها [[اللغة القبطية|القبطية]] بقت اللغة الأساسية لقطاعات كبيرة من السكان، خصوص برا المدن الكبيرة. فى القرن السابع، مصر دخلت مرحلة جديدة بعد الفتح الإسلامى لمصر. القوات العربية بقيادة [[عمرو بن العاص]] دخلت مصر فى الاربعينات من القرن السابع، و أسست [[الفسطاط]]، اللى بقت مركز الحكم الجديد. الإسلام انتشر بشكل تدريجى، و العربية بقت مع الوقت لغة الإدارة و بعدين اللغة السائدة. مصر بعد كده كانت تحت حكم دول و أسر مختلفة، منها الدولة الطولونية، و الدولة الإخشيدية، و [[الدولة الفاطمية]]. الفاطميين أسسو [[القاهرة]] سنة 969، و المدينة بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مراكز العالم الإسلامى. بعد الفاطميين، [[الدولة الأيوبية]] حكمت مصر، و بعد كده [[المماليك]] استولوا على الحكم سنة 1250. مصر فى العصر المملوكى بقت مركز اقتصادى و عسكرى مهم، و طرق التجارة بين البحر الأحمر و الهند و شرق آسيا كانت بتمر عن طريقها. لكن الطاعون الأسود فى القرن الـ14 ضرب مصر بقوة و قتل نسبة كبيرة من السكان. سنة 1517، [[الدولة العثمانية]] ضمت مصر بعد هزيمة المماليك. المماليك فضل عندهم نفوذ كبير رغم الحكم العثمانى، و مصر عاشت فترات من عدم الاستقرار و الأوبئة و المجاعات. سنة 1798، [[نابليون بونابرت]] غزا مصر، و الاحتلال الفرنساوى كان قصير، لكن أثره السياسى و العلمى كان كبير و ساعد فى فتح مرحلة جديدة فى التاريخ الحديث. سنة 1805، [[محمد على باشا]] استولى على الحكم و أسس العيله اللى حكمت مصر لحد سنة 1952. محمد على عمل جيش حديث، و نظم الإدارة، و طور الزراعة و الرى و الصناعة، و وسع نفوذ مصر للسودان و الشام و أجزاء من الجزيرة العربية و الأناضول. القوى الاوروبية بعد كده أجبرته يتخلى عن معظم التوسعات دى، لكن التعديلات بتاعته ساعدت فى تأسيس الدولة المصرية الحديثة. سنة 1867، مصر بقت رسمى خديوية شبه مستقلة تحت السيادة الاسمية للدولة العثمانية. [[قناة السويس]] اتفتحت سنة 1869، و بقت واحدة من أهم الممرات البحرية فى العالم. المشاكل المالية و الديون زودت تدخل القوى الاوروبية، و بعد الثورة العرابية وحدوث الخيانه للثوره ده ادى ان بريطانيا احتلت مصر سنة 1882. سنة 1914، مصر انفصلت بشكل رسمى عن الدولة العثمانية و بقت سلطنة تحت الحماية البريطانية. بعد [[ثورة 1919]] و الضغط الشعبى، بريطانيا أعلنت استقلال مصر سنة 1922، و السلطان [[فؤاد الأول]] بقى ملك مصر، لكن النفوذ البريطانى فضل قوى، بالخصوص فى الجيش و السياسة الخارجية و منطقة قناة السويس و السودان. بعد الحرب العالمية التانية، الحركة الوطنية ضد الوجود البريطانى زادت، و هزيمة مصر فى حرب 1948 زودت الغضب من النظام الملكى. يوم 23 يوليه 1952، [[الظباط الاحرار|حركة الظباط الأحرار]] بقيادة [[محمد نجيب]] قامت بحركتها ضد الملك [[فاروق الأول]]. فاروق تنازل عن العرش لابنه [[فؤاد التانى]]، و سنة 1953 الملكية اتلغت و مصر أعلنت الجمهورية. محمد نجيب بقى اول رئيس لمصر وبعدها بقى [[جمال عبد الناصر]] تانى رئيس لمصر، و سنة 1956 بقى رئيس. ناصر أمم [[قناة السويس]] فى نفس السنة، و ده أدى للعدوان الثلاثى من إسرائيل و فرنسا و بريطانيا. الضغط الدولى أنهى الحرب، و القوات الأجنبية انسحبت. سنة 1958، مصر و سوريا كونوا [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن الاتحاد انتهى بشكل فعلى سنة 1961 بعد خروج سوريا. سنة 1967، مصر دخلت حرب مع إسرائيل و خسرت سينا. بعد وفاة ناصر سنة 1970، [[انور السادات]] بقا رئيس. السادات غير اتجاه مصر الخارجى بعيد عن الاتحاد السوڤيتى و ناحية امريكا، و سنة 1971 اسم الدولة اتغير رسمى لـ'''جمهورية مصر العربية'''. سنة 1973، مصر و سوريا دخلوا حرب ضد إسرائيل، و القوات المصرية عبرت قناة السويس و كسرت خط بارليف. بعد كده السادات دخل فى مفاوضات سلام، و [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه|معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]] اتوقعت سنة 1979، و إسرائيل انسحبت من سينا بشكل تدريجى لحد سنة 1982. بعد اغتيال السادات سنة 1981، [[حسنى مبارك]] بقى رئيس و فضل فى الحكم حوالى 30 سنة. مصر فى عهده حافظت على معاهدة السلام مع إسرائيل و رجعت علاقاتها بالدول العربية بشكل تدريجى، لكن البلد واجهت مشاكل زى الفقر، و البطالة، و الزيادة السكانية، و الإرهاب، و القيود السياسية. يوم 25 يناير 2011، احتجاجات واسعة ابتدت ضد حكم مبارك بسبب الفساد و مطالب الحرية السياسية و العدالة الاجتماعية. الاحتجاجات انتشرت فى مدن مصر، و [[ميدان التحرير]] بقى رمز للحركة. يوم 11 فبراير مبارك تنحى، و [[المجلس الأعلى للقوات المسلحة]] استلم السلطة. سنة 2012، [[محمد مرسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، لكن حكمه شاف انقسامات و احتجاجات كبيرة سواء مؤيده ليه او معارضه ليه. يوم 3 يوليه 2013، الجيش شال مرسى من الحكم، و [[عدلى منصور]] بقى رئيس مؤقت. سنة 2014، [[عبد الفتاح السيسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، و فضل رئيس مصر بعد كده. مصر كمان ليها دور مهم قوى فى الشرق الوسطانى و افريقيا، و الدور ده مصر لعبته زمان و لسه بتلعبه فى الحاضر. موقعها الجغرافى، و قناة السويس، و حجم سكانها، و تاريخها، و تأثيرها الثقافى، كل ده بيديها وزن كبير فى المنطقة. اللغة اليومية لاغلب المصريين دلوقتى هى [[اللغه المصريه|المصرى]]، و اللغة دى اتطورت فى مصر على مدار قرون و فيها طبقات كتير من المصرية القديمة و القبطية و العربية و لغات تانية. اللغة المصرية فيها [[لهجات مصريه|لهجات مصرية]] كتير، من بينها لهجات القاهرة و الدلتا و الصعيد و سينا و غيرها. فيه باحثين و كتاب، زى بيومى قنديل، بيعتبروا المصرى امتداد حديث للتطور التاريخى للغة المصرية و مرتبط بالقبطى، فى حين إن التصنيف اللغوى السائد بيعتبر المصرى شكل من أشكال العربية المصرية اتأثر بقوة بالقبطى و بتاريخ مصر اللغوى. [[تاريخ مصر|تاريخ و حضارة مصر]] القديمة لسه ليهم تأثير كبير على الهوية و الوعى الثقافى للمصريين لحد النهارده، و ده بيظهر فى اللغة و العادات و الأكلات و المزيكا و الاحتفالات الشعبية. ممارسات زى [[شم النسيم]] جذورها قديمة اوى، و الاحتفالات بالمولد، و السبوع، و الأربعين، و عادات الجنازات و الزار و الذكر فضل ليها حضور فى الثقافة الشعبية. ماكينات زى الطبلة و الناى و المزمار و الربابة و الدف ليها تاريخ طويل فى الثقافة المزيكا المصرية، و ألعاب و فنون شعبية زى [[التحطيب]] لسه موجودة لحد النهارده. الممارسات دى بتظهر بشكل واضح بين سكان الريف فى الصعيد و الدلتا، لأنها مجتمعات ريفية حافظت على تقاليد زراعية و اجتماعية قديمة. من أوضح الأمثلة إن فلاحين كتير فى مصر لسه بيستخدموا الشهور القبطية فى مواسم الزراعة، و كل شهر بالتقريب مرتبط بأمثال و حكم شعبية بتوصف الطقس و الزراعة و طبيعة الموسم. == الاسم == الاسم اللى [[مصريين|المصريين]] كانو مسميين بلدهم بيه ف اللغه المصرى القديمه هوا "'''كمت''' '''km.t'''"، و دى كلمه معناها "السمرا" . الاسم دا ببيترمز للارض السمرا بتاعة وادى النيل، و بيفرقها عن "'''دشرت''' '''dšr.t'''"، و دى كلمه معناها "الصفرا" يعنى ارض الصحرا الصفرا اللى اتاخدت منها كلمة desert. ف المرحله القبطى م اللغه الاسم بئا "'''كيميه''' '''ⲕⲏⲙⲉ'''" ف اللهجه الصعيدى، و "'''كيمى''' '''ⲭⲏⲙⲓ'''" ف اللهجه البحيرى.<ref name=":0" /> حرف ال "ـيـ ⲏ" ف الاسم القبطى بيتنطق زى ال " ى" فى "فين؟" مش زى ال "ـيـ" اللى ف "مين؟"، يعنى بيتنطق [eː] ف ال[[الف-به دوليه صوتيه|IPA]]. الاسم "كمت km.t" جى م الجدر المصرى القديم "كم km" و الته "ت t." اللى ف الاخر دى بتاعت التأنيث، بيقابلها ف العربى الته المربوطه "ة" بتاعت التأنيث. ف المرحله القبطى م اللغه (و ف المرحله [[اللغه الديموطيقيه|الديموتيكى]] برضه الته بتاعت التأنيث دى مكانتش بتتنطق، زى بالظبط ما الته بتاعت التأنيث مش بتتنطق فى المصرى، عشان كده لما بنكتب "ⲕⲏⲙⲉ" ب الحروف العربى بنكتبها "كيمه" عشان ننطقها زى ما بننطق بالمصرى، و دا النطق الصح، و بشكل عمومى دا النطق الصح لال "ⲉ" ف القبطى الصعيدى و ال "ⲓ" ف القبطى البحيرى لما بييجو ف اخر الكلمه. بردو المصريين الريفيين (الفلاحين) نطقهم زى نطق القبطى بشكل عمومى. الخط [[هيروجليفى|الهيروجليفى]] (و [[اللغه الهيراطيقيه|الهيراتيكى]] و الديموتيكى بردو) مكانش فيه رموز لالحروف المتحركه، بس "كمت km.t" ف الغالب كات بتتنطق "كومَت [kuːmat]" ف المراحل الاولانيه م اللغه المصرى القديمه، عشان حرف ال "و" الطويل دا بيتحول ل"ـيـ ⲏ" طويله ف المرحله القبطى و ف المصرى المتاخر عمومى، و عشان كالاسم ده ف القبطى بقا "كيمه ⲕⲏⲙⲉ"، و ف المصرى المتاخر عمومى بيتنطق زى ف القبطى بردو. '''اسامى تانى بتتقال علا مصر:''' الاسامى اللى مصر معروفه بيها ف اللغات الاوروبيه متاخده من اسمها ف اللغه اللاتينى "ايجيپتوس Aegyptus" اللى هوا كمان متاخد م اليونانى القديم "ايجيپتوس <span lang="grc" style="font-family:'Times New Roman','DejaVu Sans','Microsoft Sans Serif',serif;">Ἀριστοτέλης</span> Αἴγυπτος <small><span lang="la">Aígyptos</span></small> اليونانيين القدام لما اتعاملو مع مصر وصفوها بنفس الصفة، يعنى الأرض الخصبة أو السوداء، وسموها "ايجيپتوس"، والاسم ده اللى اتشق منه اسم مصر الحالى فى اللغات الاوروبية، زى Egypt. واسم "ايجيپتوس" عند اللغويين باتقال إنو متاخد من "'''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ'''"، يعنى "'''بيت روح الإله بتاح'''"، اللى هو اسم معبد الإله بتاح فى منف، اللى هيا العاصمة القديمة لمصر. الاسم اليونانى لمصر "ايجيپتوس" منه الصفة "ايجيپتيوس" اللى اتنقلت وقت المرحلة القبطية من اللغة وبقت "جيپتيوس" أو "كيپتيوس"، اللى هو أصل كلمة "قبط" بالعربى. كلمة قبط كانت بتتقال على المصريين كلهم سواء كانو مسلمين أو مسيحيين، يعنى بالأدلة التاريخية كلمة قبط كانت بتتقال على المصريين المسلمين فى العصور الوسطانيه كلها، خصوص فى العصر المملوكى ولحد بدايات العصر العثمانى.<ref>Petry, Carl F. (1991). Copts in Late Medieval Egypt. In ''The Coptic Encyclopedia, Volume 2'', p. 618, edited by Aziz S. Atiya. ISBN 0-02-897025-X</ref> (شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#الاسامى بتاع المصريين|الاسامى بتاع المصريين]] فى صفحة [[مصريين|المصريين]]). اما بقا بالنسبه لاسم "'''مصر'''"، دا من اصل سامى و مرتبط بشكل كبير بالاسم العبرانى "مصرايم" اللى مذكور ف التوراه و اللى معناه الحرفى "الارضين"، و المقصود مصر العليا و مصر السفلا، و كمان ليه معانى ف اللغات الساميّه التانيه، زى الدوله او البلد او الحد، و اقدم ذكر للاسم دا "مصر" موجود ف اللغه الاكاديه بتاع ميسوپوتاميا. بيتقال كمان ان المصريين ليهم جد "اسطورى" اسمه مصرايم اللى هوا واحد من ولاد حام ابن النبى نوح زى ما سفر التكوين ما بيذكر، بس دا كلام مش تاريخى و مفيش عليه اى دلايل اركيولوچيه. فى احتمال كبير بردو يكون اسم "مصر" جى م المصرى القديم عن طريق القبطى من "'''ماس-رى''' <span lang="cop" style="font-family: 'Droid Serif', serif; font-size: larger;">Ⲙⲁⲣⲓⲁ</span> ⲙⲁⲥ-ⲣⲏ و معناها بالتقريب المكان اللى الشمس بتتولد فيه (مَولَد/والدة الشمس).<ref>Crum, Walter Ewing (1939). ''A Coptic Dictionary.'' Oxford University Press. p. 185b & 287b. ISBN 0-19-864404-3.</ref> '''اسامى المصريين:''' شوف التفاصيل بتاع اسامى المصريين ف سكشن [[مصريين#الاسامى بتاع المصريين|الاسامى بتاع المصريين]] ف صفحة [[مصريين|المصريين]]. الاسم اللى المصريين كانو مسميين نفسهم بيه ف اللغه المصرى القديمه هوا "'''رمت ن كمت''' '''rmṯ n km.t'''"، و المعنا الحرفى بتاع الاسم دا هوا "'''الناس بتاع كمت'''\'''مصر'''". ف المرحله القبطى م اللغه الاسم بقا "'''انرِمِنكيمه''' '''ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''" ف اللهجه الصعيدى، و "'''نيرِمِنكهيمه\نيرِمِنكيمه''' '''ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''" ف اللهجه البحيرى، و بردو المعنا الحرفى بتاعو هوا "'''الناس بتاع كيمه'''\'''مصر'''".<ref name=":0" /> {{break|2}} '''كمت km.t''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero> km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''كيمه ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''رمت ن كمت rmṯ n km.t''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero> D21:V13-A1*B1:Z2-N35-km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''انرِمِنكيمه ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero>O6-t:pr-D28-Z1-p:t-H</hiero> == نظره تاريخيه == [[ملف:SphinxGiza.jpg|thumb|[[هرم خوفو]] و [[ابو الهول]]، اتبنو ف [[المملكه القديمه]]. من اعظم الاثار اللى سابها المصريين القدام.]] [[ملف:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|[[دار الاوبرا المصرية|دار الاوبرا المصريه]]. صورة متاخده من [[برج القاهره]].]] [[ملف:Luxor, Luxor Temple, inside, at night, Egypt, Oct 2004.jpg|تصغير|[[معبد الاقصر|معبد لاقصر]] ف الليل، ف [[الاقصر|لاقصر]].]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]].]] {{مفصله|تاريخ مصر}} مصر هيا اقدم دوله موجوده ف العالم المعاصر. الدوله بمفهومها القانونى يعنى ارض و شعب و حكومه مركزيه. علا مدى اكتر من 5000 سنه و مصر موجوده بحدودها الچيوجرافيه المعروفه دلوقت و عاشت و استمرت و شعبها عايش علا ارضها من الاف السنين و طول الوقت ليها حكومه من مش انقطاع ف اى حقبه من حقب التاريخ. جايز كان فى شعوب و قبايل قديمه عاشت من الاف السنين ف اماكن تانيه لكن مش ممكن تسميتهم دول، و و لو بعدين بقا ليهم دوله فماعاشتش زى الدوله المصريه و ماسابتش حاجه تثبت وجودها كحضاره. الحضاره المصريه القديمه اخبارها وصلتنا عن طريق نصوص موثقه مكتوبه ع البرديات و حيطان المعابد، عشان المصريين بعد ما اخترعو الكتابه عشقو اختراعهم دا و كانو بيسجلو كل كبيره و زغيره. طول التاريخ الدوله المصريه حاجه مميزه عن كل الدول التانيه و صعب تعريفها عشان ماهياش الحاكم، الفرعون او السلطان او الملك او الريس، ولا هيا الجيش ولا هيا الشعب، لكن مجموعة نظم متشابكه و متداخله مالهاش مثيل ف دول تانيه، و مجموعه م الروح و الاراده و المؤسسات و الهويه و حاجات تانى كتير خلقت الشخصيه المصريه و بتميز المصريين و دولتهم و بتديهم طابع معين مميز عن كل شعوب الدنيا و دولهم. فى ادله عن ان الانسان سكن وادى النيل م العصر الحجرى ف شكل اعمال فنيه و منحوتات صخريه علا طول نهر النيل و الواحات ف الصحرا. ف الالفيه العاشره قبل الميلاد، ابتدت ف مصر ثقافه الصيادين و صيادين السمك و طحن الحبوب. التغيرات المناخيه و/او الافراط ف الرعى حوالى 8000 قبل الميلاد ابتدا يجفف الاراضى الرعويه و مصر، و اتشكلت الصحرا. حصلت هجرات لنهر النيل و استقر وضع الاقتصاد الزراعى و المجتمع المركزى. الحضاره المصريه عمومى ابتدت كمجتمع م الفلاحين المصريين اللى مهنة الزراعه الراقيه خلتهم يرتبطو ب الارض و خلقت روح التعاون بينهم و خلتهم يطورو نظم رى و خلتهم يخترعو الحساب و الرياضيات و يخترعو تقويم و يهتمو بعلوم الفلك، و خلتهم يهتمو ب التسجيل و التوثيق و ده خلاهم يخترعو الكتابه و الكتابه خلتهم يخترعو الادب و يطورو اشكال جديده م الاعمال الادبيه، و طلع منهم اول دكتور ف التاريخ و طلع منهم المهندسين اللى طورو فنون المعمار اللى نسختها كل الحضارات اللى جت بعدهم، و سابو لمصر اعظم اثار ف العالم زى الاهرامات و المعابد و المسلات، و الفنانين اللى كتبو و رسمو ع الحيطان بتاع المعابد و اللى عملو تماثيل منحوته بمهاره مفيش زيها؛ و حاجات تانى كتير. عشان مجتمع الفلاحين المصريين ده ارتبط ب الارض ده خلاهم يكونو اول شعب حقيقى ف التاريخ و اول حكومه مركزيه و خلاهم يعملو ثقافتهم و هويتهم الخاصه بيهم و طلع منهم الفراعنه ملوك مصر القديمه العظما، يعنى باختصار عملو واحده من اقدم و اعظم الحضارات بتاع التاريخ. تاريخ مصر المكتوب بيرجع لسنة 3200 قبل الميلاد بس كمان فى ادله كتير بتاكد وجود حضاره و مدنيه ف وادى النيل قبل التاريخ المكتوب و اللى اتطورت ف شمال و جنوب مصر بشكل مستقل (بس مش منفصل تماما) لحد ما الملك '''[[مينا|مينا\نارمر]]''' وحد الشمال و الجنوب و اسس دوله مركزيه ملوك مصر حكموها لمدة تلات-ت-الاف سنه تقريباً. المصريين سمو الدوله الجديده ب اسم "'''تا-وى'''" و معناها '''الارضين''' و الحضاره المصريه ازدهرت و فضلت شايله خصايصها المصريه البحته ف الفنون و المعمار و الثقافه بشكل سنة طول المده الطويله دى. بعد لما [[احموس الاول|احموس]] طرد [[هيكسوس|الهكسوس]] من مصر و طاردهم لغاية حدود منطقة سوريا الشماليه مصر دخلت ف طور حربى كبير و ابتدا ملوكها يوجهو نظرهم لالبلاد [[اسيا|الاسيويه]] ففتحو مناطق [[فلسطين]] و [[سوريا]] و وصلو لغاية نهر الفرات و اتوسعو ف الجنوب لغاية ما وصلو للشلال الرابع ف [[السودان]] الحالى و كانو اعظمهم ف الغزوات [[تحوتمس التالت]] اللى اسس امبراطوريه مصريه شاسعه. م الوقت ده دى بقت حدود مصر لما يحكمها حاكم قوى، كان بيوصل بغزواته شمال لمنطقة سوريا و شرق ل[[منطقة بين النهرين|ميسوبوتاميا]] و جنوب لاواسط السودان الحالى و ساعات كان بيتجه غرب و بيضم منطقة [[ليبيا]] و ف [[البحر المتوسط]] كان بيضم لمصر جزر زى [[قبرص]] و [[كريت]] و ده كلو ب لاعتماد علا قدرات مصر الاقتصاديه و قوة جيشها. م الحكام اللى ضمو الشام و الحجاز و النوبه لمصر كان [[احمد بن طولون]] اللى قضا ع الحكم العربى و من بعدو [[الاخشيد]]، و [[الدوله الفاطميه فى مصر|الدوله الفاطميه]] ضمت الشام و الحجاز و النوبه و اليمن لمصر، و ف [[ايوبيين|العصر الايوبى]] فى جزر ف البحر المتوسط اتضمت لمصر، و ف عصر [[الدوله المملوكيه]] سلاطين مصر ضمو الشام و منطقة فلسطين و الحجاز و غيرها لمصر. اخر مره مصر اتوسعت فيها ب الغزوات كان ف عهد [[محمد على باشا|محمد على]] اللى ف ايامو مصر كات ليها جيش مصرى قوى قدر بيه انه يسيطر علا كل الدول الافريقيه المطله علا نهر [[النيل]] و منها السودان الحالى و الحبشه ([[اثيوبيا]] الحاليه) و [[اوجاندا|اوجندا]] و [[الصومال]] و ف الشرق و الشمال منطقة فلسطين و الشام و الحجاز و جزر ف البحر المتوسط و هدد عاصمة الاتراك ال[[امبراطوريه عثمانيه|عثمانليه]] ف [[توركيا|تركيا]] يعنى ف قلب بيتهم. من ناحيه تانيه، مصر هيا اكتر بلد ف العالم اتعاقب علا حكمها اكبر عدد م الملوك و السلاطين، و بالنسبه لطول تاريخها بتعتبر من اكتر بلاد العالم اللى اتمتعت ب استقلال. فى خمس فترات احتلال اتخللو استقلال مصر و كات فيهم مش مستقله ([[فارس]]ى، [[الامبراطوريه الرومانيه|رومانى]]، [[لغه عربى|عربى]]، [[امبراطوريه عثمانيه|عثمانى]]، [[انجلترا|انجليزى]]). ف عصور لاستقلال مصر كانت بتتقدم و تسود و ف عصور لاحتلال كانت بتتخلف، ف [[البطالمه|العصر البطلمى]] مصر سادت منطقة البحر المتوسط و حصلت فيها نهضه ثقافيه كبيره [[مكتبة اسكندريه]] لعبت فيها دور كبير. بعد احتلال الرومان لمصر سنة 30 قبل الميلاد مصر فقدت استقلالها و اتحولت ل[[ولايه]] رومانيه، الرومان استنزفوها و نهبوها و فرضو ع المصريين ضرايب الراس، و ف سنة 641 غزا ال[[عرب]] مصر و احتلوها و بقت ولايه تابعه لالخليفه العربى ولاته بيحكموها و كانو بيجمعولو الضرايب و المكوس، و استنزفوها و نهبوها بردو، و استمر الوضع علا كده لغاية لما [[احمد بن طولون]] استقل بحكمها سنة 868 و اسس [[الدوله الطولونيه]] و خرجت م الحكم العربى و حصلت فيها نهضه كبيره، و رجعت ليها سيادتها و استقلالها ب الكامل ف [[الدوله الفاطميه فى مصر|العصر الفاطمى]] و [[مملوك|العصر المملوكى]] اللى المماليك قدرو فيه انهم يكسرو شوكة شوية العرب اللى كانو لسه موجودين ف مصر و يقضو علا طموحاتهم و تمرداتهم و غالبيتهم اضطرو انهم يخرجو من مصر و حصلت فيها نهضه كبيره، و مصر بقت قوه اقتصاديه و عسكريه بيتعمل ليها الف حساب, لكن ف سنة 1517 استولى [[توركيا|الاتراك]] ال[[امبراطوريه عثمانيه|عثمانيين]] عليها و بقت [[ولايه]] عثمانليه و انحدرت فيها الثقافه بعد ما نهب العثمانليه تراثها و نقلوه علا [[استانبول]]. ف عهد [[محمد على باشا]] حصلت نهضه جديده لكن انتكست ب[[مصر تحت الاحتلال البريطانى|الاحتلال البريطانى]] لغاية ما قامت [[ثورة 23 يوليه]] سنة 1952 و رجعت مصر للمصريين. رغم طول تاريخ مصر و التحولات و التغييرات اللى حصلت علا امتداده، التاريخ ده اتميز بالاستمراريه و الدوام و مصر فضلت قوه ثقافيه و عسكريه كبرى ف منطقة [[الشرق الوسطانى]]؛ ورغم التغييرات، لسه بردو ملامح الشخصيه المصريه هيا هيا نفس ملامحها من الاف السنين. == النشيد الوطنى == '''بلادى بلادى بلادى''' هو اسم [[النشيد الوطنى المصرى]] الحالى، من تأليف [[محمد يونس القاضى]] وتلحين [[سيد درويش]]. وفى سنة 1923 كتب محمد يونس القاضى نشيد «بلادى بلادي»، و كانت كلماته متأثرة بخطاب مشهور للزعيم [[مصطفى كامل]] ألقاه سنة 1907، ولحنه سيد درويش. أول سلام وطنى اتعرف لمصر ظهر سنة 1869 فى عهد الخديوى إسماعيل، و كان «مارش الانتصار» من أوبرا عايدة، من تلحين الموسيقار الإيطالى جوزيبى فيردى. واتعزف المارش فى احتفالات افتتاح قناة السويس واستقبال كبار الضيوف والملوك و الأمراء اللى حضروا المناسبة. وبعد ثورة 23 يوليه 1952، اتغير السلام الوطنى، وظهر «نشيد الحرية» من كلمات كامل الشناوى و ألحان محمد عبد الوهاب. وبعده، سنة 1960، اتخذت مصر «والله زمان يا سلاحي» سلام وطنى جديد، من كلمات صلاح جاهين و ألحان كمال الطويل وغناء أم كلثوم. وفى سنة 1979، اعتمد الرئيس [[محمد انور السادات|محمد أنور السادات]] «بلادى بلادي» نشيد وطنى لجمهورية مصر العربية، وصدر القرار الجمهورى رقم 149 باعتماده، و كمان أعاد محمد عبد الوهاب توزيع اللحن. أما اسم الدولة، فبعد انتهاء الوحدة المصرية السورية سنة 1961، فضلت مصر رسميا محتفظة باسم «الجمهورية العربية المتحدة» لحد سنة 1971، و بعد كده بقى اسم الدولة الرسمى «جمهورية مصر العربية». وفيه بعض المصريين اللى بيطرحوا فكرة الاكتفاء باسم «مصر» كاسم للدولة من غير إضافات، لكن ده طرح سياسى ودستورى موجود عند بعض الناس، ومش هو الاسم الرسمى الحالى للدولة.{{اقتباس مركزى|بلادى بلادى بلادى — لكِ حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ام البلاد — انت غايتى و المراد و على كل العباد — كم لنيلك من ايادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر انتى اغلى دره — فوق جبين الدهر غره يا بلادى عيشى حره — و اسلمى رغم الاعادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ارض النعيم — سدت بالمجد القديم مقصدى دفع الغريم — و على الله اعتمادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر اولادك كرام — اوفياء يرعو الزمام سوف تاخد بالمرام — باتحادهم و اتحادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى}} == الحكومه == {{Main|سياسة مصر}} {{multiple image | total_width = 340 | image1 = AbdelFattah Elsisi (cropped).jpg | caption1 = [[عبد الفتاح السيسى]]<br /><small>[[رئيس مصر|رئيس الجمهوريه]]</small> | image2 = Mostafa Madbouly (cropped).jpg | caption2 = [[مصطفى مدبولى]]<br /><small>[[رئيس وزرا مصر|رئيس الوزرا]]</small> | caption_align = center }} مصر دولة شبه رئاسيه، و كمان مصر جمهوريه، و نظام الحكم فيها قائم على رئيس الجمهوريه و الحكومه و السلطه التشريعيه و القضائيه، و ده حسب [[دستور مصر]]. رئيس الجمهوريه هو رئيس الدوله، و الحكومه هى الهيئه التنفيذيه و الإداريه العليا للدوله، و رئيس مجلس الوزرا بيترأسها. [[مجلس النواب المصرى]] و [[مجلس الشيوخ المصرى]] بيمثلوا السلطه التشريعيه. مجلس النواب مسؤول عن سن القوانين، و إقرار السياسه العامه للدوله و الموازنه، و كمان بيراقب أعمال السلطه التنفيذيه. أعضاء مجلس النواب بيتنتخبوا لمدة خمس سنين، و مدة مجلس الشيوخ كمان خمس سنين. رئيس الجمهوريه بيتم انتخابه عن طريق اقتراع عام سرى مباشر، و مدة الرئاسه حسب التعديلات الدستوريه الحاليه ست سنين. مصر عندها واحد من أقدم التقاليد البرلمانيه المستمره فى العالم العربى.<ref name="pogar" /> أول مجلس نيابى حديث اتأسس سنة 1866 فى عهد [[الخديوى اسماعيل]]. الاحتلال البريطانى سنة 1882 أدى لحل المجلس، و السلطات البريطانيه سمحت بعد كده بوجود هيئة استشاريه بس. بعد إعلان استقلال مصر، [[دستور مصر 1923|دستور سنة 1923]] أسس نظام ملكى برلمانى.<ref name="pogar">{{cite web|last=Brown|first=Nathan J.|title=Mechanisms of Accountability in Arab Governance: The Present and Future of Judiciaries and Parliaments in the Arab World|url=http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|publisher=Programme on Governance in the Arab Region|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605005203/http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|archive-date=5 June 2012}}</ref> يوم 3 يوليه 2013، وزير الدفاع وقتها الفريق [[عبد الفتاح السيسى]] أعلن عزل مرسى من منصبه و وقف العمل بـ [[دستور مصر 2012|دستور 2012]].<ref name="morsi-think-again">{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|title=Think Again: The Muslim Brotherhood|publisher=Al-Monitor|date=28 January 2013|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202110236/http://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> لجنة من 50 عضو اتشكلت علشان تعديل الدستور، و الدستور الجديد اتعرض على استفتاء شعبى و اتعتمد فى يناير 2014.<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|title=Who's Who: Members of Egypt's 50-member constitution committee|newspaper=Al-Ahram|access-date=1 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224524/http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> [[انتخابات مجلس النواب المصرى 2015|انتخابات مجلس النواب سنة 2015]] اتعملت على مرحلتين، من 17 اكتوبر لحد 2 ديسمبر 2015.<ref name="ao30aug">{{Cite news |date=30 August 2015 |title=Timetable for Egypt's parliamentary elections announced; voting to start 17 Oct |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023424/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |archive-date=4 September 2015 |access-date=11 September 2015 |agency=Ahram Online}}</ref> [[انتخابات الرئاسه المصريه 2014|انتخابات الرئاسه سنة 2014]] اتعملت من 26 لـ 28 مايو. الأرقام الرسميه قالت إن نسبة المشاركه كانت 47.5%، و عبد الفتاح السيسى اخد 23.78 مليون صوت، أو 96.9% من الأصوات، قدام 757,511 صوت، أو 3.1%، لـ [[حمدين صباحى]].<ref>{{cite web |title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91% |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731100838/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |archive-date=31 July 2014 |access-date=28 July 2014 |website=English.Ahram.org |publisher=Ahram Online}}</ref> بعض المؤسسات الدوليه بتنشر تقييمات مختلفه للنظام السياسى فى مصر. [[فريدوم هاوس]] فى تقريرها لسنة 2024 صنفت مصر "غير حره"، و ادت الحقوق السياسيه 6 من 40 و الحريات المدنيه 12 من 60.<ref>{{cite web|title=Egypt|url=https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|work=Freedom in the World 2024|publisher=Freedom House|access-date=3 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233711/https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|url-status=live}}</ref> [[معهد V-Dem]] فى بياناته لسنة 2023 حط مصر ضمن الدول الأقل ديمقراطيه فى افريقيا.<ref name="vdem_dataset">{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live}}</ref> [[وحدة المخابرات الاقتصاديه]] فى مؤشر الديمقراطيه لسنة 2023 وصفت النظام فى مصر بأنه "نظام سلطوى" و ادته درجة 2.93.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB |access-date=3 March 2024 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320115317/http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |url-status=live}}</ref> === العلاقات الخارجيه === {{Main|علاقات مصر الخارجيه}} {{multiple image | width1 = 185 | width2 = 185 | direction = vertical | footer = فوق: الرئيس السابق [[حسنى مبارك]] مع الرئيس الامريكانى السابق [[جورج دبليو بوش]] فى كامب ديفيد سنة 2002.<br />تحت: الرئيس [[عبد الفتاح السيسى]] مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] فى [[قمة البريكس 2024]]. | image1 = Hosni Mubarak with George W. Bush.jpg | image2 = Meeting between Abdel Fattah el-Sisi and Vladimir Putin at 2024 BRICS Summit.jpg }} موقع مصر الجيوجرافى، و تاريخها، و دورها الدبلوماسى فى افريقيا و البحر المتوسط و جنوب غرب اسيا بيأثروا على سياستها الخارجيه. مصر كانت من الدول المؤسسه لـ [[حركة عدم الانحياز]] و [[الامم المتحده]]، و فضلت ليها مشاركه مهمه فى الدبلوماسيه الإقليميه. [[القاهره]] تاريخى كانت ملتقى للتجاره و الثقافه، و فضلت مركز مهم للتأثير الفكرى و السياسى فى المنطقه. [[العلاقات المصريه الامريكانيه|الولايات المتحده]] كانت شريك مهم لمصر، و المساعدات العسكريه الامريكانيه لمصر كانت حوالى 1.3 مليار دولار فى السنه حسب أرقام سنة 2015.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |title=Obama restores US military aid to Egypt over Islamic State concerns |date=31 March 2015 |work=[[The Guardian]] |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214044811/https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |archive-date=14 December 2016 |url-status=live}}</ref> الولايات المتحده صنفت مصر سنة 1989 [[حليف رئيسى من بره الناتو]]. العلاقات بين البلدين اتوترت بعد أحداث 2013، و إدارة الرئيس الامريكانى [[باراك اوباما]] انتقدت تعامل الحكومه المصريه مع [[الاخوان المسلمين]] و علقت تدريبات عسكريه مشتركه.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |title=Obama cancels military exercises, condemns violence in Egypt |work=Reuters |date=15 August 2013 |access-date=8 October 2014 |author1=Holland, Steve |author2=Mason, Jeff |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014033253/http://www.reuters.com/article/2013/08/16/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الروسيه|روسيا]] زادت بعد عزل مرسى، و البلدين وسعوا التعاون العسكرى<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |title=Russia, Egypt seal preliminary arms deal worth $3.5 billion: agency |work=Reuters |date=17 September 2014 |access-date=8 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014032747/http://www.reuters.com/article/2014/09/17/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> و التجارى.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |title=Russia to boost trade with Egypt after Western food ban |work=Yahoo News |date=12 August 2014 |access-date=8 October 2014 |author=Anishchuk, Alexei |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014204101/http://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الصينيه|الصين]] كمان اتطورت، و البلدين أعلنوا سنة 2014 إقامة "شراكه استراتيجيه شامله". مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] رفعوا علاقتهم سنة 2024 لمستوى "شراكه استراتيجيه و شامله"، و الشراكه بتشمل التعاون السياسى و الاقتصادى، و التجاره، و دعم الاستقرار الاقتصادى، و التعاون فى مكافحة الإرهاب.<ref>{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/news/joint-declaration-strategic-and-comprehensive-partnership-between-arab-republic-egypt-and-european-2024-03-17_en |title=Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between the Arab Republic of Egypt and the European Union |publisher=European Commission |date=17 March 2024 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لعبت دور وسيط فى صراعات الشرق الأوسط، و خصوصاً فى محاولات التوصل لوقف ضرب النار فى [[قطاع غزه]] و فى [[عملية السلام الاسرائيليه الفلسطينيه]].<ref>{{cite book |last1=Maddy-weitzman |first1=Bruce |title=Middle East Contemporary Survey: Volume XIX, 1995 |date=1997 |publisher=The Moshe Dayan Center |isbn=978-0-8133-3411-0 |url={{GBurl|E6H6GAzdrXcC|p=265}} |page=265}}</ref> مصر عضو فى [[الاتحاد الافريقى]] و [[جامعة الدول العربيه]]، و مقر جامعة الدول العربيه موجود فى القاهره. مقر الجامعه اتنقل مؤقتاً لـ [[تونس]] سنة 1978 بعد [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه]]، و رجع للقاهره سنة 1989. مصر عندها كمان علاقات اقتصاديه قويه مع دول الخليج زى [[العلاقات المصريه السعوديه|السعوديه]] و [[الامارات العربيه المتحده]].<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |title=Saudi Arabia and UAE to Prop Up Egypt With $5bn Aid Boost |website=International Business Times |date=13 October 2014 |access-date=17 October 2014 |author=Wilson, Nigel |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019104420/http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live}}</ref> === الجيش === {{Main|القوات المسلحه المصريه}} {{Further|الصناعات العسكريه المصريه}} [[ملف:Defense.gov photo essay 090421-N-0696M-106.jpg|تصغير|جنود من [[الحرس الجمهورى المصرى]] سنة 2009]] [[القوات المسلحه المصريه]] هى المؤسسه العسكريه فى مصر، و بتتكون من [[الجيش المصرى]]، و [[البحريه المصريه]]، و [[القوات الجويه المصريه]]، و [[قوات الدفاع الجوى المصريه]]. رئيس أركان حرب القوات المسلحه بيشرف على الأفرع العسكريه، و القيادة الاستراتيجيه للدوله موجوده فى [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/egypt.military.facts/index.html|title=Egypt's military: Key facts|access-date=12 April 2017|language=en}}</ref> القوات المسلحه دورها الأساسى هو الدفاع عن مصر ضد التهديدات الخارجيه، و ليها كمان أدوار جوه البلد، زى مساعدة الشرطه فى حماية المنشآت المهمه فى حالات الطوارئ و عمليات مكافحة الإرهاب. القوات المصريه بتشارك كمان فى بعثات حفظ السلام و تدريبات عسكريه ثنائيه و متعددة الجنسيات.<ref name=CIA-military>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|section=Military and Security |access-date=3 March 2025}}</ref> الجيش ليه دور اقتصادى واسع كمان بمشروعات البنيه التحتيه، و إنتاج سلع استهلاكيه، و النشاط العقارى، و بمؤسسات زى [[جهاز مشروعات الخدمه الوطنيه]]. حسب المصادر المذكوره فى النص، القوات المسلحه كان عندها حوالى 438,500 فرد فى الخدمه و 479,000 فرد احتياط.<ref>{{cite web |url=http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |title=The Egyptian Armed Forces and the Remaking of an Economic Empire |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |date=15 April 2015 |access-date=23 June 2015 |author=Marshall, Shana |work=Carnegie Middle East Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709153851/http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |archive-date=9 July 2015 |url-status=live}}</ref> التجنيد إجبارى للرجاله، و مدة الخدمه بتختلف حسب المستوى التعليمى و ظروف التجنيد.<ref name=CIA-military/> القوات المسلحه المصريه بتستخدم أسلحه و معدات جايه من دول مختلفه، منها [[الصين]]، و [[فرنسا]]، و [[المانيا]]، و [[ايطاليا]]، و [[روسيا]]، و [[الولايات المتحده]]. مصر عندها كمان صناعه عسكريه محليه بتنتج أسلحه خفيفه و عربيات مدرعه و سفن عسكريه، و عندها اتفاقيات إنتاج بترخيص مع دول تانيه.<ref name=CIA-military/> مصر من الدول اللى عندها أقمار صناعيه للاستطلاع و المراقبه. مصر أطلقت [[ايجيبت سات 1]] سنة 2007،<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaacov|url=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=48099|title=Egypt to launch first spy satellite|newspaper=The Jerusalem Post|date=15 January 2007}}</ref> و [[ايجيبت سات 2]] سنة 2014.<ref>{{cite news |url=http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |title=Egyptian reconnaissance satellite launched by Soyuz |author=Stephen Clark |publisher=Spaceflight Now |date=16 April 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013018/http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |archive-date=19 April 2014 |url-status=live}}</ref> مصر أطلقت [[مصر سات-A]] سنة 2019، و بعده [[طيبه 1]] للاتصالات المدنيه و العسكريه فى نفس السنه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2019/11/27/egypt-launches-tiba-1-communications-satellite-on-board-ariane-5-rocket/ |title=Egypt Launches Tiba-1 Communications Satellite on Board Ariane 5 Rocket |website=Space in Africa |date=27 November 2019 |access-date=5 April 2025}}</ref> سنة 2023، مصر أطلقت [[حورس 1]] و [[حورس 2]]، و بعدها [[مصر سات 2]]. الأقمار التلاته مخصصه لمراقبة الأرض بدقه عاليه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2023/12/04/egypt-launches-misrsat-2/ |title=Egypt Launches MisrSat-2 |date=4 December 2023 |publisher=Space in Africa |access-date=3 March 2025}}</ref> سنة 2024، مصر كملت المرحلة التشغيليه الأوليه من [[NEXSAT-1]]، أول قمر مصرى تجريبى لمراقبة الأرض، و المشروع شمل تطوير برمجيات و أنظمة تحكم محليه و معالجة صور الأقمار الصناعيه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2024/07/31/egypt-marks-milestone-with-its-experimental-satellite-nexsat-1/ |title=Egypt Marks Milestone With Its Experimental Satellite Nexsat-1 |website=Space in Africa |date=31 July 2024 |access-date=5 April 2025}}</ref> === القانون === {{Main|القانون المدنى المصرى}} [[ملف:Egyptian High Court of Justice.jpg|تصغير|upright=1.25|دار القضاء العالى فى [[وسط البلد]] فى القاهره]] النظام القانونى فى مصر بيعتمد بشكل أساسى على القانون المدنى و مبادئ [[الشريعه الاسلاميه]]. القانون المدنى المصرى اتأثر بدرجه كبيره بالقانون الفرنساوى، و خصوصاً [[قانون نابليون]]. الدستور المصرى ببيقول إن مبادئ الشريعه الاسلاميه هى المصدر الرئيسى للتشريع. السلطه القضائيه فى مصر مستقله رسمى، و بتضم عدد من الجهات و المحاكم. [[المحكمه الدستوريه العليا]] هى أعلى محكمه مختصه بالرقابه على دستورية القوانين و اللوائح، و مقرها فى [[المعادى]] فى القاهره. القانون المصرى بينظم مجالات مختلفه زى القانون المدنى، و الجنائى، و التجارى، و الإدارى، و قوانين الأحوال الشخصيه. مسائل الأحوال الشخصيه زى الجواز و الطلاق و حضانة الأطفال بتتأثر بقواعد الشريعه بالنسبه للمسلمين.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |title=Incorporating Sharia into legal systems |work=BBC News |date=8 February 2008 |access-date=18 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425031043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |archive-date=25 April 2013 |url-status=live}}</ref> [[دستور مصر 2012|دستور سنة 2012]] اتوافق عليه فى استفتاء اتعمل من 15 لـ 22 ديسمبر 2012. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 64% من المشاركين وافقوا عليه، و نسبة المشاركه كانت حوالى 33%.<ref>{{Cite news|title=Egyptian constitution 'approved' in referendum|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|work=BBC News|date=23 December 2012|access-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223022054/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|archive-date=23 December 2012|url-status=live}}</ref> بعد أحداث 2013، دستور جديد اتكتب و اتعرض على استفتاء فى يناير 2014. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 98% من المشاركين وافقوا عليه.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110 |title=BBC News – Egypt referendum: '98% back new constitution' |last=BBC |date=18 January 2014 |work=[[BBC Online]] |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118203701/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110|archive-date=18 January 2014 |url-status=live}}</ref> الدستور ببيقول المساواه بين المواطنين و حرية الفكر، و بيمنع تأسيس الأحزاب السياسيه على أساس الدين، أو العرق، أو الجنس، أو الجغرافيا.<ref name="BBC" /> القانون الجنائى المصرى فيه مواد بتتعلق بـ [[ازدراء الاديان فى مصر|ازدراء الأديان]].<ref>{{cite web |url=http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |title=Legislation Egypt |publisher=Lexadin.nl |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012239/http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> النظام القضائى المصرى بيسمح بعقوبة الإعدام فى بعض الجرائم. ==== حقوق الإنسان ==== {{Main|حقوق الإنسان فى مصر}} {{شوف كمان |فض اعتصام رابعه|اضطهاد الاقباط}} [[ملف:Neither Morsi nor the military - Egypt's Third Square Movement seeks an alternative vision for the future.jpg|تصغير|متظاهرين من حركة الميدان التالت، اللى كانت ضد حكومة مرسى و ضد حكم الجيش، يوم 31 يوليه 2013]] [[المجلس القومى لحقوق الإنسان]] اتأسس سنة 2003. بعض نشطاء حقوق الإنسان انتقدوا المجلس و قالوا إن استقلاله عن الحكومه مش كافى، و إن دوره ساعات بيستخدم لتبرير سياسات الدوله.<ref>{{cite web|url=http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |title=Law No. 94 of 2003 Promulgating The National Council for Human Rights |publisher=Nchregypt.org |date=16 February 2010 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012238/http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |archive-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701015847/http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-date=1 July 2003 |title=Egyptian National Council for Human Rights Against Human Rights NGOs |publisher=EOHR |date=3 June 2003 |access-date=8 February 2013}}</ref> تقارير من منظمات دوليه انتقدت أوضاع الحريه الدينيه فى مصر، و أشارت لمشاكل و تمييز بيواجه أقليات زى [[المسيحيين الاقباط]] و [[البهائيين]] و جماعات دينيه تانيه. تقرير لـ [[مركز بيو للأبحاث]] سنة 2009 حط مصر ضمن الدول اللى فيها قيود كبيره على الحريه الدينيه.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |title=Religion: Few States Enjoy Freedom of Faith, Report Says |publisher=Ipsnews.net |date=17 December 2009 |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112201851/http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> بعد أحداث 2013، منظمات حقوق إنسان و تقارير صحفيه قالت إن الاعتقالات السياسيه و التضييق على المعارضه زادوا. فض الاعتصامات فى اغسطس 2013 أدى لمقتل مئات الأشخاص، و تقديرات أعداد الضحايا اختلفت حسب المصدر.<ref>{{Cite news|author=Mohsen, Manar |url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |title=Health Ministry raises death toll of Wednesday's clashes to 638 |newspaper=Daily News Egypt |date=16 August 2013 |access-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821044205/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |archive-date=21 August 2013 |url-status=dead}}</ref> المحاكم المصريه أصدرت كمان أحكام إعدام جماعيه فى بعض القضايا. سنة 2014، محكمه أصدرت حكم بإعدام 529 شخص فى قضيه واحده، و [[الامم المتحده]] و منظمات حقوق إنسان انتقدوا الإجراءات و الأحكام.<ref>{{cite news|title=Egyptian court sentences nearly 530 to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150616/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-date=25 March 2014|newspaper=The Washington Post|date=24 March 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |work=The New York Times |first=Nick |last=Cumming-Bruce |title=U.N. Expresses Alarm Over Egyptian Death Sentences |date=25 March 2014 |access-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718152729/https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |archive-date=18 July 2017 |url-status=live}}</ref> القوانين المصريه ما بتجرمش المثليه الجنسيه باسمها بشكل مباشر، لكن منظمات حقوقيه بتقول إن قوانين تانيه، خصوصاً قوانين "الفجور" و الآداب العامه، اتستخدمت فى ملاحقة أشخاص بسبب علاقات جنسيه مثليه.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |date=3 November 2013}} ''pewglobal''. 4 June 2013.</ref> ==== حرية الصحافه ==== [[مراسلون بلا حدود]] حطت مصر فى المركز 160 من 180 بلد فى [[مؤشر حرية الصحافه]] سنة 2017. فى اغسطس 2015، 18 صحفى على الأقل كانو مسجونين حسب المصدر المذكور. قانون لمكافحة الإرهاب صدر فى اغسطس 2015 و فرض غرامات على وسايل الإعلام اللى بتنشر معلومات عن العمليات الإرهابيه بتختلف عن البيانات الرسميه لوزارة الدفاع.<ref>Gehlen, M. (2015) [http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft Al-Dschasira-Journalisten zu drei Jahren Haft verurteilt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830030511/http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft |date=30 August 2015}}, Zeit Online, 29 August 2015</ref> === التقسيم الإدارى === {{Main|تقسيم مصر الإدارى}} مصر متقسمه لـ 27 [[محافظات مصر|محافظه]]. المحافظات بتتقسم لمراكز أو أقسام، و المراكز بتضم مدن و قرى. كل محافظه ليها عاصمه إداريه، و فى حالات كتير عاصمة المحافظه بيبقى ليها نفس اسم المحافظه.<ref name="Beckouche2017">{{cite book|author=Pierre Beckouche|title=Europe's Mediterranean Neighbourhood|url=https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA121|year=2017|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78643-149-3|page=121}}</ref> [[ملف:Egypt - Administrative Divisions - Nmbrs - colored.png|center|تصغير|upright=2|محافظات مصر: {{divcol|colwidth=17em|style=column-count:2}} {{ordered list |[[مطروح]] |[[اسكندريه]] |[[البحيره]] |[[كفر الشيخ]] |[[الدقهليه]] |[[دمياط]] |[[بور سعيد]] |[[شمال سينا]] |[[الغربيه]] |[[المنوفيه]] |[[القليوبيه]] |[[الشرقيه]] |[[الاسماعيليه]] |[[الجيزه]] |[[الفيوم]] |[[القاهره]] |[[السويس]] |[[جنوب سينا]] |[[بنى سويف]] |[[المنيا]] |[[الوادى الجديد]] |[[اسيوط]] |[[البحر الاحمر]] |[[سوهاج]] |[[قنا]] |[[الاقصر]] |[[اسوان]] }} {{divcolend}}]] == الجيوجرافيا == [[ملف:Nile River Delta at Night.JPG|تصغير|مصر و البلاد اللى حواليها فى الليل من الفضاء]] {{Main|جغرافيا مصر}} [[ملف:Egypt Topography.png|تصغير|تضاريس مصر]] مصر موجوده بشكل أساسى بين خطى عرض [[خط عرض 22 شمال|22°]] و [[خط عرض 32 شمال|32° شمال]]، و بين خطى طول [[خط طول 25 شرق|25°]] و [[خط طول 35 شرق|35° شرق]]. مساحة مصر حوالى 1,002,000 كيلومتر مربع، بما فيها [[مثلث حلايب]] و [[شلاتين]] المصريين، و بكده مصر بتعتبر من اكبر بلاد العالم من ناحية المساحه. مساحتها تقريب قد مساحة [[فرنسا]] مرتين و حوالى اربع مرات مساحة [[المملكه المتحده|بريطانيا]]. مناخ مصر شديد الجفاف، و عشان كده معظم السكان بيتركزوا فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل]]. حوالى 99% من السكان بيستخدموا حوالى 5.5% بس من إجمالى مساحة البلد، و حوالى 98% من المصريين عايشين على حوالى 3% من مساحة مصر.<ref>{{cite web |url=http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |title=Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324233515/http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |archive-date=24 March 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fouberg|first1=Erin H.|last2=Murphy|first2=Alexander B.|author3=de Blij|title=Human Geography: People, Place, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|access-date=10 February 2013|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-57647-2|page=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509151021/http://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}</ref> [[ملف:Sand Dunes (Qattara Depression).jpg|تصغير|[[منخفض القطاره]] فى شمال غرب مصر]] [[ليبيا]] موجوده على حدود مصر من الغرب، و [[السودان]] من الجنوب، و [[قطاع غزه]] و [[اسرائيل]] من الشرق. مصر بلد عابر للقارات، عشان [[شبه جزيرة سينا]] و [[برزخ السويس]] بيربطوا [[افريقيا]] بـ [[اسيا]]. [[قناة السويس]] بتمر فى البرزخ و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و من خلاله بالمحيط الهندى. معظم أراضى مصر، بعيد عن وادى النيل و الدلتا، صحرا. الواحات منتشره فى مناطق مختلفه من الصحرا، و الرياح بتكوّن كثبان رمليه كبيره، بعضها ارتفاعه بيعدى 30 متر. مصر فيها أجزاء من [[الصحرا الكبرى]] و [[الصحرا الليبيه]]. [[شبه جزيرة سينا]] فيها أعلى جبل فى مصر، [[جبل كاترين]]، و ارتفاعه 2,642 متر فوق سطح البحر. منطقة [[ريفييرا البحر الاحمر]] على الساحل الشرقى لمصر معروفه بالشعاب المرجانيه الكتير و الحياه البحريه المتنوعه. من اكبر المدن المصريه [[القاهره]]، عاصمة مصر و اكبر مدينه فيها، و [[اسكندريه]]، تانى اكبر مدينه، و [[الجيزه]]، و [[المحله الكبرى]]، و [[الزقازيق]]، و [[المنصوره]]، و [[اسيوط]]، و [[المنيا]]، و [[اسوان]]، و [[الاقصر]]، و [[الغردقه]]، و [[شرم الشيخ]]، و [[بور سعيد]]، و [[السويس]]، و [[سفاجا]]، و [[كوم امبو]]. [[الجيزه]] فيها [[الهرم الاكبر]] اللى بناه الملك [[خوفو]]، و مدينة [[السويس]] موجوده عند الطرف الجنوبى لـ [[قناة السويس]]. مصر فيها عدد من الواحات، زى [[الواحات البحريه]]، و [[الداخله]]، و [[الفرافره]]، و [[الخارجه]]، و [[واحة سيوه]]. مصر فيها كمان محميات طبيعيه مهمه زى [[محمية راس محمد]]، و [[محمية الزرانيق]]، و مناطق محميه فى سيوه. فى 13 مارس 2015، مصر أعلنت عن خطط لإنشاء [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{cite news|title=Egypt to build new administrative and business capital|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|work=BBC News|date=13 March 2015|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216003921/https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|archive-date=16 December 2018|url-status=live}}</ref> === المناخ === {{Main|مناخ مصر}} [[ملف:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|تصغير|الحد الواضح بين [[الصحرا الغربيه]] شديدة الجفاف و [[وادى النيل]] المروى، اللى معظم سكان مصر و الزراعه فيها بيتركزوا فيه]] [[ملف:Water_stress,*top_countries*(2022).svg|تصغير|مصر كانت تامن اكتر بلد بتعانى من الإجهاد المائى فى العالم سنة 2022]] مصر جوها جاف و مشمس و حر معظم السنه. المطر بينزل فى الأساس فى شهور الشتا.<ref>{{cite journal |last1=Soliman |first1=K. H. |title=Rainfall over Egypt |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=July 1953 |volume=79 |issue=341 |pages=389–397 |doi=10.1002/qj.49707934106 |bibcode=1953QJRMS..79..389S}}</ref> جنوب [[القاهره]] متوسط المطر السنوى حوالى 2 لـ 5 مليمتر بس، و ساعات سنين بتعدى من غير مطر تقريباً. على شريط ضيق من الساحل الشمالى، المطر ممكن يوصل لحوالى 410 مليمتر فى السنه، و معظمه بين اكتوبر و مارس.<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |title=Marsa Matruh, Egypt |publisher=Weatherbase.com |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104040540/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |archive-date=4 November 2011 |url-status=live}}</ref> التلج بينزل على جبال [[سينا]]، و ساعات على مدن فى الساحل الشمالى زى [[دمياط]]، و [[بلطيم]]، و [[سيدى برانى]]، و نادر فى [[اسكندريه]]. كمية صغيره اوى من التلج نزلت على [[القاهره]] يوم 13 ديسمبر 2013، و دى كانت من الحالات النادره اوى اللى حصلت خلال عشرات السنين.<ref>{{cite news |title= Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot |first= Jason |last= Samenow |newspaper= The Washington Post |date= 13 December 2013 |url= https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |access-date= 26 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150903233952/http://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |archive-date= 3 September 2015 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> الصقيع بيحصل كمان فى وسط سينا و فى مناطق من وسط مصر. درجات الحراره فى مصر عاليه اوى فى معظم اماكن البلد، خصوصاً فى الصيف. شمال مصر بيكون أقل حراره نسبى بسبب تأثير الهوا البارد اللى جاى من [[البحر المتوسط]]، خصوصاً على الساحل فى عز الصيف. [[الخماسين]] رياح حاره و جافه بتيجى من الصحارى الواسعه ناحية الجنوب، و بتهب غالب فى الربيع أو أول الصيف. الخماسين بتحمل رمله و تراب، و ممكن ترفع درجات الحراره فى النهار لأكتر من 40 درجه مئويه، و ساعات لأكتر من 50 درجه مئويه فى المناطق الداخليه، و نسبة الرطوبه ممكن تنزل لـ 5% أو أقل. قبل بناء [[السد العالى]]، [[نهر النيل]] كان بيفيض كل سنه، و الفيضان كان بيجدد خصوبة التربه المصريه. الفيضان السنوى كان بيساعد مصر إنها تنتج محصول منتظم سنة ورا سنة. [[تغير المناخ]] بيضغط بشكل متزايد على مناخ مصر الحار و الجاف. درجات الحراره القصوى، و الجفاف، و الفيضانات، و ارتفاع مستوى سطح البحر بقوا من المخاطر المتزايده.<ref>{{Cite web |title=Climate Resilience for Energy Transition in Egypt – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/climate-resilience-for-energy-transition-in-egypt |access-date=29 October 2023 |website=IEA |date=3 July 2023 |language=en-GB}}</ref> التغيرات دى بتهدد الأمن الغذائى، و توفر الميه، و الصحه العامه، و الاستقرار الاقتصادى.<ref>{{Cite web |last=USAID |date=1 November 2024 |title=Egypt Climate Change Country Profile {{!}} Fact Sheet |url=https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204143712/https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |url-status=dead |archive-date=4 December 2023 |access-date=14 January 2025 |website=U.S. Agency for International Development |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNDP Climate Change Adaptation |title=Egypt |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/arab-states/egypt |access-date=14 January 2025 |website=[www.adaptation-undp.org](http://www.adaptation-undp.org) |date=25 April 2024 |language=en}}</ref> === التنوع البيولوجى === {{Main|الحياه البريه فى مصر}} [[ملف:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|تصغير|[[العقاب الامبراطورى الشرقى]]]] مصر وقعت على [[اتفاقية التنوع البيولوجى]] فى ريو يوم 9 يونيه 1992، و بقت طرف رسمى فى الاتفاقيه يوم 2 يونيه 1994.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124005746/http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref> مصر عملت بعد كده الاستراتيجيه و خطة العمل الوطنيه للتنوع البيولوجى، و الاتفاقيه استلمتها يوم 31 يوليه 1998.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |title=Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation |access-date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012234/http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> الخطة سجلت حوالى 1,483 نوع من الطحالب، و حوالى 15,000 نوع من الحيوانات، أكتر من 10,000 منهم حشرات، و أكتر من 627 نوع من الفطريات، و 319 نوع من بدائيات النوى، و 2,426 نوع من النباتات، و 371 نوع من الأوليات. أعداد بعض المجموعات الكبيره، زى الفطريات اللى بتكوّن الأشنات و الديدان الخيطيه، ماكانتش معروفه بشكل كامل. المجموعات الصغيره اللى اتدرست كويس، زى البرمائيات، و الطيور، و الأسماك، و الثدييات، و الزواحف، أعداد الأنواع فيها معروفه بشكل أفضل، بس أعداد أنواع كتير من المجموعات التانيه ممكن تزيد مع اكتشاف و تسجيل أنواع جديده فى مصر. دراسات لاحقه سجلت أكتر من 2,200 نوع من الفطريات فى مصر، بما فيها الأنواع اللى بتكوّن الأشنات، و العدد الحقيقى المتوقع للفطريات الموجوده فى مصر اكبر من كده بكتير.<ref>A.M. Abdel-Azeem, ''The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt'' IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).</ref> الباحثين سجلوا كمان 284 نوع محلى أو متوطن بشكل طبيعى من الحشائش فى مصر.<ref>{{cite book|last1=Ibrahim|first1=Kamal M.|last2=Hosni|first2=Hasnaa A.|last3=Peterson|first3=Paul M.|title=Grasses of Egypt|date=2016|publisher=Smithsonian Institution Scholarly Press|location=Washington, D.C.|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67060|access-date=16 April 2016|archive-date=18 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190122/https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-SI-PURL-gpo67060|url-status=live}}</ref> === جبال === {{جبال مصر}} == محافظات مصر == {{Main|محافظات مصر}} {{خريطة محافظات مصر}} بتتقسم مصر لوحدات إدارية بتتسمى محافظة. دلوقتى مصر بتتقسم لـ27 [[محافظه|محافظة]]، والمحافظة بتتكون من مراكز والمراكز بتتكون من مدن وقرى. فى كل محافظة بيتعين من رئيس الجمهورية محافظ، بيبقى المسئول عن المحافظة بتاعته. اغلب المحافظات الكثافة السكانية فيها بتعدى 1000 انسان لكل كيلومتر مربع. المحافظات يإما بتكون منطقة حضرية بالكامل أو خليط من المدن والقرى. المحافظة ممكن تكون كلها مدينة كبيره واحدة زى فى حالة [[القاهره|القاهرة]] و<nowiki/>[[اسكندريه|اسكندرية]]. == السكان == {{Main|سكان مصر|مصريين}} [[ملف:Egypt 2010 population density1.png|تصغير|الكثافه السكانيه فى مصر سنة 2010، بعدد السكان لكل كيلومتر مربع]] مصر هى أكتر بلد فى [[العالم العربى]] فى عدد السكان، و تالت اكبر بلد فى [[افريقيا]] من ناحية عدد السكان، و عدد سكانها وصل لحوالى 120 مليون شخص حسب تقديرات سنة 2026.<ref name=mospop>{{cite web | title=Africa: most populated countries 2026 | website=Statista | date=2026-07-03 | url=https://www.statista.com/statistics/1121246/population-in-africa-by-country/ | access-date=2026-09-04}}</ref> عدد سكان مصر زاد بسرعه كبيره بين سنة 1970 و 2010، و ده حصل بسبب تطور الطب، و انخفاض الوفيات، و زيادة إنتاج الزراعه مع التطورات اللى حصلت فى [[الثوره الخضرا]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |title=The limits of a Green Revolution? |work=BBC News |date=29 March 2007 |access-date=25 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728055441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |archive-date=28 July 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=admin |url=http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |title=Food First/Institute for Food and Development Policy |publisher=Foodfirst.org |date=8 April 2000 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714215036/http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |archive-date=14 July 2009}}</ref> لما [[نابليون بونابرت]] غزا مصر سنة 1798، عدد سكان مصر كان بيتقدر بحوالى 3 مليون شخص.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/egypt/55.htm |title=Egypt – Population |publisher=Countrystudies.us |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011712/http://countrystudies.us/egypt/55.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> أغلب سكان مصر متركزين حوالين [[نهر النيل]]، و بالخصوص فى [[وادى النيل]]، و [[دلتا النيل]]، و [[القاهره الكبرى]]، و [[اسكندريه]]، و المدن الكبيره حوالين [[قناة السويس]]. المنطقه اللى فيها أغلب الأراضى الزراعيه حوالين النيل مساحتها صغيره اوى مقارنة بمساحة مصر الكامله، لأن أغلب مساحة البلد صحرا. المساحه المعموره فعلى فى مصر حوالى 77,041 كيلومتر مربع، و ده بيخلى الكثافه السكانيه الفعليه فى المناطق اللى الناس عايشه فيها عاليه اوى و بتعدى 1,200 شخص لكل كيلومتر مربع. حوالى 43% من سكان مصر عايشين فى المدن، و الباقى أغلبهم عايشين فى المدن الصغيره و القرى.<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) - Egypt, Arab Rep. |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314193242/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |archive-date=14 March 2024 |access-date=1 August 2022 |work=[[World Bank]]}}</ref> المجتمع المصرى تاريخى كان بيتقسم بشكل عام بين سكان المدن الكبيره و [[فلاحين|الفلاحين]] اللى عايشين فى القرى و شغالين فى الزراعه، بس التوسع العمرانى و الهجره من الريف للمدن غيرو التقسيم ده بدرجه كبيره فى العقود الأخيره. === المصريين بره مصر === الهجره من مصر كانت مقيده فى عهد [[جمال عبد الناصر]]، بس الدوله بعتت آلاف المدرسين و المهنيين المصريين لبلاد عربيه مختلفه ضمن سياسة مصر الإقليميه وقت [[الحرب البارده العربيه]].<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Nasser's Educators and Agitators across al-Watan al-'Arabi : Tracing the Foreign Policy Importance of Egyptian Regional Migration, 1952-1967 |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |date=2 July 2016 |volume=43 |issue=3 |pages=324–341 |doi=10.1080/13530194.2015.1102708}}</ref> مصر خففت القيود على الهجره سنة 1971 فى عهد الرئيس [[انور السادات]]، و أعداد المصريين اللى سافروا للشغل بره زادت اوى بعد أزمة البترول سنة 1973.<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Why Do States Develop Multi-tier Emigrant Policies? Evidence from Egypt |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=10 November 2015 |volume=41 |issue=13 |pages=2192–2214 |doi=10.1080/1369183X.2015.1049940}}</ref> تقديرات أقدم كانت بتحط عدد المصريين المقيمين بره مصر عند حوالى 2.7 مليون شخص، و حوالى 70% منهم كانو عايشين فى بلاد عربيه، خصوص [[السعوديه]]، و [[ليبيا]]، و [[الاردن]]، و [[الكويت]]، و الباقى كان منتشر بشكل أساسى فى اوروبا و امريكا الشماليه.<ref name="IOMEgypt">{{cite web|url=http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|publisher=International Organization for Migration|title=Migration and Development in Egypt: Facts and Figures|year=2010|access-date=21 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011709/http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|archive-date=5 February 2011}}</ref> === المجموعات العرقيه === [[مصريين|المصريين]] هما الغالبيه الساحقه من سكان مصر. مصر فيها كمان مجموعات عرقيه و ثقافيه أصغر، منها [[بدو|البدو]]، و خصوص فى [[سينا]] و الصحرا الشرقيه، و [[نوبيين|النوبيين]] حوالين النيل فى جنوب مصر، و [[سيويين|السيويين]] فى [[واحة سيوه]]، و [[امازيغ|الامازيغ]]، و [[بيجا|البيجا]] فى جنوب شرق مصر. مصر فيها كمان ناس من أصول [[يونانيين|يونانيه]]، و [[اتراك|تركيه]]، و [[شركس|شركسيه]]، و جماعات تانيه اندمجت بدرجات مختلفه مع المجتمع المصرى على مدار التاريخ. مصر بتستضيف كمان عدد كبير من المهاجرين و اللاجئين. [[المنظمه الدوليه للهجره]] قدرت عدد المهاجرين الدوليين اللى عايشين فى مصر بأكتر من 9 مليون شخص من 133 بلد. اكبر المجموعات منهم كانو السودانيين بحوالى 4 مليون، و السوريين بحوالى 1.5 مليون، و اليمنيين و الليبيين بحوالى مليون لكل مجموعه.<ref>{{cite web |url=https://egypt.iom.int/news/iom-egypt-estimates-current-number-international-migrants-living-egypt-9-million-people-originating-133-countries |title=IOM Egypt estimates the current number of international migrants living in Egypt at 9 million people originating from 133 countries |publisher=International Organization for Migration |access-date=3 March 2025}}</ref> === فلسفه و معتقدات === شوف بردو: سكشن [[مصريين#الميتولوچيه و الديانه|الميتولوچيه و الديانه]] فى صفحة [[مصريين]]. شوف [[الدين المصرى القديم]]. ==== اديان ==== [[ملف:Mosque-Madrassa of Sultan Hassan (4).jpg|تصغير|[[جامع و مدرسة السلطان حسن]]]] [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله فى مصر، و مصر فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم العربى و من اكبر التجمعات الإسلاميه فى العالم.<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117084054/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|url-status=live}}</ref> مصر فيها كمان اكبر تجمع مسيحى فى الشرق الوسطانى و شمال افريقيا.<ref name="Global Christianity">{{cite web |author=Analysis |url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx |title=Global Christianity |publisher=Pew Research Center |date=19 December 2011 |access-date=17 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=dead}}</ref> الأرقام الرسميه الدقيقه عن الانتماء الدينى مش متوفره بشكل كامل، و التقديرات بتختلف بسبب الحساسيه الاجتماعيه و السياسيه للموضوع.<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=16 February 2011 |title=How many Christians are there in Egypt? |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/02/16/how-many-christians-are-there-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> التقديرات المختلفه بتحط المسلمين عند حوالى 85–90% من السكان، و المسيحيين الاقباط و المسيحيين من الطوايف التانيه حوالى 10–15%، و فيه مصادر بتحط نسبة المسيحيين أعلى من كده. مصر كانت من أقدم و أهم مراكز [[المسيحيه]] من القرن الأول، و [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] اتأسست فى القرن الاولانى و فضلت اكبر كنيسه فى مصر. [[ملف:StMarkCathAlex.jpg|تصغير|left|upright=0.75|[[كاتدرائية مارمرقس القبطيه الارثوذكسيه فى اسكندريه]]]] بعد [[غزو العرب مصر|الغزو العربى الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع، المجتمع المصرى اتحول بالتدريج من أغلبية مسيحيه لأغلبيه مسلمه على مدار قرون.<ref>{{Cite web|title = Encyclopedia Coptica: The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url = http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website = [www.coptic.net|access-date](http://www.coptic.net|access-date) = 6 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date = 31 August 2005|url-status=live|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|title = The Arab Conquest of Egypt|last = Butler|first = Alfred J.|publisher = Oxford University Press |year = 1978|isbn = 978-0-19-821678-0}}</ref> التاريخ الدقيق اللى المسلمين بقوا فيه أغلبية فى مصر مش معروف، و التقديرات بتختلف من حوالى سنة 1000 ميلاديه لحد القرن الـ14. أغلب المسلمين المصريين بيتبعوا [[الاسلام السنى]]. فيه كمان مسلمين مش بينتموا بشكل واضح لمذهب معين، و فيه أقليه [[شيعه|شيعيه]]، و جماعات أصغر زى [[احمديه|الأحمديه]]. [[تصوف|التصوف]] ليه وجود قديم و كبير فى مصر. بعض التقديرات بتحط عدد المصريين اللى بيتبعوا طرق صوفيه عند حوالى 15 مليون شخص، و قيادات صوفيه بتقول إن العدد الحقيقى اكبر لأن ناس كتير مش مسجلين رسمى فى الطرق. أكتر من 90% من المسيحيين المصريين بينتموا لـ [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]]، و هى كنيسه مصريه من عيلة [[الكنائس الارثوذكسيه المشرقيه]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|title=Who are the Christians in the Middle East?|year=2009|publisher=Betty Jane Bailey |isbn=978-0-8028-1020-5}}</ref> فيه كمان [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]]، و [[الكنيسه الانجيليه المصريه]]، و طوايف پروتستانتيه تانيه، جنب جماعات مسيحيه أصغر من أصول غير مصريه. الحكومه المصريه بتعترف رسمى بتلات ديانات: الاسلام، و المسيحيه، و اليهوديه. جماعات دينيه تانيه زى [[الدين البهائى|البهائيه]] و بعض المذاهب الإسلاميه الصغيره مابيتعترفش بيها بنفس الشكل الرسمى. حكم محكمه سنة 2008 سمح لأتباع الديانات اللى الدوله مش بتعترف بيها إنهم يطلعوا بطاقات شخصيه من غير ما يكتبوا ديانه مش بتاعتهم، و خانه الديانه ممكن تتساب فيها علامه بدل اسم ديانه.<ref name="International Religious Freedom Report 2008">{{cite web|url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|title= Egypt, International Religious Freedom Report 2008|date= 19 September 2008|publisher= [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]|access-date= 24 June 2017|df= dmy-all|archive-date= 16 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160416000126/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|url-status= live}}</ref> ==== الالحاد و اللادينيه ==== زى أى مجتمع فى العالم، مش كل الناس اللى فيه بيبقوا مؤمنين بالأديان المنتشره فى مجتمعهم. المصريين الملحدين و المصريين اللادينيين ليهم وجود، بس لأسباب اجتماعيه و قانونيه صعب اوى يتعمل إحصاء دقيق لعددهم. فى الإحصاءات الرسميه، مافيش فى العاده خانه مستقله واضحه للملحدين أو اللادينيين، و ده بيخلى معرفة عددهم الحقيقى صعبه. الإنترنت و السوشيال ميديا خلوا الملحدين و اللادينيين المصريين أقدر على التعبير عن أفكارهم، و ظهر عدد من المدونات و القنوات و الصفحات اللى بتناقش الدين و الالحاد و نقد المؤسسات الدينيه. [[كريم عامر]] من أشهر المصريين اللى اتسجنوا بسبب كتاباتهم و آرائهم عن الدين و السياسه فى العقد 1 القرن الـ21. الدستور المصرى بيضمن رسمى حرية الاعتقاد، بس موضوع حرية الاعتقاد و التعبير الدينى و اللادينى لسه موضوع عليه كلام اجتماعى و قانونى كبير فى مصر. === اللغه === {{Main|لغات مصر}} [[ملف:Papyrus Ebers.png|200 px|تصغير|بردية ايبيرس اللى فيها نصوص طبيه مصريه قديمه]] شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#اللغه|اللغه]] فى صفحة [[مصريين]]. المصريين كانو بيتكلموا [[اللغه المصريه القديمه]]، و المصريين القدام كانو بيسموها "'''ر ن كمت r n km.t'''". اللغه المصريه اتطورت على مدار آلاف السنين، و مراحلها المكتوبه شملت الهيروغليفى، و الهيراطيقى، و الديموطيقى، و آخر مرحله تاريخيه منها كانت [[اللغه القبطيه]]. فى القبطى الصعيدى اسم اللغه كان "'''تمِنترِمِنكيمه ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''"، و فى القبطى البحيرى "'''تيمِترِمِنكيمه ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''". العربى الأدبى هو اللغه الرسميه للدوله حسب الدستور،<ref>{{cite web|title=Constitutional Declaration 2011|url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|website=Egyptian Government Services|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201095854/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> بس المصريين فى حياتهم اليوميه ما بيتكلموش العربى الفصحى كلغه أم. المصريين بيتكلموا بشكل أساسى [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]، و فى جنوب مصر [[مصرى صعيدى|صعيدى]]، و فيه كمان [[بدوى شرقى مصرى|بدوى مصرى شرقى]]، و [[لغه نوبى|نوبى]]، و [[لغه دومارى|دومارى]]، و [[لغه بيچا|بيچا]]، و [[لغه سيوى|سيوى]]، و لهجات و لغات تانيه.<ref>{{cite web | last=Sawe | first=Benjamin Elisha | title=Languages Spoken In Egypt | website=WorldAtlas | date=2016-09-23 | url=https://www.worldatlas.com/articles/languages-spoken-in-egypt.html | access-date=2025-12-08}}</ref> التقديرات المذكوره فى بعض المصادر بتحط المصرى عند حوالى 68%، و الصعيدى عند حوالى 29%، و اللهجات البدويه المصريه الشرقيه عند حوالى 1.6%، مع نسب أصغر للغات التانيه. [[اللغه القبطيه]] هى آخر مرحله تاريخيه من اللغه المصريه القديمه. الكلام بالقبطى اختفى بشكل كبير بحلول القرن الـ17، بس فيه أدله إنه فضل موجود فى جيوب معزوله فى [[الصعيد]] لحد القرن الـ19.<ref name="extinct">The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to {{cite news |last1=Quibell |first1=J. E. |date=1901 |title=Wann starb das Kobtische aus? |trans-title=When did Coptic become extinct? |language=de |page=87 |hdl=2027/hvd.32044098373418?urlappend=%3Bseq=107 |hdl-access=free}} in {{cite journal |title=Miscellen |journal=Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde |date=1901 |volume=39 |pages=83–88 |doi=10.1524/zaes.1901.39.jg.83}}</ref> القبطى لسه بيتستخدم كلغه دينيه و طقسيه فى [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] و كنائس قبطيه تانيه. [[اللغه المصريه الحديثه]] هى اللغه اللى المصريين بيتكلموا بيها فى حياتهم اليوميه، و فى الغالب بتتكتب بالحروف العربى، بس فيه ناس بيكتبوها بالحروف اللاتينى كمان. بعد استقلال مصر عن [[المملكه المتحده|بريطانيا]] سنة 1922، مفكرين مصريين كتير ناقشوا مكانة اللغه المصريه و ضرورة إن الكتابه تقرب من كلام الناس، و من الاسامى المرتبطه بالنقاش ده [[قاسم امين]]، و [[احمد لطفى السيد]]، و [[سلامه موسى]]. [[بيومى قنديل]] كان واحد من أبرز المدافعين فى العصر الحديث عن الاعتراف بالمصرى كلغه، و كان بيسميها "اللغه المصريه الحديثه". قنديل قدم طرح إن المصرى الحديث امتداد تاريخى لتطور اللغه المصريه من المصرى القديم للديموطيقى و القبطى و بعدين المصرى الحديث، و طالب المصريين إنهم يكتبوا بالطريقه اللى بيتكلموا بيها.<ref name=":2">{{Cite book|author=بيومى قنديل|title=دفاع عن تراثنا القبطى|date=2008|publisher=دار ميريت|edition=الطبعة الأولى}}</ref> اللغات الأجنبيه الأساسيه اللى بتتدرس فى المدارس المصريه هى الانجليزى، و الفرنساوى، و الألمانى، و الايطالى. === التعليم === {{Main|التعليم فى مصر}} [[ملف:UIS Literacy Rate Egypt population plus15 1980 2015.png|تصغير|نسبة معرفة القرايه و الكتابه فى مصر بين الناس اللى سنهم 15 سنه أو أكتر]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] نسبة معرفة القرايه و الكتابه بين البالغين فى مصر كانت حوالى 74.5% سنة 2022، بعد ما كانت 71.1% سنة 2017.<ref>{{Cite web |title=Egypt - Literacy rate 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/572680/literacy-rate-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Statista |language=en}}</ref> النسبه أقل بين الناس اللى سنهم فوق 65 سنه، و كانت حوالى 32.9% سنة 2021، و أعلى نسبه كانت بين الشباب من 15 لـ24 سنه، و وصلت لحوالى 92.2% سنة 2022.<ref>{{cite web |title=GAL Country Profile — Egypt |url=https://www.uil.unesco.org/sites/default/files/medias/files/2022/03/GAL%20Country%20profile%20-%20Egypt.pdf |website=UNESCO Institute for Lifelong Learning |publisher=UNESCO |date=December 2021 |access-date=8 October 2025}}</ref> نظام تعليم على الطراز الاوروبى ابتدا يدخل مصر فى أوائل القرن الـ19، و الهدف وقتها كان إعداد موظفين و ظباط للدوله الحديثه.<ref name="edu-chatham" /> فى الخمسينات، الرئيس [[جمال عبد الناصر]] وسع التعليم المجانى تدريجى لكل المصريين. النظام التعليمى المصرى أثر بعد كده على أنظمة التعليم فى بلاد عربيه كتير، و عدد كبير من المدرسين المصريين اشتغلوا فى البلاد دى.<ref name=edu-chatham>{{cite web|title=Education in Egypt: Key Challenges|url=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|publisher=Chatham House|date=March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224022844/http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|archive-date=24 December 2012}}</ref> زيادة عدد الطلاب أسرع من زيادة موارد الدوله، و ده عمل ضغط كبير على المدارس الحكوميه و على أعداد المدرسين بالنسبه للطلاب. التعليم الأساسى حق للأطفال المصريين من سن ست سنين، و بيتكون من ست سنين ابتدائى و تلات سنين إعدادى.<ref name=oecd-edu>{{cite book |title=Reviews of National Policies for Education: Higher Education in Egypt 2010 |date=2010 |doi=10.1787/9789264084346-en |isbn=978-92-64-07723-2}}</ref> بعد الإعداديه، الطالب ممكن يدخل ثانوى عام أو تعليم فنى. الثانويه العامه تقليدى كانت بتنتهى بامتبارات [[الثانويه العامه]]، و النتيجه بتحدد فرص دخول الجامعات و المعاهد. مصر ابتدت سنة 2025 نظام جديد لشهادة [[البكالوريا المصريه]] كبديل جديد لنظام الثانويه العامه، و النظام الجديد كان مخطط يبتدى تطبيقه من 2026.<ref>{{cite web |url=https://egyptianstreets.com/2025/01/09/egypt-introduces-baccalaureate-certificate-system-as-alternative-to-thanaweya-amma/ |title=Egypt Introduces Baccalaureate Certificate System as Alternative to Thanaweya Amma |publisher=Egyptian Streets |date=9 January 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> التعليم الفنى الثانوى فيه مسارات مدتها تلات سنين، و مسارات متقدمه مدتها خمس سنين، و بعض خريجين التعليم الفنى يقدروا يدخلوا التعليم العالى حسب درجاتهم و قواعد التنسيق. تصنيف [[QS]] للجامعات سنة 2025 ضم 15 جامعه مصريه، و [[جامعة القاهره]] كانت أعلى جامعه مصريه فى التصنيف، و بعدها [[الجامعه الامريكيه فى القاهره]].<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/2/524891/Egypt/Society/Cairo-University-ranked--in-QS-World-Rankings-.aspx |title=Cairo University ranked in QS World Rankings 2025 |publisher=Ahram Online |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتوسع كمان المؤسسات البحثيه و العلميه، و من المشروعات الحديثه [[مدينة زويل للعلوم و التكنولوجيا]]. مصر كانت فى المركز 86 فى [[مؤشر الابتكار العالمى]] سنة 2025.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/egypt |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref> === الصحه === {{Main|الصحه فى مصر|الرعايه الصحيه فى مصر}} [[ملف:مستشفى سرطان الاطفال 57357.jpg|تصغير|[[مستشفى سرطان الأطفال 57357]]]] متوسط العمر المتوقع فى مصر كان حوالى 75 سنه سنة 2024، حوالى 73.8 سنه للرجاله و 76.2 سنه للستات.<ref name=cia-health>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=3 March 2025}}</ref> الرعايه الصحيه اتحسنت فى المدن و الريف، و برامج التطعيم بقت بتغطى حوالى 98% من السكان. متوسط العمر المتوقع زاد بشكل كبير عن الستينات، لما كان حوالى 45 سنه. وفيات الأطفال الرضع قلت بشكل كبير كمان، و وصلت لحوالى 16–18 وفاة لكل 1,000 مولود حى سنة 2024، بعد ما كانت أعلى بكتير فى السبعينات و التمانينات.<ref name=cia-health/> [[وزارة الصحه و السكان]] بتدير معظم المستشفيات الحكوميه، و [[وزارة التعليم العالى و البحث العلمى]] بتدير المستشفيات الجامعيه. وزارات و جهات حكوميه تانيه عندها مستشفيات خاصه بالعاملين فيها.<ref name=healthcare1>{{cite journal |last1=Shokr |first1=Hisham |last2=Rishworth |first2=Andrea |last3=Wilson |first3=Kathi |title=Access to emergency care in Egypt: Tiered health care and manifestations of inequity |journal=Social Science & Medicine |date=November 2023 |volume=336 |article-number=116212 |doi=10.1016/j.socscimed.2023.116212 |pmid=37783622}}</ref> القطاع الخاص بيقدم حوالى 60% من خدمات الرعايه الصحيه، و ده بيشمل المستشفيات الخاصه، و الصيدليات، و العيادات، و المؤسسات الخيريه و الدينيه اللى بتقدم خدمات طبيه. سنة 2021، مصر كان فيها 1,145 مستشفى خاص، بزياده حوالى 23.7% عن سنة 2011.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1389898/number-private-hospitals-egypt/ |title=Number of private hospitals in Egypt |publisher=Statista |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتسمح للاجئين و طالبين اللجوء باستخدام خدمات الصحه الحكوميه بشروط مشابهه للمصريين، و ممكن ياخدوا خدمات الرعايه الأوليه مجان أو بتكلفه قليله.<ref>{{cite web |url=https://help.unhcr.org/egypt/en/health-services/health-2/ |title=Health Services in Egypt |publisher=UNHCR |access-date=3 March 2025}}</ref> ممارسة [[ختان الاناث]] كانت منتشره بصوره كبيره فى مصر، بس انتشارها قل بشكل واضح بين الأجيال الأصغر فى العقود الأخيره. بيانات الحكومه و الدراسات المختلفه قالت إن نسبة البنات بين 15 و 17 سنه اللى اتعرضوا للختان نزلت لـ37% سنة 2021 مقارنة بـ61% سنة 2014، و تأييد الستات للممارسه نزل من حوالى 75% سنة 2000 لـ30% سنة 2021.<ref>{{cite web |last=Samir |first=Farah |title=FGM Rate Among Egyptian Teenage Girls Drops to 37%, Says Social Solidarity Minister |url=https://egyptianstreets.com/2025/06/22/fgm-rate-among-egyptian-teenage-girls-drops-to-37-says-social-solidarity-minister/ |website=Egyptian Streets |date=22 June 2025 |access-date=6 September 2025}}</ref> تغييرات القانون، و حملات التوعيه، و تشديد العقوبات ساعدوا فى تقليل الممارسه. تعديلات سنة 2016 زودت العقوبات، و بقت العقوبه ممكن توصل لـ15 سنة سجن للشخص اللى بيعمل الختان فى بعض الحالات، و فيه عقوبات كمان على أولياء الأمور اللى بيسهلوا الإجراء.<ref>{{cite news|title=Egypt's parliament passes bill designating FGM a felony, imposes stricter penalties|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|access-date=1 December 2016|agency=Ahram Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202101139/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|archive-date=2 December 2016|url-status=live}}</ref> === اكبر المدن === {{شوف كمان |مدن مصر}} {{Largest cities | country = مصر | stat_ref = [http://citypopulation.de/Egypt-Cities.html تقديرات 2023] | list_by_pop = مدن مصر | div_name = المحافظه | div_link = | city_1 = القاهره | div_1 = القاهره | pop_1 = 9,801,536 | city_2 = اسكندريه | div_2 = اسكندريه | pop_2 = 5,362,517 | city_3 = الجيزه | div_3 = الجيزه | pop_3 = 4,458,135 | city_4 = شبرا الخيمه | div_4 = القليوبيه | pop_4 = 1,275,700 | city_5 = بور سعيد | div_5 = بور سعيد | pop_5 = 791,749 | city_6 = السويس | div_6 = السويس | pop_6 = 716,458 | city_7 = المنصوره | div_7 = الدقهليه | pop_7 = 632,330 | city_8 = المحله الكبرى | div_8 = الغربيه | pop_8 = 614,202 | city_9 = طنطا | div_9 = الغربيه | pop_9 = 597,694 | city_10 = اسيوط | div_10 = اسيوط | pop_10 = 562,061 | city_11 = الفيوم | div_11 = الفيوم | pop_11 = 531,861 | city_12 = الخصوص | div_12 = القليوبيه | pop_12 = 502,864 | city_13 = الزقازيق | div_13 = الشرقيه | pop_13 = 460,501 | city_14 = الاسماعيليه | div_14 = الاسماعيليه | pop_14 = 450,388 | city_15 = اسوان | div_15 = اسوان | pop_15 = 401,890 | city_16 = مدينة 6 اكتوبر | div_16 = الجيزه | pop_16 = 376,302 | city_17 = دمنهور | div_17 = البحيره | pop_17 = 329,572 | city_18 = القاهره الجديده | div_18 = القاهره | pop_18 = 319,488 | city_19 = دمياط | div_19 = دمياط | pop_19 = 312,863 | city_20 = المنيا | div_20 = المنيا | pop_20 = 298,021 }} == الاقتصاد == {{Main|اقتصاد مصر}} [[ملف:GDP per capita development of Egypt.svg|تصغير|التغير فى نصيب الفرد من الناتج المحلى الإجمالى فى مصر من سنة 1820 لسنة 2018، بعد تعديل الأرقام حسب التضخم|يمين]] اقتصاد مصر واحد من اكبر و أكتر الاقتصادات تنوع فى [[افريقيا]] و الشرق الأوسط. سنة 2025، اقتصاد مصر كان تانى اكبر اقتصاد فى افريقيا و ترتيبه الـ44 على مستوى العالم حسب الناتج المحلى الإجمالى الاسمى.<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> اقتصاد مصر بيعتمد على قطاعات كتير، من أهمها الخدمات، و الصناعه، و الزراعه، و التجاره، و السياحه، و البترول و الغاز الطبيعى، و التعدين، و دخل [[قناة السويس]]، و تحويلات المصريين اللى عايشين و بيشتغلوا بره مصر. مصر من الاقتصادات الناشئه الكبيره، و هى عضو فى [[الاتحاد الافريقى]]، و [[جامعة الدول العربيه]]، و [[بريكس]]، و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name="intro1">{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-11/egypt-stocks-rally-saudi-aramco-s-dividend-biden-warns-israel | title=Egypt Stocks Rally, Saudi Aramco's Dividend, Biden Warns Israel | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> اقتصاد مصر اتغير بشكل كبير من بداية القرن الـ21، و مصر اتحركت أكتر ناحية اقتصاد السوق بتعديلات ماليه و نقديه، و برامج خصخصه، و تشجيع الاستثمار الأجنبى. الحكومه المصريه، رغم برامج الخصخصه و التعديل الاقتصادى، لسه واحده من اكبر جهات التوظيف فى البلد، و المشروعات و العقود الحكوميه ليها دور كبير فى تحريك قطاعات مختلفه من الاقتصاد. قطاع الإنشاءات و المشروعات العامه الكبيره كمان من القطاعات المهمه فى التوظيف و الصرف الحكومى.<ref name=britannica-economy>{{cite web |title=Egypt: The service sector |url=https://www.britannica.com/place/Egypt/The-service-sector |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=6 October 2025}}</ref> مصر وافقت، ضمن برنامج مع [[صندوق الفلوس الدولى]] ابتدا سنة 2024 بقيمة 8 مليار دولار، على تقليل و ترشيد جزء من الصرف الحكومى.<ref>{{cite news|title=Egypt is promising change – do investors believe it? |work=Euromoney |date=25 November 2024|url=https://www.euromoney.com/article/2e2er5lw9n9fknd84jdog/sponsored-content/egypt-is-promising-change-do-investors-believe-it |access-date=6 October 2025 |publisher=Euromoney Limited}}</ref> [[ملف:Central business district 2, New Administrative Capital.jpg|تصغير|300px|left|منطقة الأعمال المركزيه فى [[العاصمه الاداريه الجديده]]]] تحويلات المصريين من بره واحده من أهم مصادر العمله الأجنبيه فى مصر. مصر من اكبر خمس دول فى العالم بتستقبل تحويلات من مواطنيها اللى عايشين بره البلد.<ref name=remittances-dne>{{cite news | url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/12/24/egypts-remittances-hit-23-7bn-in-10m-2024-marking-45-3-growth/ | title=Egypt's Remittances Hit $23.7bn in 10M 2024, Marking 45.3% Growth | work=Daily News Egypt | date=24 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> التحويلات زادت من 17.1 مليار دولار فى السنه الماليه 2015/2016 لرقم قياسى وصل لـ36.5 مليار دولار فى 2024/2025 حسب بيانات [[البنك المركزى المصرى]]. التحويلات دى ليها دور مهم فى احتياطى مصر من النقد الأجنبى و دخل الأسر المصريه. التجاره الدوليه جزء مهم من اقتصاد مصر، و حسب [[البنك الدولى]] بتعادل حوالى 40% من الناتج المحلى الإجمالى. مصر دخلت فى اتفاقيات تجاره حره مختلفه، منها اتفاقية الشراكه بين مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name=trade-lloyd>{{cite web | url=https://www.lloydsbanktrade.com/en/market-potential/egypt/trade-profile#:~:text=In%202022%2C%20Egypt's%20main%20export,4.2%25%20%2D%20data%20Comtrade). | title=Egypt - Trade Profile | publisher=Lloyds Bank Trade | access-date=28 February 2025}}</ref> الصادرات المصريه زادت فى السنين الأخيره،<ref name="OEC2023">{{cite web |title=Egypt (EGY) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC |url=https://oec.world/en/profile/country/egy?yearSelector1=2023|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |access-date=27 February 2025 |language=en}}</ref> و الحكومه المصريه أعلنت إنها بتستهدف توصل بالصادرات لـ145 مليار دولار بحلول سنة 2030.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1202/538582/AlAhram-Weekly/Economy/New-support-for-exports.aspx | title=New support for exports | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === الصناعه === {{شوف كمان |صناعة العربيات فى مصر}} [[ملف:MCV C127 EV, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140238).jpg|تصغير|اتوبيس [[MCV]] C127 EV الكهربائى بالكامل، و اللى بيتصنع فى مصر للسوق الألمانى]] مصر عندها اكبر قطاع صناعى تحويلى فى افريقيا، و القطاع بيمثل حوالى 22% من إجمالى قيمة الصناعات التحويليه فى القاره.<ref>{{cite book |title=Production Transformation Policy Review of Egypt |series=OECD Development Pathways |date=2023 |doi=10.1787/3ac95e0c-en |isbn=978-92-64-53990-7}}</ref> مصر، ب[[رؤية مصر 2030]] و خطط التنميه المرتبطه بيها، اعتمدت على المناطق الصناعيه، و المناطق الحره، و المناطق الاقتصاديه الخاصه عشان تزود التصنيع و الاستثمار الصناعى. القاعده الصناعيه فى مصر متنوعه، و بتشمل الصناعات الكيماويه، و الإلكترونيات، و الحديد و الصلب، و صناعة العربيات، و الصناعات الدوائيه، و المنسوجات. الصناعات الكيماويه من اكبر الصناعات فى مصر، و بتشمل البلاستيك، و المطاط، و المنظفات، و الأسمده، و الزجاج، و البتروكيماويات. البتروكيماويات لوحدها بتمثل حوالى 12% من الإنتاج الصناعى حسب المصدر.<ref>{{cite web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/exploremap.aspx?secId=105| title=Investment Map of Egypt | publisher=Invest in Egypt | access-date=27 February 2025}}</ref> الصناعات الخفيفه ليها دور كبير كمان. مبادرة ''مصر تصنع الإلكترونيات'' ساعدت فى جذب مصانع لشركات عالميه زى [[فيفو]]، و [[انفينيكس]]، و [[اوبو]]، و [[شاومى]]، و [[نوكيا]]، و [[الكترولوكس]]، و [[سامسونج]]، و [[هايسنس]]، و [[بيكو]]، و [[هاير]]. المصانع دى ساعدت مصر تبقى مركز إقليمى لإنتاج الإلكترونيات و الأجهزة المنزليه.<ref name=electronics>{{cite web |title=Where we stand on Egypt's plans to localize electronics manufacturing |url=https://enterprise.press/industries/where-we-stand-on-egypts-plans-to-localize-electronics-manufacturing/|website=Enterprise |access-date=27 February 2025}}</ref> [[صناعة النسيج فى مصر|صناعة النسيج]] واحده من الصناعات التاريخيه المهمه فى مصر. القطاع بيبدأ من زراعة القطن و بيوصل لصناعة الهدوم الجاهزه، و [[القطن المصرى]] و خصوصاً قطن جيزه معروف عالمى بجودته. قطاع المنسوجات بيوظف حوالى 2.5 مليون شخص و بيمثل حوالى 12% من دخل الصادرات حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |title=The textile industry of Egypt |url=https://www.egypt-business.com/paper/details/2303-the-textile-industry-of-egypt/425541 |website=Egypt Business Directory |date=23 January 2023 |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر اكبر منتج للصلب فى افريقيا، و كانت فى المركز الـ20 عالمى بإنتاج حوالى 9.8 مليون طن سنة 2022.<ref name=steel>{{Cite web |title=Egypt's steel: a flourishing industry with future potential |url=https://www.zawya.com/en/economy/north-africa/egypts-steel-a-flourishing-industry-with-future-potential-cmlch9kw |access-date=27 February 2025 |website=Zawya}}</ref> [[صناعة العربيات فى مصر]] كمان بتتوسع بشركات زى [[النصر للعربيات]]، و [[غبور]]، و [[MCV]]، و بشراكات مع شركات عالميه. استراتيجية صناعة العربيات 2024–2030 بتستهدف إنتاج 500,000 عربيه فى السنه و تشجيع تصنيع [[العربيات الكهربائيه]] محلى.<ref name=automobiles>{{cite web | url=https://english.ahram.org.eg/News/537157.aspx| title=All eyes on the car industry | publisher=Ahram Online | date=18 December 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === التجاره و الخدمات === {{شوف كمان |البنوك فى مصر}} [[ملف:National Bank of Egypt-2020.jpg|تصغير|أبراج [[البنك الاهلى المصرى]] فى [[القاهره]]]] قطاع الخدمات و التجاره بالتجزئه فى مصر كبر بشكل مستمر فى السنين الأخيره، بسبب زيادة عدد السكان، و التوسع العمرانى، و زيادة الطلب الاستهلاكى. السوق بيشمل المحلات التقليديه، و السوبرماركت، و المراكز التجاريه، و التجارة الإلكترونيه. القاهره فيها اكبر تركيز للمولات و المراكز التجاريه فى مصر، و مدن تانيه زى [[المنصوره]] و [[طنطا]] شافت كمان توسع فى المراكز التجاريه الحديثه. قطاع الاتصالات واحد من القطاعات المهمه فى اقتصاد مصر. الحكومه المصريه ليها حصة مسيطره فى [[المصريه للاتصالات]].<ref>{{cite news |title=Government sells 9.5% of state-controlled Telecom Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/14/government-sells-9-5-of-state-controlled-telecom-egypt|work=Al Jazeera |date=14 May 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> اشتراكات الإنترنت على الموبايل زادت من حوالى 39 مليون سنة 2019 لـ69.4 مليون سنة 2022، و إجمالى اشتراكات الموبايل وصل لـ106.2 مليون فى ديسمبر 2023.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/519378.aspx | title=Mobile and internet subscriptions in Egypt increased by 6 million in 2023| publisher=Ahram Online| date=13 March 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> استخدام الإنترنت وصل لحوالى 72.2% من السكان فى بداية سنة 2024، بحوالى 82 مليون مستخدم. قطاع البنوك المصرى من اكبر القطاعات المصرفيه فى المنطقه، و البنوك المصريه ابتدت تعتمد أكتر على التكنولوجيا و الخدمات الماليه الرقميه. قطاع [[التكنولوجيا الماليه]] كبر بشكل سريع من سنة 2020، و وصل عدد الشركات الناشئه فيه لـ177 شركه حسب أرقام سنة 2025.<ref name=fintech>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/541157.aspx | title=Egypt's Fintech Sector Expands Fivefold in Five Years | date=27 February 2025 | access-date=27 February 2025}}</ref> من اكبر البنوك فى مصر [[البنك الاهلى المصرى]]، و [[بنك مصر]]، و [[بنك القاهره]]، و [[البنك التجارى الدولى]]. === البترول و الغاز و التعدين === {{Main|التعدين فى مصر|الطاقه فى مصر}} [[ملف:Darfeel plat.png|تصغير|منصة بحريه فى حقل غاز دارفيل]] إنتاج البترول فى مصر بيتركز بشكل أساسى فى [[الصحرا الغربيه]]، و [[خليج السويس]]، و [[دلتا النيل]]. إنتاج البترول الخام وصل لأعلى مستوى ليه سنة 1993 بحوالى 941,000 برميل فى اليوم، و بعد كده ابتدا يقل، و وصل لحوالى 630,000 برميل فى اليوم سنة 2008.<ref name="The World Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=4 March 2015}}</ref> تراجع إنتاج البترول خلى مصر تتحول لمستورد صافى للبترول حوالى 2008–2009، و الاهتمام ابتدا يزيد بالغاز الطبيعى. الغاز الطبيعى بقى جزء أساسى من قطاع الطاقه و اقتصاد مصر. [[حقل ظهر]]، اللى شركة [[اينى]] اكتشفته سنة 2015، واحد من اكبر حقول الغاز فى البحر المتوسط، و احتياطياته اتقدرت بحوالى 30 تريليون قدم مكعب. الإنتاج ابتدا سنة 2017 و وصل لـ2.7 مليار قدم مكعب فى اليوم سنة 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.eni.com/en-IT/actions/global-activities/egypt/zohr.html|title=Zohr Gas Field – Egypt|publisher=Eni|access-date=28 February 2025}}</ref> شركات عالميه كتير استثمرت فى قطاع الغاز المصرى، منها [[بى بى]]، اللى أعلنت سنة 2015 عن استثمار بحوالى 12 مليار دولار فى مشروع غرب دلتا النيل و مشروعات تانيه.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/07/business/international/bp-signs-12-billion-deal-to-develop-natural-gas-in-egypt.html|title=BP Signs $12 Billion Deal to Develop Natural Gas in Egypt|first=Stanley|last=Reed|newspaper=The New York Times|date=6 March 2015}}</ref> مصر عندها ثروات معدنيه متنوعه، منها [[الدهب]]، و النحاس، و خام الحديد، و الفوسفات، و اليورانيوم، و التنتالوم، و المنجنيز، و الكروم، و الفحم، و الزنك، و الرصاص، و القصدير، و معادن الرمال السودا زى الإلمنيت و الزركون و الروتيل و الماجنتيت.<ref name=minerals>{{cite news |url=https://www.intellinews.com/egypt-s-mineral-wealth-shifting-away-from-oil-and-gas-dependence-321266/ |title=Egypt's mineral wealth: shifting away from oil and gas dependence |date=23 April 2024 |work=bne IntelliNews |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر بتنتج كمان كميات كبيره من الجرانيت، و الرخام، و الحجر الجيرى، و الرمال البيضا، و الكاولين، و الفلسبار. [[منجم السكرى]] هو أهم منجم دهب فى مصر. صادرات الدهب المصريه وصلت لحوالى 2.17 مليار دولار سنة 2024 حسب المصدر، و الحكومه بتستهدف زيادة مساهمة التعدين فى الاقتصاد خلال السنين الجايه.<ref name=gold-xin>{{cite news | url=https://english.news.cn/20241217/f6a7cbe3c21d4d99893d6572e10c5f8e/c.html| title=Egypt's Gold Industry Sees Strong Growth in Exports | publisher=Xinhua | date=17 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> === الزراعه === [[ملف:Egyptian Countryside R02.jpg|تصغير|أرض زراعيه فى الريف المصرى]] الزراعه لسه قطاع مهم فى اقتصاد مصر، رغم إن نسبتها من الناتج المحلى و عدد العاملين فيها قلت مع الوقت. مصر بتنتج كميات كبيره من [[القمح]]، و [[الذره]]، و [[قصب السكر]]، و الفاكهه، و الخضار، و الأعلاف، و [[الرز]]. مصر رغم كده بتعتمد على استيراد جزء كبير من القمح و الذره، و خصوصاً من [[روسيا]] و [[اوكرانيا]].<ref name="IbrahimIbrahim2003">{{cite book|first1=Fouad N.|last1=Ibrahim|first2=Barbara|last2=Ibrahim|title=Egypt: An Economic Geography|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&pg=PA133|date=5 December 2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-548-8|pages=133–}}</ref> زيادة عدد السكان، و الاستهلاك الكبير للعيش، و محدودية الأراضى الزراعيه من أسباب اعتماد مصر على استيراد الحبوب. مصر فى نفس الوقت بتنتج محاصيل زراعيه مرتفعة القيمه للتصدير. سنة 2024، صادرات مصر الزراعيه وصلت لحوالى 4.1 مليار دولار، و صادرات الصناعات الغذائيه وصلت لحوالى 6.1 مليار دولار حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |last=Bower |first=Edmund |title=Egypt's food exports grow by a third |website=Arabian Gulf Business Insight|date=8 November 2024 |url=https://www.agbi.com/agriculture/2024/11/egypt-food-exports-grow-by-a-third-this-year/ |access-date=25 October 2025}}</ref> مصر حققت اكتفاء ذاتى فى عدد من المنتجات الزراعيه و الغذائيه، منها الخضار، و الفاكهه، و الفراخ، و منتجات الألبان، و البيض، و الرز، و الإنتاج المحلى من السكر و السمك قريب من تغطية معظم الاستهلاك.<ref>{{cite web |url=https://see.news/egypt-achieved-self-sufficiency-in-7-agricultural-crops-minister |title=Egypt Achieved Self-sufficiency in 7 Agricultural Crops: Minister |publisher=Sada Elbalad |date=1 October 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> [[السد العالى]]، اللى اكتمل سنة 1971، ساعد فى تثبيت و تنظيم الرى الزراعى.<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Michael |date=26 December 1987 |title=Parched Egypt Watches Anxiously as Waters Behind Aswan Dam Recede |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-26-mn-7439-story.html |access-date=8 February 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> مصر عندها مشروعات كبيره لاستصلاح الأراضى، زى [[الدلتا الجديده]] و [[مشروع توشكى]]، و المشروعات دى بتحاول تحول أجزاء من الصحرا لأراضى زراعيه عن طريق نظم رى حديثه، و معالجة ميه الصرف، و استخدام الميه الجوفيه، و تحلية الميه. نقص الميه و [[تغير المناخ]] من اكبر التحديات طويلة المدى اللى بتواجه الزراعه المصريه. === السياحه === {{Main|السياحه فى مصر}} [[ملف:Camel and the pyramids.jpg|تصغير|سياح راكبين جمل قدام [[هرم خفرع]]. [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر]] السياحه واحده من أهم قطاعات اقتصاد مصر و واحده من المصادر الرئيسيه للعمله الأجنبيه. مصر استقبلت رقم قياسى وصل لـ15.7 مليون سايح سنة 2024، مقارنة بـ14.9 مليون سايح سنة 2023، و دخل السياحه وصل لحوالى 14.1 مليار دولار.<ref name=tourism>{{cite web |url=https://sis.gov.eg/Story/204112/A-record-15.7-million-tourists-visited-Egypt-in-2024?lang=en-us |title=A record 15.7 million tourists visited Egypt in 2024 |publisher=State Information Service |date=2024 |access-date=27 February 2025}}</ref> استراتيجية السياحه المصريه بتستهدف جذب 30 مليون سايح بحلول سنة 2028، مع تطوير البنيه التحتيه و المزارات السياحيه و مشروعات كبيره زى [[المتحف المصرى الكبير]]. من اكبر الأسواق السياحيه لمصر سنة 2024 [[المانيا]]، و [[روسيا]]، و [[السعوديه]].<ref name=tourism/> [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر و العالم، و [[الهرم الاكبر]] هو العجيبه الوحيده الباقيه لحد دلوقتى من [[عجايب الدنيا السبعه القديمه]]. شطوط مصر على [[البحر المتوسط]] و [[البحر الاحمر]] بتمتد لأكتر من 3,000 كيلومتر، و من أشهر المناطق السياحيه الساحليه [[شرم الشيخ]]، و [[الغردقه]]، و [[دهب]]، و [[مرسى علم]]، و [[سفاجا]]، و [[راس سدر]]، و شطوط [[خليج العقبه]]. [[الاقصر]] كمان من أهم المقاصد السياحيه الثقافيه و الأثريه فى مصر. === البورصة === كان فيه محاولة اولى لانشاء بورصة فى اسكندرية سنة 1861 و كانت معمولة للقطن وبعدين اول محاولة لانشاء بورصة للفلوس كانت سنة 1890 و كان فيه بعديها محاولة تانى سنة 1898 لكن الشركة فلست بعديها ب 3 شهور. بدات نشاة بورصة مصر الفعلية سنة 1903 وساعتها اتكونت الشركة من شوية ناس اغنياء و كام سمسار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | title = نشاة وتاريخ البورصة المصرية | website = البورصة المصرية | accessdate = 2021-07-27 | archive-date = 2021-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210518142014/https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | url-status = dead }}</ref> == البنيه التحتيه == === الطاقه === {{Main|الطاقه فى مصر|قطاع الكهربا فى مصر}} [[ملف:Aswan Dam.jpg|تصغير|محطة الكهربا فى [[السد العالى]]، و السد نفسه باين فى الخلفيه]] قطاع الكهربا فى مصر اتحول من سيطرة الدوله الكامله لنظام طاقه أكتر تنوع، بيشمل [[محطة كهربا بالوقود الاحفورى|الغاز الطبيعى]]، و [[الطاقه المتجدده]]، و [[الطاقه النوويه]]، مع زياده مشاركة القطاع الخاص و الربط الكهربائى مع الدول اللى حواليها. [[الوقود الاحفورى]] لسه هو المصدر الأساسى للكهربا، و كان بيولد حوالى 88% من الكهربا سنة 2023، فى حين إن الطاقه الكهرومائيه كانت حوالى 7%، و طاقة الرياح و الشمس مع بعض كانو حوالى 5%، بعد ما كانو حوالى 1% سنة 2015، بس النسبه دى لسه أقل من المتوسط العالمى اللى كان حوالى 13% و متوسط افريقيا اللى كان حوالى 6%.<ref name="Egypt">{{cite web |url=https://ember-energy.org/countries-and-regions/egypt/ |title=Egypt |publisher=Ember Energy |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لسه اكبر منتج للكهربا المولده بالغاز فى افريقيا، و كانت بتمثل حوالى 45% من إجمالى إنتاج القاره من النوع ده سنة 2022، و فى نفس الوقت نصيب الفرد من انبعاثات الكربون فى مصر لسه أقل من المتوسط العالمى.<ref name="Egypt"/> الحكومه المصريه عملت مجموعه من التعديلات السريعه بعد أزمات انقطاع الكهربا فى صيف 2014، و اللى كانت ساعات بتوصل لست ساعات فى اليوم. التعديلات شملت تقليل دعم الطاقه، و تطوير [[حقل ظهر]] فى البحر المتوسط بسرعه بعد اكتشافه سنة 2015. مصر بقى عندها فائض فى إنتاج الكهربا، و الحكومه حطت هدف إن نسبة الكهربا من [[الطاقه المتجدده]] توصل لـ20%، و بعد كده لـ55% بحلول سنة 2050.<ref>{{Cite web|date=2 March 2021|title=France's Coface favours Egypt to lead Africa's economic recovery|url=https://www.theafricareport.com/69219/frances-coface-favours-egypt-to-lead-africas-economic-recovery/|access-date=7 March 2021|website=The Africa Report.com|language=en-US}}</ref> مصر، ضمن استراتيجيتها للطاقه المتجدده، نفذت مشروعات كبيره زى [[مجمع بنبان للطاقه الشمسيه]] و مزرعة رياح جبل الزيت. مجمع بنبان قريب من اسوان، و قدرته الإجماليه حوالى 1,650 ميجاوات، و بينتج حوالى 3.8 تيراوات ساعه كل سنه، و ده بيخليه من اكبر محطات الطاقه الشمسيه فى العالم.<ref name="One">{{cite web |access-date=23 April 2018 |location=Beijing |author=Forum on China-Africa Cooperation |url=http://allafrica.com/stories/201804120269.html |title=Egypt: China's Green Energy Company Starts Construction of Biggest Solar Plant in Egypt |date=11 April 2018 |publisher=Forum on China-Africa Cooperation via [[AllAfrica.com]] |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072329/http://allafrica.com/stories/201804120269.html |url-status=live}}</ref> مزرعة رياح جبل الزيت كلفت حوالى 340 مليون يورو، و بتمتد على حوالى 100 كيلومتر مربع، و فيها 300 توربين، و قدرتها حوالى 580 ميجاوات.<ref>{{cite web|url=https://www.evwind.es/2018/07/23/middle-easts-largest-wind-farm-in-jabal-al-zeit/64021|title=Middle East's largest wind farm in Jabal al-Zeit, Egypt - REVE News of the wind sector in Spain and in the world|date=23 July 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Egyptian winds, a clean energy source {{!}} EU Neighbours|url=https://www.euneighbours.eu/en/south/eu-in-action/stories/egyptian-winds-clean-energy-source|access-date=14 November 2021|website=[www.euneighbours.eu|language=en](http://www.euneighbours.eu|language=en)}}</ref> مصر بتبنى دلوقتى أول محطة نوويه لإنتاج الكهربا، و هى [[محطة الضبعه النوويه]] على الساحل الشمالى.<ref>{{cite web|title=Russia to lend Egypt $25 billion to build nuclear power plant|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|date=19 May 2016|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516193807/http://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|archive-date=16 May 2017|url-status=live}}</ref> مصر و [[قبرص]] بيدرسوا تنفيذ مشروع [[EuroAfrica Interconnector]] المقترح.<ref name="EA">{{Cite web|url=https://www.euroafrica-interconnector.com/|title=EuroAfrica Interconnector|website=[www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30](http://www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30) November 2020|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418180827/https://www.euroafrica-interconnector.com/|url-status=dead}}</ref> المشروع بيتضمن مد كابل كهربا بحرى للتيار المستمر عالى الجهد بقدرة 2 جيجاوات بين مصر و قبرص، و بين قبرص و اليونان، و ده هيربط مصر بشبكة الكهربا الاوروبيه.<ref>{{Cite web|date=8 February 2017|title=ENERGY: EuroAfrica 2,000MW cable boosts Egypt-Cyprus ties|url=https://www.financialmirror.com/2017/02/08/energy-euroafrica-2000mw-cable-boosts-egypt-cyprus-ties/}}</ref> المشروع ممكن يخلى مصر مركز لربط الكهربا بين اوروبا و افريقيا.<ref>{{Cite news|date=8 February 2017|title=Electricity Cable Aims to Link Cyprus, Egypt, Greece|newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-02-08/electricity-cable-aims-to-link-cyprus-egypt-greece|via=www.bloomberg.com}}</ref> رئيس مصر و رئيس وزرا قبرص اتقابلوا فى [[نيقوسيا]] يوم 21 نوفمبر 2017، و أعلنوا دعمهم للمشروع و أهميته لأمن الطاقه عند الدول المشاركه.<ref>{{Cite web|url=http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|title=Joint Declaration following the 5th Cyprus – Egypt – Greece Trilateral Summit, PIO Cyprus, Nicosia, 21 November 2017|access-date=5 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123922/http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt President El-Sisi fully endorses EuroAfrica Interconnector "electricity corridor" in historic meeting, Press release|url=http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000429/http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|archive-date=4 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> === النقل === {{Main|النقل فى مصر}} [[ملف:المترو من جهة اخرى.jpg|تصغير|left|[[مترو القاهره]]]] شبكة النقل فى مصر بتركز بشكل أساسى حوالين القاهره و على امتداد وادى النيل، و ده مرتبط بتوزيع السكان على طول النهر. شبكة السكه الحديد فى مصر طولها حوالى {{convert|4800|km|mi|adj=on}}، و [[سكك حديد مصر]] هى اللى بتشغلها. الخط الرئيسى بيمتد من [[اسكندريه]] لحد [[اسوان]]. مصر ابتدت سنة 2021 مشروع قطار سريع بقيمة حوالى 4.5 مليار دولار عشان يربط [[العين السخنه]] بـ [[مرسى مطروح]] و اسكندريه. المشروع اتوسع بعد كده عشان يشمل خطوط بتربط [[القاهره الكبرى]] بـ اسوان، و [[الاقصر]] بـ [[الغردقه]] و [[سفاجا]].<ref>{{Cite web |title=High-speed train El Ain El Sokhna - Marsa Matrouh |url=http://www.nat.gov.eg/LocationActivity.aspx?id=2082 |access-date=18 August 2022 |website=National Authority for Tunnels}}</ref><ref name="2022-05-30-rt">{{cite news |title=Siemens Mobility secures high-speed rail contract in Egypt |url=https://www.railway-technology.com/news/siemens-mobility-rail-contract/ |access-date=30 May 2022 |work=Railway Technology |date=30 May 2022}}</ref> [[مترو القاهره]] بيشتغل على تلات خطوط، و الخط الرابع تحت الإنشاء، و فيه خطط لتوسعات إضافيه فى المستقبل. القاهره فيها كمان خطين [[مونوريل القاهره|مونوريل]] تحت الإنشاء، و [[اسكندريه]] بيتم فيها تنفيذ مشروع [[مترو اسكندريه]].<ref>{{cite web |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/138743/Phase-1-of-Alexandria-Metro-Construction-Ongoing-Says-Ministry-of |title=Phase 1 of Alexandria Metro Construction Ongoing, Says Ministry of Transport |date=28 February 2025 |publisher=Egypt Today |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر نفذت توسع كبير فى شبكة الطرق ب[[المشروع القومى للطرق]]. طول الطرق الرئيسيه زاد بحوالى 30% من 23,500 كيلومتر سنة 2014 لـ30,500 كيلومتر سنة 2024. مصر بنت طرق سريعه جديده، و طورت آلاف الكيلومترات من الطرق الموجوده. ترتيب مصر فى مؤشر جودة الطرق اتحسن من المركز 118 سنة 2015 للمركز 18 سنة 2024.<ref>{{cite web |url=https://lca.logcluster.org/23-egypt-road-network |title=Egypt Road Network |publisher=Logistics Capacity Assessment |access-date=3 March 2025}}</ref> قطاع الطيران فى مصر بتقوده [[مصر للطيران]]، شركة الطيران الوطنيه و اكبر شركة طيران فى البلد. [[طلعت حرب]] ساهم فى تأسيس الشركه سنة 1932، و هى دلوقتى مملوكه للدوله. مصر للطيران بتشتغل من مركزها الرئيسى فى [[مطار القاهره الدولى]]، و بتسير رحلات ركاب و شحن منتظمه لأكتر من 75 وجهه فى الشرق الأوسط، و اوروبا، و افريقيا، و اسيا، و الأمريكتين. أسطول الشركه الحالى فيه حوالى 80 طياره. [[قناة السويس]] ممر مائى صناعى على مستوى سطح البحر، و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و بتسمح للسفن تتحرك بشكل مباشر بين اوروبا و اسيا من غير ما تلف حوالين افريقيا. القناه حققت سنة 2023 إيرادات قياسيه وصلت لحوالى 9.4 مليار دولار لمصر.<ref>{{Cite news |date=21 June 2023 |title=Suez Canal annual revenue hits record $9.4 billion, chairman says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suez-canal-annual-revenue-hits-record-94-bln-chairman-2023-06-21/ |access-date=15 August 2023}}</ref> قناة السويس اتفتحت فى نوفمبر 1869، و طولها حوالى {{convert|193.30|km|mi|frac=8|abbr=on}}. القناه بتمتد من [[بور سعيد]] فى الشمال لحد [[بور توفيق]] فى الجنوب، و [[الاسماعيليه]] موجوده على بعد حوالى {{convert|3|km|mi|frac=8|abbr=off}} غرب نص القناه تقريباً.<ref name="SuezExpansion"/> [[ملف:Capesize bulk carrier at Suez Canal Bridge.JPG|تصغير|[[كوبرى قناة السويس]]]] عمق القناه حوالى {{convert|24|m|ft|abbr=off}}، و عرضها حوالى {{convert|205|m|ft|abbr=on}} {{As of|2010|lc=y}}. القناه بتتكون من قناة دخول شماليه طولها حوالى {{convert|22|km|mi|0|abbr=on}}، و جزء رئيسى طوله حوالى {{convert|162.25|km|mi|frac=8|abbr=on}}، و قناة دخول جنوبيه طولها حوالى {{convert|9|km|mi|frac=2|abbr=on}}. تفريعة البلاح و [[البحيرات المره الكبرى]] بيسمحوا للسفن تعدى جنب بعض فى أجزاء من القناه. قناة السويس مافيهاش أهوسه، و الميه البحريه بتتحرك فيها بحريه. التوسعات اللى خلصت سنة 2015 زودت الطاقه اليوميه للقناه من حوالى 49 سفينه لـ97 سفينه، و قللت زمن العبور و زودت قدرة القناه على خدمة التجاره البحريه العالميه.<ref name="SuezExpansion">{{cite news |title=New Suez Canal project proposed by Egypt to boost trade |url=http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353 |access-date=7 August 2014 |publisher=Cairo News |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022814/http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Egypt Says Work Finished on New Suez Canal|url=https://www.voanews.com/a/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|publisher=Voice of America|date=29 July 2015|access-date=24 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803133542/http://www.voanews.com/content/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|archive-date=3 August 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|title=Egypt launches Suez Canal expansion|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|agency=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806152649/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> === الميه و الصرف الصحى === {{Main|الميه و الصرف الصحى فى مصر}} [[ملف:Egypt sat.png|تصغير|الأراضى الزراعيه الخضرا المرويه على امتداد النيل وسط الصحرا و فى [[دلتا النيل]]]] مصر بتعتمد بشكل كبير اوى على [[نهر النيل]] فى موارد الميه. النيل بيوفر حوالى 90% من إجمالى موارد الميه فى البلد، و حصة مصر السنويه حوالى 55 مليار متر مكعب، و الرقم ده ما اتغيرش من سنة 1954. مصر بتحصل كمان على حوالى 0.5 مليار متر مكعب من مصادر ميه جوفيه غير متجدده. احتياجات مصر من الميه بتعدى 90 مليار متر مكعب فى السنه، و ده بيعمل عجز مستمر فى الموارد المائيه. نصيب الفرد من الميه نزل لحوالى 570 متر مكعب سنة 2018، و ده أقل بكتير من الحد الدولى للفقر المائى، اللى هو 1,000 متر مكعب للفرد فى السنه. الحكومه المصريه، عشان تواجه المشكله دى، ركزت على تحسين إدارة و استخدام الميه، خصوصاً مع زيادة عدد السكان و التوسع الزراعى.<ref name=sanitation>{{cite web |url=https://sdgs.un.org/basic-page/egypt-34124#:~:text=The%20country%20highlights%20the%20following,soap%20and%20water%20increased%20from |title=Egypt |publisher=United Nations Sustainable Development Goals |access-date=3 March 2025}}</ref> الوصول للميه النضيفه اتحسن بشكل كبير. بين سنة 1990 و 2010، تغطية شبكات الميه وصلت من 89% لـ100% فى المدن، و من 39% لـ93% فى الريف. التطور ده ساعد فى القضاء تقريب على قضاء الحاجه فى الأماكن المفتوحه فى المناطق الريفيه، و قرب مصر من تحقيق وصول شبه شامل لمصادر ميه محسنه. سنة 2015، حوالى 90% من السكان كان عندهم وصول لميه شرب مُداره بشكل آمن، و النسبه زادت لـ96.9% سنة 2019. تغطية خدمات الصرف الصحى المناسبه زادت من 50% سنة 2015 لـ66.2% سنة 2019. نسبة ميه الصرف اللى بيتم معالجتها من إجمالى ميه الصرف زادت من 50% لـ68.7% فى نفس الفتره، و وصلت لـ74% سنة 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Egypt |title=Egypt - SDG 6 Data |publisher=United Nations SDG 6 Data Portal |access-date=3 March 2025}}</ref> مشاكل الصرف الصحى فى الماضى كانت مرتبطة بمخاطر صحيه. تقرير سنة 2007 قدّر إن حوالى 17,000 طفل كانو بيموتوا كل سنه من أمراض الإسهال المرتبطه بسوء خدمات الصرف الصحى.<ref name="IDRC">National Water Research Center, Ministry of Water Resources and Irrigation (2007): [https://web.archive.org/web/20160118112500/http://web.idrc.ca/en/ev-127200-201-1-DO_TOPIC.html Actualizing the Right to Water: An Egyptian Perspective for an Action Plan], Shaden Abdel-Gawad. Retrieved 30 April 2012.</ref> مصر استثمرت مبالغ كبيره فى محطات معالجة ميه الصرف ضمن استراتيجيتها لإدارة موارد الميه. سنة 2021، [[محطة معالجة ميه مصرف بحر البقر]] اكتملت، و كانت وقتها اكبر محطة معالجة ميه صرف فى العالم، بقدره حوالى 5 مليون متر مكعب فى اليوم. الميه المعالجه من المحطه بتستخدم فى رى حوالى 342,000 فدان ضمن خطة تنمية [[شبه جزيرة سينا]].<ref name=sanitation/> مصر افتتحت سنة 2023 [[محطة معالجة ميه الدلتا الجديده]]، و المحطه عدت بحر البقر و بقت اكبر منشأة لمعالجة ميه الصرف فى العالم، بقدره حوالى 7.5 مليون متر مكعب فى اليوم.<ref name=treatmentplant>{{cite news | url=https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | title=Egypt's New Delta Treatment Plant Sets Four Guinness World Records | date=29 March 2023 | access-date=1 March 2025 | archive-date=1 March 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250301124322/https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | url-status=dead}}</ref> المحطه جزء أساسى من خطة مصر للتوسع الزراعى و مشروع استصلاح [[الدلتا الجديده]]، و كمان بتساعد فى تقليل التلوث اللى بيوصل لـ [[بحيرة مريوط]] و [[البحر المتوسط]].<ref name=treatmentplant/> مناخ مصر الجاف و قلة المطر بيخلوا الزراعه معتمده بالكامل تقريب على الرى. [[نهر النيل]]، اللى [[السد العالى]] بينظم تدفقه، بيوفر فى المتوسط حوالى 55 مليار متر مكعب من الميه كل سنه، و حوالى 46 مليار متر مكعب منهم بيتحولوا لقنوات الرى.<ref name="ewup">Egyptian Water Use Management Project (EWUP), 1984. Improving Egypt's Irrigation System in the Old Lands, Final Report. Colorado State University and Ministry of Public Works and Water Resources.</ref> نظام الرى ده بيدعم حوالى 33,600 كيلومتر مربع، أو حوالى 13,000 ميل مربع، من الأراضى الزراعيه فى وادى النيل و دلتا النيل، و الأراضى دى بتنتج فى المتوسط حوالى 1.8 محصول فى السنه.<ref name="ewup" /> == الجيش == [[الجيش المصرى]] (القوات المسلحه المصريه) هو اقدم جيش فى العالم<ref>{{مرجع ويب | url = sis.gov.eg/Story/131693/الجيش-المصري-امجاد-وبطولات?lang=ar | title = الجيش المصرى امجاد وبطولات | date = 2016-11-28 | website = الهيئة العامة للاستعلامات }}</ref> و دلوقتى هو اكبر جيش فى افريقيا ومن اكبر الجيوش فى الشرق الأوسط، وبيتكون من 450,000 عسكرى نظامى، وبيوصل لمليون فرد لو ضفنا قوات الاحتياط، و فى أكتر من 50 مليون واحد يقدر يشيل سلاح. الجيش بيتكون من القوات الجوية، والقوات البحرية، والقوات البرية، والدفاع الجوى. أسلحة الجيش صناعتها وطنية، لكن الجزء الاكبر من الاسلحة بيجى من امريكا والصين وروسيا و دول تانيه. القائد العام للقوات المسلحة بيكون وزير الدفاع، والقائد الأعلى للقوات المسلحة بيكون رئيس الجمهوريه، بحسب الدستور المصرى. === تأسيس الجيش المصرى === اتأسس الجيش المصرى من اكتر من 6000 سنة بعد [[الوحده السياسيه الاولى فى مصر|الوحده السياسيه الاولى لمصر]] سنة 4241 ق.م، قبل كده كان لكل اقليم مصرى جيش بيحميه لكن بعد حرب التوحيد بقى لمصر جيش موحد. == الثقافه == {{Main|ثقافة مصر}} مصر معروفه إنها واحده من أهم الدول اللى بتحدد الاتجاهات الثقافيه فى العالم الناطق بالعربى. الثقافه العربيه و الشرق أوسطيه المعاصره اتأثرت بشكل كبير بالأدب و المزيكا و السينما و التليفزيون المصريين. مصر أخدت دور قيادى إقليمى فى الخمسينات و الستينات، و ده إدّى دفعه مستمره لمكانة الثقافه المصريه فى العالم الناطق بالعربى.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |title=Mideast: Egypt Makes Cultural Clout Count (IPS, Oct. 29, 2009) |publisher=Ipsnews.net |date=29 October 2009 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427044804/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |archive-date=27 April 2011}}</ref> [[File:جنينة الأزهر ومسجد محمد على.jpg|thumb|[[جنينة الازهر]] اتصنفت كواحده من أعظم ستين مساحه عامه فى العالم من [[Project for Public Spaces]].]] الهويه المصريه اتطورت على مدى فتره طويله من الاحتلال علشان تستوعب [[الإسلام]] و المسيحيه و اليهوديه؛ و كمان لغه جديده هى [[اللغه العربيه|العربى]]، و اللغه اللى اتطورت منها فى الكلام، [[اللغه المصريه الحديثه|المصرى]]، اللى فيها طبقه لغويه مصريه-[[اللغه القبطيه|قبطيه]] مهمه.<ref>{{cite web|url=http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|title=The Egyptian Identity: Pharaohs, Moslems, Arabs, Africans, Middle Easterners or Mediterranean People?|author=Raymon Kondos|date=15 February 2004|access-date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829005958/http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|archive-date=29 August 2008|url-status=live}}</ref> شغل المفكر [[رفاعه الطهطاوى]] فى أوائل القرن الـ19 جدّد الاهتمام بـ[[مصر القديمه|آثار مصر القديمه]] و اتعرف المجتمع المصرى على مبادئ [[عصر التنوير]]. الطهطاوى، مع المصلح التعليمى [[على مبارك]]، أسس مدرسه مصريه لـ[[علم المصريات]] استلهمت من علما مصر فى العصور الوسطانيه زى [[جلال الدين السيوطى|السيوطى]] و [[تقى الدين المقريزى|المقريزى]]، اللى كانو هما كمان درسوا [[تاريخ مصر القديمه|تاريخ]] و [[اللغه المصريه|لغة]] و [[عمارة مصر القديمه|آثار مصر القديمه]].<ref>{{cite book|last=El-Daly|first=Okasha|title=Egyptology: The Missing Millennium|year=2005|publisher=UCL Press|location=London|page=29}}</ref> النهضه المصريه وصلت لقمتها فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 بشغل شخصيات زى [[محمد عبده]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[محمد لطفى جمعه]] و [[توفيق الحكيم]] و [[لويس عوض]] و [[قاسم امين]] و [[سلامه موسى]] و [[طه حسين]] و [[محمود مختار]]. الشخصيات دى ساهمت فى تكوين اتجاه ليبرالى فى مصر مبنى على الالتزام بالحريه الشخصيه و [[علمانيه|العلمانيه]] و الإيمان بالعلم كوسيله للتقدم.<ref>{{cite book|last=Jankowski|first=James|title=Egypt, A Short History|page=130}}</ref> === الفنون === {{Main|الفن المعاصر فى مصر|فن مصر القديمه}} {{شوف كمان |عمارة مصر}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.25|مشهد "وزن القلب" من ''[[كتاب الموتى]]'']] المصريين كانو من أوائل الحضارات الكبيره اللى حطت قواعد واضحه لعناصر التصميم فى الفن و [[عمارة مصر القديمه|العماره]]. [[الأزرق المصرى]]، المعروف كمان باسم سيليكات النحاس و الكالسيوم، صبغه استخدمها المصريين من آلاف السنين و بتعتبر أول صبغه صناعيه معروفه. الرسومات على الحيطان اللى كانت بتتعمل لخدمة [[فرعون|الفراعنه]] كانت بتتبع قواعد بصريه و رمزيه صارمه. الحضاره المصريه معروفه بـ[[اهرامات مصر|الأهرامات]] الضخمه و [[معبد مصرى|المعابد]] و المقابر التذكاريه. من أشهر الأمثله [[هرم زوسر]] اللى صممه المعمارى و المهندس القديم [[امحوتب]]، و [[ابو الهول]]، و معبد [[ابو سمبل]]. الفن المصرى الحديث و المعاصر بيشمل مجالات كتيره، من العماره المحليه عند [[حسن فتحى]] و [[رمسيس ويصا واصف]] لتماثيل [[محمود مختار]] الشهيره و الأيقونات المميزه فى [[الفن القبطى]] عند [[اسحاق فانوس]]. تطوره فى القرن الـ20 كان بيعكس حوار معقد بين الهويه الوطنيه و الاتجاهات الفنيه العالميه و التغير الاجتماعى. الفنانين المصريين فى بدايات الفن الحديث حاولو يرجعوا يتواصلوا مع التراث الوطنى بأساليب فرعونيه جديده فى العماره و النحت و الرسم، و فنانين زى محمود مختار و [[محمود سعيد]] استخدموا رموز من مصر القديمه و الحياه الريفيه.<ref name=met-mikdadi>{{cite web |last=Mikdadi |first=Salwa |title=Egyptian Modern Art |url=https://www.metmuseum.org/essays/egyptian-modern-art |website=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2004 |access-date=1 October 2025}}</ref><ref name="Engelstad">{{cite web|last=Engelstad|first=Svein|title=Historical Themes in Modern Egyptian Art|url=http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|publisher=Oslo University|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727160612/http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|archive-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> الأجيال اللى جت بعد كده تبنت حركات عالميه زى [[سرياليه|السرياليه]] و [[تكعيبيه|التكعيبيه]] و [[دادا|الدادائيه]] و [[فن تجريدى|التجريد]]، فى الوقت اللى جماعة [[الفن و الحريه]]، اللى كان منها [[رمسيس يونان]]، دعمت التعبير الفردى و الأفكار المضاده للفاشيه.<ref name=met-mikdadi/> جماعة الفن المعاصر، اللى ضمت فنانين زى [[جاذبيه سرى]] و [[عبد الهادى الجزار]]، اهتمت بالواقعيه الاجتماعيه و البحث عن الروح المصريه، و فى نفس الوقت فنانين تجريبيين زى منير كنعان و صلاح عبد الكريم اشتغلوا على [[تعبيريه تجريديه|التعبيريه التجريديه]] و فن التجميع.<ref name=met-mikdadi/> فى النص التانى من القرن، الفنانين تفاعلوا مع التغييرات السياسيه و الثقافيه باستخدام الخط المستوحى من الفن الإسلامى و التجريد الهندسى، زى مدرسة فن الخط.<ref name=met-mikdadi/> و من الفنانين المعروفين كمان فى الفتره دى [[انجى افلاطون]] و [[كمال امين]]. افتتاح مؤسسات زى [[تاون هاوس جاليرى]] سنة 1998 وسّع الوصول للفن و دخل أشكال جديده زى الفيديو و فن التركيبات،<ref>{{cite web|last=Rocha|first=Sean|title=Vision of Cairo|work=Travel + Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/articles/visions-of-cairo/1|publisher=Travel and Leisure|access-date=18 April 2013}}</ref> و وفّر مكان للفنانين الأصغر زى [[فتحى حسن]] و [[غاده عامر]] و مدحت شفيق و [[معتز نصر]] و منى مرزوق علشان يجربوا التركيبات و الفيديو و التصوير.<ref name=met-mikdadi/> [[ثورة 25 يناير|الثوره المصريه سنة 2011]] فتحت عصر جديد للفن المرتبط بالسياسه و المجتمع. [[جرافيتى|الجرافيتى]] بقى وسيله بارزه لتوثيق الاحتجاجات و نقل الرسايل الثوريه،<ref>{{cite journal |last1=Naguib |first1=Saphinaz Amal |title=Engaged Ephemeral Art: Street Art and the Egyptian Arab Spring |journal=Transcultural Studies |date=7 April 2017 |volume=7 |issue=2 |pages=53–88 |doi=10.17885/HEIUP.TS.2016.2.23590}}</ref> و فنانين زى [[بهية شهاب]] و [[علاء عوض]] و [[آيه طارق]] و [[جنزير]] عملوا أعمال بتخلّد ذكرى الشهداء و بتنتقد شخصيات سياسيه و بتستعيد المساحات العامه.<ref>{{cite web|last=Morayef|first=Soraya|title=Street Art and The City|url=http://www.thearabreview.org/cairo-street-art-revolution/|access-date=16 April 2013}}</ref> {{multiple image | width = 120 | image1 = Khayamiya-7.jpg | image2 = Khayamiya-3.jpg | footer = زخارف ''الخياميه''. }} [[خياميه|الخياميه]] فن نسيج مصرى تقليدى بيعتمد على الأبليك، و بيتعمل بشكل أساسى فى [[القاهره]] فى ''شارع الخياميه'' التاريخى ({{langx|ar|شارع الخيامية|lit=Street of the Tentmakers|translit=Shāriʿ al-Khayāmiyya}})، المعروف كمان بسوق الخياميه. الحرفه، اللى بيتعتقد إن جذورها بترجع لـ[[مصر القديمه]]، بتعتمد على خياطه يدويه مرهقه ممكن تاخد أسابيع، و تصميماتها بتتراوح من الزخارف الهندسيه لمشاهد مستوحاه من التاريخ و التراث الشعبى المصرى. فى الأصل كانت مرتبطه بالخيام المزخرفه، لكن دلوقتى بتستخدم كمان فى اللحف و أغطية المخدات و المعلقات على الحيطان.<ref>{{cite web |last=Vermillion |first=Stephanie |title=This Ancient Egyptian Textile Is Hanging By a Thread |url=https://www.atlasobscura.com/articles/egyptian-traditional-textile-artisan-cairo |website=Atlas Obscura |date=26 September 2019 |access-date=3 October 2025}}</ref> [[دار الاوبرا المصريه]] هى أهم مكان لفنون العرض فى مصر، و معاها [[اوبرا اسكندريه|مسرح سيد درويش]] فى [[اسكندريه]] و [[اوبرا بورسعيد]] فى [[بورسعيد]]. سنة 2012 اتطلق [[مهرجان وسط البلد للفنون المعاصره]] (D-CAF) علشان ينشط المشهد الثقافى فى القاهره و يوفر منصه مفتوحه للفنون المعاصره. المهرجان بيتعمل كل سنه فى القاهره و بيقدم عروض و معارض و ورش فى المسرح و الرقص و الفنون البصريه.<ref>{{Cite web |title=Downtown Contemporary Arts Festival: How Cairo's arts scene has become more inclusive than ever before |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/downtown-contemporary-arts-festival-how-cairo-s-arts-scene-has-become-more-inclusive-than-ever-before-1.849437 |website=The National |date=16 April 2019 |access-date=30 September 2025}}</ref> === الأدب === {{Main|ادب مصرى}} التقاليد الأدبيه فى مصر ابتدت فى [[مصر القديمه]]، و ده بيخليها من أقدم التقاليد الأدبيه فى تاريخ البشريه. المصريين استخدموا الكتابه من بدرى لتسجيل النصوص على مواد زى ورق البردى و النقوش المحفوره.<ref>{{Citation |last=Edwards |first=Amelia |title=The literature and religion of ancient egypt. |url=http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |access-date=30 September 2007 |archive-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020082547/http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |url-status=dead}}</ref> و ''[[قصة سنوحى]]'' ممكن تكون أشهر عمل أدبى منها؛<ref>{{Citation |last= Lichtheim |first=Miriam|author-link=Miriam Lichtheim |title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England|isbn=0-520-02899-6|page=11}}</ref> و السيره الذاتيه اتوصفت بإنها أقدم شكل من أشكال الأدب المصرى.<ref>{{Citation|title=Ancient Egyptian Stories, Biographies, and Myths|url=http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042715/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|archive-date=26 July 2011}}</ref> فى القرن التامن مصر بقت جزء من العالم العربى الإسلامى. الأدب و المكتبات ازدهروا فى النظام الجديد، و الورق حل محل البردى، و الخط بقى عنصر أساسى.<ref>{{Citation |title=Groups of books and book production in Islamic Egypt |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/writing/library/islamic.html |access-date=30 September 2007}}</ref> فى القرن الـ13، [[ابن النفيس]] كتب ''[[الرساله الكامليه فى السيره النبويه]]''، و هى روايه لاهوتيه فيها عناصر مبكره من الخيال العلمى.<ref name=Roubi>Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), "Ibn al-Nafis as a philosopher", ''Symposium on Ibn al-Nafis'', Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait ([[cf.]] [http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html Ibnul-Nafees As a Philosopher] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |date=6 February 2008}}, ''Encyclopedia of Islamic World'').</ref> ممارسات أدبيه زى ''التقريظ'' ظهرت فى مصر فى القرن الـ14،<ref>{{cite journal |last1=Rosenthal |first1=Franz |title='Blurbs' (taqrîẓ) from Fourteenth-Century Egypt |journal=Oriens |date=1981 |volume=27/28 |pages=177–196 |doi=10.2307/1580566 |jstor=1580566}}</ref> و التراث الشعبى المصرى ساهم فى ''[[الف ليله و ليله]]''.<ref name=Burton-1991>Zipes, Jack David; [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1991). ''The Arabian Nights: The Marvels and Wonders of the Thousand and One Nights '' pg 585. Signet Classic</ref> فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 مصر كانت فى قلب ''[[النهضه العربيه|النهضه]]'' الثقافيه العربيه.<ref>{{Citation|title=MSN Encarta entry on Egypt |url=http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|access-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031113050122/http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|archive-date=13 November 2003 |url-status=dead |publisher=[[Encarta]]}}</ref> [[محمد عبده]]، اللى كان من أهم شخصيات التجديد الإسلامى،<ref name="Meisami 1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sx1bqgibKhQC&pg=PA305|title=Encyclopedia of Arabic Literature|last1=Meisami|first1=Julie Scott|last2=Starkey|first2=Paul|date=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-18571-4|language=en}}</ref> شارك [[جمال الدين الافغانى]] فى تأسيس مجلة ''[[العروه الوثقى]]'' الثوريه سنة 1884؛ و رغم إن البريطانيين منعوها بسرعه، انتشرت بشكل واسع فى العالم العربى.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215503/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|url-status=dead|archive-date=26 April 2014|title=Urwat al-Wuthqa, al- - Oxford Islamic Studies Online|website=[www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12](http://www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12) November 2019}}</ref> [[احمد شوقى]] كان رائد فى تطوير شكل [[قصيده|القصيده]] الكلاسيكى، رغم إن شغله فضل متجذر فى الأسلوب الكلاسيكى الجديد. بعده، شعرا زى [[حافظ ابراهيم]] ابتدوا يتناولوا مواضيع [[مناهضة الاستعمار|مقاومة الاستعمار]] جنب المواضيع الشعريه التقليديه.<ref name=ansari-literature>{{Cite book |title=Thoughts and Ideologies of Mikhail Nu'aima, the Mahjar Poet in the development of Modern Arabic Poetry; A critical study |last=Ansari |first=Abdul Latif |publisher=Shodhganja |year=2010 |hdl=10603/116505 |at=Chapter 1}}</ref> ''[[زينب (روايه)|زينب]]'' بتاعة [[محمد حسين هيكل]] بتعتبر أول روايه مصريه حديثه.<ref>{{cite book|last=Vatikiotis|first=P.J.|title=The history of modern Egypt: from Muhammad Ali to Mubarak|year=1991|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|isbn=978-0-297-82034-5|page=486|edition=4}}</ref> الروايه دى ابتدت حركه لتحديث الروايه العربيه.<ref name=ansari-literature/> الشعر فضل مزدهر، و شخصيات زى [[عزيز باشا اباظه]] قدمت شعر كلاسيكى بموضوعات [[قوميه عربيه]]. عيلة أباظه طلعت كذا أديب معروف، منهم [[فكرى اباظه]] و [[ثروت اباظه]] و دسوقى باشا أباظه. [[File:Naguib Mahfouz HR.jpg|thumb|[[نجيب محفوظ]]، أول كاتب بيكتب بالعربى يكسب [[جايزة نوبل فى الادب]]|180px]] فى القرن الـ20، الحركات الحداثيه أثرت بشكل كبير على الأدب المصرى. ''[[المدرسه الحديثه]]'' ركزت على القصه القصيره، و من أهم الشخصيات فى الفتره دى [[طه حسين]] و [[نجيب محفوظ]]، اللى كان أول مصرى و أول كاتب بالعربى ياخد [[جايزة نوبل فى الادب]]. النشاط الأدبى الطليعى ظهر كمان بمجلات زى ''[[جاليرى 68]]'' اللى أسسها [[ادوار الخراط]] و عبّرت عن جيل الستينات فى مصر. فى التسعينيات، الأدب المصرى تفاعل مع التغييرات الاجتماعيه و الاقتصاديه زى التوسع العمرانى و زيادة تكلفة المعيشه، و ركز على الشخص المنعزل جوه مجتمع بيتغير، و ظهر ده فى شغل مصطفى ذكرى و [[نوره امين]] و [[مى التلمسانى]].<ref name="Safez">{{cite journal|last=Safez|first=Sabry|title=The New Egyptian Novel|journal=New Left Review |date=August 2010 |issue=64|pages=46–62 |url=http://newleftreview.org/II/64/sabry-hafez-the-new-egyptian-novel}}</ref> الفتره دى شافت كمان صعود كاتبات ستات فيما اتسمى ساعات ''كتابات البنات''، اللى اتسمت بنصوص أقصر و استخدام اكبر للسرد بضمير المتكلم.<ref>{{cite book|last=Elsadda|first=Hoda|title=Gender, Nation, and the Arabic Novel|date=2012|pages=146, 147, 151}}</ref> المصريين بيمثلوا اكبر نسبه من الكتاب اللى وصلو للقائمه القصيره لـ[[الجايزه العالميه للروايه العربيه]]، و [[بهاء طاهر]] كسب أول دوره سنة 2008 برواية ''واحة الغروب''، و بعده [[يوسف زيدان]] برواية ''[[عزازيل]]'' فى السنه اللى بعدها.<ref>{{cite web|title=Will Tarek Emam become the youngest Egyptian writer to receive the International Prize for Arabic Fiction?|url=https://www.egypttoday.com/Article/4/116080/Will-Tarek-Emam-become-the-youngest-Egyptian-writer-to-receive|website=Egypt Today|date=22 May 2022|access-date=3 October 2025}}</ref> من الكتاب المعاصرين المعروفين كمان [[رضوى عاشور]]، المعروفه بثلاثية ''[[ثلاثية جرانادا|جرانادا]]''؛ و [[اهداف سويف]]، اللى روايتها بالإنجليزى ''The Map of Love'' وصلت للقائمه القصيره لـ[[جايزة بوكر]] سنة 1999؛ و [[احمد خالد توفيق]]، اللى دخل أدب الرعب و الخيال العلمى بقوه للأدب المصرى بسلسلة ''ما بعد الطبيعه''؛ و [[احمد مراد]]، المعروف بروايات ناجحه زى ''فيرتيجو'' و ''[[الفيل الازرق]]''.<ref>{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |date=19 February 2020 |title=Seven Contemporary Egyptian Writers Shedding Light on Egyptian Culture & Beyond |website=Egyptian Streets |url=https://egyptianstreets.com/2020/02/19/seven-contemporary-egyptian-writers-shedding-light-on-egyptian-culture-beyond/ |access-date=3 October 2025}}</ref> الموضوعات النسويه ظهرت فى شغل [[نوال السعداوى]] و [[عليفه رفعت]]، و الشعر العامى بيمثله أسماء زى [[احمد فؤاد نجم]] و [[صلاح جاهين]] و [[عبد الرحمن الابنودى]].<ref>{{Cite web |title=Culture of Egypt |url=http://www.chinadaily.com.cn/hellochina/egyptambassador09/2009-08/24/content_8607968.htm |access-date=9 May 2022|website=[www.chinadaily.com.cn](http://www.chinadaily.com.cn)}}</ref> === الإعلام === {{Main|اعلام مصر}} {{شوف كمان |قائمة محطات الراديو فى مصر}} [[File:الصادرة الاولى الوقائع المصرية.jpg|thumb|left|230px|أول عدد من [[الوقائع المصريه]]، اتطبع سنة 1828 فى [[مطبعة بولاق|المطبعه الأميريه]]. هى و الصحيفه اللى سبقتها ''جرنال الخديوى'' من أقدم الجرايد اللى اتنشرت بالعربى.]] مصر مركز إعلامى إقليمى كبير، و صحافتها من أكتر الصحافه تأثير فى العالم العربى. [[مطبعه|المطبعه]] دخلت مصر لأول مره مع [[نابليون بونابرت]] خلال [[الحمله الفرنسيه على مصر و الشام]].<ref name="Cole 2007 148">{{cite book|last=Cole|first=Juan|title=Napoleon's Egypt: Invading the Middle East|url=https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945|url-access=limited|year=2007|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=[https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945/page/n162 148]}}</ref> [[اسكندريه]] كانت مركز الصحافه المصريه خلال جزء كبير من القرن الـ19، و مجلات أدبيه كتير ابتدت هناك قبل ما تنتقل لـ[[القاهره]]. فى تسعينيات القرن الـ19 القاهره بقت المركز المسيطر، و كان بيطلع منها 65% من المطبوعات، مقابل 28% من اسكندريه. الصحافه المكتوبه فى مصر متنوعه بشكل كبير، و فيها أكتر من 600 جريده و دوريّه و مجله.<ref>{{cite report |title=Freedom of the Press 2007: A Global Survey of Media Independence |editor1=Karin Deutsch Karlekar |editor2=Eleanor Marchant |publisher=Freedom House / Rowman & Littlefield Publishers |location=New York / Lanham |year=2007 |url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP%202007%20Full%20Report.pdf |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> أهم تلات مؤسسات صحفيه مملوكه للدوله هى ''[[الاهرام]]'' و ''[[اخبار اليوم|الأخبار]]'' و ''دار التحرير''، و دار التحرير مؤسسه نشر كبيره بتصدر جرايد و مجلات بلغات مختلفه، منها ''[[الجمهوريه]]'' و ''[[The Egyptian Gazette]]'' و ''[[Le Progrès Egyptien]]''. مصر كانت أول بلد فى المنطقه تدخل البث الإذاعى لعدد كبير من السكان سنة 1926، فى الاولانى عن طريق محطات خاصه بالموجات القصيره و نطاقها محدود، و كانت متركزه بالأساس بين [[القاهره]] و [[اسكندريه]].<ref name=ahram-radio>{{cite web |date=31 May 2024 |title=Here is Cairo: Egyptian Radio celebrates 90th anniversary |url=https://english.ahram.org.eg/News/524570.aspx |access-date=3 October 2025 |publisher=Ahram Online}}</ref> الإذاعه المصريه الرسميه ابتدت يوم 31 مايو 1934، و كان أول إرسال فيها بيضم تلاوه للقارئ [[محمد رفعت]].<ref name=ahram-radio/> بعد [[ثورة 23 يوليه|ثورة 1952]]، الراديو بقى أداه أساسيه فى الاتصال الحكومى و التأثير الإقليمى. فى عهد الرئيس [[جمال عبد الناصر]]، مصر طورت إذاعة [[صوت العرب]]، اللى اتطلقت فى الخمسينات و بقت من أشهر الإذاعات بالعربى فى وقتها.<ref name="Boyd1975">{{cite journal |last=Boyd |first=Douglas A. |title=Development of Egypt's Radio: 'Voice of the Arabs' under Nasser |journal=Journalism Quarterly |volume=52 |issue=4 |year=1975 |pages=645–653 |doi=10.1177/107769907505200406}}</ref> النظام الإذاعى المصرى اتوسع بسرعه، و استخدمته الحكومه الثوريه للترويج للوحده العربيه و تقوية الدور القيادى لمصر فى المنطقه، و كان بيدعو فى أوقات كتير للتضامن و التحرك الثورى، خصوصاً فى الخمسينات و الستينات.<ref name="Boyd1975" /> دلوقتى، جزء كبير من الإذاعه فى مصر بتديره [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]، اللى اتأسس سنة 1970، و بيدير محطات قوميه و محليه كتير. فيه كمان محطات FM خاصه، لكن الإذاعه الحكوميه لسه الأوسع انتشار. [[File:Maspiro building (cropped).jpg|thumb|[[مبنى ماسبيرو]] فى [[القاهره]]، مقر [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]|230x230px]] التليفزيون المصرى ابتدا سنة 1960 لما القناه الأولى ابتدت بثها بتلاوه من [[القرآن]] و خطاب للرئيس [[جمال عبد الناصر|عبد الناصر]]، و بعدها القناه التانيه سنة 1961 ببرامج ثقافيه و معلوماتيه و تعليميه. فى العقود اللى بعد كده، قنوات إقليميه جديده اتفتحت.<ref name=arabmediasoc/> فى القرن الـ21، صناعة التليفزيون و السينما المصريه فضلت بتغذى جزء كبير من المنطقه عن طريق [[مدينة الانتاج الاعلامى]] فى القاهره. التليفزيون لسه أكتر وسيلة إعلام شعبيه فى البلد. مصر كمان قوه كبيره فى البث بالأقمار الصناعيه، و كانت أول بلد عربى تطلق قمر صناعى خاص بيها، [[نايل سات]]. === السينما === {{Main|سينما مصريه}} {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 230 | image1 = Suad Husni.jpg | caption1 = [[سعاد حسنى]] | image2 = Faten Hamama actress.jpg | caption2 = [[فاتن حمامه]] | image3 = Omar Sharif 1963.JPG | caption3 = [[عمر الشريف]] | image4 = Ahmed Zaki (1979).jpg | caption4 = [[احمد زكى]] | perrow = 2 | caption_align = center }} [[سينما مصريه|السينما المصريه]]، أقدم سينما فى افريقيا و العالم العربى، ابتدت سنة 1896 بعروض افلام فى [[اسكندريه]] و [[القاهره]] و [[بورسعيد]]. الإنتاج البدرى ابتدا سنة 1907 بافلام وثائقيه قصيره، و أول الافلام الطويله ظهرت سنة 1917 بإخراج [[محمد كريم]]. فى العشرينات و التلاتينات، صناعة السينما اتوسعت بافلام زى ''[[ليلى (فيلم 1927)|ليلى]]'' و ''أولاد الذوات''، اللى كان أول فيلم مصرى ناطق.<ref name=chamber-cinema>{{Cite web |title=History of Egyptian Cinema |website=Chamber of Cinema Industry |date=17 March 2024 |url=https://cci.org.eg/en/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/ |access-date=5 October 2025}}</ref> سنة 1936، [[ستوديو مصر]]، اللى موّله رجل الصناعه [[طلعت حرب]]، بقى أهم ستوديو مصرى، و فضل فى المكانه دى حوالى تلاتين سنه.<ref>{{cite book|last=Darwish|first=Mustafa|title=Dream Makers on the Nile: A Portrait of Egyptian Cinema|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo|pages=12–13|year=1998}}</ref> خلال أكتر من 100 سنه، اتعمل فى مصر أكتر من 4,000 فيلم، حوالى تلات أرباع إجمالى الإنتاج العربى.<ref>{{Cite web|last=Houissa|first=Ali|title=LibGuides: Middle Eastern & North African Cinema & Film: Egyptian Cinema & Film|url=https://guides.library.cornell.edu/MidEastCinema/Egypt|access-date=4 October 2021|website=guides.library.cornell.edu|language=en}}</ref> من أول نشأتها، الصناعه كانت قوه ثقافيه مسيطره فى العالم العربى، و اتسمت "هوليوود العرب" و "هوليوود الشرق".<ref name=meer-cinema>{{Cite web |last=El Abbassi |first=Mariem |date=14 June 2023 |title=The influence of Egyptian cinema in the Arab World |website=Meer |url=https://www.meer.com/en/73865-the-influence-of-egyptian-cinema-in-the-arab-world |access-date=5 October 2025}}</ref> العصر الذهبى للسينما المصريه من الأربعينات للستينات شاف إن مصر تبقى تالت اكبر منتج للافلام فى العالم، و مئات الافلام من أنواع مختلفه انتشرت فى المنطقه.<ref name=meer-cinema/> مخرجين كبار زى [[يوسف شاهين]] و [[هنرى بركات]] و ممثلين مشهورين زى [[فاتن حمامه]] ساعدوا إن السينما المصريه تبقى تأثير أساسى على الهويه الثقافيه العربيه. لحد دلوقتى، الافلام المصريه لسه بتوصل لجمهور فى العالم العربى و بره، و مصر محافظه على دورها التاريخى كمركز رئيسى للسينما بالعربى.<ref name=meer-cinema/> مصر بتستضيف مهرجانات سينما كتير، و بقت منصات مهمه لصناع الافلام المصريين و الدوليين. [[مهرجان القاهره السينمائى الدولى]]، اللى اتأسس سنة 1976، بيعرض افلام متنوعه من الدراما للأعمال التجريبيه و بيجذب صناع افلام و جمهور من كل العالم.<ref name=film-festivals>{{cite web |last=Nawar |first=Belal |title=Lights, Camera, Egypt! Unveiling the Glamour of Egypt's Most Celebrated Film Festivals |url=https://egyptianstreets.com/2023/12/07/lights-camera-egypt-unveiling-the-glamour-of-egypts-most-celebrated-film-festivals/ |website=Egyptian Streets |date=7 December 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> [[مهرجان الاقصر للسينما الافريقيه]] بيركز على السينما الأفريقيه، و [[مهرجان الجونه السينمائى]] بيعرض افلام عربيه و دوليه. من المهرجانات المهمه كمان مهرجان الإسماعيليه الدولى و مهرجان اسكندريه للفيلم القصير.<ref name=film-festivals/> عدد دور السينما زاد مع ظهور [[فيلم ناطق|الافلام الناطقه]] و وصل لـ395 سنة 1958. العدد ابتدا يقل بعد بداية التليفزيون سنة 1960 و إنشاء القطاع العام فى السينما سنة 1962. العدد نزل لـ297 سنة 1965 و بعدين لـ141 سنة 1995، مع انتشار الفيديو، رغم ازدهار صناعة الافلام فى الفتره دى. بعد قوانين و إجراءات شجعت الاستثمار فى السينمات الخاصه، العدد زاد تانى، خصوصاً فى المراكز التجاريه، و وصل لـ200 سنة 2001 و 400 سنة 2009.<ref>{{Cite book|last=سعد|first=عبدالمنعم|url=https://books.google.com/books?id=PJaOQgAACAAJ&q=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9|title=موجز تاريخ السينما المصرية|date=1976|publisher=مطابع الأهرام التجارية|language=ar}}</ref> === المزيكا === {{Main|مزيكا مصريه}} [[File:Ancient Egyptians playing music.png|alt=مصريين قدام بيعزفوا مزيكا|thumb|رسم مصرى قديم لناس بيعزفوا مزيكا.|left]] [[مزيكا مصريه|المزيكا المصريه]] خليط غنى من عناصر مصريه محليه و متوسطيه و أفريقيه و غربيه. المزيكا كانت جزء أساسى من [[ثقافة مصر|الثقافه المصريه]] من أيام العصور القديمه. [[مصريين قدماء|المصريين القدام]] نسبوا اختراع المزيكا للإلهه [[حتحور]]، و [[اوزوريس]] استخدمها بعد كده كجزء من محاولته لتحضير العالم. المصريين استخدموا الماكينات الموسيقيه من وقتها.<ref>[http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html Music of Ancient Egypt] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151013114158/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html |date=13 October 2015}}, [[Kelsey Museum of Archaeology]]. [[University of Michigan]].</ref> المزيكا المصريه المعاصره جذورها راجعه لشغل فنانين أوائل زى [[عبده الحامولى]] و ألمظ و محمود عثمان، اللى أثروا فى الأجيال اللى جت بعدهم. التسجيلات المصريه موجوده من العشرينات المبكره من القرن الـ20، و فى التلاتينات كانت فيه حركه موسيقيه كلاسيكيه مزدهره فى القاهره بتجمع تأثيرات المزيكا الشعبيه المحليه بعناصر غربيه. الحركه دى طلعت نجوم كبار فى القرن الـ20 زى [[سيد درويش]] و [[ام كلثوم]] و [[محمد عبد الوهاب]] و [[عبد الحليم حافظ]] و [[بليغ حمدى]]، و كتير منهم بقوا جزء أساسى من الثقافه الشعبيه و الهويه الوطنيه. [[File:Umm Kulthum 1969.jpg|thumb|[[ام كلثوم]]، أيقونة المزيكا المصريه، و اللى بيتقال عليها ساعات "هرم مصر الرابع".<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2008/903/special.htm |title=Umm Kulthoum, the fourth pyramid |year=2008}}</ref>|230x230px]] المشهد المزيكا اتطور من العصر الذهبى للمزيكا المصريه الكلاسيكيه الحديثه فى نص القرن الـ20، لظهور [[بوب عربى|البوب المصرى]] فى التمانينات و التسعينيات مع فنانين زى [[عمرو دياب]] و [[هشام عباس]] و [[مصطفى قمر]].<ref name="aravanis-music">{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |title=A Closer Look at Contemporary Egyptian Music Trends |url=https://egyptianstreets.com/2020/01/18/a-closer-look-at-contemporary-egyptian-music-trends/ |website=Egyptian Streets |date=18 January 2020 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> فى نفس الوقت، [[عمر خيرت]] ظهر كواحد من أهم المؤلفين الموسيقيين و عازفين البيانو، و جمع بين [[مزيكا كلاسيكيه غربيه|المزيكا الكلاسيكيه الغربيه]] و تأثيرات مصريه واضحه. ألّف مزيكا افلام و أعمال سيمفونيه كتير، و بقى واحد من أكتر الموسيقيين المصريين المعاصرين احترام على المستوى الدولى.<ref>{{cite web |last=Al-Haggar |first=Kadry |title=I am proud of my success in Egypt more than any other place in world: Composer Omar Khairat |website=Daily News Egypt |date=8 March 2022 |url=https://www.dailynewsegypt.com/2022/03/08/i-am-proud-of-my-success-in-egypt-more-than-any-other-place-in-world-composer-omar-khairat/ |access-date=4 October 2025}}</ref> فى القرن الـ21، العولمه و [[ثورة 25 يناير|ثورة 2011]] ساعدوا على ظهور حركات موسيقيه أندر جراوند متنوعه، و موسيقيين و فرق زى [[رامى عصام]] و [[كايروكى]] تناولوا موضوعات الهويه و السياسه.<ref name="aravanis-music"/> [[مهرجانات (مزيكا)|المهرجانات]] طلعت من المجتمعات الشعبيه و تحولت لتيار رئيسى، و اتطورت من [[شعبى (مزيكا)|المزيكا الشعبى]] اللى كانت جزء من الثقافه المصريه من السبعينات مع رواد زى [[احمد عدويه]]. فى نفس الوقت، [[راب مصرى|الراب المصرى]] و [[تراب (مزيكا)|التراب]] و [[تكنو|التكنو]] بقوا أكتر انتشار مع فنانين زى أبيوسف و [[مروان بابلو]] و [[ويجز]].<ref name="aravanis-music"/> فى السنين الأخيره، المشهد المزيكا المصرى شاف تغيير بين الأجيال، و فنانين جداد بقوا من الاسامى الأساسيه جنب النجوم المعروفين. حسب [[Spotify Wrapped]] لسنة 2024، سبعه من أكتر عشر أغانى استماع فى مصر كانو لفنانين أحدث بيجربوا [[راب]] و [[R&B]] و مزج المزيكا الإلكترونيه و مزيكا الشارع مع التأثيرات التقليديه. فنانين صاعدين زى إسلام كابونجا و شهاب و [[TUL8TE]] و محمود الليثى و عصام صاصا حققوا شعبيه كبيره، فى الوقت اللى فضل فيه فنانين معروفين زى مروان بابلو و [[شيرين عبد الوهاب|شيرين]] و [[كايروكى]] و [[تامر عاشور]] من أكتر الفنانين استماع. الاتجاه ده اتزامن مع زياده 85% فى استهلاك المزيكا المحليه.<ref>{{cite web |last=K. |first=Mirna |title=2024: The Rise of Gen Z and Egyptian Local Talent on Spotify |url=https://egyptianstreets.com/2024/12/08/2024-the-rise-of-gen-z-and-egyptian-local-talent-on-spotify/ |website=Egyptian Streets |date=8 December 2024 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> === الرقص === مصر عندها تراث غنى من الرقصات الشعبيه اللى بتعكس التنوع الإقليمى و الثقافى فى البلد. فى [[مصر السفلى]] فيه رقصات زى ''[[غوازى|غوازى سنباط]]'' ({{lang|arz|غوازى سنباط}})، و ''رقص الحجلة''، و ''أولاد السيالة'' ({{lang|arz|أولاد السيالة}})، و بتستخدم هدوم ملونه و أدوات علشان تحكى قصص. مثل، رقصة ''أولاد السياله'' فى [[اسكندريه]] بتستخدم المطاوى و الكراسى علشان تمثل حياة و احتفالات الصيادين و مجتمعاتهم.<ref name=nadine-khaled>{{cite web |last=Khaled |first=Nadine |title=5 Iconic Dances that Capture Egypt's Passion for Folk |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/06/5-iconic-dances-that-capture-egypts-passion-for-folk/ |website=Egyptian Streets |date=6 October 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> فى [[الصعيد]] فيه رقصات بالعصايه زى ''رقص العصا'' و ''[[تحطيب|التحطيب]]''، و تقليدى الرجاله بيأدوها فى الأفراح و المناسبات. الرقصات دى غالب بترمز للقوه و المهاره، و التحطيب بالباصله مرتبط بتقاليد قتاليه قديمه.<ref name=nadine-khaled/> الرقص النوبى، اللى أصله من المجتمعات [[نوبيين|النوبيه]] فى جنوب مصر، بيتميز بحركات إيقاعيه للدراعين و إيقاع سريع، و غالب بيصاحبه الدف.<ref name=nadine-khaled/> [[File:Tanoura Dancing.jpg|thumb|راقص [[تنوره]] بيقدم عرض|230x230px]] مصر غالب بتعتبر موطن [[رقص شرقى|الرقص الشرقى]]. الرقص الشرقى المصرى ليه أسلوبين أساسيين: ''الرقص البلدى'' و ''الرقص الشرقى''. فيه كمان رقصات فلكلوريه و شخصيات كتير ممكن تدخل فى عروض الراقصه المصريه، و معاها الرقص الشعبى الحديث. الرقص الشرقى بيعتمد على حركات انسيابيه للحوض و البطن و الدراعين، غالب على إيقاع الطبله، و مرتبط بشكل كبير بالأنوثه و العروض فى السينما و المسرح.<ref name=nadine-khaled/> من أشكال الرقص المصريه المعروفه كمان [[تنوره|رقص التنوره]] الصوفى، اللى بيستخدم جيب متعدده الطبقات، و بيتعمل كممارسه روحانيه للوصول لحاله شبيهه بالوجد، و كمان كعرض ثقافى فى المهرجانات و الأماكن السياحيه.<ref name=nadine-khaled/> === المتاحف === {{Main|قائمة متاحف مصر}} [[File:Egyptian Museum in Cairo in May 2015.JPG|thumb|229x229px|[[المتحف المصرى]] فى القاهره]] مصر موطن لواحده من أقدم الحضارات فى العالم. على مدار تاريخها، اتفاعلت مع ثقافات و شعوب كتير و عدت بفترات متنوعه اوى، من عصور قبل التاريخ للعصر الحديث، و منها [[مصر القديمه]] و [[مصر البطلميه|العصر البطلمى]] و [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] و العصور الوسطانيه و [[مصر العثمانيه|العصر العثمانى]] و [[الاسره العلويه|عيله محمد على]]. [[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|thumb|212x212px|قناع دفن [[توت عنخ امون]] من أهم معروضات [[المتحف المصرى]].|left]] من المتاحف المعروفه فى مصر [[المتحف المصرى]] فى القاهره، اللى فيه أكتر من 120,000 قطعه و يعتبر واحد من اكبر متاحف العالم و أول متحف قومى فى الشرق الأوسط، و افتتح سنة 1902؛<ref>{{Cite web |title=History of the Egyptian Museum – The Egyptian Museum in Cairo |url=https://www.egyptianmuseumcairo.com/egyptian-museum-cairo/history-of-the-egyptian-museum/ |access-date=15 February 2023}}</ref> و [[المتحف القومى للحضاره المصريه]]، اللى فيه حوالى 50,000 قطعه من عصور مختلفه و فيه كمان مومياوات 22 ملك و ملكه من مصر القديمه اتنقلوا له سنة 2021 فى [[موكب المومياوات الملكيه]]؛ و [[متحف قصر عابدين]]، واحد من أشهر القصور الملكيه فى مصر، و جواه خمس متاحف فيها أسلحه و مقتنيات ملكيه و فضيات و وثائق تاريخيه و هدايا رئاسيه.<ref>{{cite web |title=Abdeen Palace Museum |url=https://cairo.gov.eg/en/Culture/Pages/Cairo-Museums-details.aspx?ID=13 |website=Cairo Governorate |publisher=Official Portal of Cairo Governorate |access-date=27 September 2025}}</ref> [[المتحف المصرى الكبير]] بيضم اكبر مجموعه من آثار مصر القديمه فى العالم.<ref>{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/2006/07/25/AM200607251.html |title=Marketplace: Egypt's next big thing |author=Nancy Farghalli |work=Marketplace |publisher=American Public Media |date=25 July 2006 |access-date=31 May 2011}}</ref> و هو اكبر متحف فى العالم مخصص لحضاره واحده.<ref name="Britannica">{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Grand Egyptian Museum (GEM) |url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum |access-date=7 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> المتحف موجود على حوالى {{convert|50|ha|acre}} من الأرض على بعد حوالى {{convert|2|km|mi|spell=in|abbr=off}} من [[اهرام الجيزه|منطقة أهرامات الجيزه]]، و هو جزء من مخطط جديد للمنطقه.<ref>{{cite web |url=https://ftnnews.com/travel-news/tours/the-grand-egyptian-museum-finally-opens-in-2025/ |title=The Grand Egyptian Museum Finally Opens in 2025 |publisher=FTN News |access-date=3 March 2025}}</ref> جواه بهو ارتفاعه ست أدوار فيه تمثال [[رمسيس التانى]] اللى وزنه 82 طن، و سلم كبير، و قاعاته بتعرض آثار من مختلف فترات تاريخ مصر القديمه. معرض [[توت عنخ امون]] فيه 5,600 قطعه من مقبرته، منها القناع الدهبى و الشارات الملكيه. المعرض منظم حوالين تلات أفكار رئيسيه: الحياه و الموت و الحياه بعد الموت. المتحف افتتح يوم 1 نوفمبر 2025.<ref>{{cite web |last=Carver |first=Zoe |date=November 3, 2025 |title=A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors |url=https://www.aucegypt.edu/news/new-era-egyptology-grand-egyptian-museum-opens-its-doors |publisher=The American University in Cairo |access-date=July 12, 2026}}</ref> === الأعياد و المهرجانات === [[File:مولد شارع المعز.jpg|thumb|200px|احتفالات مولد فى [[شارع المعز]] فى القاهره]] مصر بتحتفل بكذا عيد دينى إسلامى و مسيحى كإجازات رسميه، منها [[عيد الميلاد القبطى]] و [[عيد الفطر]] و [[عيد الاضحى]] و [[راس السنه الهجريه]] و [[يوم عرفه]] و [[المولد النبوى]].<ref>{{cite web |title=National Holidays |url=https://www.presidency.eg/en/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|website=Presidency of the Arab Republic of Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> ''[[شم النسيم]]'' عيد سنوى فى مصر بيمثل بداية الربيع، و بيحتفل بيه المصريين من كل الأديان، و هو [[اجازه رسميه]].<ref name="asante">Asante, Molefi Kete (2002). ''[[iarchive:culturecustomsof00mole/page/75/mode/2up|Culture and Customs of Egypt]]''. Greenwood Press. p. 75. {{ISBN|0-313-31740-2}}.</ref> بيتعمل يوم الاتنين بعد [[عيد القيامه]]، و غالب بييجى بين شهرى برموده و بشنس فى [[التقويم المصرى]]. المصريين تقليدى بيحتفلوا بيه بره البيت، بنزهات فى الجناين العامه أو على [[النيل]] أو فى جنينة الحيوانات. الأكلات التقليديه فيه بتشمل ''[[فسيخ|الفسيخ]]'' و الخس و البصل الأخضر و الترمس. البيض المسلوق بيتلون و بيتاكل أو بيتبادل كهدايا.<ref name="asante" /> و بيتعتقد بشكل عام إن شم النسيم امتداد لاحتفالات الربيع القديمه اللى بترجع لأكتر من 4,500 سنه.<ref name="asante" /> [[مولد|الموالد]]، يعنى احتفالات الأوليا و القديسين، تقليد قديم منتشر فى مصر و بيشمل قديسين مسلمين و مسيحيين. أغلب الموالد إسلاميه و بيبقى فيها [[ذكر (اسلام)|ذكر]] و تلاوة أدعيه و عروض لجماعات صوفيه فيها مزيكا و تجمعات روحيه.<ref name=googlearts-moulid>{{Cite web |title=Celebrating Saints: Egyptian Moulids |url=https://artsandculture.google.com/story/celebrating-saints-egyptian-moulids-american-research-center-in-egypt/wQXRQhO-lFCL1g?hl=en |website=Google Arts & Culture |publisher=American Research Center in Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> الموالد المسيحيه ليها أنماط احتفال قريبه. المناسبات دى بتجمع بين التعبد الدينى و الاحتفال الاجتماعى، و غالب بتتم حوالين ضريح أو جامع و بييجى له الزوار للصلاه و طلب البركه و قراية النصوص الدينيه و الطواف و أشكال تانيه من التبجيل.<ref name=googlearts-moulid/> هى كمان مناسبات اجتماعيه و ثقافيه فيها أكل و ألعاب و ملاهى و أكشاك مؤقته فى الشوارع المحيطه.<ref name=googlearts-moulid/> من أشهرها ''[[مولد ابو الحجاج]]'' فى [[الاقصر]]، اللى بيحضره آلاف الناس و بتطلع فيه مراكب و أضرحه رمزيه فى موكب فى المدينه، و التقليد ده ليه جذور راجعه لـ[[مصر القديمه]].<ref name=googlearts-moulid/> الموكب شبه اوى طقوس [[عيد الاوبت]].<ref>{{Cite web |title=Sufis celebrate birthday of Sheikh Abu El-Haggag at Luxor mosque|url=https://www.arabnews.com/node/2266696/middle-east|website=Arab News|date=11 March 2023|language=en}}</ref> === المطبخ === {{Main|مطبخ مصرى}} [[File:Egyptian food Koshary.jpg|thumb|[[كشرى]]، واحد من الأكلات الوطنيه فى مصر]] [[مطبخ مصرى|المطبخ المصرى]] معتمد بدرجه كبيره على التقاليد الزراعيه فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل|الدلتا]]، و بيستخدم كتير الفراخ و البقوليات و الخضار و الفاكهه. من الأكلات الأساسيه ''[[محشى|المحشى]]''، و هو خضار أو ورق عنب محشى رز، و ''[[طعميه|الطعميه]]''، و [[شاورما|الشاورما]]، و [[كباب|الكباب]]، و [[كفته|الكفته]]. من الأكلات المصريه التقليديه ''[[فول مدمس|الفول المدمس]]''؛ و ''[[فطير مشلتت|الفطير]]''، و هو عجين مورق متعدد الطبقات ممكن يتعمل بحشوات مختلفه؛<ref name=Marzouk>{{cite news |last=Marzouk |first=Sarah |title=A Brief History of Fiteer, Egypt's Pizza-Like Pastry |url=https://theculturetrip.com/africa/egypt/articles/a-brief-history-of-fiteer-egypts-pizza-like-pastry/ |access-date=26 June 2018 |work=The Culture Trip |date=12 February 2017}}</ref> و ''[[حواوشى|الحواوشى]]''، و هو لحمه مفرومه متبله بتتخبز جوه العيش؛ و ''[[ملوخيه|الملوخيه]]''؛ و ''[[كشرى|الكشرى]]''، خليط من العدس و الرز و المكرونه، و اتسجل كـ[[تراث ثقافى غير مادى]] عند [[يونسكو]].<ref>{{Cite news |last=Fahmy |first=Ahmed |date=2025-12-10 |title=Koshary, a spicy Egyptian staple, wins UNESCO recognition |url=https://www.reuters.com/world/africa/koshary-spicy-egyptian-staple-wins-unesco-recognition-2025-12-10/ |work=Reuters}}</ref> أكلات مصريه كتير بتتعمل تقليدى فى البيت و بتتطبخ على نار هاديه، و الأساليب دى جايه من مطابخ الريف و اتنقلت بين الأجيال. من الأمثله ''الباميه'' و ''[[قلقاس|القلقاس]]''، و أكلات الفرن زى ''الرز المعمر'' اللى بيتعمل باللبن و الزبده و القشطه، و ''المكرونه بالبشاميل''. العيش ليه مكانه أساسيه فى المطبخ و عادات الأكل المصريه، و فيه أكتر من 60 نوع عيش مختلف فى البلد.<ref name=rawigivinglife>{{cite journal |last1=Barakat |first1=Hala |title=Giving Life: Bread in Egypt |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/giving-life |access-date=21 March 2025}}</ref> ''[[عيش بلدى|العيش البلدى]]''، و هو رغيف مدور بيتعمل من دقيق القمح الكامل، موجود تقريب مع كل وجبه و بيتستخدم كأداه للأكل فى التغميس و غرف الأكل، مش مجرد حاجه جانبيه.<ref>{{cite web |last=Bassel |first=Mona |title=Soaking Up the Flavor: Dipping Culture in Egyptian Cuisine |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/16/soaking-up-the-flavor-dipping-culture-in-egyptian-cuisine/|website=Egyptian Streets |date=16 October 2021 |access-date=5 October 2025}}</ref> صناعة الجبنه فى مصر بترجع لـ[[الاسره المصريه الاولى|العيله الأولى]]، و ''[[جبنه دمياطى|الجبنه الدمياطى]]'' هى أكتر الأنواع استهلاك دلوقتى. اللحمه ليها دور مهم فى الأكل المصرى، و الطيور زى [[حمام (طائر)|الحمام]] و الفراخ و البط و [[سمان|السمان]] و الوز منتشره، جنب الضانى و البقرى للشوى و الطبيخ. اللحوم المحفوظه زى ''[[بسطرمه|البسطرمه]]'' و ''[[سجق|السجق]]'' معروفه تقليدى. البسطرمه المصريه بتتعمل من لحمه بقريه أو جاموس مملحه و متبله و متجففه فى الهوا، و السجق بيتعمل من لحمه بقريه مفرومه متبله جوه أمعاء رفيعه و بيتساب ينشف و يتخمر. السمك، خصوصاً [[بلطى|البلطى]] و [[بورى|البورى]]، منتشر اوى، و المأكولات البحريه بصفه عامه منتشرة أكتر فى المدن الساحليه زى [[اسكندريه]] و [[السويس]] و [[بورسعيد]]. جزء كبير من المطبخ المصرى نباتى بسبب قلة أراضى الرعى تاريخى، و طبيعة الزراعه، و كمان عادات [[اقباط|المسيحيين الأقباط]] اللى بيمتنعوا فى فترات الصيام عن المنتجات الحيوانيه.<ref>{{cite journal |last1=El Dorry |first1=Mennat-Allah |title=Fasting and Feasting: The Diet of the Desert Fathers |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/fasting-and-feasting |access-date=21 March 2025}}</ref> المطبخ المصرى بيستخدم توابل و منكهات كتير زى [[كمون|الكمون]] و [[كزبره|الكزبره]] و [[حبهان|الحبهان]] و الشطه و اليانسون و ورق اللورا و الشبت و البقدونس و التوم و الجنزبيل و القرفه و النعناع و القرنفل، و الكمون هو أكترهم استخدام.<ref>{{cite web|title=Spices of the Egyptian Cuisine|url=http://www.nilevalley.nl/spices-of-the-egyptian-cuisine/|website=Nile Valley Hotel|access-date=5 June 2017}}</ref> الحلويات المشهوره بتشمل [[بقلاوه|البقلاوه]] و [[بسبوسه|البسبوسه]] و [[كنافه|الكنافه]] و [[قطايف|القطايف]]، و غالب بيكون فيها تمر أو عسل أو شربات أو مكسرات أو سميد. الشاى هو المشروب الوطنى، و القهوه منتشره كمان و تقليدى بتتعمل بالطريقه التركيه. من المشاريب المشهوره كمان ''[[كركديه|الكركديه]]'' و ''[[عصير قصب|عصير القصب]]'' و ''العرقسوس'' و ''الخروب'' و ''[[قمر الدين]]'' و ''[[سوبيا|السوبيا]]''. [[بيرة فى مصر|البيره]] هى أكتر مشروب كحولى انتشار،<ref>{{cite news|last1=Rios|first1=Lorena|title=Drinking Alcohol Is Always an Open Secret in Egypt|url=https://www.vice.com/en/article/drinking-alcohol-is-always-an-open-secret-in-egypt/|access-date=13 December 2016|agency=Munchies}}</ref> و من أنواعها التقليديه ''البوزه''، اللى بتتعمل من الشعير و العيش و المصريين بيشربوها من عصر قبل الأسرات.<ref>{{cite book|last1=Caballero|first1=Benjamin|last2=Finglas|first2=Paul|last3=Toldrá|first3=Fidel|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Academic Press|page=348}}</ref> === الرياضه === {{Main|رياضه فى مصر}} [[File:Crowd in Cairo Stadium.jpg|thumb|جمهور فى ستاد القاهره بيتفرج على [[منتخب مصر لكورة القدم]]]] [[كورة القدم]] هى أكتر رياضه شعبيه فى مصر. [[ديربى القاهره]] بين الأهلى و الزمالك من أقوى الديربيات فى افريقيا، و الـBBC اختارته كواحد من أقوى سبع ديربيات فى العالم.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_2299000/2299305.stm |title=BBC Sport Academy | Al-Ahly v Zamalek |publisher=BBC News |date=5 August 2002 |access-date=25 August 2010}}</ref> [[النادى الاهلى]] هو أكتر نادى نجاح فى افريقيا فى القرن الـ20 حسب [[كاف]]، و جاله بعده منافسه [[نادى الزمالك]]. الأهلى اتسمى "[[نادى القرن الافريقى]]". و بعشرين بطوله دوليه، الأهلى كان من أكتر نوادى العالم نجاح من ناحية البطولات الدوليه.<ref>{{cite news |url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/12/11/al-ahly-master-world/ |title=Al-Ahly – master of the world |newspaper=Daily News Egypt |date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014}}</ref> [[منتخب مصر لكورة القدم]]، المعروف باسم الفراعنه، كسب [[كاس الامم الافريقيه]] سبع مرات، منهم تلات مرات ورا بعض سنة 2006 و 2008 و 2010. المنتخب المصرى وصل قبل كده للمراكز العشره الأولى فى تصنيف الفيفا العالمى،<ref>{{Cite web |first=Eslam |last=Omar |date=15 December 2010 |title=Pharaohs finish 2010 with a 'historic' ninth place in FIFA ranking |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/1972/Sports/National-Teams/Pharaohs-finish--with-a-historic-ninth-place-in-FI.aspx |access-date=2026-07-15 |website=[[Ahram Online]]}}</ref> و مصر اتأهلت لـ[[كاس العالم لكورة القدم]] أربع مرات.<ref>{{Cite web |date=11 July 2026 |title=Al-Sisi honours Egypt’s national team following historic FIFA World Cup 2026 campaign |website=[[Daily News Egypt]] |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/07/11/al-sisi-honours-egypts-national-team-following-historic-fifa-world-cup-2026-campaign/ |access-date=2026-07-15 |language=en-US}}</ref> هدفين من [[محمد صلاح]] فى آخر ماتش فى التصفيات أهلوا مصر لـ[[كاس العالم 2018]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/08/world-cup-round-up-egypt-poland-qualify|title=Mo Salah's late penalty gives Egypt first World Cup qualification since 1990|date=8 October 2017|work=The Guardian|access-date=22 March 2018}}</ref> منتخب مصر للشباب كسب الميداليه البرونزيه فى [[كاس العالم للشباب 2001]] فى الأرجنتين. مصر كمان جت المركز الرابع فى بطولة كورة القدم فى [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1928|اوليمبياد 1928]] و [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1964|اوليمبياد 1964]].{{Citation needed|date=July 2026}} [[اسكواش|الاسكواش]] و [[تنس|التنس]] من الرياضات الشعبيه التانيه فى مصر. منتخب الاسكواش المصرى بينافس على المستوى الدولى من التلاتينات. من أشهر اللاعبين المصريين [[عمرو شبانه]] و [[على فرج]] و [[رامى عاشور]]، و التلاته وصلو للمركز الاولانى عالمى. مصر كسبت بطولة العالم لفرق الاسكواش للرجاله كذا مره.{{Update inline|date=July 2026}} مصر استضافت [[بطولة العالم لكرة اليد للرجال]] سنة 1999 و استضافتها تانى سنة 2021. سنة 2001، [[منتخب مصر لكرة اليد]] حقق احسن نتيجه ليه فى البطوله لما وصل للمركز الرابع. مصر كسبت [[بطولة افريقيا لكرة اليد للرجال]] كذا مره و بقت من أقوى منتخبات القاره. مصر كسبت كمان منافسات كرة اليد فى [[العاب البحر المتوسط 2013]] و بطولة العالم لكرة اليد الشاطئيه سنة 2004 و أوليمبياد الشباب الصيفى سنة 2010. فى كرة السله، [[منتخب مصر لكرة السله]] حقق واحد من احسن سجلات المنتخبات الأفريقيه تاريخى فى [[كاس العالم لكرة السله]] و [[كرة السله فى الالعاب الاوليمبيه|الألعاب الاوليمبيه]].<ref>{{cite web |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/cid//sid/2902/_/1950_FIBA_World_Championship_for_Men/index.html |title=1950 World Championship for Men |publisher=FIBA |date=9 June 2012 |access-date=9 June 2012}}</ref> و المنتخب كسب 16 ميداليه فى [[بطولة افريقيا لكرة السله]]. [[مصر فى الالعاب الاوليمبيه|مصر شاركت]] فى [[الالعاب الاوليمبيه الصيفيه]] من سنة 1912، و استضافت مسابقات دوليه كتير، منها [[العاب البحر المتوسط 1951|أول دورة لألعاب البحر المتوسط]] سنة 1951، و [[العاب عموم افريقيا 1991]]، و [[كاس العالم تحت 20 سنه 2009]]، و دورات [[الالعاب العربيه]] سنة 1953 و 1965 و 2007.{{Citation needed|date=July 2026|reason=lack of inline citation.}} == رؤساء مصر == *[[محمد نجيب]] *[[جمال عبد الناصر]] *[[محمد انور السادات]] *[[صوفى ابو طالب]] (مؤقت) *[[محمد حسنى مبارك]] *[[محمد مرسى]] *[[عدلى منصور]] (مؤقت) *[[عبد الفتاح السيسى]] == خرايط مصر == [[File:Egypt on the globe (de-facto) (North Africa centered).svg|thumb]] [[File:EGY orthographic.svg|thumb]] == شوف كمان == {{div col|colwidth=25em}} * [[لسته بالاختراعات والاكتشافات المصريه]] * [[الهويه المصريه]] * [[مصريين]] * [[ثورة 25 يناير]] * [[اللغه المصريه الحديثه]] * [[لهجات مصريه]] *[[علم مصر]] * [[الهويه المصريه]] *[[ليستة اعلام مصر]] *[[شعار مصر]] *[[القوات الجويه المصريه]] *[[شعارات محافظات مصر]] * [[حياه بريه فى مصر]] * [[تجربة الليبراليه فى مصر]] * [[ليسته الرموز البريديه فى مصر]] * [[ارقام مصريه]] * [[الدرجات الاكاديميه فى مصر]] * [[المراكز الثقافيه الدوليه بمصر]] * [[مسار العيله المقدسه فى ارض مصر]] * [[فرق مصر الموسيقيه]] {{div col end}} == مصادر == * {{روابط تجمعات سكنيه}} * [http://www.ahram.org.eg/142/2010/04/20/10/16565.aspx/ فى اصول اسم مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egypt.gov.eg/ بوابة الحكومه المصريه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120540/http://www.egypt.gov.eg/ |date=2008-10-11}} * [http://www.dmoz.org/World/Arabic/%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%80%d9%8a/%d8%a3%d9%81%d8%b1%d9%8a%d9%82%d9%8a%d8%a7/%d9%85%d8%b5%d8%b1/ تصنيف "مصر" فى القسم العربى من دليل المواقع المفتوح DMOZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231080836/http://www.dmoz.org/World/Arabic/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%80%D9%8A/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/%D9%85%D8%B5%D8%B1/ |date=2009-12-31}} * [http://st-takla.org/Egypt-1_.html مصر عبر العصور] * [http://worldarab.net/Gallery/tabid/172/path/Egypt/language/en-US/Default.aspx مشروعات جديده فى مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egyptsites.com/ دليل مصر] * [http://www.sowarmasraya.com/ اكبر جاليرى لصور مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141005141656/http://www.sowarmasraya.com/ |date=2014-10-05}} * [http://arabic.irinnews.org/Country.aspx?Country=EG اخبار و تحليلات انسانيه عن مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.sis.gov.eg/En/Land&people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm النشيد الوطني] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226122703/http://www2.sis.gov.eg/En/Land%26people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm |date=2011-02-26}} * [http://www.egycin.blogspot.com مجلة ايجى سينما] {{بوابة مصر}} {{مواضيع مصر}} {{افريقيا}} {{دول البحر المتوسط}} {{حوض النيل}} {{تصنيف كومونز|Egypt}} {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امبراطوريه رومانيه|الرومان]] [[تصنيف:مصر|مصر]] [[تصنيف:بلاد|مصر]] [[تصنيف:دول اسلاميه]] sg7vyq4jzptakspzksbpaglnxp115q1 13235563 13235561 2026-09-17T12:26:55Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: وفى ← و فى 13235563 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى |الاسم= مصر Egypt |صورة= File:Ancient Egypt Wings.svg |صورة2= |اللغه = مصرى }} '''مصر''' (رسمى: '''جمهورية مصر العربيه'''؛ [[لغه مصريه|باللغه المصريه القديمه]]: كمت km.t؛ [[لغه قبطى|باللغه القبطيه]]: كيمه ⲕⲏⲙⲉ)<ref name=":0">Černý, J. (1976). ''Coptic Etymological Dictionary''. Cambridge University Press. p. 58. ISBN 0-521-07228-X</ref> [[بلاد اراضيها ف اكتر من قاره واحده|دوله عابره للقارات]]، موجوده فى الركن الشمالى الشرقى من [[افريقيا]] و الركن الجنوبى الغربى من [[اسيا]]، و ده عن طريق كوبرى برى شكلته [[سينا|شبه جزيرة سينا]]. عدد سكانها اتقدر بحوالى 108 مليون نسمه، و ده بيخليها من أكتر بلاد العالم فى عدد السكان، و أكتر دوله فيها سكان فى [[العالم العربى]] و [[الشرق الوسطانى]].<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=عدد سکان مصر|مسار=[https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار](https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار) أرشيف=[https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ](https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ) أرشيف=2025-12-18|تاريخ-الوصول=2026-03-08|url-status=live}}</ref> بيحدها من الشمال [[البحر المتوسط]]، و من الجنوب [[السودان]]، و من الشرق [[البحر الاحمر|البحر الأحمر]]، و من الشمال الشرقى [[فلسطين]] ([[غزه]]) و [[اسرائيل]]، و من الغرب [[ليبيا]]. [[خليج العقبة]] فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن [[الأردن]] و [[السعودية]]. مساحتها حوالى 1,002,000 [[كيلومتر مربع]]،<ref name="مولد تلقائيا12" /> و المساحة المأهولة منها حوالى 78,990 كم²، و بتمثل حوالى 7.8% من مساحتها.<ref name=":0">[http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx](http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx) مواقع بوابة معلومات مصر، مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08](https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08) اغسطس 2017}}</ref> مصر متقسمه إدارى لـ[[محافظات مصر|27 محافظه]]، و كل محافظه متقسمه لوحدات إدارية أصغر زى المراكز و الأقسام.<ref name=":1">[http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf](http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf) دليل التقسيم الإدارى لمصر. PDF] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20150923234526/http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf|date=23) سبتمبر 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar](https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar) | title = لمحة عن جمهورية مصر العربية }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = معلومات عن مصر }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = مصر مهد الحضارات القديمة وملتقى القارات }}</ref> [[القاهرة]] هى العاصمة و اكبر مدينه فى البلد و أهم مركز ثقافى فيها، فى حين إن [[اسكندريه]] هى تانى اكبر مدينه و مركز مهم للصناعه و السياحه. مصر عندها واحد من أطول التواريخ المستمره لأى بلد فى العالم، و جذور حضارتها حوالين [[نهر النيل]] و [[دلتا النيل]] بترجع لآلاف السنين قبل الميلاد. [[مصر القديمه]] بتتعتبر واحده من [[مهد الحضارة|مهاد الحضاره]]، و فيها ظهرت بدرى اوى تطورات مهمه فى الكتابه، و الزراعه، و المدن، و الدين المنظم، و الحكومه المركزيه.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> الحكم [[فرعون|الفرعونى]] استمر حوالى تلات آلاف سنه، قبل ما مصر تدخل من القرن السادس قبل الميلاد فى فترات متعاقبه من الحكم الأجنبى. مصر بقت كمان مركز مهم بدرى لـ[[المسيحيه فى مصر|المسيحيه]]، و بعد [[الفتح الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع الإسلام انتشر تدريجى و بقا الدين الغالب. [[اسكندريه]]، اللى كانت عاصمة مصر فى فترات قديمه، كانت واحده من أهم مراكز العلم فى العالم القديم بفضل [[مكتبة اسكندريه]]. فى القرن العاشر، [[القاهرة]] بقت عاصمة [[الخلافة الفاطمية]]، و بعد كده عاصمة [[الدولة المملوكية]] فى القرن الـ13. سنة 1517، مصر بقت جزء من [[الدوله العثمانيه]]، و فضلت رسمى جزء منها لحد العصر الحديث، رغم إن [[محمد على باشا]] أسس فى القرن الـ19 كيان مصرى شبه مستقل، و ده كان الأساس اللى اتبنت عليه مصر الحديثه. [[الاحتلال البريطانى لمصر|بريطانيا احتلت مصر]] فى أواخر القرن الـ19، و مصر أعلنت استقلالها سنة 1922 و بقت [[المملكة المصرية|مملكه]] تحت حكم عيله محمد على. بعد [[ثورة 23 يوليه 1952|ثورة 1952]]، مصر لغت الملكيه و أعلنت الجمهوريه سنة 1953. سنة 1958، مصر و [[سوريا]] اتحدوا فى دولة اسمها [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن سوريا خرجت من الاتحاد سنة 1961، و مصر فضلت مستخدمه الاسم لحد سنة 1971. مصر دخلت فى كذا حرب و صراع مع إسرائيل، منهم [[حرب 1948]]، و [[العدوان الثلاثى|حرب 1956]]، و [[حرب 1967]]، و [[حرب اكتوبر|حرب 1973]]. بعد حرب 1967، إسرائيل احتلت [[سينا|شبه جزيرة سينا]]، و فضلت تحت الاحتلال لحد عملية الانسحاب اللى تمت بعد [[اتفاقيات كامب ديفيد]] و [[معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]]. مصر استرجعت السيطرة الكامله على سينا سنة 1982، مع وجود ترتيبات أمنية و مناطق محدودة التسليح فى أجزاء منها. فى بداية القرن الـ21، مصر دخلت فترة تغييرات سياسية كبيرة. ثورة 25 يناير سنة 2011 وصلت لتنحى حسنى مبارك بعد حوالى 30 سنه فى الحكم، و البلد دخلت بعدها فترة اضطرابات سياسية. أول انتخابات رئاسية بعد الثورة سنة 2012 جابت محمد مرسى للرئاسة، و حكومته كانت مرتبطة بالاخوان المسلمين. سنة 2013، حصلت احتجاجات ضد مرسى واحتجاجات تانيه مؤيده لمرسى، سبقتها و تبعتها تدخلات من الجيش، و مرسى اتشال من الحكم. عبد الفتاح السيسى انتخب رئيس سنة 2014، و نظام الحكم الحالى بشكل رسمى جمهورية شبه رئاسية، رغم إن مصادر دولية و باحثين كتير بيصنفوا النظام على إنه سلطوى.<ref name="dictator">Sources that categorise Sisi as a dictator: {{bulleted list|{{Cite news|title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous|url=[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |access-date=16 August 2026|newspaper=The Economist |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |archive-date=4 October 2023}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=8 April 2019 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=[https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/](https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election](https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election) |access-date=27 December 2024 |website=The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false](https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false) |access-date=27 December 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=12 July 2021 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=[https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983](https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}|{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=23 April 2019 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=[https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution](https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution) |access-date=27 December 2024 |website=Axios |language=en}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=31 March 2015 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=[https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/](https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/) |access-date=27 December 2024 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=3 April 2017 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=[https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house](https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house) |access-date=27 December 2024 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730) |access-date=22 November 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=[https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |access-date=16 August 2026 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |archive-date=26 August 2021|url-status=live}}|{{cite book |last1=Grewal |first1=Sharan |title=Soldiers of Democracy? |chapter=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023 |pages=136–176 |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0}}|{{Cite web |date=15 March 2024 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=[https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values](https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values) |access-date=14 December 2024 |language=en}}}}</ref> مصر [[دوله بتتطور]] و عندها واحد من اكبر اقتصادات افريقيا، و ليها وزن سياسى و عسكرى و ثقافى كبير فى [[الشرق الوسطانى]] و [[شمال افريقيا]] و [[العالم الاسلامى]]. مصر بتعتبر [[قوة إقليمية]]، و كمان [[قوة متوسطة]] على المستوى العالمى. موقعها بين افريقيا و اسيا، و تحكمها فى [[قناة السويس]]، و حجم سكانها، و تاريخها السياسى و الثقافى، كل ده بيديها دور مهم فى السياسه الإقليمية و الدولية. [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله، و [[العربى]] هو اللغه الرسميه، فى حين إن [[اللهجه المصريه]] هى أكتر لغه مستخدمه فى الكلام اليومى. مصر عضو مؤسس فى [[الامم المتحده]] و [[جامعة الدول العربية]] و [[حركة عدم الانحياز]] و [[الاتحاد الافريقى]] و [[منظمة التعاون الاسلامى]]، و عضو فى [[بريكس]].<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Andrew F. |last2=Antkiewicz |first2=Agata |last3=Shaw |first3=Timothy M. |title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |date=10 December 2007 |volume=9 |issue=4 |pages=673–689 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x |jstor=4621867}}</ref> == تاريخ == {{الحياه فى مصر}} مصر بلد موجودة فى شمال شرق افريقيا، و مصر كمان بلد بحر متوسطية، يعنى من الدول اللى ليها سواحل على [[البحر المتوسط]]. الموقع الجغرافى بتاع مصر مهم قوى، و ليه دور كبير فى تكوين الحضارة المصرية و الثقافة بتاعتها، و كمان فى مكانتها السياسية و الاقتصادية عبر التاريخ. مصر متحددة من الشمال بالبحر المتوسط، و من الشمال الشرقى بإسرائيل و غزة، و من الشرق بالبحر الأحمر، و من الجنوب بالسودان، و من الغرب بليبيا. مصر من الشمال ليها حدود بحرية فى البحر المتوسط مع اليونان و قبرص، و ليها حدود أرضية مع ليبيا فى الغرب، و إسرائيل و غزة فى الشرق، و السودان فى الجنوب. خليج العقبة فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن الاردن و السعودية. المنطقة اللى بتشكل مصر دلوقتى ليها حدود طبيعية واضحة من آلاف السنين، أهمها الصحرا الغربية و الصحرا الشرقية و البحرين المتوسط و الأحمر، و وادى النيل اللى كان من البداية العمود الفقرى للحياة المصرية. حدود الدولة السياسية نفسها اتغيرت على مدار التاريخ مع توسعات و انكماشات الدولة المصرية، و بالخصوص فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]، لما النفوذ المصرى امتد جنوب ناحية النوبة و شمال شرق ناحية بلاد الشام. الاسم الرسمى للدوله دلوقتى هو '''جمهورية مصر العربية'''، و الاسم ده مستخدم من سنة 1971. قبل كده الدولة كان ليها أسامى رسمية مختلفة حسب النظام السياسى و المرحلة التاريخية، من ضمنها [[السلطنه المصريه|السلطنة المصرية]]، و [[المملكه المصريه|المملكة المصرية]]، و [[جمهورية مصر (1953–1958)|جمهورية مصر]]، و [[الجمهوريه العربيه المتحده|الجمهورية العربية المتحدة]]، لما مصر و سوريا اتحدوا سنة 1958. الاتحاد ده استمر لحد سنة 1961، لما سوريا خرجت منه بعد انقلاب عسكرى، لكن مصر فضلت مستخدمة اسم الجمهورية العربية المتحدة لحد سنة 1971. موضوع اسم الدولة و ارتباطه بالهوية المصرية أو العربية فضل جزء من مناقشات الهوية السياسية و الثقافية فى مصر. مصر مساحتها حوالى مليون كيلومتر مربع. من الناحية الجغرافيا الطبيعية، الأراضى المصرية من العصور الفرعونية لحد النهارده بتتقسم تقليدى لقسمين رئيسيين: [[مصر السفلى|وجه بحرى]]، و ده اللى بيمتد شمال القاهرة لحد البحر المتوسط و بيضم [[دلتا النيل]]، و [[صعيد مصر|الصعيد]]، و ده اللى بيمتد على الضفتين بتوع النيل من جنوب القاهرة لحد حدود مصر الجنوبية. اسم «مصر العليا» و «مصر السفلى» مرتبط باتجاه مجرى النيل؛ النهر بيجرى من الجنوب المرتفع ناحية الشمال المنخفض. المنطقة اللى بين جنوب الجيزة بالتقريب و أسيوط بيتقال عليها كمان مصر الوسطانيه. [[النيل|نهر النيل]] هو أهم عنصر جغرافى فى مصر، و عليه قامت معظم المجتمعات المصرية من عصور قبل التاريخ. الأدلة الأثرية على طول النيل و فى الواحات بتبين إن البشر عاشوا فى المنطقة من عصور مبكرة اوى. حوالى الألف العاشر قبل الميلاد، جماعات الصيادين و جامعى الطعام ابتدت تتحول تدريجى لمجتمعات أكتر استقرار، و التغير المناخى و جفاف الأراضى اللى حوالين وادى النيل ساعدوا على انتقال ناس كتير ناحية النهر، و هناك الزراعة و المجتمعات المستقرة ابتدت تتطور. حوالى سنة 6000 قبل الميلاد، ثقافات العصر الحجرى الحديث كانت استقرت فى وادى النيل، و بعد كده ظهرت ثقافات قبل الأسرات زى الثقافة البدارية و ثقافة نقادة، اللى اتطورت منها الدولة المصرية القديمة. أقدم نماذج معروفة من [[الهيروغليفيه|الكتابة الهيروغليفية]] المصرية ظهرت قبل توحيد مصر بوقت قصير، حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. مصر عدد سكانها من اكبر أعداد سكان الدول فى افريقيا، و عدد السكان دلوقتى أكتر من 100 مليون شخص. أغلب سكان مصر بيعيشوا على الضفتين بتوع النيل و فى الدلتا، فى مساحة صغيرة اوى مقارنة بإجمالى مساحة البلد، فى حين إن الصحرا بتشكل أغلب مساحة مصر و الكثافة السكانية فيها قليلة. السكان المصريين بقوا أكتر تحضر مع الزمن، و نسبة كبيرة منهم دلوقتى عايشة فى المدن، بالخصوص فى منطقة [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]]، اللى بقت واحدة من اكبر التجمعات الحضرية فى افريقيا و الشرق الوسطانى. مصر ليها شهرة عالمية بسبب تاريخها الطويل، و بالخصوص [[مصر القديمة|الحضارة المصرية القديمة]]، اللى كانت واحدة من أهم و أقدم حضارات العالم. حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، ملك تقليدى بيتربط باسم [[مينا]] وحد مصر العليا و مصر السفلى، و من وقتها ابتدت سلسلة طويلة من الأسر الملكية اللى حكمت مصر على مدار حوالى تلات آلاف سنة. مصر فى الفترة دى طورت نظام حكم مركزى، و كتابة، و فن، و عمارة، و دين منظم، و علوم و تكنولوجيات متقدمة بالنسبة لزمنها. فى [[الدولة القديمة]]، المصريين بنوا الأهرامات، و من أشهرها [[اهرامات الجيزة]]، اللى هرم خوفو منها هو العجيبة الوحيدة اللى لسه موجودة من عجائب الدنيا السبع القديمة. بعد فترات من الضعف و الانقسام، الدولة المصرية رجعت تقوى فى الدولة الوسطانيه، و بعد احتلال [[الهكسوس]] أجزاء من مصر، احمس الاولانى طردهم و ابتدى عصر الدولة الحديثة. العصر ده كان واحد من أقوى الفترات فى تاريخ مصر، و النفوذ المصرى امتد وقتها للنوبة و بلاد الشام. من أشهر ملوك الفترة دى [[حتشبسوت]]، و [[تحوتمس التالت]]، و [[اخناتون]]، و [[توت عنخ آمون]]، و [[رمسيس التانى]]. مصر بعد كده مرت بفترات من الحكم الأجنبى، منها الحكم الفارسى. سنة 332 قبل الميلاد، الإسكندر الاكبر دخل مصر، و بعد موته [[بطليموس الأول]] أسس الدولة البطلمية. اسكندريه بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مدن العالم الهلنستى، و [[مكتبة اسكندريه]] خلتها مركز عالمى للعلم و المعرفة. البطالمة تبنوا أجزاء كبيرة من التقاليد الملكية المصرية و ظهروا فى المعابد بالشكل الفرعونى. آخر حكام العيله كانت [[كليوباترا السابعه|كليوباترا السابعة]]، و بعد موتها سنة 30 قبل الميلاد مصر بقت جزء من [[الامبراطوريه الرومانيه]]. فى العصر الرومانى، مصر كانت واحدة من أغنى ولايات الامبراطورية و مصدر مهم للقمح. المسيحية وصلت مصر فى القرن الاولانى الميلادى، و حسب التقليد المسيحى مرقس الرسول كان له دور أساسى فى تأسيس الكنيسة فى اسكندريه. مع الوقت، المسيحية انتشرت بشكل واسع، و اللغة المصرية فى مرحلتها [[اللغة القبطية|القبطية]] بقت اللغة الأساسية لقطاعات كبيرة من السكان، خصوص برا المدن الكبيرة. فى القرن السابع، مصر دخلت مرحلة جديدة بعد الفتح الإسلامى لمصر. القوات العربية بقيادة [[عمرو بن العاص]] دخلت مصر فى الاربعينات من القرن السابع، و أسست [[الفسطاط]]، اللى بقت مركز الحكم الجديد. الإسلام انتشر بشكل تدريجى، و العربية بقت مع الوقت لغة الإدارة و بعدين اللغة السائدة. مصر بعد كده كانت تحت حكم دول و أسر مختلفة، منها الدولة الطولونية، و الدولة الإخشيدية، و [[الدولة الفاطمية]]. الفاطميين أسسو [[القاهرة]] سنة 969، و المدينة بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مراكز العالم الإسلامى. بعد الفاطميين، [[الدولة الأيوبية]] حكمت مصر، و بعد كده [[المماليك]] استولوا على الحكم سنة 1250. مصر فى العصر المملوكى بقت مركز اقتصادى و عسكرى مهم، و طرق التجارة بين البحر الأحمر و الهند و شرق آسيا كانت بتمر عن طريقها. لكن الطاعون الأسود فى القرن الـ14 ضرب مصر بقوة و قتل نسبة كبيرة من السكان. سنة 1517، [[الدولة العثمانية]] ضمت مصر بعد هزيمة المماليك. المماليك فضل عندهم نفوذ كبير رغم الحكم العثمانى، و مصر عاشت فترات من عدم الاستقرار و الأوبئة و المجاعات. سنة 1798، [[نابليون بونابرت]] غزا مصر، و الاحتلال الفرنساوى كان قصير، لكن أثره السياسى و العلمى كان كبير و ساعد فى فتح مرحلة جديدة فى التاريخ الحديث. سنة 1805، [[محمد على باشا]] استولى على الحكم و أسس العيله اللى حكمت مصر لحد سنة 1952. محمد على عمل جيش حديث، و نظم الإدارة، و طور الزراعة و الرى و الصناعة، و وسع نفوذ مصر للسودان و الشام و أجزاء من الجزيرة العربية و الأناضول. القوى الاوروبية بعد كده أجبرته يتخلى عن معظم التوسعات دى، لكن التعديلات بتاعته ساعدت فى تأسيس الدولة المصرية الحديثة. سنة 1867، مصر بقت رسمى خديوية شبه مستقلة تحت السيادة الاسمية للدولة العثمانية. [[قناة السويس]] اتفتحت سنة 1869، و بقت واحدة من أهم الممرات البحرية فى العالم. المشاكل المالية و الديون زودت تدخل القوى الاوروبية، و بعد الثورة العرابية وحدوث الخيانه للثوره ده ادى ان بريطانيا احتلت مصر سنة 1882. سنة 1914، مصر انفصلت بشكل رسمى عن الدولة العثمانية و بقت سلطنة تحت الحماية البريطانية. بعد [[ثورة 1919]] و الضغط الشعبى، بريطانيا أعلنت استقلال مصر سنة 1922، و السلطان [[فؤاد الأول]] بقى ملك مصر، لكن النفوذ البريطانى فضل قوى، بالخصوص فى الجيش و السياسة الخارجية و منطقة قناة السويس و السودان. بعد الحرب العالمية التانية، الحركة الوطنية ضد الوجود البريطانى زادت، و هزيمة مصر فى حرب 1948 زودت الغضب من النظام الملكى. يوم 23 يوليه 1952، [[الظباط الاحرار|حركة الظباط الأحرار]] بقيادة [[محمد نجيب]] قامت بحركتها ضد الملك [[فاروق الأول]]. فاروق تنازل عن العرش لابنه [[فؤاد التانى]]، و سنة 1953 الملكية اتلغت و مصر أعلنت الجمهورية. محمد نجيب بقى اول رئيس لمصر وبعدها بقى [[جمال عبد الناصر]] تانى رئيس لمصر، و سنة 1956 بقى رئيس. ناصر أمم [[قناة السويس]] فى نفس السنة، و ده أدى للعدوان الثلاثى من إسرائيل و فرنسا و بريطانيا. الضغط الدولى أنهى الحرب، و القوات الأجنبية انسحبت. سنة 1958، مصر و سوريا كونوا [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن الاتحاد انتهى بشكل فعلى سنة 1961 بعد خروج سوريا. سنة 1967، مصر دخلت حرب مع إسرائيل و خسرت سينا. بعد وفاة ناصر سنة 1970، [[انور السادات]] بقا رئيس. السادات غير اتجاه مصر الخارجى بعيد عن الاتحاد السوڤيتى و ناحية امريكا، و سنة 1971 اسم الدولة اتغير رسمى لـ'''جمهورية مصر العربية'''. سنة 1973، مصر و سوريا دخلوا حرب ضد إسرائيل، و القوات المصرية عبرت قناة السويس و كسرت خط بارليف. بعد كده السادات دخل فى مفاوضات سلام، و [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه|معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]] اتوقعت سنة 1979، و إسرائيل انسحبت من سينا بشكل تدريجى لحد سنة 1982. بعد اغتيال السادات سنة 1981، [[حسنى مبارك]] بقى رئيس و فضل فى الحكم حوالى 30 سنة. مصر فى عهده حافظت على معاهدة السلام مع إسرائيل و رجعت علاقاتها بالدول العربية بشكل تدريجى، لكن البلد واجهت مشاكل زى الفقر، و البطالة، و الزيادة السكانية، و الإرهاب، و القيود السياسية. يوم 25 يناير 2011، احتجاجات واسعة ابتدت ضد حكم مبارك بسبب الفساد و مطالب الحرية السياسية و العدالة الاجتماعية. الاحتجاجات انتشرت فى مدن مصر، و [[ميدان التحرير]] بقى رمز للحركة. يوم 11 فبراير مبارك تنحى، و [[المجلس الأعلى للقوات المسلحة]] استلم السلطة. سنة 2012، [[محمد مرسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، لكن حكمه شاف انقسامات و احتجاجات كبيرة سواء مؤيده ليه او معارضه ليه. يوم 3 يوليه 2013، الجيش شال مرسى من الحكم، و [[عدلى منصور]] بقى رئيس مؤقت. سنة 2014، [[عبد الفتاح السيسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، و فضل رئيس مصر بعد كده. مصر كمان ليها دور مهم قوى فى الشرق الوسطانى و افريقيا، و الدور ده مصر لعبته زمان و لسه بتلعبه فى الحاضر. موقعها الجغرافى، و قناة السويس، و حجم سكانها، و تاريخها، و تأثيرها الثقافى، كل ده بيديها وزن كبير فى المنطقة. اللغة اليومية لاغلب المصريين دلوقتى هى [[اللغه المصريه|المصرى]]، و اللغة دى اتطورت فى مصر على مدار قرون و فيها طبقات كتير من المصرية القديمة و القبطية و العربية و لغات تانية. اللغة المصرية فيها [[لهجات مصريه|لهجات مصرية]] كتير، من بينها لهجات القاهرة و الدلتا و الصعيد و سينا و غيرها. فيه باحثين و كتاب، زى بيومى قنديل، بيعتبروا المصرى امتداد حديث للتطور التاريخى للغة المصرية و مرتبط بالقبطى، فى حين إن التصنيف اللغوى السائد بيعتبر المصرى شكل من أشكال العربية المصرية اتأثر بقوة بالقبطى و بتاريخ مصر اللغوى. [[تاريخ مصر|تاريخ و حضارة مصر]] القديمة لسه ليهم تأثير كبير على الهوية و الوعى الثقافى للمصريين لحد النهارده، و ده بيظهر فى اللغة و العادات و الأكلات و المزيكا و الاحتفالات الشعبية. ممارسات زى [[شم النسيم]] جذورها قديمة اوى، و الاحتفالات بالمولد، و السبوع، و الأربعين، و عادات الجنازات و الزار و الذكر فضل ليها حضور فى الثقافة الشعبية. ماكينات زى الطبلة و الناى و المزمار و الربابة و الدف ليها تاريخ طويل فى الثقافة المزيكا المصرية، و ألعاب و فنون شعبية زى [[التحطيب]] لسه موجودة لحد النهارده. الممارسات دى بتظهر بشكل واضح بين سكان الريف فى الصعيد و الدلتا، لأنها مجتمعات ريفية حافظت على تقاليد زراعية و اجتماعية قديمة. من أوضح الأمثلة إن فلاحين كتير فى مصر لسه بيستخدموا الشهور القبطية فى مواسم الزراعة، و كل شهر بالتقريب مرتبط بأمثال و حكم شعبية بتوصف الطقس و الزراعة و طبيعة الموسم. == الاسم == الاسم اللى [[مصريين|المصريين]] كانو مسميين بلدهم بيه ف اللغه المصرى القديمه هوا "'''كمت''' '''km.t'''"، و دى كلمه معناها "السمرا" . الاسم دا ببيترمز للارض السمرا بتاعة وادى النيل، و بيفرقها عن "'''دشرت''' '''dšr.t'''"، و دى كلمه معناها "الصفرا" يعنى ارض الصحرا الصفرا اللى اتاخدت منها كلمة desert. ف المرحله القبطى م اللغه الاسم بئا "'''كيميه''' '''ⲕⲏⲙⲉ'''" ف اللهجه الصعيدى، و "'''كيمى''' '''ⲭⲏⲙⲓ'''" ف اللهجه البحيرى.<ref name=":0" /> حرف ال "ـيـ ⲏ" ف الاسم القبطى بيتنطق زى ال " ى" فى "فين؟" مش زى ال "ـيـ" اللى ف "مين؟"، يعنى بيتنطق [eː] ف ال[[الف-به دوليه صوتيه|IPA]]. الاسم "كمت km.t" جى م الجدر المصرى القديم "كم km" و الته "ت t." اللى ف الاخر دى بتاعت التأنيث، بيقابلها ف العربى الته المربوطه "ة" بتاعت التأنيث. ف المرحله القبطى م اللغه (و ف المرحله [[اللغه الديموطيقيه|الديموتيكى]] برضه الته بتاعت التأنيث دى مكانتش بتتنطق، زى بالظبط ما الته بتاعت التأنيث مش بتتنطق فى المصرى، عشان كده لما بنكتب "ⲕⲏⲙⲉ" ب الحروف العربى بنكتبها "كيمه" عشان ننطقها زى ما بننطق بالمصرى، و دا النطق الصح، و بشكل عمومى دا النطق الصح لال "ⲉ" ف القبطى الصعيدى و ال "ⲓ" ف القبطى البحيرى لما بييجو ف اخر الكلمه. بردو المصريين الريفيين (الفلاحين) نطقهم زى نطق القبطى بشكل عمومى. الخط [[هيروجليفى|الهيروجليفى]] (و [[اللغه الهيراطيقيه|الهيراتيكى]] و الديموتيكى بردو) مكانش فيه رموز لالحروف المتحركه، بس "كمت km.t" ف الغالب كات بتتنطق "كومَت [kuːmat]" ف المراحل الاولانيه م اللغه المصرى القديمه، عشان حرف ال "و" الطويل دا بيتحول ل"ـيـ ⲏ" طويله ف المرحله القبطى و ف المصرى المتاخر عمومى، و عشان كالاسم ده ف القبطى بقا "كيمه ⲕⲏⲙⲉ"، و ف المصرى المتاخر عمومى بيتنطق زى ف القبطى بردو. '''اسامى تانى بتتقال علا مصر:''' الاسامى اللى مصر معروفه بيها ف اللغات الاوروبيه متاخده من اسمها ف اللغه اللاتينى "ايجيپتوس Aegyptus" اللى هوا كمان متاخد م اليونانى القديم "ايجيپتوس <span lang="grc" style="font-family:'Times New Roman','DejaVu Sans','Microsoft Sans Serif',serif;">Ἀριστοτέλης</span> Αἴγυπτος <small><span lang="la">Aígyptos</span></small> اليونانيين القدام لما اتعاملو مع مصر وصفوها بنفس الصفة، يعنى الأرض الخصبة أو السوداء، وسموها "ايجيپتوس"، والاسم ده اللى اتشق منه اسم مصر الحالى فى اللغات الاوروبية، زى Egypt. واسم "ايجيپتوس" عند اللغويين باتقال إنو متاخد من "'''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ'''"، يعنى "'''بيت روح الإله بتاح'''"، اللى هو اسم معبد الإله بتاح فى منف، اللى هيا العاصمة القديمة لمصر. الاسم اليونانى لمصر "ايجيپتوس" منه الصفة "ايجيپتيوس" اللى اتنقلت وقت المرحلة القبطية من اللغة وبقت "جيپتيوس" أو "كيپتيوس"، اللى هو أصل كلمة "قبط" بالعربى. كلمة قبط كانت بتتقال على المصريين كلهم سواء كانو مسلمين أو مسيحيين، يعنى بالأدلة التاريخية كلمة قبط كانت بتتقال على المصريين المسلمين فى العصور الوسطانيه كلها، خصوص فى العصر المملوكى ولحد بدايات العصر العثمانى.<ref>Petry, Carl F. (1991). Copts in Late Medieval Egypt. In ''The Coptic Encyclopedia, Volume 2'', p. 618, edited by Aziz S. Atiya. ISBN 0-02-897025-X</ref> (شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#الاسامى بتاع المصريين|الاسامى بتاع المصريين]] فى صفحة [[مصريين|المصريين]]). اما بقا بالنسبه لاسم "'''مصر'''"، دا من اصل سامى و مرتبط بشكل كبير بالاسم العبرانى "مصرايم" اللى مذكور ف التوراه و اللى معناه الحرفى "الارضين"، و المقصود مصر العليا و مصر السفلا، و كمان ليه معانى ف اللغات الساميّه التانيه، زى الدوله او البلد او الحد، و اقدم ذكر للاسم دا "مصر" موجود ف اللغه الاكاديه بتاع ميسوپوتاميا. بيتقال كمان ان المصريين ليهم جد "اسطورى" اسمه مصرايم اللى هوا واحد من ولاد حام ابن النبى نوح زى ما سفر التكوين ما بيذكر، بس دا كلام مش تاريخى و مفيش عليه اى دلايل اركيولوچيه. فى احتمال كبير بردو يكون اسم "مصر" جى م المصرى القديم عن طريق القبطى من "'''ماس-رى''' <span lang="cop" style="font-family: 'Droid Serif', serif; font-size: larger;">Ⲙⲁⲣⲓⲁ</span> ⲙⲁⲥ-ⲣⲏ و معناها بالتقريب المكان اللى الشمس بتتولد فيه (مَولَد/والدة الشمس).<ref>Crum, Walter Ewing (1939). ''A Coptic Dictionary.'' Oxford University Press. p. 185b & 287b. ISBN 0-19-864404-3.</ref> '''اسامى المصريين:''' شوف التفاصيل بتاع اسامى المصريين ف سكشن [[مصريين#الاسامى بتاع المصريين|الاسامى بتاع المصريين]] ف صفحة [[مصريين|المصريين]]. الاسم اللى المصريين كانو مسميين نفسهم بيه ف اللغه المصرى القديمه هوا "'''رمت ن كمت''' '''rmṯ n km.t'''"، و المعنا الحرفى بتاع الاسم دا هوا "'''الناس بتاع كمت'''\'''مصر'''". ف المرحله القبطى م اللغه الاسم بقا "'''انرِمِنكيمه''' '''ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''" ف اللهجه الصعيدى، و "'''نيرِمِنكهيمه\نيرِمِنكيمه''' '''ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''" ف اللهجه البحيرى، و بردو المعنا الحرفى بتاعو هوا "'''الناس بتاع كيمه'''\'''مصر'''".<ref name=":0" /> {{break|2}} '''كمت km.t''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero> km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''كيمه ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''رمت ن كمت rmṯ n km.t''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero> D21:V13-A1*B1:Z2-N35-km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''انرِمِنكيمه ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ''' ب الخط الهيروجليفى (م الشمال لليمين): <hiero>O6-t:pr-D28-Z1-p:t-H</hiero> == نظره تاريخيه == [[ملف:SphinxGiza.jpg|thumb|[[هرم خوفو]] و [[ابو الهول]]، اتبنو ف [[المملكه القديمه]]. من اعظم الاثار اللى سابها المصريين القدام.]] [[ملف:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|[[دار الاوبرا المصرية|دار الاوبرا المصريه]]. صورة متاخده من [[برج القاهره]].]] [[ملف:Luxor, Luxor Temple, inside, at night, Egypt, Oct 2004.jpg|تصغير|[[معبد الاقصر|معبد لاقصر]] ف الليل، ف [[الاقصر|لاقصر]].]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]].]] {{مفصله|تاريخ مصر}} مصر هيا اقدم دوله موجوده ف العالم المعاصر. الدوله بمفهومها القانونى يعنى ارض و شعب و حكومه مركزيه. علا مدى اكتر من 5000 سنه و مصر موجوده بحدودها الچيوجرافيه المعروفه دلوقت و عاشت و استمرت و شعبها عايش علا ارضها من الاف السنين و طول الوقت ليها حكومه من مش انقطاع ف اى حقبه من حقب التاريخ. جايز كان فى شعوب و قبايل قديمه عاشت من الاف السنين ف اماكن تانيه لكن مش ممكن تسميتهم دول، و و لو بعدين بقا ليهم دوله فماعاشتش زى الدوله المصريه و ماسابتش حاجه تثبت وجودها كحضاره. الحضاره المصريه القديمه اخبارها وصلتنا عن طريق نصوص موثقه مكتوبه ع البرديات و حيطان المعابد، عشان المصريين بعد ما اخترعو الكتابه عشقو اختراعهم دا و كانو بيسجلو كل كبيره و زغيره. طول التاريخ الدوله المصريه حاجه مميزه عن كل الدول التانيه و صعب تعريفها عشان ماهياش الحاكم، الفرعون او السلطان او الملك او الريس، ولا هيا الجيش ولا هيا الشعب، لكن مجموعة نظم متشابكه و متداخله مالهاش مثيل ف دول تانيه، و مجموعه م الروح و الاراده و المؤسسات و الهويه و حاجات تانى كتير خلقت الشخصيه المصريه و بتميز المصريين و دولتهم و بتديهم طابع معين مميز عن كل شعوب الدنيا و دولهم. فى ادله عن ان الانسان سكن وادى النيل م العصر الحجرى ف شكل اعمال فنيه و منحوتات صخريه علا طول نهر النيل و الواحات ف الصحرا. ف الالفيه العاشره قبل الميلاد، ابتدت ف مصر ثقافه الصيادين و صيادين السمك و طحن الحبوب. التغيرات المناخيه و/او الافراط ف الرعى حوالى 8000 قبل الميلاد ابتدا يجفف الاراضى الرعويه و مصر، و اتشكلت الصحرا. حصلت هجرات لنهر النيل و استقر وضع الاقتصاد الزراعى و المجتمع المركزى. الحضاره المصريه عمومى ابتدت كمجتمع م الفلاحين المصريين اللى مهنة الزراعه الراقيه خلتهم يرتبطو ب الارض و خلقت روح التعاون بينهم و خلتهم يطورو نظم رى و خلتهم يخترعو الحساب و الرياضيات و يخترعو تقويم و يهتمو بعلوم الفلك، و خلتهم يهتمو ب التسجيل و التوثيق و ده خلاهم يخترعو الكتابه و الكتابه خلتهم يخترعو الادب و يطورو اشكال جديده م الاعمال الادبيه، و طلع منهم اول دكتور ف التاريخ و طلع منهم المهندسين اللى طورو فنون المعمار اللى نسختها كل الحضارات اللى جت بعدهم، و سابو لمصر اعظم اثار ف العالم زى الاهرامات و المعابد و المسلات، و الفنانين اللى كتبو و رسمو ع الحيطان بتاع المعابد و اللى عملو تماثيل منحوته بمهاره مفيش زيها؛ و حاجات تانى كتير. عشان مجتمع الفلاحين المصريين ده ارتبط ب الارض ده خلاهم يكونو اول شعب حقيقى ف التاريخ و اول حكومه مركزيه و خلاهم يعملو ثقافتهم و هويتهم الخاصه بيهم و طلع منهم الفراعنه ملوك مصر القديمه العظما، يعنى باختصار عملو واحده من اقدم و اعظم الحضارات بتاع التاريخ. تاريخ مصر المكتوب بيرجع لسنة 3200 قبل الميلاد بس كمان فى ادله كتير بتاكد وجود حضاره و مدنيه ف وادى النيل قبل التاريخ المكتوب و اللى اتطورت ف شمال و جنوب مصر بشكل مستقل (بس مش منفصل تماما) لحد ما الملك '''[[مينا|مينا\نارمر]]''' وحد الشمال و الجنوب و اسس دوله مركزيه ملوك مصر حكموها لمدة تلات-ت-الاف سنه تقريباً. المصريين سمو الدوله الجديده ب اسم "'''تا-وى'''" و معناها '''الارضين''' و الحضاره المصريه ازدهرت و فضلت شايله خصايصها المصريه البحته ف الفنون و المعمار و الثقافه بشكل سنة طول المده الطويله دى. بعد لما [[احموس الاول|احموس]] طرد [[هيكسوس|الهكسوس]] من مصر و طاردهم لغاية حدود منطقة سوريا الشماليه مصر دخلت ف طور حربى كبير و ابتدا ملوكها يوجهو نظرهم لالبلاد [[اسيا|الاسيويه]] ففتحو مناطق [[فلسطين]] و [[سوريا]] و وصلو لغاية نهر الفرات و اتوسعو ف الجنوب لغاية ما وصلو للشلال الرابع ف [[السودان]] الحالى و كانو اعظمهم ف الغزوات [[تحوتمس التالت]] اللى اسس امبراطوريه مصريه شاسعه. م الوقت ده دى بقت حدود مصر لما يحكمها حاكم قوى، كان بيوصل بغزواته شمال لمنطقة سوريا و شرق ل[[منطقة بين النهرين|ميسوبوتاميا]] و جنوب لاواسط السودان الحالى و ساعات كان بيتجه غرب و بيضم منطقة [[ليبيا]] و ف [[البحر المتوسط]] كان بيضم لمصر جزر زى [[قبرص]] و [[كريت]] و ده كلو ب لاعتماد علا قدرات مصر الاقتصاديه و قوة جيشها. م الحكام اللى ضمو الشام و الحجاز و النوبه لمصر كان [[احمد بن طولون]] اللى قضا ع الحكم العربى و من بعدو [[الاخشيد]]، و [[الدوله الفاطميه فى مصر|الدوله الفاطميه]] ضمت الشام و الحجاز و النوبه و اليمن لمصر، و ف [[ايوبيين|العصر الايوبى]] فى جزر ف البحر المتوسط اتضمت لمصر، و ف عصر [[الدوله المملوكيه]] سلاطين مصر ضمو الشام و منطقة فلسطين و الحجاز و غيرها لمصر. اخر مره مصر اتوسعت فيها ب الغزوات كان ف عهد [[محمد على باشا|محمد على]] اللى ف ايامو مصر كات ليها جيش مصرى قوى قدر بيه انه يسيطر علا كل الدول الافريقيه المطله علا نهر [[النيل]] و منها السودان الحالى و الحبشه ([[اثيوبيا]] الحاليه) و [[اوجاندا|اوجندا]] و [[الصومال]] و ف الشرق و الشمال منطقة فلسطين و الشام و الحجاز و جزر ف البحر المتوسط و هدد عاصمة الاتراك ال[[امبراطوريه عثمانيه|عثمانليه]] ف [[توركيا|تركيا]] يعنى ف قلب بيتهم. من ناحيه تانيه، مصر هيا اكتر بلد ف العالم اتعاقب علا حكمها اكبر عدد م الملوك و السلاطين، و بالنسبه لطول تاريخها بتعتبر من اكتر بلاد العالم اللى اتمتعت ب استقلال. فى خمس فترات احتلال اتخللو استقلال مصر و كات فيهم مش مستقله ([[فارس]]ى، [[الامبراطوريه الرومانيه|رومانى]]، [[لغه عربى|عربى]]، [[امبراطوريه عثمانيه|عثمانى]]، [[انجلترا|انجليزى]]). ف عصور لاستقلال مصر كانت بتتقدم و تسود و ف عصور لاحتلال كانت بتتخلف، ف [[البطالمه|العصر البطلمى]] مصر سادت منطقة البحر المتوسط و حصلت فيها نهضه ثقافيه كبيره [[مكتبة اسكندريه]] لعبت فيها دور كبير. بعد احتلال الرومان لمصر سنة 30 قبل الميلاد مصر فقدت استقلالها و اتحولت ل[[ولايه]] رومانيه، الرومان استنزفوها و نهبوها و فرضو ع المصريين ضرايب الراس، و ف سنة 641 غزا ال[[عرب]] مصر و احتلوها و بقت ولايه تابعه لالخليفه العربى ولاته بيحكموها و كانو بيجمعولو الضرايب و المكوس، و استنزفوها و نهبوها بردو، و استمر الوضع علا كده لغاية لما [[احمد بن طولون]] استقل بحكمها سنة 868 و اسس [[الدوله الطولونيه]] و خرجت م الحكم العربى و حصلت فيها نهضه كبيره، و رجعت ليها سيادتها و استقلالها ب الكامل ف [[الدوله الفاطميه فى مصر|العصر الفاطمى]] و [[مملوك|العصر المملوكى]] اللى المماليك قدرو فيه انهم يكسرو شوكة شوية العرب اللى كانو لسه موجودين ف مصر و يقضو علا طموحاتهم و تمرداتهم و غالبيتهم اضطرو انهم يخرجو من مصر و حصلت فيها نهضه كبيره، و مصر بقت قوه اقتصاديه و عسكريه بيتعمل ليها الف حساب, لكن ف سنة 1517 استولى [[توركيا|الاتراك]] ال[[امبراطوريه عثمانيه|عثمانيين]] عليها و بقت [[ولايه]] عثمانليه و انحدرت فيها الثقافه بعد ما نهب العثمانليه تراثها و نقلوه علا [[استانبول]]. ف عهد [[محمد على باشا]] حصلت نهضه جديده لكن انتكست ب[[مصر تحت الاحتلال البريطانى|الاحتلال البريطانى]] لغاية ما قامت [[ثورة 23 يوليه]] سنة 1952 و رجعت مصر للمصريين. رغم طول تاريخ مصر و التحولات و التغييرات اللى حصلت علا امتداده، التاريخ ده اتميز بالاستمراريه و الدوام و مصر فضلت قوه ثقافيه و عسكريه كبرى ف منطقة [[الشرق الوسطانى]]؛ ورغم التغييرات، لسه بردو ملامح الشخصيه المصريه هيا هيا نفس ملامحها من الاف السنين. == النشيد الوطنى == '''بلادى بلادى بلادى''' هو اسم [[النشيد الوطنى المصرى]] الحالى، من تأليف [[محمد يونس القاضى]] وتلحين [[سيد درويش]]. و فى سنة 1923 كتب محمد يونس القاضى نشيد «بلادى بلادي»، و كانت كلماته متأثرة بخطاب مشهور للزعيم [[مصطفى كامل]] ألقاه سنة 1907، ولحنه سيد درويش. أول سلام وطنى اتعرف لمصر ظهر سنة 1869 فى عهد الخديوى إسماعيل، و كان «مارش الانتصار» من أوبرا عايدة، من تلحين الموسيقار الإيطالى جوزيبى فيردى. واتعزف المارش فى احتفالات افتتاح قناة السويس واستقبال كبار الضيوف والملوك و الأمراء اللى حضروا المناسبة. وبعد ثورة 23 يوليه 1952، اتغير السلام الوطنى، وظهر «نشيد الحرية» من كلمات كامل الشناوى و ألحان محمد عبد الوهاب. وبعده، سنة 1960، اتخذت مصر «والله زمان يا سلاحي» سلام وطنى جديد، من كلمات صلاح جاهين و ألحان كمال الطويل وغناء أم كلثوم. وفى سنة 1979، اعتمد الرئيس [[محمد انور السادات|محمد أنور السادات]] «بلادى بلادي» نشيد وطنى لجمهورية مصر العربية، وصدر القرار الجمهورى رقم 149 باعتماده، و كمان أعاد محمد عبد الوهاب توزيع اللحن. أما اسم الدولة، فبعد انتهاء الوحدة المصرية السورية سنة 1961، فضلت مصر رسميا محتفظة باسم «الجمهورية العربية المتحدة» لحد سنة 1971، و بعد كده بقى اسم الدولة الرسمى «جمهورية مصر العربية». وفيه بعض المصريين اللى بيطرحوا فكرة الاكتفاء باسم «مصر» كاسم للدولة من غير إضافات، لكن ده طرح سياسى ودستورى موجود عند بعض الناس، ومش هو الاسم الرسمى الحالى للدولة.{{اقتباس مركزى|بلادى بلادى بلادى — لكِ حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ام البلاد — انت غايتى و المراد و على كل العباد — كم لنيلك من ايادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر انتى اغلى دره — فوق جبين الدهر غره يا بلادى عيشى حره — و اسلمى رغم الاعادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ارض النعيم — سدت بالمجد القديم مقصدى دفع الغريم — و على الله اعتمادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر اولادك كرام — اوفياء يرعو الزمام سوف تاخد بالمرام — باتحادهم و اتحادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى}} == الحكومه == {{Main|سياسة مصر}} {{multiple image | total_width = 340 | image1 = AbdelFattah Elsisi (cropped).jpg | caption1 = [[عبد الفتاح السيسى]]<br /><small>[[رئيس مصر|رئيس الجمهوريه]]</small> | image2 = Mostafa Madbouly (cropped).jpg | caption2 = [[مصطفى مدبولى]]<br /><small>[[رئيس وزرا مصر|رئيس الوزرا]]</small> | caption_align = center }} مصر دولة شبه رئاسيه، و كمان مصر جمهوريه، و نظام الحكم فيها قائم على رئيس الجمهوريه و الحكومه و السلطه التشريعيه و القضائيه، و ده حسب [[دستور مصر]]. رئيس الجمهوريه هو رئيس الدوله، و الحكومه هى الهيئه التنفيذيه و الإداريه العليا للدوله، و رئيس مجلس الوزرا بيترأسها. [[مجلس النواب المصرى]] و [[مجلس الشيوخ المصرى]] بيمثلوا السلطه التشريعيه. مجلس النواب مسؤول عن سن القوانين، و إقرار السياسه العامه للدوله و الموازنه، و كمان بيراقب أعمال السلطه التنفيذيه. أعضاء مجلس النواب بيتنتخبوا لمدة خمس سنين، و مدة مجلس الشيوخ كمان خمس سنين. رئيس الجمهوريه بيتم انتخابه عن طريق اقتراع عام سرى مباشر، و مدة الرئاسه حسب التعديلات الدستوريه الحاليه ست سنين. مصر عندها واحد من أقدم التقاليد البرلمانيه المستمره فى العالم العربى.<ref name="pogar" /> أول مجلس نيابى حديث اتأسس سنة 1866 فى عهد [[الخديوى اسماعيل]]. الاحتلال البريطانى سنة 1882 أدى لحل المجلس، و السلطات البريطانيه سمحت بعد كده بوجود هيئة استشاريه بس. بعد إعلان استقلال مصر، [[دستور مصر 1923|دستور سنة 1923]] أسس نظام ملكى برلمانى.<ref name="pogar">{{cite web|last=Brown|first=Nathan J.|title=Mechanisms of Accountability in Arab Governance: The Present and Future of Judiciaries and Parliaments in the Arab World|url=http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|publisher=Programme on Governance in the Arab Region|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605005203/http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|archive-date=5 June 2012}}</ref> يوم 3 يوليه 2013، وزير الدفاع وقتها الفريق [[عبد الفتاح السيسى]] أعلن عزل مرسى من منصبه و وقف العمل بـ [[دستور مصر 2012|دستور 2012]].<ref name="morsi-think-again">{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|title=Think Again: The Muslim Brotherhood|publisher=Al-Monitor|date=28 January 2013|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202110236/http://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> لجنة من 50 عضو اتشكلت علشان تعديل الدستور، و الدستور الجديد اتعرض على استفتاء شعبى و اتعتمد فى يناير 2014.<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|title=Who's Who: Members of Egypt's 50-member constitution committee|newspaper=Al-Ahram|access-date=1 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224524/http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> [[انتخابات مجلس النواب المصرى 2015|انتخابات مجلس النواب سنة 2015]] اتعملت على مرحلتين، من 17 اكتوبر لحد 2 ديسمبر 2015.<ref name="ao30aug">{{Cite news |date=30 August 2015 |title=Timetable for Egypt's parliamentary elections announced; voting to start 17 Oct |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023424/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |archive-date=4 September 2015 |access-date=11 September 2015 |agency=Ahram Online}}</ref> [[انتخابات الرئاسه المصريه 2014|انتخابات الرئاسه سنة 2014]] اتعملت من 26 لـ 28 مايو. الأرقام الرسميه قالت إن نسبة المشاركه كانت 47.5%، و عبد الفتاح السيسى اخد 23.78 مليون صوت، أو 96.9% من الأصوات، قدام 757,511 صوت، أو 3.1%، لـ [[حمدين صباحى]].<ref>{{cite web |title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91% |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731100838/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |archive-date=31 July 2014 |access-date=28 July 2014 |website=English.Ahram.org |publisher=Ahram Online}}</ref> بعض المؤسسات الدوليه بتنشر تقييمات مختلفه للنظام السياسى فى مصر. [[فريدوم هاوس]] فى تقريرها لسنة 2024 صنفت مصر "غير حره"، و ادت الحقوق السياسيه 6 من 40 و الحريات المدنيه 12 من 60.<ref>{{cite web|title=Egypt|url=https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|work=Freedom in the World 2024|publisher=Freedom House|access-date=3 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233711/https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|url-status=live}}</ref> [[معهد V-Dem]] فى بياناته لسنة 2023 حط مصر ضمن الدول الأقل ديمقراطيه فى افريقيا.<ref name="vdem_dataset">{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live}}</ref> [[وحدة المخابرات الاقتصاديه]] فى مؤشر الديمقراطيه لسنة 2023 وصفت النظام فى مصر بأنه "نظام سلطوى" و ادته درجة 2.93.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB |access-date=3 March 2024 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320115317/http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |url-status=live}}</ref> === العلاقات الخارجيه === {{Main|علاقات مصر الخارجيه}} {{multiple image | width1 = 185 | width2 = 185 | direction = vertical | footer = فوق: الرئيس السابق [[حسنى مبارك]] مع الرئيس الامريكانى السابق [[جورج دبليو بوش]] فى كامب ديفيد سنة 2002.<br />تحت: الرئيس [[عبد الفتاح السيسى]] مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] فى [[قمة البريكس 2024]]. | image1 = Hosni Mubarak with George W. Bush.jpg | image2 = Meeting between Abdel Fattah el-Sisi and Vladimir Putin at 2024 BRICS Summit.jpg }} موقع مصر الجيوجرافى، و تاريخها، و دورها الدبلوماسى فى افريقيا و البحر المتوسط و جنوب غرب اسيا بيأثروا على سياستها الخارجيه. مصر كانت من الدول المؤسسه لـ [[حركة عدم الانحياز]] و [[الامم المتحده]]، و فضلت ليها مشاركه مهمه فى الدبلوماسيه الإقليميه. [[القاهره]] تاريخى كانت ملتقى للتجاره و الثقافه، و فضلت مركز مهم للتأثير الفكرى و السياسى فى المنطقه. [[العلاقات المصريه الامريكانيه|الولايات المتحده]] كانت شريك مهم لمصر، و المساعدات العسكريه الامريكانيه لمصر كانت حوالى 1.3 مليار دولار فى السنه حسب أرقام سنة 2015.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |title=Obama restores US military aid to Egypt over Islamic State concerns |date=31 March 2015 |work=[[The Guardian]] |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214044811/https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |archive-date=14 December 2016 |url-status=live}}</ref> الولايات المتحده صنفت مصر سنة 1989 [[حليف رئيسى من بره الناتو]]. العلاقات بين البلدين اتوترت بعد أحداث 2013، و إدارة الرئيس الامريكانى [[باراك اوباما]] انتقدت تعامل الحكومه المصريه مع [[الاخوان المسلمين]] و علقت تدريبات عسكريه مشتركه.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |title=Obama cancels military exercises, condemns violence in Egypt |work=Reuters |date=15 August 2013 |access-date=8 October 2014 |author1=Holland, Steve |author2=Mason, Jeff |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014033253/http://www.reuters.com/article/2013/08/16/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الروسيه|روسيا]] زادت بعد عزل مرسى، و البلدين وسعوا التعاون العسكرى<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |title=Russia, Egypt seal preliminary arms deal worth $3.5 billion: agency |work=Reuters |date=17 September 2014 |access-date=8 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014032747/http://www.reuters.com/article/2014/09/17/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> و التجارى.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |title=Russia to boost trade with Egypt after Western food ban |work=Yahoo News |date=12 August 2014 |access-date=8 October 2014 |author=Anishchuk, Alexei |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014204101/http://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الصينيه|الصين]] كمان اتطورت، و البلدين أعلنوا سنة 2014 إقامة "شراكه استراتيجيه شامله". مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] رفعوا علاقتهم سنة 2024 لمستوى "شراكه استراتيجيه و شامله"، و الشراكه بتشمل التعاون السياسى و الاقتصادى، و التجاره، و دعم الاستقرار الاقتصادى، و التعاون فى مكافحة الإرهاب.<ref>{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/news/joint-declaration-strategic-and-comprehensive-partnership-between-arab-republic-egypt-and-european-2024-03-17_en |title=Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between the Arab Republic of Egypt and the European Union |publisher=European Commission |date=17 March 2024 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لعبت دور وسيط فى صراعات الشرق الأوسط، و خصوصاً فى محاولات التوصل لوقف ضرب النار فى [[قطاع غزه]] و فى [[عملية السلام الاسرائيليه الفلسطينيه]].<ref>{{cite book |last1=Maddy-weitzman |first1=Bruce |title=Middle East Contemporary Survey: Volume XIX, 1995 |date=1997 |publisher=The Moshe Dayan Center |isbn=978-0-8133-3411-0 |url={{GBurl|E6H6GAzdrXcC|p=265}} |page=265}}</ref> مصر عضو فى [[الاتحاد الافريقى]] و [[جامعة الدول العربيه]]، و مقر جامعة الدول العربيه موجود فى القاهره. مقر الجامعه اتنقل مؤقتاً لـ [[تونس]] سنة 1978 بعد [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه]]، و رجع للقاهره سنة 1989. مصر عندها كمان علاقات اقتصاديه قويه مع دول الخليج زى [[العلاقات المصريه السعوديه|السعوديه]] و [[الامارات العربيه المتحده]].<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |title=Saudi Arabia and UAE to Prop Up Egypt With $5bn Aid Boost |website=International Business Times |date=13 October 2014 |access-date=17 October 2014 |author=Wilson, Nigel |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019104420/http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live}}</ref> === الجيش === {{Main|القوات المسلحه المصريه}} {{Further|الصناعات العسكريه المصريه}} [[ملف:Defense.gov photo essay 090421-N-0696M-106.jpg|تصغير|جنود من [[الحرس الجمهورى المصرى]] سنة 2009]] [[القوات المسلحه المصريه]] هى المؤسسه العسكريه فى مصر، و بتتكون من [[الجيش المصرى]]، و [[البحريه المصريه]]، و [[القوات الجويه المصريه]]، و [[قوات الدفاع الجوى المصريه]]. رئيس أركان حرب القوات المسلحه بيشرف على الأفرع العسكريه، و القيادة الاستراتيجيه للدوله موجوده فى [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/egypt.military.facts/index.html|title=Egypt's military: Key facts|access-date=12 April 2017|language=en}}</ref> القوات المسلحه دورها الأساسى هو الدفاع عن مصر ضد التهديدات الخارجيه، و ليها كمان أدوار جوه البلد، زى مساعدة الشرطه فى حماية المنشآت المهمه فى حالات الطوارئ و عمليات مكافحة الإرهاب. القوات المصريه بتشارك كمان فى بعثات حفظ السلام و تدريبات عسكريه ثنائيه و متعددة الجنسيات.<ref name=CIA-military>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|section=Military and Security |access-date=3 March 2025}}</ref> الجيش ليه دور اقتصادى واسع كمان بمشروعات البنيه التحتيه، و إنتاج سلع استهلاكيه، و النشاط العقارى، و بمؤسسات زى [[جهاز مشروعات الخدمه الوطنيه]]. حسب المصادر المذكوره فى النص، القوات المسلحه كان عندها حوالى 438,500 فرد فى الخدمه و 479,000 فرد احتياط.<ref>{{cite web |url=http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |title=The Egyptian Armed Forces and the Remaking of an Economic Empire |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |date=15 April 2015 |access-date=23 June 2015 |author=Marshall, Shana |work=Carnegie Middle East Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709153851/http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |archive-date=9 July 2015 |url-status=live}}</ref> التجنيد إجبارى للرجاله، و مدة الخدمه بتختلف حسب المستوى التعليمى و ظروف التجنيد.<ref name=CIA-military/> القوات المسلحه المصريه بتستخدم أسلحه و معدات جايه من دول مختلفه، منها [[الصين]]، و [[فرنسا]]، و [[المانيا]]، و [[ايطاليا]]، و [[روسيا]]، و [[الولايات المتحده]]. مصر عندها كمان صناعه عسكريه محليه بتنتج أسلحه خفيفه و عربيات مدرعه و سفن عسكريه، و عندها اتفاقيات إنتاج بترخيص مع دول تانيه.<ref name=CIA-military/> مصر من الدول اللى عندها أقمار صناعيه للاستطلاع و المراقبه. مصر أطلقت [[ايجيبت سات 1]] سنة 2007،<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaacov|url=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=48099|title=Egypt to launch first spy satellite|newspaper=The Jerusalem Post|date=15 January 2007}}</ref> و [[ايجيبت سات 2]] سنة 2014.<ref>{{cite news |url=http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |title=Egyptian reconnaissance satellite launched by Soyuz |author=Stephen Clark |publisher=Spaceflight Now |date=16 April 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013018/http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |archive-date=19 April 2014 |url-status=live}}</ref> مصر أطلقت [[مصر سات-A]] سنة 2019، و بعده [[طيبه 1]] للاتصالات المدنيه و العسكريه فى نفس السنه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2019/11/27/egypt-launches-tiba-1-communications-satellite-on-board-ariane-5-rocket/ |title=Egypt Launches Tiba-1 Communications Satellite on Board Ariane 5 Rocket |website=Space in Africa |date=27 November 2019 |access-date=5 April 2025}}</ref> سنة 2023، مصر أطلقت [[حورس 1]] و [[حورس 2]]، و بعدها [[مصر سات 2]]. الأقمار التلاته مخصصه لمراقبة الأرض بدقه عاليه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2023/12/04/egypt-launches-misrsat-2/ |title=Egypt Launches MisrSat-2 |date=4 December 2023 |publisher=Space in Africa |access-date=3 March 2025}}</ref> سنة 2024، مصر كملت المرحلة التشغيليه الأوليه من [[NEXSAT-1]]، أول قمر مصرى تجريبى لمراقبة الأرض، و المشروع شمل تطوير برمجيات و أنظمة تحكم محليه و معالجة صور الأقمار الصناعيه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2024/07/31/egypt-marks-milestone-with-its-experimental-satellite-nexsat-1/ |title=Egypt Marks Milestone With Its Experimental Satellite Nexsat-1 |website=Space in Africa |date=31 July 2024 |access-date=5 April 2025}}</ref> === القانون === {{Main|القانون المدنى المصرى}} [[ملف:Egyptian High Court of Justice.jpg|تصغير|upright=1.25|دار القضاء العالى فى [[وسط البلد]] فى القاهره]] النظام القانونى فى مصر بيعتمد بشكل أساسى على القانون المدنى و مبادئ [[الشريعه الاسلاميه]]. القانون المدنى المصرى اتأثر بدرجه كبيره بالقانون الفرنساوى، و خصوصاً [[قانون نابليون]]. الدستور المصرى ببيقول إن مبادئ الشريعه الاسلاميه هى المصدر الرئيسى للتشريع. السلطه القضائيه فى مصر مستقله رسمى، و بتضم عدد من الجهات و المحاكم. [[المحكمه الدستوريه العليا]] هى أعلى محكمه مختصه بالرقابه على دستورية القوانين و اللوائح، و مقرها فى [[المعادى]] فى القاهره. القانون المصرى بينظم مجالات مختلفه زى القانون المدنى، و الجنائى، و التجارى، و الإدارى، و قوانين الأحوال الشخصيه. مسائل الأحوال الشخصيه زى الجواز و الطلاق و حضانة الأطفال بتتأثر بقواعد الشريعه بالنسبه للمسلمين.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |title=Incorporating Sharia into legal systems |work=BBC News |date=8 February 2008 |access-date=18 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425031043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |archive-date=25 April 2013 |url-status=live}}</ref> [[دستور مصر 2012|دستور سنة 2012]] اتوافق عليه فى استفتاء اتعمل من 15 لـ 22 ديسمبر 2012. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 64% من المشاركين وافقوا عليه، و نسبة المشاركه كانت حوالى 33%.<ref>{{Cite news|title=Egyptian constitution 'approved' in referendum|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|work=BBC News|date=23 December 2012|access-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223022054/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|archive-date=23 December 2012|url-status=live}}</ref> بعد أحداث 2013، دستور جديد اتكتب و اتعرض على استفتاء فى يناير 2014. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 98% من المشاركين وافقوا عليه.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110 |title=BBC News – Egypt referendum: '98% back new constitution' |last=BBC |date=18 January 2014 |work=[[BBC Online]] |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118203701/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110|archive-date=18 January 2014 |url-status=live}}</ref> الدستور ببيقول المساواه بين المواطنين و حرية الفكر، و بيمنع تأسيس الأحزاب السياسيه على أساس الدين، أو العرق، أو الجنس، أو الجغرافيا.<ref name="BBC" /> القانون الجنائى المصرى فيه مواد بتتعلق بـ [[ازدراء الاديان فى مصر|ازدراء الأديان]].<ref>{{cite web |url=http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |title=Legislation Egypt |publisher=Lexadin.nl |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012239/http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> النظام القضائى المصرى بيسمح بعقوبة الإعدام فى بعض الجرائم. ==== حقوق الإنسان ==== {{Main|حقوق الإنسان فى مصر}} {{شوف كمان |فض اعتصام رابعه|اضطهاد الاقباط}} [[ملف:Neither Morsi nor the military - Egypt's Third Square Movement seeks an alternative vision for the future.jpg|تصغير|متظاهرين من حركة الميدان التالت، اللى كانت ضد حكومة مرسى و ضد حكم الجيش، يوم 31 يوليه 2013]] [[المجلس القومى لحقوق الإنسان]] اتأسس سنة 2003. بعض نشطاء حقوق الإنسان انتقدوا المجلس و قالوا إن استقلاله عن الحكومه مش كافى، و إن دوره ساعات بيستخدم لتبرير سياسات الدوله.<ref>{{cite web|url=http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |title=Law No. 94 of 2003 Promulgating The National Council for Human Rights |publisher=Nchregypt.org |date=16 February 2010 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012238/http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |archive-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701015847/http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-date=1 July 2003 |title=Egyptian National Council for Human Rights Against Human Rights NGOs |publisher=EOHR |date=3 June 2003 |access-date=8 February 2013}}</ref> تقارير من منظمات دوليه انتقدت أوضاع الحريه الدينيه فى مصر، و أشارت لمشاكل و تمييز بيواجه أقليات زى [[المسيحيين الاقباط]] و [[البهائيين]] و جماعات دينيه تانيه. تقرير لـ [[مركز بيو للأبحاث]] سنة 2009 حط مصر ضمن الدول اللى فيها قيود كبيره على الحريه الدينيه.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |title=Religion: Few States Enjoy Freedom of Faith, Report Says |publisher=Ipsnews.net |date=17 December 2009 |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112201851/http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> بعد أحداث 2013، منظمات حقوق إنسان و تقارير صحفيه قالت إن الاعتقالات السياسيه و التضييق على المعارضه زادوا. فض الاعتصامات فى اغسطس 2013 أدى لمقتل مئات الأشخاص، و تقديرات أعداد الضحايا اختلفت حسب المصدر.<ref>{{Cite news|author=Mohsen, Manar |url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |title=Health Ministry raises death toll of Wednesday's clashes to 638 |newspaper=Daily News Egypt |date=16 August 2013 |access-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821044205/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |archive-date=21 August 2013 |url-status=dead}}</ref> المحاكم المصريه أصدرت كمان أحكام إعدام جماعيه فى بعض القضايا. سنة 2014، محكمه أصدرت حكم بإعدام 529 شخص فى قضيه واحده، و [[الامم المتحده]] و منظمات حقوق إنسان انتقدوا الإجراءات و الأحكام.<ref>{{cite news|title=Egyptian court sentences nearly 530 to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150616/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-date=25 March 2014|newspaper=The Washington Post|date=24 March 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |work=The New York Times |first=Nick |last=Cumming-Bruce |title=U.N. Expresses Alarm Over Egyptian Death Sentences |date=25 March 2014 |access-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718152729/https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |archive-date=18 July 2017 |url-status=live}}</ref> القوانين المصريه ما بتجرمش المثليه الجنسيه باسمها بشكل مباشر، لكن منظمات حقوقيه بتقول إن قوانين تانيه، خصوصاً قوانين "الفجور" و الآداب العامه، اتستخدمت فى ملاحقة أشخاص بسبب علاقات جنسيه مثليه.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |date=3 November 2013}} ''pewglobal''. 4 June 2013.</ref> ==== حرية الصحافه ==== [[مراسلون بلا حدود]] حطت مصر فى المركز 160 من 180 بلد فى [[مؤشر حرية الصحافه]] سنة 2017. فى اغسطس 2015، 18 صحفى على الأقل كانو مسجونين حسب المصدر المذكور. قانون لمكافحة الإرهاب صدر فى اغسطس 2015 و فرض غرامات على وسايل الإعلام اللى بتنشر معلومات عن العمليات الإرهابيه بتختلف عن البيانات الرسميه لوزارة الدفاع.<ref>Gehlen, M. (2015) [http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft Al-Dschasira-Journalisten zu drei Jahren Haft verurteilt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830030511/http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft |date=30 August 2015}}, Zeit Online, 29 August 2015</ref> === التقسيم الإدارى === {{Main|تقسيم مصر الإدارى}} مصر متقسمه لـ 27 [[محافظات مصر|محافظه]]. المحافظات بتتقسم لمراكز أو أقسام، و المراكز بتضم مدن و قرى. كل محافظه ليها عاصمه إداريه، و فى حالات كتير عاصمة المحافظه بيبقى ليها نفس اسم المحافظه.<ref name="Beckouche2017">{{cite book|author=Pierre Beckouche|title=Europe's Mediterranean Neighbourhood|url=https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA121|year=2017|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78643-149-3|page=121}}</ref> [[ملف:Egypt - Administrative Divisions - Nmbrs - colored.png|center|تصغير|upright=2|محافظات مصر: {{divcol|colwidth=17em|style=column-count:2}} {{ordered list |[[مطروح]] |[[اسكندريه]] |[[البحيره]] |[[كفر الشيخ]] |[[الدقهليه]] |[[دمياط]] |[[بور سعيد]] |[[شمال سينا]] |[[الغربيه]] |[[المنوفيه]] |[[القليوبيه]] |[[الشرقيه]] |[[الاسماعيليه]] |[[الجيزه]] |[[الفيوم]] |[[القاهره]] |[[السويس]] |[[جنوب سينا]] |[[بنى سويف]] |[[المنيا]] |[[الوادى الجديد]] |[[اسيوط]] |[[البحر الاحمر]] |[[سوهاج]] |[[قنا]] |[[الاقصر]] |[[اسوان]] }} {{divcolend}}]] == الجيوجرافيا == [[ملف:Nile River Delta at Night.JPG|تصغير|مصر و البلاد اللى حواليها فى الليل من الفضاء]] {{Main|جغرافيا مصر}} [[ملف:Egypt Topography.png|تصغير|تضاريس مصر]] مصر موجوده بشكل أساسى بين خطى عرض [[خط عرض 22 شمال|22°]] و [[خط عرض 32 شمال|32° شمال]]، و بين خطى طول [[خط طول 25 شرق|25°]] و [[خط طول 35 شرق|35° شرق]]. مساحة مصر حوالى 1,002,000 كيلومتر مربع، بما فيها [[مثلث حلايب]] و [[شلاتين]] المصريين، و بكده مصر بتعتبر من اكبر بلاد العالم من ناحية المساحه. مساحتها تقريب قد مساحة [[فرنسا]] مرتين و حوالى اربع مرات مساحة [[المملكه المتحده|بريطانيا]]. مناخ مصر شديد الجفاف، و عشان كده معظم السكان بيتركزوا فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل]]. حوالى 99% من السكان بيستخدموا حوالى 5.5% بس من إجمالى مساحة البلد، و حوالى 98% من المصريين عايشين على حوالى 3% من مساحة مصر.<ref>{{cite web |url=http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |title=Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324233515/http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |archive-date=24 March 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fouberg|first1=Erin H.|last2=Murphy|first2=Alexander B.|author3=de Blij|title=Human Geography: People, Place, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|access-date=10 February 2013|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-57647-2|page=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509151021/http://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}</ref> [[ملف:Sand Dunes (Qattara Depression).jpg|تصغير|[[منخفض القطاره]] فى شمال غرب مصر]] [[ليبيا]] موجوده على حدود مصر من الغرب، و [[السودان]] من الجنوب، و [[قطاع غزه]] و [[اسرائيل]] من الشرق. مصر بلد عابر للقارات، عشان [[شبه جزيرة سينا]] و [[برزخ السويس]] بيربطوا [[افريقيا]] بـ [[اسيا]]. [[قناة السويس]] بتمر فى البرزخ و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و من خلاله بالمحيط الهندى. معظم أراضى مصر، بعيد عن وادى النيل و الدلتا، صحرا. الواحات منتشره فى مناطق مختلفه من الصحرا، و الرياح بتكوّن كثبان رمليه كبيره، بعضها ارتفاعه بيعدى 30 متر. مصر فيها أجزاء من [[الصحرا الكبرى]] و [[الصحرا الليبيه]]. [[شبه جزيرة سينا]] فيها أعلى جبل فى مصر، [[جبل كاترين]]، و ارتفاعه 2,642 متر فوق سطح البحر. منطقة [[ريفييرا البحر الاحمر]] على الساحل الشرقى لمصر معروفه بالشعاب المرجانيه الكتير و الحياه البحريه المتنوعه. من اكبر المدن المصريه [[القاهره]]، عاصمة مصر و اكبر مدينه فيها، و [[اسكندريه]]، تانى اكبر مدينه، و [[الجيزه]]، و [[المحله الكبرى]]، و [[الزقازيق]]، و [[المنصوره]]، و [[اسيوط]]، و [[المنيا]]، و [[اسوان]]، و [[الاقصر]]، و [[الغردقه]]، و [[شرم الشيخ]]، و [[بور سعيد]]، و [[السويس]]، و [[سفاجا]]، و [[كوم امبو]]. [[الجيزه]] فيها [[الهرم الاكبر]] اللى بناه الملك [[خوفو]]، و مدينة [[السويس]] موجوده عند الطرف الجنوبى لـ [[قناة السويس]]. مصر فيها عدد من الواحات، زى [[الواحات البحريه]]، و [[الداخله]]، و [[الفرافره]]، و [[الخارجه]]، و [[واحة سيوه]]. مصر فيها كمان محميات طبيعيه مهمه زى [[محمية راس محمد]]، و [[محمية الزرانيق]]، و مناطق محميه فى سيوه. فى 13 مارس 2015، مصر أعلنت عن خطط لإنشاء [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{cite news|title=Egypt to build new administrative and business capital|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|work=BBC News|date=13 March 2015|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216003921/https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|archive-date=16 December 2018|url-status=live}}</ref> === المناخ === {{Main|مناخ مصر}} [[ملف:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|تصغير|الحد الواضح بين [[الصحرا الغربيه]] شديدة الجفاف و [[وادى النيل]] المروى، اللى معظم سكان مصر و الزراعه فيها بيتركزوا فيه]] [[ملف:Water_stress,*top_countries*(2022).svg|تصغير|مصر كانت تامن اكتر بلد بتعانى من الإجهاد المائى فى العالم سنة 2022]] مصر جوها جاف و مشمس و حر معظم السنه. المطر بينزل فى الأساس فى شهور الشتا.<ref>{{cite journal |last1=Soliman |first1=K. H. |title=Rainfall over Egypt |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=July 1953 |volume=79 |issue=341 |pages=389–397 |doi=10.1002/qj.49707934106 |bibcode=1953QJRMS..79..389S}}</ref> جنوب [[القاهره]] متوسط المطر السنوى حوالى 2 لـ 5 مليمتر بس، و ساعات سنين بتعدى من غير مطر تقريباً. على شريط ضيق من الساحل الشمالى، المطر ممكن يوصل لحوالى 410 مليمتر فى السنه، و معظمه بين اكتوبر و مارس.<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |title=Marsa Matruh, Egypt |publisher=Weatherbase.com |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104040540/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |archive-date=4 November 2011 |url-status=live}}</ref> التلج بينزل على جبال [[سينا]]، و ساعات على مدن فى الساحل الشمالى زى [[دمياط]]، و [[بلطيم]]، و [[سيدى برانى]]، و نادر فى [[اسكندريه]]. كمية صغيره اوى من التلج نزلت على [[القاهره]] يوم 13 ديسمبر 2013، و دى كانت من الحالات النادره اوى اللى حصلت خلال عشرات السنين.<ref>{{cite news |title= Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot |first= Jason |last= Samenow |newspaper= The Washington Post |date= 13 December 2013 |url= https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |access-date= 26 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150903233952/http://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |archive-date= 3 September 2015 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> الصقيع بيحصل كمان فى وسط سينا و فى مناطق من وسط مصر. درجات الحراره فى مصر عاليه اوى فى معظم اماكن البلد، خصوصاً فى الصيف. شمال مصر بيكون أقل حراره نسبى بسبب تأثير الهوا البارد اللى جاى من [[البحر المتوسط]]، خصوصاً على الساحل فى عز الصيف. [[الخماسين]] رياح حاره و جافه بتيجى من الصحارى الواسعه ناحية الجنوب، و بتهب غالب فى الربيع أو أول الصيف. الخماسين بتحمل رمله و تراب، و ممكن ترفع درجات الحراره فى النهار لأكتر من 40 درجه مئويه، و ساعات لأكتر من 50 درجه مئويه فى المناطق الداخليه، و نسبة الرطوبه ممكن تنزل لـ 5% أو أقل. قبل بناء [[السد العالى]]، [[نهر النيل]] كان بيفيض كل سنه، و الفيضان كان بيجدد خصوبة التربه المصريه. الفيضان السنوى كان بيساعد مصر إنها تنتج محصول منتظم سنة ورا سنة. [[تغير المناخ]] بيضغط بشكل متزايد على مناخ مصر الحار و الجاف. درجات الحراره القصوى، و الجفاف، و الفيضانات، و ارتفاع مستوى سطح البحر بقوا من المخاطر المتزايده.<ref>{{Cite web |title=Climate Resilience for Energy Transition in Egypt – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/climate-resilience-for-energy-transition-in-egypt |access-date=29 October 2023 |website=IEA |date=3 July 2023 |language=en-GB}}</ref> التغيرات دى بتهدد الأمن الغذائى، و توفر الميه، و الصحه العامه، و الاستقرار الاقتصادى.<ref>{{Cite web |last=USAID |date=1 November 2024 |title=Egypt Climate Change Country Profile {{!}} Fact Sheet |url=https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204143712/https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |url-status=dead |archive-date=4 December 2023 |access-date=14 January 2025 |website=U.S. Agency for International Development |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNDP Climate Change Adaptation |title=Egypt |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/arab-states/egypt |access-date=14 January 2025 |website=[www.adaptation-undp.org](http://www.adaptation-undp.org) |date=25 April 2024 |language=en}}</ref> === التنوع البيولوجى === {{Main|الحياه البريه فى مصر}} [[ملف:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|تصغير|[[العقاب الامبراطورى الشرقى]]]] مصر وقعت على [[اتفاقية التنوع البيولوجى]] فى ريو يوم 9 يونيه 1992، و بقت طرف رسمى فى الاتفاقيه يوم 2 يونيه 1994.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124005746/http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref> مصر عملت بعد كده الاستراتيجيه و خطة العمل الوطنيه للتنوع البيولوجى، و الاتفاقيه استلمتها يوم 31 يوليه 1998.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |title=Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation |access-date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012234/http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> الخطة سجلت حوالى 1,483 نوع من الطحالب، و حوالى 15,000 نوع من الحيوانات، أكتر من 10,000 منهم حشرات، و أكتر من 627 نوع من الفطريات، و 319 نوع من بدائيات النوى، و 2,426 نوع من النباتات، و 371 نوع من الأوليات. أعداد بعض المجموعات الكبيره، زى الفطريات اللى بتكوّن الأشنات و الديدان الخيطيه، ماكانتش معروفه بشكل كامل. المجموعات الصغيره اللى اتدرست كويس، زى البرمائيات، و الطيور، و الأسماك، و الثدييات، و الزواحف، أعداد الأنواع فيها معروفه بشكل أفضل، بس أعداد أنواع كتير من المجموعات التانيه ممكن تزيد مع اكتشاف و تسجيل أنواع جديده فى مصر. دراسات لاحقه سجلت أكتر من 2,200 نوع من الفطريات فى مصر، بما فيها الأنواع اللى بتكوّن الأشنات، و العدد الحقيقى المتوقع للفطريات الموجوده فى مصر اكبر من كده بكتير.<ref>A.M. Abdel-Azeem, ''The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt'' IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).</ref> الباحثين سجلوا كمان 284 نوع محلى أو متوطن بشكل طبيعى من الحشائش فى مصر.<ref>{{cite book|last1=Ibrahim|first1=Kamal M.|last2=Hosni|first2=Hasnaa A.|last3=Peterson|first3=Paul M.|title=Grasses of Egypt|date=2016|publisher=Smithsonian Institution Scholarly Press|location=Washington, D.C.|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67060|access-date=16 April 2016|archive-date=18 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190122/https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-SI-PURL-gpo67060|url-status=live}}</ref> === جبال === {{جبال مصر}} == محافظات مصر == {{Main|محافظات مصر}} {{خريطة محافظات مصر}} بتتقسم مصر لوحدات إدارية بتتسمى محافظة. دلوقتى مصر بتتقسم لـ27 [[محافظه|محافظة]]، والمحافظة بتتكون من مراكز والمراكز بتتكون من مدن وقرى. فى كل محافظة بيتعين من رئيس الجمهورية محافظ، بيبقى المسئول عن المحافظة بتاعته. اغلب المحافظات الكثافة السكانية فيها بتعدى 1000 انسان لكل كيلومتر مربع. المحافظات يإما بتكون منطقة حضرية بالكامل أو خليط من المدن والقرى. المحافظة ممكن تكون كلها مدينة كبيره واحدة زى فى حالة [[القاهره|القاهرة]] و<nowiki/>[[اسكندريه|اسكندرية]]. == السكان == {{Main|سكان مصر|مصريين}} [[ملف:Egypt 2010 population density1.png|تصغير|الكثافه السكانيه فى مصر سنة 2010، بعدد السكان لكل كيلومتر مربع]] مصر هى أكتر بلد فى [[العالم العربى]] فى عدد السكان، و تالت اكبر بلد فى [[افريقيا]] من ناحية عدد السكان، و عدد سكانها وصل لحوالى 120 مليون شخص حسب تقديرات سنة 2026.<ref name=mospop>{{cite web | title=Africa: most populated countries 2026 | website=Statista | date=2026-07-03 | url=https://www.statista.com/statistics/1121246/population-in-africa-by-country/ | access-date=2026-09-04}}</ref> عدد سكان مصر زاد بسرعه كبيره بين سنة 1970 و 2010، و ده حصل بسبب تطور الطب، و انخفاض الوفيات، و زيادة إنتاج الزراعه مع التطورات اللى حصلت فى [[الثوره الخضرا]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |title=The limits of a Green Revolution? |work=BBC News |date=29 March 2007 |access-date=25 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728055441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |archive-date=28 July 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=admin |url=http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |title=Food First/Institute for Food and Development Policy |publisher=Foodfirst.org |date=8 April 2000 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714215036/http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |archive-date=14 July 2009}}</ref> لما [[نابليون بونابرت]] غزا مصر سنة 1798، عدد سكان مصر كان بيتقدر بحوالى 3 مليون شخص.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/egypt/55.htm |title=Egypt – Population |publisher=Countrystudies.us |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011712/http://countrystudies.us/egypt/55.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> أغلب سكان مصر متركزين حوالين [[نهر النيل]]، و بالخصوص فى [[وادى النيل]]، و [[دلتا النيل]]، و [[القاهره الكبرى]]، و [[اسكندريه]]، و المدن الكبيره حوالين [[قناة السويس]]. المنطقه اللى فيها أغلب الأراضى الزراعيه حوالين النيل مساحتها صغيره اوى مقارنة بمساحة مصر الكامله، لأن أغلب مساحة البلد صحرا. المساحه المعموره فعلى فى مصر حوالى 77,041 كيلومتر مربع، و ده بيخلى الكثافه السكانيه الفعليه فى المناطق اللى الناس عايشه فيها عاليه اوى و بتعدى 1,200 شخص لكل كيلومتر مربع. حوالى 43% من سكان مصر عايشين فى المدن، و الباقى أغلبهم عايشين فى المدن الصغيره و القرى.<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) - Egypt, Arab Rep. |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314193242/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |archive-date=14 March 2024 |access-date=1 August 2022 |work=[[World Bank]]}}</ref> المجتمع المصرى تاريخى كان بيتقسم بشكل عام بين سكان المدن الكبيره و [[فلاحين|الفلاحين]] اللى عايشين فى القرى و شغالين فى الزراعه، بس التوسع العمرانى و الهجره من الريف للمدن غيرو التقسيم ده بدرجه كبيره فى العقود الأخيره. === المصريين بره مصر === الهجره من مصر كانت مقيده فى عهد [[جمال عبد الناصر]]، بس الدوله بعتت آلاف المدرسين و المهنيين المصريين لبلاد عربيه مختلفه ضمن سياسة مصر الإقليميه وقت [[الحرب البارده العربيه]].<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Nasser's Educators and Agitators across al-Watan al-'Arabi : Tracing the Foreign Policy Importance of Egyptian Regional Migration, 1952-1967 |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |date=2 July 2016 |volume=43 |issue=3 |pages=324–341 |doi=10.1080/13530194.2015.1102708}}</ref> مصر خففت القيود على الهجره سنة 1971 فى عهد الرئيس [[انور السادات]]، و أعداد المصريين اللى سافروا للشغل بره زادت اوى بعد أزمة البترول سنة 1973.<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Why Do States Develop Multi-tier Emigrant Policies? Evidence from Egypt |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=10 November 2015 |volume=41 |issue=13 |pages=2192–2214 |doi=10.1080/1369183X.2015.1049940}}</ref> تقديرات أقدم كانت بتحط عدد المصريين المقيمين بره مصر عند حوالى 2.7 مليون شخص، و حوالى 70% منهم كانو عايشين فى بلاد عربيه، خصوص [[السعوديه]]، و [[ليبيا]]، و [[الاردن]]، و [[الكويت]]، و الباقى كان منتشر بشكل أساسى فى اوروبا و امريكا الشماليه.<ref name="IOMEgypt">{{cite web|url=http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|publisher=International Organization for Migration|title=Migration and Development in Egypt: Facts and Figures|year=2010|access-date=21 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011709/http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|archive-date=5 February 2011}}</ref> === المجموعات العرقيه === [[مصريين|المصريين]] هما الغالبيه الساحقه من سكان مصر. مصر فيها كمان مجموعات عرقيه و ثقافيه أصغر، منها [[بدو|البدو]]، و خصوص فى [[سينا]] و الصحرا الشرقيه، و [[نوبيين|النوبيين]] حوالين النيل فى جنوب مصر، و [[سيويين|السيويين]] فى [[واحة سيوه]]، و [[امازيغ|الامازيغ]]، و [[بيجا|البيجا]] فى جنوب شرق مصر. مصر فيها كمان ناس من أصول [[يونانيين|يونانيه]]، و [[اتراك|تركيه]]، و [[شركس|شركسيه]]، و جماعات تانيه اندمجت بدرجات مختلفه مع المجتمع المصرى على مدار التاريخ. مصر بتستضيف كمان عدد كبير من المهاجرين و اللاجئين. [[المنظمه الدوليه للهجره]] قدرت عدد المهاجرين الدوليين اللى عايشين فى مصر بأكتر من 9 مليون شخص من 133 بلد. اكبر المجموعات منهم كانو السودانيين بحوالى 4 مليون، و السوريين بحوالى 1.5 مليون، و اليمنيين و الليبيين بحوالى مليون لكل مجموعه.<ref>{{cite web |url=https://egypt.iom.int/news/iom-egypt-estimates-current-number-international-migrants-living-egypt-9-million-people-originating-133-countries |title=IOM Egypt estimates the current number of international migrants living in Egypt at 9 million people originating from 133 countries |publisher=International Organization for Migration |access-date=3 March 2025}}</ref> === فلسفه و معتقدات === شوف بردو: سكشن [[مصريين#الميتولوچيه و الديانه|الميتولوچيه و الديانه]] فى صفحة [[مصريين]]. شوف [[الدين المصرى القديم]]. ==== اديان ==== [[ملف:Mosque-Madrassa of Sultan Hassan (4).jpg|تصغير|[[جامع و مدرسة السلطان حسن]]]] [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله فى مصر، و مصر فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم العربى و من اكبر التجمعات الإسلاميه فى العالم.<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117084054/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|url-status=live}}</ref> مصر فيها كمان اكبر تجمع مسيحى فى الشرق الوسطانى و شمال افريقيا.<ref name="Global Christianity">{{cite web |author=Analysis |url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx |title=Global Christianity |publisher=Pew Research Center |date=19 December 2011 |access-date=17 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=dead}}</ref> الأرقام الرسميه الدقيقه عن الانتماء الدينى مش متوفره بشكل كامل، و التقديرات بتختلف بسبب الحساسيه الاجتماعيه و السياسيه للموضوع.<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=16 February 2011 |title=How many Christians are there in Egypt? |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/02/16/how-many-christians-are-there-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> التقديرات المختلفه بتحط المسلمين عند حوالى 85–90% من السكان، و المسيحيين الاقباط و المسيحيين من الطوايف التانيه حوالى 10–15%، و فيه مصادر بتحط نسبة المسيحيين أعلى من كده. مصر كانت من أقدم و أهم مراكز [[المسيحيه]] من القرن الأول، و [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] اتأسست فى القرن الاولانى و فضلت اكبر كنيسه فى مصر. [[ملف:StMarkCathAlex.jpg|تصغير|left|upright=0.75|[[كاتدرائية مارمرقس القبطيه الارثوذكسيه فى اسكندريه]]]] بعد [[غزو العرب مصر|الغزو العربى الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع، المجتمع المصرى اتحول بالتدريج من أغلبية مسيحيه لأغلبيه مسلمه على مدار قرون.<ref>{{Cite web|title = Encyclopedia Coptica: The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url = http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website = [www.coptic.net|access-date](http://www.coptic.net|access-date) = 6 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date = 31 August 2005|url-status=live|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|title = The Arab Conquest of Egypt|last = Butler|first = Alfred J.|publisher = Oxford University Press |year = 1978|isbn = 978-0-19-821678-0}}</ref> التاريخ الدقيق اللى المسلمين بقوا فيه أغلبية فى مصر مش معروف، و التقديرات بتختلف من حوالى سنة 1000 ميلاديه لحد القرن الـ14. أغلب المسلمين المصريين بيتبعوا [[الاسلام السنى]]. فيه كمان مسلمين مش بينتموا بشكل واضح لمذهب معين، و فيه أقليه [[شيعه|شيعيه]]، و جماعات أصغر زى [[احمديه|الأحمديه]]. [[تصوف|التصوف]] ليه وجود قديم و كبير فى مصر. بعض التقديرات بتحط عدد المصريين اللى بيتبعوا طرق صوفيه عند حوالى 15 مليون شخص، و قيادات صوفيه بتقول إن العدد الحقيقى اكبر لأن ناس كتير مش مسجلين رسمى فى الطرق. أكتر من 90% من المسيحيين المصريين بينتموا لـ [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]]، و هى كنيسه مصريه من عيلة [[الكنائس الارثوذكسيه المشرقيه]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|title=Who are the Christians in the Middle East?|year=2009|publisher=Betty Jane Bailey |isbn=978-0-8028-1020-5}}</ref> فيه كمان [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]]، و [[الكنيسه الانجيليه المصريه]]، و طوايف پروتستانتيه تانيه، جنب جماعات مسيحيه أصغر من أصول غير مصريه. الحكومه المصريه بتعترف رسمى بتلات ديانات: الاسلام، و المسيحيه، و اليهوديه. جماعات دينيه تانيه زى [[الدين البهائى|البهائيه]] و بعض المذاهب الإسلاميه الصغيره مابيتعترفش بيها بنفس الشكل الرسمى. حكم محكمه سنة 2008 سمح لأتباع الديانات اللى الدوله مش بتعترف بيها إنهم يطلعوا بطاقات شخصيه من غير ما يكتبوا ديانه مش بتاعتهم، و خانه الديانه ممكن تتساب فيها علامه بدل اسم ديانه.<ref name="International Religious Freedom Report 2008">{{cite web|url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|title= Egypt, International Religious Freedom Report 2008|date= 19 September 2008|publisher= [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]|access-date= 24 June 2017|df= dmy-all|archive-date= 16 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160416000126/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|url-status= live}}</ref> ==== الالحاد و اللادينيه ==== زى أى مجتمع فى العالم، مش كل الناس اللى فيه بيبقوا مؤمنين بالأديان المنتشره فى مجتمعهم. المصريين الملحدين و المصريين اللادينيين ليهم وجود، بس لأسباب اجتماعيه و قانونيه صعب اوى يتعمل إحصاء دقيق لعددهم. فى الإحصاءات الرسميه، مافيش فى العاده خانه مستقله واضحه للملحدين أو اللادينيين، و ده بيخلى معرفة عددهم الحقيقى صعبه. الإنترنت و السوشيال ميديا خلوا الملحدين و اللادينيين المصريين أقدر على التعبير عن أفكارهم، و ظهر عدد من المدونات و القنوات و الصفحات اللى بتناقش الدين و الالحاد و نقد المؤسسات الدينيه. [[كريم عامر]] من أشهر المصريين اللى اتسجنوا بسبب كتاباتهم و آرائهم عن الدين و السياسه فى العقد 1 القرن الـ21. الدستور المصرى بيضمن رسمى حرية الاعتقاد، بس موضوع حرية الاعتقاد و التعبير الدينى و اللادينى لسه موضوع عليه كلام اجتماعى و قانونى كبير فى مصر. === اللغه === {{Main|لغات مصر}} [[ملف:Papyrus Ebers.png|200 px|تصغير|بردية ايبيرس اللى فيها نصوص طبيه مصريه قديمه]] شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#اللغه|اللغه]] فى صفحة [[مصريين]]. المصريين كانو بيتكلموا [[اللغه المصريه القديمه]]، و المصريين القدام كانو بيسموها "'''ر ن كمت r n km.t'''". اللغه المصريه اتطورت على مدار آلاف السنين، و مراحلها المكتوبه شملت الهيروغليفى، و الهيراطيقى، و الديموطيقى، و آخر مرحله تاريخيه منها كانت [[اللغه القبطيه]]. فى القبطى الصعيدى اسم اللغه كان "'''تمِنترِمِنكيمه ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''"، و فى القبطى البحيرى "'''تيمِترِمِنكيمه ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''". العربى الأدبى هو اللغه الرسميه للدوله حسب الدستور،<ref>{{cite web|title=Constitutional Declaration 2011|url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|website=Egyptian Government Services|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201095854/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> بس المصريين فى حياتهم اليوميه ما بيتكلموش العربى الفصحى كلغه أم. المصريين بيتكلموا بشكل أساسى [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]، و فى جنوب مصر [[مصرى صعيدى|صعيدى]]، و فيه كمان [[بدوى شرقى مصرى|بدوى مصرى شرقى]]، و [[لغه نوبى|نوبى]]، و [[لغه دومارى|دومارى]]، و [[لغه بيچا|بيچا]]، و [[لغه سيوى|سيوى]]، و لهجات و لغات تانيه.<ref>{{cite web | last=Sawe | first=Benjamin Elisha | title=Languages Spoken In Egypt | website=WorldAtlas | date=2016-09-23 | url=https://www.worldatlas.com/articles/languages-spoken-in-egypt.html | access-date=2025-12-08}}</ref> التقديرات المذكوره فى بعض المصادر بتحط المصرى عند حوالى 68%، و الصعيدى عند حوالى 29%، و اللهجات البدويه المصريه الشرقيه عند حوالى 1.6%، مع نسب أصغر للغات التانيه. [[اللغه القبطيه]] هى آخر مرحله تاريخيه من اللغه المصريه القديمه. الكلام بالقبطى اختفى بشكل كبير بحلول القرن الـ17، بس فيه أدله إنه فضل موجود فى جيوب معزوله فى [[الصعيد]] لحد القرن الـ19.<ref name="extinct">The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to {{cite news |last1=Quibell |first1=J. E. |date=1901 |title=Wann starb das Kobtische aus? |trans-title=When did Coptic become extinct? |language=de |page=87 |hdl=2027/hvd.32044098373418?urlappend=%3Bseq=107 |hdl-access=free}} in {{cite journal |title=Miscellen |journal=Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde |date=1901 |volume=39 |pages=83–88 |doi=10.1524/zaes.1901.39.jg.83}}</ref> القبطى لسه بيتستخدم كلغه دينيه و طقسيه فى [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] و كنائس قبطيه تانيه. [[اللغه المصريه الحديثه]] هى اللغه اللى المصريين بيتكلموا بيها فى حياتهم اليوميه، و فى الغالب بتتكتب بالحروف العربى، بس فيه ناس بيكتبوها بالحروف اللاتينى كمان. بعد استقلال مصر عن [[المملكه المتحده|بريطانيا]] سنة 1922، مفكرين مصريين كتير ناقشوا مكانة اللغه المصريه و ضرورة إن الكتابه تقرب من كلام الناس، و من الاسامى المرتبطه بالنقاش ده [[قاسم امين]]، و [[احمد لطفى السيد]]، و [[سلامه موسى]]. [[بيومى قنديل]] كان واحد من أبرز المدافعين فى العصر الحديث عن الاعتراف بالمصرى كلغه، و كان بيسميها "اللغه المصريه الحديثه". قنديل قدم طرح إن المصرى الحديث امتداد تاريخى لتطور اللغه المصريه من المصرى القديم للديموطيقى و القبطى و بعدين المصرى الحديث، و طالب المصريين إنهم يكتبوا بالطريقه اللى بيتكلموا بيها.<ref name=":2">{{Cite book|author=بيومى قنديل|title=دفاع عن تراثنا القبطى|date=2008|publisher=دار ميريت|edition=الطبعة الأولى}}</ref> اللغات الأجنبيه الأساسيه اللى بتتدرس فى المدارس المصريه هى الانجليزى، و الفرنساوى، و الألمانى، و الايطالى. === التعليم === {{Main|التعليم فى مصر}} [[ملف:UIS Literacy Rate Egypt population plus15 1980 2015.png|تصغير|نسبة معرفة القرايه و الكتابه فى مصر بين الناس اللى سنهم 15 سنه أو أكتر]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] نسبة معرفة القرايه و الكتابه بين البالغين فى مصر كانت حوالى 74.5% سنة 2022، بعد ما كانت 71.1% سنة 2017.<ref>{{Cite web |title=Egypt - Literacy rate 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/572680/literacy-rate-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Statista |language=en}}</ref> النسبه أقل بين الناس اللى سنهم فوق 65 سنه، و كانت حوالى 32.9% سنة 2021، و أعلى نسبه كانت بين الشباب من 15 لـ24 سنه، و وصلت لحوالى 92.2% سنة 2022.<ref>{{cite web |title=GAL Country Profile — Egypt |url=https://www.uil.unesco.org/sites/default/files/medias/files/2022/03/GAL%20Country%20profile%20-%20Egypt.pdf |website=UNESCO Institute for Lifelong Learning |publisher=UNESCO |date=December 2021 |access-date=8 October 2025}}</ref> نظام تعليم على الطراز الاوروبى ابتدا يدخل مصر فى أوائل القرن الـ19، و الهدف وقتها كان إعداد موظفين و ظباط للدوله الحديثه.<ref name="edu-chatham" /> فى الخمسينات، الرئيس [[جمال عبد الناصر]] وسع التعليم المجانى تدريجى لكل المصريين. النظام التعليمى المصرى أثر بعد كده على أنظمة التعليم فى بلاد عربيه كتير، و عدد كبير من المدرسين المصريين اشتغلوا فى البلاد دى.<ref name=edu-chatham>{{cite web|title=Education in Egypt: Key Challenges|url=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|publisher=Chatham House|date=March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224022844/http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|archive-date=24 December 2012}}</ref> زيادة عدد الطلاب أسرع من زيادة موارد الدوله، و ده عمل ضغط كبير على المدارس الحكوميه و على أعداد المدرسين بالنسبه للطلاب. التعليم الأساسى حق للأطفال المصريين من سن ست سنين، و بيتكون من ست سنين ابتدائى و تلات سنين إعدادى.<ref name=oecd-edu>{{cite book |title=Reviews of National Policies for Education: Higher Education in Egypt 2010 |date=2010 |doi=10.1787/9789264084346-en |isbn=978-92-64-07723-2}}</ref> بعد الإعداديه، الطالب ممكن يدخل ثانوى عام أو تعليم فنى. الثانويه العامه تقليدى كانت بتنتهى بامتبارات [[الثانويه العامه]]، و النتيجه بتحدد فرص دخول الجامعات و المعاهد. مصر ابتدت سنة 2025 نظام جديد لشهادة [[البكالوريا المصريه]] كبديل جديد لنظام الثانويه العامه، و النظام الجديد كان مخطط يبتدى تطبيقه من 2026.<ref>{{cite web |url=https://egyptianstreets.com/2025/01/09/egypt-introduces-baccalaureate-certificate-system-as-alternative-to-thanaweya-amma/ |title=Egypt Introduces Baccalaureate Certificate System as Alternative to Thanaweya Amma |publisher=Egyptian Streets |date=9 January 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> التعليم الفنى الثانوى فيه مسارات مدتها تلات سنين، و مسارات متقدمه مدتها خمس سنين، و بعض خريجين التعليم الفنى يقدروا يدخلوا التعليم العالى حسب درجاتهم و قواعد التنسيق. تصنيف [[QS]] للجامعات سنة 2025 ضم 15 جامعه مصريه، و [[جامعة القاهره]] كانت أعلى جامعه مصريه فى التصنيف، و بعدها [[الجامعه الامريكيه فى القاهره]].<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/2/524891/Egypt/Society/Cairo-University-ranked--in-QS-World-Rankings-.aspx |title=Cairo University ranked in QS World Rankings 2025 |publisher=Ahram Online |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتوسع كمان المؤسسات البحثيه و العلميه، و من المشروعات الحديثه [[مدينة زويل للعلوم و التكنولوجيا]]. مصر كانت فى المركز 86 فى [[مؤشر الابتكار العالمى]] سنة 2025.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/egypt |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref> === الصحه === {{Main|الصحه فى مصر|الرعايه الصحيه فى مصر}} [[ملف:مستشفى سرطان الاطفال 57357.jpg|تصغير|[[مستشفى سرطان الأطفال 57357]]]] متوسط العمر المتوقع فى مصر كان حوالى 75 سنه سنة 2024، حوالى 73.8 سنه للرجاله و 76.2 سنه للستات.<ref name=cia-health>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=3 March 2025}}</ref> الرعايه الصحيه اتحسنت فى المدن و الريف، و برامج التطعيم بقت بتغطى حوالى 98% من السكان. متوسط العمر المتوقع زاد بشكل كبير عن الستينات، لما كان حوالى 45 سنه. وفيات الأطفال الرضع قلت بشكل كبير كمان، و وصلت لحوالى 16–18 وفاة لكل 1,000 مولود حى سنة 2024، بعد ما كانت أعلى بكتير فى السبعينات و التمانينات.<ref name=cia-health/> [[وزارة الصحه و السكان]] بتدير معظم المستشفيات الحكوميه، و [[وزارة التعليم العالى و البحث العلمى]] بتدير المستشفيات الجامعيه. وزارات و جهات حكوميه تانيه عندها مستشفيات خاصه بالعاملين فيها.<ref name=healthcare1>{{cite journal |last1=Shokr |first1=Hisham |last2=Rishworth |first2=Andrea |last3=Wilson |first3=Kathi |title=Access to emergency care in Egypt: Tiered health care and manifestations of inequity |journal=Social Science & Medicine |date=November 2023 |volume=336 |article-number=116212 |doi=10.1016/j.socscimed.2023.116212 |pmid=37783622}}</ref> القطاع الخاص بيقدم حوالى 60% من خدمات الرعايه الصحيه، و ده بيشمل المستشفيات الخاصه، و الصيدليات، و العيادات، و المؤسسات الخيريه و الدينيه اللى بتقدم خدمات طبيه. سنة 2021، مصر كان فيها 1,145 مستشفى خاص، بزياده حوالى 23.7% عن سنة 2011.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1389898/number-private-hospitals-egypt/ |title=Number of private hospitals in Egypt |publisher=Statista |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتسمح للاجئين و طالبين اللجوء باستخدام خدمات الصحه الحكوميه بشروط مشابهه للمصريين، و ممكن ياخدوا خدمات الرعايه الأوليه مجان أو بتكلفه قليله.<ref>{{cite web |url=https://help.unhcr.org/egypt/en/health-services/health-2/ |title=Health Services in Egypt |publisher=UNHCR |access-date=3 March 2025}}</ref> ممارسة [[ختان الاناث]] كانت منتشره بصوره كبيره فى مصر، بس انتشارها قل بشكل واضح بين الأجيال الأصغر فى العقود الأخيره. بيانات الحكومه و الدراسات المختلفه قالت إن نسبة البنات بين 15 و 17 سنه اللى اتعرضوا للختان نزلت لـ37% سنة 2021 مقارنة بـ61% سنة 2014، و تأييد الستات للممارسه نزل من حوالى 75% سنة 2000 لـ30% سنة 2021.<ref>{{cite web |last=Samir |first=Farah |title=FGM Rate Among Egyptian Teenage Girls Drops to 37%, Says Social Solidarity Minister |url=https://egyptianstreets.com/2025/06/22/fgm-rate-among-egyptian-teenage-girls-drops-to-37-says-social-solidarity-minister/ |website=Egyptian Streets |date=22 June 2025 |access-date=6 September 2025}}</ref> تغييرات القانون، و حملات التوعيه، و تشديد العقوبات ساعدوا فى تقليل الممارسه. تعديلات سنة 2016 زودت العقوبات، و بقت العقوبه ممكن توصل لـ15 سنة سجن للشخص اللى بيعمل الختان فى بعض الحالات، و فيه عقوبات كمان على أولياء الأمور اللى بيسهلوا الإجراء.<ref>{{cite news|title=Egypt's parliament passes bill designating FGM a felony, imposes stricter penalties|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|access-date=1 December 2016|agency=Ahram Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202101139/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|archive-date=2 December 2016|url-status=live}}</ref> === اكبر المدن === {{شوف كمان |مدن مصر}} {{Largest cities | country = مصر | stat_ref = [http://citypopulation.de/Egypt-Cities.html تقديرات 2023] | list_by_pop = مدن مصر | div_name = المحافظه | div_link = | city_1 = القاهره | div_1 = القاهره | pop_1 = 9,801,536 | city_2 = اسكندريه | div_2 = اسكندريه | pop_2 = 5,362,517 | city_3 = الجيزه | div_3 = الجيزه | pop_3 = 4,458,135 | city_4 = شبرا الخيمه | div_4 = القليوبيه | pop_4 = 1,275,700 | city_5 = بور سعيد | div_5 = بور سعيد | pop_5 = 791,749 | city_6 = السويس | div_6 = السويس | pop_6 = 716,458 | city_7 = المنصوره | div_7 = الدقهليه | pop_7 = 632,330 | city_8 = المحله الكبرى | div_8 = الغربيه | pop_8 = 614,202 | city_9 = طنطا | div_9 = الغربيه | pop_9 = 597,694 | city_10 = اسيوط | div_10 = اسيوط | pop_10 = 562,061 | city_11 = الفيوم | div_11 = الفيوم | pop_11 = 531,861 | city_12 = الخصوص | div_12 = القليوبيه | pop_12 = 502,864 | city_13 = الزقازيق | div_13 = الشرقيه | pop_13 = 460,501 | city_14 = الاسماعيليه | div_14 = الاسماعيليه | pop_14 = 450,388 | city_15 = اسوان | div_15 = اسوان | pop_15 = 401,890 | city_16 = مدينة 6 اكتوبر | div_16 = الجيزه | pop_16 = 376,302 | city_17 = دمنهور | div_17 = البحيره | pop_17 = 329,572 | city_18 = القاهره الجديده | div_18 = القاهره | pop_18 = 319,488 | city_19 = دمياط | div_19 = دمياط | pop_19 = 312,863 | city_20 = المنيا | div_20 = المنيا | pop_20 = 298,021 }} == الاقتصاد == {{Main|اقتصاد مصر}} [[ملف:GDP per capita development of Egypt.svg|تصغير|التغير فى نصيب الفرد من الناتج المحلى الإجمالى فى مصر من سنة 1820 لسنة 2018، بعد تعديل الأرقام حسب التضخم|يمين]] اقتصاد مصر واحد من اكبر و أكتر الاقتصادات تنوع فى [[افريقيا]] و الشرق الأوسط. سنة 2025، اقتصاد مصر كان تانى اكبر اقتصاد فى افريقيا و ترتيبه الـ44 على مستوى العالم حسب الناتج المحلى الإجمالى الاسمى.<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> اقتصاد مصر بيعتمد على قطاعات كتير، من أهمها الخدمات، و الصناعه، و الزراعه، و التجاره، و السياحه، و البترول و الغاز الطبيعى، و التعدين، و دخل [[قناة السويس]]، و تحويلات المصريين اللى عايشين و بيشتغلوا بره مصر. مصر من الاقتصادات الناشئه الكبيره، و هى عضو فى [[الاتحاد الافريقى]]، و [[جامعة الدول العربيه]]، و [[بريكس]]، و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name="intro1">{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-11/egypt-stocks-rally-saudi-aramco-s-dividend-biden-warns-israel | title=Egypt Stocks Rally, Saudi Aramco's Dividend, Biden Warns Israel | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> اقتصاد مصر اتغير بشكل كبير من بداية القرن الـ21، و مصر اتحركت أكتر ناحية اقتصاد السوق بتعديلات ماليه و نقديه، و برامج خصخصه، و تشجيع الاستثمار الأجنبى. الحكومه المصريه، رغم برامج الخصخصه و التعديل الاقتصادى، لسه واحده من اكبر جهات التوظيف فى البلد، و المشروعات و العقود الحكوميه ليها دور كبير فى تحريك قطاعات مختلفه من الاقتصاد. قطاع الإنشاءات و المشروعات العامه الكبيره كمان من القطاعات المهمه فى التوظيف و الصرف الحكومى.<ref name=britannica-economy>{{cite web |title=Egypt: The service sector |url=https://www.britannica.com/place/Egypt/The-service-sector |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=6 October 2025}}</ref> مصر وافقت، ضمن برنامج مع [[صندوق الفلوس الدولى]] ابتدا سنة 2024 بقيمة 8 مليار دولار، على تقليل و ترشيد جزء من الصرف الحكومى.<ref>{{cite news|title=Egypt is promising change – do investors believe it? |work=Euromoney |date=25 November 2024|url=https://www.euromoney.com/article/2e2er5lw9n9fknd84jdog/sponsored-content/egypt-is-promising-change-do-investors-believe-it |access-date=6 October 2025 |publisher=Euromoney Limited}}</ref> [[ملف:Central business district 2, New Administrative Capital.jpg|تصغير|300px|left|منطقة الأعمال المركزيه فى [[العاصمه الاداريه الجديده]]]] تحويلات المصريين من بره واحده من أهم مصادر العمله الأجنبيه فى مصر. مصر من اكبر خمس دول فى العالم بتستقبل تحويلات من مواطنيها اللى عايشين بره البلد.<ref name=remittances-dne>{{cite news | url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/12/24/egypts-remittances-hit-23-7bn-in-10m-2024-marking-45-3-growth/ | title=Egypt's Remittances Hit $23.7bn in 10M 2024, Marking 45.3% Growth | work=Daily News Egypt | date=24 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> التحويلات زادت من 17.1 مليار دولار فى السنه الماليه 2015/2016 لرقم قياسى وصل لـ36.5 مليار دولار فى 2024/2025 حسب بيانات [[البنك المركزى المصرى]]. التحويلات دى ليها دور مهم فى احتياطى مصر من النقد الأجنبى و دخل الأسر المصريه. التجاره الدوليه جزء مهم من اقتصاد مصر، و حسب [[البنك الدولى]] بتعادل حوالى 40% من الناتج المحلى الإجمالى. مصر دخلت فى اتفاقيات تجاره حره مختلفه، منها اتفاقية الشراكه بين مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name=trade-lloyd>{{cite web | url=https://www.lloydsbanktrade.com/en/market-potential/egypt/trade-profile#:~:text=In%202022%2C%20Egypt's%20main%20export,4.2%25%20%2D%20data%20Comtrade). | title=Egypt - Trade Profile | publisher=Lloyds Bank Trade | access-date=28 February 2025}}</ref> الصادرات المصريه زادت فى السنين الأخيره،<ref name="OEC2023">{{cite web |title=Egypt (EGY) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC |url=https://oec.world/en/profile/country/egy?yearSelector1=2023|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |access-date=27 February 2025 |language=en}}</ref> و الحكومه المصريه أعلنت إنها بتستهدف توصل بالصادرات لـ145 مليار دولار بحلول سنة 2030.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1202/538582/AlAhram-Weekly/Economy/New-support-for-exports.aspx | title=New support for exports | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === الصناعه === {{شوف كمان |صناعة العربيات فى مصر}} [[ملف:MCV C127 EV, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140238).jpg|تصغير|اتوبيس [[MCV]] C127 EV الكهربائى بالكامل، و اللى بيتصنع فى مصر للسوق الألمانى]] مصر عندها اكبر قطاع صناعى تحويلى فى افريقيا، و القطاع بيمثل حوالى 22% من إجمالى قيمة الصناعات التحويليه فى القاره.<ref>{{cite book |title=Production Transformation Policy Review of Egypt |series=OECD Development Pathways |date=2023 |doi=10.1787/3ac95e0c-en |isbn=978-92-64-53990-7}}</ref> مصر، ب[[رؤية مصر 2030]] و خطط التنميه المرتبطه بيها، اعتمدت على المناطق الصناعيه، و المناطق الحره، و المناطق الاقتصاديه الخاصه عشان تزود التصنيع و الاستثمار الصناعى. القاعده الصناعيه فى مصر متنوعه، و بتشمل الصناعات الكيماويه، و الإلكترونيات، و الحديد و الصلب، و صناعة العربيات، و الصناعات الدوائيه، و المنسوجات. الصناعات الكيماويه من اكبر الصناعات فى مصر، و بتشمل البلاستيك، و المطاط، و المنظفات، و الأسمده، و الزجاج، و البتروكيماويات. البتروكيماويات لوحدها بتمثل حوالى 12% من الإنتاج الصناعى حسب المصدر.<ref>{{cite web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/exploremap.aspx?secId=105| title=Investment Map of Egypt | publisher=Invest in Egypt | access-date=27 February 2025}}</ref> الصناعات الخفيفه ليها دور كبير كمان. مبادرة ''مصر تصنع الإلكترونيات'' ساعدت فى جذب مصانع لشركات عالميه زى [[فيفو]]، و [[انفينيكس]]، و [[اوبو]]، و [[شاومى]]، و [[نوكيا]]، و [[الكترولوكس]]، و [[سامسونج]]، و [[هايسنس]]، و [[بيكو]]، و [[هاير]]. المصانع دى ساعدت مصر تبقى مركز إقليمى لإنتاج الإلكترونيات و الأجهزة المنزليه.<ref name=electronics>{{cite web |title=Where we stand on Egypt's plans to localize electronics manufacturing |url=https://enterprise.press/industries/where-we-stand-on-egypts-plans-to-localize-electronics-manufacturing/|website=Enterprise |access-date=27 February 2025}}</ref> [[صناعة النسيج فى مصر|صناعة النسيج]] واحده من الصناعات التاريخيه المهمه فى مصر. القطاع بيبدأ من زراعة القطن و بيوصل لصناعة الهدوم الجاهزه، و [[القطن المصرى]] و خصوصاً قطن جيزه معروف عالمى بجودته. قطاع المنسوجات بيوظف حوالى 2.5 مليون شخص و بيمثل حوالى 12% من دخل الصادرات حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |title=The textile industry of Egypt |url=https://www.egypt-business.com/paper/details/2303-the-textile-industry-of-egypt/425541 |website=Egypt Business Directory |date=23 January 2023 |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر اكبر منتج للصلب فى افريقيا، و كانت فى المركز الـ20 عالمى بإنتاج حوالى 9.8 مليون طن سنة 2022.<ref name=steel>{{Cite web |title=Egypt's steel: a flourishing industry with future potential |url=https://www.zawya.com/en/economy/north-africa/egypts-steel-a-flourishing-industry-with-future-potential-cmlch9kw |access-date=27 February 2025 |website=Zawya}}</ref> [[صناعة العربيات فى مصر]] كمان بتتوسع بشركات زى [[النصر للعربيات]]، و [[غبور]]، و [[MCV]]، و بشراكات مع شركات عالميه. استراتيجية صناعة العربيات 2024–2030 بتستهدف إنتاج 500,000 عربيه فى السنه و تشجيع تصنيع [[العربيات الكهربائيه]] محلى.<ref name=automobiles>{{cite web | url=https://english.ahram.org.eg/News/537157.aspx| title=All eyes on the car industry | publisher=Ahram Online | date=18 December 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === التجاره و الخدمات === {{شوف كمان |البنوك فى مصر}} [[ملف:National Bank of Egypt-2020.jpg|تصغير|أبراج [[البنك الاهلى المصرى]] فى [[القاهره]]]] قطاع الخدمات و التجاره بالتجزئه فى مصر كبر بشكل مستمر فى السنين الأخيره، بسبب زيادة عدد السكان، و التوسع العمرانى، و زيادة الطلب الاستهلاكى. السوق بيشمل المحلات التقليديه، و السوبرماركت، و المراكز التجاريه، و التجارة الإلكترونيه. القاهره فيها اكبر تركيز للمولات و المراكز التجاريه فى مصر، و مدن تانيه زى [[المنصوره]] و [[طنطا]] شافت كمان توسع فى المراكز التجاريه الحديثه. قطاع الاتصالات واحد من القطاعات المهمه فى اقتصاد مصر. الحكومه المصريه ليها حصة مسيطره فى [[المصريه للاتصالات]].<ref>{{cite news |title=Government sells 9.5% of state-controlled Telecom Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/14/government-sells-9-5-of-state-controlled-telecom-egypt|work=Al Jazeera |date=14 May 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> اشتراكات الإنترنت على الموبايل زادت من حوالى 39 مليون سنة 2019 لـ69.4 مليون سنة 2022، و إجمالى اشتراكات الموبايل وصل لـ106.2 مليون فى ديسمبر 2023.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/519378.aspx | title=Mobile and internet subscriptions in Egypt increased by 6 million in 2023| publisher=Ahram Online| date=13 March 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> استخدام الإنترنت وصل لحوالى 72.2% من السكان فى بداية سنة 2024، بحوالى 82 مليون مستخدم. قطاع البنوك المصرى من اكبر القطاعات المصرفيه فى المنطقه، و البنوك المصريه ابتدت تعتمد أكتر على التكنولوجيا و الخدمات الماليه الرقميه. قطاع [[التكنولوجيا الماليه]] كبر بشكل سريع من سنة 2020، و وصل عدد الشركات الناشئه فيه لـ177 شركه حسب أرقام سنة 2025.<ref name=fintech>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/541157.aspx | title=Egypt's Fintech Sector Expands Fivefold in Five Years | date=27 February 2025 | access-date=27 February 2025}}</ref> من اكبر البنوك فى مصر [[البنك الاهلى المصرى]]، و [[بنك مصر]]، و [[بنك القاهره]]، و [[البنك التجارى الدولى]]. === البترول و الغاز و التعدين === {{Main|التعدين فى مصر|الطاقه فى مصر}} [[ملف:Darfeel plat.png|تصغير|منصة بحريه فى حقل غاز دارفيل]] إنتاج البترول فى مصر بيتركز بشكل أساسى فى [[الصحرا الغربيه]]، و [[خليج السويس]]، و [[دلتا النيل]]. إنتاج البترول الخام وصل لأعلى مستوى ليه سنة 1993 بحوالى 941,000 برميل فى اليوم، و بعد كده ابتدا يقل، و وصل لحوالى 630,000 برميل فى اليوم سنة 2008.<ref name="The World Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=4 March 2015}}</ref> تراجع إنتاج البترول خلى مصر تتحول لمستورد صافى للبترول حوالى 2008–2009، و الاهتمام ابتدا يزيد بالغاز الطبيعى. الغاز الطبيعى بقى جزء أساسى من قطاع الطاقه و اقتصاد مصر. [[حقل ظهر]]، اللى شركة [[اينى]] اكتشفته سنة 2015، واحد من اكبر حقول الغاز فى البحر المتوسط، و احتياطياته اتقدرت بحوالى 30 تريليون قدم مكعب. الإنتاج ابتدا سنة 2017 و وصل لـ2.7 مليار قدم مكعب فى اليوم سنة 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.eni.com/en-IT/actions/global-activities/egypt/zohr.html|title=Zohr Gas Field – Egypt|publisher=Eni|access-date=28 February 2025}}</ref> شركات عالميه كتير استثمرت فى قطاع الغاز المصرى، منها [[بى بى]]، اللى أعلنت سنة 2015 عن استثمار بحوالى 12 مليار دولار فى مشروع غرب دلتا النيل و مشروعات تانيه.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/07/business/international/bp-signs-12-billion-deal-to-develop-natural-gas-in-egypt.html|title=BP Signs $12 Billion Deal to Develop Natural Gas in Egypt|first=Stanley|last=Reed|newspaper=The New York Times|date=6 March 2015}}</ref> مصر عندها ثروات معدنيه متنوعه، منها [[الدهب]]، و النحاس، و خام الحديد، و الفوسفات، و اليورانيوم، و التنتالوم، و المنجنيز، و الكروم، و الفحم، و الزنك، و الرصاص، و القصدير، و معادن الرمال السودا زى الإلمنيت و الزركون و الروتيل و الماجنتيت.<ref name=minerals>{{cite news |url=https://www.intellinews.com/egypt-s-mineral-wealth-shifting-away-from-oil-and-gas-dependence-321266/ |title=Egypt's mineral wealth: shifting away from oil and gas dependence |date=23 April 2024 |work=bne IntelliNews |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر بتنتج كمان كميات كبيره من الجرانيت، و الرخام، و الحجر الجيرى، و الرمال البيضا، و الكاولين، و الفلسبار. [[منجم السكرى]] هو أهم منجم دهب فى مصر. صادرات الدهب المصريه وصلت لحوالى 2.17 مليار دولار سنة 2024 حسب المصدر، و الحكومه بتستهدف زيادة مساهمة التعدين فى الاقتصاد خلال السنين الجايه.<ref name=gold-xin>{{cite news | url=https://english.news.cn/20241217/f6a7cbe3c21d4d99893d6572e10c5f8e/c.html| title=Egypt's Gold Industry Sees Strong Growth in Exports | publisher=Xinhua | date=17 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> === الزراعه === [[ملف:Egyptian Countryside R02.jpg|تصغير|أرض زراعيه فى الريف المصرى]] الزراعه لسه قطاع مهم فى اقتصاد مصر، رغم إن نسبتها من الناتج المحلى و عدد العاملين فيها قلت مع الوقت. مصر بتنتج كميات كبيره من [[القمح]]، و [[الذره]]، و [[قصب السكر]]، و الفاكهه، و الخضار، و الأعلاف، و [[الرز]]. مصر رغم كده بتعتمد على استيراد جزء كبير من القمح و الذره، و خصوصاً من [[روسيا]] و [[اوكرانيا]].<ref name="IbrahimIbrahim2003">{{cite book|first1=Fouad N.|last1=Ibrahim|first2=Barbara|last2=Ibrahim|title=Egypt: An Economic Geography|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&pg=PA133|date=5 December 2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-548-8|pages=133–}}</ref> زيادة عدد السكان، و الاستهلاك الكبير للعيش، و محدودية الأراضى الزراعيه من أسباب اعتماد مصر على استيراد الحبوب. مصر فى نفس الوقت بتنتج محاصيل زراعيه مرتفعة القيمه للتصدير. سنة 2024، صادرات مصر الزراعيه وصلت لحوالى 4.1 مليار دولار، و صادرات الصناعات الغذائيه وصلت لحوالى 6.1 مليار دولار حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |last=Bower |first=Edmund |title=Egypt's food exports grow by a third |website=Arabian Gulf Business Insight|date=8 November 2024 |url=https://www.agbi.com/agriculture/2024/11/egypt-food-exports-grow-by-a-third-this-year/ |access-date=25 October 2025}}</ref> مصر حققت اكتفاء ذاتى فى عدد من المنتجات الزراعيه و الغذائيه، منها الخضار، و الفاكهه، و الفراخ، و منتجات الألبان، و البيض، و الرز، و الإنتاج المحلى من السكر و السمك قريب من تغطية معظم الاستهلاك.<ref>{{cite web |url=https://see.news/egypt-achieved-self-sufficiency-in-7-agricultural-crops-minister |title=Egypt Achieved Self-sufficiency in 7 Agricultural Crops: Minister |publisher=Sada Elbalad |date=1 October 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> [[السد العالى]]، اللى اكتمل سنة 1971، ساعد فى تثبيت و تنظيم الرى الزراعى.<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Michael |date=26 December 1987 |title=Parched Egypt Watches Anxiously as Waters Behind Aswan Dam Recede |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-26-mn-7439-story.html |access-date=8 February 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> مصر عندها مشروعات كبيره لاستصلاح الأراضى، زى [[الدلتا الجديده]] و [[مشروع توشكى]]، و المشروعات دى بتحاول تحول أجزاء من الصحرا لأراضى زراعيه عن طريق نظم رى حديثه، و معالجة ميه الصرف، و استخدام الميه الجوفيه، و تحلية الميه. نقص الميه و [[تغير المناخ]] من اكبر التحديات طويلة المدى اللى بتواجه الزراعه المصريه. === السياحه === {{Main|السياحه فى مصر}} [[ملف:Camel and the pyramids.jpg|تصغير|سياح راكبين جمل قدام [[هرم خفرع]]. [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر]] السياحه واحده من أهم قطاعات اقتصاد مصر و واحده من المصادر الرئيسيه للعمله الأجنبيه. مصر استقبلت رقم قياسى وصل لـ15.7 مليون سايح سنة 2024، مقارنة بـ14.9 مليون سايح سنة 2023، و دخل السياحه وصل لحوالى 14.1 مليار دولار.<ref name=tourism>{{cite web |url=https://sis.gov.eg/Story/204112/A-record-15.7-million-tourists-visited-Egypt-in-2024?lang=en-us |title=A record 15.7 million tourists visited Egypt in 2024 |publisher=State Information Service |date=2024 |access-date=27 February 2025}}</ref> استراتيجية السياحه المصريه بتستهدف جذب 30 مليون سايح بحلول سنة 2028، مع تطوير البنيه التحتيه و المزارات السياحيه و مشروعات كبيره زى [[المتحف المصرى الكبير]]. من اكبر الأسواق السياحيه لمصر سنة 2024 [[المانيا]]، و [[روسيا]]، و [[السعوديه]].<ref name=tourism/> [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر و العالم، و [[الهرم الاكبر]] هو العجيبه الوحيده الباقيه لحد دلوقتى من [[عجايب الدنيا السبعه القديمه]]. شطوط مصر على [[البحر المتوسط]] و [[البحر الاحمر]] بتمتد لأكتر من 3,000 كيلومتر، و من أشهر المناطق السياحيه الساحليه [[شرم الشيخ]]، و [[الغردقه]]، و [[دهب]]، و [[مرسى علم]]، و [[سفاجا]]، و [[راس سدر]]، و شطوط [[خليج العقبه]]. [[الاقصر]] كمان من أهم المقاصد السياحيه الثقافيه و الأثريه فى مصر. === البورصة === كان فيه محاولة اولى لانشاء بورصة فى اسكندرية سنة 1861 و كانت معمولة للقطن وبعدين اول محاولة لانشاء بورصة للفلوس كانت سنة 1890 و كان فيه بعديها محاولة تانى سنة 1898 لكن الشركة فلست بعديها ب 3 شهور. بدات نشاة بورصة مصر الفعلية سنة 1903 وساعتها اتكونت الشركة من شوية ناس اغنياء و كام سمسار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | title = نشاة وتاريخ البورصة المصرية | website = البورصة المصرية | accessdate = 2021-07-27 | archive-date = 2021-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210518142014/https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | url-status = dead }}</ref> == البنيه التحتيه == === الطاقه === {{Main|الطاقه فى مصر|قطاع الكهربا فى مصر}} [[ملف:Aswan Dam.jpg|تصغير|محطة الكهربا فى [[السد العالى]]، و السد نفسه باين فى الخلفيه]] قطاع الكهربا فى مصر اتحول من سيطرة الدوله الكامله لنظام طاقه أكتر تنوع، بيشمل [[محطة كهربا بالوقود الاحفورى|الغاز الطبيعى]]، و [[الطاقه المتجدده]]، و [[الطاقه النوويه]]، مع زياده مشاركة القطاع الخاص و الربط الكهربائى مع الدول اللى حواليها. [[الوقود الاحفورى]] لسه هو المصدر الأساسى للكهربا، و كان بيولد حوالى 88% من الكهربا سنة 2023، فى حين إن الطاقه الكهرومائيه كانت حوالى 7%، و طاقة الرياح و الشمس مع بعض كانو حوالى 5%، بعد ما كانو حوالى 1% سنة 2015، بس النسبه دى لسه أقل من المتوسط العالمى اللى كان حوالى 13% و متوسط افريقيا اللى كان حوالى 6%.<ref name="Egypt">{{cite web |url=https://ember-energy.org/countries-and-regions/egypt/ |title=Egypt |publisher=Ember Energy |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لسه اكبر منتج للكهربا المولده بالغاز فى افريقيا، و كانت بتمثل حوالى 45% من إجمالى إنتاج القاره من النوع ده سنة 2022، و فى نفس الوقت نصيب الفرد من انبعاثات الكربون فى مصر لسه أقل من المتوسط العالمى.<ref name="Egypt"/> الحكومه المصريه عملت مجموعه من التعديلات السريعه بعد أزمات انقطاع الكهربا فى صيف 2014، و اللى كانت ساعات بتوصل لست ساعات فى اليوم. التعديلات شملت تقليل دعم الطاقه، و تطوير [[حقل ظهر]] فى البحر المتوسط بسرعه بعد اكتشافه سنة 2015. مصر بقى عندها فائض فى إنتاج الكهربا، و الحكومه حطت هدف إن نسبة الكهربا من [[الطاقه المتجدده]] توصل لـ20%، و بعد كده لـ55% بحلول سنة 2050.<ref>{{Cite web|date=2 March 2021|title=France's Coface favours Egypt to lead Africa's economic recovery|url=https://www.theafricareport.com/69219/frances-coface-favours-egypt-to-lead-africas-economic-recovery/|access-date=7 March 2021|website=The Africa Report.com|language=en-US}}</ref> مصر، ضمن استراتيجيتها للطاقه المتجدده، نفذت مشروعات كبيره زى [[مجمع بنبان للطاقه الشمسيه]] و مزرعة رياح جبل الزيت. مجمع بنبان قريب من اسوان، و قدرته الإجماليه حوالى 1,650 ميجاوات، و بينتج حوالى 3.8 تيراوات ساعه كل سنه، و ده بيخليه من اكبر محطات الطاقه الشمسيه فى العالم.<ref name="One">{{cite web |access-date=23 April 2018 |location=Beijing |author=Forum on China-Africa Cooperation |url=http://allafrica.com/stories/201804120269.html |title=Egypt: China's Green Energy Company Starts Construction of Biggest Solar Plant in Egypt |date=11 April 2018 |publisher=Forum on China-Africa Cooperation via [[AllAfrica.com]] |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072329/http://allafrica.com/stories/201804120269.html |url-status=live}}</ref> مزرعة رياح جبل الزيت كلفت حوالى 340 مليون يورو، و بتمتد على حوالى 100 كيلومتر مربع، و فيها 300 توربين، و قدرتها حوالى 580 ميجاوات.<ref>{{cite web|url=https://www.evwind.es/2018/07/23/middle-easts-largest-wind-farm-in-jabal-al-zeit/64021|title=Middle East's largest wind farm in Jabal al-Zeit, Egypt - REVE News of the wind sector in Spain and in the world|date=23 July 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Egyptian winds, a clean energy source {{!}} EU Neighbours|url=https://www.euneighbours.eu/en/south/eu-in-action/stories/egyptian-winds-clean-energy-source|access-date=14 November 2021|website=[www.euneighbours.eu|language=en](http://www.euneighbours.eu|language=en)}}</ref> مصر بتبنى دلوقتى أول محطة نوويه لإنتاج الكهربا، و هى [[محطة الضبعه النوويه]] على الساحل الشمالى.<ref>{{cite web|title=Russia to lend Egypt $25 billion to build nuclear power plant|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|date=19 May 2016|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516193807/http://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|archive-date=16 May 2017|url-status=live}}</ref> مصر و [[قبرص]] بيدرسوا تنفيذ مشروع [[EuroAfrica Interconnector]] المقترح.<ref name="EA">{{Cite web|url=https://www.euroafrica-interconnector.com/|title=EuroAfrica Interconnector|website=[www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30](http://www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30) November 2020|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418180827/https://www.euroafrica-interconnector.com/|url-status=dead}}</ref> المشروع بيتضمن مد كابل كهربا بحرى للتيار المستمر عالى الجهد بقدرة 2 جيجاوات بين مصر و قبرص، و بين قبرص و اليونان، و ده هيربط مصر بشبكة الكهربا الاوروبيه.<ref>{{Cite web|date=8 February 2017|title=ENERGY: EuroAfrica 2,000MW cable boosts Egypt-Cyprus ties|url=https://www.financialmirror.com/2017/02/08/energy-euroafrica-2000mw-cable-boosts-egypt-cyprus-ties/}}</ref> المشروع ممكن يخلى مصر مركز لربط الكهربا بين اوروبا و افريقيا.<ref>{{Cite news|date=8 February 2017|title=Electricity Cable Aims to Link Cyprus, Egypt, Greece|newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-02-08/electricity-cable-aims-to-link-cyprus-egypt-greece|via=www.bloomberg.com}}</ref> رئيس مصر و رئيس وزرا قبرص اتقابلوا فى [[نيقوسيا]] يوم 21 نوفمبر 2017، و أعلنوا دعمهم للمشروع و أهميته لأمن الطاقه عند الدول المشاركه.<ref>{{Cite web|url=http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|title=Joint Declaration following the 5th Cyprus – Egypt – Greece Trilateral Summit, PIO Cyprus, Nicosia, 21 November 2017|access-date=5 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123922/http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt President El-Sisi fully endorses EuroAfrica Interconnector "electricity corridor" in historic meeting, Press release|url=http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000429/http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|archive-date=4 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> === النقل === {{Main|النقل فى مصر}} [[ملف:المترو من جهة اخرى.jpg|تصغير|left|[[مترو القاهره]]]] شبكة النقل فى مصر بتركز بشكل أساسى حوالين القاهره و على امتداد وادى النيل، و ده مرتبط بتوزيع السكان على طول النهر. شبكة السكه الحديد فى مصر طولها حوالى {{convert|4800|km|mi|adj=on}}، و [[سكك حديد مصر]] هى اللى بتشغلها. الخط الرئيسى بيمتد من [[اسكندريه]] لحد [[اسوان]]. مصر ابتدت سنة 2021 مشروع قطار سريع بقيمة حوالى 4.5 مليار دولار عشان يربط [[العين السخنه]] بـ [[مرسى مطروح]] و اسكندريه. المشروع اتوسع بعد كده عشان يشمل خطوط بتربط [[القاهره الكبرى]] بـ اسوان، و [[الاقصر]] بـ [[الغردقه]] و [[سفاجا]].<ref>{{Cite web |title=High-speed train El Ain El Sokhna - Marsa Matrouh |url=http://www.nat.gov.eg/LocationActivity.aspx?id=2082 |access-date=18 August 2022 |website=National Authority for Tunnels}}</ref><ref name="2022-05-30-rt">{{cite news |title=Siemens Mobility secures high-speed rail contract in Egypt |url=https://www.railway-technology.com/news/siemens-mobility-rail-contract/ |access-date=30 May 2022 |work=Railway Technology |date=30 May 2022}}</ref> [[مترو القاهره]] بيشتغل على تلات خطوط، و الخط الرابع تحت الإنشاء، و فيه خطط لتوسعات إضافيه فى المستقبل. القاهره فيها كمان خطين [[مونوريل القاهره|مونوريل]] تحت الإنشاء، و [[اسكندريه]] بيتم فيها تنفيذ مشروع [[مترو اسكندريه]].<ref>{{cite web |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/138743/Phase-1-of-Alexandria-Metro-Construction-Ongoing-Says-Ministry-of |title=Phase 1 of Alexandria Metro Construction Ongoing, Says Ministry of Transport |date=28 February 2025 |publisher=Egypt Today |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر نفذت توسع كبير فى شبكة الطرق ب[[المشروع القومى للطرق]]. طول الطرق الرئيسيه زاد بحوالى 30% من 23,500 كيلومتر سنة 2014 لـ30,500 كيلومتر سنة 2024. مصر بنت طرق سريعه جديده، و طورت آلاف الكيلومترات من الطرق الموجوده. ترتيب مصر فى مؤشر جودة الطرق اتحسن من المركز 118 سنة 2015 للمركز 18 سنة 2024.<ref>{{cite web |url=https://lca.logcluster.org/23-egypt-road-network |title=Egypt Road Network |publisher=Logistics Capacity Assessment |access-date=3 March 2025}}</ref> قطاع الطيران فى مصر بتقوده [[مصر للطيران]]، شركة الطيران الوطنيه و اكبر شركة طيران فى البلد. [[طلعت حرب]] ساهم فى تأسيس الشركه سنة 1932، و هى دلوقتى مملوكه للدوله. مصر للطيران بتشتغل من مركزها الرئيسى فى [[مطار القاهره الدولى]]، و بتسير رحلات ركاب و شحن منتظمه لأكتر من 75 وجهه فى الشرق الأوسط، و اوروبا، و افريقيا، و اسيا، و الأمريكتين. أسطول الشركه الحالى فيه حوالى 80 طياره. [[قناة السويس]] ممر مائى صناعى على مستوى سطح البحر، و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و بتسمح للسفن تتحرك بشكل مباشر بين اوروبا و اسيا من غير ما تلف حوالين افريقيا. القناه حققت سنة 2023 إيرادات قياسيه وصلت لحوالى 9.4 مليار دولار لمصر.<ref>{{Cite news |date=21 June 2023 |title=Suez Canal annual revenue hits record $9.4 billion, chairman says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suez-canal-annual-revenue-hits-record-94-bln-chairman-2023-06-21/ |access-date=15 August 2023}}</ref> قناة السويس اتفتحت فى نوفمبر 1869، و طولها حوالى {{convert|193.30|km|mi|frac=8|abbr=on}}. القناه بتمتد من [[بور سعيد]] فى الشمال لحد [[بور توفيق]] فى الجنوب، و [[الاسماعيليه]] موجوده على بعد حوالى {{convert|3|km|mi|frac=8|abbr=off}} غرب نص القناه تقريباً.<ref name="SuezExpansion"/> [[ملف:Capesize bulk carrier at Suez Canal Bridge.JPG|تصغير|[[كوبرى قناة السويس]]]] عمق القناه حوالى {{convert|24|m|ft|abbr=off}}، و عرضها حوالى {{convert|205|m|ft|abbr=on}} {{As of|2010|lc=y}}. القناه بتتكون من قناة دخول شماليه طولها حوالى {{convert|22|km|mi|0|abbr=on}}، و جزء رئيسى طوله حوالى {{convert|162.25|km|mi|frac=8|abbr=on}}، و قناة دخول جنوبيه طولها حوالى {{convert|9|km|mi|frac=2|abbr=on}}. تفريعة البلاح و [[البحيرات المره الكبرى]] بيسمحوا للسفن تعدى جنب بعض فى أجزاء من القناه. قناة السويس مافيهاش أهوسه، و الميه البحريه بتتحرك فيها بحريه. التوسعات اللى خلصت سنة 2015 زودت الطاقه اليوميه للقناه من حوالى 49 سفينه لـ97 سفينه، و قللت زمن العبور و زودت قدرة القناه على خدمة التجاره البحريه العالميه.<ref name="SuezExpansion">{{cite news |title=New Suez Canal project proposed by Egypt to boost trade |url=http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353 |access-date=7 August 2014 |publisher=Cairo News |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022814/http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Egypt Says Work Finished on New Suez Canal|url=https://www.voanews.com/a/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|publisher=Voice of America|date=29 July 2015|access-date=24 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803133542/http://www.voanews.com/content/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|archive-date=3 August 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|title=Egypt launches Suez Canal expansion|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|agency=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806152649/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> === الميه و الصرف الصحى === {{Main|الميه و الصرف الصحى فى مصر}} [[ملف:Egypt sat.png|تصغير|الأراضى الزراعيه الخضرا المرويه على امتداد النيل وسط الصحرا و فى [[دلتا النيل]]]] مصر بتعتمد بشكل كبير اوى على [[نهر النيل]] فى موارد الميه. النيل بيوفر حوالى 90% من إجمالى موارد الميه فى البلد، و حصة مصر السنويه حوالى 55 مليار متر مكعب، و الرقم ده ما اتغيرش من سنة 1954. مصر بتحصل كمان على حوالى 0.5 مليار متر مكعب من مصادر ميه جوفيه غير متجدده. احتياجات مصر من الميه بتعدى 90 مليار متر مكعب فى السنه، و ده بيعمل عجز مستمر فى الموارد المائيه. نصيب الفرد من الميه نزل لحوالى 570 متر مكعب سنة 2018، و ده أقل بكتير من الحد الدولى للفقر المائى، اللى هو 1,000 متر مكعب للفرد فى السنه. الحكومه المصريه، عشان تواجه المشكله دى، ركزت على تحسين إدارة و استخدام الميه، خصوصاً مع زيادة عدد السكان و التوسع الزراعى.<ref name=sanitation>{{cite web |url=https://sdgs.un.org/basic-page/egypt-34124#:~:text=The%20country%20highlights%20the%20following,soap%20and%20water%20increased%20from |title=Egypt |publisher=United Nations Sustainable Development Goals |access-date=3 March 2025}}</ref> الوصول للميه النضيفه اتحسن بشكل كبير. بين سنة 1990 و 2010، تغطية شبكات الميه وصلت من 89% لـ100% فى المدن، و من 39% لـ93% فى الريف. التطور ده ساعد فى القضاء تقريب على قضاء الحاجه فى الأماكن المفتوحه فى المناطق الريفيه، و قرب مصر من تحقيق وصول شبه شامل لمصادر ميه محسنه. سنة 2015، حوالى 90% من السكان كان عندهم وصول لميه شرب مُداره بشكل آمن، و النسبه زادت لـ96.9% سنة 2019. تغطية خدمات الصرف الصحى المناسبه زادت من 50% سنة 2015 لـ66.2% سنة 2019. نسبة ميه الصرف اللى بيتم معالجتها من إجمالى ميه الصرف زادت من 50% لـ68.7% فى نفس الفتره، و وصلت لـ74% سنة 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Egypt |title=Egypt - SDG 6 Data |publisher=United Nations SDG 6 Data Portal |access-date=3 March 2025}}</ref> مشاكل الصرف الصحى فى الماضى كانت مرتبطة بمخاطر صحيه. تقرير سنة 2007 قدّر إن حوالى 17,000 طفل كانو بيموتوا كل سنه من أمراض الإسهال المرتبطه بسوء خدمات الصرف الصحى.<ref name="IDRC">National Water Research Center, Ministry of Water Resources and Irrigation (2007): [https://web.archive.org/web/20160118112500/http://web.idrc.ca/en/ev-127200-201-1-DO_TOPIC.html Actualizing the Right to Water: An Egyptian Perspective for an Action Plan], Shaden Abdel-Gawad. Retrieved 30 April 2012.</ref> مصر استثمرت مبالغ كبيره فى محطات معالجة ميه الصرف ضمن استراتيجيتها لإدارة موارد الميه. سنة 2021، [[محطة معالجة ميه مصرف بحر البقر]] اكتملت، و كانت وقتها اكبر محطة معالجة ميه صرف فى العالم، بقدره حوالى 5 مليون متر مكعب فى اليوم. الميه المعالجه من المحطه بتستخدم فى رى حوالى 342,000 فدان ضمن خطة تنمية [[شبه جزيرة سينا]].<ref name=sanitation/> مصر افتتحت سنة 2023 [[محطة معالجة ميه الدلتا الجديده]]، و المحطه عدت بحر البقر و بقت اكبر منشأة لمعالجة ميه الصرف فى العالم، بقدره حوالى 7.5 مليون متر مكعب فى اليوم.<ref name=treatmentplant>{{cite news | url=https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | title=Egypt's New Delta Treatment Plant Sets Four Guinness World Records | date=29 March 2023 | access-date=1 March 2025 | archive-date=1 March 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250301124322/https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | url-status=dead}}</ref> المحطه جزء أساسى من خطة مصر للتوسع الزراعى و مشروع استصلاح [[الدلتا الجديده]]، و كمان بتساعد فى تقليل التلوث اللى بيوصل لـ [[بحيرة مريوط]] و [[البحر المتوسط]].<ref name=treatmentplant/> مناخ مصر الجاف و قلة المطر بيخلوا الزراعه معتمده بالكامل تقريب على الرى. [[نهر النيل]]، اللى [[السد العالى]] بينظم تدفقه، بيوفر فى المتوسط حوالى 55 مليار متر مكعب من الميه كل سنه، و حوالى 46 مليار متر مكعب منهم بيتحولوا لقنوات الرى.<ref name="ewup">Egyptian Water Use Management Project (EWUP), 1984. Improving Egypt's Irrigation System in the Old Lands, Final Report. Colorado State University and Ministry of Public Works and Water Resources.</ref> نظام الرى ده بيدعم حوالى 33,600 كيلومتر مربع، أو حوالى 13,000 ميل مربع، من الأراضى الزراعيه فى وادى النيل و دلتا النيل، و الأراضى دى بتنتج فى المتوسط حوالى 1.8 محصول فى السنه.<ref name="ewup" /> == الجيش == [[الجيش المصرى]] (القوات المسلحه المصريه) هو اقدم جيش فى العالم<ref>{{مرجع ويب | url = sis.gov.eg/Story/131693/الجيش-المصري-امجاد-وبطولات?lang=ar | title = الجيش المصرى امجاد وبطولات | date = 2016-11-28 | website = الهيئة العامة للاستعلامات }}</ref> و دلوقتى هو اكبر جيش فى افريقيا ومن اكبر الجيوش فى الشرق الأوسط، وبيتكون من 450,000 عسكرى نظامى، وبيوصل لمليون فرد لو ضفنا قوات الاحتياط، و فى أكتر من 50 مليون واحد يقدر يشيل سلاح. الجيش بيتكون من القوات الجوية، والقوات البحرية، والقوات البرية، والدفاع الجوى. أسلحة الجيش صناعتها وطنية، لكن الجزء الاكبر من الاسلحة بيجى من امريكا والصين وروسيا و دول تانيه. القائد العام للقوات المسلحة بيكون وزير الدفاع، والقائد الأعلى للقوات المسلحة بيكون رئيس الجمهوريه، بحسب الدستور المصرى. === تأسيس الجيش المصرى === اتأسس الجيش المصرى من اكتر من 6000 سنة بعد [[الوحده السياسيه الاولى فى مصر|الوحده السياسيه الاولى لمصر]] سنة 4241 ق.م، قبل كده كان لكل اقليم مصرى جيش بيحميه لكن بعد حرب التوحيد بقى لمصر جيش موحد. == الثقافه == {{Main|ثقافة مصر}} مصر معروفه إنها واحده من أهم الدول اللى بتحدد الاتجاهات الثقافيه فى العالم الناطق بالعربى. الثقافه العربيه و الشرق أوسطيه المعاصره اتأثرت بشكل كبير بالأدب و المزيكا و السينما و التليفزيون المصريين. مصر أخدت دور قيادى إقليمى فى الخمسينات و الستينات، و ده إدّى دفعه مستمره لمكانة الثقافه المصريه فى العالم الناطق بالعربى.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |title=Mideast: Egypt Makes Cultural Clout Count (IPS, Oct. 29, 2009) |publisher=Ipsnews.net |date=29 October 2009 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427044804/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |archive-date=27 April 2011}}</ref> [[File:جنينة الأزهر ومسجد محمد على.jpg|thumb|[[جنينة الازهر]] اتصنفت كواحده من أعظم ستين مساحه عامه فى العالم من [[Project for Public Spaces]].]] الهويه المصريه اتطورت على مدى فتره طويله من الاحتلال علشان تستوعب [[الإسلام]] و المسيحيه و اليهوديه؛ و كمان لغه جديده هى [[اللغه العربيه|العربى]]، و اللغه اللى اتطورت منها فى الكلام، [[اللغه المصريه الحديثه|المصرى]]، اللى فيها طبقه لغويه مصريه-[[اللغه القبطيه|قبطيه]] مهمه.<ref>{{cite web|url=http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|title=The Egyptian Identity: Pharaohs, Moslems, Arabs, Africans, Middle Easterners or Mediterranean People?|author=Raymon Kondos|date=15 February 2004|access-date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829005958/http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|archive-date=29 August 2008|url-status=live}}</ref> شغل المفكر [[رفاعه الطهطاوى]] فى أوائل القرن الـ19 جدّد الاهتمام بـ[[مصر القديمه|آثار مصر القديمه]] و اتعرف المجتمع المصرى على مبادئ [[عصر التنوير]]. الطهطاوى، مع المصلح التعليمى [[على مبارك]]، أسس مدرسه مصريه لـ[[علم المصريات]] استلهمت من علما مصر فى العصور الوسطانيه زى [[جلال الدين السيوطى|السيوطى]] و [[تقى الدين المقريزى|المقريزى]]، اللى كانو هما كمان درسوا [[تاريخ مصر القديمه|تاريخ]] و [[اللغه المصريه|لغة]] و [[عمارة مصر القديمه|آثار مصر القديمه]].<ref>{{cite book|last=El-Daly|first=Okasha|title=Egyptology: The Missing Millennium|year=2005|publisher=UCL Press|location=London|page=29}}</ref> النهضه المصريه وصلت لقمتها فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 بشغل شخصيات زى [[محمد عبده]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[محمد لطفى جمعه]] و [[توفيق الحكيم]] و [[لويس عوض]] و [[قاسم امين]] و [[سلامه موسى]] و [[طه حسين]] و [[محمود مختار]]. الشخصيات دى ساهمت فى تكوين اتجاه ليبرالى فى مصر مبنى على الالتزام بالحريه الشخصيه و [[علمانيه|العلمانيه]] و الإيمان بالعلم كوسيله للتقدم.<ref>{{cite book|last=Jankowski|first=James|title=Egypt, A Short History|page=130}}</ref> === الفنون === {{Main|الفن المعاصر فى مصر|فن مصر القديمه}} {{شوف كمان |عمارة مصر}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.25|مشهد "وزن القلب" من ''[[كتاب الموتى]]'']] المصريين كانو من أوائل الحضارات الكبيره اللى حطت قواعد واضحه لعناصر التصميم فى الفن و [[عمارة مصر القديمه|العماره]]. [[الأزرق المصرى]]، المعروف كمان باسم سيليكات النحاس و الكالسيوم، صبغه استخدمها المصريين من آلاف السنين و بتعتبر أول صبغه صناعيه معروفه. الرسومات على الحيطان اللى كانت بتتعمل لخدمة [[فرعون|الفراعنه]] كانت بتتبع قواعد بصريه و رمزيه صارمه. الحضاره المصريه معروفه بـ[[اهرامات مصر|الأهرامات]] الضخمه و [[معبد مصرى|المعابد]] و المقابر التذكاريه. من أشهر الأمثله [[هرم زوسر]] اللى صممه المعمارى و المهندس القديم [[امحوتب]]، و [[ابو الهول]]، و معبد [[ابو سمبل]]. الفن المصرى الحديث و المعاصر بيشمل مجالات كتيره، من العماره المحليه عند [[حسن فتحى]] و [[رمسيس ويصا واصف]] لتماثيل [[محمود مختار]] الشهيره و الأيقونات المميزه فى [[الفن القبطى]] عند [[اسحاق فانوس]]. تطوره فى القرن الـ20 كان بيعكس حوار معقد بين الهويه الوطنيه و الاتجاهات الفنيه العالميه و التغير الاجتماعى. الفنانين المصريين فى بدايات الفن الحديث حاولو يرجعوا يتواصلوا مع التراث الوطنى بأساليب فرعونيه جديده فى العماره و النحت و الرسم، و فنانين زى محمود مختار و [[محمود سعيد]] استخدموا رموز من مصر القديمه و الحياه الريفيه.<ref name=met-mikdadi>{{cite web |last=Mikdadi |first=Salwa |title=Egyptian Modern Art |url=https://www.metmuseum.org/essays/egyptian-modern-art |website=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2004 |access-date=1 October 2025}}</ref><ref name="Engelstad">{{cite web|last=Engelstad|first=Svein|title=Historical Themes in Modern Egyptian Art|url=http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|publisher=Oslo University|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727160612/http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|archive-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> الأجيال اللى جت بعد كده تبنت حركات عالميه زى [[سرياليه|السرياليه]] و [[تكعيبيه|التكعيبيه]] و [[دادا|الدادائيه]] و [[فن تجريدى|التجريد]]، فى الوقت اللى جماعة [[الفن و الحريه]]، اللى كان منها [[رمسيس يونان]]، دعمت التعبير الفردى و الأفكار المضاده للفاشيه.<ref name=met-mikdadi/> جماعة الفن المعاصر، اللى ضمت فنانين زى [[جاذبيه سرى]] و [[عبد الهادى الجزار]]، اهتمت بالواقعيه الاجتماعيه و البحث عن الروح المصريه، و فى نفس الوقت فنانين تجريبيين زى منير كنعان و صلاح عبد الكريم اشتغلوا على [[تعبيريه تجريديه|التعبيريه التجريديه]] و فن التجميع.<ref name=met-mikdadi/> فى النص التانى من القرن، الفنانين تفاعلوا مع التغييرات السياسيه و الثقافيه باستخدام الخط المستوحى من الفن الإسلامى و التجريد الهندسى، زى مدرسة فن الخط.<ref name=met-mikdadi/> و من الفنانين المعروفين كمان فى الفتره دى [[انجى افلاطون]] و [[كمال امين]]. افتتاح مؤسسات زى [[تاون هاوس جاليرى]] سنة 1998 وسّع الوصول للفن و دخل أشكال جديده زى الفيديو و فن التركيبات،<ref>{{cite web|last=Rocha|first=Sean|title=Vision of Cairo|work=Travel + Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/articles/visions-of-cairo/1|publisher=Travel and Leisure|access-date=18 April 2013}}</ref> و وفّر مكان للفنانين الأصغر زى [[فتحى حسن]] و [[غاده عامر]] و مدحت شفيق و [[معتز نصر]] و منى مرزوق علشان يجربوا التركيبات و الفيديو و التصوير.<ref name=met-mikdadi/> [[ثورة 25 يناير|الثوره المصريه سنة 2011]] فتحت عصر جديد للفن المرتبط بالسياسه و المجتمع. [[جرافيتى|الجرافيتى]] بقى وسيله بارزه لتوثيق الاحتجاجات و نقل الرسايل الثوريه،<ref>{{cite journal |last1=Naguib |first1=Saphinaz Amal |title=Engaged Ephemeral Art: Street Art and the Egyptian Arab Spring |journal=Transcultural Studies |date=7 April 2017 |volume=7 |issue=2 |pages=53–88 |doi=10.17885/HEIUP.TS.2016.2.23590}}</ref> و فنانين زى [[بهية شهاب]] و [[علاء عوض]] و [[آيه طارق]] و [[جنزير]] عملوا أعمال بتخلّد ذكرى الشهداء و بتنتقد شخصيات سياسيه و بتستعيد المساحات العامه.<ref>{{cite web|last=Morayef|first=Soraya|title=Street Art and The City|url=http://www.thearabreview.org/cairo-street-art-revolution/|access-date=16 April 2013}}</ref> {{multiple image | width = 120 | image1 = Khayamiya-7.jpg | image2 = Khayamiya-3.jpg | footer = زخارف ''الخياميه''. }} [[خياميه|الخياميه]] فن نسيج مصرى تقليدى بيعتمد على الأبليك، و بيتعمل بشكل أساسى فى [[القاهره]] فى ''شارع الخياميه'' التاريخى ({{langx|ar|شارع الخيامية|lit=Street of the Tentmakers|translit=Shāriʿ al-Khayāmiyya}})، المعروف كمان بسوق الخياميه. الحرفه، اللى بيتعتقد إن جذورها بترجع لـ[[مصر القديمه]]، بتعتمد على خياطه يدويه مرهقه ممكن تاخد أسابيع، و تصميماتها بتتراوح من الزخارف الهندسيه لمشاهد مستوحاه من التاريخ و التراث الشعبى المصرى. فى الأصل كانت مرتبطه بالخيام المزخرفه، لكن دلوقتى بتستخدم كمان فى اللحف و أغطية المخدات و المعلقات على الحيطان.<ref>{{cite web |last=Vermillion |first=Stephanie |title=This Ancient Egyptian Textile Is Hanging By a Thread |url=https://www.atlasobscura.com/articles/egyptian-traditional-textile-artisan-cairo |website=Atlas Obscura |date=26 September 2019 |access-date=3 October 2025}}</ref> [[دار الاوبرا المصريه]] هى أهم مكان لفنون العرض فى مصر، و معاها [[اوبرا اسكندريه|مسرح سيد درويش]] فى [[اسكندريه]] و [[اوبرا بورسعيد]] فى [[بورسعيد]]. سنة 2012 اتطلق [[مهرجان وسط البلد للفنون المعاصره]] (D-CAF) علشان ينشط المشهد الثقافى فى القاهره و يوفر منصه مفتوحه للفنون المعاصره. المهرجان بيتعمل كل سنه فى القاهره و بيقدم عروض و معارض و ورش فى المسرح و الرقص و الفنون البصريه.<ref>{{Cite web |title=Downtown Contemporary Arts Festival: How Cairo's arts scene has become more inclusive than ever before |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/downtown-contemporary-arts-festival-how-cairo-s-arts-scene-has-become-more-inclusive-than-ever-before-1.849437 |website=The National |date=16 April 2019 |access-date=30 September 2025}}</ref> === الأدب === {{Main|ادب مصرى}} التقاليد الأدبيه فى مصر ابتدت فى [[مصر القديمه]]، و ده بيخليها من أقدم التقاليد الأدبيه فى تاريخ البشريه. المصريين استخدموا الكتابه من بدرى لتسجيل النصوص على مواد زى ورق البردى و النقوش المحفوره.<ref>{{Citation |last=Edwards |first=Amelia |title=The literature and religion of ancient egypt. |url=http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |access-date=30 September 2007 |archive-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020082547/http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |url-status=dead}}</ref> و ''[[قصة سنوحى]]'' ممكن تكون أشهر عمل أدبى منها؛<ref>{{Citation |last= Lichtheim |first=Miriam|author-link=Miriam Lichtheim |title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England|isbn=0-520-02899-6|page=11}}</ref> و السيره الذاتيه اتوصفت بإنها أقدم شكل من أشكال الأدب المصرى.<ref>{{Citation|title=Ancient Egyptian Stories, Biographies, and Myths|url=http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042715/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|archive-date=26 July 2011}}</ref> فى القرن التامن مصر بقت جزء من العالم العربى الإسلامى. الأدب و المكتبات ازدهروا فى النظام الجديد، و الورق حل محل البردى، و الخط بقى عنصر أساسى.<ref>{{Citation |title=Groups of books and book production in Islamic Egypt |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/writing/library/islamic.html |access-date=30 September 2007}}</ref> فى القرن الـ13، [[ابن النفيس]] كتب ''[[الرساله الكامليه فى السيره النبويه]]''، و هى روايه لاهوتيه فيها عناصر مبكره من الخيال العلمى.<ref name=Roubi>Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), "Ibn al-Nafis as a philosopher", ''Symposium on Ibn al-Nafis'', Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait ([[cf.]] [http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html Ibnul-Nafees As a Philosopher] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |date=6 February 2008}}, ''Encyclopedia of Islamic World'').</ref> ممارسات أدبيه زى ''التقريظ'' ظهرت فى مصر فى القرن الـ14،<ref>{{cite journal |last1=Rosenthal |first1=Franz |title='Blurbs' (taqrîẓ) from Fourteenth-Century Egypt |journal=Oriens |date=1981 |volume=27/28 |pages=177–196 |doi=10.2307/1580566 |jstor=1580566}}</ref> و التراث الشعبى المصرى ساهم فى ''[[الف ليله و ليله]]''.<ref name=Burton-1991>Zipes, Jack David; [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1991). ''The Arabian Nights: The Marvels and Wonders of the Thousand and One Nights '' pg 585. Signet Classic</ref> فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 مصر كانت فى قلب ''[[النهضه العربيه|النهضه]]'' الثقافيه العربيه.<ref>{{Citation|title=MSN Encarta entry on Egypt |url=http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|access-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031113050122/http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|archive-date=13 November 2003 |url-status=dead |publisher=[[Encarta]]}}</ref> [[محمد عبده]]، اللى كان من أهم شخصيات التجديد الإسلامى،<ref name="Meisami 1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sx1bqgibKhQC&pg=PA305|title=Encyclopedia of Arabic Literature|last1=Meisami|first1=Julie Scott|last2=Starkey|first2=Paul|date=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-18571-4|language=en}}</ref> شارك [[جمال الدين الافغانى]] فى تأسيس مجلة ''[[العروه الوثقى]]'' الثوريه سنة 1884؛ و رغم إن البريطانيين منعوها بسرعه، انتشرت بشكل واسع فى العالم العربى.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215503/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|url-status=dead|archive-date=26 April 2014|title=Urwat al-Wuthqa, al- - Oxford Islamic Studies Online|website=[www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12](http://www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12) November 2019}}</ref> [[احمد شوقى]] كان رائد فى تطوير شكل [[قصيده|القصيده]] الكلاسيكى، رغم إن شغله فضل متجذر فى الأسلوب الكلاسيكى الجديد. بعده، شعرا زى [[حافظ ابراهيم]] ابتدوا يتناولوا مواضيع [[مناهضة الاستعمار|مقاومة الاستعمار]] جنب المواضيع الشعريه التقليديه.<ref name=ansari-literature>{{Cite book |title=Thoughts and Ideologies of Mikhail Nu'aima, the Mahjar Poet in the development of Modern Arabic Poetry; A critical study |last=Ansari |first=Abdul Latif |publisher=Shodhganja |year=2010 |hdl=10603/116505 |at=Chapter 1}}</ref> ''[[زينب (روايه)|زينب]]'' بتاعة [[محمد حسين هيكل]] بتعتبر أول روايه مصريه حديثه.<ref>{{cite book|last=Vatikiotis|first=P.J.|title=The history of modern Egypt: from Muhammad Ali to Mubarak|year=1991|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|isbn=978-0-297-82034-5|page=486|edition=4}}</ref> الروايه دى ابتدت حركه لتحديث الروايه العربيه.<ref name=ansari-literature/> الشعر فضل مزدهر، و شخصيات زى [[عزيز باشا اباظه]] قدمت شعر كلاسيكى بموضوعات [[قوميه عربيه]]. عيلة أباظه طلعت كذا أديب معروف، منهم [[فكرى اباظه]] و [[ثروت اباظه]] و دسوقى باشا أباظه. [[File:Naguib Mahfouz HR.jpg|thumb|[[نجيب محفوظ]]، أول كاتب بيكتب بالعربى يكسب [[جايزة نوبل فى الادب]]|180px]] فى القرن الـ20، الحركات الحداثيه أثرت بشكل كبير على الأدب المصرى. ''[[المدرسه الحديثه]]'' ركزت على القصه القصيره، و من أهم الشخصيات فى الفتره دى [[طه حسين]] و [[نجيب محفوظ]]، اللى كان أول مصرى و أول كاتب بالعربى ياخد [[جايزة نوبل فى الادب]]. النشاط الأدبى الطليعى ظهر كمان بمجلات زى ''[[جاليرى 68]]'' اللى أسسها [[ادوار الخراط]] و عبّرت عن جيل الستينات فى مصر. فى التسعينيات، الأدب المصرى تفاعل مع التغييرات الاجتماعيه و الاقتصاديه زى التوسع العمرانى و زيادة تكلفة المعيشه، و ركز على الشخص المنعزل جوه مجتمع بيتغير، و ظهر ده فى شغل مصطفى ذكرى و [[نوره امين]] و [[مى التلمسانى]].<ref name="Safez">{{cite journal|last=Safez|first=Sabry|title=The New Egyptian Novel|journal=New Left Review |date=August 2010 |issue=64|pages=46–62 |url=http://newleftreview.org/II/64/sabry-hafez-the-new-egyptian-novel}}</ref> الفتره دى شافت كمان صعود كاتبات ستات فيما اتسمى ساعات ''كتابات البنات''، اللى اتسمت بنصوص أقصر و استخدام اكبر للسرد بضمير المتكلم.<ref>{{cite book|last=Elsadda|first=Hoda|title=Gender, Nation, and the Arabic Novel|date=2012|pages=146, 147, 151}}</ref> المصريين بيمثلوا اكبر نسبه من الكتاب اللى وصلو للقائمه القصيره لـ[[الجايزه العالميه للروايه العربيه]]، و [[بهاء طاهر]] كسب أول دوره سنة 2008 برواية ''واحة الغروب''، و بعده [[يوسف زيدان]] برواية ''[[عزازيل]]'' فى السنه اللى بعدها.<ref>{{cite web|title=Will Tarek Emam become the youngest Egyptian writer to receive the International Prize for Arabic Fiction?|url=https://www.egypttoday.com/Article/4/116080/Will-Tarek-Emam-become-the-youngest-Egyptian-writer-to-receive|website=Egypt Today|date=22 May 2022|access-date=3 October 2025}}</ref> من الكتاب المعاصرين المعروفين كمان [[رضوى عاشور]]، المعروفه بثلاثية ''[[ثلاثية جرانادا|جرانادا]]''؛ و [[اهداف سويف]]، اللى روايتها بالإنجليزى ''The Map of Love'' وصلت للقائمه القصيره لـ[[جايزة بوكر]] سنة 1999؛ و [[احمد خالد توفيق]]، اللى دخل أدب الرعب و الخيال العلمى بقوه للأدب المصرى بسلسلة ''ما بعد الطبيعه''؛ و [[احمد مراد]]، المعروف بروايات ناجحه زى ''فيرتيجو'' و ''[[الفيل الازرق]]''.<ref>{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |date=19 February 2020 |title=Seven Contemporary Egyptian Writers Shedding Light on Egyptian Culture & Beyond |website=Egyptian Streets |url=https://egyptianstreets.com/2020/02/19/seven-contemporary-egyptian-writers-shedding-light-on-egyptian-culture-beyond/ |access-date=3 October 2025}}</ref> الموضوعات النسويه ظهرت فى شغل [[نوال السعداوى]] و [[عليفه رفعت]]، و الشعر العامى بيمثله أسماء زى [[احمد فؤاد نجم]] و [[صلاح جاهين]] و [[عبد الرحمن الابنودى]].<ref>{{Cite web |title=Culture of Egypt |url=http://www.chinadaily.com.cn/hellochina/egyptambassador09/2009-08/24/content_8607968.htm |access-date=9 May 2022|website=[www.chinadaily.com.cn](http://www.chinadaily.com.cn)}}</ref> === الإعلام === {{Main|اعلام مصر}} {{شوف كمان |قائمة محطات الراديو فى مصر}} [[File:الصادرة الاولى الوقائع المصرية.jpg|thumb|left|230px|أول عدد من [[الوقائع المصريه]]، اتطبع سنة 1828 فى [[مطبعة بولاق|المطبعه الأميريه]]. هى و الصحيفه اللى سبقتها ''جرنال الخديوى'' من أقدم الجرايد اللى اتنشرت بالعربى.]] مصر مركز إعلامى إقليمى كبير، و صحافتها من أكتر الصحافه تأثير فى العالم العربى. [[مطبعه|المطبعه]] دخلت مصر لأول مره مع [[نابليون بونابرت]] خلال [[الحمله الفرنسيه على مصر و الشام]].<ref name="Cole 2007 148">{{cite book|last=Cole|first=Juan|title=Napoleon's Egypt: Invading the Middle East|url=https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945|url-access=limited|year=2007|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=[https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945/page/n162 148]}}</ref> [[اسكندريه]] كانت مركز الصحافه المصريه خلال جزء كبير من القرن الـ19، و مجلات أدبيه كتير ابتدت هناك قبل ما تنتقل لـ[[القاهره]]. فى تسعينيات القرن الـ19 القاهره بقت المركز المسيطر، و كان بيطلع منها 65% من المطبوعات، مقابل 28% من اسكندريه. الصحافه المكتوبه فى مصر متنوعه بشكل كبير، و فيها أكتر من 600 جريده و دوريّه و مجله.<ref>{{cite report |title=Freedom of the Press 2007: A Global Survey of Media Independence |editor1=Karin Deutsch Karlekar |editor2=Eleanor Marchant |publisher=Freedom House / Rowman & Littlefield Publishers |location=New York / Lanham |year=2007 |url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP%202007%20Full%20Report.pdf |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> أهم تلات مؤسسات صحفيه مملوكه للدوله هى ''[[الاهرام]]'' و ''[[اخبار اليوم|الأخبار]]'' و ''دار التحرير''، و دار التحرير مؤسسه نشر كبيره بتصدر جرايد و مجلات بلغات مختلفه، منها ''[[الجمهوريه]]'' و ''[[The Egyptian Gazette]]'' و ''[[Le Progrès Egyptien]]''. مصر كانت أول بلد فى المنطقه تدخل البث الإذاعى لعدد كبير من السكان سنة 1926، فى الاولانى عن طريق محطات خاصه بالموجات القصيره و نطاقها محدود، و كانت متركزه بالأساس بين [[القاهره]] و [[اسكندريه]].<ref name=ahram-radio>{{cite web |date=31 May 2024 |title=Here is Cairo: Egyptian Radio celebrates 90th anniversary |url=https://english.ahram.org.eg/News/524570.aspx |access-date=3 October 2025 |publisher=Ahram Online}}</ref> الإذاعه المصريه الرسميه ابتدت يوم 31 مايو 1934، و كان أول إرسال فيها بيضم تلاوه للقارئ [[محمد رفعت]].<ref name=ahram-radio/> بعد [[ثورة 23 يوليه|ثورة 1952]]، الراديو بقى أداه أساسيه فى الاتصال الحكومى و التأثير الإقليمى. فى عهد الرئيس [[جمال عبد الناصر]]، مصر طورت إذاعة [[صوت العرب]]، اللى اتطلقت فى الخمسينات و بقت من أشهر الإذاعات بالعربى فى وقتها.<ref name="Boyd1975">{{cite journal |last=Boyd |first=Douglas A. |title=Development of Egypt's Radio: 'Voice of the Arabs' under Nasser |journal=Journalism Quarterly |volume=52 |issue=4 |year=1975 |pages=645–653 |doi=10.1177/107769907505200406}}</ref> النظام الإذاعى المصرى اتوسع بسرعه، و استخدمته الحكومه الثوريه للترويج للوحده العربيه و تقوية الدور القيادى لمصر فى المنطقه، و كان بيدعو فى أوقات كتير للتضامن و التحرك الثورى، خصوصاً فى الخمسينات و الستينات.<ref name="Boyd1975" /> دلوقتى، جزء كبير من الإذاعه فى مصر بتديره [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]، اللى اتأسس سنة 1970، و بيدير محطات قوميه و محليه كتير. فيه كمان محطات FM خاصه، لكن الإذاعه الحكوميه لسه الأوسع انتشار. [[File:Maspiro building (cropped).jpg|thumb|[[مبنى ماسبيرو]] فى [[القاهره]]، مقر [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]|230x230px]] التليفزيون المصرى ابتدا سنة 1960 لما القناه الأولى ابتدت بثها بتلاوه من [[القرآن]] و خطاب للرئيس [[جمال عبد الناصر|عبد الناصر]]، و بعدها القناه التانيه سنة 1961 ببرامج ثقافيه و معلوماتيه و تعليميه. فى العقود اللى بعد كده، قنوات إقليميه جديده اتفتحت.<ref name=arabmediasoc/> فى القرن الـ21، صناعة التليفزيون و السينما المصريه فضلت بتغذى جزء كبير من المنطقه عن طريق [[مدينة الانتاج الاعلامى]] فى القاهره. التليفزيون لسه أكتر وسيلة إعلام شعبيه فى البلد. مصر كمان قوه كبيره فى البث بالأقمار الصناعيه، و كانت أول بلد عربى تطلق قمر صناعى خاص بيها، [[نايل سات]]. === السينما === {{Main|سينما مصريه}} {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 230 | image1 = Suad Husni.jpg | caption1 = [[سعاد حسنى]] | image2 = Faten Hamama actress.jpg | caption2 = [[فاتن حمامه]] | image3 = Omar Sharif 1963.JPG | caption3 = [[عمر الشريف]] | image4 = Ahmed Zaki (1979).jpg | caption4 = [[احمد زكى]] | perrow = 2 | caption_align = center }} [[سينما مصريه|السينما المصريه]]، أقدم سينما فى افريقيا و العالم العربى، ابتدت سنة 1896 بعروض افلام فى [[اسكندريه]] و [[القاهره]] و [[بورسعيد]]. الإنتاج البدرى ابتدا سنة 1907 بافلام وثائقيه قصيره، و أول الافلام الطويله ظهرت سنة 1917 بإخراج [[محمد كريم]]. فى العشرينات و التلاتينات، صناعة السينما اتوسعت بافلام زى ''[[ليلى (فيلم 1927)|ليلى]]'' و ''أولاد الذوات''، اللى كان أول فيلم مصرى ناطق.<ref name=chamber-cinema>{{Cite web |title=History of Egyptian Cinema |website=Chamber of Cinema Industry |date=17 March 2024 |url=https://cci.org.eg/en/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/ |access-date=5 October 2025}}</ref> سنة 1936، [[ستوديو مصر]]، اللى موّله رجل الصناعه [[طلعت حرب]]، بقى أهم ستوديو مصرى، و فضل فى المكانه دى حوالى تلاتين سنه.<ref>{{cite book|last=Darwish|first=Mustafa|title=Dream Makers on the Nile: A Portrait of Egyptian Cinema|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo|pages=12–13|year=1998}}</ref> خلال أكتر من 100 سنه، اتعمل فى مصر أكتر من 4,000 فيلم، حوالى تلات أرباع إجمالى الإنتاج العربى.<ref>{{Cite web|last=Houissa|first=Ali|title=LibGuides: Middle Eastern & North African Cinema & Film: Egyptian Cinema & Film|url=https://guides.library.cornell.edu/MidEastCinema/Egypt|access-date=4 October 2021|website=guides.library.cornell.edu|language=en}}</ref> من أول نشأتها، الصناعه كانت قوه ثقافيه مسيطره فى العالم العربى، و اتسمت "هوليوود العرب" و "هوليوود الشرق".<ref name=meer-cinema>{{Cite web |last=El Abbassi |first=Mariem |date=14 June 2023 |title=The influence of Egyptian cinema in the Arab World |website=Meer |url=https://www.meer.com/en/73865-the-influence-of-egyptian-cinema-in-the-arab-world |access-date=5 October 2025}}</ref> العصر الذهبى للسينما المصريه من الأربعينات للستينات شاف إن مصر تبقى تالت اكبر منتج للافلام فى العالم، و مئات الافلام من أنواع مختلفه انتشرت فى المنطقه.<ref name=meer-cinema/> مخرجين كبار زى [[يوسف شاهين]] و [[هنرى بركات]] و ممثلين مشهورين زى [[فاتن حمامه]] ساعدوا إن السينما المصريه تبقى تأثير أساسى على الهويه الثقافيه العربيه. لحد دلوقتى، الافلام المصريه لسه بتوصل لجمهور فى العالم العربى و بره، و مصر محافظه على دورها التاريخى كمركز رئيسى للسينما بالعربى.<ref name=meer-cinema/> مصر بتستضيف مهرجانات سينما كتير، و بقت منصات مهمه لصناع الافلام المصريين و الدوليين. [[مهرجان القاهره السينمائى الدولى]]، اللى اتأسس سنة 1976، بيعرض افلام متنوعه من الدراما للأعمال التجريبيه و بيجذب صناع افلام و جمهور من كل العالم.<ref name=film-festivals>{{cite web |last=Nawar |first=Belal |title=Lights, Camera, Egypt! Unveiling the Glamour of Egypt's Most Celebrated Film Festivals |url=https://egyptianstreets.com/2023/12/07/lights-camera-egypt-unveiling-the-glamour-of-egypts-most-celebrated-film-festivals/ |website=Egyptian Streets |date=7 December 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> [[مهرجان الاقصر للسينما الافريقيه]] بيركز على السينما الأفريقيه، و [[مهرجان الجونه السينمائى]] بيعرض افلام عربيه و دوليه. من المهرجانات المهمه كمان مهرجان الإسماعيليه الدولى و مهرجان اسكندريه للفيلم القصير.<ref name=film-festivals/> عدد دور السينما زاد مع ظهور [[فيلم ناطق|الافلام الناطقه]] و وصل لـ395 سنة 1958. العدد ابتدا يقل بعد بداية التليفزيون سنة 1960 و إنشاء القطاع العام فى السينما سنة 1962. العدد نزل لـ297 سنة 1965 و بعدين لـ141 سنة 1995، مع انتشار الفيديو، رغم ازدهار صناعة الافلام فى الفتره دى. بعد قوانين و إجراءات شجعت الاستثمار فى السينمات الخاصه، العدد زاد تانى، خصوصاً فى المراكز التجاريه، و وصل لـ200 سنة 2001 و 400 سنة 2009.<ref>{{Cite book|last=سعد|first=عبدالمنعم|url=https://books.google.com/books?id=PJaOQgAACAAJ&q=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9|title=موجز تاريخ السينما المصرية|date=1976|publisher=مطابع الأهرام التجارية|language=ar}}</ref> === المزيكا === {{Main|مزيكا مصريه}} [[File:Ancient Egyptians playing music.png|alt=مصريين قدام بيعزفوا مزيكا|thumb|رسم مصرى قديم لناس بيعزفوا مزيكا.|left]] [[مزيكا مصريه|المزيكا المصريه]] خليط غنى من عناصر مصريه محليه و متوسطيه و أفريقيه و غربيه. المزيكا كانت جزء أساسى من [[ثقافة مصر|الثقافه المصريه]] من أيام العصور القديمه. [[مصريين قدماء|المصريين القدام]] نسبوا اختراع المزيكا للإلهه [[حتحور]]، و [[اوزوريس]] استخدمها بعد كده كجزء من محاولته لتحضير العالم. المصريين استخدموا الماكينات الموسيقيه من وقتها.<ref>[http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html Music of Ancient Egypt] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151013114158/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html |date=13 October 2015}}, [[Kelsey Museum of Archaeology]]. [[University of Michigan]].</ref> المزيكا المصريه المعاصره جذورها راجعه لشغل فنانين أوائل زى [[عبده الحامولى]] و ألمظ و محمود عثمان، اللى أثروا فى الأجيال اللى جت بعدهم. التسجيلات المصريه موجوده من العشرينات المبكره من القرن الـ20، و فى التلاتينات كانت فيه حركه موسيقيه كلاسيكيه مزدهره فى القاهره بتجمع تأثيرات المزيكا الشعبيه المحليه بعناصر غربيه. الحركه دى طلعت نجوم كبار فى القرن الـ20 زى [[سيد درويش]] و [[ام كلثوم]] و [[محمد عبد الوهاب]] و [[عبد الحليم حافظ]] و [[بليغ حمدى]]، و كتير منهم بقوا جزء أساسى من الثقافه الشعبيه و الهويه الوطنيه. [[File:Umm Kulthum 1969.jpg|thumb|[[ام كلثوم]]، أيقونة المزيكا المصريه، و اللى بيتقال عليها ساعات "هرم مصر الرابع".<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2008/903/special.htm |title=Umm Kulthoum, the fourth pyramid |year=2008}}</ref>|230x230px]] المشهد المزيكا اتطور من العصر الذهبى للمزيكا المصريه الكلاسيكيه الحديثه فى نص القرن الـ20، لظهور [[بوب عربى|البوب المصرى]] فى التمانينات و التسعينيات مع فنانين زى [[عمرو دياب]] و [[هشام عباس]] و [[مصطفى قمر]].<ref name="aravanis-music">{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |title=A Closer Look at Contemporary Egyptian Music Trends |url=https://egyptianstreets.com/2020/01/18/a-closer-look-at-contemporary-egyptian-music-trends/ |website=Egyptian Streets |date=18 January 2020 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> فى نفس الوقت، [[عمر خيرت]] ظهر كواحد من أهم المؤلفين الموسيقيين و عازفين البيانو، و جمع بين [[مزيكا كلاسيكيه غربيه|المزيكا الكلاسيكيه الغربيه]] و تأثيرات مصريه واضحه. ألّف مزيكا افلام و أعمال سيمفونيه كتير، و بقى واحد من أكتر الموسيقيين المصريين المعاصرين احترام على المستوى الدولى.<ref>{{cite web |last=Al-Haggar |first=Kadry |title=I am proud of my success in Egypt more than any other place in world: Composer Omar Khairat |website=Daily News Egypt |date=8 March 2022 |url=https://www.dailynewsegypt.com/2022/03/08/i-am-proud-of-my-success-in-egypt-more-than-any-other-place-in-world-composer-omar-khairat/ |access-date=4 October 2025}}</ref> فى القرن الـ21، العولمه و [[ثورة 25 يناير|ثورة 2011]] ساعدوا على ظهور حركات موسيقيه أندر جراوند متنوعه، و موسيقيين و فرق زى [[رامى عصام]] و [[كايروكى]] تناولوا موضوعات الهويه و السياسه.<ref name="aravanis-music"/> [[مهرجانات (مزيكا)|المهرجانات]] طلعت من المجتمعات الشعبيه و تحولت لتيار رئيسى، و اتطورت من [[شعبى (مزيكا)|المزيكا الشعبى]] اللى كانت جزء من الثقافه المصريه من السبعينات مع رواد زى [[احمد عدويه]]. فى نفس الوقت، [[راب مصرى|الراب المصرى]] و [[تراب (مزيكا)|التراب]] و [[تكنو|التكنو]] بقوا أكتر انتشار مع فنانين زى أبيوسف و [[مروان بابلو]] و [[ويجز]].<ref name="aravanis-music"/> فى السنين الأخيره، المشهد المزيكا المصرى شاف تغيير بين الأجيال، و فنانين جداد بقوا من الاسامى الأساسيه جنب النجوم المعروفين. حسب [[Spotify Wrapped]] لسنة 2024، سبعه من أكتر عشر أغانى استماع فى مصر كانو لفنانين أحدث بيجربوا [[راب]] و [[R&B]] و مزج المزيكا الإلكترونيه و مزيكا الشارع مع التأثيرات التقليديه. فنانين صاعدين زى إسلام كابونجا و شهاب و [[TUL8TE]] و محمود الليثى و عصام صاصا حققوا شعبيه كبيره، فى الوقت اللى فضل فيه فنانين معروفين زى مروان بابلو و [[شيرين عبد الوهاب|شيرين]] و [[كايروكى]] و [[تامر عاشور]] من أكتر الفنانين استماع. الاتجاه ده اتزامن مع زياده 85% فى استهلاك المزيكا المحليه.<ref>{{cite web |last=K. |first=Mirna |title=2024: The Rise of Gen Z and Egyptian Local Talent on Spotify |url=https://egyptianstreets.com/2024/12/08/2024-the-rise-of-gen-z-and-egyptian-local-talent-on-spotify/ |website=Egyptian Streets |date=8 December 2024 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> === الرقص === مصر عندها تراث غنى من الرقصات الشعبيه اللى بتعكس التنوع الإقليمى و الثقافى فى البلد. فى [[مصر السفلى]] فيه رقصات زى ''[[غوازى|غوازى سنباط]]'' ({{lang|arz|غوازى سنباط}})، و ''رقص الحجلة''، و ''أولاد السيالة'' ({{lang|arz|أولاد السيالة}})، و بتستخدم هدوم ملونه و أدوات علشان تحكى قصص. مثل، رقصة ''أولاد السياله'' فى [[اسكندريه]] بتستخدم المطاوى و الكراسى علشان تمثل حياة و احتفالات الصيادين و مجتمعاتهم.<ref name=nadine-khaled>{{cite web |last=Khaled |first=Nadine |title=5 Iconic Dances that Capture Egypt's Passion for Folk |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/06/5-iconic-dances-that-capture-egypts-passion-for-folk/ |website=Egyptian Streets |date=6 October 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> فى [[الصعيد]] فيه رقصات بالعصايه زى ''رقص العصا'' و ''[[تحطيب|التحطيب]]''، و تقليدى الرجاله بيأدوها فى الأفراح و المناسبات. الرقصات دى غالب بترمز للقوه و المهاره، و التحطيب بالباصله مرتبط بتقاليد قتاليه قديمه.<ref name=nadine-khaled/> الرقص النوبى، اللى أصله من المجتمعات [[نوبيين|النوبيه]] فى جنوب مصر، بيتميز بحركات إيقاعيه للدراعين و إيقاع سريع، و غالب بيصاحبه الدف.<ref name=nadine-khaled/> [[File:Tanoura Dancing.jpg|thumb|راقص [[تنوره]] بيقدم عرض|230x230px]] مصر غالب بتعتبر موطن [[رقص شرقى|الرقص الشرقى]]. الرقص الشرقى المصرى ليه أسلوبين أساسيين: ''الرقص البلدى'' و ''الرقص الشرقى''. فيه كمان رقصات فلكلوريه و شخصيات كتير ممكن تدخل فى عروض الراقصه المصريه، و معاها الرقص الشعبى الحديث. الرقص الشرقى بيعتمد على حركات انسيابيه للحوض و البطن و الدراعين، غالب على إيقاع الطبله، و مرتبط بشكل كبير بالأنوثه و العروض فى السينما و المسرح.<ref name=nadine-khaled/> من أشكال الرقص المصريه المعروفه كمان [[تنوره|رقص التنوره]] الصوفى، اللى بيستخدم جيب متعدده الطبقات، و بيتعمل كممارسه روحانيه للوصول لحاله شبيهه بالوجد، و كمان كعرض ثقافى فى المهرجانات و الأماكن السياحيه.<ref name=nadine-khaled/> === المتاحف === {{Main|قائمة متاحف مصر}} [[File:Egyptian Museum in Cairo in May 2015.JPG|thumb|229x229px|[[المتحف المصرى]] فى القاهره]] مصر موطن لواحده من أقدم الحضارات فى العالم. على مدار تاريخها، اتفاعلت مع ثقافات و شعوب كتير و عدت بفترات متنوعه اوى، من عصور قبل التاريخ للعصر الحديث، و منها [[مصر القديمه]] و [[مصر البطلميه|العصر البطلمى]] و [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] و العصور الوسطانيه و [[مصر العثمانيه|العصر العثمانى]] و [[الاسره العلويه|عيله محمد على]]. [[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|thumb|212x212px|قناع دفن [[توت عنخ امون]] من أهم معروضات [[المتحف المصرى]].|left]] من المتاحف المعروفه فى مصر [[المتحف المصرى]] فى القاهره، اللى فيه أكتر من 120,000 قطعه و يعتبر واحد من اكبر متاحف العالم و أول متحف قومى فى الشرق الأوسط، و افتتح سنة 1902؛<ref>{{Cite web |title=History of the Egyptian Museum – The Egyptian Museum in Cairo |url=https://www.egyptianmuseumcairo.com/egyptian-museum-cairo/history-of-the-egyptian-museum/ |access-date=15 February 2023}}</ref> و [[المتحف القومى للحضاره المصريه]]، اللى فيه حوالى 50,000 قطعه من عصور مختلفه و فيه كمان مومياوات 22 ملك و ملكه من مصر القديمه اتنقلوا له سنة 2021 فى [[موكب المومياوات الملكيه]]؛ و [[متحف قصر عابدين]]، واحد من أشهر القصور الملكيه فى مصر، و جواه خمس متاحف فيها أسلحه و مقتنيات ملكيه و فضيات و وثائق تاريخيه و هدايا رئاسيه.<ref>{{cite web |title=Abdeen Palace Museum |url=https://cairo.gov.eg/en/Culture/Pages/Cairo-Museums-details.aspx?ID=13 |website=Cairo Governorate |publisher=Official Portal of Cairo Governorate |access-date=27 September 2025}}</ref> [[المتحف المصرى الكبير]] بيضم اكبر مجموعه من آثار مصر القديمه فى العالم.<ref>{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/2006/07/25/AM200607251.html |title=Marketplace: Egypt's next big thing |author=Nancy Farghalli |work=Marketplace |publisher=American Public Media |date=25 July 2006 |access-date=31 May 2011}}</ref> و هو اكبر متحف فى العالم مخصص لحضاره واحده.<ref name="Britannica">{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Grand Egyptian Museum (GEM) |url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum |access-date=7 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> المتحف موجود على حوالى {{convert|50|ha|acre}} من الأرض على بعد حوالى {{convert|2|km|mi|spell=in|abbr=off}} من [[اهرام الجيزه|منطقة أهرامات الجيزه]]، و هو جزء من مخطط جديد للمنطقه.<ref>{{cite web |url=https://ftnnews.com/travel-news/tours/the-grand-egyptian-museum-finally-opens-in-2025/ |title=The Grand Egyptian Museum Finally Opens in 2025 |publisher=FTN News |access-date=3 March 2025}}</ref> جواه بهو ارتفاعه ست أدوار فيه تمثال [[رمسيس التانى]] اللى وزنه 82 طن، و سلم كبير، و قاعاته بتعرض آثار من مختلف فترات تاريخ مصر القديمه. معرض [[توت عنخ امون]] فيه 5,600 قطعه من مقبرته، منها القناع الدهبى و الشارات الملكيه. المعرض منظم حوالين تلات أفكار رئيسيه: الحياه و الموت و الحياه بعد الموت. المتحف افتتح يوم 1 نوفمبر 2025.<ref>{{cite web |last=Carver |first=Zoe |date=November 3, 2025 |title=A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors |url=https://www.aucegypt.edu/news/new-era-egyptology-grand-egyptian-museum-opens-its-doors |publisher=The American University in Cairo |access-date=July 12, 2026}}</ref> === الأعياد و المهرجانات === [[File:مولد شارع المعز.jpg|thumb|200px|احتفالات مولد فى [[شارع المعز]] فى القاهره]] مصر بتحتفل بكذا عيد دينى إسلامى و مسيحى كإجازات رسميه، منها [[عيد الميلاد القبطى]] و [[عيد الفطر]] و [[عيد الاضحى]] و [[راس السنه الهجريه]] و [[يوم عرفه]] و [[المولد النبوى]].<ref>{{cite web |title=National Holidays |url=https://www.presidency.eg/en/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|website=Presidency of the Arab Republic of Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> ''[[شم النسيم]]'' عيد سنوى فى مصر بيمثل بداية الربيع، و بيحتفل بيه المصريين من كل الأديان، و هو [[اجازه رسميه]].<ref name="asante">Asante, Molefi Kete (2002). ''[[iarchive:culturecustomsof00mole/page/75/mode/2up|Culture and Customs of Egypt]]''. Greenwood Press. p. 75. {{ISBN|0-313-31740-2}}.</ref> بيتعمل يوم الاتنين بعد [[عيد القيامه]]، و غالب بييجى بين شهرى برموده و بشنس فى [[التقويم المصرى]]. المصريين تقليدى بيحتفلوا بيه بره البيت، بنزهات فى الجناين العامه أو على [[النيل]] أو فى جنينة الحيوانات. الأكلات التقليديه فيه بتشمل ''[[فسيخ|الفسيخ]]'' و الخس و البصل الأخضر و الترمس. البيض المسلوق بيتلون و بيتاكل أو بيتبادل كهدايا.<ref name="asante" /> و بيتعتقد بشكل عام إن شم النسيم امتداد لاحتفالات الربيع القديمه اللى بترجع لأكتر من 4,500 سنه.<ref name="asante" /> [[مولد|الموالد]]، يعنى احتفالات الأوليا و القديسين، تقليد قديم منتشر فى مصر و بيشمل قديسين مسلمين و مسيحيين. أغلب الموالد إسلاميه و بيبقى فيها [[ذكر (اسلام)|ذكر]] و تلاوة أدعيه و عروض لجماعات صوفيه فيها مزيكا و تجمعات روحيه.<ref name=googlearts-moulid>{{Cite web |title=Celebrating Saints: Egyptian Moulids |url=https://artsandculture.google.com/story/celebrating-saints-egyptian-moulids-american-research-center-in-egypt/wQXRQhO-lFCL1g?hl=en |website=Google Arts & Culture |publisher=American Research Center in Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> الموالد المسيحيه ليها أنماط احتفال قريبه. المناسبات دى بتجمع بين التعبد الدينى و الاحتفال الاجتماعى، و غالب بتتم حوالين ضريح أو جامع و بييجى له الزوار للصلاه و طلب البركه و قراية النصوص الدينيه و الطواف و أشكال تانيه من التبجيل.<ref name=googlearts-moulid/> هى كمان مناسبات اجتماعيه و ثقافيه فيها أكل و ألعاب و ملاهى و أكشاك مؤقته فى الشوارع المحيطه.<ref name=googlearts-moulid/> من أشهرها ''[[مولد ابو الحجاج]]'' فى [[الاقصر]]، اللى بيحضره آلاف الناس و بتطلع فيه مراكب و أضرحه رمزيه فى موكب فى المدينه، و التقليد ده ليه جذور راجعه لـ[[مصر القديمه]].<ref name=googlearts-moulid/> الموكب شبه اوى طقوس [[عيد الاوبت]].<ref>{{Cite web |title=Sufis celebrate birthday of Sheikh Abu El-Haggag at Luxor mosque|url=https://www.arabnews.com/node/2266696/middle-east|website=Arab News|date=11 March 2023|language=en}}</ref> === المطبخ === {{Main|مطبخ مصرى}} [[File:Egyptian food Koshary.jpg|thumb|[[كشرى]]، واحد من الأكلات الوطنيه فى مصر]] [[مطبخ مصرى|المطبخ المصرى]] معتمد بدرجه كبيره على التقاليد الزراعيه فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل|الدلتا]]، و بيستخدم كتير الفراخ و البقوليات و الخضار و الفاكهه. من الأكلات الأساسيه ''[[محشى|المحشى]]''، و هو خضار أو ورق عنب محشى رز، و ''[[طعميه|الطعميه]]''، و [[شاورما|الشاورما]]، و [[كباب|الكباب]]، و [[كفته|الكفته]]. من الأكلات المصريه التقليديه ''[[فول مدمس|الفول المدمس]]''؛ و ''[[فطير مشلتت|الفطير]]''، و هو عجين مورق متعدد الطبقات ممكن يتعمل بحشوات مختلفه؛<ref name=Marzouk>{{cite news |last=Marzouk |first=Sarah |title=A Brief History of Fiteer, Egypt's Pizza-Like Pastry |url=https://theculturetrip.com/africa/egypt/articles/a-brief-history-of-fiteer-egypts-pizza-like-pastry/ |access-date=26 June 2018 |work=The Culture Trip |date=12 February 2017}}</ref> و ''[[حواوشى|الحواوشى]]''، و هو لحمه مفرومه متبله بتتخبز جوه العيش؛ و ''[[ملوخيه|الملوخيه]]''؛ و ''[[كشرى|الكشرى]]''، خليط من العدس و الرز و المكرونه، و اتسجل كـ[[تراث ثقافى غير مادى]] عند [[يونسكو]].<ref>{{Cite news |last=Fahmy |first=Ahmed |date=2025-12-10 |title=Koshary, a spicy Egyptian staple, wins UNESCO recognition |url=https://www.reuters.com/world/africa/koshary-spicy-egyptian-staple-wins-unesco-recognition-2025-12-10/ |work=Reuters}}</ref> أكلات مصريه كتير بتتعمل تقليدى فى البيت و بتتطبخ على نار هاديه، و الأساليب دى جايه من مطابخ الريف و اتنقلت بين الأجيال. من الأمثله ''الباميه'' و ''[[قلقاس|القلقاس]]''، و أكلات الفرن زى ''الرز المعمر'' اللى بيتعمل باللبن و الزبده و القشطه، و ''المكرونه بالبشاميل''. العيش ليه مكانه أساسيه فى المطبخ و عادات الأكل المصريه، و فيه أكتر من 60 نوع عيش مختلف فى البلد.<ref name=rawigivinglife>{{cite journal |last1=Barakat |first1=Hala |title=Giving Life: Bread in Egypt |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/giving-life |access-date=21 March 2025}}</ref> ''[[عيش بلدى|العيش البلدى]]''، و هو رغيف مدور بيتعمل من دقيق القمح الكامل، موجود تقريب مع كل وجبه و بيتستخدم كأداه للأكل فى التغميس و غرف الأكل، مش مجرد حاجه جانبيه.<ref>{{cite web |last=Bassel |first=Mona |title=Soaking Up the Flavor: Dipping Culture in Egyptian Cuisine |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/16/soaking-up-the-flavor-dipping-culture-in-egyptian-cuisine/|website=Egyptian Streets |date=16 October 2021 |access-date=5 October 2025}}</ref> صناعة الجبنه فى مصر بترجع لـ[[الاسره المصريه الاولى|العيله الأولى]]، و ''[[جبنه دمياطى|الجبنه الدمياطى]]'' هى أكتر الأنواع استهلاك دلوقتى. اللحمه ليها دور مهم فى الأكل المصرى، و الطيور زى [[حمام (طائر)|الحمام]] و الفراخ و البط و [[سمان|السمان]] و الوز منتشره، جنب الضانى و البقرى للشوى و الطبيخ. اللحوم المحفوظه زى ''[[بسطرمه|البسطرمه]]'' و ''[[سجق|السجق]]'' معروفه تقليدى. البسطرمه المصريه بتتعمل من لحمه بقريه أو جاموس مملحه و متبله و متجففه فى الهوا، و السجق بيتعمل من لحمه بقريه مفرومه متبله جوه أمعاء رفيعه و بيتساب ينشف و يتخمر. السمك، خصوصاً [[بلطى|البلطى]] و [[بورى|البورى]]، منتشر اوى، و المأكولات البحريه بصفه عامه منتشرة أكتر فى المدن الساحليه زى [[اسكندريه]] و [[السويس]] و [[بورسعيد]]. جزء كبير من المطبخ المصرى نباتى بسبب قلة أراضى الرعى تاريخى، و طبيعة الزراعه، و كمان عادات [[اقباط|المسيحيين الأقباط]] اللى بيمتنعوا فى فترات الصيام عن المنتجات الحيوانيه.<ref>{{cite journal |last1=El Dorry |first1=Mennat-Allah |title=Fasting and Feasting: The Diet of the Desert Fathers |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/fasting-and-feasting |access-date=21 March 2025}}</ref> المطبخ المصرى بيستخدم توابل و منكهات كتير زى [[كمون|الكمون]] و [[كزبره|الكزبره]] و [[حبهان|الحبهان]] و الشطه و اليانسون و ورق اللورا و الشبت و البقدونس و التوم و الجنزبيل و القرفه و النعناع و القرنفل، و الكمون هو أكترهم استخدام.<ref>{{cite web|title=Spices of the Egyptian Cuisine|url=http://www.nilevalley.nl/spices-of-the-egyptian-cuisine/|website=Nile Valley Hotel|access-date=5 June 2017}}</ref> الحلويات المشهوره بتشمل [[بقلاوه|البقلاوه]] و [[بسبوسه|البسبوسه]] و [[كنافه|الكنافه]] و [[قطايف|القطايف]]، و غالب بيكون فيها تمر أو عسل أو شربات أو مكسرات أو سميد. الشاى هو المشروب الوطنى، و القهوه منتشره كمان و تقليدى بتتعمل بالطريقه التركيه. من المشاريب المشهوره كمان ''[[كركديه|الكركديه]]'' و ''[[عصير قصب|عصير القصب]]'' و ''العرقسوس'' و ''الخروب'' و ''[[قمر الدين]]'' و ''[[سوبيا|السوبيا]]''. [[بيرة فى مصر|البيره]] هى أكتر مشروب كحولى انتشار،<ref>{{cite news|last1=Rios|first1=Lorena|title=Drinking Alcohol Is Always an Open Secret in Egypt|url=https://www.vice.com/en/article/drinking-alcohol-is-always-an-open-secret-in-egypt/|access-date=13 December 2016|agency=Munchies}}</ref> و من أنواعها التقليديه ''البوزه''، اللى بتتعمل من الشعير و العيش و المصريين بيشربوها من عصر قبل الأسرات.<ref>{{cite book|last1=Caballero|first1=Benjamin|last2=Finglas|first2=Paul|last3=Toldrá|first3=Fidel|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Academic Press|page=348}}</ref> === الرياضه === {{Main|رياضه فى مصر}} [[File:Crowd in Cairo Stadium.jpg|thumb|جمهور فى ستاد القاهره بيتفرج على [[منتخب مصر لكورة القدم]]]] [[كورة القدم]] هى أكتر رياضه شعبيه فى مصر. [[ديربى القاهره]] بين الأهلى و الزمالك من أقوى الديربيات فى افريقيا، و الـBBC اختارته كواحد من أقوى سبع ديربيات فى العالم.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_2299000/2299305.stm |title=BBC Sport Academy | Al-Ahly v Zamalek |publisher=BBC News |date=5 August 2002 |access-date=25 August 2010}}</ref> [[النادى الاهلى]] هو أكتر نادى نجاح فى افريقيا فى القرن الـ20 حسب [[كاف]]، و جاله بعده منافسه [[نادى الزمالك]]. الأهلى اتسمى "[[نادى القرن الافريقى]]". و بعشرين بطوله دوليه، الأهلى كان من أكتر نوادى العالم نجاح من ناحية البطولات الدوليه.<ref>{{cite news |url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/12/11/al-ahly-master-world/ |title=Al-Ahly – master of the world |newspaper=Daily News Egypt |date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014}}</ref> [[منتخب مصر لكورة القدم]]، المعروف باسم الفراعنه، كسب [[كاس الامم الافريقيه]] سبع مرات، منهم تلات مرات ورا بعض سنة 2006 و 2008 و 2010. المنتخب المصرى وصل قبل كده للمراكز العشره الأولى فى تصنيف الفيفا العالمى،<ref>{{Cite web |first=Eslam |last=Omar |date=15 December 2010 |title=Pharaohs finish 2010 with a 'historic' ninth place in FIFA ranking |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/1972/Sports/National-Teams/Pharaohs-finish--with-a-historic-ninth-place-in-FI.aspx |access-date=2026-07-15 |website=[[Ahram Online]]}}</ref> و مصر اتأهلت لـ[[كاس العالم لكورة القدم]] أربع مرات.<ref>{{Cite web |date=11 July 2026 |title=Al-Sisi honours Egypt’s national team following historic FIFA World Cup 2026 campaign |website=[[Daily News Egypt]] |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/07/11/al-sisi-honours-egypts-national-team-following-historic-fifa-world-cup-2026-campaign/ |access-date=2026-07-15 |language=en-US}}</ref> هدفين من [[محمد صلاح]] فى آخر ماتش فى التصفيات أهلوا مصر لـ[[كاس العالم 2018]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/08/world-cup-round-up-egypt-poland-qualify|title=Mo Salah's late penalty gives Egypt first World Cup qualification since 1990|date=8 October 2017|work=The Guardian|access-date=22 March 2018}}</ref> منتخب مصر للشباب كسب الميداليه البرونزيه فى [[كاس العالم للشباب 2001]] فى الأرجنتين. مصر كمان جت المركز الرابع فى بطولة كورة القدم فى [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1928|اوليمبياد 1928]] و [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1964|اوليمبياد 1964]].{{Citation needed|date=July 2026}} [[اسكواش|الاسكواش]] و [[تنس|التنس]] من الرياضات الشعبيه التانيه فى مصر. منتخب الاسكواش المصرى بينافس على المستوى الدولى من التلاتينات. من أشهر اللاعبين المصريين [[عمرو شبانه]] و [[على فرج]] و [[رامى عاشور]]، و التلاته وصلو للمركز الاولانى عالمى. مصر كسبت بطولة العالم لفرق الاسكواش للرجاله كذا مره.{{Update inline|date=July 2026}} مصر استضافت [[بطولة العالم لكرة اليد للرجال]] سنة 1999 و استضافتها تانى سنة 2021. سنة 2001، [[منتخب مصر لكرة اليد]] حقق احسن نتيجه ليه فى البطوله لما وصل للمركز الرابع. مصر كسبت [[بطولة افريقيا لكرة اليد للرجال]] كذا مره و بقت من أقوى منتخبات القاره. مصر كسبت كمان منافسات كرة اليد فى [[العاب البحر المتوسط 2013]] و بطولة العالم لكرة اليد الشاطئيه سنة 2004 و أوليمبياد الشباب الصيفى سنة 2010. فى كرة السله، [[منتخب مصر لكرة السله]] حقق واحد من احسن سجلات المنتخبات الأفريقيه تاريخى فى [[كاس العالم لكرة السله]] و [[كرة السله فى الالعاب الاوليمبيه|الألعاب الاوليمبيه]].<ref>{{cite web |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/cid//sid/2902/_/1950_FIBA_World_Championship_for_Men/index.html |title=1950 World Championship for Men |publisher=FIBA |date=9 June 2012 |access-date=9 June 2012}}</ref> و المنتخب كسب 16 ميداليه فى [[بطولة افريقيا لكرة السله]]. [[مصر فى الالعاب الاوليمبيه|مصر شاركت]] فى [[الالعاب الاوليمبيه الصيفيه]] من سنة 1912، و استضافت مسابقات دوليه كتير، منها [[العاب البحر المتوسط 1951|أول دورة لألعاب البحر المتوسط]] سنة 1951، و [[العاب عموم افريقيا 1991]]، و [[كاس العالم تحت 20 سنه 2009]]، و دورات [[الالعاب العربيه]] سنة 1953 و 1965 و 2007.{{Citation needed|date=July 2026|reason=lack of inline citation.}} == رؤساء مصر == *[[محمد نجيب]] *[[جمال عبد الناصر]] *[[محمد انور السادات]] *[[صوفى ابو طالب]] (مؤقت) *[[محمد حسنى مبارك]] *[[محمد مرسى]] *[[عدلى منصور]] (مؤقت) *[[عبد الفتاح السيسى]] == خرايط مصر == [[File:Egypt on the globe (de-facto) (North Africa centered).svg|thumb]] [[File:EGY orthographic.svg|thumb]] == شوف كمان == {{div col|colwidth=25em}} * [[لسته بالاختراعات والاكتشافات المصريه]] * [[الهويه المصريه]] * [[مصريين]] * [[ثورة 25 يناير]] * [[اللغه المصريه الحديثه]] * [[لهجات مصريه]] *[[علم مصر]] * [[الهويه المصريه]] *[[ليستة اعلام مصر]] *[[شعار مصر]] *[[القوات الجويه المصريه]] *[[شعارات محافظات مصر]] * [[حياه بريه فى مصر]] * [[تجربة الليبراليه فى مصر]] * [[ليسته الرموز البريديه فى مصر]] * [[ارقام مصريه]] * [[الدرجات الاكاديميه فى مصر]] * [[المراكز الثقافيه الدوليه بمصر]] * [[مسار العيله المقدسه فى ارض مصر]] * [[فرق مصر الموسيقيه]] {{div col end}} == مصادر == * {{روابط تجمعات سكنيه}} * [http://www.ahram.org.eg/142/2010/04/20/10/16565.aspx/ فى اصول اسم مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egypt.gov.eg/ بوابة الحكومه المصريه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120540/http://www.egypt.gov.eg/ |date=2008-10-11}} * [http://www.dmoz.org/World/Arabic/%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%80%d9%8a/%d8%a3%d9%81%d8%b1%d9%8a%d9%82%d9%8a%d8%a7/%d9%85%d8%b5%d8%b1/ تصنيف "مصر" فى القسم العربى من دليل المواقع المفتوح DMOZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231080836/http://www.dmoz.org/World/Arabic/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%80%D9%8A/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/%D9%85%D8%B5%D8%B1/ |date=2009-12-31}} * [http://st-takla.org/Egypt-1_.html مصر عبر العصور] * [http://worldarab.net/Gallery/tabid/172/path/Egypt/language/en-US/Default.aspx مشروعات جديده فى مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egyptsites.com/ دليل مصر] * [http://www.sowarmasraya.com/ اكبر جاليرى لصور مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141005141656/http://www.sowarmasraya.com/ |date=2014-10-05}} * [http://arabic.irinnews.org/Country.aspx?Country=EG اخبار و تحليلات انسانيه عن مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.sis.gov.eg/En/Land&people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm النشيد الوطني] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226122703/http://www2.sis.gov.eg/En/Land%26people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm |date=2011-02-26}} * [http://www.egycin.blogspot.com مجلة ايجى سينما] {{بوابة مصر}} {{مواضيع مصر}} {{افريقيا}} {{دول البحر المتوسط}} {{حوض النيل}} {{تصنيف كومونز|Egypt}} {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امبراطوريه رومانيه|الرومان]] [[تصنيف:مصر|مصر]] [[تصنيف:بلاد|مصر]] [[تصنيف:دول اسلاميه]] chqfkuz5kt8ajowxi3zyiuslurit8lj 13235600 13235563 2026-09-17T19:32:36Z مدحت زاهر 298087 13235600 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى |الاسم= مصر Egypt |صورة= File:Ancient Egypt Wings.svg |صورة2= |اللغه = مصرى }} '''مصر''' (رسمى: '''جمهورية مصر العربيه'''؛ [[لغه مصريه|باللغه المصريه القديمه]]: كمت km.t؛ [[لغه قبطى|باللغه القبطيه]]: كيمه ⲕⲏⲙⲉ)<ref name=":0">Černý, J. (1976). ''Coptic Etymological Dictionary''. Cambridge University Press. p. 58. ISBN 0-521-07228-X</ref> [[بلاد اراضيها ف اكتر من قاره واحده|دوله عابره للقارات]]، موجوده فى الركن الشمالى الشرقى من [[افريقيا]] و الركن الجنوبى الغربى من [[اسيا]]، و ده عن طريق كوبرى برى شكلته [[سينا|شبه جزيرة سينا]]. عدد سكانها اتقدر بحوالى 108 مليون نسمه، و ده بيخليها من أكتر بلاد العالم فى عدد السكان، و أكتر دوله فيها سكان فى [[العالم العربى]] و [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]].<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=عدد سکان مصر|مسار=[https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار](https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار) أرشيف=[https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ](https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ) أرشيف=2025-12-18|تاريخ-الوصول=2026-03-08|url-status=live}}</ref> بيحدها من الشمال [[البحر المتوسط]]، و من الجنوب [[السودان]]، و من الشرق [[البحر الاحمر|البحر الأحمر]]، و من الشمال الشرقى [[فلسطين]] ([[غزه]]) و [[اسرائيل]]، و من الغرب [[ليبيا]]. [[خليج العقبة]] فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن [[الأردن]] و [[السعودية]]. مساحتها حوالى 1,002,000 [[كيلومتر مربع]]،<ref name="مولد تلقائيا12" /> و المساحة المأهولة منها حوالى 78,990 كم²، و بتمثل حوالى 7.8% من مساحتها.<ref name=":0">[http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx](http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx) مواقع بوابة معلومات مصر، مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08](https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08) اغسطس 2017}}</ref> مصر متقسمه إدارى لـ[[محافظات مصر|27 محافظه]]، و كل محافظه متقسمه لوحدات إدارية أصغر زى المراكز و الأقسام.<ref name=":1">[http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf](http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf) دليل التقسيم الإدارى لمصر. PDF] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20150923234526/http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf|date=23) سبتمبر 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar](https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar) | title = لمحة عن جمهورية مصر العربية }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = معلومات عن مصر }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = مصر مهد الحضارات القديمة وملتقى القارات }}</ref> [[القاهرة]] هى العاصمة و اكبر مدينه فى البلد و أهم مركز ثقافى فيها، فى حين إن [[اسكندريه]] هى تانى اكبر مدينه و مركز مهم للصناعه و السياحه. مصر عندها واحد من أطول التواريخ المستمره لأى بلد فى العالم، و جذور حضارتها حوالين [[نهر النيل]] و [[دلتا النيل]] بترجع لآلاف السنين قبل الميلاد. [[مصر القديمه]] بتتعتبر واحده من [[مهد الحضارة|مهاد الحضاره]]، و فيها ظهرت بدرى اوى تطورات مهمه فى الكتابه، و الزراعه، و المدن، و الدين المنظم، و الحكومه المركزيه.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> الحكم [[فرعون|الفرعونى]] استمر حوالى تلات آلاف سنه، قبل ما مصر تدخل من القرن السادس قبل الميلاد فى فترات متعاقبه من الحكم الأجنبى. مصر بقت كمان مركز مهم بدرى لـ[[المسيحيه فى مصر|المسيحيه]]، و بعد [[الفتح الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع الإسلام انتشر تدريجى و بقا الدين الغالب. [[اسكندريه]]، اللى كانت عاصمة مصر فى فترات قديمه، كانت واحده من أهم مراكز العلم فى العالم القديم بفضل [[مكتبة اسكندريه]]. فى القرن العاشر، [[القاهرة]] بقت عاصمة [[الخلافة الفاطمية]]، و بعد كده عاصمة [[الدولة المملوكية]] فى القرن الـ13. سنة 1517، مصر بقت جزء من [[الدوله العثمانيه]]، و فضلت رسمى جزء منها لحد العصر الحديث، رغم إن [[محمد على باشا]] أسس فى القرن الـ19 كيان مصرى شبه مستقل، و ده كان الأساس اللى اتبنت عليه مصر الحديثه. [[الاحتلال البريطانى لمصر|بريطانيا احتلت مصر]] فى أواخر القرن الـ19، و مصر أعلنت استقلالها سنة 1922 و بقت [[المملكة المصرية|مملكه]] تحت حكم عيله محمد على. بعد [[ثورة 23 يوليه 1952|ثورة 1952]]، مصر لغت الملكيه و أعلنت الجمهوريه سنة 1953. سنة 1958، مصر و [[سوريا]] اتحدوا فى دولة اسمها [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن سوريا خرجت من الاتحاد سنة 1961، و مصر فضلت مستخدمه الاسم لحد سنة 1971. مصر دخلت فى كذا حرب و صراع مع إسرائيل، منهم [[حرب 1948]]، و [[العدوان الثلاثى|حرب 1956]]، و [[حرب 1967]]، و [[حرب اكتوبر|حرب 1973]]. بعد حرب 1967، إسرائيل احتلت [[سينا|شبه جزيرة سينا]]، و فضلت تحت الاحتلال لحد عملية الانسحاب اللى تمت بعد [[اتفاقيات كامب ديفيد]] و [[معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]]. مصر استرجعت السيطرة الكامله على سينا سنة 1982، مع وجود ترتيبات أمنية و مناطق محدودة التسليح فى أجزاء منها. فى بداية القرن الـ21، مصر دخلت فترة تغييرات سياسية كبيرة. ثورة 25 يناير سنة 2011 وصلت لتنحى حسنى مبارك بعد حوالى 30 سنه فى الحكم، و البلد دخلت بعدها فترة اضطرابات سياسية. أول انتخابات رئاسية بعد الثورة سنة 2012 جابت محمد مرسى للرئاسة، و حكومته كانت مرتبطة بالاخوان المسلمين. سنة 2013، حصلت احتجاجات ضد مرسى واحتجاجات تانيه مؤيده لمرسى، سبقتها و تبعتها تدخلات من الجيش، و مرسى اتشال من الحكم. عبد الفتاح السيسى انتخب رئيس سنة 2014، و نظام الحكم الحالى بشكل رسمى جمهورية شبه رئاسية، رغم إن مصادر دولية و باحثين كتير بيصنفوا النظام على إنه سلطوى.<ref name="dictator">Sources that categorise Sisi as a dictator: {{bulleted list|{{Cite news|title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous|url=[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |access-date=16 August 2026|newspaper=The Economist |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |archive-date=4 October 2023}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=8 April 2019 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=[https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/](https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election](https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election) |access-date=27 December 2024 |website=The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false](https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false) |access-date=27 December 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=12 July 2021 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=[https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983](https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}|{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=23 April 2019 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=[https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution](https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution) |access-date=27 December 2024 |website=Axios |language=en}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=31 March 2015 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=[https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/](https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/) |access-date=27 December 2024 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=3 April 2017 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=[https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house](https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house) |access-date=27 December 2024 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730) |access-date=22 November 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=[https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |access-date=16 August 2026 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |archive-date=26 August 2021|url-status=live}}|{{cite book |last1=Grewal |first1=Sharan |title=Soldiers of Democracy? |chapter=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023 |pages=136–176 |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0}}|{{Cite web |date=15 March 2024 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=[https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values](https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values) |access-date=14 December 2024 |language=en}}}}</ref> مصر [[دوله بتتطور]] و عندها واحد من اكبر اقتصادات افريقيا، و ليها وزن سياسى و عسكرى و ثقافى كبير فى [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]] و [[شمال افريقيا]] و [[العالم الاسلامى]]. مصر بتعتبر [[قوة إقليمية]]، و كمان [[قوة متوسطة]] على المستوى العالمى. موقعها بين افريقيا و اسيا، و تحكمها فى [[قناة السويس]]، و حجم سكانها، و تاريخها السياسى و الثقافى، كل ده بيديها دور مهم فى السياسه الإقليمية و الدولية. [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله، و [[العربى]] هو اللغه الرسميه، فى حين إن [[اللهجه المصريه]] هى أكتر لغه مستخدمه فى الكلام اليومى. مصر عضو مؤسس فى [[الامم المتحده]] و [[جامعة الدول العربية]] و [[حركة عدم الانحياز]] و [[الاتحاد الافريقى]] و [[منظمة التعاون الاسلامى]]، و عضو فى [[بريكس]].<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Andrew F. |last2=Antkiewicz |first2=Agata |last3=Shaw |first3=Timothy M. |title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |date=10 December 2007 |volume=9 |issue=4 |pages=673–689 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x |jstor=4621867}}</ref> == تاريخ == {{الحياه فى مصر}} مصر بلد موجودة فى شمال شرق افريقيا، و مصر كمان بلد بحر متوسطية، يعنى من الدول اللى ليها سواحل على [[البحر المتوسط]]. الموقع الجغرافى بتاع مصر مهم قوى، و ليه دور كبير فى تكوين الحضارة المصرية و الثقافة بتاعتها، و كمان فى مكانتها السياسية و الاقتصادية عبر التاريخ. مصر متحددة من الشمال بالبحر المتوسط، و من الشمال الشرقى بإسرائيل و غزة، و من الشرق بالبحر الأحمر، و من الجنوب بالسودان، و من الغرب بليبيا. مصر من الشمال ليها حدود بحرية فى البحر المتوسط مع اليونان و قبرص، و ليها حدود أرضية مع ليبيا فى الغرب، و إسرائيل و غزة فى الشرق، و السودان فى الجنوب. خليج العقبة فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن الاردن و السعودية. المنطقة اللى بتشكل مصر دلوقتى ليها حدود طبيعية واضحة من آلاف السنين، أهمها الصحرا الغربية و الصحرا الشرقية و البحرين المتوسط و الأحمر، و وادى النيل اللى كان من البداية العمود الفقرى للحياة المصرية. حدود الدولة السياسية نفسها اتغيرت على مدار التاريخ مع توسعات و انكماشات الدولة المصرية، و بالخصوص فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]، لما النفوذ المصرى امتد جنوب ناحية النوبة و شمال شرق ناحية بلاد الشام. الاسم الرسمى للدوله دلوقتى هو '''جمهورية مصر العربية'''، و الاسم ده مستخدم من سنة 1971. قبل كده الدولة كان ليها أسامى رسمية مختلفة حسب النظام السياسى و المرحلة التاريخية، من ضمنها [[السلطنه المصريه|السلطنة المصرية]]، و [[المملكه المصريه|المملكة المصرية]]، و [[جمهورية مصر (1953–1958)|جمهورية مصر]]، و [[الجمهوريه العربيه المتحده|الجمهورية العربية المتحدة]]، لما مصر و سوريا اتحدوا سنة 1958. الاتحاد ده استمر لحد سنة 1961، لما سوريا خرجت منه بعد انقلاب عسكرى، لكن مصر فضلت مستخدمة اسم الجمهورية العربية المتحدة لحد سنة 1971. موضوع اسم الدولة و ارتباطه بالهوية المصرية أو العربية فضل جزء من مناقشات الهوية السياسية و الثقافية فى مصر. مصر مساحتها حوالى مليون كيلومتر مربع. من الناحية الجغرافيا الطبيعية، الأراضى المصرية من العصور الفرعونية لحد النهارده بتتقسم تقليدى لقسمين رئيسيين: [[مصر السفلى|وجه بحرى]]، و ده اللى بيمتد شمال القاهرة لحد البحر المتوسط و بيضم [[دلتا النيل]]، و [[صعيد مصر|الصعيد]]، و ده اللى بيمتد على الضفتين بتوع النيل من جنوب القاهرة لحد حدود مصر الجنوبية. اسم «مصر العليا» و «مصر السفلى» مرتبط باتجاه مجرى النيل؛ النهر بيجرى من الجنوب المرتفع ناحية الشمال المنخفض. المنطقة اللى بين جنوب الجيزة بالتقريب و أسيوط بيتقال عليها كمان مصر الوسطانيه. [[النيل|نهر النيل]] هو أهم عنصر جغرافى فى مصر، و عليه قامت معظم المجتمعات المصرية من عصور قبل التاريخ. الأدلة الأثرية على طول النيل و فى الواحات بتبين إن البشر عاشوا فى المنطقة من عصور مبكرة اوى. حوالى الألف العاشر قبل الميلاد، جماعات الصيادين و جامعى الطعام ابتدت تتحول تدريجى لمجتمعات أكتر استقرار، و التغير المناخى و جفاف الأراضى اللى حوالين وادى النيل ساعدوا على انتقال ناس كتير ناحية النهر، و هناك الزراعة و المجتمعات المستقرة ابتدت تتطور. حوالى سنة 6000 قبل الميلاد، ثقافات العصر الحجرى الحديث كانت استقرت فى وادى النيل، و بعد كده ظهرت ثقافات قبل الأسرات زى الثقافة البدارية و ثقافة نقادة، اللى اتطورت منها الدولة المصرية القديمة. أقدم نماذج معروفة من [[الهيروغليفيه|الكتابة الهيروغليفية]] المصرية ظهرت قبل توحيد مصر بوقت قصير، حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. مصر عدد سكانها من اكبر أعداد سكان الدول فى افريقيا، و عدد السكان دلوقتى أكتر من 100 مليون شخص. أغلب سكان مصر بيعيشوا على الضفتين بتوع النيل و فى الدلتا، فى مساحة صغيرة اوى مقارنة بإجمالى مساحة البلد، فى حين إن الصحرا بتشكل أغلب مساحة مصر و الكثافة السكانية فيها قليلة. السكان المصريين بقوا أكتر تحضر مع الزمن، و نسبة كبيرة منهم دلوقتى عايشة فى المدن، بالخصوص فى منطقة [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]]، اللى بقت واحدة من اكبر التجمعات الحضرية فى افريقيا و الشرق الوسطانى. مصر ليها شهرة عالمية بسبب تاريخها الطويل، و بالخصوص [[مصر القديمة|الحضارة المصرية القديمة]]، اللى كانت واحدة من أهم و أقدم حضارات العالم. حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، ملك تقليدى بيتربط باسم [[مينا]] وحد مصر العليا و مصر السفلى، و من وقتها ابتدت سلسلة طويلة من الأسر الملكية اللى حكمت مصر على مدار حوالى تلات آلاف سنة. مصر فى الفترة دى طورت نظام حكم مركزى، و كتابة، و فن، و عمارة، و دين منظم، و علوم و تكنولوجيات متقدمة بالنسبة لزمنها. فى [[الدولة القديمة]]، المصريين بنوا الأهرامات، و من أشهرها [[اهرامات الجيزة]]، اللى هرم خوفو منها هو العجيبة الوحيدة اللى لسه موجودة من عجائب الدنيا السبع القديمة. بعد فترات من الضعف و الانقسام، الدولة المصرية رجعت تقوى فى الدولة الوسطانيه، و بعد احتلال [[الهكسوس]] أجزاء من مصر، احمس الاولانى طردهم و ابتدى عصر الدولة الحديثة. العصر ده كان واحد من أقوى الفترات فى تاريخ مصر، و النفوذ المصرى امتد وقتها للنوبة و بلاد الشام. من أشهر ملوك الفترة دى [[حتشبسوت]]، و [[تحوتمس التالت]]، و [[اخناتون]]، و [[توت عنخ آمون]]، و [[رمسيس التانى]]. مصر بعد كده مرت بفترات من الحكم الأجنبى، منها الحكم الفارسى. سنة 332 قبل الميلاد، الإسكندر الاكبر دخل مصر، و بعد موته [[بطليموس الأول]] أسس الدولة البطلمية. اسكندريه بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مدن العالم الهلنستى، و [[مكتبة اسكندريه]] خلتها مركز عالمى للعلم و المعرفة. البطالمة تبنوا أجزاء كبيرة من التقاليد الملكية المصرية و ظهروا فى المعابد بالشكل الفرعونى. آخر حكام العيله كانت [[كليوباترا السابعه|كليوباترا السابعة]]، و بعد موتها سنة 30 قبل الميلاد مصر بقت جزء من [[الامبراطوريه الرومانيه]]. فى العصر الرومانى، مصر كانت واحدة من أغنى ولايات الامبراطورية و مصدر مهم للقمح. المسيحية وصلت مصر فى القرن الاولانى الميلادى، و حسب التقليد المسيحى مرقس الرسول كان له دور أساسى فى تأسيس الكنيسة فى اسكندريه. مع الوقت، المسيحية انتشرت بشكل واسع، و اللغة المصرية فى مرحلتها [[اللغة القبطية|القبطية]] بقت اللغة الأساسية لقطاعات كبيرة من السكان، خصوص برا المدن الكبيرة. فى القرن السابع، مصر دخلت مرحلة جديدة بعد الفتح الإسلامى لمصر. القوات العربية بقيادة [[عمرو بن العاص]] دخلت مصر فى الاربعينات من القرن السابع، و أسست [[الفسطاط]]، اللى بقت مركز الحكم الجديد. الإسلام انتشر بشكل تدريجى، و العربية بقت مع الوقت لغة الإدارة و بعدين اللغة السائدة. مصر بعد كده كانت تحت حكم دول و أسر مختلفة، منها الدولة الطولونية، و الدولة الإخشيدية، و [[الدولة الفاطمية]]. الفاطميين أسسو [[القاهرة]] سنة 969، و المدينة بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مراكز العالم الإسلامى. بعد الفاطميين، [[الدولة الأيوبية]] حكمت مصر، و بعد كده [[المماليك]] استولوا على الحكم سنة 1250. مصر فى العصر المملوكى بقت مركز اقتصادى و عسكرى مهم، و طرق التجارة بين البحر الأحمر و الهند و شرق آسيا كانت بتمر عن طريقها. لكن الطاعون الأسود فى القرن الـ14 ضرب مصر بقوة و قتل نسبة كبيرة من السكان. سنة 1517، [[الدولة العثمانية]] ضمت مصر بعد هزيمة المماليك. المماليك فضل عندهم نفوذ كبير رغم الحكم العثمانى، و مصر عاشت فترات من عدم الاستقرار و الأوبئة و المجاعات. سنة 1798، [[نابليون بونابرت]] غزا مصر، و الاحتلال الفرنساوى كان قصير، لكن أثره السياسى و العلمى كان كبير و ساعد فى فتح مرحلة جديدة فى التاريخ الحديث. سنة 1805، [[محمد على باشا]] استولى على الحكم و أسس العيله اللى حكمت مصر لحد سنة 1952. محمد على عمل جيش حديث، و نظم الإدارة، و طور الزراعة و الرى و الصناعة، و وسع نفوذ مصر للسودان و الشام و أجزاء من الجزيرة العربية و الأناضول. القوى الاوروبية بعد كده أجبرته يتخلى عن معظم التوسعات دى، لكن التعديلات بتاعته ساعدت فى تأسيس الدولة المصرية الحديثة. سنة 1867، مصر بقت رسمى خديوية شبه مستقلة تحت السيادة الاسمية للدولة العثمانية. [[قناة السويس]] اتفتحت سنة 1869، و بقت واحدة من أهم الممرات البحرية فى العالم. المشاكل المالية و الديون زودت تدخل القوى الاوروبية، و بعد الثورة العرابية وحدوث الخيانه للثوره ده ادى ان بريطانيا احتلت مصر سنة 1882. سنة 1914، مصر انفصلت بشكل رسمى عن الدولة العثمانية و بقت سلطنة تحت الحماية البريطانية. بعد [[ثورة 1919]] و الضغط الشعبى، بريطانيا أعلنت استقلال مصر سنة 1922، و السلطان [[فؤاد الأول]] بقى ملك مصر، لكن النفوذ البريطانى فضل قوى، بالخصوص فى الجيش و السياسة الخارجية و منطقة قناة السويس و السودان. بعد الحرب العالمية التانية، الحركة الوطنية ضد الوجود البريطانى زادت، و هزيمة مصر فى حرب 1948 زودت الغضب من النظام الملكى. يوم 23 يوليه 1952، [[الظباط الاحرار|حركة الظباط الأحرار]] بقيادة [[محمد نجيب]] قامت بحركتها ضد الملك [[فاروق الأول]]. فاروق تنازل عن العرش لابنه [[فؤاد التانى]]، و سنة 1953 الملكية اتلغت و مصر أعلنت الجمهورية. محمد نجيب بقى اول رئيس لمصر وبعدها بقى [[جمال عبد الناصر]] تانى رئيس لمصر، و سنة 1956 بقى رئيس. ناصر أمم [[قناة السويس]] فى نفس السنة، و ده أدى للعدوان الثلاثى من إسرائيل و فرنسا و بريطانيا. الضغط الدولى أنهى الحرب، و القوات الأجنبية انسحبت. سنة 1958، مصر و سوريا كونوا [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن الاتحاد انتهى بشكل فعلى سنة 1961 بعد خروج سوريا. سنة 1967، مصر دخلت حرب مع إسرائيل و خسرت سينا. بعد وفاة ناصر سنة 1970، [[انور السادات]] بقا رئيس. السادات غير اتجاه مصر الخارجى بعيد عن الاتحاد السوڤيتى و ناحية امريكا، و سنة 1971 اسم الدولة اتغير رسمى لـ'''جمهورية مصر العربية'''. سنة 1973، مصر و سوريا دخلوا حرب ضد إسرائيل، و القوات المصرية عبرت قناة السويس و كسرت خط بارليف. بعد كده السادات دخل فى مفاوضات سلام، و [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه|معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]] اتوقعت سنة 1979، و إسرائيل انسحبت من سينا بشكل تدريجى لحد سنة 1982. بعد اغتيال السادات سنة 1981، [[حسنى مبارك]] بقى رئيس و فضل فى الحكم حوالى 30 سنة. مصر فى عهده حافظت على معاهدة السلام مع إسرائيل و رجعت علاقاتها بالدول العربية بشكل تدريجى، لكن البلد واجهت مشاكل زى الفقر، و البطالة، و الزيادة السكانية، و الإرهاب، و القيود السياسية. يوم 25 يناير 2011، احتجاجات واسعة ابتدت ضد حكم مبارك بسبب الفساد و مطالب الحرية السياسية و العدالة الاجتماعية. الاحتجاجات انتشرت فى مدن مصر، و [[ميدان التحرير]] بقى رمز للحركة. يوم 11 فبراير مبارك تنحى، و [[المجلس الأعلى للقوات المسلحة]] استلم السلطة. سنة 2012، [[محمد مرسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، لكن حكمه شاف انقسامات و احتجاجات كبيرة سواء مؤيده ليه او معارضه ليه. يوم 3 يوليه 2013، الجيش شال مرسى من الحكم، و [[عدلى منصور]] بقى رئيس مؤقت. سنة 2014، [[عبد الفتاح السيسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، و فضل رئيس مصر بعد كده. مصر كمان ليها دور مهم قوى فى الشرق الوسطانى و افريقيا، و الدور ده مصر لعبته زمان و لسه بتلعبه فى الحاضر. موقعها الجغرافى، و قناة السويس، و حجم سكانها، و تاريخها، و تأثيرها الثقافى، كل ده بيديها وزن كبير فى المنطقة. اللغة اليومية لاغلب المصريين دلوقتى هى [[اللغه المصريه|المصرى]]، و اللغة دى اتطورت فى مصر على مدار قرون و فيها طبقات كتير من المصرية القديمة و القبطية و العربية و لغات تانية. اللغة المصرية فيها [[لهجات مصريه|لهجات مصرية]] كتير، من بينها لهجات القاهرة و الدلتا و الصعيد و سينا و غيرها. فيه باحثين و كتاب، زى بيومى قنديل، بيعتبروا المصرى امتداد حديث للتطور التاريخى للغة المصرية و مرتبط بالقبطى، فى حين إن التصنيف اللغوى السائد بيعتبر المصرى شكل من أشكال العربية المصرية اتأثر بقوة بالقبطى و بتاريخ مصر اللغوى. [[تاريخ مصر|تاريخ و حضارة مصر]] القديمة لسه ليهم تأثير كبير على الهوية و الوعى الثقافى للمصريين لحد النهارده، و ده بيظهر فى اللغة و العادات و الأكلات و المزيكا و الاحتفالات الشعبية. ممارسات زى [[شم النسيم]] جذورها قديمة اوى، و الاحتفالات بالمولد، و السبوع، و الأربعين، و عادات الجنازات و الزار و الذكر فضل ليها حضور فى الثقافة الشعبية. ماكينات زى الطبلة و الناى و المزمار و الربابة و الدف ليها تاريخ طويل فى الثقافة المزيكا المصرية، و ألعاب و فنون شعبية زى [[التحطيب]] لسه موجودة لحد النهارده. الممارسات دى بتظهر بشكل واضح بين سكان الريف فى الصعيد و الدلتا، لأنها مجتمعات ريفية حافظت على تقاليد زراعية و اجتماعية قديمة. من أوضح الأمثلة إن فلاحين كتير فى مصر لسه بيستخدموا الشهور القبطية فى مواسم الزراعة، و كل شهر بالتقريب مرتبط بأمثال و حكم شعبية بتوصف الطقس و الزراعة و طبيعة الموسم. == الاسم == كان المصريين بيسموا بلدهم في اللغة المصرية القديمة '''«كمت» (km.t)'''، وهى كلمة معناها '''«السوداء»''' أو '''«الأرض السوداء»'''، في إشارة للتربة الخصبة الداكنة في وادي النيل، وده كان بيميزها عن '''«دشرت» (dšr.t)'''، اللي معناها '''«الأرض الحمراء»'''، في إشارة لارض الصحراء. ومن كلمة '''دشرت''' جه بعد كده اللفظ الإنجليزي '''desert''' بمعنى «الصحراء». وفي المرحلة القبطية من اللغة المصرية، اتطور اسم مصر إلى '''«ⲕⲏⲙⲉ» (Kēme)''' في [[القبطيه الصعيديه|اللهجة الصعيدية]]، وإلى '''«ⲭⲏⲙⲓ» (Khēmi)''' في [[القبطيه البحيريه|اللهجة البحيرية]].<ref name=":0" /> من أقدم الأسماء المعروفة لمصر في اللغة المصرية القديمة الاسم Kmt (كيمت)، اللي كان بيتكتب بالعلامات الهيروغليفية، واستمر بأشكال مختلفة خلال المراحل المتأخرة من اللغة المصرية. الاسم مرتبط بالجذر km بمعنى «أسود»، واللاحقة -t المرتبطة بصيغة التأنيث في اللغة المصرية القديمة، وعلشان كده بيتفسر الاسم تقليديا بمعنى «الأرض السودا»، في إشارة للتربة الخصبة في وادي النيل، في مقابل Dšrt بمعنى «الأرض الحمرا» المرتبط بالصحراء. الكتابة المصرية القديمة، سواء [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] أو [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] أو [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]، كانت في الأساس بتعتمد على كتابة الصوامت، ومكنتش بتمثل الحركات بشكل كامل ومنتظم. وعشان كده، النطق الأصلي لكثير من الكلمات المصرية القديمة، ومنها Kmt، مش معروف بصورة مباشرة، وإنما بيتم إعادة بناؤه بالاعتماد على المقارنات اللغوية، والتغيرات المعروفة في تاريخ اللغة، والأشكال اللي ظهرت في المراحل المتأخرة منها. في المرحلة القبطية، وهي اخر مرحلة معروفة من تطور اللغة المصرية، ظهر الاسم في صورة ⲕⲏⲙⲉ. والكتابة القبطية كانت مختلفة عن الكتابة المصرية القديمة في إنها استخدمت الحروف اليونانية، مع إضافة حروف من الديموطيقية علشان تمثل بعض الأصوات المصرية، وكانت بتمثل الحركات بصورة أوضح. وده بيساعد الباحثين في دراسة التطور الصوتي للاسم، لكن الاختلاف بين اللهجات القبطية، خصوصا الصعيدية والبحيرية، لازم يتاخد في الاعتبار عند تحديد النطق. أما ⲏ في الكتابة القبطية، فنطقه اختلف حسب اللهجة والفترة التاريخية. لذلك مينفعش اعتبار كل نطق حديث مقترح للاسم القبطي نطق وحيد أو مؤكد للمصري القديم. وبالمثل، النطق المفترض لـ Kmt في المراحل الأقدم من اللغة المصرية يفضل إعادة بناء علمية، لأن الحركات الأصلية مش مكتوبة بشكل مباشر في المصادر المصرية القديمة. أما اسم مصر في العربية، فهو مختلف في أصله عن Kmt، ومرتبط بتسمية سامية قديمة لمصر. وفي اللغات الأوروبية، زي الإنجليزية Egypt والفرنسية Égypte، الاسم بيرجع في النهاية إلى اليونانية القديمة Αἴγυπτος (Aígyptos)، ومنها انتقل لللاتينية في صورة Aegyptus، بعدين تطورت منه الأشكال الأوروبية الحديثة. وبكده، مصر عبر تاريخها اتعرفت بأسماء مختلفة في اللغات والثقافات اللي تعاملت معاها، ومن أهمها الاسم المصري القديم Kmt، والاسم العربي مصر، والاسم اليوناني واللاتيني اللي منه اتطورت أسماء مصر في معظم اللغات الأوروبية. Αἴγυπτος <small><span lang="la">Aígyptos</span></small> اليونانيين القدام لما اتعاملوا مع مصر استخدموا اسم Αἴγυπτος (Aígyptos)، والاسم ده هو اللي انتقلت منه بعد كده أسماء مصر في اللغات الأوروبية، زي Egypt في الإنجليزي وÉgypte في الفرنسي. واسم Aígyptos مرتبط في التفسير التقليدي بالاسم المصري القديم ḥwt-kꜣ-Ptḥ (حوت-كا-بتاح)، اللي معناه تقريبا «بيت روح بتاح»، وده كان اسم مرتبط بمدينة منف ومعبد الإله بتاح فيها. ومع مرور الوقت، استخدم اليونانيين الاسم اللي ارتبط بمنف للإشارة إلى مصر كلها، ومن الشكل اليوناني Aígyptos ظهر الشكل اللاتيني Aegyptus، ومنه تطورت أسماء مصر في معظم اللغات الأوروبية. ومن الاسم اليوناني Aígyptos اتكون كمان الاسم اليوناني للصفة «مصري»، وهو Aigyptios. ومع انتقال الاسم للقبطية، حصلت عليه تغيرات صوتية، وظهر في صور قبطية زي ⲅⲩⲡⲧⲓⲟⲥ، ومن الأشكال دي اتطور الاسم العربي «قبط». وفي الأصل، كلمة «قبط» كانت مرتبطة بمعنى المصريين، لكن استعمالها اتغير مع الوقت، وخصوصا بعد انتشار الإسلام في مصر. وفي المصادر العربية في العصور الإسلامية المبكرة والمتوسطة، كلمة «قبط» تم استخدامها في سياقات مختلفة، لكن مع مرور القرون بقت مرتبطة بصورة متزايدة بالمصريين المسيحيين، لحد ما استقر استعمالها أساسا للدلالة على المسيحيين المصريين وعلى لغتهم وكنيستهم. وده يفسر ليه كلمة Copt في اللغات الأوروبية بقت في العصر الحديث بتشير أساسا للمصريين المسيحيين وللتراث القبطي. أما بالنسبة لاسم «مصر»، فهو اسم مختلف في أصله عن Kmt وAígyptos. الاسم العربي مصر من أصل سامي، وليه نظائر في لغات سامية تانية، وظهر بأشكال مختلفة في المصادر القديمة. ومن أشهر النظائر الاسم العبري מִצְרַיִם (Miṣrayim) الوارد في الكتاب العبري، وكمان الاسم الأكدي Miṣru/Miṣir، اللي كان بيستخدم للإشارة لمصر. والاسم العبري Miṣrayim اتفسر في بعض التقاليد القديمة على إنه مرتبط بفكرة «البلدين» أو «الأرضين»، في إشارة محتملة لمصر العليا ومصر السفلى، لكن ده تفسير لغوي قديم ومش من المؤكد إنه الأصل التاريخي للاسم. وبالمثل، الرواية الموجودة في سفر التكوين عن مصرايم باعتباره واحد من أبناء حام بن نوح هى رواية أنساب، ومينفعش يتم التعامل باعتبارها دليل تاريخي على أصل اسم مصر. وفيه كمان محاولات لربط اسم مصر بشكل مباشر بأصل مصري قديم أو قبطي، لكن بعض المقترحات دي، زي اشتقاقه من شكل قبطي من نوع Ⲙⲁⲥⲣⲉ / Ⲙⲉⲥⲣⲉ، مش بنفس درجة قوة التفسير السامي، وعلشان كده الأفضل عرضها باعتبارها فرضيات لغوية مش أصلا مؤكد للاسم. وبالتالي، أسماء مصر الرئيسية اللي وصلت لنا من التقاليد اللغوية المختلفة بتمثل تاريخ طويل من التغير اللغوي: Kmt هو الاسم المصري القديم المرتبط بـ«الأرض السودا»، وAígyptos هو الاسم اليوناني اللي ارتبط في التقليد باسم حوت-كا-بتاح في منف، ومنه ظهرت أسماء مصر الأوروبية زي Egypt، بينما مصر هو الاسم السامي اللي استمر في اللغة العربية لحد النهاردة. ⲙⲁⲥ-ⲣⲏ الاسم اللي المصريين كانوا بيسموا نفسهم بيه في اللغة المصرية القديمة كان «رمت ن كمت» rmṯ n km.t، والمعنى الحرفي للاسم هو «الناس بتوع كمت»، أي «أهل مصر». وفي المرحلة القبطية من اللغة المصرية، استمر التعبير ده بمعنى قريب، وظهر في اللهجة الصعيدية بالشكل ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ (نرمنكيمه)، وفي اللهجة البحيرية بالشكل ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ (نيرمنكيمه/نيرمنكهيمه). والمعنى الحرفي في القبطية هو «الناس بتوع كيمه»، أي «أهل مصر».<ref name=":0" />{{break|2}} '''كمت km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''كيمه ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''رمت ن كمت rmṯ n km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> D21:V13-A1*B1:Z2-N35-km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''انرِمِنكيمه ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero>O6-t:pr-D28-Z1-p:t-H</hiero> == نظره تاريخيه == [[ملف:SphinxGiza.jpg|thumb|[[هرم خوفو]] و [[ابو الهول]]، اتبنوا فى [[المملكه القديمه]] وهى من اعظم الاثار اللى سابها المصريين القدام]] [[ملف:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|دار الاوبرا المصريه (صوره متاخده من [[برج القاهره]])]] [[ملف:Luxor, Luxor Temple, inside, at night, Egypt, Oct 2004.jpg|تصغير|[[معبد الاقصر]] فى الليل، فى [[الاقصر]]]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] {{مفصله|تاريخ مصر}}مصر هى أقدم البلاد اللي قامت فيها دولة وحضارة مستمرة في العالم. على مدار آلاف السنين، عاش المصريين في وادي النيل، واتطورت مجتمعاتهم تدريجيا من تجمعات صغيرة ومجتمعات زراعية لممالك، وبعد كده قامت دولة مركزية موحدة، وده خلى مصر تتميز باستمرارية تاريخية وحضارية نادرة جدا. الحضارة المصرية القديمة وصلتنا أخبارها من خلال عدد ضخم من الأدلة المكتوبة والاثرية، زي البرديات، ونقوش المعابد والمقابر، والتماثيل، واللوحات، والاثار المختلفة. والمصريين القدماء اهتموا جدا بالتسجيل والتوثيق، وده ساعدنا نعرف تفاصيل كتيرة عن حياتهم ودينهم وحكامهم واقتصادهم ومجتمعهم. الدولة المصرية طول تاريخها مكنتش مجرد الحاكم، سواء كان فرعون أو ملك أو سلطان، ومبقتش مجرد الجيش أو الشعب، لكنها كانت مجموعة كبيرة من المؤسسات والنظم والتقاليد والعادات والهوية والثقافة والعلاقات الاجتماعية والاقتصادية والسياسية اللي اتطورت مع الوقت، واسهمت في تكوين الشخصية المصرية. فيه ادلة على وجود الانسان في وادي النيل من عصور ما قبل التاريخ، وفي رسوم ونقوش صخرية اتلاقت في مناطق مختلفة من وادي النيل والصحراء، ومن حوالي الالفية العاشرة قبل الميلاد بدأت تظهر جماعات اعتمدت على الصيد وصيد السمك وجمع النباتات والحبوب. ومع التغيرات المناخية اللي حصلت في شمال افريقيا، بدأت مناطق واسعة من الصحراء تتحول تدريجيا لمناطق اكثر جفافا، فتركزت اعداد اكبر من السكان حوالين نهر النيل والمناطق الخصبة القريبة منه. ومع تطور الزراعة والاستقرار، بدأت تظهر القرى والمجتمعات المنظمة، وبعد كده تطورت الى مراكز اكبر وممالك في شمال مصر وجنوبها. والزراعة في وادي النيل احتاجت للتعاون وتنظيم المياه وتخزين المحاصيل وحساب الاراضي، وده ساعد على تطور الحساب والهندسة والتقويم والفلك والادارة. ومع زيادة الحاجة للتسجيل والادارة ظهرت الكتابة المصرية القديمة، وبعدها تطور الادب المصري، وظهرت نصوص دينية وادارية وادبية كتيرة. وطور المصريين كمان فنون العمارة والنحت والرسم، وابتكروا اساليب معمارية وفنية كان ليها تأثير كبير على الحضارات اللي جت بعدهم. وساب المصريين القدماء اثار ضخمة زي الاهرامات والمعابد والمسلات، بالاضافة الى تماثيل ونقوش ورسومات جدارية بتشهد على مستوى عالي جدا من المهارة الفنية والهندسية. وتطورت مصر قبل توحيدها الى مملكتين رئيسيتين هما مصر العليا في الجنوب ومصر السفلى في الشمال. وحصل توحيد سياسي للبلاد في نهاية الالفية الرابعة قبل الميلاد، وارتبط التوحيد بشكل اساسي بالملك نارمر، بينما ظهر اسم مينا في التقاليد المصرية القديمة اللاحقة. والارجح ان توحيد مصر مكنش مجرد حدث واحد حصل في يوم واحد، لكنه كان نتيجة عملية سياسية تدريجية، وبداية الاسرة الاولى بتتأرخ بحوالي 3100 قبل الميلاد. والمصريين استخدموا اسماء مختلفة لبلادهم، ومن بينها تاوي، ومعناها الارضين، في اشارة لمصر العليا ومصر السفلى. واستمرت الحضارة المصرية القديمة حوالي تلات الاف سنة، مرت خلالها بفترات قوة ووحدة، وفترات ضعف وانقسام، وكمان بفترات حكم اجنبي، لكن فضل فيه قدر كبير من الاستمرار في التقاليد والثقافة والفنون والدين المصري. بعد طرد الهكسوس من مصر في بداية الدولة الحديثة، دخلت مصر مرحلة توسع عسكري كبيرة. وبدأ ملوك مصر يوجهوا اهتمامهم ناحية بلاد الشام والنوبة، ووصل النفوذ المصري في بعض الفترات لمناطق بعيدة جدا عن وادي النيل. وكان تحتمس التالت من اشهر ملوك مصر في التوسع العسكري، وخاض حملات كتيرة في بلاد الشام، وخلى مصر قوة اقليمية كبيرة، وكان النفوذ المصري في عهده ممتد لمساحات واسعة. كمان ظهر رمسيس التانى اعظم ملوك مصر القديمه اللى قوى مكانة مصر فى العالم القديم كله. حدود الدولة ونطاق نفوذها كانوا بيتغيروا حسب قوة الدولة والظروف السياسية والعسكرية في كل عصر. وفي العصر البطلمي بقت مصر واحدة من اهم القوى في منطقة البحر المتوسط. واسس البطالمة مركز ثقافي وعلمي ضخم في الاسكندرية، وكانت مكتبة الاسكندرية ومؤسسات العلم هناك من اهم مراكز المعرفة في العالم القديم. وفي سنة 30 قبل الميلاد انتهى استقلال مصر البطلمية، ودخلت مصر تحت الحكم الروماني بعد هزيمة كليوباترا السابعة امام اوكتافيان، اللي بقى بعد كده الامبراطور اغسطس. وبقت مصر ولاية رومانية مهمة جدا، خصوصا بسبب انتاجها الزراعي والحبوب، وكانت بتلعب دور كبير في اقتصاد الامبراطورية الرومانية. وبعد انقسام الامبراطورية الرومانية، بقت مصر تابعة للامبراطورية الرومانية الشرقية او البيزنطية. وفي القرن السابع الميلادي دخلت مصر مرحلة جديدة، لما وصلت الجيوش الاسلامية بقيادة عمرو بن العاص، وانتهى الحكم البيزنطي لمصر بعد فتح البلاد حوالي سنة 642 ميلادية. وبعد كده بقت مصر جزء من الدولة الاسلامية، وتعاقب عليها حكام ودول مختلفة، منهم الامويين والعباسيين والطولونيين والاخشيديين والفاطميين والايوبيين والمماليك. وفي سنة 868 ميلادية اسس احمد بن طولون حكم قوي في مصر، وامتلك بدرجة كبيرة من الاستقلال عن الخلافة العباسية، وامتد نفوذه كمان للشام. وكان حكمه مرتبط بالخلافة العباسية، لكنه كان مستقل عنها الى حد كبير. وفي العصر الفاطمي اصبحت القاهرة مركز الدولة الفاطمية، وامتد نفوذ الفاطميين في فترات مختلفة لاجزاء من بلاد الشام والحجاز وشمال افريقيا واليمن. وبعدهم جه العصر الايوبي، وبعده العصر المملوكي، واصبحت مصر في العصر المملوكي واحدة من اقوى الدول في العالم الاسلامي، وامتد نفوذ سلاطينها لمصر والشام والحجاز ومناطق تانية. وفي سنة 1517م استولى العثمانيين على مصر بعد هزيمة المماليك، وبقت مصر جزء من الدولة العثمانية. وفي بداية القرن التسعتاشر ظهر محمد علي باشا، وبدأ يبني دولة مركزية وجيش حديث في مصر. وعمل اصلاحات كبيرة في الزراعة والتعليم والصناعة والادارة والجيش. وقدرت القوات المصريه انها تسيطر على السودان، ووصل نفوذها للحجاز وبلاد الشام، ووصل الجيش المصري الى الاناضول، وهدد الدولة العثمانية نفسها. لكن التوسع ده مستمرش، واضطر محمد علي يتراجع عن معظم المناطق اللي توسعت فيها مصر بسبب التدخل الاوروبي والضغوط الدولية. وبعد كده زاد النفوذ الاوروبي في مصر تدريجيا، لحد ما حصل الاحتلال البريطاني سنة 1882مواستمر الاحتلال البريطاني لعقود. قامت ثورة 23 يوليو سنة 1952م، وانتهى النظام الملكي، وتم الاعلان عن الجمهورية سنة 1953م وتم جلاء ما تبقى القوات البريطانية عن مصر سنة 1956م. ورغم كل التغييرات اللي حصلت في تاريخ مصر، من فراعنة واحتلالات وحكام اجانب ودول اسلامية مختلفة وعصر عثماني واحتلال بريطاني، فضل نهر النيل هو مركز الحياة المصرية، وفضل المجتمع المصري موجود ومتطور، مع تغير اللغة والدين والنظام السياسي والثقافة على مدار الاف السنين. مصر القديمة فضلت واحدة من اعظم الحضارات اللي عرفها العالم، ومصر الحديثة هي نتيجة تاريخ طويل جدا من التغير والتفاعل بين السكان والثقافات والحضارات المختلفة، مع استمرار وجود مجتمع مصري مرتبط بوادي النيل عبر الاف السنين. == النشيد الوطنى == '''بلادى بلادى بلادى''' هو اسم [[النشيد الوطنى المصرى]] الحالى، من تأليف [[محمد يونس القاضى]] وتلحين [[سيد درويش]]. و فى سنة 1923 كتب محمد يونس القاضى نشيد «بلادى بلادي»، و كانت كلماته متأثرة بخطاب مشهور للزعيم [[مصطفى كامل]] ألقاه سنة 1907، ولحنه سيد درويش. أول سلام وطنى اتعرف لمصر ظهر سنة 1869 فى عهد الخديوى إسماعيل، و كان «مارش الانتصار» من أوبرا عايدة، من تلحين الموسيقار الإيطالى جوزيبى فيردى. واتعزف المارش فى احتفالات افتتاح قناة السويس واستقبال كبار الضيوف والملوك و الأمراء اللى حضروا المناسبة. وبعد ثورة 23 يوليه 1952، اتغير السلام الوطنى، وظهر «نشيد الحرية» من كلمات كامل الشناوى و ألحان محمد عبد الوهاب. وبعده، سنة 1960، اتخذت مصر «والله زمان يا سلاحي» سلام وطنى جديد، من كلمات صلاح جاهين و ألحان كمال الطويل وغناء أم كلثوم. وفى سنة 1979، اعتمد الرئيس [[محمد انور السادات|محمد أنور السادات]] «بلادى بلادي» نشيد وطنى لجمهورية مصر العربية، وصدر القرار الجمهورى رقم 149 باعتماده، و كمان أعاد محمد عبد الوهاب توزيع اللحن. أما اسم الدولة، فبعد انتهاء الوحدة المصرية السورية سنة 1961، فضلت مصر رسميا محتفظة باسم «الجمهورية العربية المتحدة» لحد سنة 1971، و بعد كده بقى اسم الدولة الرسمى «جمهورية مصر العربية». وفيه بعض المصريين اللى بيطرحوا فكرة الاكتفاء باسم «مصر» كاسم للدولة من غير إضافات، لكن ده طرح سياسى ودستورى موجود عند بعض الناس، ومش هو الاسم الرسمى الحالى للدولة.{{اقتباس مركزى|بلادى بلادى بلادى — لكِ حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ام البلاد — انت غايتى و المراد و على كل العباد — كم لنيلك من ايادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر انتى اغلى دره — فوق جبين الدهر غره يا بلادى عيشى حره — و اسلمى رغم الاعادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ارض النعيم — سدت بالمجد القديم مقصدى دفع الغريم — و على الله اعتمادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر اولادك كرام — اوفياء يرعو الزمام سوف تاخد بالمرام — باتحادهم و اتحادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى}} == الحكومه == {{Main|سياسة مصر}} {{multiple image | total_width = 340 | image1 = AbdelFattah Elsisi (cropped).jpg | caption1 = [[عبد الفتاح السيسى]]<br /><small>[[رئيس مصر|رئيس الجمهوريه]]</small> | image2 = Mostafa Madbouly (cropped).jpg | caption2 = [[مصطفى مدبولى]]<br /><small>[[رئيس وزرا مصر|رئيس الوزرا]]</small> | caption_align = center }} مصر دولة شبه رئاسيه، و كمان مصر جمهوريه، و نظام الحكم فيها قائم على رئيس الجمهوريه و الحكومه و السلطه التشريعيه و القضائيه، و ده حسب [[دستور مصر]]. رئيس الجمهوريه هو رئيس الدوله، و الحكومه هى الهيئه التنفيذيه و الإداريه العليا للدوله، و رئيس مجلس الوزرا بيترأسها. [[مجلس النواب المصرى]] و [[مجلس الشيوخ المصرى]] بيمثلوا السلطه التشريعيه. مجلس النواب مسؤول عن سن القوانين، و إقرار السياسه العامه للدوله و الموازنه، و كمان بيراقب أعمال السلطه التنفيذيه. أعضاء مجلس النواب بيتنتخبوا لمدة خمس سنين، و مدة مجلس الشيوخ كمان خمس سنين. رئيس الجمهوريه بيتم انتخابه عن طريق اقتراع عام سرى مباشر، و مدة الرئاسه حسب التعديلات الدستوريه الحاليه ست سنين. مصر عندها واحد من أقدم التقاليد البرلمانيه المستمره فى العالم العربى.<ref name="pogar" /> أول مجلس نيابى حديث اتأسس سنة 1866 فى عهد [[الخديوى اسماعيل]]. الاحتلال البريطانى سنة 1882 أدى لحل المجلس، و السلطات البريطانيه سمحت بعد كده بوجود هيئة استشاريه بس. بعد إعلان استقلال مصر، [[دستور مصر 1923|دستور سنة 1923]] أسس نظام ملكى برلمانى.<ref name="pogar">{{cite web|last=Brown|first=Nathan J.|title=Mechanisms of Accountability in Arab Governance: The Present and Future of Judiciaries and Parliaments in the Arab World|url=http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|publisher=Programme on Governance in the Arab Region|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605005203/http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|archive-date=5 June 2012}}</ref> يوم 3 يوليه 2013، وزير الدفاع وقتها الفريق [[عبد الفتاح السيسى]] أعلن عزل مرسى من منصبه و وقف العمل بـ [[دستور مصر 2012|دستور 2012]].<ref name="morsi-think-again">{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|title=Think Again: The Muslim Brotherhood|publisher=Al-Monitor|date=28 January 2013|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202110236/http://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> لجنة من 50 عضو اتشكلت علشان تعديل الدستور، و الدستور الجديد اتعرض على استفتاء شعبى و اتعتمد فى يناير 2014.<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|title=Who's Who: Members of Egypt's 50-member constitution committee|newspaper=Al-Ahram|access-date=1 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224524/http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> [[انتخابات مجلس النواب المصرى 2015|انتخابات مجلس النواب سنة 2015]] اتعملت على مرحلتين، من 17 اكتوبر لحد 2 ديسمبر 2015.<ref name="ao30aug">{{Cite news |date=30 August 2015 |title=Timetable for Egypt's parliamentary elections announced; voting to start 17 Oct |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023424/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |archive-date=4 September 2015 |access-date=11 September 2015 |agency=Ahram Online}}</ref> [[انتخابات الرئاسه المصريه 2014|انتخابات الرئاسه سنة 2014]] اتعملت من 26 لـ 28 مايو. الأرقام الرسميه قالت إن نسبة المشاركه كانت 47.5%، و عبد الفتاح السيسى اخد 23.78 مليون صوت، أو 96.9% من الأصوات، قدام 757,511 صوت، أو 3.1%، لـ [[حمدين صباحى]].<ref>{{cite web |title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91% |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731100838/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |archive-date=31 July 2014 |access-date=28 July 2014 |website=English.Ahram.org |publisher=Ahram Online}}</ref> بعض المؤسسات الدوليه بتنشر تقييمات مختلفه للنظام السياسى فى مصر. [[فريدوم هاوس]] فى تقريرها لسنة 2024 صنفت مصر "غير حره"، و ادت الحقوق السياسيه 6 من 40 و الحريات المدنيه 12 من 60.<ref>{{cite web|title=Egypt|url=https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|work=Freedom in the World 2024|publisher=Freedom House|access-date=3 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233711/https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|url-status=live}}</ref> [[معهد V-Dem]] فى بياناته لسنة 2023 حط مصر ضمن الدول الأقل ديمقراطيه فى افريقيا.<ref name="vdem_dataset">{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live}}</ref> [[وحدة المخابرات الاقتصاديه]] فى مؤشر الديمقراطيه لسنة 2023 وصفت النظام فى مصر بأنه "نظام سلطوى" و ادته درجة 2.93.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB |access-date=3 March 2024 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320115317/http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |url-status=live}}</ref> === العلاقات الخارجيه === {{Main|علاقات مصر الخارجيه}} {{multiple image | width1 = 185 | width2 = 185 | direction = vertical | footer = فوق: الرئيس السابق [[حسنى مبارك]] مع الرئيس الامريكانى السابق [[جورج دبليو بوش]] فى كامب ديفيد سنة 2002.<br />تحت: الرئيس [[عبد الفتاح السيسى]] مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] فى [[قمة البريكس 2024]]. | image1 = Hosni Mubarak with George W. Bush.jpg | image2 = Meeting between Abdel Fattah el-Sisi and Vladimir Putin at 2024 BRICS Summit.jpg }} موقع مصر الجيوجرافى، و تاريخها، و دورها الدبلوماسى فى افريقيا و البحر المتوسط و جنوب غرب اسيا بيأثروا على سياستها الخارجيه. مصر كانت من الدول المؤسسه لـ [[حركة عدم الانحياز]] و [[الامم المتحده]]، و فضلت ليها مشاركه مهمه فى الدبلوماسيه الإقليميه. [[القاهره]] تاريخى كانت ملتقى للتجاره و الثقافه، و فضلت مركز مهم للتأثير الفكرى و السياسى فى المنطقه. [[العلاقات المصريه الامريكانيه|الولايات المتحده]] كانت شريك مهم لمصر، و المساعدات العسكريه الامريكانيه لمصر كانت حوالى 1.3 مليار دولار فى السنه حسب أرقام سنة 2015.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |title=Obama restores US military aid to Egypt over Islamic State concerns |date=31 March 2015 |work=[[The Guardian]] |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214044811/https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |archive-date=14 December 2016 |url-status=live}}</ref> الولايات المتحده صنفت مصر سنة 1989 [[حليف رئيسى من بره الناتو]]. العلاقات بين البلدين اتوترت بعد أحداث 2013، و إدارة الرئيس الامريكانى [[باراك اوباما]] انتقدت تعامل الحكومه المصريه مع [[الاخوان المسلمين]] و علقت تدريبات عسكريه مشتركه.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |title=Obama cancels military exercises, condemns violence in Egypt |work=Reuters |date=15 August 2013 |access-date=8 October 2014 |author1=Holland, Steve |author2=Mason, Jeff |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014033253/http://www.reuters.com/article/2013/08/16/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الروسيه|روسيا]] زادت بعد عزل مرسى، و البلدين وسعوا التعاون العسكرى<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |title=Russia, Egypt seal preliminary arms deal worth $3.5 billion: agency |work=Reuters |date=17 September 2014 |access-date=8 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014032747/http://www.reuters.com/article/2014/09/17/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> و التجارى.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |title=Russia to boost trade with Egypt after Western food ban |work=Yahoo News |date=12 August 2014 |access-date=8 October 2014 |author=Anishchuk, Alexei |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014204101/http://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الصينيه|الصين]] كمان اتطورت، و البلدين أعلنوا سنة 2014 إقامة "شراكه استراتيجيه شامله". مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] رفعوا علاقتهم سنة 2024 لمستوى "شراكه استراتيجيه و شامله"، و الشراكه بتشمل التعاون السياسى و الاقتصادى، و التجاره، و دعم الاستقرار الاقتصادى، و التعاون فى مكافحة الإرهاب.<ref>{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/news/joint-declaration-strategic-and-comprehensive-partnership-between-arab-republic-egypt-and-european-2024-03-17_en |title=Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between the Arab Republic of Egypt and the European Union |publisher=European Commission |date=17 March 2024 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لعبت دور وسيط فى صراعات الشرق الأوسط، و خصوصاً فى محاولات التوصل لوقف ضرب النار فى [[قطاع غزه]] و فى [[عملية السلام الاسرائيليه الفلسطينيه]].<ref>{{cite book |last1=Maddy-weitzman |first1=Bruce |title=Middle East Contemporary Survey: Volume XIX, 1995 |date=1997 |publisher=The Moshe Dayan Center |isbn=978-0-8133-3411-0 |url={{GBurl|E6H6GAzdrXcC|p=265}} |page=265}}</ref> مصر عضو فى [[الاتحاد الافريقى]] و [[جامعة الدول العربيه]]، و مقر جامعة الدول العربيه موجود فى القاهره. مقر الجامعه اتنقل مؤقتاً لـ [[تونس]] سنة 1978 بعد [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه]]، و رجع للقاهره سنة 1989. مصر عندها كمان علاقات اقتصاديه قويه مع دول الخليج زى [[العلاقات المصريه السعوديه|السعوديه]] و [[الامارات العربيه المتحده]].<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |title=Saudi Arabia and UAE to Prop Up Egypt With $5bn Aid Boost |website=International Business Times |date=13 October 2014 |access-date=17 October 2014 |author=Wilson, Nigel |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019104420/http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live}}</ref> === الجيش === {{Main|القوات المسلحه المصريه}} {{Further|الصناعات العسكريه المصريه}} [[ملف:Defense.gov photo essay 090421-N-0696M-106.jpg|تصغير|جنود من [[الحرس الجمهورى المصرى]] سنة 2009]] [[القوات المسلحه المصريه]] هى المؤسسه العسكريه فى مصر، و بتتكون من [[الجيش المصرى]]، و [[البحريه المصريه]]، و [[القوات الجويه المصريه]]، و [[قوات الدفاع الجوى المصريه]]. رئيس أركان حرب القوات المسلحه بيشرف على الأفرع العسكريه، و القيادة الاستراتيجيه للدوله موجوده فى [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/egypt.military.facts/index.html|title=Egypt's military: Key facts|access-date=12 April 2017|language=en}}</ref> القوات المسلحه دورها الأساسى هو الدفاع عن مصر ضد التهديدات الخارجيه، و ليها كمان أدوار جوه البلد، زى مساعدة الشرطه فى حماية المنشآت المهمه فى حالات الطوارئ و عمليات مكافحة الإرهاب. القوات المصريه بتشارك كمان فى بعثات حفظ السلام و تدريبات عسكريه ثنائيه و متعددة الجنسيات.<ref name=CIA-military>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|section=Military and Security |access-date=3 March 2025}}</ref> الجيش ليه دور اقتصادى واسع كمان بمشروعات البنيه التحتيه، و إنتاج سلع استهلاكيه، و النشاط العقارى، و بمؤسسات زى [[جهاز مشروعات الخدمه الوطنيه]]. حسب المصادر المذكوره فى النص، القوات المسلحه كان عندها حوالى 438,500 فرد فى الخدمه و 479,000 فرد احتياط.<ref>{{cite web |url=http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |title=The Egyptian Armed Forces and the Remaking of an Economic Empire |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |date=15 April 2015 |access-date=23 June 2015 |author=Marshall, Shana |work=Carnegie Middle East Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709153851/http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |archive-date=9 July 2015 |url-status=live}}</ref> التجنيد إجبارى للرجاله، و مدة الخدمه بتختلف حسب المستوى التعليمى و ظروف التجنيد.<ref name=CIA-military/> القوات المسلحه المصريه بتستخدم أسلحه و معدات جايه من دول مختلفه، منها [[الصين]]، و [[فرنسا]]، و [[المانيا]]، و [[ايطاليا]]، و [[روسيا]]، و [[الولايات المتحده]]. مصر عندها كمان صناعه عسكريه محليه بتنتج أسلحه خفيفه و عربيات مدرعه و سفن عسكريه، و عندها اتفاقيات إنتاج بترخيص مع دول تانيه.<ref name=CIA-military/> مصر من الدول اللى عندها أقمار صناعيه للاستطلاع و المراقبه. مصر أطلقت [[ايجيبت سات 1]] سنة 2007،<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaacov|url=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=48099|title=Egypt to launch first spy satellite|newspaper=The Jerusalem Post|date=15 January 2007}}</ref> و [[ايجيبت سات 2]] سنة 2014.<ref>{{cite news |url=http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |title=Egyptian reconnaissance satellite launched by Soyuz |author=Stephen Clark |publisher=Spaceflight Now |date=16 April 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013018/http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |archive-date=19 April 2014 |url-status=live}}</ref> مصر أطلقت [[مصر سات-A]] سنة 2019، و بعده [[طيبه 1]] للاتصالات المدنيه و العسكريه فى نفس السنه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2019/11/27/egypt-launches-tiba-1-communications-satellite-on-board-ariane-5-rocket/ |title=Egypt Launches Tiba-1 Communications Satellite on Board Ariane 5 Rocket |website=Space in Africa |date=27 November 2019 |access-date=5 April 2025}}</ref> سنة 2023، مصر أطلقت [[حورس 1]] و [[حورس 2]]، و بعدها [[مصر سات 2]]. الأقمار التلاته مخصصه لمراقبة الأرض بدقه عاليه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2023/12/04/egypt-launches-misrsat-2/ |title=Egypt Launches MisrSat-2 |date=4 December 2023 |publisher=Space in Africa |access-date=3 March 2025}}</ref> سنة 2024، مصر كملت المرحلة التشغيليه الأوليه من [[NEXSAT-1]]، أول قمر مصرى تجريبى لمراقبة الأرض، و المشروع شمل تطوير برمجيات و أنظمة تحكم محليه و معالجة صور الأقمار الصناعيه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2024/07/31/egypt-marks-milestone-with-its-experimental-satellite-nexsat-1/ |title=Egypt Marks Milestone With Its Experimental Satellite Nexsat-1 |website=Space in Africa |date=31 July 2024 |access-date=5 April 2025}}</ref> === القانون === {{Main|القانون المدنى المصرى}} [[ملف:Egyptian High Court of Justice.jpg|تصغير|upright=1.25|دار القضاء العالى فى [[وسط البلد]] فى القاهره]] النظام القانونى فى مصر بيعتمد بشكل أساسى على القانون المدنى و مبادئ [[الشريعه الاسلاميه]]. القانون المدنى المصرى اتأثر بدرجه كبيره بالقانون الفرنساوى، و خصوصاً [[قانون نابليون]]. الدستور المصرى ببيقول إن مبادئ الشريعه الاسلاميه هى المصدر الرئيسى للتشريع. السلطه القضائيه فى مصر مستقله رسمى، و بتضم عدد من الجهات و المحاكم. [[المحكمه الدستوريه العليا]] هى أعلى محكمه مختصه بالرقابه على دستورية القوانين و اللوائح، و مقرها فى [[المعادى]] فى القاهره. القانون المصرى بينظم مجالات مختلفه زى القانون المدنى، و الجنائى، و التجارى، و الإدارى، و قوانين الأحوال الشخصيه. مسائل الأحوال الشخصيه زى الجواز و الطلاق و حضانة الأطفال بتتأثر بقواعد الشريعه بالنسبه للمسلمين.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |title=Incorporating Sharia into legal systems |work=BBC News |date=8 February 2008 |access-date=18 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425031043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |archive-date=25 April 2013 |url-status=live}}</ref> [[دستور مصر 2012|دستور سنة 2012]] اتوافق عليه فى استفتاء اتعمل من 15 لـ 22 ديسمبر 2012. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 64% من المشاركين وافقوا عليه، و نسبة المشاركه كانت حوالى 33%.<ref>{{Cite news|title=Egyptian constitution 'approved' in referendum|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|work=BBC News|date=23 December 2012|access-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223022054/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|archive-date=23 December 2012|url-status=live}}</ref> بعد أحداث 2013، دستور جديد اتكتب و اتعرض على استفتاء فى يناير 2014. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 98% من المشاركين وافقوا عليه.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110 |title=BBC News – Egypt referendum: '98% back new constitution' |last=BBC |date=18 January 2014 |work=[[BBC Online]] |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118203701/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110|archive-date=18 January 2014 |url-status=live}}</ref> الدستور ببيقول المساواه بين المواطنين و حرية الفكر، و بيمنع تأسيس الأحزاب السياسيه على أساس الدين، أو العرق، أو الجنس، أو الجغرافيا.<ref name="BBC" /> القانون الجنائى المصرى فيه مواد بتتعلق بـ [[ازدراء الاديان فى مصر|ازدراء الأديان]].<ref>{{cite web |url=http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |title=Legislation Egypt |publisher=Lexadin.nl |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012239/http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> النظام القضائى المصرى بيسمح بعقوبة الإعدام فى بعض الجرائم. ==== حقوق الإنسان ==== {{Main|حقوق الإنسان فى مصر}} {{شوف كمان |فض اعتصام رابعه|اضطهاد الاقباط}} [[ملف:Neither Morsi nor the military - Egypt's Third Square Movement seeks an alternative vision for the future.jpg|تصغير|متظاهرين من حركة الميدان التالت، اللى كانت ضد حكومة مرسى و ضد حكم الجيش، يوم 31 يوليه 2013]] [[المجلس القومى لحقوق الإنسان]] اتأسس سنة 2003. بعض نشطاء حقوق الإنسان انتقدوا المجلس و قالوا إن استقلاله عن الحكومه مش كافى، و إن دوره ساعات بيستخدم لتبرير سياسات الدوله.<ref>{{cite web|url=http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |title=Law No. 94 of 2003 Promulgating The National Council for Human Rights |publisher=Nchregypt.org |date=16 February 2010 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012238/http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |archive-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701015847/http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-date=1 July 2003 |title=Egyptian National Council for Human Rights Against Human Rights NGOs |publisher=EOHR |date=3 June 2003 |access-date=8 February 2013}}</ref> تقارير من منظمات دوليه انتقدت أوضاع الحريه الدينيه فى مصر، و أشارت لمشاكل و تمييز بيواجه أقليات زى [[المسيحيين الاقباط]] و [[البهائيين]] و جماعات دينيه تانيه. تقرير لـ [[مركز بيو للأبحاث]] سنة 2009 حط مصر ضمن الدول اللى فيها قيود كبيره على الحريه الدينيه.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |title=Religion: Few States Enjoy Freedom of Faith, Report Says |publisher=Ipsnews.net |date=17 December 2009 |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112201851/http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> بعد أحداث 2013، منظمات حقوق إنسان و تقارير صحفيه قالت إن الاعتقالات السياسيه و التضييق على المعارضه زادوا. فض الاعتصامات فى اغسطس 2013 أدى لمقتل مئات الأشخاص، و تقديرات أعداد الضحايا اختلفت حسب المصدر.<ref>{{Cite news|author=Mohsen, Manar |url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |title=Health Ministry raises death toll of Wednesday's clashes to 638 |newspaper=Daily News Egypt |date=16 August 2013 |access-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821044205/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |archive-date=21 August 2013 |url-status=dead}}</ref> المحاكم المصريه أصدرت كمان أحكام إعدام جماعيه فى بعض القضايا. سنة 2014، محكمه أصدرت حكم بإعدام 529 شخص فى قضيه واحده، و [[الامم المتحده]] و منظمات حقوق إنسان انتقدوا الإجراءات و الأحكام.<ref>{{cite news|title=Egyptian court sentences nearly 530 to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150616/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-date=25 March 2014|newspaper=The Washington Post|date=24 March 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |work=The New York Times |first=Nick |last=Cumming-Bruce |title=U.N. Expresses Alarm Over Egyptian Death Sentences |date=25 March 2014 |access-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718152729/https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |archive-date=18 July 2017 |url-status=live}}</ref> القوانين المصريه ما بتجرمش المثليه الجنسيه باسمها بشكل مباشر، لكن منظمات حقوقيه بتقول إن قوانين تانيه، خصوصاً قوانين "الفجور" و الآداب العامه، اتستخدمت فى ملاحقة أشخاص بسبب علاقات جنسيه مثليه.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |date=3 November 2013}} ''pewglobal''. 4 June 2013.</ref> ==== حرية الصحافه ==== [[مراسلون بلا حدود]] حطت مصر فى المركز 160 من 180 بلد فى [[مؤشر حرية الصحافه]] سنة 2017. فى اغسطس 2015، 18 صحفى على الأقل كانو مسجونين حسب المصدر المذكور. قانون لمكافحة الإرهاب صدر فى اغسطس 2015 و فرض غرامات على وسايل الإعلام اللى بتنشر معلومات عن العمليات الإرهابيه بتختلف عن البيانات الرسميه لوزارة الدفاع.<ref>Gehlen, M. (2015) [http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft Al-Dschasira-Journalisten zu drei Jahren Haft verurteilt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830030511/http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft |date=30 August 2015}}, Zeit Online, 29 August 2015</ref> === التقسيم الإدارى === {{Main|تقسيم مصر الإدارى}} مصر متقسمه لـ 27 [[محافظات مصر|محافظه]]. المحافظات بتتقسم لمراكز أو أقسام، و المراكز بتضم مدن و قرى. كل محافظه ليها عاصمه إداريه، و فى حالات كتير عاصمة المحافظه بيبقى ليها نفس اسم المحافظه.<ref name="Beckouche2017">{{cite book|author=Pierre Beckouche|title=Europe's Mediterranean Neighbourhood|url=https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA121|year=2017|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78643-149-3|page=121}}</ref> [[ملف:Egypt - Administrative Divisions - Nmbrs - colored.png|center|تصغير|upright=2|محافظات مصر: {{divcol|colwidth=17em|style=column-count:2}} {{ordered list |[[مطروح]] |[[اسكندريه]] |[[البحيره]] |[[كفر الشيخ]] |[[الدقهليه]] |[[دمياط]] |[[بور سعيد]] |[[شمال سينا]] |[[الغربيه]] |[[المنوفيه]] |[[القليوبيه]] |[[الشرقيه]] |[[الاسماعيليه]] |[[الجيزه]] |[[الفيوم]] |[[القاهره]] |[[السويس]] |[[جنوب سينا]] |[[بنى سويف]] |[[المنيا]] |[[الوادى الجديد]] |[[اسيوط]] |[[البحر الاحمر]] |[[سوهاج]] |[[قنا]] |[[الاقصر]] |[[اسوان]] }} {{divcolend}}]] == الجيوجرافيا == [[ملف:Nile River Delta at Night.JPG|تصغير|مصر و البلاد اللى حواليها فى الليل من الفضاء]] {{Main|جغرافيا مصر}} [[ملف:Egypt Topography.png|تصغير|تضاريس مصر]] مصر موجوده بشكل أساسى بين خطى عرض [[خط عرض 22 شمال|22°]] و [[خط عرض 32 شمال|32° شمال]]، و بين خطى طول [[خط طول 25 شرق|25°]] و [[خط طول 35 شرق|35° شرق]]. مساحة مصر حوالى 1,002,000 كيلومتر مربع، بما فيها [[مثلث حلايب]] و [[شلاتين]] المصريين، و بكده مصر بتعتبر من اكبر بلاد العالم من ناحية المساحه. مساحتها تقريب قد مساحة [[فرنسا]] مرتين و حوالى اربع مرات مساحة [[المملكه المتحده|بريطانيا]]. مناخ مصر شديد الجفاف، و عشان كده معظم السكان بيتركزوا فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل]]. حوالى 99% من السكان بيستخدموا حوالى 5.5% بس من إجمالى مساحة البلد، و حوالى 98% من المصريين عايشين على حوالى 3% من مساحة مصر.<ref>{{cite web |url=http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |title=Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324233515/http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |archive-date=24 March 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fouberg|first1=Erin H.|last2=Murphy|first2=Alexander B.|author3=de Blij|title=Human Geography: People, Place, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|access-date=10 February 2013|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-57647-2|page=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509151021/http://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}</ref> [[ملف:Sand Dunes (Qattara Depression).jpg|تصغير|[[منخفض القطاره]] فى شمال غرب مصر]] [[ليبيا]] موجوده على حدود مصر من الغرب، و [[السودان]] من الجنوب، و [[قطاع غزه]] و [[اسرائيل]] من الشرق. مصر بلد عابر للقارات، عشان [[شبه جزيرة سينا]] و [[برزخ السويس]] بيربطوا [[افريقيا]] بـ [[اسيا]]. [[قناة السويس]] بتمر فى البرزخ و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و من خلاله بالمحيط الهندى. معظم أراضى مصر، بعيد عن وادى النيل و الدلتا، صحرا. الواحات منتشره فى مناطق مختلفه من الصحرا، و الرياح بتكوّن كثبان رمليه كبيره، بعضها ارتفاعه بيعدى 30 متر. مصر فيها أجزاء من [[الصحرا الكبرى]] و [[الصحرا الليبيه]]. [[شبه جزيرة سينا]] فيها أعلى جبل فى مصر، [[جبل كاترين]]، و ارتفاعه 2,642 متر فوق سطح البحر. منطقة [[ريفييرا البحر الاحمر]] على الساحل الشرقى لمصر معروفه بالشعاب المرجانيه الكتير و الحياه البحريه المتنوعه. من اكبر المدن المصريه [[القاهره]]، عاصمة مصر و اكبر مدينه فيها، و [[اسكندريه]]، تانى اكبر مدينه، و [[الجيزه]]، و [[المحله الكبرى]]، و [[الزقازيق]]، و [[المنصوره]]، و [[اسيوط]]، و [[المنيا]]، و [[اسوان]]، و [[الاقصر]]، و [[الغردقه]]، و [[شرم الشيخ]]، و [[بور سعيد]]، و [[السويس]]، و [[سفاجا]]، و [[كوم امبو]]. [[الجيزه]] فيها [[الهرم الاكبر]] اللى بناه الملك [[خوفو]]، و مدينة [[السويس]] موجوده عند الطرف الجنوبى لـ [[قناة السويس]]. مصر فيها عدد من الواحات، زى [[الواحات البحريه]]، و [[الداخله]]، و [[الفرافره]]، و [[الخارجه]]، و [[واحة سيوه]]. مصر فيها كمان محميات طبيعيه مهمه زى [[محمية راس محمد]]، و [[محمية الزرانيق]]، و مناطق محميه فى سيوه. فى 13 مارس 2015، مصر أعلنت عن خطط لإنشاء [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{cite news|title=Egypt to build new administrative and business capital|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|work=BBC News|date=13 March 2015|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216003921/https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|archive-date=16 December 2018|url-status=live}}</ref> === المناخ === {{Main|مناخ مصر}} [[ملف:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|تصغير|الحد الواضح بين [[الصحرا الغربيه]] شديدة الجفاف و [[وادى النيل]] المروى، اللى معظم سكان مصر و الزراعه فيها بيتركزوا فيه]] [[ملف:Water_stress,*top_countries*(2022).svg|تصغير|مصر كانت تامن اكتر بلد بتعانى من الإجهاد المائى فى العالم سنة 2022]] مصر جوها جاف و مشمس و حر معظم السنه. المطر بينزل فى الأساس فى شهور الشتا.<ref>{{cite journal |last1=Soliman |first1=K. H. |title=Rainfall over Egypt |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=July 1953 |volume=79 |issue=341 |pages=389–397 |doi=10.1002/qj.49707934106 |bibcode=1953QJRMS..79..389S}}</ref> جنوب [[القاهره]] متوسط المطر السنوى حوالى 2 لـ 5 مليمتر بس، و ساعات سنين بتعدى من غير مطر تقريباً. على شريط ضيق من الساحل الشمالى، المطر ممكن يوصل لحوالى 410 مليمتر فى السنه، و معظمه بين اكتوبر و مارس.<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |title=Marsa Matruh, Egypt |publisher=Weatherbase.com |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104040540/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |archive-date=4 November 2011 |url-status=live}}</ref> التلج بينزل على جبال [[سينا]]، و ساعات على مدن فى الساحل الشمالى زى [[دمياط]]، و [[بلطيم]]، و [[سيدى برانى]]، و نادر فى [[اسكندريه]]. كمية صغيره اوى من التلج نزلت على [[القاهره]] يوم 13 ديسمبر 2013، و دى كانت من الحالات النادره اوى اللى حصلت خلال عشرات السنين.<ref>{{cite news |title= Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot |first= Jason |last= Samenow |newspaper= The Washington Post |date= 13 December 2013 |url= https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |access-date= 26 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150903233952/http://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |archive-date= 3 September 2015 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> الصقيع بيحصل كمان فى وسط سينا و فى مناطق من وسط مصر. درجات الحراره فى مصر عاليه اوى فى معظم اماكن البلد، خصوصاً فى الصيف. شمال مصر بيكون أقل حراره نسبى بسبب تأثير الهوا البارد اللى جاى من [[البحر المتوسط]]، خصوصاً على الساحل فى عز الصيف. [[الخماسين]] رياح حاره و جافه بتيجى من الصحارى الواسعه ناحية الجنوب، و بتهب غالب فى الربيع أو أول الصيف. الخماسين بتحمل رمله و تراب، و ممكن ترفع درجات الحراره فى النهار لأكتر من 40 درجه مئويه، و ساعات لأكتر من 50 درجه مئويه فى المناطق الداخليه، و نسبة الرطوبه ممكن تنزل لـ 5% أو أقل. قبل بناء [[السد العالى]]، [[نهر النيل]] كان بيفيض كل سنه، و الفيضان كان بيجدد خصوبة التربه المصريه. الفيضان السنوى كان بيساعد مصر إنها تنتج محصول منتظم سنة ورا سنة. [[تغير المناخ]] بيضغط بشكل متزايد على مناخ مصر الحار و الجاف. درجات الحراره القصوى، و الجفاف، و الفيضانات، و ارتفاع مستوى سطح البحر بقوا من المخاطر المتزايده.<ref>{{Cite web |title=Climate Resilience for Energy Transition in Egypt – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/climate-resilience-for-energy-transition-in-egypt |access-date=29 October 2023 |website=IEA |date=3 July 2023 |language=en-GB}}</ref> التغيرات دى بتهدد الأمن الغذائى، و توفر الميه، و الصحه العامه، و الاستقرار الاقتصادى.<ref>{{Cite web |last=USAID |date=1 November 2024 |title=Egypt Climate Change Country Profile {{!}} Fact Sheet |url=https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204143712/https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |url-status=dead |archive-date=4 December 2023 |access-date=14 January 2025 |website=U.S. Agency for International Development |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNDP Climate Change Adaptation |title=Egypt |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/arab-states/egypt |access-date=14 January 2025 |website=[www.adaptation-undp.org](http://www.adaptation-undp.org) |date=25 April 2024 |language=en}}</ref> === التنوع البيولوجى === {{Main|الحياه البريه فى مصر}} [[ملف:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|تصغير|[[العقاب الامبراطورى الشرقى]]]] مصر وقعت على [[اتفاقية التنوع البيولوجى]] فى ريو يوم 9 يونيه 1992، و بقت طرف رسمى فى الاتفاقيه يوم 2 يونيه 1994.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124005746/http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref> مصر عملت بعد كده الاستراتيجيه و خطة العمل الوطنيه للتنوع البيولوجى، و الاتفاقيه استلمتها يوم 31 يوليه 1998.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |title=Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation |access-date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012234/http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> الخطة سجلت حوالى 1,483 نوع من الطحالب، و حوالى 15,000 نوع من الحيوانات، أكتر من 10,000 منهم حشرات، و أكتر من 627 نوع من الفطريات، و 319 نوع من بدائيات النوى، و 2,426 نوع من النباتات، و 371 نوع من الأوليات. أعداد بعض المجموعات الكبيره، زى الفطريات اللى بتكوّن الأشنات و الديدان الخيطيه، ماكانتش معروفه بشكل كامل. المجموعات الصغيره اللى اتدرست كويس، زى البرمائيات، و الطيور، و الأسماك، و الثدييات، و الزواحف، أعداد الأنواع فيها معروفه بشكل أفضل، بس أعداد أنواع كتير من المجموعات التانيه ممكن تزيد مع اكتشاف و تسجيل أنواع جديده فى مصر. دراسات لاحقه سجلت أكتر من 2,200 نوع من الفطريات فى مصر، بما فيها الأنواع اللى بتكوّن الأشنات، و العدد الحقيقى المتوقع للفطريات الموجوده فى مصر اكبر من كده بكتير.<ref>A.M. Abdel-Azeem, ''The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt'' IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).</ref> الباحثين سجلوا كمان 284 نوع محلى أو متوطن بشكل طبيعى من الحشائش فى مصر.<ref>{{cite book|last1=Ibrahim|first1=Kamal M.|last2=Hosni|first2=Hasnaa A.|last3=Peterson|first3=Paul M.|title=Grasses of Egypt|date=2016|publisher=Smithsonian Institution Scholarly Press|location=Washington, D.C.|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67060|access-date=16 April 2016|archive-date=18 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190122/https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-SI-PURL-gpo67060|url-status=live}}</ref> === جبال === {{جبال مصر}} == محافظات مصر == {{Main|محافظات مصر}} {{خريطة محافظات مصر}} بتتقسم مصر لوحدات إدارية بتتسمى محافظة. دلوقتى مصر بتتقسم لـ27 [[محافظه|محافظة]]، والمحافظة بتتكون من مراكز والمراكز بتتكون من مدن وقرى. فى كل محافظة بيتعين من رئيس الجمهورية محافظ، بيبقى المسئول عن المحافظة بتاعته. اغلب المحافظات الكثافة السكانية فيها بتعدى 1000 انسان لكل كيلومتر مربع. المحافظات يإما بتكون منطقة حضرية بالكامل أو خليط من المدن والقرى. المحافظة ممكن تكون كلها مدينة كبيره واحدة زى فى حالة [[القاهره|القاهرة]] و<nowiki/>[[اسكندريه|اسكندرية]]. == السكان == {{Main|سكان مصر|مصريين}} [[ملف:Egypt 2010 population density1.png|تصغير|الكثافه السكانيه فى مصر سنة 2010، بعدد السكان لكل كيلومتر مربع]] مصر هى أكتر بلد فى [[العالم العربى]] فى عدد السكان، و تالت اكبر بلد فى [[افريقيا]] من ناحية عدد السكان، و عدد سكانها وصل لحوالى 120 مليون شخص حسب تقديرات سنة 2026.<ref name=mospop>{{cite web | title=Africa: most populated countries 2026 | website=Statista | date=2026-07-03 | url=https://www.statista.com/statistics/1121246/population-in-africa-by-country/ | access-date=2026-09-04}}</ref> عدد سكان مصر زاد بسرعه كبيره بين سنة 1970 و 2010، و ده حصل بسبب تطور الطب، و انخفاض الوفيات، و زيادة إنتاج الزراعه مع التطورات اللى حصلت فى [[الثوره الخضرا]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |title=The limits of a Green Revolution? |work=BBC News |date=29 March 2007 |access-date=25 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728055441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |archive-date=28 July 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=admin |url=http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |title=Food First/Institute for Food and Development Policy |publisher=Foodfirst.org |date=8 April 2000 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714215036/http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |archive-date=14 July 2009}}</ref> لما [[نابليون بونابرت]] غزا مصر سنة 1798، عدد سكان مصر كان بيتقدر بحوالى 3 مليون شخص.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/egypt/55.htm |title=Egypt – Population |publisher=Countrystudies.us |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011712/http://countrystudies.us/egypt/55.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> أغلب سكان مصر متركزين حوالين [[نهر النيل]]، و بالخصوص فى [[وادى النيل]]، و [[دلتا النيل]]، و [[القاهره الكبرى]]، و [[اسكندريه]]، و المدن الكبيره حوالين [[قناة السويس]]. المنطقه اللى فيها أغلب الأراضى الزراعيه حوالين النيل مساحتها صغيره اوى مقارنة بمساحة مصر الكامله، لأن أغلب مساحة البلد صحرا. المساحه المعموره فعلى فى مصر حوالى 77,041 كيلومتر مربع، و ده بيخلى الكثافه السكانيه الفعليه فى المناطق اللى الناس عايشه فيها عاليه اوى و بتعدى 1,200 شخص لكل كيلومتر مربع. حوالى 43% من سكان مصر عايشين فى المدن، و الباقى أغلبهم عايشين فى المدن الصغيره و القرى.<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) - Egypt, Arab Rep. |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314193242/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |archive-date=14 March 2024 |access-date=1 August 2022 |work=[[World Bank]]}}</ref> المجتمع المصرى تاريخى كان بيتقسم بشكل عام بين سكان المدن الكبيره و [[فلاحين|الفلاحين]] اللى عايشين فى القرى و شغالين فى الزراعه، بس التوسع العمرانى و الهجره من الريف للمدن غيرو التقسيم ده بدرجه كبيره فى العقود الأخيره. === المصريين بره مصر === الهجره من مصر كانت مقيده فى عهد [[جمال عبد الناصر]]، بس الدوله بعتت آلاف المدرسين و المهنيين المصريين لبلاد عربيه مختلفه ضمن سياسة مصر الإقليميه وقت [[الحرب البارده العربيه]].<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Nasser's Educators and Agitators across al-Watan al-'Arabi : Tracing the Foreign Policy Importance of Egyptian Regional Migration, 1952-1967 |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |date=2 July 2016 |volume=43 |issue=3 |pages=324–341 |doi=10.1080/13530194.2015.1102708}}</ref> مصر خففت القيود على الهجره سنة 1971 فى عهد الرئيس [[انور السادات]]، و أعداد المصريين اللى سافروا للشغل بره زادت اوى بعد أزمة البترول سنة 1973.<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Why Do States Develop Multi-tier Emigrant Policies? Evidence from Egypt |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=10 November 2015 |volume=41 |issue=13 |pages=2192–2214 |doi=10.1080/1369183X.2015.1049940}}</ref> تقديرات أقدم كانت بتحط عدد المصريين المقيمين بره مصر عند حوالى 2.7 مليون شخص، و حوالى 70% منهم كانو عايشين فى بلاد عربيه، خصوص [[السعوديه]]، و [[ليبيا]]، و [[الاردن]]، و [[الكويت]]، و الباقى كان منتشر بشكل أساسى فى اوروبا و امريكا الشماليه.<ref name="IOMEgypt">{{cite web|url=http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|publisher=International Organization for Migration|title=Migration and Development in Egypt: Facts and Figures|year=2010|access-date=21 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011709/http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|archive-date=5 February 2011}}</ref> === المجموعات العرقيه === [[مصريين|المصريين]] هما الغالبيه الساحقه من سكان مصر. مصر فيها كمان مجموعات عرقيه و ثقافيه أصغر، منها [[بدو|البدو]]، و خصوص فى [[سينا]] و الصحرا الشرقيه، و [[نوبيين|النوبيين]] حوالين النيل فى جنوب مصر، و [[سيويين|السيويين]] فى [[واحة سيوه]]، و [[امازيغ|الامازيغ]]، و [[بيجا|البيجا]] فى جنوب شرق مصر. مصر فيها كمان ناس من أصول [[يونانيين|يونانيه]]، و [[اتراك|تركيه]]، و [[شركس|شركسيه]]، و جماعات تانيه اندمجت بدرجات مختلفه مع المجتمع المصرى على مدار التاريخ. مصر بتستضيف كمان عدد كبير من المهاجرين و اللاجئين. [[المنظمه الدوليه للهجره]] قدرت عدد المهاجرين الدوليين اللى عايشين فى مصر بأكتر من 9 مليون شخص من 133 بلد. اكبر المجموعات منهم كانو السودانيين بحوالى 4 مليون، و السوريين بحوالى 1.5 مليون، و اليمنيين و الليبيين بحوالى مليون لكل مجموعه.<ref>{{cite web |url=https://egypt.iom.int/news/iom-egypt-estimates-current-number-international-migrants-living-egypt-9-million-people-originating-133-countries |title=IOM Egypt estimates the current number of international migrants living in Egypt at 9 million people originating from 133 countries |publisher=International Organization for Migration |access-date=3 March 2025}}</ref> === فلسفه و معتقدات === شوف بردو: سكشن [[مصريين#الميتولوچيه و الديانه|الميتولوچيه و الديانه]] فى صفحة [[مصريين]]. شوف [[الدين المصرى القديم]]. ==== اديان ==== [[ملف:Mosque-Madrassa of Sultan Hassan (4).jpg|تصغير|[[جامع و مدرسة السلطان حسن]]]] [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله فى مصر، و مصر فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم العربى و من اكبر التجمعات الإسلاميه فى العالم.<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117084054/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|url-status=live}}</ref> مصر فيها كمان اكبر تجمع مسيحى فى الشرق الوسطانى و شمال افريقيا.<ref name="Global Christianity">{{cite web |author=Analysis |url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx |title=Global Christianity |publisher=Pew Research Center |date=19 December 2011 |access-date=17 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=dead}}</ref> الأرقام الرسميه الدقيقه عن الانتماء الدينى مش متوفره بشكل كامل، و التقديرات بتختلف بسبب الحساسيه الاجتماعيه و السياسيه للموضوع.<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=16 February 2011 |title=How many Christians are there in Egypt? |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/02/16/how-many-christians-are-there-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> التقديرات المختلفه بتحط المسلمين عند حوالى 85–90% من السكان، و المسيحيين الاقباط و المسيحيين من الطوايف التانيه حوالى 10–15%، و فيه مصادر بتحط نسبة المسيحيين أعلى من كده. مصر كانت من أقدم و أهم مراكز [[المسيحيه]] من القرن الأول، و [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] اتأسست فى القرن الاولانى و فضلت اكبر كنيسه فى مصر. [[ملف:StMarkCathAlex.jpg|تصغير|left|upright=0.75|[[كاتدرائية مارمرقس القبطيه الارثوذكسيه فى اسكندريه]]]] بعد [[غزو العرب مصر|الغزو العربى الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع، المجتمع المصرى اتحول بالتدريج من أغلبية مسيحيه لأغلبيه مسلمه على مدار قرون.<ref>{{Cite web|title = Encyclopedia Coptica: The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url = http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website = [www.coptic.net|access-date](http://www.coptic.net|access-date) = 6 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date = 31 August 2005|url-status=live|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|title = The Arab Conquest of Egypt|last = Butler|first = Alfred J.|publisher = Oxford University Press |year = 1978|isbn = 978-0-19-821678-0}}</ref> التاريخ الدقيق اللى المسلمين بقوا فيه أغلبية فى مصر مش معروف، و التقديرات بتختلف من حوالى سنة 1000 ميلاديه لحد القرن الـ14. أغلب المسلمين المصريين بيتبعوا [[الاسلام السنى]]. فيه كمان مسلمين مش بينتموا بشكل واضح لمذهب معين، و فيه أقليه [[شيعه|شيعيه]]، و جماعات أصغر زى [[احمديه|الأحمديه]]. [[تصوف|التصوف]] ليه وجود قديم و كبير فى مصر. بعض التقديرات بتحط عدد المصريين اللى بيتبعوا طرق صوفيه عند حوالى 15 مليون شخص، و قيادات صوفيه بتقول إن العدد الحقيقى اكبر لأن ناس كتير مش مسجلين رسمى فى الطرق. أكتر من 90% من المسيحيين المصريين بينتموا لـ [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]]، و هى كنيسه مصريه من عيلة [[الكنائس الارثوذكسيه المشرقيه]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|title=Who are the Christians in the Middle East?|year=2009|publisher=Betty Jane Bailey |isbn=978-0-8028-1020-5}}</ref> فيه كمان [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]]، و [[الكنيسه الانجيليه المصريه]]، و طوايف پروتستانتيه تانيه، جنب جماعات مسيحيه أصغر من أصول غير مصريه. الحكومه المصريه بتعترف رسمى بتلات ديانات: الاسلام، و المسيحيه، و اليهوديه. جماعات دينيه تانيه زى [[الدين البهائى|البهائيه]] و بعض المذاهب الإسلاميه الصغيره مابيتعترفش بيها بنفس الشكل الرسمى. حكم محكمه سنة 2008 سمح لأتباع الديانات اللى الدوله مش بتعترف بيها إنهم يطلعوا بطاقات شخصيه من غير ما يكتبوا ديانه مش بتاعتهم، و خانه الديانه ممكن تتساب فيها علامه بدل اسم ديانه.<ref name="International Religious Freedom Report 2008">{{cite web|url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|title= Egypt, International Religious Freedom Report 2008|date= 19 September 2008|publisher= [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]|access-date= 24 June 2017|df= dmy-all|archive-date= 16 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160416000126/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|url-status= live}}</ref> ==== الالحاد و اللادينيه ==== زى أى مجتمع فى العالم، مش كل الناس اللى فيه بيبقوا مؤمنين بالأديان المنتشره فى مجتمعهم. المصريين الملحدين و المصريين اللادينيين ليهم وجود، بس لأسباب اجتماعيه و قانونيه صعب اوى يتعمل إحصاء دقيق لعددهم. فى الإحصاءات الرسميه، مافيش فى العاده خانه مستقله واضحه للملحدين أو اللادينيين، و ده بيخلى معرفة عددهم الحقيقى صعبه. الإنترنت و السوشيال ميديا خلوا الملحدين و اللادينيين المصريين أقدر على التعبير عن أفكارهم، و ظهر عدد من المدونات و القنوات و الصفحات اللى بتناقش الدين و الالحاد و نقد المؤسسات الدينيه. [[كريم عامر]] من أشهر المصريين اللى اتسجنوا بسبب كتاباتهم و آرائهم عن الدين و السياسه فى العقد 1 القرن الـ21. الدستور المصرى بيضمن رسمى حرية الاعتقاد، بس موضوع حرية الاعتقاد و التعبير الدينى و اللادينى لسه موضوع عليه كلام اجتماعى و قانونى كبير فى مصر. === اللغه === {{Main|لغات مصر}} [[ملف:Papyrus Ebers.png|200 px|تصغير|بردية ايبيرس اللى فيها نصوص طبيه مصريه قديمه]] شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#اللغه|اللغه]] فى صفحة [[مصريين]]. المصريين كانو بيتكلموا [[اللغه المصريه القديمه]]، و المصريين القدام كانو بيسموها "'''ر ن كمت r n km.t'''". اللغه المصريه اتطورت على مدار آلاف السنين، و مراحلها المكتوبه شملت الهيروغليفى، و الهيراطيقى، و الديموطيقى، و آخر مرحله تاريخيه منها كانت [[اللغه القبطيه]]. فى القبطى الصعيدى اسم اللغه كان "'''تمِنترِمِنكيمه ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''"، و فى القبطى البحيرى "'''تيمِترِمِنكيمه ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''". العربى الأدبى هو اللغه الرسميه للدوله حسب الدستور،<ref>{{cite web|title=Constitutional Declaration 2011|url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|website=Egyptian Government Services|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201095854/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> بس المصريين فى حياتهم اليوميه ما بيتكلموش العربى الفصحى كلغه أم. المصريين بيتكلموا بشكل أساسى [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]، و فى جنوب مصر [[مصرى صعيدى|صعيدى]]، و فيه كمان [[بدوى شرقى مصرى|بدوى مصرى شرقى]]، و [[لغه نوبى|نوبى]]، و [[لغه دومارى|دومارى]]، و [[لغه بيچا|بيچا]]، و [[لغه سيوى|سيوى]]، و لهجات و لغات تانيه.<ref>{{cite web | last=Sawe | first=Benjamin Elisha | title=Languages Spoken In Egypt | website=WorldAtlas | date=2016-09-23 | url=https://www.worldatlas.com/articles/languages-spoken-in-egypt.html | access-date=2025-12-08}}</ref> التقديرات المذكوره فى بعض المصادر بتحط المصرى عند حوالى 68%، و الصعيدى عند حوالى 29%، و اللهجات البدويه المصريه الشرقيه عند حوالى 1.6%، مع نسب أصغر للغات التانيه. [[اللغه القبطيه]] هى آخر مرحله تاريخيه من اللغه المصريه القديمه. الكلام بالقبطى اختفى بشكل كبير بحلول القرن الـ17، بس فيه أدله إنه فضل موجود فى جيوب معزوله فى [[الصعيد]] لحد القرن الـ19.<ref name="extinct">The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to {{cite news |last1=Quibell |first1=J. E. |date=1901 |title=Wann starb das Kobtische aus? |trans-title=When did Coptic become extinct? |language=de |page=87 |hdl=2027/hvd.32044098373418?urlappend=%3Bseq=107 |hdl-access=free}} in {{cite journal |title=Miscellen |journal=Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde |date=1901 |volume=39 |pages=83–88 |doi=10.1524/zaes.1901.39.jg.83}}</ref> القبطى لسه بيتستخدم كلغه دينيه و طقسيه فى [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] و كنائس قبطيه تانيه. [[اللغه المصريه الحديثه]] هى اللغه اللى المصريين بيتكلموا بيها فى حياتهم اليوميه، و فى الغالب بتتكتب بالحروف العربى، بس فيه ناس بيكتبوها بالحروف اللاتينى كمان. بعد استقلال مصر عن [[المملكه المتحده|بريطانيا]] سنة 1922، مفكرين مصريين كتير ناقشوا مكانة اللغه المصريه و ضرورة إن الكتابه تقرب من كلام الناس، و من الاسامى المرتبطه بالنقاش ده [[قاسم امين]]، و [[احمد لطفى السيد]]، و [[سلامه موسى]]. [[بيومى قنديل]] كان واحد من أبرز المدافعين فى العصر الحديث عن الاعتراف بالمصرى كلغه، و كان بيسميها "اللغه المصريه الحديثه". قنديل قدم طرح إن المصرى الحديث امتداد تاريخى لتطور اللغه المصريه من المصرى القديم للديموطيقى و القبطى و بعدين المصرى الحديث، و طالب المصريين إنهم يكتبوا بالطريقه اللى بيتكلموا بيها.<ref name=":2">{{Cite book|author=بيومى قنديل|title=دفاع عن تراثنا القبطى|date=2008|publisher=دار ميريت|edition=الطبعة الأولى}}</ref> اللغات الأجنبيه الأساسيه اللى بتتدرس فى المدارس المصريه هى الانجليزى، و الفرنساوى، و الألمانى، و الايطالى. === التعليم === {{Main|التعليم فى مصر}} [[ملف:UIS Literacy Rate Egypt population plus15 1980 2015.png|تصغير|نسبة معرفة القرايه و الكتابه فى مصر بين الناس اللى سنهم 15 سنه أو أكتر]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] نسبة معرفة القرايه و الكتابه بين البالغين فى مصر كانت حوالى 74.5% سنة 2022، بعد ما كانت 71.1% سنة 2017.<ref>{{Cite web |title=Egypt - Literacy rate 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/572680/literacy-rate-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Statista |language=en}}</ref> النسبه أقل بين الناس اللى سنهم فوق 65 سنه، و كانت حوالى 32.9% سنة 2021، و أعلى نسبه كانت بين الشباب من 15 لـ24 سنه، و وصلت لحوالى 92.2% سنة 2022.<ref>{{cite web |title=GAL Country Profile — Egypt |url=https://www.uil.unesco.org/sites/default/files/medias/files/2022/03/GAL%20Country%20profile%20-%20Egypt.pdf |website=UNESCO Institute for Lifelong Learning |publisher=UNESCO |date=December 2021 |access-date=8 October 2025}}</ref> نظام تعليم على الطراز الاوروبى ابتدا يدخل مصر فى أوائل القرن الـ19، و الهدف وقتها كان إعداد موظفين و ظباط للدوله الحديثه.<ref name="edu-chatham" /> فى الخمسينات، الرئيس [[جمال عبد الناصر]] وسع التعليم المجانى تدريجى لكل المصريين. النظام التعليمى المصرى أثر بعد كده على أنظمة التعليم فى بلاد عربيه كتير، و عدد كبير من المدرسين المصريين اشتغلوا فى البلاد دى.<ref name=edu-chatham>{{cite web|title=Education in Egypt: Key Challenges|url=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|publisher=Chatham House|date=March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224022844/http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|archive-date=24 December 2012}}</ref> زيادة عدد الطلاب أسرع من زيادة موارد الدوله، و ده عمل ضغط كبير على المدارس الحكوميه و على أعداد المدرسين بالنسبه للطلاب. التعليم الأساسى حق للأطفال المصريين من سن ست سنين، و بيتكون من ست سنين ابتدائى و تلات سنين إعدادى.<ref name=oecd-edu>{{cite book |title=Reviews of National Policies for Education: Higher Education in Egypt 2010 |date=2010 |doi=10.1787/9789264084346-en |isbn=978-92-64-07723-2}}</ref> بعد الإعداديه، الطالب ممكن يدخل ثانوى عام أو تعليم فنى. الثانويه العامه تقليدى كانت بتنتهى بامتبارات [[الثانويه العامه]]، و النتيجه بتحدد فرص دخول الجامعات و المعاهد. مصر ابتدت سنة 2025 نظام جديد لشهادة [[البكالوريا المصريه]] كبديل جديد لنظام الثانويه العامه، و النظام الجديد كان مخطط يبتدى تطبيقه من 2026.<ref>{{cite web |url=https://egyptianstreets.com/2025/01/09/egypt-introduces-baccalaureate-certificate-system-as-alternative-to-thanaweya-amma/ |title=Egypt Introduces Baccalaureate Certificate System as Alternative to Thanaweya Amma |publisher=Egyptian Streets |date=9 January 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> التعليم الفنى الثانوى فيه مسارات مدتها تلات سنين، و مسارات متقدمه مدتها خمس سنين، و بعض خريجين التعليم الفنى يقدروا يدخلوا التعليم العالى حسب درجاتهم و قواعد التنسيق. تصنيف [[QS]] للجامعات سنة 2025 ضم 15 جامعه مصريه، و [[جامعة القاهره]] كانت أعلى جامعه مصريه فى التصنيف، و بعدها [[الجامعه الامريكيه فى القاهره]].<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/2/524891/Egypt/Society/Cairo-University-ranked--in-QS-World-Rankings-.aspx |title=Cairo University ranked in QS World Rankings 2025 |publisher=Ahram Online |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتوسع كمان المؤسسات البحثيه و العلميه، و من المشروعات الحديثه [[مدينة زويل للعلوم و التكنولوجيا]]. مصر كانت فى المركز 86 فى [[مؤشر الابتكار العالمى]] سنة 2025.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/egypt |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref> === الصحه === {{Main|الصحه فى مصر|الرعايه الصحيه فى مصر}} [[ملف:مستشفى سرطان الاطفال 57357.jpg|تصغير|[[مستشفى سرطان الأطفال 57357]]]] متوسط العمر المتوقع فى مصر كان حوالى 75 سنه سنة 2024، حوالى 73.8 سنه للرجاله و 76.2 سنه للستات.<ref name=cia-health>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=3 March 2025}}</ref> الرعايه الصحيه اتحسنت فى المدن و الريف، و برامج التطعيم بقت بتغطى حوالى 98% من السكان. متوسط العمر المتوقع زاد بشكل كبير عن الستينات، لما كان حوالى 45 سنه. وفيات الأطفال الرضع قلت بشكل كبير كمان، و وصلت لحوالى 16–18 وفاة لكل 1,000 مولود حى سنة 2024، بعد ما كانت أعلى بكتير فى السبعينات و التمانينات.<ref name=cia-health/> [[وزارة الصحه و السكان]] بتدير معظم المستشفيات الحكوميه، و [[وزارة التعليم العالى و البحث العلمى]] بتدير المستشفيات الجامعيه. وزارات و جهات حكوميه تانيه عندها مستشفيات خاصه بالعاملين فيها.<ref name=healthcare1>{{cite journal |last1=Shokr |first1=Hisham |last2=Rishworth |first2=Andrea |last3=Wilson |first3=Kathi |title=Access to emergency care in Egypt: Tiered health care and manifestations of inequity |journal=Social Science & Medicine |date=November 2023 |volume=336 |article-number=116212 |doi=10.1016/j.socscimed.2023.116212 |pmid=37783622}}</ref> القطاع الخاص بيقدم حوالى 60% من خدمات الرعايه الصحيه، و ده بيشمل المستشفيات الخاصه، و الصيدليات، و العيادات، و المؤسسات الخيريه و الدينيه اللى بتقدم خدمات طبيه. سنة 2021، مصر كان فيها 1,145 مستشفى خاص، بزياده حوالى 23.7% عن سنة 2011.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1389898/number-private-hospitals-egypt/ |title=Number of private hospitals in Egypt |publisher=Statista |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتسمح للاجئين و طالبين اللجوء باستخدام خدمات الصحه الحكوميه بشروط مشابهه للمصريين، و ممكن ياخدوا خدمات الرعايه الأوليه مجان أو بتكلفه قليله.<ref>{{cite web |url=https://help.unhcr.org/egypt/en/health-services/health-2/ |title=Health Services in Egypt |publisher=UNHCR |access-date=3 March 2025}}</ref> ممارسة [[ختان الاناث]] كانت منتشره بصوره كبيره فى مصر، بس انتشارها قل بشكل واضح بين الأجيال الأصغر فى العقود الأخيره. بيانات الحكومه و الدراسات المختلفه قالت إن نسبة البنات بين 15 و 17 سنه اللى اتعرضوا للختان نزلت لـ37% سنة 2021 مقارنة بـ61% سنة 2014، و تأييد الستات للممارسه نزل من حوالى 75% سنة 2000 لـ30% سنة 2021.<ref>{{cite web |last=Samir |first=Farah |title=FGM Rate Among Egyptian Teenage Girls Drops to 37%, Says Social Solidarity Minister |url=https://egyptianstreets.com/2025/06/22/fgm-rate-among-egyptian-teenage-girls-drops-to-37-says-social-solidarity-minister/ |website=Egyptian Streets |date=22 June 2025 |access-date=6 September 2025}}</ref> تغييرات القانون، و حملات التوعيه، و تشديد العقوبات ساعدوا فى تقليل الممارسه. تعديلات سنة 2016 زودت العقوبات، و بقت العقوبه ممكن توصل لـ15 سنة سجن للشخص اللى بيعمل الختان فى بعض الحالات، و فيه عقوبات كمان على أولياء الأمور اللى بيسهلوا الإجراء.<ref>{{cite news|title=Egypt's parliament passes bill designating FGM a felony, imposes stricter penalties|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|access-date=1 December 2016|agency=Ahram Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202101139/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|archive-date=2 December 2016|url-status=live}}</ref> === اكبر المدن === {{شوف كمان |مدن مصر}} {{Largest cities | country = مصر | stat_ref = [http://citypopulation.de/Egypt-Cities.html تقديرات 2023] | list_by_pop = مدن مصر | div_name = المحافظه | div_link = | city_1 = القاهره | div_1 = القاهره | pop_1 = 9,801,536 | city_2 = اسكندريه | div_2 = اسكندريه | pop_2 = 5,362,517 | city_3 = الجيزه | div_3 = الجيزه | pop_3 = 4,458,135 | city_4 = شبرا الخيمه | div_4 = القليوبيه | pop_4 = 1,275,700 | city_5 = بور سعيد | div_5 = بور سعيد | pop_5 = 791,749 | city_6 = السويس | div_6 = السويس | pop_6 = 716,458 | city_7 = المنصوره | div_7 = الدقهليه | pop_7 = 632,330 | city_8 = المحله الكبرى | div_8 = الغربيه | pop_8 = 614,202 | city_9 = طنطا | div_9 = الغربيه | pop_9 = 597,694 | city_10 = اسيوط | div_10 = اسيوط | pop_10 = 562,061 | city_11 = الفيوم | div_11 = الفيوم | pop_11 = 531,861 | city_12 = الخصوص | div_12 = القليوبيه | pop_12 = 502,864 | city_13 = الزقازيق | div_13 = الشرقيه | pop_13 = 460,501 | city_14 = الاسماعيليه | div_14 = الاسماعيليه | pop_14 = 450,388 | city_15 = اسوان | div_15 = اسوان | pop_15 = 401,890 | city_16 = مدينة 6 اكتوبر | div_16 = الجيزه | pop_16 = 376,302 | city_17 = دمنهور | div_17 = البحيره | pop_17 = 329,572 | city_18 = القاهره الجديده | div_18 = القاهره | pop_18 = 319,488 | city_19 = دمياط | div_19 = دمياط | pop_19 = 312,863 | city_20 = المنيا | div_20 = المنيا | pop_20 = 298,021 }} == الاقتصاد == {{Main|اقتصاد مصر}} [[ملف:GDP per capita development of Egypt.svg|تصغير|التغير فى نصيب الفرد من الناتج المحلى الإجمالى فى مصر من سنة 1820 لسنة 2018، بعد تعديل الأرقام حسب التضخم|يمين]] اقتصاد مصر واحد من اكبر و أكتر الاقتصادات تنوع فى [[افريقيا]] و الشرق الأوسط. سنة 2025، اقتصاد مصر كان تانى اكبر اقتصاد فى افريقيا و ترتيبه الـ44 على مستوى العالم حسب الناتج المحلى الإجمالى الاسمى.<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> اقتصاد مصر بيعتمد على قطاعات كتير، من أهمها الخدمات، و الصناعه، و الزراعه، و التجاره، و السياحه، و البترول و الغاز الطبيعى، و التعدين، و دخل [[قناة السويس]]، و تحويلات المصريين اللى عايشين و بيشتغلوا بره مصر. مصر من الاقتصادات الناشئه الكبيره، و هى عضو فى [[الاتحاد الافريقى]]، و [[جامعة الدول العربيه]]، و [[بريكس]]، و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name="intro1">{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-11/egypt-stocks-rally-saudi-aramco-s-dividend-biden-warns-israel | title=Egypt Stocks Rally, Saudi Aramco's Dividend, Biden Warns Israel | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> اقتصاد مصر اتغير بشكل كبير من بداية القرن الـ21، و مصر اتحركت أكتر ناحية اقتصاد السوق بتعديلات ماليه و نقديه، و برامج خصخصه، و تشجيع الاستثمار الأجنبى. الحكومه المصريه، رغم برامج الخصخصه و التعديل الاقتصادى، لسه واحده من اكبر جهات التوظيف فى البلد، و المشروعات و العقود الحكوميه ليها دور كبير فى تحريك قطاعات مختلفه من الاقتصاد. قطاع الإنشاءات و المشروعات العامه الكبيره كمان من القطاعات المهمه فى التوظيف و الصرف الحكومى.<ref name=britannica-economy>{{cite web |title=Egypt: The service sector |url=https://www.britannica.com/place/Egypt/The-service-sector |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=6 October 2025}}</ref> مصر وافقت، ضمن برنامج مع [[صندوق الفلوس الدولى]] ابتدا سنة 2024 بقيمة 8 مليار دولار، على تقليل و ترشيد جزء من الصرف الحكومى.<ref>{{cite news|title=Egypt is promising change – do investors believe it? |work=Euromoney |date=25 November 2024|url=https://www.euromoney.com/article/2e2er5lw9n9fknd84jdog/sponsored-content/egypt-is-promising-change-do-investors-believe-it |access-date=6 October 2025 |publisher=Euromoney Limited}}</ref> [[ملف:Central business district 2, New Administrative Capital.jpg|تصغير|300px|left|منطقة الأعمال المركزيه فى [[العاصمه الاداريه الجديده]]]] تحويلات المصريين من بره واحده من أهم مصادر العمله الأجنبيه فى مصر. مصر من اكبر خمس دول فى العالم بتستقبل تحويلات من مواطنيها اللى عايشين بره البلد.<ref name=remittances-dne>{{cite news | url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/12/24/egypts-remittances-hit-23-7bn-in-10m-2024-marking-45-3-growth/ | title=Egypt's Remittances Hit $23.7bn in 10M 2024, Marking 45.3% Growth | work=Daily News Egypt | date=24 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> التحويلات زادت من 17.1 مليار دولار فى السنه الماليه 2015/2016 لرقم قياسى وصل لـ36.5 مليار دولار فى 2024/2025 حسب بيانات [[البنك المركزى المصرى]]. التحويلات دى ليها دور مهم فى احتياطى مصر من النقد الأجنبى و دخل الأسر المصريه. التجاره الدوليه جزء مهم من اقتصاد مصر، و حسب [[البنك الدولى]] بتعادل حوالى 40% من الناتج المحلى الإجمالى. مصر دخلت فى اتفاقيات تجاره حره مختلفه، منها اتفاقية الشراكه بين مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name=trade-lloyd>{{cite web | url=https://www.lloydsbanktrade.com/en/market-potential/egypt/trade-profile#:~:text=In%202022%2C%20Egypt's%20main%20export,4.2%25%20%2D%20data%20Comtrade). | title=Egypt - Trade Profile | publisher=Lloyds Bank Trade | access-date=28 February 2025}}</ref> الصادرات المصريه زادت فى السنين الأخيره،<ref name="OEC2023">{{cite web |title=Egypt (EGY) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC |url=https://oec.world/en/profile/country/egy?yearSelector1=2023|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |access-date=27 February 2025 |language=en}}</ref> و الحكومه المصريه أعلنت إنها بتستهدف توصل بالصادرات لـ145 مليار دولار بحلول سنة 2030.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1202/538582/AlAhram-Weekly/Economy/New-support-for-exports.aspx | title=New support for exports | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === الصناعه === {{شوف كمان |صناعة العربيات فى مصر}} [[ملف:MCV C127 EV, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140238).jpg|تصغير|اتوبيس [[MCV]] C127 EV الكهربائى بالكامل، و اللى بيتصنع فى مصر للسوق الألمانى]] مصر عندها اكبر قطاع صناعى تحويلى فى افريقيا، و القطاع بيمثل حوالى 22% من إجمالى قيمة الصناعات التحويليه فى القاره.<ref>{{cite book |title=Production Transformation Policy Review of Egypt |series=OECD Development Pathways |date=2023 |doi=10.1787/3ac95e0c-en |isbn=978-92-64-53990-7}}</ref> مصر، ب[[رؤية مصر 2030]] و خطط التنميه المرتبطه بيها، اعتمدت على المناطق الصناعيه، و المناطق الحره، و المناطق الاقتصاديه الخاصه عشان تزود التصنيع و الاستثمار الصناعى. القاعده الصناعيه فى مصر متنوعه، و بتشمل الصناعات الكيماويه، و الإلكترونيات، و الحديد و الصلب، و صناعة العربيات، و الصناعات الدوائيه، و المنسوجات. الصناعات الكيماويه من اكبر الصناعات فى مصر، و بتشمل البلاستيك، و المطاط، و المنظفات، و الأسمده، و الزجاج، و البتروكيماويات. البتروكيماويات لوحدها بتمثل حوالى 12% من الإنتاج الصناعى حسب المصدر.<ref>{{cite web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/exploremap.aspx?secId=105| title=Investment Map of Egypt | publisher=Invest in Egypt | access-date=27 February 2025}}</ref> الصناعات الخفيفه ليها دور كبير كمان. مبادرة ''مصر تصنع الإلكترونيات'' ساعدت فى جذب مصانع لشركات عالميه زى [[فيفو]]، و [[انفينيكس]]، و [[اوبو]]، و [[شاومى]]، و [[نوكيا]]، و [[الكترولوكس]]، و [[سامسونج]]، و [[هايسنس]]، و [[بيكو]]، و [[هاير]]. المصانع دى ساعدت مصر تبقى مركز إقليمى لإنتاج الإلكترونيات و الأجهزة المنزليه.<ref name=electronics>{{cite web |title=Where we stand on Egypt's plans to localize electronics manufacturing |url=https://enterprise.press/industries/where-we-stand-on-egypts-plans-to-localize-electronics-manufacturing/|website=Enterprise |access-date=27 February 2025}}</ref> [[صناعة النسيج فى مصر|صناعة النسيج]] واحده من الصناعات التاريخيه المهمه فى مصر. القطاع بيبدأ من زراعة القطن و بيوصل لصناعة الهدوم الجاهزه، و [[القطن المصرى]] و خصوصاً قطن جيزه معروف عالمى بجودته. قطاع المنسوجات بيوظف حوالى 2.5 مليون شخص و بيمثل حوالى 12% من دخل الصادرات حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |title=The textile industry of Egypt |url=https://www.egypt-business.com/paper/details/2303-the-textile-industry-of-egypt/425541 |website=Egypt Business Directory |date=23 January 2023 |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر اكبر منتج للصلب فى افريقيا، و كانت فى المركز الـ20 عالمى بإنتاج حوالى 9.8 مليون طن سنة 2022.<ref name=steel>{{Cite web |title=Egypt's steel: a flourishing industry with future potential |url=https://www.zawya.com/en/economy/north-africa/egypts-steel-a-flourishing-industry-with-future-potential-cmlch9kw |access-date=27 February 2025 |website=Zawya}}</ref> [[صناعة العربيات فى مصر]] كمان بتتوسع بشركات زى [[النصر للعربيات]]، و [[غبور]]، و [[MCV]]، و بشراكات مع شركات عالميه. استراتيجية صناعة العربيات 2024–2030 بتستهدف إنتاج 500,000 عربيه فى السنه و تشجيع تصنيع [[العربيات الكهربائيه]] محلى.<ref name=automobiles>{{cite web | url=https://english.ahram.org.eg/News/537157.aspx| title=All eyes on the car industry | publisher=Ahram Online | date=18 December 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === التجاره و الخدمات === {{شوف كمان |البنوك فى مصر}} [[ملف:National Bank of Egypt-2020.jpg|تصغير|أبراج [[البنك الاهلى المصرى]] فى [[القاهره]]]] قطاع الخدمات و التجاره بالتجزئه فى مصر كبر بشكل مستمر فى السنين الأخيره، بسبب زيادة عدد السكان، و التوسع العمرانى، و زيادة الطلب الاستهلاكى. السوق بيشمل المحلات التقليديه، و السوبرماركت، و المراكز التجاريه، و التجارة الإلكترونيه. القاهره فيها اكبر تركيز للمولات و المراكز التجاريه فى مصر، و مدن تانيه زى [[المنصوره]] و [[طنطا]] شافت كمان توسع فى المراكز التجاريه الحديثه. قطاع الاتصالات واحد من القطاعات المهمه فى اقتصاد مصر. الحكومه المصريه ليها حصة مسيطره فى [[المصريه للاتصالات]].<ref>{{cite news |title=Government sells 9.5% of state-controlled Telecom Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/14/government-sells-9-5-of-state-controlled-telecom-egypt|work=Al Jazeera |date=14 May 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> اشتراكات الإنترنت على الموبايل زادت من حوالى 39 مليون سنة 2019 لـ69.4 مليون سنة 2022، و إجمالى اشتراكات الموبايل وصل لـ106.2 مليون فى ديسمبر 2023.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/519378.aspx | title=Mobile and internet subscriptions in Egypt increased by 6 million in 2023| publisher=Ahram Online| date=13 March 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> استخدام الإنترنت وصل لحوالى 72.2% من السكان فى بداية سنة 2024، بحوالى 82 مليون مستخدم. قطاع البنوك المصرى من اكبر القطاعات المصرفيه فى المنطقه، و البنوك المصريه ابتدت تعتمد أكتر على التكنولوجيا و الخدمات الماليه الرقميه. قطاع [[التكنولوجيا الماليه]] كبر بشكل سريع من سنة 2020، و وصل عدد الشركات الناشئه فيه لـ177 شركه حسب أرقام سنة 2025.<ref name=fintech>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/541157.aspx | title=Egypt's Fintech Sector Expands Fivefold in Five Years | date=27 February 2025 | access-date=27 February 2025}}</ref> من اكبر البنوك فى مصر [[البنك الاهلى المصرى]]، و [[بنك مصر]]، و [[بنك القاهره]]، و [[البنك التجارى الدولى]]. === البترول و الغاز و التعدين === {{Main|التعدين فى مصر|الطاقه فى مصر}} [[ملف:Darfeel plat.png|تصغير|منصة بحريه فى حقل غاز دارفيل]] إنتاج البترول فى مصر بيتركز بشكل أساسى فى [[الصحرا الغربيه]]، و [[خليج السويس]]، و [[دلتا النيل]]. إنتاج البترول الخام وصل لأعلى مستوى ليه سنة 1993 بحوالى 941,000 برميل فى اليوم، و بعد كده ابتدا يقل، و وصل لحوالى 630,000 برميل فى اليوم سنة 2008.<ref name="The World Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=4 March 2015}}</ref> تراجع إنتاج البترول خلى مصر تتحول لمستورد صافى للبترول حوالى 2008–2009، و الاهتمام ابتدا يزيد بالغاز الطبيعى. الغاز الطبيعى بقى جزء أساسى من قطاع الطاقه و اقتصاد مصر. [[حقل ظهر]]، اللى شركة [[اينى]] اكتشفته سنة 2015، واحد من اكبر حقول الغاز فى البحر المتوسط، و احتياطياته اتقدرت بحوالى 30 تريليون قدم مكعب. الإنتاج ابتدا سنة 2017 و وصل لـ2.7 مليار قدم مكعب فى اليوم سنة 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.eni.com/en-IT/actions/global-activities/egypt/zohr.html|title=Zohr Gas Field – Egypt|publisher=Eni|access-date=28 February 2025}}</ref> شركات عالميه كتير استثمرت فى قطاع الغاز المصرى، منها [[بى بى]]، اللى أعلنت سنة 2015 عن استثمار بحوالى 12 مليار دولار فى مشروع غرب دلتا النيل و مشروعات تانيه.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/07/business/international/bp-signs-12-billion-deal-to-develop-natural-gas-in-egypt.html|title=BP Signs $12 Billion Deal to Develop Natural Gas in Egypt|first=Stanley|last=Reed|newspaper=The New York Times|date=6 March 2015}}</ref> مصر عندها ثروات معدنيه متنوعه، منها [[الدهب]]، و النحاس، و خام الحديد، و الفوسفات، و اليورانيوم، و التنتالوم، و المنجنيز، و الكروم، و الفحم، و الزنك، و الرصاص، و القصدير، و معادن الرمال السودا زى الإلمنيت و الزركون و الروتيل و الماجنتيت.<ref name=minerals>{{cite news |url=https://www.intellinews.com/egypt-s-mineral-wealth-shifting-away-from-oil-and-gas-dependence-321266/ |title=Egypt's mineral wealth: shifting away from oil and gas dependence |date=23 April 2024 |work=bne IntelliNews |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر بتنتج كمان كميات كبيره من الجرانيت، و الرخام، و الحجر الجيرى، و الرمال البيضا، و الكاولين، و الفلسبار. [[منجم السكرى]] هو أهم منجم دهب فى مصر. صادرات الدهب المصريه وصلت لحوالى 2.17 مليار دولار سنة 2024 حسب المصدر، و الحكومه بتستهدف زيادة مساهمة التعدين فى الاقتصاد خلال السنين الجايه.<ref name=gold-xin>{{cite news | url=https://english.news.cn/20241217/f6a7cbe3c21d4d99893d6572e10c5f8e/c.html| title=Egypt's Gold Industry Sees Strong Growth in Exports | publisher=Xinhua | date=17 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> === الزراعه === [[ملف:Egyptian Countryside R02.jpg|تصغير|أرض زراعيه فى الريف المصرى]] الزراعه لسه قطاع مهم فى اقتصاد مصر، رغم إن نسبتها من الناتج المحلى و عدد العاملين فيها قلت مع الوقت. مصر بتنتج كميات كبيره من [[القمح]]، و [[الذره]]، و [[قصب السكر]]، و الفاكهه، و الخضار، و الأعلاف، و [[الرز]]. مصر رغم كده بتعتمد على استيراد جزء كبير من القمح و الذره، و خصوصاً من [[روسيا]] و [[اوكرانيا]].<ref name="IbrahimIbrahim2003">{{cite book|first1=Fouad N.|last1=Ibrahim|first2=Barbara|last2=Ibrahim|title=Egypt: An Economic Geography|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&pg=PA133|date=5 December 2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-548-8|pages=133–}}</ref> زيادة عدد السكان، و الاستهلاك الكبير للعيش، و محدودية الأراضى الزراعيه من أسباب اعتماد مصر على استيراد الحبوب. مصر فى نفس الوقت بتنتج محاصيل زراعيه مرتفعة القيمه للتصدير. سنة 2024، صادرات مصر الزراعيه وصلت لحوالى 4.1 مليار دولار، و صادرات الصناعات الغذائيه وصلت لحوالى 6.1 مليار دولار حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |last=Bower |first=Edmund |title=Egypt's food exports grow by a third |website=Arabian Gulf Business Insight|date=8 November 2024 |url=https://www.agbi.com/agriculture/2024/11/egypt-food-exports-grow-by-a-third-this-year/ |access-date=25 October 2025}}</ref> مصر حققت اكتفاء ذاتى فى عدد من المنتجات الزراعيه و الغذائيه، منها الخضار، و الفاكهه، و الفراخ، و منتجات الألبان، و البيض، و الرز، و الإنتاج المحلى من السكر و السمك قريب من تغطية معظم الاستهلاك.<ref>{{cite web |url=https://see.news/egypt-achieved-self-sufficiency-in-7-agricultural-crops-minister |title=Egypt Achieved Self-sufficiency in 7 Agricultural Crops: Minister |publisher=Sada Elbalad |date=1 October 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> [[السد العالى]]، اللى اكتمل سنة 1971، ساعد فى تثبيت و تنظيم الرى الزراعى.<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Michael |date=26 December 1987 |title=Parched Egypt Watches Anxiously as Waters Behind Aswan Dam Recede |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-26-mn-7439-story.html |access-date=8 February 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> مصر عندها مشروعات كبيره لاستصلاح الأراضى، زى [[الدلتا الجديده]] و [[مشروع توشكى]]، و المشروعات دى بتحاول تحول أجزاء من الصحرا لأراضى زراعيه عن طريق نظم رى حديثه، و معالجة ميه الصرف، و استخدام الميه الجوفيه، و تحلية الميه. نقص الميه و [[تغير المناخ]] من اكبر التحديات طويلة المدى اللى بتواجه الزراعه المصريه. === السياحه === {{Main|السياحه فى مصر}} [[ملف:Camel and the pyramids.jpg|تصغير|سياح راكبين جمل قدام [[هرم خفرع]]. [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر]] السياحه واحده من أهم قطاعات اقتصاد مصر و واحده من المصادر الرئيسيه للعمله الأجنبيه. مصر استقبلت رقم قياسى وصل لـ15.7 مليون سايح سنة 2024، مقارنة بـ14.9 مليون سايح سنة 2023، و دخل السياحه وصل لحوالى 14.1 مليار دولار.<ref name=tourism>{{cite web |url=https://sis.gov.eg/Story/204112/A-record-15.7-million-tourists-visited-Egypt-in-2024?lang=en-us |title=A record 15.7 million tourists visited Egypt in 2024 |publisher=State Information Service |date=2024 |access-date=27 February 2025}}</ref> استراتيجية السياحه المصريه بتستهدف جذب 30 مليون سايح بحلول سنة 2028، مع تطوير البنيه التحتيه و المزارات السياحيه و مشروعات كبيره زى [[المتحف المصرى الكبير]]. من اكبر الأسواق السياحيه لمصر سنة 2024 [[المانيا]]، و [[روسيا]]، و [[السعوديه]].<ref name=tourism/> [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر و العالم، و [[الهرم الاكبر]] هو العجيبه الوحيده الباقيه لحد دلوقتى من [[عجايب الدنيا السبعه القديمه]]. شطوط مصر على [[البحر المتوسط]] و [[البحر الاحمر]] بتمتد لأكتر من 3,000 كيلومتر، و من أشهر المناطق السياحيه الساحليه [[شرم الشيخ]]، و [[الغردقه]]، و [[دهب]]، و [[مرسى علم]]، و [[سفاجا]]، و [[راس سدر]]، و شطوط [[خليج العقبه]]. [[الاقصر]] كمان من أهم المقاصد السياحيه الثقافيه و الأثريه فى مصر. === البورصة === كان فيه محاولة اولى لانشاء بورصة فى اسكندرية سنة 1861 و كانت معمولة للقطن وبعدين اول محاولة لانشاء بورصة للفلوس كانت سنة 1890 و كان فيه بعديها محاولة تانى سنة 1898 لكن الشركة فلست بعديها ب 3 شهور. بدات نشاة بورصة مصر الفعلية سنة 1903 وساعتها اتكونت الشركة من شوية ناس اغنياء و كام سمسار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | title = نشاة وتاريخ البورصة المصرية | website = البورصة المصرية | accessdate = 2021-07-27 | archive-date = 2021-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210518142014/https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | url-status = dead }}</ref> == البنيه التحتيه == === الطاقه === {{Main|الطاقه فى مصر|قطاع الكهربا فى مصر}} [[ملف:Aswan Dam.jpg|تصغير|محطة الكهربا فى [[السد العالى]]، و السد نفسه باين فى الخلفيه]] قطاع الكهربا فى مصر اتحول من سيطرة الدوله الكامله لنظام طاقه أكتر تنوع، بيشمل [[محطة كهربا بالوقود الاحفورى|الغاز الطبيعى]]، و [[الطاقه المتجدده]]، و [[الطاقه النوويه]]، مع زياده مشاركة القطاع الخاص و الربط الكهربائى مع الدول اللى حواليها. [[الوقود الاحفورى]] لسه هو المصدر الأساسى للكهربا، و كان بيولد حوالى 88% من الكهربا سنة 2023، فى حين إن الطاقه الكهرومائيه كانت حوالى 7%، و طاقة الرياح و الشمس مع بعض كانو حوالى 5%، بعد ما كانو حوالى 1% سنة 2015، بس النسبه دى لسه أقل من المتوسط العالمى اللى كان حوالى 13% و متوسط افريقيا اللى كان حوالى 6%.<ref name="Egypt">{{cite web |url=https://ember-energy.org/countries-and-regions/egypt/ |title=Egypt |publisher=Ember Energy |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لسه اكبر منتج للكهربا المولده بالغاز فى افريقيا، و كانت بتمثل حوالى 45% من إجمالى إنتاج القاره من النوع ده سنة 2022، و فى نفس الوقت نصيب الفرد من انبعاثات الكربون فى مصر لسه أقل من المتوسط العالمى.<ref name="Egypt"/> الحكومه المصريه عملت مجموعه من التعديلات السريعه بعد أزمات انقطاع الكهربا فى صيف 2014، و اللى كانت ساعات بتوصل لست ساعات فى اليوم. التعديلات شملت تقليل دعم الطاقه، و تطوير [[حقل ظهر]] فى البحر المتوسط بسرعه بعد اكتشافه سنة 2015. مصر بقى عندها فائض فى إنتاج الكهربا، و الحكومه حطت هدف إن نسبة الكهربا من [[الطاقه المتجدده]] توصل لـ20%، و بعد كده لـ55% بحلول سنة 2050.<ref>{{Cite web|date=2 March 2021|title=France's Coface favours Egypt to lead Africa's economic recovery|url=https://www.theafricareport.com/69219/frances-coface-favours-egypt-to-lead-africas-economic-recovery/|access-date=7 March 2021|website=The Africa Report.com|language=en-US}}</ref> مصر، ضمن استراتيجيتها للطاقه المتجدده، نفذت مشروعات كبيره زى [[مجمع بنبان للطاقه الشمسيه]] و مزرعة رياح جبل الزيت. مجمع بنبان قريب من اسوان، و قدرته الإجماليه حوالى 1,650 ميجاوات، و بينتج حوالى 3.8 تيراوات ساعه كل سنه، و ده بيخليه من اكبر محطات الطاقه الشمسيه فى العالم.<ref name="One">{{cite web |access-date=23 April 2018 |location=Beijing |author=Forum on China-Africa Cooperation |url=http://allafrica.com/stories/201804120269.html |title=Egypt: China's Green Energy Company Starts Construction of Biggest Solar Plant in Egypt |date=11 April 2018 |publisher=Forum on China-Africa Cooperation via [[AllAfrica.com]] |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072329/http://allafrica.com/stories/201804120269.html |url-status=live}}</ref> مزرعة رياح جبل الزيت كلفت حوالى 340 مليون يورو، و بتمتد على حوالى 100 كيلومتر مربع، و فيها 300 توربين، و قدرتها حوالى 580 ميجاوات.<ref>{{cite web|url=https://www.evwind.es/2018/07/23/middle-easts-largest-wind-farm-in-jabal-al-zeit/64021|title=Middle East's largest wind farm in Jabal al-Zeit, Egypt - REVE News of the wind sector in Spain and in the world|date=23 July 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Egyptian winds, a clean energy source {{!}} EU Neighbours|url=https://www.euneighbours.eu/en/south/eu-in-action/stories/egyptian-winds-clean-energy-source|access-date=14 November 2021|website=[www.euneighbours.eu|language=en](http://www.euneighbours.eu|language=en)}}</ref> مصر بتبنى دلوقتى أول محطة نوويه لإنتاج الكهربا، و هى [[محطة الضبعه النوويه]] على الساحل الشمالى.<ref>{{cite web|title=Russia to lend Egypt $25 billion to build nuclear power plant|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|date=19 May 2016|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516193807/http://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|archive-date=16 May 2017|url-status=live}}</ref> مصر و [[قبرص]] بيدرسوا تنفيذ مشروع [[EuroAfrica Interconnector]] المقترح.<ref name="EA">{{Cite web|url=https://www.euroafrica-interconnector.com/|title=EuroAfrica Interconnector|website=[www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30](http://www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30) November 2020|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418180827/https://www.euroafrica-interconnector.com/|url-status=dead}}</ref> المشروع بيتضمن مد كابل كهربا بحرى للتيار المستمر عالى الجهد بقدرة 2 جيجاوات بين مصر و قبرص، و بين قبرص و اليونان، و ده هيربط مصر بشبكة الكهربا الاوروبيه.<ref>{{Cite web|date=8 February 2017|title=ENERGY: EuroAfrica 2,000MW cable boosts Egypt-Cyprus ties|url=https://www.financialmirror.com/2017/02/08/energy-euroafrica-2000mw-cable-boosts-egypt-cyprus-ties/}}</ref> المشروع ممكن يخلى مصر مركز لربط الكهربا بين اوروبا و افريقيا.<ref>{{Cite news|date=8 February 2017|title=Electricity Cable Aims to Link Cyprus, Egypt, Greece|newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-02-08/electricity-cable-aims-to-link-cyprus-egypt-greece|via=www.bloomberg.com}}</ref> رئيس مصر و رئيس وزرا قبرص اتقابلوا فى [[نيقوسيا]] يوم 21 نوفمبر 2017، و أعلنوا دعمهم للمشروع و أهميته لأمن الطاقه عند الدول المشاركه.<ref>{{Cite web|url=http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|title=Joint Declaration following the 5th Cyprus – Egypt – Greece Trilateral Summit, PIO Cyprus, Nicosia, 21 November 2017|access-date=5 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123922/http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt President El-Sisi fully endorses EuroAfrica Interconnector "electricity corridor" in historic meeting, Press release|url=http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000429/http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|archive-date=4 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> === النقل === {{Main|النقل فى مصر}} [[ملف:المترو من جهة اخرى.jpg|تصغير|left|[[مترو القاهره]]]] شبكة النقل فى مصر بتركز بشكل أساسى حوالين القاهره و على امتداد وادى النيل، و ده مرتبط بتوزيع السكان على طول النهر. شبكة السكه الحديد فى مصر طولها حوالى {{convert|4800|km|mi|adj=on}}، و [[سكك حديد مصر]] هى اللى بتشغلها. الخط الرئيسى بيمتد من [[اسكندريه]] لحد [[اسوان]]. مصر ابتدت سنة 2021 مشروع قطار سريع بقيمة حوالى 4.5 مليار دولار عشان يربط [[العين السخنه]] بـ [[مرسى مطروح]] و اسكندريه. المشروع اتوسع بعد كده عشان يشمل خطوط بتربط [[القاهره الكبرى]] بـ اسوان، و [[الاقصر]] بـ [[الغردقه]] و [[سفاجا]].<ref>{{Cite web |title=High-speed train El Ain El Sokhna - Marsa Matrouh |url=http://www.nat.gov.eg/LocationActivity.aspx?id=2082 |access-date=18 August 2022 |website=National Authority for Tunnels}}</ref><ref name="2022-05-30-rt">{{cite news |title=Siemens Mobility secures high-speed rail contract in Egypt |url=https://www.railway-technology.com/news/siemens-mobility-rail-contract/ |access-date=30 May 2022 |work=Railway Technology |date=30 May 2022}}</ref> [[مترو القاهره]] بيشتغل على تلات خطوط، و الخط الرابع تحت الإنشاء، و فيه خطط لتوسعات إضافيه فى المستقبل. القاهره فيها كمان خطين [[مونوريل القاهره|مونوريل]] تحت الإنشاء، و [[اسكندريه]] بيتم فيها تنفيذ مشروع [[مترو اسكندريه]].<ref>{{cite web |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/138743/Phase-1-of-Alexandria-Metro-Construction-Ongoing-Says-Ministry-of |title=Phase 1 of Alexandria Metro Construction Ongoing, Says Ministry of Transport |date=28 February 2025 |publisher=Egypt Today |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر نفذت توسع كبير فى شبكة الطرق ب[[المشروع القومى للطرق]]. طول الطرق الرئيسيه زاد بحوالى 30% من 23,500 كيلومتر سنة 2014 لـ30,500 كيلومتر سنة 2024. مصر بنت طرق سريعه جديده، و طورت آلاف الكيلومترات من الطرق الموجوده. ترتيب مصر فى مؤشر جودة الطرق اتحسن من المركز 118 سنة 2015 للمركز 18 سنة 2024.<ref>{{cite web |url=https://lca.logcluster.org/23-egypt-road-network |title=Egypt Road Network |publisher=Logistics Capacity Assessment |access-date=3 March 2025}}</ref> قطاع الطيران فى مصر بتقوده [[مصر للطيران]]، شركة الطيران الوطنيه و اكبر شركة طيران فى البلد. [[طلعت حرب]] ساهم فى تأسيس الشركه سنة 1932، و هى دلوقتى مملوكه للدوله. مصر للطيران بتشتغل من مركزها الرئيسى فى [[مطار القاهره الدولى]]، و بتسير رحلات ركاب و شحن منتظمه لأكتر من 75 وجهه فى الشرق الأوسط، و اوروبا، و افريقيا، و اسيا، و الأمريكتين. أسطول الشركه الحالى فيه حوالى 80 طياره. [[قناة السويس]] ممر مائى صناعى على مستوى سطح البحر، و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و بتسمح للسفن تتحرك بشكل مباشر بين اوروبا و اسيا من غير ما تلف حوالين افريقيا. القناه حققت سنة 2023 إيرادات قياسيه وصلت لحوالى 9.4 مليار دولار لمصر.<ref>{{Cite news |date=21 June 2023 |title=Suez Canal annual revenue hits record $9.4 billion, chairman says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suez-canal-annual-revenue-hits-record-94-bln-chairman-2023-06-21/ |access-date=15 August 2023}}</ref> قناة السويس اتفتحت فى نوفمبر 1869، و طولها حوالى {{convert|193.30|km|mi|frac=8|abbr=on}}. القناه بتمتد من [[بور سعيد]] فى الشمال لحد [[بور توفيق]] فى الجنوب، و [[الاسماعيليه]] موجوده على بعد حوالى {{convert|3|km|mi|frac=8|abbr=off}} غرب نص القناه تقريباً.<ref name="SuezExpansion"/> [[ملف:Capesize bulk carrier at Suez Canal Bridge.JPG|تصغير|[[كوبرى قناة السويس]]]] عمق القناه حوالى {{convert|24|m|ft|abbr=off}}، و عرضها حوالى {{convert|205|m|ft|abbr=on}} {{As of|2010|lc=y}}. القناه بتتكون من قناة دخول شماليه طولها حوالى {{convert|22|km|mi|0|abbr=on}}، و جزء رئيسى طوله حوالى {{convert|162.25|km|mi|frac=8|abbr=on}}، و قناة دخول جنوبيه طولها حوالى {{convert|9|km|mi|frac=2|abbr=on}}. تفريعة البلاح و [[البحيرات المره الكبرى]] بيسمحوا للسفن تعدى جنب بعض فى أجزاء من القناه. قناة السويس مافيهاش أهوسه، و الميه البحريه بتتحرك فيها بحريه. التوسعات اللى خلصت سنة 2015 زودت الطاقه اليوميه للقناه من حوالى 49 سفينه لـ97 سفينه، و قللت زمن العبور و زودت قدرة القناه على خدمة التجاره البحريه العالميه.<ref name="SuezExpansion">{{cite news |title=New Suez Canal project proposed by Egypt to boost trade |url=http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353 |access-date=7 August 2014 |publisher=Cairo News |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022814/http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Egypt Says Work Finished on New Suez Canal|url=https://www.voanews.com/a/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|publisher=Voice of America|date=29 July 2015|access-date=24 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803133542/http://www.voanews.com/content/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|archive-date=3 August 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|title=Egypt launches Suez Canal expansion|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|agency=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806152649/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> === الميه و الصرف الصحى === {{Main|الميه و الصرف الصحى فى مصر}} [[ملف:Egypt sat.png|تصغير|الأراضى الزراعيه الخضرا المرويه على امتداد النيل وسط الصحرا و فى [[دلتا النيل]]]] مصر بتعتمد بشكل كبير اوى على [[نهر النيل]] فى موارد الميه. النيل بيوفر حوالى 90% من إجمالى موارد الميه فى البلد، و حصة مصر السنويه حوالى 55 مليار متر مكعب، و الرقم ده ما اتغيرش من سنة 1954. مصر بتحصل كمان على حوالى 0.5 مليار متر مكعب من مصادر ميه جوفيه غير متجدده. احتياجات مصر من الميه بتعدى 90 مليار متر مكعب فى السنه، و ده بيعمل عجز مستمر فى الموارد المائيه. نصيب الفرد من الميه نزل لحوالى 570 متر مكعب سنة 2018، و ده أقل بكتير من الحد الدولى للفقر المائى، اللى هو 1,000 متر مكعب للفرد فى السنه. الحكومه المصريه، عشان تواجه المشكله دى، ركزت على تحسين إدارة و استخدام الميه، خصوصاً مع زيادة عدد السكان و التوسع الزراعى.<ref name=sanitation>{{cite web |url=https://sdgs.un.org/basic-page/egypt-34124#:~:text=The%20country%20highlights%20the%20following,soap%20and%20water%20increased%20from |title=Egypt |publisher=United Nations Sustainable Development Goals |access-date=3 March 2025}}</ref> الوصول للميه النضيفه اتحسن بشكل كبير. بين سنة 1990 و 2010، تغطية شبكات الميه وصلت من 89% لـ100% فى المدن، و من 39% لـ93% فى الريف. التطور ده ساعد فى القضاء تقريب على قضاء الحاجه فى الأماكن المفتوحه فى المناطق الريفيه، و قرب مصر من تحقيق وصول شبه شامل لمصادر ميه محسنه. سنة 2015، حوالى 90% من السكان كان عندهم وصول لميه شرب مُداره بشكل آمن، و النسبه زادت لـ96.9% سنة 2019. تغطية خدمات الصرف الصحى المناسبه زادت من 50% سنة 2015 لـ66.2% سنة 2019. نسبة ميه الصرف اللى بيتم معالجتها من إجمالى ميه الصرف زادت من 50% لـ68.7% فى نفس الفتره، و وصلت لـ74% سنة 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Egypt |title=Egypt - SDG 6 Data |publisher=United Nations SDG 6 Data Portal |access-date=3 March 2025}}</ref> مشاكل الصرف الصحى فى الماضى كانت مرتبطة بمخاطر صحيه. تقرير سنة 2007 قدّر إن حوالى 17,000 طفل كانو بيموتوا كل سنه من أمراض الإسهال المرتبطه بسوء خدمات الصرف الصحى.<ref name="IDRC">National Water Research Center, Ministry of Water Resources and Irrigation (2007): [https://web.archive.org/web/20160118112500/http://web.idrc.ca/en/ev-127200-201-1-DO_TOPIC.html Actualizing the Right to Water: An Egyptian Perspective for an Action Plan], Shaden Abdel-Gawad. Retrieved 30 April 2012.</ref> مصر استثمرت مبالغ كبيره فى محطات معالجة ميه الصرف ضمن استراتيجيتها لإدارة موارد الميه. سنة 2021، [[محطة معالجة ميه مصرف بحر البقر]] اكتملت، و كانت وقتها اكبر محطة معالجة ميه صرف فى العالم، بقدره حوالى 5 مليون متر مكعب فى اليوم. الميه المعالجه من المحطه بتستخدم فى رى حوالى 342,000 فدان ضمن خطة تنمية [[شبه جزيرة سينا]].<ref name=sanitation/> مصر افتتحت سنة 2023 [[محطة معالجة ميه الدلتا الجديده]]، و المحطه عدت بحر البقر و بقت اكبر منشأة لمعالجة ميه الصرف فى العالم، بقدره حوالى 7.5 مليون متر مكعب فى اليوم.<ref name=treatmentplant>{{cite news | url=https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | title=Egypt's New Delta Treatment Plant Sets Four Guinness World Records | date=29 March 2023 | access-date=1 March 2025 | archive-date=1 March 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250301124322/https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | url-status=dead}}</ref> المحطه جزء أساسى من خطة مصر للتوسع الزراعى و مشروع استصلاح [[الدلتا الجديده]]، و كمان بتساعد فى تقليل التلوث اللى بيوصل لـ [[بحيرة مريوط]] و [[البحر المتوسط]].<ref name=treatmentplant/> مناخ مصر الجاف و قلة المطر بيخلوا الزراعه معتمده بالكامل تقريب على الرى. [[نهر النيل]]، اللى [[السد العالى]] بينظم تدفقه، بيوفر فى المتوسط حوالى 55 مليار متر مكعب من الميه كل سنه، و حوالى 46 مليار متر مكعب منهم بيتحولوا لقنوات الرى.<ref name="ewup">Egyptian Water Use Management Project (EWUP), 1984. Improving Egypt's Irrigation System in the Old Lands, Final Report. Colorado State University and Ministry of Public Works and Water Resources.</ref> نظام الرى ده بيدعم حوالى 33,600 كيلومتر مربع، أو حوالى 13,000 ميل مربع، من الأراضى الزراعيه فى وادى النيل و دلتا النيل، و الأراضى دى بتنتج فى المتوسط حوالى 1.8 محصول فى السنه.<ref name="ewup" /> == الجيش == [[الجيش المصرى]] (القوات المسلحه المصريه) هو اقدم جيش فى العالم<ref>{{مرجع ويب | url = sis.gov.eg/Story/131693/الجيش-المصري-امجاد-وبطولات?lang=ar | title = الجيش المصرى امجاد وبطولات | date = 2016-11-28 | website = الهيئة العامة للاستعلامات }}</ref> و دلوقتى هو اكبر جيش فى افريقيا ومن اكبر الجيوش فى الشرق الأوسط، وبيتكون من 450,000 عسكرى نظامى، وبيوصل لمليون فرد لو ضفنا قوات الاحتياط، و فى أكتر من 50 مليون واحد يقدر يشيل سلاح. الجيش بيتكون من القوات الجوية، والقوات البحرية، والقوات البرية، والدفاع الجوى. أسلحة الجيش صناعتها وطنية، لكن الجزء الاكبر من الاسلحة بيجى من امريكا والصين وروسيا و دول تانيه. القائد العام للقوات المسلحة بيكون وزير الدفاع، والقائد الأعلى للقوات المسلحة بيكون رئيس الجمهوريه، بحسب الدستور المصرى. === تأسيس الجيش المصرى === اتأسس الجيش المصرى من اكتر من 6000 سنة بعد [[الوحده السياسيه الاولى فى مصر|الوحده السياسيه الاولى لمصر]] سنة 4241 ق.م، قبل كده كان لكل اقليم مصرى جيش بيحميه لكن بعد حرب التوحيد بقى لمصر جيش موحد. == الثقافه == {{Main|ثقافة مصر}} مصر معروفه إنها واحده من أهم الدول اللى بتحدد الاتجاهات الثقافيه فى العالم الناطق بالعربى. الثقافه العربيه و الشرق أوسطيه المعاصره اتأثرت بشكل كبير بالأدب و المزيكا و السينما و التليفزيون المصريين. مصر أخدت دور قيادى إقليمى فى الخمسينات و الستينات، و ده إدّى دفعه مستمره لمكانة الثقافه المصريه فى العالم الناطق بالعربى.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |title=Mideast: Egypt Makes Cultural Clout Count (IPS, Oct. 29, 2009) |publisher=Ipsnews.net |date=29 October 2009 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427044804/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |archive-date=27 April 2011}}</ref> [[File:جنينة الأزهر ومسجد محمد على.jpg|thumb|[[جنينة الازهر]] اتصنفت كواحده من أعظم ستين مساحه عامه فى العالم من [[Project for Public Spaces]].]] الهويه المصريه اتطورت على مدى فتره طويله من الاحتلال علشان تستوعب [[الإسلام]] و المسيحيه و اليهوديه؛ و كمان لغه جديده هى [[اللغه العربيه|العربى]]، و اللغه اللى اتطورت منها فى الكلام، [[اللغه المصريه الحديثه|المصرى]]، اللى فيها طبقه لغويه مصريه-[[اللغه القبطيه|قبطيه]] مهمه.<ref>{{cite web|url=http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|title=The Egyptian Identity: Pharaohs, Moslems, Arabs, Africans, Middle Easterners or Mediterranean People?|author=Raymon Kondos|date=15 February 2004|access-date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829005958/http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|archive-date=29 August 2008|url-status=live}}</ref> شغل المفكر [[رفاعه الطهطاوى]] فى أوائل القرن الـ19 جدّد الاهتمام بـ[[مصر القديمه|آثار مصر القديمه]] و اتعرف المجتمع المصرى على مبادئ [[عصر التنوير]]. الطهطاوى، مع المصلح التعليمى [[على مبارك]]، أسس مدرسه مصريه لـ[[علم المصريات]] استلهمت من علما مصر فى العصور الوسطانيه زى [[جلال الدين السيوطى|السيوطى]] و [[تقى الدين المقريزى|المقريزى]]، اللى كانو هما كمان درسوا [[تاريخ مصر القديمه|تاريخ]] و [[اللغه المصريه|لغة]] و [[عمارة مصر القديمه|آثار مصر القديمه]].<ref>{{cite book|last=El-Daly|first=Okasha|title=Egyptology: The Missing Millennium|year=2005|publisher=UCL Press|location=London|page=29}}</ref> النهضه المصريه وصلت لقمتها فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 بشغل شخصيات زى [[محمد عبده]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[محمد لطفى جمعه]] و [[توفيق الحكيم]] و [[لويس عوض]] و [[قاسم امين]] و [[سلامه موسى]] و [[طه حسين]] و [[محمود مختار]]. الشخصيات دى ساهمت فى تكوين اتجاه ليبرالى فى مصر مبنى على الالتزام بالحريه الشخصيه و [[علمانيه|العلمانيه]] و الإيمان بالعلم كوسيله للتقدم.<ref>{{cite book|last=Jankowski|first=James|title=Egypt, A Short History|page=130}}</ref> === الفنون === {{Main|الفن المعاصر فى مصر|فن مصر القديمه}} {{شوف كمان |عمارة مصر}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.25|مشهد "وزن القلب" من ''[[كتاب الموتى]]'']] المصريين كانو من أوائل الحضارات الكبيره اللى حطت قواعد واضحه لعناصر التصميم فى الفن و [[عمارة مصر القديمه|العماره]]. [[الأزرق المصرى]]، المعروف كمان باسم سيليكات النحاس و الكالسيوم، صبغه استخدمها المصريين من آلاف السنين و بتعتبر أول صبغه صناعيه معروفه. الرسومات على الحيطان اللى كانت بتتعمل لخدمة [[فرعون|الفراعنه]] كانت بتتبع قواعد بصريه و رمزيه صارمه. الحضاره المصريه معروفه بـ[[اهرامات مصر|الأهرامات]] الضخمه و [[معبد مصرى|المعابد]] و المقابر التذكاريه. من أشهر الأمثله [[هرم زوسر]] اللى صممه المعمارى و المهندس القديم [[امحوتب]]، و [[ابو الهول]]، و معبد [[ابو سمبل]]. الفن المصرى الحديث و المعاصر بيشمل مجالات كتيره، من العماره المحليه عند [[حسن فتحى]] و [[رمسيس ويصا واصف]] لتماثيل [[محمود مختار]] الشهيره و الأيقونات المميزه فى [[الفن القبطى]] عند [[اسحاق فانوس]]. تطوره فى القرن الـ20 كان بيعكس حوار معقد بين الهويه الوطنيه و الاتجاهات الفنيه العالميه و التغير الاجتماعى. الفنانين المصريين فى بدايات الفن الحديث حاولو يرجعوا يتواصلوا مع التراث الوطنى بأساليب فرعونيه جديده فى العماره و النحت و الرسم، و فنانين زى محمود مختار و [[محمود سعيد]] استخدموا رموز من مصر القديمه و الحياه الريفيه.<ref name=met-mikdadi>{{cite web |last=Mikdadi |first=Salwa |title=Egyptian Modern Art |url=https://www.metmuseum.org/essays/egyptian-modern-art |website=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2004 |access-date=1 October 2025}}</ref><ref name="Engelstad">{{cite web|last=Engelstad|first=Svein|title=Historical Themes in Modern Egyptian Art|url=http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|publisher=Oslo University|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727160612/http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|archive-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> الأجيال اللى جت بعد كده تبنت حركات عالميه زى [[سرياليه|السرياليه]] و [[تكعيبيه|التكعيبيه]] و [[دادا|الدادائيه]] و [[فن تجريدى|التجريد]]، فى الوقت اللى جماعة [[الفن و الحريه]]، اللى كان منها [[رمسيس يونان]]، دعمت التعبير الفردى و الأفكار المضاده للفاشيه.<ref name=met-mikdadi/> جماعة الفن المعاصر، اللى ضمت فنانين زى [[جاذبيه سرى]] و [[عبد الهادى الجزار]]، اهتمت بالواقعيه الاجتماعيه و البحث عن الروح المصريه، و فى نفس الوقت فنانين تجريبيين زى منير كنعان و صلاح عبد الكريم اشتغلوا على [[تعبيريه تجريديه|التعبيريه التجريديه]] و فن التجميع.<ref name=met-mikdadi/> فى النص التانى من القرن، الفنانين تفاعلوا مع التغييرات السياسيه و الثقافيه باستخدام الخط المستوحى من الفن الإسلامى و التجريد الهندسى، زى مدرسة فن الخط.<ref name=met-mikdadi/> و من الفنانين المعروفين كمان فى الفتره دى [[انجى افلاطون]] و [[كمال امين]]. افتتاح مؤسسات زى [[تاون هاوس جاليرى]] سنة 1998 وسّع الوصول للفن و دخل أشكال جديده زى الفيديو و فن التركيبات،<ref>{{cite web|last=Rocha|first=Sean|title=Vision of Cairo|work=Travel + Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/articles/visions-of-cairo/1|publisher=Travel and Leisure|access-date=18 April 2013}}</ref> و وفّر مكان للفنانين الأصغر زى [[فتحى حسن]] و [[غاده عامر]] و مدحت شفيق و [[معتز نصر]] و منى مرزوق علشان يجربوا التركيبات و الفيديو و التصوير.<ref name=met-mikdadi/> [[ثورة 25 يناير|الثوره المصريه سنة 2011]] فتحت عصر جديد للفن المرتبط بالسياسه و المجتمع. [[جرافيتى|الجرافيتى]] بقى وسيله بارزه لتوثيق الاحتجاجات و نقل الرسايل الثوريه،<ref>{{cite journal |last1=Naguib |first1=Saphinaz Amal |title=Engaged Ephemeral Art: Street Art and the Egyptian Arab Spring |journal=Transcultural Studies |date=7 April 2017 |volume=7 |issue=2 |pages=53–88 |doi=10.17885/HEIUP.TS.2016.2.23590}}</ref> و فنانين زى [[بهية شهاب]] و [[علاء عوض]] و [[آيه طارق]] و [[جنزير]] عملوا أعمال بتخلّد ذكرى الشهداء و بتنتقد شخصيات سياسيه و بتستعيد المساحات العامه.<ref>{{cite web|last=Morayef|first=Soraya|title=Street Art and The City|url=http://www.thearabreview.org/cairo-street-art-revolution/|access-date=16 April 2013}}</ref> {{multiple image | width = 120 | image1 = Khayamiya-7.jpg | image2 = Khayamiya-3.jpg | footer = زخارف ''الخياميه''. }} [[خياميه|الخياميه]] فن نسيج مصرى تقليدى بيعتمد على الأبليك، و بيتعمل بشكل أساسى فى [[القاهره]] فى ''شارع الخياميه'' التاريخى ({{langx|ar|شارع الخيامية|lit=Street of the Tentmakers|translit=Shāriʿ al-Khayāmiyya}})، المعروف كمان بسوق الخياميه. الحرفه، اللى بيتعتقد إن جذورها بترجع لـ[[مصر القديمه]]، بتعتمد على خياطه يدويه مرهقه ممكن تاخد أسابيع، و تصميماتها بتتراوح من الزخارف الهندسيه لمشاهد مستوحاه من التاريخ و التراث الشعبى المصرى. فى الأصل كانت مرتبطه بالخيام المزخرفه، لكن دلوقتى بتستخدم كمان فى اللحف و أغطية المخدات و المعلقات على الحيطان.<ref>{{cite web |last=Vermillion |first=Stephanie |title=This Ancient Egyptian Textile Is Hanging By a Thread |url=https://www.atlasobscura.com/articles/egyptian-traditional-textile-artisan-cairo |website=Atlas Obscura |date=26 September 2019 |access-date=3 October 2025}}</ref> [[دار الاوبرا المصريه]] هى أهم مكان لفنون العرض فى مصر، و معاها [[اوبرا اسكندريه|مسرح سيد درويش]] فى [[اسكندريه]] و [[اوبرا بورسعيد]] فى [[بورسعيد]]. سنة 2012 اتطلق [[مهرجان وسط البلد للفنون المعاصره]] (D-CAF) علشان ينشط المشهد الثقافى فى القاهره و يوفر منصه مفتوحه للفنون المعاصره. المهرجان بيتعمل كل سنه فى القاهره و بيقدم عروض و معارض و ورش فى المسرح و الرقص و الفنون البصريه.<ref>{{Cite web |title=Downtown Contemporary Arts Festival: How Cairo's arts scene has become more inclusive than ever before |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/downtown-contemporary-arts-festival-how-cairo-s-arts-scene-has-become-more-inclusive-than-ever-before-1.849437 |website=The National |date=16 April 2019 |access-date=30 September 2025}}</ref> === الأدب === {{Main|ادب مصرى}} التقاليد الأدبيه فى مصر ابتدت فى [[مصر القديمه]]، و ده بيخليها من أقدم التقاليد الأدبيه فى تاريخ البشريه. المصريين استخدموا الكتابه من بدرى لتسجيل النصوص على مواد زى ورق البردى و النقوش المحفوره.<ref>{{Citation |last=Edwards |first=Amelia |title=The literature and religion of ancient egypt. |url=http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |access-date=30 September 2007 |archive-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020082547/http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |url-status=dead}}</ref> و ''[[قصة سنوحى]]'' ممكن تكون أشهر عمل أدبى منها؛<ref>{{Citation |last= Lichtheim |first=Miriam|author-link=Miriam Lichtheim |title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England|isbn=0-520-02899-6|page=11}}</ref> و السيره الذاتيه اتوصفت بإنها أقدم شكل من أشكال الأدب المصرى.<ref>{{Citation|title=Ancient Egyptian Stories, Biographies, and Myths|url=http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042715/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|archive-date=26 July 2011}}</ref> فى القرن التامن مصر بقت جزء من العالم العربى الإسلامى. الأدب و المكتبات ازدهروا فى النظام الجديد، و الورق حل محل البردى، و الخط بقى عنصر أساسى.<ref>{{Citation |title=Groups of books and book production in Islamic Egypt |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/writing/library/islamic.html |access-date=30 September 2007}}</ref> فى القرن الـ13، [[ابن النفيس]] كتب ''[[الرساله الكامليه فى السيره النبويه]]''، و هى روايه لاهوتيه فيها عناصر مبكره من الخيال العلمى.<ref name="Roubi">Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), "Ibn al-Nafis as a philosopher", ''Symposium on Ibn al-Nafis'', Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait ([[cf.]] [http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html Ibnul-Nafees As a Philosopher] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |date=6 February 2008}}, ''Encyclopedia of Islamic World'').</ref> ممارسات أدبيه زى ''التقريظ'' ظهرت فى مصر فى القرن الـ14،<ref>{{cite journal |last1=Rosenthal |first1=Franz |title='Blurbs' (taqrîẓ) from Fourteenth-Century Egypt |journal=Oriens |date=1981 |volume=27/28 |pages=177–196 |doi=10.2307/1580566 |jstor=1580566}}</ref> و التراث الشعبى المصرى ساهم فى ''[[الف ليله و ليله]]''.<ref name="Burton-1991">Zipes, Jack David; [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1991). ''The Arabian Nights: The Marvels and Wonders of the Thousand and One Nights '' pg 585. Signet Classic</ref> فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 مصر كانت فى قلب ''[[النهضه العربيه|النهضه]]'' الثقافيه العربيه.<ref>{{Citation|title=MSN Encarta entry on Egypt |url=http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|access-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031113050122/http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|archive-date=13 November 2003 |url-status=dead |publisher=[[Encarta]]}}</ref> [[محمد عبده]]، اللى كان من أهم شخصيات التجديد الإسلامى،<ref name="Meisami 1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sx1bqgibKhQC&pg=PA305|title=Encyclopedia of Arabic Literature|last1=Meisami|first1=Julie Scott|last2=Starkey|first2=Paul|date=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-18571-4|language=en}}</ref> شارك [[جمال الدين الافغانى]] فى تأسيس مجلة ''[[العروه الوثقى]]'' الثوريه سنة 1884؛ و رغم إن البريطانيين منعوها بسرعه، انتشرت بشكل واسع فى العالم العربى.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215503/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|url-status=dead|archive-date=26 April 2014|title=Urwat al-Wuthqa, al- - Oxford Islamic Studies Online|website=[www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12](http://www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12) November 2019}}</ref> [[احمد شوقى]] كان رائد فى تطوير شكل [[قصيده|القصيده]] الكلاسيكى، رغم إن شغله فضل متجذر فى الأسلوب الكلاسيكى الجديد. بعده، شعرا زى [[حافظ ابراهيم]] ابتدوا يتناولوا مواضيع [[مناهضة الاستعمار|مقاومة الاستعمار]] جنب المواضيع الشعريه التقليديه.<ref name=ansari-literature>{{Cite book |title=Thoughts and Ideologies of Mikhail Nu'aima, the Mahjar Poet in the development of Modern Arabic Poetry; A critical study |last=Ansari |first=Abdul Latif |publisher=Shodhganja |year=2010 |hdl=10603/116505 |at=Chapter 1}}</ref> ''[[زينب (روايه)|زينب]]'' بتاعة [[محمد حسين هيكل]] بتعتبر أول روايه مصريه حديثه.<ref>{{cite book|last=Vatikiotis|first=P.J.|title=The history of modern Egypt: from Muhammad Ali to Mubarak|year=1991|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|isbn=978-0-297-82034-5|page=486|edition=4}}</ref> الروايه دى ابتدت حركه لتحديث الروايه العربيه.<ref name=ansari-literature/> الشعر فضل مزدهر، و شخصيات زى [[عزيز باشا اباظه]] قدمت شعر كلاسيكى بموضوعات [[قوميه عربيه]]. عيلة أباظه طلعت كذا أديب معروف، منهم [[فكرى اباظه]] و [[ثروت اباظه]] و دسوقى باشا أباظه. [[File:Naguib Mahfouz HR.jpg|thumb|[[نجيب محفوظ]]، أول كاتب بيكتب بالعربى يكسب [[جايزة نوبل فى الادب]]|180px]] فى القرن الـ20، الحركات الحداثيه أثرت بشكل كبير على الأدب المصرى. ''[[المدرسه الحديثه]]'' ركزت على القصه القصيره، و من أهم الشخصيات فى الفتره دى [[طه حسين]] و [[نجيب محفوظ]]، اللى كان أول مصرى و أول كاتب بالعربى ياخد [[جايزة نوبل فى الادب]]. النشاط الأدبى الطليعى ظهر كمان بمجلات زى ''[[جاليرى 68]]'' اللى أسسها [[ادوار الخراط]] و عبّرت عن جيل الستينات فى مصر. فى التسعينيات، الأدب المصرى تفاعل مع التغييرات الاجتماعيه و الاقتصاديه زى التوسع العمرانى و زيادة تكلفة المعيشه، و ركز على الشخص المنعزل جوه مجتمع بيتغير، و ظهر ده فى شغل مصطفى ذكرى و [[نوره امين]] و [[مى التلمسانى]].<ref name="Safez">{{cite journal|last=Safez|first=Sabry|title=The New Egyptian Novel|journal=New Left Review |date=August 2010 |issue=64|pages=46–62 |url=http://newleftreview.org/II/64/sabry-hafez-the-new-egyptian-novel}}</ref> الفتره دى شافت كمان صعود كاتبات ستات فيما اتسمى ساعات ''كتابات البنات''، اللى اتسمت بنصوص أقصر و استخدام اكبر للسرد بضمير المتكلم.<ref>{{cite book|last=Elsadda|first=Hoda|title=Gender, Nation, and the Arabic Novel|date=2012|pages=146, 147, 151}}</ref> المصريين بيمثلوا اكبر نسبه من الكتاب اللى وصلو للقائمه القصيره لـ[[الجايزه العالميه للروايه العربيه]]، و [[بهاء طاهر]] كسب أول دوره سنة 2008 برواية ''واحة الغروب''، و بعده [[يوسف زيدان]] برواية ''[[عزازيل]]'' فى السنه اللى بعدها.<ref>{{cite web|title=Will Tarek Emam become the youngest Egyptian writer to receive the International Prize for Arabic Fiction?|url=https://www.egypttoday.com/Article/4/116080/Will-Tarek-Emam-become-the-youngest-Egyptian-writer-to-receive|website=Egypt Today|date=22 May 2022|access-date=3 October 2025}}</ref> من الكتاب المعاصرين المعروفين كمان [[رضوى عاشور]]، المعروفه بثلاثية ''[[ثلاثية جرانادا|جرانادا]]''؛ و [[اهداف سويف]]، اللى روايتها بالإنجليزى ''The Map of Love'' وصلت للقائمه القصيره لـ[[جايزة بوكر]] سنة 1999؛ و [[احمد خالد توفيق]]، اللى دخل أدب الرعب و الخيال العلمى بقوه للأدب المصرى بسلسلة ''ما بعد الطبيعه''؛ و [[احمد مراد]]، المعروف بروايات ناجحه زى ''فيرتيجو'' و ''[[الفيل الازرق]]''.<ref>{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |date=19 February 2020 |title=Seven Contemporary Egyptian Writers Shedding Light on Egyptian Culture & Beyond |website=Egyptian Streets |url=https://egyptianstreets.com/2020/02/19/seven-contemporary-egyptian-writers-shedding-light-on-egyptian-culture-beyond/ |access-date=3 October 2025}}</ref> الموضوعات النسويه ظهرت فى شغل [[نوال السعداوى]] و [[عليفه رفعت]]، و الشعر العامى بيمثله أسماء زى [[احمد فؤاد نجم]] و [[صلاح جاهين]] و [[عبد الرحمن الابنودى]].<ref>{{Cite web |title=Culture of Egypt |url=http://www.chinadaily.com.cn/hellochina/egyptambassador09/2009-08/24/content_8607968.htm |access-date=9 May 2022|website=[www.chinadaily.com.cn](http://www.chinadaily.com.cn)}}</ref> === الإعلام === {{Main|اعلام مصر}} {{شوف كمان |قائمة محطات الراديو فى مصر}} [[File:الصادرة الاولى الوقائع المصرية.jpg|thumb|left|230px|أول عدد من [[الوقائع المصريه]]، اتطبع سنة 1828 فى [[مطبعة بولاق|المطبعه الأميريه]]. هى و الصحيفه اللى سبقتها ''جرنال الخديوى'' من أقدم الجرايد اللى اتنشرت بالعربى.]] مصر مركز إعلامى إقليمى كبير، و صحافتها من أكتر الصحافه تأثير فى العالم العربى. [[مطبعه|المطبعه]] دخلت مصر لأول مره مع [[نابليون بونابرت]] خلال [[الحمله الفرنسيه على مصر و الشام]].<ref name="Cole 2007 148">{{cite book|last=Cole|first=Juan|title=Napoleon's Egypt: Invading the Middle East|url=https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945|url-access=limited|year=2007|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=[https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945/page/n162 148]}}</ref> [[اسكندريه]] كانت مركز الصحافه المصريه خلال جزء كبير من القرن الـ19، و مجلات أدبيه كتير ابتدت هناك قبل ما تنتقل لـ[[القاهره]]. فى تسعينيات القرن الـ19 القاهره بقت المركز المسيطر، و كان بيطلع منها 65% من المطبوعات، مقابل 28% من اسكندريه. الصحافه المكتوبه فى مصر متنوعه بشكل كبير، و فيها أكتر من 600 جريده و دوريّه و مجله.<ref>{{cite report |title=Freedom of the Press 2007: A Global Survey of Media Independence |editor1=Karin Deutsch Karlekar |editor2=Eleanor Marchant |publisher=Freedom House / Rowman & Littlefield Publishers |location=New York / Lanham |year=2007 |url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP%202007%20Full%20Report.pdf |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> أهم تلات مؤسسات صحفيه مملوكه للدوله هى ''[[الاهرام]]'' و ''[[اخبار اليوم|الأخبار]]'' و ''دار التحرير''، و دار التحرير مؤسسه نشر كبيره بتصدر جرايد و مجلات بلغات مختلفه، منها ''[[الجمهوريه]]'' و ''[[The Egyptian Gazette]]'' و ''[[Le Progrès Egyptien]]''. مصر كانت أول بلد فى المنطقه تدخل البث الإذاعى لعدد كبير من السكان سنة 1926، فى الاولانى عن طريق محطات خاصه بالموجات القصيره و نطاقها محدود، و كانت متركزه بالأساس بين [[القاهره]] و [[اسكندريه]].<ref name=ahram-radio>{{cite web |date=31 May 2024 |title=Here is Cairo: Egyptian Radio celebrates 90th anniversary |url=https://english.ahram.org.eg/News/524570.aspx |access-date=3 October 2025 |publisher=Ahram Online}}</ref> الإذاعه المصريه الرسميه ابتدت يوم 31 مايو 1934، و كان أول إرسال فيها بيضم تلاوه للقارئ [[محمد رفعت]].<ref name=ahram-radio/> بعد [[ثورة 23 يوليه|ثورة 1952]]، الراديو بقى أداه أساسيه فى الاتصال الحكومى و التأثير الإقليمى. فى عهد الرئيس [[جمال عبد الناصر]]، مصر طورت إذاعة [[صوت العرب]]، اللى اتطلقت فى الخمسينات و بقت من أشهر الإذاعات بالعربى فى وقتها.<ref name="Boyd1975">{{cite journal |last=Boyd |first=Douglas A. |title=Development of Egypt's Radio: 'Voice of the Arabs' under Nasser |journal=Journalism Quarterly |volume=52 |issue=4 |year=1975 |pages=645–653 |doi=10.1177/107769907505200406}}</ref> النظام الإذاعى المصرى اتوسع بسرعه، و استخدمته الحكومه الثوريه للترويج للوحده العربيه و تقوية الدور القيادى لمصر فى المنطقه، و كان بيدعو فى أوقات كتير للتضامن و التحرك الثورى، خصوصاً فى الخمسينات و الستينات.<ref name="Boyd1975" /> دلوقتى، جزء كبير من الإذاعه فى مصر بتديره [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]، اللى اتأسس سنة 1970، و بيدير محطات قوميه و محليه كتير. فيه كمان محطات FM خاصه، لكن الإذاعه الحكوميه لسه الأوسع انتشار. [[File:Maspiro building (cropped).jpg|thumb|[[مبنى ماسبيرو]] فى [[القاهره]]، مقر [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]|230x230px]] التليفزيون المصرى ابتدا سنة 1960 لما القناه الأولى ابتدت بثها بتلاوه من [[القرآن]] و خطاب للرئيس [[جمال عبد الناصر|عبد الناصر]]، و بعدها القناه التانيه سنة 1961 ببرامج ثقافيه و معلوماتيه و تعليميه. فى العقود اللى بعد كده، قنوات إقليميه جديده اتفتحت.<ref name=arabmediasoc/> فى القرن الـ21، صناعة التليفزيون و السينما المصريه فضلت بتغذى جزء كبير من المنطقه عن طريق [[مدينة الانتاج الاعلامى]] فى القاهره. التليفزيون لسه أكتر وسيلة إعلام شعبيه فى البلد. مصر كمان قوه كبيره فى البث بالأقمار الصناعيه، و كانت أول بلد عربى تطلق قمر صناعى خاص بيها، [[نايل سات]]. === السينما === {{Main|سينما مصريه}} {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 230 | image1 = Suad Husni.jpg | caption1 = [[سعاد حسنى]] | image2 = Faten Hamama actress.jpg | caption2 = [[فاتن حمامه]] | image3 = Omar Sharif 1963.JPG | caption3 = [[عمر الشريف]] | image4 = Ahmed Zaki (1979).jpg | caption4 = [[احمد زكى]] | perrow = 2 | caption_align = center }} [[سينما مصريه|السينما المصريه]]، أقدم سينما فى افريقيا و العالم العربى، ابتدت سنة 1896 بعروض افلام فى [[اسكندريه]] و [[القاهره]] و [[بورسعيد]]. الإنتاج البدرى ابتدا سنة 1907 بافلام وثائقيه قصيره، و أول الافلام الطويله ظهرت سنة 1917 بإخراج [[محمد كريم]]. فى العشرينات و التلاتينات، صناعة السينما اتوسعت بافلام زى ''[[ليلى (فيلم 1927)|ليلى]]'' و ''أولاد الذوات''، اللى كان أول فيلم مصرى ناطق.<ref name=chamber-cinema>{{Cite web |title=History of Egyptian Cinema |website=Chamber of Cinema Industry |date=17 March 2024 |url=https://cci.org.eg/en/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/ |access-date=5 October 2025}}</ref> سنة 1936، [[ستوديو مصر]]، اللى موّله رجل الصناعه [[طلعت حرب]]، بقى أهم ستوديو مصرى، و فضل فى المكانه دى حوالى تلاتين سنه.<ref>{{cite book|last=Darwish|first=Mustafa|title=Dream Makers on the Nile: A Portrait of Egyptian Cinema|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo|pages=12–13|year=1998}}</ref> خلال أكتر من 100 سنه، اتعمل فى مصر أكتر من 4,000 فيلم، حوالى تلات أرباع إجمالى الإنتاج العربى.<ref>{{Cite web|last=Houissa|first=Ali|title=LibGuides: Middle Eastern & North African Cinema & Film: Egyptian Cinema & Film|url=https://guides.library.cornell.edu/MidEastCinema/Egypt|access-date=4 October 2021|website=guides.library.cornell.edu|language=en}}</ref> من أول نشأتها، الصناعه كانت قوه ثقافيه مسيطره فى العالم العربى، و اتسمت "هوليوود العرب" و "هوليوود الشرق".<ref name=meer-cinema>{{Cite web |last=El Abbassi |first=Mariem |date=14 June 2023 |title=The influence of Egyptian cinema in the Arab World |website=Meer |url=https://www.meer.com/en/73865-the-influence-of-egyptian-cinema-in-the-arab-world |access-date=5 October 2025}}</ref> العصر الذهبى للسينما المصريه من الأربعينات للستينات شاف إن مصر تبقى تالت اكبر منتج للافلام فى العالم، و مئات الافلام من أنواع مختلفه انتشرت فى المنطقه.<ref name=meer-cinema/> مخرجين كبار زى [[يوسف شاهين]] و [[هنرى بركات]] و ممثلين مشهورين زى [[فاتن حمامه]] ساعدوا إن السينما المصريه تبقى تأثير أساسى على الهويه الثقافيه العربيه. لحد دلوقتى، الافلام المصريه لسه بتوصل لجمهور فى العالم العربى و بره، و مصر محافظه على دورها التاريخى كمركز رئيسى للسينما بالعربى.<ref name=meer-cinema/> مصر بتستضيف مهرجانات سينما كتير، و بقت منصات مهمه لصناع الافلام المصريين و الدوليين. [[مهرجان القاهره السينمائى الدولى]]، اللى اتأسس سنة 1976، بيعرض افلام متنوعه من الدراما للأعمال التجريبيه و بيجذب صناع افلام و جمهور من كل العالم.<ref name=film-festivals>{{cite web |last=Nawar |first=Belal |title=Lights, Camera, Egypt! Unveiling the Glamour of Egypt's Most Celebrated Film Festivals |url=https://egyptianstreets.com/2023/12/07/lights-camera-egypt-unveiling-the-glamour-of-egypts-most-celebrated-film-festivals/ |website=Egyptian Streets |date=7 December 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> [[مهرجان الاقصر للسينما الافريقيه]] بيركز على السينما الأفريقيه، و [[مهرجان الجونه السينمائى]] بيعرض افلام عربيه و دوليه. من المهرجانات المهمه كمان مهرجان الإسماعيليه الدولى و مهرجان اسكندريه للفيلم القصير.<ref name=film-festivals/> عدد دور السينما زاد مع ظهور [[فيلم ناطق|الافلام الناطقه]] و وصل لـ395 سنة 1958. العدد ابتدا يقل بعد بداية التليفزيون سنة 1960 و إنشاء القطاع العام فى السينما سنة 1962. العدد نزل لـ297 سنة 1965 و بعدين لـ141 سنة 1995، مع انتشار الفيديو، رغم ازدهار صناعة الافلام فى الفتره دى. بعد قوانين و إجراءات شجعت الاستثمار فى السينمات الخاصه، العدد زاد تانى، خصوصاً فى المراكز التجاريه، و وصل لـ200 سنة 2001 و 400 سنة 2009.<ref>{{Cite book|last=سعد|first=عبدالمنعم|url=https://books.google.com/books?id=PJaOQgAACAAJ&q=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9|title=موجز تاريخ السينما المصرية|date=1976|publisher=مطابع الأهرام التجارية|language=ar}}</ref> === المزيكا === {{Main|مزيكا مصريه}} [[File:Ancient Egyptians playing music.png|alt=مصريين قدام بيعزفوا مزيكا|thumb|رسم مصرى قديم لناس بيعزفوا مزيكا.|left]] [[مزيكا مصريه|المزيكا المصريه]] خليط غنى من عناصر مصريه محليه و متوسطيه و أفريقيه و غربيه. المزيكا كانت جزء أساسى من [[ثقافة مصر|الثقافه المصريه]] من أيام العصور القديمه. [[مصريين قدماء|المصريين القدام]] نسبوا اختراع المزيكا للإلهه [[حتحور]]، و [[اوزوريس]] استخدمها بعد كده كجزء من محاولته لتحضير العالم. المصريين استخدموا الماكينات الموسيقيه من وقتها.<ref>[http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html Music of Ancient Egypt] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151013114158/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html |date=13 October 2015}}, [[Kelsey Museum of Archaeology]]. [[University of Michigan]].</ref> المزيكا المصريه المعاصره جذورها راجعه لشغل فنانين أوائل زى [[عبده الحامولى]] و ألمظ و محمود عثمان، اللى أثروا فى الأجيال اللى جت بعدهم. التسجيلات المصريه موجوده من العشرينات المبكره من القرن الـ20، و فى التلاتينات كانت فيه حركه موسيقيه كلاسيكيه مزدهره فى القاهره بتجمع تأثيرات المزيكا الشعبيه المحليه بعناصر غربيه. الحركه دى طلعت نجوم كبار فى القرن الـ20 زى [[سيد درويش]] و [[ام كلثوم]] و [[محمد عبد الوهاب]] و [[عبد الحليم حافظ]] و [[بليغ حمدى]]، و كتير منهم بقوا جزء أساسى من الثقافه الشعبيه و الهويه الوطنيه. [[File:Umm Kulthum 1969.jpg|thumb|[[ام كلثوم]]، أيقونة المزيكا المصريه، و اللى بيتقال عليها ساعات "هرم مصر الرابع".<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2008/903/special.htm |title=Umm Kulthoum, the fourth pyramid |year=2008}}</ref>|230x230px]] المشهد المزيكا اتطور من العصر الذهبى للمزيكا المصريه الكلاسيكيه الحديثه فى نص القرن الـ20، لظهور [[بوب عربى|البوب المصرى]] فى التمانينات و التسعينيات مع فنانين زى [[عمرو دياب]] و [[هشام عباس]] و [[مصطفى قمر]].<ref name="aravanis-music">{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |title=A Closer Look at Contemporary Egyptian Music Trends |url=https://egyptianstreets.com/2020/01/18/a-closer-look-at-contemporary-egyptian-music-trends/ |website=Egyptian Streets |date=18 January 2020 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> فى نفس الوقت، [[عمر خيرت]] ظهر كواحد من أهم المؤلفين الموسيقيين و عازفين البيانو، و جمع بين [[مزيكا كلاسيكيه غربيه|المزيكا الكلاسيكيه الغربيه]] و تأثيرات مصريه واضحه. ألّف مزيكا افلام و أعمال سيمفونيه كتير، و بقى واحد من أكتر الموسيقيين المصريين المعاصرين احترام على المستوى الدولى.<ref>{{cite web |last=Al-Haggar |first=Kadry |title=I am proud of my success in Egypt more than any other place in world: Composer Omar Khairat |website=Daily News Egypt |date=8 March 2022 |url=https://www.dailynewsegypt.com/2022/03/08/i-am-proud-of-my-success-in-egypt-more-than-any-other-place-in-world-composer-omar-khairat/ |access-date=4 October 2025}}</ref> فى القرن الـ21، العولمه و [[ثورة 25 يناير|ثورة 2011]] ساعدوا على ظهور حركات موسيقيه أندر جراوند متنوعه، و موسيقيين و فرق زى [[رامى عصام]] و [[كايروكى]] تناولوا موضوعات الهويه و السياسه.<ref name="aravanis-music"/> [[مهرجانات (مزيكا)|المهرجانات]] طلعت من المجتمعات الشعبيه و تحولت لتيار رئيسى، و اتطورت من [[شعبى (مزيكا)|المزيكا الشعبى]] اللى كانت جزء من الثقافه المصريه من السبعينات مع رواد زى [[احمد عدويه]]. فى نفس الوقت، [[راب مصرى|الراب المصرى]] و [[تراب (مزيكا)|التراب]] و [[تكنو|التكنو]] بقوا أكتر انتشار مع فنانين زى أبيوسف و [[مروان بابلو]] و [[ويجز]].<ref name="aravanis-music"/> فى السنين الأخيره، المشهد المزيكا المصرى شاف تغيير بين الأجيال، و فنانين جداد بقوا من الاسامى الأساسيه جنب النجوم المعروفين. حسب [[Spotify Wrapped]] لسنة 2024، سبعه من أكتر عشر أغانى استماع فى مصر كانو لفنانين أحدث بيجربوا [[راب]] و [[R&B]] و مزج المزيكا الإلكترونيه و مزيكا الشارع مع التأثيرات التقليديه. فنانين صاعدين زى إسلام كابونجا و شهاب و [[TUL8TE]] و محمود الليثى و عصام صاصا حققوا شعبيه كبيره، فى الوقت اللى فضل فيه فنانين معروفين زى مروان بابلو و [[شيرين عبد الوهاب|شيرين]] و [[كايروكى]] و [[تامر عاشور]] من أكتر الفنانين استماع. الاتجاه ده اتزامن مع زياده 85% فى استهلاك المزيكا المحليه.<ref>{{cite web |last=K. |first=Mirna |title=2024: The Rise of Gen Z and Egyptian Local Talent on Spotify |url=https://egyptianstreets.com/2024/12/08/2024-the-rise-of-gen-z-and-egyptian-local-talent-on-spotify/ |website=Egyptian Streets |date=8 December 2024 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> === الرقص === مصر عندها تراث غنى من الرقصات الشعبيه اللى بتعكس التنوع الإقليمى و الثقافى فى البلد. فى [[مصر السفلى]] فيه رقصات زى ''[[غوازى|غوازى سنباط]]'' ({{lang|arz|غوازى سنباط}})، و ''رقص الحجلة''، و ''أولاد السيالة'' ({{lang|arz|أولاد السيالة}})، و بتستخدم هدوم ملونه و أدوات علشان تحكى قصص. مثل، رقصة ''أولاد السياله'' فى [[اسكندريه]] بتستخدم المطاوى و الكراسى علشان تمثل حياة و احتفالات الصيادين و مجتمعاتهم.<ref name=nadine-khaled>{{cite web |last=Khaled |first=Nadine |title=5 Iconic Dances that Capture Egypt's Passion for Folk |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/06/5-iconic-dances-that-capture-egypts-passion-for-folk/ |website=Egyptian Streets |date=6 October 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> فى [[الصعيد]] فيه رقصات بالعصايه زى ''رقص العصا'' و ''[[تحطيب|التحطيب]]''، و تقليدى الرجاله بيأدوها فى الأفراح و المناسبات. الرقصات دى غالب بترمز للقوه و المهاره، و التحطيب بالباصله مرتبط بتقاليد قتاليه قديمه.<ref name=nadine-khaled/> الرقص النوبى، اللى أصله من المجتمعات [[نوبيين|النوبيه]] فى جنوب مصر، بيتميز بحركات إيقاعيه للدراعين و إيقاع سريع، و غالب بيصاحبه الدف.<ref name=nadine-khaled/> [[File:Tanoura Dancing.jpg|thumb|راقص [[تنوره]] بيقدم عرض|230x230px]] مصر غالب بتعتبر موطن [[رقص شرقى|الرقص الشرقى]]. الرقص الشرقى المصرى ليه أسلوبين أساسيين: ''الرقص البلدى'' و ''الرقص الشرقى''. فيه كمان رقصات فلكلوريه و شخصيات كتير ممكن تدخل فى عروض الراقصه المصريه، و معاها الرقص الشعبى الحديث. الرقص الشرقى بيعتمد على حركات انسيابيه للحوض و البطن و الدراعين، غالب على إيقاع الطبله، و مرتبط بشكل كبير بالأنوثه و العروض فى السينما و المسرح.<ref name=nadine-khaled/> من أشكال الرقص المصريه المعروفه كمان [[تنوره|رقص التنوره]] الصوفى، اللى بيستخدم جيب متعدده الطبقات، و بيتعمل كممارسه روحانيه للوصول لحاله شبيهه بالوجد، و كمان كعرض ثقافى فى المهرجانات و الأماكن السياحيه.<ref name=nadine-khaled/> === المتاحف === {{Main|قائمة متاحف مصر}} [[File:Egyptian Museum in Cairo in May 2015.JPG|thumb|229x229px|[[المتحف المصرى]] فى القاهره]] مصر موطن لواحده من أقدم الحضارات فى العالم. على مدار تاريخها، اتفاعلت مع ثقافات و شعوب كتير و عدت بفترات متنوعه اوى، من عصور قبل التاريخ للعصر الحديث، و منها [[مصر القديمه]] و [[مصر البطلميه|العصر البطلمى]] و [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] و العصور الوسطانيه و [[مصر العثمانيه|العصر العثمانى]] و [[الاسره العلويه|عيله محمد على]]. [[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|thumb|212x212px|قناع دفن [[توت عنخ امون]] من أهم معروضات [[المتحف المصرى]].|left]] من المتاحف المعروفه فى مصر [[المتحف المصرى]] فى القاهره، اللى فيه أكتر من 120,000 قطعه و يعتبر واحد من اكبر متاحف العالم و أول متحف قومى فى الشرق الأوسط، و افتتح سنة 1902؛<ref>{{Cite web |title=History of the Egyptian Museum – The Egyptian Museum in Cairo |url=https://www.egyptianmuseumcairo.com/egyptian-museum-cairo/history-of-the-egyptian-museum/ |access-date=15 February 2023}}</ref> و [[المتحف القومى للحضاره المصريه]]، اللى فيه حوالى 50,000 قطعه من عصور مختلفه و فيه كمان مومياوات 22 ملك و ملكه من مصر القديمه اتنقلوا له سنة 2021 فى [[موكب المومياوات الملكيه]]؛ و [[متحف قصر عابدين]]، واحد من أشهر القصور الملكيه فى مصر، و جواه خمس متاحف فيها أسلحه و مقتنيات ملكيه و فضيات و وثائق تاريخيه و هدايا رئاسيه.<ref>{{cite web |title=Abdeen Palace Museum |url=https://cairo.gov.eg/en/Culture/Pages/Cairo-Museums-details.aspx?ID=13 |website=Cairo Governorate |publisher=Official Portal of Cairo Governorate |access-date=27 September 2025}}</ref> [[المتحف المصرى الكبير]] بيضم اكبر مجموعه من آثار مصر القديمه فى العالم.<ref>{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/2006/07/25/AM200607251.html |title=Marketplace: Egypt's next big thing |author=Nancy Farghalli |work=Marketplace |publisher=American Public Media |date=25 July 2006 |access-date=31 May 2011}}</ref> و هو اكبر متحف فى العالم مخصص لحضاره واحده.<ref name="Britannica">{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Grand Egyptian Museum (GEM) |url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum |access-date=7 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> المتحف موجود على حوالى {{convert|50|ha|acre}} من الأرض على بعد حوالى {{convert|2|km|mi|spell=in|abbr=off}} من [[اهرام الجيزه|منطقة أهرامات الجيزه]]، و هو جزء من مخطط جديد للمنطقه.<ref>{{cite web |url=https://ftnnews.com/travel-news/tours/the-grand-egyptian-museum-finally-opens-in-2025/ |title=The Grand Egyptian Museum Finally Opens in 2025 |publisher=FTN News |access-date=3 March 2025}}</ref> جواه بهو ارتفاعه ست أدوار فيه تمثال [[رمسيس التانى]] اللى وزنه 82 طن، و سلم كبير، و قاعاته بتعرض آثار من مختلف فترات تاريخ مصر القديمه. معرض [[توت عنخ امون]] فيه 5,600 قطعه من مقبرته، منها القناع الدهبى و الشارات الملكيه. المعرض منظم حوالين تلات أفكار رئيسيه: الحياه و الموت و الحياه بعد الموت. المتحف افتتح يوم 1 نوفمبر 2025.<ref>{{cite web |last=Carver |first=Zoe |date=November 3, 2025 |title=A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors |url=https://www.aucegypt.edu/news/new-era-egyptology-grand-egyptian-museum-opens-its-doors |publisher=The American University in Cairo |access-date=July 12, 2026}}</ref> === الأعياد و المهرجانات === [[File:مولد شارع المعز.jpg|thumb|200px|احتفالات مولد فى [[شارع المعز]] فى القاهره]] مصر بتحتفل بكذا عيد دينى إسلامى و مسيحى كإجازات رسميه، منها [[عيد الميلاد القبطى]] و [[عيد الفطر]] و [[عيد الاضحى]] و [[راس السنه الهجريه]] و [[يوم عرفه]] و [[المولد النبوى]].<ref>{{cite web |title=National Holidays |url=https://www.presidency.eg/en/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|website=Presidency of the Arab Republic of Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> ''[[شم النسيم]]'' عيد سنوى فى مصر بيمثل بداية الربيع، و بيحتفل بيه المصريين من كل الأديان، و هو [[اجازه رسميه]].<ref name="asante">Asante, Molefi Kete (2002). ''[[iarchive:culturecustomsof00mole/page/75/mode/2up|Culture and Customs of Egypt]]''. Greenwood Press. p. 75. {{ISBN|0-313-31740-2}}.</ref> بيتعمل يوم الاتنين بعد [[عيد القيامه]]، و غالب بييجى بين شهرى برموده و بشنس فى [[التقويم المصرى]]. المصريين تقليدى بيحتفلوا بيه بره البيت، بنزهات فى الجناين العامه أو على [[النيل]] أو فى جنينة الحيوانات. الأكلات التقليديه فيه بتشمل ''[[فسيخ|الفسيخ]]'' و الخس و البصل الأخضر و الترمس. البيض المسلوق بيتلون و بيتاكل أو بيتبادل كهدايا.<ref name="asante" /> و بيتعتقد بشكل عام إن شم النسيم امتداد لاحتفالات الربيع القديمه اللى بترجع لأكتر من 4,500 سنه.<ref name="asante" /> [[مولد|الموالد]]، يعنى احتفالات الأوليا و القديسين، تقليد قديم منتشر فى مصر و بيشمل قديسين مسلمين و مسيحيين. أغلب الموالد إسلاميه و بيبقى فيها [[ذكر (اسلام)|ذكر]] و تلاوة أدعيه و عروض لجماعات صوفيه فيها مزيكا و تجمعات روحيه.<ref name=googlearts-moulid>{{Cite web |title=Celebrating Saints: Egyptian Moulids |url=https://artsandculture.google.com/story/celebrating-saints-egyptian-moulids-american-research-center-in-egypt/wQXRQhO-lFCL1g?hl=en |website=Google Arts & Culture |publisher=American Research Center in Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> الموالد المسيحيه ليها أنماط احتفال قريبه. المناسبات دى بتجمع بين التعبد الدينى و الاحتفال الاجتماعى، و غالب بتتم حوالين ضريح أو جامع و بييجى له الزوار للصلاه و طلب البركه و قراية النصوص الدينيه و الطواف و أشكال تانيه من التبجيل.<ref name=googlearts-moulid/> هى كمان مناسبات اجتماعيه و ثقافيه فيها أكل و ألعاب و ملاهى و أكشاك مؤقته فى الشوارع المحيطه.<ref name=googlearts-moulid/> من أشهرها ''[[مولد ابو الحجاج]]'' فى [[الاقصر]]، اللى بيحضره آلاف الناس و بتطلع فيه مراكب و أضرحه رمزيه فى موكب فى المدينه، و التقليد ده ليه جذور راجعه لـ[[مصر القديمه]].<ref name=googlearts-moulid/> الموكب شبه اوى طقوس [[عيد الاوبت]].<ref>{{Cite web |title=Sufis celebrate birthday of Sheikh Abu El-Haggag at Luxor mosque|url=https://www.arabnews.com/node/2266696/middle-east|website=Arab News|date=11 March 2023|language=en}}</ref> === المطبخ === {{Main|مطبخ مصرى}} [[File:Egyptian food Koshary.jpg|thumb|[[كشرى]]، واحد من الأكلات الوطنيه فى مصر]] [[مطبخ مصرى|المطبخ المصرى]] معتمد بدرجه كبيره على التقاليد الزراعيه فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل|الدلتا]]، و بيستخدم كتير الفراخ و البقوليات و الخضار و الفاكهه. من الأكلات الأساسيه ''[[محشى|المحشى]]''، و هو خضار أو ورق عنب محشى رز، و ''[[طعميه|الطعميه]]''، و [[شاورما|الشاورما]]، و [[كباب|الكباب]]، و [[كفته|الكفته]]. من الأكلات المصريه التقليديه ''[[فول مدمس|الفول المدمس]]''؛ و ''[[فطير مشلتت|الفطير]]''، و هو عجين مورق متعدد الطبقات ممكن يتعمل بحشوات مختلفه؛<ref name=Marzouk>{{cite news |last=Marzouk |first=Sarah |title=A Brief History of Fiteer, Egypt's Pizza-Like Pastry |url=https://theculturetrip.com/africa/egypt/articles/a-brief-history-of-fiteer-egypts-pizza-like-pastry/ |access-date=26 June 2018 |work=The Culture Trip |date=12 February 2017}}</ref> و ''[[حواوشى|الحواوشى]]''، و هو لحمه مفرومه متبله بتتخبز جوه العيش؛ و ''[[ملوخيه|الملوخيه]]''؛ و ''[[كشرى|الكشرى]]''، خليط من العدس و الرز و المكرونه، و اتسجل كـ[[تراث ثقافى غير مادى]] عند [[يونسكو]].<ref>{{Cite news |last=Fahmy |first=Ahmed |date=2025-12-10 |title=Koshary, a spicy Egyptian staple, wins UNESCO recognition |url=https://www.reuters.com/world/africa/koshary-spicy-egyptian-staple-wins-unesco-recognition-2025-12-10/ |work=Reuters}}</ref> أكلات مصريه كتير بتتعمل تقليدى فى البيت و بتتطبخ على نار هاديه، و الأساليب دى جايه من مطابخ الريف و اتنقلت بين الأجيال. من الأمثله ''الباميه'' و ''[[قلقاس|القلقاس]]''، و أكلات الفرن زى ''الرز المعمر'' اللى بيتعمل باللبن و الزبده و القشطه، و ''المكرونه بالبشاميل''. العيش ليه مكانه أساسيه فى المطبخ و عادات الأكل المصريه، و فيه أكتر من 60 نوع عيش مختلف فى البلد.<ref name=rawigivinglife>{{cite journal |last1=Barakat |first1=Hala |title=Giving Life: Bread in Egypt |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/giving-life |access-date=21 March 2025}}</ref> ''[[عيش بلدى|العيش البلدى]]''، و هو رغيف مدور بيتعمل من دقيق القمح الكامل، موجود تقريب مع كل وجبه و بيتستخدم كأداه للأكل فى التغميس و غرف الأكل، مش مجرد حاجه جانبيه.<ref>{{cite web |last=Bassel |first=Mona |title=Soaking Up the Flavor: Dipping Culture in Egyptian Cuisine |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/16/soaking-up-the-flavor-dipping-culture-in-egyptian-cuisine/|website=Egyptian Streets |date=16 October 2021 |access-date=5 October 2025}}</ref> صناعة الجبنه فى مصر بترجع لـ[[الاسره المصريه الاولى|العيله الأولى]]، و ''[[جبنه دمياطى|الجبنه الدمياطى]]'' هى أكتر الأنواع استهلاك دلوقتى. اللحمه ليها دور مهم فى الأكل المصرى، و الطيور زى [[حمام (طائر)|الحمام]] و الفراخ و البط و [[سمان|السمان]] و الوز منتشره، جنب الضانى و البقرى للشوى و الطبيخ. اللحوم المحفوظه زى ''[[بسطرمه|البسطرمه]]'' و ''[[سجق|السجق]]'' معروفه تقليدى. البسطرمه المصريه بتتعمل من لحمه بقريه أو جاموس مملحه و متبله و متجففه فى الهوا، و السجق بيتعمل من لحمه بقريه مفرومه متبله جوه أمعاء رفيعه و بيتساب ينشف و يتخمر. السمك، خصوصاً [[بلطى|البلطى]] و [[بورى|البورى]]، منتشر اوى، و المأكولات البحريه بصفه عامه منتشرة أكتر فى المدن الساحليه زى [[اسكندريه]] و [[السويس]] و [[بورسعيد]]. جزء كبير من المطبخ المصرى نباتى بسبب قلة أراضى الرعى تاريخى، و طبيعة الزراعه، و كمان عادات [[اقباط|المسيحيين الأقباط]] اللى بيمتنعوا فى فترات الصيام عن المنتجات الحيوانيه.<ref>{{cite journal |last1=El Dorry |first1=Mennat-Allah |title=Fasting and Feasting: The Diet of the Desert Fathers |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/fasting-and-feasting |access-date=21 March 2025}}</ref> المطبخ المصرى بيستخدم توابل و منكهات كتير زى [[كمون|الكمون]] و [[كزبره|الكزبره]] و [[حبهان|الحبهان]] و الشطه و اليانسون و ورق اللورا و الشبت و البقدونس و التوم و الجنزبيل و القرفه و النعناع و القرنفل، و الكمون هو أكترهم استخدام.<ref>{{cite web|title=Spices of the Egyptian Cuisine|url=http://www.nilevalley.nl/spices-of-the-egyptian-cuisine/|website=Nile Valley Hotel|access-date=5 June 2017}}</ref> الحلويات المشهوره بتشمل [[بقلاوه|البقلاوه]] و [[بسبوسه|البسبوسه]] و [[كنافه|الكنافه]] و [[قطايف|القطايف]]، و غالب بيكون فيها تمر أو عسل أو شربات أو مكسرات أو سميد. الشاى هو المشروب الوطنى، و القهوه منتشره كمان و تقليدى بتتعمل بالطريقه التركيه. من المشاريب المشهوره كمان ''[[كركديه|الكركديه]]'' و ''[[عصير قصب|عصير القصب]]'' و ''العرقسوس'' و ''الخروب'' و ''[[قمر الدين]]'' و ''[[سوبيا|السوبيا]]''. [[بيرة فى مصر|البيره]] هى أكتر مشروب كحولى انتشار،<ref>{{cite news|last1=Rios|first1=Lorena|title=Drinking Alcohol Is Always an Open Secret in Egypt|url=https://www.vice.com/en/article/drinking-alcohol-is-always-an-open-secret-in-egypt/|access-date=13 December 2016|agency=Munchies}}</ref> و من أنواعها التقليديه ''البوزه''، اللى بتتعمل من الشعير و العيش و المصريين بيشربوها من عصر قبل الأسرات.<ref>{{cite book|last1=Caballero|first1=Benjamin|last2=Finglas|first2=Paul|last3=Toldrá|first3=Fidel|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Academic Press|page=348}}</ref> === الرياضه === {{Main|رياضه فى مصر}} [[File:Crowd in Cairo Stadium.jpg|thumb|جمهور فى ستاد القاهره بيتفرج على [[منتخب مصر لكورة القدم]]]] [[كورة القدم]] هى أكتر رياضه شعبيه فى مصر. [[ديربى القاهره]] بين الأهلى و الزمالك من أقوى الديربيات فى افريقيا، و الـBBC اختارته كواحد من أقوى سبع ديربيات فى العالم.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_2299000/2299305.stm |title=BBC Sport Academy | Al-Ahly v Zamalek |publisher=BBC News |date=5 August 2002 |access-date=25 August 2010}}</ref> [[النادى الاهلى]] هو أكتر نادى نجاح فى افريقيا فى القرن الـ20 حسب [[كاف]]، و جاله بعده منافسه [[نادى الزمالك]]. الأهلى اتسمى "[[نادى القرن الافريقى]]". و بعشرين بطوله دوليه، الأهلى كان من أكتر نوادى العالم نجاح من ناحية البطولات الدوليه.<ref>{{cite news |url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/12/11/al-ahly-master-world/ |title=Al-Ahly – master of the world |newspaper=Daily News Egypt |date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014}}</ref> [[منتخب مصر لكورة القدم]]، المعروف باسم الفراعنه، كسب [[كاس الامم الافريقيه]] سبع مرات، منهم تلات مرات ورا بعض سنة 2006 و 2008 و 2010. المنتخب المصرى وصل قبل كده للمراكز العشره الأولى فى تصنيف الفيفا العالمى،<ref>{{Cite web |first=Eslam |last=Omar |date=15 December 2010 |title=Pharaohs finish 2010 with a 'historic' ninth place in FIFA ranking |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/1972/Sports/National-Teams/Pharaohs-finish--with-a-historic-ninth-place-in-FI.aspx |access-date=2026-07-15 |website=[[Ahram Online]]}}</ref> و مصر اتأهلت لـ[[كاس العالم لكورة القدم]] أربع مرات.<ref>{{Cite web |date=11 July 2026 |title=Al-Sisi honours Egypt’s national team following historic FIFA World Cup 2026 campaign |website=[[Daily News Egypt]] |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/07/11/al-sisi-honours-egypts-national-team-following-historic-fifa-world-cup-2026-campaign/ |access-date=2026-07-15 |language=en-US}}</ref> هدفين من [[محمد صلاح]] فى آخر ماتش فى التصفيات أهلوا مصر لـ[[كاس العالم 2018]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/08/world-cup-round-up-egypt-poland-qualify|title=Mo Salah's late penalty gives Egypt first World Cup qualification since 1990|date=8 October 2017|work=The Guardian|access-date=22 March 2018}}</ref> منتخب مصر للشباب كسب الميداليه البرونزيه فى [[كاس العالم للشباب 2001]] فى الأرجنتين. مصر كمان جت المركز الرابع فى بطولة كورة القدم فى [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1928|اوليمبياد 1928]] و [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1964|اوليمبياد 1964]].{{Citation needed|date=July 2026}} [[اسكواش|الاسكواش]] و [[تنس|التنس]] من الرياضات الشعبيه التانيه فى مصر. منتخب الاسكواش المصرى بينافس على المستوى الدولى من التلاتينات. من أشهر اللاعبين المصريين [[عمرو شبانه]] و [[على فرج]] و [[رامى عاشور]]، و التلاته وصلو للمركز الاولانى عالمى. مصر كسبت بطولة العالم لفرق الاسكواش للرجاله كذا مره.{{Update inline|date=July 2026}} مصر استضافت [[بطولة العالم لكرة اليد للرجال]] سنة 1999 و استضافتها تانى سنة 2021. سنة 2001، [[منتخب مصر لكرة اليد]] حقق احسن نتيجه ليه فى البطوله لما وصل للمركز الرابع. مصر كسبت [[بطولة افريقيا لكرة اليد للرجال]] كذا مره و بقت من أقوى منتخبات القاره. مصر كسبت كمان منافسات كرة اليد فى [[العاب البحر المتوسط 2013]] و بطولة العالم لكرة اليد الشاطئيه سنة 2004 و أوليمبياد الشباب الصيفى سنة 2010. فى كرة السله، [[منتخب مصر لكرة السله]] حقق واحد من احسن سجلات المنتخبات الأفريقيه تاريخى فى [[كاس العالم لكرة السله]] و [[كرة السله فى الالعاب الاوليمبيه|الألعاب الاوليمبيه]].<ref>{{cite web |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/cid//sid/2902/_/1950_FIBA_World_Championship_for_Men/index.html |title=1950 World Championship for Men |publisher=FIBA |date=9 June 2012 |access-date=9 June 2012}}</ref> و المنتخب كسب 16 ميداليه فى [[بطولة افريقيا لكرة السله]]. [[مصر فى الالعاب الاوليمبيه|مصر شاركت]] فى [[الالعاب الاوليمبيه الصيفيه]] من سنة 1912، و استضافت مسابقات دوليه كتير، منها [[العاب البحر المتوسط 1951|أول دورة لألعاب البحر المتوسط]] سنة 1951، و [[العاب عموم افريقيا 1991]]، و [[كاس العالم تحت 20 سنه 2009]]، و دورات [[الالعاب العربيه]] سنة 1953 و 1965 و 2007.{{Citation needed|date=July 2026|reason=lack of inline citation.}} == رؤساء مصر == *[[محمد نجيب]] *[[جمال عبد الناصر]] *[[محمد انور السادات]] *[[صوفى ابو طالب]] (مؤقت) *[[محمد حسنى مبارك]] *[[محمد مرسى]] *[[عدلى منصور]] (مؤقت) *[[عبد الفتاح السيسى]] == خرايط مصر == [[File:Egypt on the globe (de-facto) (North Africa centered).svg|thumb]] [[File:EGY orthographic.svg|thumb]] == شوف كمان == {{div col|colwidth=25em}} * [[لسته بالاختراعات والاكتشافات المصريه]] * [[الهويه المصريه]] * [[مصريين]] * [[ثورة 25 يناير]] * [[اللغه المصريه الحديثه]] * [[لهجات مصريه]] *[[علم مصر]] * [[الهويه المصريه]] *[[ليستة اعلام مصر]] *[[شعار مصر]] *[[القوات الجويه المصريه]] *[[شعارات محافظات مصر]] * [[حياه بريه فى مصر]] * [[تجربة الليبراليه فى مصر]] * [[ليسته الرموز البريديه فى مصر]] * [[ارقام مصريه]] * [[الدرجات الاكاديميه فى مصر]] * [[المراكز الثقافيه الدوليه بمصر]] * [[مسار العيله المقدسه فى ارض مصر]] * [[فرق مصر الموسيقيه]] {{div col end}} == مصادر == * {{روابط تجمعات سكنيه}} * [http://www.ahram.org.eg/142/2010/04/20/10/16565.aspx/ فى اصول اسم مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egypt.gov.eg/ بوابة الحكومه المصريه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120540/http://www.egypt.gov.eg/ |date=2008-10-11}} * [http://www.dmoz.org/World/Arabic/%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%80%d9%8a/%d8%a3%d9%81%d8%b1%d9%8a%d9%82%d9%8a%d8%a7/%d9%85%d8%b5%d8%b1/ تصنيف "مصر" فى القسم العربى من دليل المواقع المفتوح DMOZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231080836/http://www.dmoz.org/World/Arabic/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%80%D9%8A/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/%D9%85%D8%B5%D8%B1/ |date=2009-12-31}} * [http://st-takla.org/Egypt-1_.html مصر عبر العصور] * [http://worldarab.net/Gallery/tabid/172/path/Egypt/language/en-US/Default.aspx مشروعات جديده فى مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egyptsites.com/ دليل مصر] * [http://www.sowarmasraya.com/ اكبر جاليرى لصور مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141005141656/http://www.sowarmasraya.com/ |date=2014-10-05}} * [http://arabic.irinnews.org/Country.aspx?Country=EG اخبار و تحليلات انسانيه عن مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.sis.gov.eg/En/Land&people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm النشيد الوطني] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226122703/http://www2.sis.gov.eg/En/Land%26people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm |date=2011-02-26}} * [http://www.egycin.blogspot.com مجلة ايجى سينما] {{بوابة مصر}} {{مواضيع مصر}} {{افريقيا}} {{دول البحر المتوسط}} {{حوض النيل}} {{تصنيف كومونز|Egypt}} {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امبراطوريه رومانيه|الرومان]] [[تصنيف:مصر|مصر]] [[تصنيف:بلاد|مصر]] [[تصنيف:دول اسلاميه]] a7b4t4bgy0zl7uj8njl84q8qjlr6m66 13235601 13235600 2026-09-17T19:36:36Z مدحت زاهر 298087 13235601 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى |الاسم= مصر Egypt |صورة= File:Ancient Egypt Wings.svg |صورة2= |اللغه = مصرى }} '''مصر''' (رسمى: '''جمهورية مصر العربيه'''؛ [[لغه مصريه|باللغه المصريه القديمه]]: كمت km.t؛ [[لغه قبطى|باللغه القبطيه]]: كيمه ⲕⲏⲙⲉ)<ref name=":0">Černý, J. (1976). ''Coptic Etymological Dictionary''. Cambridge University Press. p. 58. ISBN 0-521-07228-X</ref> [[بلاد اراضيها ف اكتر من قاره واحده|دوله عابره للقارات]]، موجوده فى الركن الشمالى الشرقى من [[افريقيا]] و الركن الجنوبى الغربى من [[اسيا]]، و ده عن طريق كوبرى برى شكلته [[سينا|شبه جزيرة سينا]]. عدد سكانها اتقدر بحوالى 108 مليون نسمه، و ده بيخليها من أكتر بلاد العالم فى عدد السكان، و أكتر دوله فيها سكان فى [[العالم العربى]] و [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]].<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=عدد سکان مصر|مسار=[https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار](https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار) أرشيف=[https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ](https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ) أرشيف=2025-12-18|تاريخ-الوصول=2026-03-08|url-status=live}}</ref> بيحدها من الشمال [[البحر المتوسط]]، و من الجنوب [[السودان]]، و من الشرق [[البحر الاحمر|البحر الأحمر]]، و من الشمال الشرقى [[فلسطين]] ([[غزه]]) و [[اسرائيل]]، و من الغرب [[ليبيا]]. [[خليج العقبة]] فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن [[الأردن]] و [[السعودية]]. مساحتها حوالى 1,002,000 [[كيلومتر مربع]]،<ref name="مولد تلقائيا12" /> و المساحة المأهولة منها حوالى 78,990 كم²، و بتمثل حوالى 7.8% من مساحتها.<ref name=":0">[http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx](http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx) مواقع بوابة معلومات مصر، مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08](https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08) اغسطس 2017}}</ref> مصر متقسمه إدارى لـ[[محافظات مصر|27 محافظه]]، و كل محافظه متقسمه لوحدات إدارية أصغر زى المراكز و الأقسام.<ref name=":1">[http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf](http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf) دليل التقسيم الإدارى لمصر. PDF] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20150923234526/http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf|date=23) سبتمبر 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar](https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar) | title = لمحة عن جمهورية مصر العربية }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = معلومات عن مصر }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = مصر مهد الحضارات القديمة وملتقى القارات }}</ref> [[القاهرة]] هى العاصمة و اكبر مدينه فى البلد و أهم مركز ثقافى فيها، فى حين إن [[اسكندريه]] هى تانى اكبر مدينه و مركز مهم للصناعه و السياحه. مصر عندها واحد من أطول التواريخ المستمره لأى بلد فى العالم، و جذور حضارتها حوالين [[نهر النيل]] و [[دلتا النيل]] بترجع لآلاف السنين قبل الميلاد. [[مصر القديمه]] بتتعتبر واحده من [[مهد الحضارة|مهاد الحضاره]]، و فيها ظهرت بدرى اوى تطورات مهمه فى الكتابه، و الزراعه، و المدن، و الدين المنظم، و الحكومه المركزيه.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> الحكم [[فرعون|الفرعونى]] استمر حوالى تلات آلاف سنه، قبل ما مصر تدخل من القرن السادس قبل الميلاد فى فترات متعاقبه من الحكم الأجنبى. مصر بقت كمان مركز مهم بدرى لـ[[المسيحيه فى مصر|المسيحيه]]، و بعد [[الفتح الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع الإسلام انتشر تدريجى و بقا الدين الغالب. [[اسكندريه]]، اللى كانت عاصمة مصر فى فترات قديمه، كانت واحده من أهم مراكز العلم فى العالم القديم بفضل [[مكتبة اسكندريه]]. فى القرن العاشر، [[القاهرة]] بقت عاصمة [[الخلافة الفاطمية]]، و بعد كده عاصمة [[الدولة المملوكية]] فى القرن الـ13. سنة 1517، مصر بقت جزء من [[الدوله العثمانيه]]، و فضلت رسمى جزء منها لحد العصر الحديث، رغم إن [[محمد على باشا]] أسس فى القرن الـ19 كيان مصرى شبه مستقل، و ده كان الأساس اللى اتبنت عليه مصر الحديثه. [[الاحتلال البريطانى لمصر|بريطانيا احتلت مصر]] فى أواخر القرن الـ19، و مصر أعلنت استقلالها سنة 1922 و بقت [[المملكة المصرية|مملكه]] تحت حكم عيله محمد على. بعد [[ثورة 23 يوليه 1952|ثورة 1952]]، مصر لغت الملكيه و أعلنت الجمهوريه سنة 1953. سنة 1958، مصر و [[سوريا]] اتحدوا فى دولة اسمها [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن سوريا خرجت من الاتحاد سنة 1961، و مصر فضلت مستخدمه الاسم لحد سنة 1971. مصر دخلت فى كذا حرب و صراع مع إسرائيل، منهم [[حرب 1948]]، و [[العدوان الثلاثى|حرب 1956]]، و [[حرب 1967]]، و [[حرب اكتوبر|حرب 1973]]. بعد حرب 1967، إسرائيل احتلت [[سينا|شبه جزيرة سينا]]، و فضلت تحت الاحتلال لحد عملية الانسحاب اللى تمت بعد [[اتفاقيات كامب ديفيد]] و [[معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]]. مصر استرجعت السيطرة الكامله على سينا سنة 1982، مع وجود ترتيبات أمنية و مناطق محدودة التسليح فى أجزاء منها. فى بداية القرن الـ21، مصر دخلت فترة تغييرات سياسية كبيرة. ثورة 25 يناير سنة 2011 وصلت لتنحى حسنى مبارك بعد حوالى 30 سنه فى الحكم، و البلد دخلت بعدها فترة اضطرابات سياسية. أول انتخابات رئاسية بعد الثورة سنة 2012 جابت محمد مرسى للرئاسة، و حكومته كانت مرتبطة بالاخوان المسلمين. سنة 2013، حصلت احتجاجات ضد مرسى واحتجاجات تانيه مؤيده لمرسى، سبقتها و تبعتها تدخلات من الجيش، و مرسى اتشال من الحكم. عبد الفتاح السيسى انتخب رئيس سنة 2014، و نظام الحكم الحالى بشكل رسمى جمهورية شبه رئاسية، رغم إن مصادر دولية و باحثين كتير بيصنفوا النظام على إنه سلطوى.<ref name="dictator">Sources that categorise Sisi as a dictator: {{bulleted list|{{Cite news|title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous|url=[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |access-date=16 August 2026|newspaper=The Economist |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |archive-date=4 October 2023}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=8 April 2019 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=[https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/](https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election](https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election) |access-date=27 December 2024 |website=The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false](https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false) |access-date=27 December 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=12 July 2021 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=[https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983](https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}|{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=23 April 2019 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=[https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution](https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution) |access-date=27 December 2024 |website=Axios |language=en}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=31 March 2015 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=[https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/](https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/) |access-date=27 December 2024 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=3 April 2017 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=[https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house](https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house) |access-date=27 December 2024 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730) |access-date=22 November 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=[https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |access-date=16 August 2026 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |archive-date=26 August 2021|url-status=live}}|{{cite book |last1=Grewal |first1=Sharan |title=Soldiers of Democracy? |chapter=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023 |pages=136–176 |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0}}|{{Cite web |date=15 March 2024 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=[https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values](https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values) |access-date=14 December 2024 |language=en}}}}</ref> مصر [[دوله بتتطور]] و عندها واحد من اكبر اقتصادات افريقيا، و ليها وزن سياسى و عسكرى و ثقافى كبير فى [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]] و [[شمال افريقيا]] و [[العالم الاسلامى]]. مصر بتعتبر [[قوة إقليمية]]، و كمان [[قوة متوسطة]] على المستوى العالمى. موقعها بين افريقيا و اسيا، و تحكمها فى [[قناة السويس]]، و حجم سكانها، و تاريخها السياسى و الثقافى، كل ده بيديها دور مهم فى السياسه الإقليمية و الدولية. [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله، و [[العربى]] هو اللغه الرسميه، فى حين إن [[اللهجه المصريه]] هى أكتر لغه مستخدمه فى الكلام اليومى. مصر عضو مؤسس فى [[الامم المتحده]] و [[جامعة الدول العربية]] و [[حركة عدم الانحياز]] و [[الاتحاد الافريقى]] و [[منظمة التعاون الاسلامى]]، و عضو فى [[بريكس]].<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Andrew F. |last2=Antkiewicz |first2=Agata |last3=Shaw |first3=Timothy M. |title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |date=10 December 2007 |volume=9 |issue=4 |pages=673–689 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x |jstor=4621867}}</ref> == تاريخ == {{الحياه فى مصر}} مصر بلد موجودة فى شمال شرق افريقيا، و مصر كمان بلد بحر متوسطية، يعنى من الدول اللى ليها سواحل على [[البحر المتوسط]]. الموقع الجغرافى بتاع مصر مهم قوى، و ليه دور كبير فى تكوين الحضارة المصرية و الثقافة بتاعتها، و كمان فى مكانتها السياسية و الاقتصادية عبر التاريخ. مصر متحددة من الشمال بالبحر المتوسط، و من الشمال الشرقى بإسرائيل و غزة، و من الشرق بالبحر الأحمر، و من الجنوب بالسودان، و من الغرب بليبيا. مصر من الشمال ليها حدود بحرية فى البحر المتوسط مع اليونان و قبرص، و ليها حدود أرضية مع ليبيا فى الغرب، و إسرائيل و غزة فى الشرق، و السودان فى الجنوب. خليج العقبة فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن الاردن و السعودية. المنطقة اللى بتشكل مصر دلوقتى ليها حدود طبيعية واضحة من آلاف السنين، أهمها الصحرا الغربية و الصحرا الشرقية و البحرين المتوسط و الأحمر، و وادى النيل اللى كان من البداية العمود الفقرى للحياة المصرية. حدود الدولة السياسية نفسها اتغيرت على مدار التاريخ مع توسعات و انكماشات الدولة المصرية، و بالخصوص فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]، لما النفوذ المصرى امتد جنوب ناحية النوبة و شمال شرق ناحية بلاد الشام. الاسم الرسمى للدوله دلوقتى هو '''جمهورية مصر العربية'''، و الاسم ده مستخدم من سنة 1971. قبل كده الدولة كان ليها أسامى رسمية مختلفة حسب النظام السياسى و المرحلة التاريخية، من ضمنها [[السلطنه المصريه|السلطنة المصرية]]، و [[المملكه المصريه|المملكة المصرية]]، و [[جمهورية مصر (1953–1958)|جمهورية مصر]]، و [[الجمهوريه العربيه المتحده|الجمهورية العربية المتحدة]]، لما مصر و سوريا اتحدوا سنة 1958. الاتحاد ده استمر لحد سنة 1961، لما سوريا خرجت منه بعد انقلاب عسكرى، لكن مصر فضلت مستخدمة اسم الجمهورية العربية المتحدة لحد سنة 1971. موضوع اسم الدولة و ارتباطه بالهوية المصرية أو العربية فضل جزء من مناقشات الهوية السياسية و الثقافية فى مصر. مصر مساحتها حوالى مليون كيلومتر مربع. من الناحية الجغرافيا الطبيعية، الأراضى المصرية من العصور الفرعونية لحد النهارده بتتقسم تقليدى لقسمين رئيسيين: [[مصر السفلى|وجه بحرى]]، و ده اللى بيمتد شمال القاهرة لحد البحر المتوسط و بيضم [[دلتا النيل]]، و [[صعيد مصر|الصعيد]]، و ده اللى بيمتد على الضفتين بتوع النيل من جنوب القاهرة لحد حدود مصر الجنوبية. اسم «مصر العليا» و «مصر السفلى» مرتبط باتجاه مجرى النيل؛ النهر بيجرى من الجنوب المرتفع ناحية الشمال المنخفض. المنطقة اللى بين جنوب الجيزة بالتقريب و أسيوط بيتقال عليها كمان مصر الوسطانيه. [[النيل|نهر النيل]] هو أهم عنصر جغرافى فى مصر، و عليه قامت معظم المجتمعات المصرية من عصور قبل التاريخ. الأدلة الأثرية على طول النيل و فى الواحات بتبين إن البشر عاشوا فى المنطقة من عصور مبكرة اوى. حوالى الألف العاشر قبل الميلاد، جماعات الصيادين و جامعى الطعام ابتدت تتحول تدريجى لمجتمعات أكتر استقرار، و التغير المناخى و جفاف الأراضى اللى حوالين وادى النيل ساعدوا على انتقال ناس كتير ناحية النهر، و هناك الزراعة و المجتمعات المستقرة ابتدت تتطور. حوالى سنة 6000 قبل الميلاد، ثقافات العصر الحجرى الحديث كانت استقرت فى وادى النيل، و بعد كده ظهرت ثقافات قبل الأسرات زى الثقافة البدارية و ثقافة نقادة، اللى اتطورت منها الدولة المصرية القديمة. أقدم نماذج معروفة من [[الهيروغليفيه|الكتابة الهيروغليفية]] المصرية ظهرت قبل توحيد مصر بوقت قصير، حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. مصر عدد سكانها من اكبر أعداد سكان الدول فى افريقيا، و عدد السكان دلوقتى أكتر من 100 مليون شخص. أغلب سكان مصر بيعيشوا على الضفتين بتوع النيل و فى الدلتا، فى مساحة صغيرة اوى مقارنة بإجمالى مساحة البلد، فى حين إن الصحرا بتشكل أغلب مساحة مصر و الكثافة السكانية فيها قليلة. السكان المصريين بقوا أكتر تحضر مع الزمن، و نسبة كبيرة منهم دلوقتى عايشة فى المدن، بالخصوص فى منطقة [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]]، اللى بقت واحدة من اكبر التجمعات الحضرية فى افريقيا و الشرق الوسطانى. مصر ليها شهرة عالمية بسبب تاريخها الطويل، و بالخصوص [[مصر القديمة|الحضارة المصرية القديمة]]، اللى كانت واحدة من أهم و أقدم حضارات العالم. حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، ملك تقليدى بيتربط باسم [[مينا]] وحد مصر العليا و مصر السفلى، و من وقتها ابتدت سلسلة طويلة من الأسر الملكية اللى حكمت مصر على مدار حوالى تلات آلاف سنة. مصر فى الفترة دى طورت نظام حكم مركزى، و كتابة، و فن، و عمارة، و دين منظم، و علوم و تكنولوجيات متقدمة بالنسبة لزمنها. فى [[الدولة القديمة]]، المصريين بنوا الأهرامات، و من أشهرها [[اهرامات الجيزة]]، اللى هرم خوفو منها هو العجيبة الوحيدة اللى لسه موجودة من عجائب الدنيا السبع القديمة. بعد فترات من الضعف و الانقسام، الدولة المصرية رجعت تقوى فى الدولة الوسطى، و بعد احتلال [[الهكسوس]] أجزاء من مصر، احمس الاول طردهم و ابتدى عصر الدولة الحديثة. العصر ده كان واحد من أقوى الفترات فى تاريخ مصر، و النفوذ المصرى امتد وقتها للنوبة و بلاد الشام. من أشهر ملوك الفترة دى [[حتشبسوت]]، و [[تحوتمس التالت]]، و [[اخناتون]]، و [[توت عنخ آمون]]، و [[رمسيس التانى]]. مصر بعد كده مرت بفترات من الحكم الأجنبى، منها الحكم الفارسى. سنة 332 قبل الميلاد، الإسكندر الاكبر دخل مصر، و بعد موته [[بطليموس الأول]] أسس الدولة البطلمية. اسكندريه بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مدن العالم الهلنستى، و [[مكتبة اسكندريه]] خلتها مركز عالمى للعلم و المعرفة. البطالمة تبنوا أجزاء كبيرة من التقاليد الملكية المصرية و ظهروا فى المعابد بالشكل الفرعونى. آخر حكام العيله كانت [[كليوباترا السابعه|كليوباترا السابعة]]، و بعد موتها سنة 30 قبل الميلاد مصر بقت جزء من [[الامبراطوريه الرومانيه]]. فى العصر الرومانى، مصر كانت واحدة من أغنى ولايات الامبراطورية و مصدر مهم للقمح. المسيحية وصلت مصر فى القرن الاولانى الميلادى، و حسب التقليد المسيحى مرقس الرسول كان له دور أساسى فى تأسيس الكنيسة فى اسكندريه. مع الوقت، المسيحية انتشرت بشكل واسع، و اللغة المصرية فى مرحلتها [[اللغة القبطية|القبطية]] بقت اللغة الأساسية لقطاعات كبيرة من السكان، خصوص برا المدن الكبيرة. فى القرن السابع، مصر دخلت مرحلة جديدة بعد الفتح الإسلامى لمصر. القوات الاسلاميه بقيادة [[عمرو بن العاص]] دخلت مصر فى الاربعينات من القرن السابع، و أسست [[الفسطاط]]، اللى بقت مركز الحكم الجديد. الإسلام انتشر بشكل تدريجى، و العربية بقت مع الوقت لغة الإدارة و بعدين اللغة السائدة. مصر بعد كده كانت تحت حكم دول و أسر مختلفة، منها الدولة الطولونية، و الدولة الإخشيدية، و [[الدولة الفاطمية]]. الفاطميين أسسوا [[القاهرة]] سنة 969، و المدينة بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مراكز العالم الإسلامى. بعد الفاطميين، [[الدولة الأيوبية]] حكمت مصر، و بعد كده [[المماليك]] استولوا على الحكم سنة 1250. مصر فى العصر المملوكى بقت مركز اقتصادى و عسكرى مهم، و طرق التجارة بين البحر الأحمر و الهند و شرق آسيا كانت بتمر عن طريقها. لكن الطاعون الأسود فى القرن الـ14 ضرب مصر بقوة و قتل نسبة كبيرة من السكان. سنة 1517، [[الدولة العثمانية]] ضمت مصر بعد هزيمة المماليك. المماليك فضل عندهم نفوذ كبير رغم الحكم العثمانى، و مصر عاشت فترات من عدم الاستقرار و الأوبئة و المجاعات. سنة 1798، [[نابليون بونابرت]] غزا مصر، و الاحتلال الفرنساوى كان قصير، لكن أثره السياسى و العلمى كان كبير و ساعد فى فتح مرحلة جديدة فى التاريخ الحديث. سنة 1805، [[محمد على باشا]] استولى على الحكم و أسس العيله اللى حكمت مصر لحد سنة 1952. محمد على عمل جيش حديث، و نظم الإدارة، و طور الزراعة و الرى و الصناعة، و وسع نفوذ مصر للسودان و الشام و أجزاء من الجزيرة العربية و الأناضول. القوى الاوروبية بعد كده أجبرته يتخلى عن معظم التوسعات دى، لكن التعديلات بتاعته ساعدت فى تأسيس الدولة المصرية الحديثة. سنة 1867، مصر بقت رسمى خديوية شبه مستقلة تحت السيادة الاسمية للدولة العثمانية. [[قناة السويس]] اتفتحت سنة 1869، و بقت واحدة من أهم الممرات البحرية فى العالم. المشاكل المالية و الديون زودت تدخل القوى الاوروبية، و بعد الثورة العرابية وحدوث الخيانه للثوره ده ادى ان بريطانيا احتلت مصر سنة 1882. سنة 1914، مصر انفصلت بشكل رسمى عن الدولة العثمانية و بقت سلطنة تحت الحماية البريطانية. بعد [[ثورة 1919]] و الضغط الشعبى، بريطانيا أعلنت استقلال مصر سنة 1922، و السلطان [[فؤاد الأول]] بقى ملك مصر، لكن النفوذ البريطانى فضل قوى، بالخصوص فى الجيش و السياسة الخارجية و منطقة قناة السويس و السودان. بعد الحرب العالمية التانية، الحركة الوطنية ضد الوجود البريطانى زادت، و هزيمة مصر فى حرب 1948 زودت الغضب من النظام الملكى. يوم 23 يوليه 1952، [[الظباط الاحرار|حركة الظباط الأحرار]] بقيادة [[محمد نجيب]] قامت بحركتها ضد الملك [[فاروق الأول]]. فاروق تنازل عن العرش لابنه [[فؤاد التانى]]، و سنة 1953 الملكية اتلغت و مصر أعلنت الجمهورية. محمد نجيب بقى اول رئيس لمصر وبعدها بقى [[جمال عبد الناصر]] تانى رئيس لمصر، و سنة 1956 بقى رئيس. ناصر أمم [[قناة السويس]] فى نفس السنة، و ده أدى للعدوان الثلاثى من إسرائيل و فرنسا و بريطانيا. الضغط الدولى أنهى الحرب، و القوات الأجنبية انسحبت. سنة 1958، مصر و سوريا كونوا [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن الاتحاد انتهى بشكل فعلى سنة 1961 بعد خروج سوريا. سنة 1967، مصر دخلت حرب مع إسرائيل و خسرت سينا. بعد وفاة ناصر سنة 1970، [[انور السادات]] بقا رئيس. السادات غير اتجاه مصر الخارجى بعيد عن الاتحاد السوڤيتى و ناحية امريكا، و سنة 1971 اسم الدولة اتغير رسمى لـ'''جمهورية مصر العربية'''. سنة 1973، مصر و سوريا دخلوا حرب ضد إسرائيل، و القوات المصرية عبرت قناة السويس و كسرت خط بارليف. بعد كده السادات دخل فى مفاوضات سلام، و [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه|معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]] اتوقعت سنة 1979، و إسرائيل انسحبت من سينا بشكل تدريجى لحد سنة 1982. بعد اغتيال السادات سنة 1981، [[حسنى مبارك]] بقى رئيس و فضل فى الحكم حوالى 30 سنة. مصر فى عهده حافظت على معاهدة السلام مع إسرائيل و رجعت علاقاتها بالدول العربية بشكل تدريجى، لكن البلد واجهت مشاكل زى الفقر، و البطالة، و الزيادة السكانية، و الإرهاب، و القيود السياسية. يوم 25 يناير 2011، احتجاجات واسعة ابتدت ضد حكم مبارك بسبب الفساد و مطالب الحرية السياسية و العدالة الاجتماعية. الاحتجاجات انتشرت فى مدن مصر، و [[ميدان التحرير]] بقى رمز للحركة. يوم 11 فبراير مبارك تنحى، و [[المجلس الأعلى للقوات المسلحة]] استلم السلطة. سنة 2012، [[محمد مرسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، لكن حكمه شاف انقسامات و احتجاجات كبيرة سواء مؤيده ليه او معارضه ليه. يوم 3 يوليه 2013، الجيش شال مرسى من الحكم، و [[عدلى منصور]] بقى رئيس مؤقت. سنة 2014، [[عبد الفتاح السيسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، و فضل رئيس مصر بعد كده. مصر كمان ليها دور مهم قوى فى الشرق الاوسط و افريقيا، و الدور ده مصر لعبته زمان و لسه بتلعبه فى الحاضر. موقعها الجغرافى، و قناة السويس، و حجم سكانها، و تاريخها، و تأثيرها الثقافى، كل ده بيديها وزن كبير فى المنطقة. اللغة اليومية لاغلب المصريين دلوقتى هى [[اللغه المصريه|المصرى]]، و اللغة دى اتطورت فى مصر على مدار قرون و فيها طبقات كتير من المصرية القديمة و القبطية و العربية و لغات تانية. اللغة المصرية فيها [[لهجات مصريه|لهجات مصرية]] كتير، من بينها لهجات القاهرة و الدلتا و الصعيد و سينا و غيرها. فيه باحثين و كتاب، زى بيومى قنديل، بيعتبروا المصرى امتداد حديث للتطور التاريخى للغة المصرية و مرتبط بالقبطى، فى حين إن التصنيف اللغوى السائد بيعتبر المصرى شكل من أشكال العربية المصرية اتأثر بقوة بالقبطى و بتاريخ مصر اللغوى. [[تاريخ مصر|تاريخ و حضارة مصر]] القديمة لسه ليهم تأثير كبير على الهوية و الوعى الثقافى للمصريين لحد النهارده، و ده بيظهر فى اللغة و العادات و الأكلات و المزيكا و الاحتفالات الشعبية. ممارسات زى [[شم النسيم]] جذورها قديمة اوى، و الاحتفالات بالمولد، و السبوع، و الأربعين، و عادات الجنازات و الزار و الذكر فضل ليها حضور فى الثقافة الشعبية. ماكينات زى الطبلة و الناى و المزمار و الربابة و الدف ليها تاريخ طويل فى الثقافة المزيكا المصرية، و ألعاب و فنون شعبية زى [[التحطيب]] لسه موجودة لحد النهارده. الممارسات دى بتظهر بشكل واضح بين سكان الريف فى الصعيد و الدلتا، لأنها مجتمعات ريفية حافظت على تقاليد زراعية و اجتماعية قديمة. من أوضح الأمثلة إن فلاحين كتير فى مصر لسه بيستخدموا الشهور القبطية فى مواسم الزراعة، و كل شهر بالتقريب مرتبط بأمثال و حكم شعبية بتوصف الطقس و الزراعة و طبيعة الموسم. == الاسم == كان المصريين بيسموا بلدهم في اللغة المصرية القديمة '''«كمت» (km.t)'''، وهى كلمة معناها '''«السوداء»''' أو '''«الأرض السوداء»'''، في إشارة للتربة الخصبة الداكنة في وادي النيل، وده كان بيميزها عن '''«دشرت» (dšr.t)'''، اللي معناها '''«الأرض الحمراء»'''، في إشارة لارض الصحراء. ومن كلمة '''دشرت''' جه بعد كده اللفظ الإنجليزي '''desert''' بمعنى «الصحراء». وفي المرحلة القبطية من اللغة المصرية، اتطور اسم مصر إلى '''«ⲕⲏⲙⲉ» (Kēme)''' في [[القبطيه الصعيديه|اللهجة الصعيدية]]، وإلى '''«ⲭⲏⲙⲓ» (Khēmi)''' في [[القبطيه البحيريه|اللهجة البحيرية]].<ref name=":0" /> من أقدم الأسماء المعروفة لمصر في اللغة المصرية القديمة الاسم Kmt (كيمت)، اللي كان بيتكتب بالعلامات الهيروغليفية، واستمر بأشكال مختلفة خلال المراحل المتأخرة من اللغة المصرية. الاسم مرتبط بالجذر km بمعنى «أسود»، واللاحقة -t المرتبطة بصيغة التأنيث في اللغة المصرية القديمة، وعلشان كده بيتفسر الاسم تقليديا بمعنى «الأرض السودا»، في إشارة للتربة الخصبة في وادي النيل، في مقابل Dšrt بمعنى «الأرض الحمرا» المرتبط بالصحراء. الكتابة المصرية القديمة، سواء [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] أو [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] أو [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]، كانت في الأساس بتعتمد على كتابة الصوامت، ومكنتش بتمثل الحركات بشكل كامل ومنتظم. وعشان كده، النطق الأصلي لكثير من الكلمات المصرية القديمة، ومنها Kmt، مش معروف بصورة مباشرة، وإنما بيتم إعادة بناؤه بالاعتماد على المقارنات اللغوية، والتغيرات المعروفة في تاريخ اللغة، والأشكال اللي ظهرت في المراحل المتأخرة منها. في المرحلة القبطية، وهي اخر مرحلة معروفة من تطور اللغة المصرية، ظهر الاسم في صورة ⲕⲏⲙⲉ. والكتابة القبطية كانت مختلفة عن الكتابة المصرية القديمة في إنها استخدمت الحروف اليونانية، مع إضافة حروف من الديموطيقية علشان تمثل بعض الأصوات المصرية، وكانت بتمثل الحركات بصورة أوضح. وده بيساعد الباحثين في دراسة التطور الصوتي للاسم، لكن الاختلاف بين اللهجات القبطية، خصوصا الصعيدية والبحيرية، لازم يتاخد في الاعتبار عند تحديد النطق. أما ⲏ في الكتابة القبطية، فنطقه اختلف حسب اللهجة والفترة التاريخية. لذلك مينفعش اعتبار كل نطق حديث مقترح للاسم القبطي نطق وحيد أو مؤكد للمصري القديم. وبالمثل، النطق المفترض لـ Kmt في المراحل الأقدم من اللغة المصرية يفضل إعادة بناء علمية، لأن الحركات الأصلية مش مكتوبة بشكل مباشر في المصادر المصرية القديمة. أما اسم مصر في العربية، فهو مختلف في أصله عن Kmt، ومرتبط بتسمية سامية قديمة لمصر. وفي اللغات الأوروبية، زي الإنجليزية Egypt والفرنسية Égypte، الاسم بيرجع في النهاية إلى اليونانية القديمة Αἴγυπτος (Aígyptos)، ومنها انتقل لللاتينية في صورة Aegyptus، بعدين تطورت منه الأشكال الأوروبية الحديثة. وبكده، مصر عبر تاريخها اتعرفت بأسماء مختلفة في اللغات والثقافات اللي تعاملت معاها، ومن أهمها الاسم المصري القديم Kmt، والاسم العربي مصر، والاسم اليوناني واللاتيني اللي منه اتطورت أسماء مصر في معظم اللغات الأوروبية. Αἴγυπτος <small><span lang="la">Aígyptos</span></small> اليونانيين القدام لما اتعاملوا مع مصر استخدموا اسم Αἴγυπτος (Aígyptos)، والاسم ده هو اللي انتقلت منه بعد كده أسماء مصر في اللغات الأوروبية، زي Egypt في الإنجليزي وÉgypte في الفرنسي. واسم Aígyptos مرتبط في التفسير التقليدي بالاسم المصري القديم ḥwt-kꜣ-Ptḥ (حوت-كا-بتاح)، اللي معناه تقريبا «بيت روح بتاح»، وده كان اسم مرتبط بمدينة منف ومعبد الإله بتاح فيها. ومع مرور الوقت، استخدم اليونانيين الاسم اللي ارتبط بمنف للإشارة إلى مصر كلها، ومن الشكل اليوناني Aígyptos ظهر الشكل اللاتيني Aegyptus، ومنه تطورت أسماء مصر في معظم اللغات الأوروبية. ومن الاسم اليوناني Aígyptos اتكون كمان الاسم اليوناني للصفة «مصري»، وهو Aigyptios. ومع انتقال الاسم للقبطية، حصلت عليه تغيرات صوتية، وظهر في صور قبطية زي ⲅⲩⲡⲧⲓⲟⲥ، ومن الأشكال دي اتطور الاسم العربي «قبط». وفي الأصل، كلمة «قبط» كانت مرتبطة بمعنى المصريين، لكن استعمالها اتغير مع الوقت، وخصوصا بعد انتشار الإسلام في مصر. وفي المصادر العربية في العصور الإسلامية المبكرة والمتوسطة، كلمة «قبط» تم استخدامها في سياقات مختلفة، لكن مع مرور القرون بقت مرتبطة بصورة متزايدة بالمصريين المسيحيين، لحد ما استقر استعمالها أساسا للدلالة على المسيحيين المصريين وعلى لغتهم وكنيستهم. وده يفسر ليه كلمة Copt في اللغات الأوروبية بقت في العصر الحديث بتشير أساسا للمصريين المسيحيين وللتراث القبطي. أما بالنسبة لاسم «مصر»، فهو اسم مختلف في أصله عن Kmt وAígyptos. الاسم العربي مصر من أصل سامي، وليه نظائر في لغات سامية تانية، وظهر بأشكال مختلفة في المصادر القديمة. ومن أشهر النظائر الاسم العبري מִצְרַיִם (Miṣrayim) الوارد في الكتاب العبري، وكمان الاسم الأكدي Miṣru/Miṣir، اللي كان بيستخدم للإشارة لمصر. والاسم العبري Miṣrayim اتفسر في بعض التقاليد القديمة على إنه مرتبط بفكرة «البلدين» أو «الأرضين»، في إشارة محتملة لمصر العليا ومصر السفلى، لكن ده تفسير لغوي قديم ومش من المؤكد إنه الأصل التاريخي للاسم. وبالمثل، الرواية الموجودة في سفر التكوين عن مصرايم باعتباره واحد من أبناء حام بن نوح هى رواية أنساب، ومينفعش يتم التعامل باعتبارها دليل تاريخي على أصل اسم مصر. وفيه كمان محاولات لربط اسم مصر بشكل مباشر بأصل مصري قديم أو قبطي، لكن بعض المقترحات دي، زي اشتقاقه من شكل قبطي من نوع Ⲙⲁⲥⲣⲉ / Ⲙⲉⲥⲣⲉ، مش بنفس درجة قوة التفسير السامي، وعلشان كده الأفضل عرضها باعتبارها فرضيات لغوية مش أصلا مؤكد للاسم. وبالتالي، أسماء مصر الرئيسية اللي وصلت لنا من التقاليد اللغوية المختلفة بتمثل تاريخ طويل من التغير اللغوي: Kmt هو الاسم المصري القديم المرتبط بـ«الأرض السودا»، وAígyptos هو الاسم اليوناني اللي ارتبط في التقليد باسم حوت-كا-بتاح في منف، ومنه ظهرت أسماء مصر الأوروبية زي Egypt، بينما مصر هو الاسم السامي اللي استمر في اللغة العربية لحد النهاردة. ⲙⲁⲥ-ⲣⲏ الاسم اللي المصريين كانوا بيسموا نفسهم بيه في اللغة المصرية القديمة كان «رمت ن كمت» rmṯ n km.t، والمعنى الحرفي للاسم هو «الناس بتوع كمت»، أي «أهل مصر». وفي المرحلة القبطية من اللغة المصرية، استمر التعبير ده بمعنى قريب، وظهر في اللهجة الصعيدية بالشكل ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ (نرمنكيمه)، وفي اللهجة البحيرية بالشكل ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ (نيرمنكيمه/نيرمنكهيمه). والمعنى الحرفي في القبطية هو «الناس بتوع كيمه»، أي «أهل مصر».<ref name=":0" />{{break|2}} '''كمت km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''كيمه ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''رمت ن كمت rmṯ n km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> D21:V13-A1*B1:Z2-N35-km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''انرِمِنكيمه ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero>O6-t:pr-D28-Z1-p:t-H</hiero> == نظره تاريخيه == [[ملف:SphinxGiza.jpg|thumb|[[هرم خوفو]] و [[ابو الهول]]، اتبنوا فى [[المملكه القديمه]] وهى من اعظم الاثار اللى سابها المصريين القدام]] [[ملف:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|دار الاوبرا المصريه (صوره متاخده من [[برج القاهره]])]] [[ملف:Luxor, Luxor Temple, inside, at night, Egypt, Oct 2004.jpg|تصغير|[[معبد الاقصر]] فى الليل، فى [[الاقصر]]]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] {{مفصله|تاريخ مصر}}مصر هى أقدم البلاد اللي قامت فيها دولة وحضارة مستمرة في العالم. على مدار آلاف السنين، عاش المصريين في وادي النيل، واتطورت مجتمعاتهم تدريجيا من تجمعات صغيرة ومجتمعات زراعية لممالك، وبعد كده قامت دولة مركزية موحدة، وده خلى مصر تتميز باستمرارية تاريخية وحضارية نادرة جدا. الحضارة المصرية القديمة وصلتنا أخبارها من خلال عدد ضخم من الأدلة المكتوبة والاثرية، زي البرديات، ونقوش المعابد والمقابر، والتماثيل، واللوحات، والاثار المختلفة. والمصريين القدماء اهتموا جدا بالتسجيل والتوثيق، وده ساعدنا نعرف تفاصيل كتيرة عن حياتهم ودينهم وحكامهم واقتصادهم ومجتمعهم. الدولة المصرية طول تاريخها مكنتش مجرد الحاكم، سواء كان فرعون أو ملك أو سلطان، ومبقتش مجرد الجيش أو الشعب، لكنها كانت مجموعة كبيرة من المؤسسات والنظم والتقاليد والعادات والهوية والثقافة والعلاقات الاجتماعية والاقتصادية والسياسية اللي اتطورت مع الوقت، واسهمت في تكوين الشخصية المصرية. فيه ادلة على وجود الانسان في وادي النيل من عصور ما قبل التاريخ، وفي رسوم ونقوش صخرية اتلاقت في مناطق مختلفة من وادي النيل والصحراء، ومن حوالي الالفية العاشرة قبل الميلاد بدأت تظهر جماعات اعتمدت على الصيد وصيد السمك وجمع النباتات والحبوب. ومع التغيرات المناخية اللي حصلت في شمال افريقيا، بدأت مناطق واسعة من الصحراء تتحول تدريجيا لمناطق اكثر جفافا، فتركزت اعداد اكبر من السكان حوالين نهر النيل والمناطق الخصبة القريبة منه. ومع تطور الزراعة والاستقرار، بدأت تظهر القرى والمجتمعات المنظمة، وبعد كده تطورت الى مراكز اكبر وممالك في شمال مصر وجنوبها. والزراعة في وادي النيل احتاجت للتعاون وتنظيم المياه وتخزين المحاصيل وحساب الاراضي، وده ساعد على تطور الحساب والهندسة والتقويم والفلك والادارة. ومع زيادة الحاجة للتسجيل والادارة ظهرت الكتابة المصرية القديمة، وبعدها تطور الادب المصري، وظهرت نصوص دينية وادارية وادبية كتيرة. وطور المصريين كمان فنون العمارة والنحت والرسم، وابتكروا اساليب معمارية وفنية كان ليها تأثير كبير على الحضارات اللي جت بعدهم. وساب المصريين القدماء اثار ضخمة زي الاهرامات والمعابد والمسلات، بالاضافة الى تماثيل ونقوش ورسومات جدارية بتشهد على مستوى عالي جدا من المهارة الفنية والهندسية. وتطورت مصر قبل توحيدها الى مملكتين رئيسيتين هما مصر العليا في الجنوب ومصر السفلى في الشمال. وحصل توحيد سياسي للبلاد في نهاية الالفية الرابعة قبل الميلاد، وارتبط التوحيد بشكل اساسي بالملك نارمر، بينما ظهر اسم مينا في التقاليد المصرية القديمة اللاحقة. والارجح ان توحيد مصر مكنش مجرد حدث واحد حصل في يوم واحد، لكنه كان نتيجة عملية سياسية تدريجية، وبداية الاسرة الاولى بتتأرخ بحوالي 3100 قبل الميلاد. والمصريين استخدموا اسماء مختلفة لبلادهم، ومن بينها تاوي، ومعناها الارضين، في اشارة لمصر العليا ومصر السفلى. واستمرت الحضارة المصرية القديمة حوالي تلات الاف سنة، مرت خلالها بفترات قوة ووحدة، وفترات ضعف وانقسام، وكمان بفترات حكم اجنبي، لكن فضل فيه قدر كبير من الاستمرار في التقاليد والثقافة والفنون والدين المصري. بعد طرد الهكسوس من مصر في بداية الدولة الحديثة، دخلت مصر مرحلة توسع عسكري كبيرة. وبدأ ملوك مصر يوجهوا اهتمامهم ناحية بلاد الشام والنوبة، ووصل النفوذ المصري في بعض الفترات لمناطق بعيدة جدا عن وادي النيل. وكان تحتمس التالت من اشهر ملوك مصر في التوسع العسكري، وخاض حملات كتيرة في بلاد الشام، وخلى مصر قوة اقليمية كبيرة، وكان النفوذ المصري في عهده ممتد لمساحات واسعة. كمان ظهر رمسيس التانى اعظم ملوك مصر القديمه اللى قوى مكانة مصر فى العالم القديم كله. حدود الدولة ونطاق نفوذها كانوا بيتغيروا حسب قوة الدولة والظروف السياسية والعسكرية في كل عصر. وفي العصر البطلمي بقت مصر واحدة من اهم القوى في منطقة البحر المتوسط. واسس البطالمة مركز ثقافي وعلمي ضخم في الاسكندرية، وكانت مكتبة الاسكندرية ومؤسسات العلم هناك من اهم مراكز المعرفة في العالم القديم. وفي سنة 30 قبل الميلاد انتهى استقلال مصر البطلمية، ودخلت مصر تحت الحكم الروماني بعد هزيمة كليوباترا السابعة امام اوكتافيان، اللي بقى بعد كده الامبراطور اغسطس. وبقت مصر ولاية رومانية مهمة جدا، خصوصا بسبب انتاجها الزراعي والحبوب، وكانت بتلعب دور كبير في اقتصاد الامبراطورية الرومانية. وبعد انقسام الامبراطورية الرومانية، بقت مصر تابعة للامبراطورية الرومانية الشرقية او البيزنطية. وفي القرن السابع الميلادي دخلت مصر مرحلة جديدة، لما وصلت الجيوش الاسلامية بقيادة عمرو بن العاص، وانتهى الحكم البيزنطي لمصر بعد فتح البلاد حوالي سنة 642 ميلادية. وبعد كده بقت مصر جزء من الدولة الاسلامية، وتعاقب عليها حكام ودول مختلفة، منهم الامويين والعباسيين والطولونيين والاخشيديين والفاطميين والايوبيين والمماليك. وفي سنة 868 ميلادية اسس احمد بن طولون حكم قوي في مصر، وامتلك بدرجة كبيرة من الاستقلال عن الخلافة العباسية، وامتد نفوذه كمان للشام. وكان حكمه مرتبط بالخلافة العباسية، لكنه كان مستقل عنها الى حد كبير. وفي العصر الفاطمي اصبحت القاهرة مركز الدولة الفاطمية، وامتد نفوذ الفاطميين في فترات مختلفة لاجزاء من بلاد الشام والحجاز وشمال افريقيا واليمن. وبعدهم جه العصر الايوبي، وبعده العصر المملوكي، واصبحت مصر في العصر المملوكي واحدة من اقوى الدول في العالم الاسلامي، وامتد نفوذ سلاطينها لمصر والشام والحجاز ومناطق تانية. وفي سنة 1517م استولى العثمانيين على مصر بعد هزيمة المماليك، وبقت مصر جزء من الدولة العثمانية. وفي بداية القرن التسعتاشر ظهر محمد علي باشا، وبدأ يبني دولة مركزية وجيش حديث في مصر. وعمل اصلاحات كبيرة في الزراعة والتعليم والصناعة والادارة والجيش. وقدرت القوات المصريه انها تسيطر على السودان، ووصل نفوذها للحجاز وبلاد الشام، ووصل الجيش المصري الى الاناضول، وهدد الدولة العثمانية نفسها. لكن التوسع ده مستمرش، واضطر محمد علي يتراجع عن معظم المناطق اللي توسعت فيها مصر بسبب التدخل الاوروبي والضغوط الدولية. وبعد كده زاد النفوذ الاوروبي في مصر تدريجيا، لحد ما حصل الاحتلال البريطاني سنة 1882مواستمر الاحتلال البريطاني لعقود. قامت ثورة 23 يوليو سنة 1952م، وانتهى النظام الملكي، وتم الاعلان عن الجمهورية سنة 1953م وتم جلاء ما تبقى القوات البريطانية عن مصر سنة 1956م. ورغم كل التغييرات اللي حصلت في تاريخ مصر، من فراعنة واحتلالات وحكام اجانب ودول اسلامية مختلفة وعصر عثماني واحتلال بريطاني، فضل نهر النيل هو مركز الحياة المصرية، وفضل المجتمع المصري موجود ومتطور، مع تغير اللغة والدين والنظام السياسي والثقافة على مدار الاف السنين. مصر القديمة فضلت واحدة من اعظم الحضارات اللي عرفها العالم، ومصر الحديثة هي نتيجة تاريخ طويل جدا من التغير والتفاعل بين السكان والثقافات والحضارات المختلفة، مع استمرار وجود مجتمع مصري مرتبط بوادي النيل عبر الاف السنين. == النشيد الوطنى == '''بلادى بلادى بلادى''' هو اسم [[النشيد الوطنى المصرى]] الحالى، من تأليف [[محمد يونس القاضى]] وتلحين [[سيد درويش]]. و فى سنة 1923 كتب محمد يونس القاضى نشيد «بلادى بلادي»، و كانت كلماته متأثرة بخطاب مشهور للزعيم [[مصطفى كامل]] ألقاه سنة 1907، ولحنه سيد درويش. أول سلام وطنى اتعرف لمصر ظهر سنة 1869 فى عهد الخديوى إسماعيل، و كان «مارش الانتصار» من أوبرا عايدة، من تلحين الموسيقار الإيطالى جوزيبى فيردى. واتعزف المارش فى احتفالات افتتاح قناة السويس واستقبال كبار الضيوف والملوك و الأمراء اللى حضروا المناسبة. وبعد ثورة 23 يوليه 1952، اتغير السلام الوطنى، وظهر «نشيد الحرية» من كلمات كامل الشناوى و ألحان محمد عبد الوهاب. وبعده، سنة 1960، اتخذت مصر «والله زمان يا سلاحي» سلام وطنى جديد، من كلمات صلاح جاهين و ألحان كمال الطويل وغناء أم كلثوم. وفى سنة 1979، اعتمد الرئيس [[محمد انور السادات|محمد أنور السادات]] «بلادى بلادي» نشيد وطنى لجمهورية مصر العربية، وصدر القرار الجمهورى رقم 149 باعتماده، و كمان أعاد محمد عبد الوهاب توزيع اللحن. أما اسم الدولة، فبعد انتهاء الوحدة المصرية السورية سنة 1961، فضلت مصر رسميا محتفظة باسم «الجمهورية العربية المتحدة» لحد سنة 1971، و بعد كده بقى اسم الدولة الرسمى «جمهورية مصر العربية». وفيه بعض المصريين اللى بيطرحوا فكرة الاكتفاء باسم «مصر» كاسم للدولة من غير إضافات، لكن ده طرح سياسى ودستورى موجود عند بعض الناس، ومش هو الاسم الرسمى الحالى للدولة.{{اقتباس مركزى|بلادى بلادى بلادى — لكِ حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ام البلاد — انت غايتى و المراد و على كل العباد — كم لنيلك من ايادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر انتى اغلى دره — فوق جبين الدهر غره يا بلادى عيشى حره — و اسلمى رغم الاعادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ارض النعيم — سدت بالمجد القديم مقصدى دفع الغريم — و على الله اعتمادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر اولادك كرام — اوفياء يرعو الزمام سوف تاخد بالمرام — باتحادهم و اتحادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى}} == الحكومه == {{Main|سياسة مصر}} {{multiple image | total_width = 340 | image1 = AbdelFattah Elsisi (cropped).jpg | caption1 = [[عبد الفتاح السيسى]]<br /><small>[[رئيس مصر|رئيس الجمهوريه]]</small> | image2 = Mostafa Madbouly (cropped).jpg | caption2 = [[مصطفى مدبولى]]<br /><small>[[رئيس وزرا مصر|رئيس الوزرا]]</small> | caption_align = center }} مصر دولة شبه رئاسيه، و كمان مصر جمهوريه، و نظام الحكم فيها قائم على رئيس الجمهوريه و الحكومه و السلطه التشريعيه و القضائيه، و ده حسب [[دستور مصر]]. رئيس الجمهوريه هو رئيس الدوله، و الحكومه هى الهيئه التنفيذيه و الإداريه العليا للدوله، و رئيس مجلس الوزرا بيترأسها. [[مجلس النواب المصرى]] و [[مجلس الشيوخ المصرى]] بيمثلوا السلطه التشريعيه. مجلس النواب مسؤول عن سن القوانين، و إقرار السياسه العامه للدوله و الموازنه، و كمان بيراقب أعمال السلطه التنفيذيه. أعضاء مجلس النواب بيتنتخبوا لمدة خمس سنين، و مدة مجلس الشيوخ كمان خمس سنين. رئيس الجمهوريه بيتم انتخابه عن طريق اقتراع عام سرى مباشر، و مدة الرئاسه حسب التعديلات الدستوريه الحاليه ست سنين. مصر عندها واحد من أقدم التقاليد البرلمانيه المستمره فى العالم العربى.<ref name="pogar" /> أول مجلس نيابى حديث اتأسس سنة 1866 فى عهد [[الخديوى اسماعيل]]. الاحتلال البريطانى سنة 1882 أدى لحل المجلس، و السلطات البريطانيه سمحت بعد كده بوجود هيئة استشاريه بس. بعد إعلان استقلال مصر، [[دستور مصر 1923|دستور سنة 1923]] أسس نظام ملكى برلمانى.<ref name="pogar">{{cite web|last=Brown|first=Nathan J.|title=Mechanisms of Accountability in Arab Governance: The Present and Future of Judiciaries and Parliaments in the Arab World|url=http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|publisher=Programme on Governance in the Arab Region|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605005203/http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|archive-date=5 June 2012}}</ref> يوم 3 يوليه 2013، وزير الدفاع وقتها الفريق [[عبد الفتاح السيسى]] أعلن عزل مرسى من منصبه و وقف العمل بـ [[دستور مصر 2012|دستور 2012]].<ref name="morsi-think-again">{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|title=Think Again: The Muslim Brotherhood|publisher=Al-Monitor|date=28 January 2013|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202110236/http://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> لجنة من 50 عضو اتشكلت علشان تعديل الدستور، و الدستور الجديد اتعرض على استفتاء شعبى و اتعتمد فى يناير 2014.<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|title=Who's Who: Members of Egypt's 50-member constitution committee|newspaper=Al-Ahram|access-date=1 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224524/http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> [[انتخابات مجلس النواب المصرى 2015|انتخابات مجلس النواب سنة 2015]] اتعملت على مرحلتين، من 17 اكتوبر لحد 2 ديسمبر 2015.<ref name="ao30aug">{{Cite news |date=30 August 2015 |title=Timetable for Egypt's parliamentary elections announced; voting to start 17 Oct |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023424/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |archive-date=4 September 2015 |access-date=11 September 2015 |agency=Ahram Online}}</ref> [[انتخابات الرئاسه المصريه 2014|انتخابات الرئاسه سنة 2014]] اتعملت من 26 لـ 28 مايو. الأرقام الرسميه قالت إن نسبة المشاركه كانت 47.5%، و عبد الفتاح السيسى اخد 23.78 مليون صوت، أو 96.9% من الأصوات، قدام 757,511 صوت، أو 3.1%، لـ [[حمدين صباحى]].<ref>{{cite web |title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91% |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731100838/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |archive-date=31 July 2014 |access-date=28 July 2014 |website=English.Ahram.org |publisher=Ahram Online}}</ref> بعض المؤسسات الدوليه بتنشر تقييمات مختلفه للنظام السياسى فى مصر. [[فريدوم هاوس]] فى تقريرها لسنة 2024 صنفت مصر "غير حره"، و ادت الحقوق السياسيه 6 من 40 و الحريات المدنيه 12 من 60.<ref>{{cite web|title=Egypt|url=https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|work=Freedom in the World 2024|publisher=Freedom House|access-date=3 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233711/https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|url-status=live}}</ref> [[معهد V-Dem]] فى بياناته لسنة 2023 حط مصر ضمن الدول الأقل ديمقراطيه فى افريقيا.<ref name="vdem_dataset">{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live}}</ref> [[وحدة المخابرات الاقتصاديه]] فى مؤشر الديمقراطيه لسنة 2023 وصفت النظام فى مصر بأنه "نظام سلطوى" و ادته درجة 2.93.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB |access-date=3 March 2024 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320115317/http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |url-status=live}}</ref> === العلاقات الخارجيه === {{Main|علاقات مصر الخارجيه}} {{multiple image | width1 = 185 | width2 = 185 | direction = vertical | footer = فوق: الرئيس السابق [[حسنى مبارك]] مع الرئيس الامريكانى السابق [[جورج دبليو بوش]] فى كامب ديفيد سنة 2002.<br />تحت: الرئيس [[عبد الفتاح السيسى]] مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] فى [[قمة البريكس 2024]]. | image1 = Hosni Mubarak with George W. Bush.jpg | image2 = Meeting between Abdel Fattah el-Sisi and Vladimir Putin at 2024 BRICS Summit.jpg }} موقع مصر الجيوجرافى، و تاريخها، و دورها الدبلوماسى فى افريقيا و البحر المتوسط و جنوب غرب اسيا بيأثروا على سياستها الخارجيه. مصر كانت من الدول المؤسسه لـ [[حركة عدم الانحياز]] و [[الامم المتحده]]، و فضلت ليها مشاركه مهمه فى الدبلوماسيه الإقليميه. [[القاهره]] تاريخى كانت ملتقى للتجاره و الثقافه، و فضلت مركز مهم للتأثير الفكرى و السياسى فى المنطقه. [[العلاقات المصريه الامريكانيه|الولايات المتحده]] كانت شريك مهم لمصر، و المساعدات العسكريه الامريكانيه لمصر كانت حوالى 1.3 مليار دولار فى السنه حسب أرقام سنة 2015.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |title=Obama restores US military aid to Egypt over Islamic State concerns |date=31 March 2015 |work=[[The Guardian]] |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214044811/https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |archive-date=14 December 2016 |url-status=live}}</ref> الولايات المتحده صنفت مصر سنة 1989 [[حليف رئيسى من بره الناتو]]. العلاقات بين البلدين اتوترت بعد أحداث 2013، و إدارة الرئيس الامريكانى [[باراك اوباما]] انتقدت تعامل الحكومه المصريه مع [[الاخوان المسلمين]] و علقت تدريبات عسكريه مشتركه.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |title=Obama cancels military exercises, condemns violence in Egypt |work=Reuters |date=15 August 2013 |access-date=8 October 2014 |author1=Holland, Steve |author2=Mason, Jeff |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014033253/http://www.reuters.com/article/2013/08/16/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الروسيه|روسيا]] زادت بعد عزل مرسى، و البلدين وسعوا التعاون العسكرى<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |title=Russia, Egypt seal preliminary arms deal worth $3.5 billion: agency |work=Reuters |date=17 September 2014 |access-date=8 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014032747/http://www.reuters.com/article/2014/09/17/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> و التجارى.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |title=Russia to boost trade with Egypt after Western food ban |work=Yahoo News |date=12 August 2014 |access-date=8 October 2014 |author=Anishchuk, Alexei |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014204101/http://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الصينيه|الصين]] كمان اتطورت، و البلدين أعلنوا سنة 2014 إقامة "شراكه استراتيجيه شامله". مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] رفعوا علاقتهم سنة 2024 لمستوى "شراكه استراتيجيه و شامله"، و الشراكه بتشمل التعاون السياسى و الاقتصادى، و التجاره، و دعم الاستقرار الاقتصادى، و التعاون فى مكافحة الإرهاب.<ref>{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/news/joint-declaration-strategic-and-comprehensive-partnership-between-arab-republic-egypt-and-european-2024-03-17_en |title=Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between the Arab Republic of Egypt and the European Union |publisher=European Commission |date=17 March 2024 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لعبت دور وسيط فى صراعات الشرق الأوسط، و خصوصاً فى محاولات التوصل لوقف ضرب النار فى [[قطاع غزه]] و فى [[عملية السلام الاسرائيليه الفلسطينيه]].<ref>{{cite book |last1=Maddy-weitzman |first1=Bruce |title=Middle East Contemporary Survey: Volume XIX, 1995 |date=1997 |publisher=The Moshe Dayan Center |isbn=978-0-8133-3411-0 |url={{GBurl|E6H6GAzdrXcC|p=265}} |page=265}}</ref> مصر عضو فى [[الاتحاد الافريقى]] و [[جامعة الدول العربيه]]، و مقر جامعة الدول العربيه موجود فى القاهره. مقر الجامعه اتنقل مؤقتاً لـ [[تونس]] سنة 1978 بعد [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه]]، و رجع للقاهره سنة 1989. مصر عندها كمان علاقات اقتصاديه قويه مع دول الخليج زى [[العلاقات المصريه السعوديه|السعوديه]] و [[الامارات العربيه المتحده]].<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |title=Saudi Arabia and UAE to Prop Up Egypt With $5bn Aid Boost |website=International Business Times |date=13 October 2014 |access-date=17 October 2014 |author=Wilson, Nigel |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019104420/http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live}}</ref> === الجيش === {{Main|القوات المسلحه المصريه}} {{Further|الصناعات العسكريه المصريه}} [[ملف:Defense.gov photo essay 090421-N-0696M-106.jpg|تصغير|جنود من [[الحرس الجمهورى المصرى]] سنة 2009]] [[القوات المسلحه المصريه]] هى المؤسسه العسكريه فى مصر، و بتتكون من [[الجيش المصرى]]، و [[البحريه المصريه]]، و [[القوات الجويه المصريه]]، و [[قوات الدفاع الجوى المصريه]]. رئيس أركان حرب القوات المسلحه بيشرف على الأفرع العسكريه، و القيادة الاستراتيجيه للدوله موجوده فى [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/egypt.military.facts/index.html|title=Egypt's military: Key facts|access-date=12 April 2017|language=en}}</ref> القوات المسلحه دورها الأساسى هو الدفاع عن مصر ضد التهديدات الخارجيه، و ليها كمان أدوار جوه البلد، زى مساعدة الشرطه فى حماية المنشآت المهمه فى حالات الطوارئ و عمليات مكافحة الإرهاب. القوات المصريه بتشارك كمان فى بعثات حفظ السلام و تدريبات عسكريه ثنائيه و متعددة الجنسيات.<ref name=CIA-military>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|section=Military and Security |access-date=3 March 2025}}</ref> الجيش ليه دور اقتصادى واسع كمان بمشروعات البنيه التحتيه، و إنتاج سلع استهلاكيه، و النشاط العقارى، و بمؤسسات زى [[جهاز مشروعات الخدمه الوطنيه]]. حسب المصادر المذكوره فى النص، القوات المسلحه كان عندها حوالى 438,500 فرد فى الخدمه و 479,000 فرد احتياط.<ref>{{cite web |url=http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |title=The Egyptian Armed Forces and the Remaking of an Economic Empire |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |date=15 April 2015 |access-date=23 June 2015 |author=Marshall, Shana |work=Carnegie Middle East Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709153851/http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |archive-date=9 July 2015 |url-status=live}}</ref> التجنيد إجبارى للرجاله، و مدة الخدمه بتختلف حسب المستوى التعليمى و ظروف التجنيد.<ref name=CIA-military/> القوات المسلحه المصريه بتستخدم أسلحه و معدات جايه من دول مختلفه، منها [[الصين]]، و [[فرنسا]]، و [[المانيا]]، و [[ايطاليا]]، و [[روسيا]]، و [[الولايات المتحده]]. مصر عندها كمان صناعه عسكريه محليه بتنتج أسلحه خفيفه و عربيات مدرعه و سفن عسكريه، و عندها اتفاقيات إنتاج بترخيص مع دول تانيه.<ref name=CIA-military/> مصر من الدول اللى عندها أقمار صناعيه للاستطلاع و المراقبه. مصر أطلقت [[ايجيبت سات 1]] سنة 2007،<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaacov|url=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=48099|title=Egypt to launch first spy satellite|newspaper=The Jerusalem Post|date=15 January 2007}}</ref> و [[ايجيبت سات 2]] سنة 2014.<ref>{{cite news |url=http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |title=Egyptian reconnaissance satellite launched by Soyuz |author=Stephen Clark |publisher=Spaceflight Now |date=16 April 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013018/http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |archive-date=19 April 2014 |url-status=live}}</ref> مصر أطلقت [[مصر سات-A]] سنة 2019، و بعده [[طيبه 1]] للاتصالات المدنيه و العسكريه فى نفس السنه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2019/11/27/egypt-launches-tiba-1-communications-satellite-on-board-ariane-5-rocket/ |title=Egypt Launches Tiba-1 Communications Satellite on Board Ariane 5 Rocket |website=Space in Africa |date=27 November 2019 |access-date=5 April 2025}}</ref> سنة 2023، مصر أطلقت [[حورس 1]] و [[حورس 2]]، و بعدها [[مصر سات 2]]. الأقمار التلاته مخصصه لمراقبة الأرض بدقه عاليه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2023/12/04/egypt-launches-misrsat-2/ |title=Egypt Launches MisrSat-2 |date=4 December 2023 |publisher=Space in Africa |access-date=3 March 2025}}</ref> سنة 2024، مصر كملت المرحلة التشغيليه الأوليه من [[NEXSAT-1]]، أول قمر مصرى تجريبى لمراقبة الأرض، و المشروع شمل تطوير برمجيات و أنظمة تحكم محليه و معالجة صور الأقمار الصناعيه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2024/07/31/egypt-marks-milestone-with-its-experimental-satellite-nexsat-1/ |title=Egypt Marks Milestone With Its Experimental Satellite Nexsat-1 |website=Space in Africa |date=31 July 2024 |access-date=5 April 2025}}</ref> === القانون === {{Main|القانون المدنى المصرى}} [[ملف:Egyptian High Court of Justice.jpg|تصغير|upright=1.25|دار القضاء العالى فى [[وسط البلد]] فى القاهره]] النظام القانونى فى مصر بيعتمد بشكل أساسى على القانون المدنى و مبادئ [[الشريعه الاسلاميه]]. القانون المدنى المصرى اتأثر بدرجه كبيره بالقانون الفرنساوى، و خصوصاً [[قانون نابليون]]. الدستور المصرى ببيقول إن مبادئ الشريعه الاسلاميه هى المصدر الرئيسى للتشريع. السلطه القضائيه فى مصر مستقله رسمى، و بتضم عدد من الجهات و المحاكم. [[المحكمه الدستوريه العليا]] هى أعلى محكمه مختصه بالرقابه على دستورية القوانين و اللوائح، و مقرها فى [[المعادى]] فى القاهره. القانون المصرى بينظم مجالات مختلفه زى القانون المدنى، و الجنائى، و التجارى، و الإدارى، و قوانين الأحوال الشخصيه. مسائل الأحوال الشخصيه زى الجواز و الطلاق و حضانة الأطفال بتتأثر بقواعد الشريعه بالنسبه للمسلمين.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |title=Incorporating Sharia into legal systems |work=BBC News |date=8 February 2008 |access-date=18 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425031043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |archive-date=25 April 2013 |url-status=live}}</ref> [[دستور مصر 2012|دستور سنة 2012]] اتوافق عليه فى استفتاء اتعمل من 15 لـ 22 ديسمبر 2012. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 64% من المشاركين وافقوا عليه، و نسبة المشاركه كانت حوالى 33%.<ref>{{Cite news|title=Egyptian constitution 'approved' in referendum|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|work=BBC News|date=23 December 2012|access-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223022054/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|archive-date=23 December 2012|url-status=live}}</ref> بعد أحداث 2013، دستور جديد اتكتب و اتعرض على استفتاء فى يناير 2014. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 98% من المشاركين وافقوا عليه.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110 |title=BBC News – Egypt referendum: '98% back new constitution' |last=BBC |date=18 January 2014 |work=[[BBC Online]] |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118203701/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110|archive-date=18 January 2014 |url-status=live}}</ref> الدستور ببيقول المساواه بين المواطنين و حرية الفكر، و بيمنع تأسيس الأحزاب السياسيه على أساس الدين، أو العرق، أو الجنس، أو الجغرافيا.<ref name="BBC" /> القانون الجنائى المصرى فيه مواد بتتعلق بـ [[ازدراء الاديان فى مصر|ازدراء الأديان]].<ref>{{cite web |url=http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |title=Legislation Egypt |publisher=Lexadin.nl |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012239/http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> النظام القضائى المصرى بيسمح بعقوبة الإعدام فى بعض الجرائم. ==== حقوق الإنسان ==== {{Main|حقوق الإنسان فى مصر}} {{شوف كمان |فض اعتصام رابعه|اضطهاد الاقباط}} [[ملف:Neither Morsi nor the military - Egypt's Third Square Movement seeks an alternative vision for the future.jpg|تصغير|متظاهرين من حركة الميدان التالت، اللى كانت ضد حكومة مرسى و ضد حكم الجيش، يوم 31 يوليه 2013]] [[المجلس القومى لحقوق الإنسان]] اتأسس سنة 2003. بعض نشطاء حقوق الإنسان انتقدوا المجلس و قالوا إن استقلاله عن الحكومه مش كافى، و إن دوره ساعات بيستخدم لتبرير سياسات الدوله.<ref>{{cite web|url=http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |title=Law No. 94 of 2003 Promulgating The National Council for Human Rights |publisher=Nchregypt.org |date=16 February 2010 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012238/http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |archive-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701015847/http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-date=1 July 2003 |title=Egyptian National Council for Human Rights Against Human Rights NGOs |publisher=EOHR |date=3 June 2003 |access-date=8 February 2013}}</ref> تقارير من منظمات دوليه انتقدت أوضاع الحريه الدينيه فى مصر، و أشارت لمشاكل و تمييز بيواجه أقليات زى [[المسيحيين الاقباط]] و [[البهائيين]] و جماعات دينيه تانيه. تقرير لـ [[مركز بيو للأبحاث]] سنة 2009 حط مصر ضمن الدول اللى فيها قيود كبيره على الحريه الدينيه.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |title=Religion: Few States Enjoy Freedom of Faith, Report Says |publisher=Ipsnews.net |date=17 December 2009 |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112201851/http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> بعد أحداث 2013، منظمات حقوق إنسان و تقارير صحفيه قالت إن الاعتقالات السياسيه و التضييق على المعارضه زادوا. فض الاعتصامات فى اغسطس 2013 أدى لمقتل مئات الأشخاص، و تقديرات أعداد الضحايا اختلفت حسب المصدر.<ref>{{Cite news|author=Mohsen, Manar |url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |title=Health Ministry raises death toll of Wednesday's clashes to 638 |newspaper=Daily News Egypt |date=16 August 2013 |access-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821044205/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |archive-date=21 August 2013 |url-status=dead}}</ref> المحاكم المصريه أصدرت كمان أحكام إعدام جماعيه فى بعض القضايا. سنة 2014، محكمه أصدرت حكم بإعدام 529 شخص فى قضيه واحده، و [[الامم المتحده]] و منظمات حقوق إنسان انتقدوا الإجراءات و الأحكام.<ref>{{cite news|title=Egyptian court sentences nearly 530 to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150616/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-date=25 March 2014|newspaper=The Washington Post|date=24 March 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |work=The New York Times |first=Nick |last=Cumming-Bruce |title=U.N. Expresses Alarm Over Egyptian Death Sentences |date=25 March 2014 |access-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718152729/https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |archive-date=18 July 2017 |url-status=live}}</ref> القوانين المصريه ما بتجرمش المثليه الجنسيه باسمها بشكل مباشر، لكن منظمات حقوقيه بتقول إن قوانين تانيه، خصوصاً قوانين "الفجور" و الآداب العامه، اتستخدمت فى ملاحقة أشخاص بسبب علاقات جنسيه مثليه.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |date=3 November 2013}} ''pewglobal''. 4 June 2013.</ref> ==== حرية الصحافه ==== [[مراسلون بلا حدود]] حطت مصر فى المركز 160 من 180 بلد فى [[مؤشر حرية الصحافه]] سنة 2017. فى اغسطس 2015، 18 صحفى على الأقل كانو مسجونين حسب المصدر المذكور. قانون لمكافحة الإرهاب صدر فى اغسطس 2015 و فرض غرامات على وسايل الإعلام اللى بتنشر معلومات عن العمليات الإرهابيه بتختلف عن البيانات الرسميه لوزارة الدفاع.<ref>Gehlen, M. (2015) [http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft Al-Dschasira-Journalisten zu drei Jahren Haft verurteilt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830030511/http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft |date=30 August 2015}}, Zeit Online, 29 August 2015</ref> === التقسيم الإدارى === {{Main|تقسيم مصر الإدارى}} مصر متقسمه لـ 27 [[محافظات مصر|محافظه]]. المحافظات بتتقسم لمراكز أو أقسام، و المراكز بتضم مدن و قرى. كل محافظه ليها عاصمه إداريه، و فى حالات كتير عاصمة المحافظه بيبقى ليها نفس اسم المحافظه.<ref name="Beckouche2017">{{cite book|author=Pierre Beckouche|title=Europe's Mediterranean Neighbourhood|url=https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA121|year=2017|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78643-149-3|page=121}}</ref> [[ملف:Egypt - Administrative Divisions - Nmbrs - colored.png|center|تصغير|upright=2|محافظات مصر: {{divcol|colwidth=17em|style=column-count:2}} {{ordered list |[[مطروح]] |[[اسكندريه]] |[[البحيره]] |[[كفر الشيخ]] |[[الدقهليه]] |[[دمياط]] |[[بور سعيد]] |[[شمال سينا]] |[[الغربيه]] |[[المنوفيه]] |[[القليوبيه]] |[[الشرقيه]] |[[الاسماعيليه]] |[[الجيزه]] |[[الفيوم]] |[[القاهره]] |[[السويس]] |[[جنوب سينا]] |[[بنى سويف]] |[[المنيا]] |[[الوادى الجديد]] |[[اسيوط]] |[[البحر الاحمر]] |[[سوهاج]] |[[قنا]] |[[الاقصر]] |[[اسوان]] }} {{divcolend}}]] == الجيوجرافيا == [[ملف:Nile River Delta at Night.JPG|تصغير|مصر و البلاد اللى حواليها فى الليل من الفضاء]] {{Main|جغرافيا مصر}} [[ملف:Egypt Topography.png|تصغير|تضاريس مصر]] مصر موجوده بشكل أساسى بين خطى عرض [[خط عرض 22 شمال|22°]] و [[خط عرض 32 شمال|32° شمال]]، و بين خطى طول [[خط طول 25 شرق|25°]] و [[خط طول 35 شرق|35° شرق]]. مساحة مصر حوالى 1,002,000 كيلومتر مربع، بما فيها [[مثلث حلايب]] و [[شلاتين]] المصريين، و بكده مصر بتعتبر من اكبر بلاد العالم من ناحية المساحه. مساحتها تقريب قد مساحة [[فرنسا]] مرتين و حوالى اربع مرات مساحة [[المملكه المتحده|بريطانيا]]. مناخ مصر شديد الجفاف، و عشان كده معظم السكان بيتركزوا فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل]]. حوالى 99% من السكان بيستخدموا حوالى 5.5% بس من إجمالى مساحة البلد، و حوالى 98% من المصريين عايشين على حوالى 3% من مساحة مصر.<ref>{{cite web |url=http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |title=Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324233515/http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |archive-date=24 March 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fouberg|first1=Erin H.|last2=Murphy|first2=Alexander B.|author3=de Blij|title=Human Geography: People, Place, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|access-date=10 February 2013|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-57647-2|page=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509151021/http://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}</ref> [[ملف:Sand Dunes (Qattara Depression).jpg|تصغير|[[منخفض القطاره]] فى شمال غرب مصر]] [[ليبيا]] موجوده على حدود مصر من الغرب، و [[السودان]] من الجنوب، و [[قطاع غزه]] و [[اسرائيل]] من الشرق. مصر بلد عابر للقارات، عشان [[شبه جزيرة سينا]] و [[برزخ السويس]] بيربطوا [[افريقيا]] بـ [[اسيا]]. [[قناة السويس]] بتمر فى البرزخ و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و من خلاله بالمحيط الهندى. معظم أراضى مصر، بعيد عن وادى النيل و الدلتا، صحرا. الواحات منتشره فى مناطق مختلفه من الصحرا، و الرياح بتكوّن كثبان رمليه كبيره، بعضها ارتفاعه بيعدى 30 متر. مصر فيها أجزاء من [[الصحرا الكبرى]] و [[الصحرا الليبيه]]. [[شبه جزيرة سينا]] فيها أعلى جبل فى مصر، [[جبل كاترين]]، و ارتفاعه 2,642 متر فوق سطح البحر. منطقة [[ريفييرا البحر الاحمر]] على الساحل الشرقى لمصر معروفه بالشعاب المرجانيه الكتير و الحياه البحريه المتنوعه. من اكبر المدن المصريه [[القاهره]]، عاصمة مصر و اكبر مدينه فيها، و [[اسكندريه]]، تانى اكبر مدينه، و [[الجيزه]]، و [[المحله الكبرى]]، و [[الزقازيق]]، و [[المنصوره]]، و [[اسيوط]]، و [[المنيا]]، و [[اسوان]]، و [[الاقصر]]، و [[الغردقه]]، و [[شرم الشيخ]]، و [[بور سعيد]]، و [[السويس]]، و [[سفاجا]]، و [[كوم امبو]]. [[الجيزه]] فيها [[الهرم الاكبر]] اللى بناه الملك [[خوفو]]، و مدينة [[السويس]] موجوده عند الطرف الجنوبى لـ [[قناة السويس]]. مصر فيها عدد من الواحات، زى [[الواحات البحريه]]، و [[الداخله]]، و [[الفرافره]]، و [[الخارجه]]، و [[واحة سيوه]]. مصر فيها كمان محميات طبيعيه مهمه زى [[محمية راس محمد]]، و [[محمية الزرانيق]]، و مناطق محميه فى سيوه. فى 13 مارس 2015، مصر أعلنت عن خطط لإنشاء [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{cite news|title=Egypt to build new administrative and business capital|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|work=BBC News|date=13 March 2015|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216003921/https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|archive-date=16 December 2018|url-status=live}}</ref> === المناخ === {{Main|مناخ مصر}} [[ملف:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|تصغير|الحد الواضح بين [[الصحرا الغربيه]] شديدة الجفاف و [[وادى النيل]] المروى، اللى معظم سكان مصر و الزراعه فيها بيتركزوا فيه]] [[ملف:Water_stress,*top_countries*(2022).svg|تصغير|مصر كانت تامن اكتر بلد بتعانى من الإجهاد المائى فى العالم سنة 2022]] مصر جوها جاف و مشمس و حر معظم السنه. المطر بينزل فى الأساس فى شهور الشتا.<ref>{{cite journal |last1=Soliman |first1=K. H. |title=Rainfall over Egypt |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=July 1953 |volume=79 |issue=341 |pages=389–397 |doi=10.1002/qj.49707934106 |bibcode=1953QJRMS..79..389S}}</ref> جنوب [[القاهره]] متوسط المطر السنوى حوالى 2 لـ 5 مليمتر بس، و ساعات سنين بتعدى من غير مطر تقريباً. على شريط ضيق من الساحل الشمالى، المطر ممكن يوصل لحوالى 410 مليمتر فى السنه، و معظمه بين اكتوبر و مارس.<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |title=Marsa Matruh, Egypt |publisher=Weatherbase.com |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104040540/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |archive-date=4 November 2011 |url-status=live}}</ref> التلج بينزل على جبال [[سينا]]، و ساعات على مدن فى الساحل الشمالى زى [[دمياط]]، و [[بلطيم]]، و [[سيدى برانى]]، و نادر فى [[اسكندريه]]. كمية صغيره اوى من التلج نزلت على [[القاهره]] يوم 13 ديسمبر 2013، و دى كانت من الحالات النادره اوى اللى حصلت خلال عشرات السنين.<ref>{{cite news |title= Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot |first= Jason |last= Samenow |newspaper= The Washington Post |date= 13 December 2013 |url= https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |access-date= 26 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150903233952/http://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |archive-date= 3 September 2015 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> الصقيع بيحصل كمان فى وسط سينا و فى مناطق من وسط مصر. درجات الحراره فى مصر عاليه اوى فى معظم اماكن البلد، خصوصاً فى الصيف. شمال مصر بيكون أقل حراره نسبى بسبب تأثير الهوا البارد اللى جاى من [[البحر المتوسط]]، خصوصاً على الساحل فى عز الصيف. [[الخماسين]] رياح حاره و جافه بتيجى من الصحارى الواسعه ناحية الجنوب، و بتهب غالب فى الربيع أو أول الصيف. الخماسين بتحمل رمله و تراب، و ممكن ترفع درجات الحراره فى النهار لأكتر من 40 درجه مئويه، و ساعات لأكتر من 50 درجه مئويه فى المناطق الداخليه، و نسبة الرطوبه ممكن تنزل لـ 5% أو أقل. قبل بناء [[السد العالى]]، [[نهر النيل]] كان بيفيض كل سنه، و الفيضان كان بيجدد خصوبة التربه المصريه. الفيضان السنوى كان بيساعد مصر إنها تنتج محصول منتظم سنة ورا سنة. [[تغير المناخ]] بيضغط بشكل متزايد على مناخ مصر الحار و الجاف. درجات الحراره القصوى، و الجفاف، و الفيضانات، و ارتفاع مستوى سطح البحر بقوا من المخاطر المتزايده.<ref>{{Cite web |title=Climate Resilience for Energy Transition in Egypt – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/climate-resilience-for-energy-transition-in-egypt |access-date=29 October 2023 |website=IEA |date=3 July 2023 |language=en-GB}}</ref> التغيرات دى بتهدد الأمن الغذائى، و توفر الميه، و الصحه العامه، و الاستقرار الاقتصادى.<ref>{{Cite web |last=USAID |date=1 November 2024 |title=Egypt Climate Change Country Profile {{!}} Fact Sheet |url=https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204143712/https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |url-status=dead |archive-date=4 December 2023 |access-date=14 January 2025 |website=U.S. Agency for International Development |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNDP Climate Change Adaptation |title=Egypt |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/arab-states/egypt |access-date=14 January 2025 |website=[www.adaptation-undp.org](http://www.adaptation-undp.org) |date=25 April 2024 |language=en}}</ref> === التنوع البيولوجى === {{Main|الحياه البريه فى مصر}} [[ملف:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|تصغير|[[العقاب الامبراطورى الشرقى]]]] مصر وقعت على [[اتفاقية التنوع البيولوجى]] فى ريو يوم 9 يونيه 1992، و بقت طرف رسمى فى الاتفاقيه يوم 2 يونيه 1994.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124005746/http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref> مصر عملت بعد كده الاستراتيجيه و خطة العمل الوطنيه للتنوع البيولوجى، و الاتفاقيه استلمتها يوم 31 يوليه 1998.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |title=Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation |access-date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012234/http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> الخطة سجلت حوالى 1,483 نوع من الطحالب، و حوالى 15,000 نوع من الحيوانات، أكتر من 10,000 منهم حشرات، و أكتر من 627 نوع من الفطريات، و 319 نوع من بدائيات النوى، و 2,426 نوع من النباتات، و 371 نوع من الأوليات. أعداد بعض المجموعات الكبيره، زى الفطريات اللى بتكوّن الأشنات و الديدان الخيطيه، ماكانتش معروفه بشكل كامل. المجموعات الصغيره اللى اتدرست كويس، زى البرمائيات، و الطيور، و الأسماك، و الثدييات، و الزواحف، أعداد الأنواع فيها معروفه بشكل أفضل، بس أعداد أنواع كتير من المجموعات التانيه ممكن تزيد مع اكتشاف و تسجيل أنواع جديده فى مصر. دراسات لاحقه سجلت أكتر من 2,200 نوع من الفطريات فى مصر، بما فيها الأنواع اللى بتكوّن الأشنات، و العدد الحقيقى المتوقع للفطريات الموجوده فى مصر اكبر من كده بكتير.<ref>A.M. Abdel-Azeem, ''The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt'' IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).</ref> الباحثين سجلوا كمان 284 نوع محلى أو متوطن بشكل طبيعى من الحشائش فى مصر.<ref>{{cite book|last1=Ibrahim|first1=Kamal M.|last2=Hosni|first2=Hasnaa A.|last3=Peterson|first3=Paul M.|title=Grasses of Egypt|date=2016|publisher=Smithsonian Institution Scholarly Press|location=Washington, D.C.|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67060|access-date=16 April 2016|archive-date=18 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190122/https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-SI-PURL-gpo67060|url-status=live}}</ref> === جبال === {{جبال مصر}} == محافظات مصر == {{Main|محافظات مصر}} {{خريطة محافظات مصر}} بتتقسم مصر لوحدات إدارية بتتسمى محافظة. دلوقتى مصر بتتقسم لـ27 [[محافظه|محافظة]]، والمحافظة بتتكون من مراكز والمراكز بتتكون من مدن وقرى. فى كل محافظة بيتعين من رئيس الجمهورية محافظ، بيبقى المسئول عن المحافظة بتاعته. اغلب المحافظات الكثافة السكانية فيها بتعدى 1000 انسان لكل كيلومتر مربع. المحافظات يإما بتكون منطقة حضرية بالكامل أو خليط من المدن والقرى. المحافظة ممكن تكون كلها مدينة كبيره واحدة زى فى حالة [[القاهره|القاهرة]] و<nowiki/>[[اسكندريه|اسكندرية]]. == السكان == {{Main|سكان مصر|مصريين}} [[ملف:Egypt 2010 population density1.png|تصغير|الكثافه السكانيه فى مصر سنة 2010، بعدد السكان لكل كيلومتر مربع]] مصر هى أكتر بلد فى [[العالم العربى]] فى عدد السكان، و تالت اكبر بلد فى [[افريقيا]] من ناحية عدد السكان، و عدد سكانها وصل لحوالى 120 مليون شخص حسب تقديرات سنة 2026.<ref name=mospop>{{cite web | title=Africa: most populated countries 2026 | website=Statista | date=2026-07-03 | url=https://www.statista.com/statistics/1121246/population-in-africa-by-country/ | access-date=2026-09-04}}</ref> عدد سكان مصر زاد بسرعه كبيره بين سنة 1970 و 2010، و ده حصل بسبب تطور الطب، و انخفاض الوفيات، و زيادة إنتاج الزراعه مع التطورات اللى حصلت فى [[الثوره الخضرا]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |title=The limits of a Green Revolution? |work=BBC News |date=29 March 2007 |access-date=25 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728055441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |archive-date=28 July 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=admin |url=http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |title=Food First/Institute for Food and Development Policy |publisher=Foodfirst.org |date=8 April 2000 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714215036/http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |archive-date=14 July 2009}}</ref> لما [[نابليون بونابرت]] غزا مصر سنة 1798، عدد سكان مصر كان بيتقدر بحوالى 3 مليون شخص.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/egypt/55.htm |title=Egypt – Population |publisher=Countrystudies.us |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011712/http://countrystudies.us/egypt/55.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> أغلب سكان مصر متركزين حوالين [[نهر النيل]]، و بالخصوص فى [[وادى النيل]]، و [[دلتا النيل]]، و [[القاهره الكبرى]]، و [[اسكندريه]]، و المدن الكبيره حوالين [[قناة السويس]]. المنطقه اللى فيها أغلب الأراضى الزراعيه حوالين النيل مساحتها صغيره اوى مقارنة بمساحة مصر الكامله، لأن أغلب مساحة البلد صحرا. المساحه المعموره فعلى فى مصر حوالى 77,041 كيلومتر مربع، و ده بيخلى الكثافه السكانيه الفعليه فى المناطق اللى الناس عايشه فيها عاليه اوى و بتعدى 1,200 شخص لكل كيلومتر مربع. حوالى 43% من سكان مصر عايشين فى المدن، و الباقى أغلبهم عايشين فى المدن الصغيره و القرى.<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) - Egypt, Arab Rep. |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314193242/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |archive-date=14 March 2024 |access-date=1 August 2022 |work=[[World Bank]]}}</ref> المجتمع المصرى تاريخى كان بيتقسم بشكل عام بين سكان المدن الكبيره و [[فلاحين|الفلاحين]] اللى عايشين فى القرى و شغالين فى الزراعه، بس التوسع العمرانى و الهجره من الريف للمدن غيرو التقسيم ده بدرجه كبيره فى العقود الأخيره. === المصريين بره مصر === الهجره من مصر كانت مقيده فى عهد [[جمال عبد الناصر]]، بس الدوله بعتت آلاف المدرسين و المهنيين المصريين لبلاد عربيه مختلفه ضمن سياسة مصر الإقليميه وقت [[الحرب البارده العربيه]].<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Nasser's Educators and Agitators across al-Watan al-'Arabi : Tracing the Foreign Policy Importance of Egyptian Regional Migration, 1952-1967 |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |date=2 July 2016 |volume=43 |issue=3 |pages=324–341 |doi=10.1080/13530194.2015.1102708}}</ref> مصر خففت القيود على الهجره سنة 1971 فى عهد الرئيس [[انور السادات]]، و أعداد المصريين اللى سافروا للشغل بره زادت اوى بعد أزمة البترول سنة 1973.<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Why Do States Develop Multi-tier Emigrant Policies? Evidence from Egypt |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=10 November 2015 |volume=41 |issue=13 |pages=2192–2214 |doi=10.1080/1369183X.2015.1049940}}</ref> تقديرات أقدم كانت بتحط عدد المصريين المقيمين بره مصر عند حوالى 2.7 مليون شخص، و حوالى 70% منهم كانو عايشين فى بلاد عربيه، خصوص [[السعوديه]]، و [[ليبيا]]، و [[الاردن]]، و [[الكويت]]، و الباقى كان منتشر بشكل أساسى فى اوروبا و امريكا الشماليه.<ref name="IOMEgypt">{{cite web|url=http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|publisher=International Organization for Migration|title=Migration and Development in Egypt: Facts and Figures|year=2010|access-date=21 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011709/http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|archive-date=5 February 2011}}</ref> === المجموعات العرقيه === [[مصريين|المصريين]] هما الغالبيه الساحقه من سكان مصر. مصر فيها كمان مجموعات عرقيه و ثقافيه أصغر، منها [[بدو|البدو]]، و خصوص فى [[سينا]] و الصحرا الشرقيه، و [[نوبيين|النوبيين]] حوالين النيل فى جنوب مصر، و [[سيويين|السيويين]] فى [[واحة سيوه]]، و [[امازيغ|الامازيغ]]، و [[بيجا|البيجا]] فى جنوب شرق مصر. مصر فيها كمان ناس من أصول [[يونانيين|يونانيه]]، و [[اتراك|تركيه]]، و [[شركس|شركسيه]]، و جماعات تانيه اندمجت بدرجات مختلفه مع المجتمع المصرى على مدار التاريخ. مصر بتستضيف كمان عدد كبير من المهاجرين و اللاجئين. [[المنظمه الدوليه للهجره]] قدرت عدد المهاجرين الدوليين اللى عايشين فى مصر بأكتر من 9 مليون شخص من 133 بلد. اكبر المجموعات منهم كانو السودانيين بحوالى 4 مليون، و السوريين بحوالى 1.5 مليون، و اليمنيين و الليبيين بحوالى مليون لكل مجموعه.<ref>{{cite web |url=https://egypt.iom.int/news/iom-egypt-estimates-current-number-international-migrants-living-egypt-9-million-people-originating-133-countries |title=IOM Egypt estimates the current number of international migrants living in Egypt at 9 million people originating from 133 countries |publisher=International Organization for Migration |access-date=3 March 2025}}</ref> === فلسفه و معتقدات === شوف بردو: سكشن [[مصريين#الميتولوچيه و الديانه|الميتولوچيه و الديانه]] فى صفحة [[مصريين]]. شوف [[الدين المصرى القديم]]. ==== اديان ==== [[ملف:Mosque-Madrassa of Sultan Hassan (4).jpg|تصغير|[[جامع و مدرسة السلطان حسن]]]] [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله فى مصر، و مصر فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم العربى و من اكبر التجمعات الإسلاميه فى العالم.<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117084054/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|url-status=live}}</ref> مصر فيها كمان اكبر تجمع مسيحى فى الشرق الوسطانى و شمال افريقيا.<ref name="Global Christianity">{{cite web |author=Analysis |url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx |title=Global Christianity |publisher=Pew Research Center |date=19 December 2011 |access-date=17 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=dead}}</ref> الأرقام الرسميه الدقيقه عن الانتماء الدينى مش متوفره بشكل كامل، و التقديرات بتختلف بسبب الحساسيه الاجتماعيه و السياسيه للموضوع.<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=16 February 2011 |title=How many Christians are there in Egypt? |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/02/16/how-many-christians-are-there-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> التقديرات المختلفه بتحط المسلمين عند حوالى 85–90% من السكان، و المسيحيين الاقباط و المسيحيين من الطوايف التانيه حوالى 10–15%، و فيه مصادر بتحط نسبة المسيحيين أعلى من كده. مصر كانت من أقدم و أهم مراكز [[المسيحيه]] من القرن الأول، و [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] اتأسست فى القرن الاولانى و فضلت اكبر كنيسه فى مصر. [[ملف:StMarkCathAlex.jpg|تصغير|left|upright=0.75|[[كاتدرائية مارمرقس القبطيه الارثوذكسيه فى اسكندريه]]]] بعد [[غزو العرب مصر|الغزو العربى الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع، المجتمع المصرى اتحول بالتدريج من أغلبية مسيحيه لأغلبيه مسلمه على مدار قرون.<ref>{{Cite web|title = Encyclopedia Coptica: The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url = http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website = [www.coptic.net|access-date](http://www.coptic.net|access-date) = 6 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date = 31 August 2005|url-status=live|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|title = The Arab Conquest of Egypt|last = Butler|first = Alfred J.|publisher = Oxford University Press |year = 1978|isbn = 978-0-19-821678-0}}</ref> التاريخ الدقيق اللى المسلمين بقوا فيه أغلبية فى مصر مش معروف، و التقديرات بتختلف من حوالى سنة 1000 ميلاديه لحد القرن الـ14. أغلب المسلمين المصريين بيتبعوا [[الاسلام السنى]]. فيه كمان مسلمين مش بينتموا بشكل واضح لمذهب معين، و فيه أقليه [[شيعه|شيعيه]]، و جماعات أصغر زى [[احمديه|الأحمديه]]. [[تصوف|التصوف]] ليه وجود قديم و كبير فى مصر. بعض التقديرات بتحط عدد المصريين اللى بيتبعوا طرق صوفيه عند حوالى 15 مليون شخص، و قيادات صوفيه بتقول إن العدد الحقيقى اكبر لأن ناس كتير مش مسجلين رسمى فى الطرق. أكتر من 90% من المسيحيين المصريين بينتموا لـ [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]]، و هى كنيسه مصريه من عيلة [[الكنائس الارثوذكسيه المشرقيه]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|title=Who are the Christians in the Middle East?|year=2009|publisher=Betty Jane Bailey |isbn=978-0-8028-1020-5}}</ref> فيه كمان [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]]، و [[الكنيسه الانجيليه المصريه]]، و طوايف پروتستانتيه تانيه، جنب جماعات مسيحيه أصغر من أصول غير مصريه. الحكومه المصريه بتعترف رسمى بتلات ديانات: الاسلام، و المسيحيه، و اليهوديه. جماعات دينيه تانيه زى [[الدين البهائى|البهائيه]] و بعض المذاهب الإسلاميه الصغيره مابيتعترفش بيها بنفس الشكل الرسمى. حكم محكمه سنة 2008 سمح لأتباع الديانات اللى الدوله مش بتعترف بيها إنهم يطلعوا بطاقات شخصيه من غير ما يكتبوا ديانه مش بتاعتهم، و خانه الديانه ممكن تتساب فيها علامه بدل اسم ديانه.<ref name="International Religious Freedom Report 2008">{{cite web|url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|title= Egypt, International Religious Freedom Report 2008|date= 19 September 2008|publisher= [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]|access-date= 24 June 2017|df= dmy-all|archive-date= 16 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160416000126/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|url-status= live}}</ref> ==== الالحاد و اللادينيه ==== زى أى مجتمع فى العالم، مش كل الناس اللى فيه بيبقوا مؤمنين بالأديان المنتشره فى مجتمعهم. المصريين الملحدين و المصريين اللادينيين ليهم وجود، بس لأسباب اجتماعيه و قانونيه صعب اوى يتعمل إحصاء دقيق لعددهم. فى الإحصاءات الرسميه، مافيش فى العاده خانه مستقله واضحه للملحدين أو اللادينيين، و ده بيخلى معرفة عددهم الحقيقى صعبه. الإنترنت و السوشيال ميديا خلوا الملحدين و اللادينيين المصريين أقدر على التعبير عن أفكارهم، و ظهر عدد من المدونات و القنوات و الصفحات اللى بتناقش الدين و الالحاد و نقد المؤسسات الدينيه. [[كريم عامر]] من أشهر المصريين اللى اتسجنوا بسبب كتاباتهم و آرائهم عن الدين و السياسه فى العقد 1 القرن الـ21. الدستور المصرى بيضمن رسمى حرية الاعتقاد، بس موضوع حرية الاعتقاد و التعبير الدينى و اللادينى لسه موضوع عليه كلام اجتماعى و قانونى كبير فى مصر. === اللغه === {{Main|لغات مصر}} [[ملف:Papyrus Ebers.png|200 px|تصغير|بردية ايبيرس اللى فيها نصوص طبيه مصريه قديمه]] شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#اللغه|اللغه]] فى صفحة [[مصريين]]. المصريين كانو بيتكلموا [[اللغه المصريه القديمه]]، و المصريين القدام كانو بيسموها "'''ر ن كمت r n km.t'''". اللغه المصريه اتطورت على مدار آلاف السنين، و مراحلها المكتوبه شملت الهيروغليفى، و الهيراطيقى، و الديموطيقى، و آخر مرحله تاريخيه منها كانت [[اللغه القبطيه]]. فى القبطى الصعيدى اسم اللغه كان "'''تمِنترِمِنكيمه ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''"، و فى القبطى البحيرى "'''تيمِترِمِنكيمه ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''". العربى الأدبى هو اللغه الرسميه للدوله حسب الدستور،<ref>{{cite web|title=Constitutional Declaration 2011|url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|website=Egyptian Government Services|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201095854/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> بس المصريين فى حياتهم اليوميه ما بيتكلموش العربى الفصحى كلغه أم. المصريين بيتكلموا بشكل أساسى [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]، و فى جنوب مصر [[مصرى صعيدى|صعيدى]]، و فيه كمان [[بدوى شرقى مصرى|بدوى مصرى شرقى]]، و [[لغه نوبى|نوبى]]، و [[لغه دومارى|دومارى]]، و [[لغه بيچا|بيچا]]، و [[لغه سيوى|سيوى]]، و لهجات و لغات تانيه.<ref>{{cite web | last=Sawe | first=Benjamin Elisha | title=Languages Spoken In Egypt | website=WorldAtlas | date=2016-09-23 | url=https://www.worldatlas.com/articles/languages-spoken-in-egypt.html | access-date=2025-12-08}}</ref> التقديرات المذكوره فى بعض المصادر بتحط المصرى عند حوالى 68%، و الصعيدى عند حوالى 29%، و اللهجات البدويه المصريه الشرقيه عند حوالى 1.6%، مع نسب أصغر للغات التانيه. [[اللغه القبطيه]] هى آخر مرحله تاريخيه من اللغه المصريه القديمه. الكلام بالقبطى اختفى بشكل كبير بحلول القرن الـ17، بس فيه أدله إنه فضل موجود فى جيوب معزوله فى [[الصعيد]] لحد القرن الـ19.<ref name="extinct">The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to {{cite news |last1=Quibell |first1=J. E. |date=1901 |title=Wann starb das Kobtische aus? |trans-title=When did Coptic become extinct? |language=de |page=87 |hdl=2027/hvd.32044098373418?urlappend=%3Bseq=107 |hdl-access=free}} in {{cite journal |title=Miscellen |journal=Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde |date=1901 |volume=39 |pages=83–88 |doi=10.1524/zaes.1901.39.jg.83}}</ref> القبطى لسه بيتستخدم كلغه دينيه و طقسيه فى [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] و كنائس قبطيه تانيه. [[اللغه المصريه الحديثه]] هى اللغه اللى المصريين بيتكلموا بيها فى حياتهم اليوميه، و فى الغالب بتتكتب بالحروف العربى، بس فيه ناس بيكتبوها بالحروف اللاتينى كمان. بعد استقلال مصر عن [[المملكه المتحده|بريطانيا]] سنة 1922، مفكرين مصريين كتير ناقشوا مكانة اللغه المصريه و ضرورة إن الكتابه تقرب من كلام الناس، و من الاسامى المرتبطه بالنقاش ده [[قاسم امين]]، و [[احمد لطفى السيد]]، و [[سلامه موسى]]. [[بيومى قنديل]] كان واحد من أبرز المدافعين فى العصر الحديث عن الاعتراف بالمصرى كلغه، و كان بيسميها "اللغه المصريه الحديثه". قنديل قدم طرح إن المصرى الحديث امتداد تاريخى لتطور اللغه المصريه من المصرى القديم للديموطيقى و القبطى و بعدين المصرى الحديث، و طالب المصريين إنهم يكتبوا بالطريقه اللى بيتكلموا بيها.<ref name=":2">{{Cite book|author=بيومى قنديل|title=دفاع عن تراثنا القبطى|date=2008|publisher=دار ميريت|edition=الطبعة الأولى}}</ref> اللغات الأجنبيه الأساسيه اللى بتتدرس فى المدارس المصريه هى الانجليزى، و الفرنساوى، و الألمانى، و الايطالى. === التعليم === {{Main|التعليم فى مصر}} [[ملف:UIS Literacy Rate Egypt population plus15 1980 2015.png|تصغير|نسبة معرفة القرايه و الكتابه فى مصر بين الناس اللى سنهم 15 سنه أو أكتر]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] نسبة معرفة القرايه و الكتابه بين البالغين فى مصر كانت حوالى 74.5% سنة 2022، بعد ما كانت 71.1% سنة 2017.<ref>{{Cite web |title=Egypt - Literacy rate 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/572680/literacy-rate-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Statista |language=en}}</ref> النسبه أقل بين الناس اللى سنهم فوق 65 سنه، و كانت حوالى 32.9% سنة 2021، و أعلى نسبه كانت بين الشباب من 15 لـ24 سنه، و وصلت لحوالى 92.2% سنة 2022.<ref>{{cite web |title=GAL Country Profile — Egypt |url=https://www.uil.unesco.org/sites/default/files/medias/files/2022/03/GAL%20Country%20profile%20-%20Egypt.pdf |website=UNESCO Institute for Lifelong Learning |publisher=UNESCO |date=December 2021 |access-date=8 October 2025}}</ref> نظام تعليم على الطراز الاوروبى ابتدا يدخل مصر فى أوائل القرن الـ19، و الهدف وقتها كان إعداد موظفين و ظباط للدوله الحديثه.<ref name="edu-chatham" /> فى الخمسينات، الرئيس [[جمال عبد الناصر]] وسع التعليم المجانى تدريجى لكل المصريين. النظام التعليمى المصرى أثر بعد كده على أنظمة التعليم فى بلاد عربيه كتير، و عدد كبير من المدرسين المصريين اشتغلوا فى البلاد دى.<ref name=edu-chatham>{{cite web|title=Education in Egypt: Key Challenges|url=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|publisher=Chatham House|date=March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224022844/http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|archive-date=24 December 2012}}</ref> زيادة عدد الطلاب أسرع من زيادة موارد الدوله، و ده عمل ضغط كبير على المدارس الحكوميه و على أعداد المدرسين بالنسبه للطلاب. التعليم الأساسى حق للأطفال المصريين من سن ست سنين، و بيتكون من ست سنين ابتدائى و تلات سنين إعدادى.<ref name=oecd-edu>{{cite book |title=Reviews of National Policies for Education: Higher Education in Egypt 2010 |date=2010 |doi=10.1787/9789264084346-en |isbn=978-92-64-07723-2}}</ref> بعد الإعداديه، الطالب ممكن يدخل ثانوى عام أو تعليم فنى. الثانويه العامه تقليدى كانت بتنتهى بامتبارات [[الثانويه العامه]]، و النتيجه بتحدد فرص دخول الجامعات و المعاهد. مصر ابتدت سنة 2025 نظام جديد لشهادة [[البكالوريا المصريه]] كبديل جديد لنظام الثانويه العامه، و النظام الجديد كان مخطط يبتدى تطبيقه من 2026.<ref>{{cite web |url=https://egyptianstreets.com/2025/01/09/egypt-introduces-baccalaureate-certificate-system-as-alternative-to-thanaweya-amma/ |title=Egypt Introduces Baccalaureate Certificate System as Alternative to Thanaweya Amma |publisher=Egyptian Streets |date=9 January 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> التعليم الفنى الثانوى فيه مسارات مدتها تلات سنين، و مسارات متقدمه مدتها خمس سنين، و بعض خريجين التعليم الفنى يقدروا يدخلوا التعليم العالى حسب درجاتهم و قواعد التنسيق. تصنيف [[QS]] للجامعات سنة 2025 ضم 15 جامعه مصريه، و [[جامعة القاهره]] كانت أعلى جامعه مصريه فى التصنيف، و بعدها [[الجامعه الامريكيه فى القاهره]].<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/2/524891/Egypt/Society/Cairo-University-ranked--in-QS-World-Rankings-.aspx |title=Cairo University ranked in QS World Rankings 2025 |publisher=Ahram Online |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتوسع كمان المؤسسات البحثيه و العلميه، و من المشروعات الحديثه [[مدينة زويل للعلوم و التكنولوجيا]]. مصر كانت فى المركز 86 فى [[مؤشر الابتكار العالمى]] سنة 2025.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/egypt |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref> === الصحه === {{Main|الصحه فى مصر|الرعايه الصحيه فى مصر}} [[ملف:مستشفى سرطان الاطفال 57357.jpg|تصغير|[[مستشفى سرطان الأطفال 57357]]]] متوسط العمر المتوقع فى مصر كان حوالى 75 سنه سنة 2024، حوالى 73.8 سنه للرجاله و 76.2 سنه للستات.<ref name=cia-health>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=3 March 2025}}</ref> الرعايه الصحيه اتحسنت فى المدن و الريف، و برامج التطعيم بقت بتغطى حوالى 98% من السكان. متوسط العمر المتوقع زاد بشكل كبير عن الستينات، لما كان حوالى 45 سنه. وفيات الأطفال الرضع قلت بشكل كبير كمان، و وصلت لحوالى 16–18 وفاة لكل 1,000 مولود حى سنة 2024، بعد ما كانت أعلى بكتير فى السبعينات و التمانينات.<ref name=cia-health/> [[وزارة الصحه و السكان]] بتدير معظم المستشفيات الحكوميه، و [[وزارة التعليم العالى و البحث العلمى]] بتدير المستشفيات الجامعيه. وزارات و جهات حكوميه تانيه عندها مستشفيات خاصه بالعاملين فيها.<ref name=healthcare1>{{cite journal |last1=Shokr |first1=Hisham |last2=Rishworth |first2=Andrea |last3=Wilson |first3=Kathi |title=Access to emergency care in Egypt: Tiered health care and manifestations of inequity |journal=Social Science & Medicine |date=November 2023 |volume=336 |article-number=116212 |doi=10.1016/j.socscimed.2023.116212 |pmid=37783622}}</ref> القطاع الخاص بيقدم حوالى 60% من خدمات الرعايه الصحيه، و ده بيشمل المستشفيات الخاصه، و الصيدليات، و العيادات، و المؤسسات الخيريه و الدينيه اللى بتقدم خدمات طبيه. سنة 2021، مصر كان فيها 1,145 مستشفى خاص، بزياده حوالى 23.7% عن سنة 2011.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1389898/number-private-hospitals-egypt/ |title=Number of private hospitals in Egypt |publisher=Statista |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتسمح للاجئين و طالبين اللجوء باستخدام خدمات الصحه الحكوميه بشروط مشابهه للمصريين، و ممكن ياخدوا خدمات الرعايه الأوليه مجان أو بتكلفه قليله.<ref>{{cite web |url=https://help.unhcr.org/egypt/en/health-services/health-2/ |title=Health Services in Egypt |publisher=UNHCR |access-date=3 March 2025}}</ref> ممارسة [[ختان الاناث]] كانت منتشره بصوره كبيره فى مصر، بس انتشارها قل بشكل واضح بين الأجيال الأصغر فى العقود الأخيره. بيانات الحكومه و الدراسات المختلفه قالت إن نسبة البنات بين 15 و 17 سنه اللى اتعرضوا للختان نزلت لـ37% سنة 2021 مقارنة بـ61% سنة 2014، و تأييد الستات للممارسه نزل من حوالى 75% سنة 2000 لـ30% سنة 2021.<ref>{{cite web |last=Samir |first=Farah |title=FGM Rate Among Egyptian Teenage Girls Drops to 37%, Says Social Solidarity Minister |url=https://egyptianstreets.com/2025/06/22/fgm-rate-among-egyptian-teenage-girls-drops-to-37-says-social-solidarity-minister/ |website=Egyptian Streets |date=22 June 2025 |access-date=6 September 2025}}</ref> تغييرات القانون، و حملات التوعيه، و تشديد العقوبات ساعدوا فى تقليل الممارسه. تعديلات سنة 2016 زودت العقوبات، و بقت العقوبه ممكن توصل لـ15 سنة سجن للشخص اللى بيعمل الختان فى بعض الحالات، و فيه عقوبات كمان على أولياء الأمور اللى بيسهلوا الإجراء.<ref>{{cite news|title=Egypt's parliament passes bill designating FGM a felony, imposes stricter penalties|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|access-date=1 December 2016|agency=Ahram Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202101139/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|archive-date=2 December 2016|url-status=live}}</ref> === اكبر المدن === {{شوف كمان |مدن مصر}} {{Largest cities | country = مصر | stat_ref = [http://citypopulation.de/Egypt-Cities.html تقديرات 2023] | list_by_pop = مدن مصر | div_name = المحافظه | div_link = | city_1 = القاهره | div_1 = القاهره | pop_1 = 9,801,536 | city_2 = اسكندريه | div_2 = اسكندريه | pop_2 = 5,362,517 | city_3 = الجيزه | div_3 = الجيزه | pop_3 = 4,458,135 | city_4 = شبرا الخيمه | div_4 = القليوبيه | pop_4 = 1,275,700 | city_5 = بور سعيد | div_5 = بور سعيد | pop_5 = 791,749 | city_6 = السويس | div_6 = السويس | pop_6 = 716,458 | city_7 = المنصوره | div_7 = الدقهليه | pop_7 = 632,330 | city_8 = المحله الكبرى | div_8 = الغربيه | pop_8 = 614,202 | city_9 = طنطا | div_9 = الغربيه | pop_9 = 597,694 | city_10 = اسيوط | div_10 = اسيوط | pop_10 = 562,061 | city_11 = الفيوم | div_11 = الفيوم | pop_11 = 531,861 | city_12 = الخصوص | div_12 = القليوبيه | pop_12 = 502,864 | city_13 = الزقازيق | div_13 = الشرقيه | pop_13 = 460,501 | city_14 = الاسماعيليه | div_14 = الاسماعيليه | pop_14 = 450,388 | city_15 = اسوان | div_15 = اسوان | pop_15 = 401,890 | city_16 = مدينة 6 اكتوبر | div_16 = الجيزه | pop_16 = 376,302 | city_17 = دمنهور | div_17 = البحيره | pop_17 = 329,572 | city_18 = القاهره الجديده | div_18 = القاهره | pop_18 = 319,488 | city_19 = دمياط | div_19 = دمياط | pop_19 = 312,863 | city_20 = المنيا | div_20 = المنيا | pop_20 = 298,021 }} == الاقتصاد == {{Main|اقتصاد مصر}} [[ملف:GDP per capita development of Egypt.svg|تصغير|التغير فى نصيب الفرد من الناتج المحلى الإجمالى فى مصر من سنة 1820 لسنة 2018، بعد تعديل الأرقام حسب التضخم|يمين]] اقتصاد مصر واحد من اكبر و أكتر الاقتصادات تنوع فى [[افريقيا]] و الشرق الأوسط. سنة 2025، اقتصاد مصر كان تانى اكبر اقتصاد فى افريقيا و ترتيبه الـ44 على مستوى العالم حسب الناتج المحلى الإجمالى الاسمى.<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> اقتصاد مصر بيعتمد على قطاعات كتير، من أهمها الخدمات، و الصناعه، و الزراعه، و التجاره، و السياحه، و البترول و الغاز الطبيعى، و التعدين، و دخل [[قناة السويس]]، و تحويلات المصريين اللى عايشين و بيشتغلوا بره مصر. مصر من الاقتصادات الناشئه الكبيره، و هى عضو فى [[الاتحاد الافريقى]]، و [[جامعة الدول العربيه]]، و [[بريكس]]، و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name="intro1">{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-11/egypt-stocks-rally-saudi-aramco-s-dividend-biden-warns-israel | title=Egypt Stocks Rally, Saudi Aramco's Dividend, Biden Warns Israel | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> اقتصاد مصر اتغير بشكل كبير من بداية القرن الـ21، و مصر اتحركت أكتر ناحية اقتصاد السوق بتعديلات ماليه و نقديه، و برامج خصخصه، و تشجيع الاستثمار الأجنبى. الحكومه المصريه، رغم برامج الخصخصه و التعديل الاقتصادى، لسه واحده من اكبر جهات التوظيف فى البلد، و المشروعات و العقود الحكوميه ليها دور كبير فى تحريك قطاعات مختلفه من الاقتصاد. قطاع الإنشاءات و المشروعات العامه الكبيره كمان من القطاعات المهمه فى التوظيف و الصرف الحكومى.<ref name=britannica-economy>{{cite web |title=Egypt: The service sector |url=https://www.britannica.com/place/Egypt/The-service-sector |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=6 October 2025}}</ref> مصر وافقت، ضمن برنامج مع [[صندوق الفلوس الدولى]] ابتدا سنة 2024 بقيمة 8 مليار دولار، على تقليل و ترشيد جزء من الصرف الحكومى.<ref>{{cite news|title=Egypt is promising change – do investors believe it? |work=Euromoney |date=25 November 2024|url=https://www.euromoney.com/article/2e2er5lw9n9fknd84jdog/sponsored-content/egypt-is-promising-change-do-investors-believe-it |access-date=6 October 2025 |publisher=Euromoney Limited}}</ref> [[ملف:Central business district 2, New Administrative Capital.jpg|تصغير|300px|left|منطقة الأعمال المركزيه فى [[العاصمه الاداريه الجديده]]]] تحويلات المصريين من بره واحده من أهم مصادر العمله الأجنبيه فى مصر. مصر من اكبر خمس دول فى العالم بتستقبل تحويلات من مواطنيها اللى عايشين بره البلد.<ref name=remittances-dne>{{cite news | url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/12/24/egypts-remittances-hit-23-7bn-in-10m-2024-marking-45-3-growth/ | title=Egypt's Remittances Hit $23.7bn in 10M 2024, Marking 45.3% Growth | work=Daily News Egypt | date=24 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> التحويلات زادت من 17.1 مليار دولار فى السنه الماليه 2015/2016 لرقم قياسى وصل لـ36.5 مليار دولار فى 2024/2025 حسب بيانات [[البنك المركزى المصرى]]. التحويلات دى ليها دور مهم فى احتياطى مصر من النقد الأجنبى و دخل الأسر المصريه. التجاره الدوليه جزء مهم من اقتصاد مصر، و حسب [[البنك الدولى]] بتعادل حوالى 40% من الناتج المحلى الإجمالى. مصر دخلت فى اتفاقيات تجاره حره مختلفه، منها اتفاقية الشراكه بين مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name=trade-lloyd>{{cite web | url=https://www.lloydsbanktrade.com/en/market-potential/egypt/trade-profile#:~:text=In%202022%2C%20Egypt's%20main%20export,4.2%25%20%2D%20data%20Comtrade). | title=Egypt - Trade Profile | publisher=Lloyds Bank Trade | access-date=28 February 2025}}</ref> الصادرات المصريه زادت فى السنين الأخيره،<ref name="OEC2023">{{cite web |title=Egypt (EGY) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC |url=https://oec.world/en/profile/country/egy?yearSelector1=2023|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |access-date=27 February 2025 |language=en}}</ref> و الحكومه المصريه أعلنت إنها بتستهدف توصل بالصادرات لـ145 مليار دولار بحلول سنة 2030.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1202/538582/AlAhram-Weekly/Economy/New-support-for-exports.aspx | title=New support for exports | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === الصناعه === {{شوف كمان |صناعة العربيات فى مصر}} [[ملف:MCV C127 EV, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140238).jpg|تصغير|اتوبيس [[MCV]] C127 EV الكهربائى بالكامل، و اللى بيتصنع فى مصر للسوق الألمانى]] مصر عندها اكبر قطاع صناعى تحويلى فى افريقيا، و القطاع بيمثل حوالى 22% من إجمالى قيمة الصناعات التحويليه فى القاره.<ref>{{cite book |title=Production Transformation Policy Review of Egypt |series=OECD Development Pathways |date=2023 |doi=10.1787/3ac95e0c-en |isbn=978-92-64-53990-7}}</ref> مصر، ب[[رؤية مصر 2030]] و خطط التنميه المرتبطه بيها، اعتمدت على المناطق الصناعيه، و المناطق الحره، و المناطق الاقتصاديه الخاصه عشان تزود التصنيع و الاستثمار الصناعى. القاعده الصناعيه فى مصر متنوعه، و بتشمل الصناعات الكيماويه، و الإلكترونيات، و الحديد و الصلب، و صناعة العربيات، و الصناعات الدوائيه، و المنسوجات. الصناعات الكيماويه من اكبر الصناعات فى مصر، و بتشمل البلاستيك، و المطاط، و المنظفات، و الأسمده، و الزجاج، و البتروكيماويات. البتروكيماويات لوحدها بتمثل حوالى 12% من الإنتاج الصناعى حسب المصدر.<ref>{{cite web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/exploremap.aspx?secId=105| title=Investment Map of Egypt | publisher=Invest in Egypt | access-date=27 February 2025}}</ref> الصناعات الخفيفه ليها دور كبير كمان. مبادرة ''مصر تصنع الإلكترونيات'' ساعدت فى جذب مصانع لشركات عالميه زى [[فيفو]]، و [[انفينيكس]]، و [[اوبو]]، و [[شاومى]]، و [[نوكيا]]، و [[الكترولوكس]]، و [[سامسونج]]، و [[هايسنس]]، و [[بيكو]]، و [[هاير]]. المصانع دى ساعدت مصر تبقى مركز إقليمى لإنتاج الإلكترونيات و الأجهزة المنزليه.<ref name=electronics>{{cite web |title=Where we stand on Egypt's plans to localize electronics manufacturing |url=https://enterprise.press/industries/where-we-stand-on-egypts-plans-to-localize-electronics-manufacturing/|website=Enterprise |access-date=27 February 2025}}</ref> [[صناعة النسيج فى مصر|صناعة النسيج]] واحده من الصناعات التاريخيه المهمه فى مصر. القطاع بيبدأ من زراعة القطن و بيوصل لصناعة الهدوم الجاهزه، و [[القطن المصرى]] و خصوصاً قطن جيزه معروف عالمى بجودته. قطاع المنسوجات بيوظف حوالى 2.5 مليون شخص و بيمثل حوالى 12% من دخل الصادرات حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |title=The textile industry of Egypt |url=https://www.egypt-business.com/paper/details/2303-the-textile-industry-of-egypt/425541 |website=Egypt Business Directory |date=23 January 2023 |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر اكبر منتج للصلب فى افريقيا، و كانت فى المركز الـ20 عالمى بإنتاج حوالى 9.8 مليون طن سنة 2022.<ref name=steel>{{Cite web |title=Egypt's steel: a flourishing industry with future potential |url=https://www.zawya.com/en/economy/north-africa/egypts-steel-a-flourishing-industry-with-future-potential-cmlch9kw |access-date=27 February 2025 |website=Zawya}}</ref> [[صناعة العربيات فى مصر]] كمان بتتوسع بشركات زى [[النصر للعربيات]]، و [[غبور]]، و [[MCV]]، و بشراكات مع شركات عالميه. استراتيجية صناعة العربيات 2024–2030 بتستهدف إنتاج 500,000 عربيه فى السنه و تشجيع تصنيع [[العربيات الكهربائيه]] محلى.<ref name=automobiles>{{cite web | url=https://english.ahram.org.eg/News/537157.aspx| title=All eyes on the car industry | publisher=Ahram Online | date=18 December 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === التجاره و الخدمات === {{شوف كمان |البنوك فى مصر}} [[ملف:National Bank of Egypt-2020.jpg|تصغير|أبراج [[البنك الاهلى المصرى]] فى [[القاهره]]]] قطاع الخدمات و التجاره بالتجزئه فى مصر كبر بشكل مستمر فى السنين الأخيره، بسبب زيادة عدد السكان، و التوسع العمرانى، و زيادة الطلب الاستهلاكى. السوق بيشمل المحلات التقليديه، و السوبرماركت، و المراكز التجاريه، و التجارة الإلكترونيه. القاهره فيها اكبر تركيز للمولات و المراكز التجاريه فى مصر، و مدن تانيه زى [[المنصوره]] و [[طنطا]] شافت كمان توسع فى المراكز التجاريه الحديثه. قطاع الاتصالات واحد من القطاعات المهمه فى اقتصاد مصر. الحكومه المصريه ليها حصة مسيطره فى [[المصريه للاتصالات]].<ref>{{cite news |title=Government sells 9.5% of state-controlled Telecom Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/14/government-sells-9-5-of-state-controlled-telecom-egypt|work=Al Jazeera |date=14 May 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> اشتراكات الإنترنت على الموبايل زادت من حوالى 39 مليون سنة 2019 لـ69.4 مليون سنة 2022، و إجمالى اشتراكات الموبايل وصل لـ106.2 مليون فى ديسمبر 2023.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/519378.aspx | title=Mobile and internet subscriptions in Egypt increased by 6 million in 2023| publisher=Ahram Online| date=13 March 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> استخدام الإنترنت وصل لحوالى 72.2% من السكان فى بداية سنة 2024، بحوالى 82 مليون مستخدم. قطاع البنوك المصرى من اكبر القطاعات المصرفيه فى المنطقه، و البنوك المصريه ابتدت تعتمد أكتر على التكنولوجيا و الخدمات الماليه الرقميه. قطاع [[التكنولوجيا الماليه]] كبر بشكل سريع من سنة 2020، و وصل عدد الشركات الناشئه فيه لـ177 شركه حسب أرقام سنة 2025.<ref name=fintech>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/541157.aspx | title=Egypt's Fintech Sector Expands Fivefold in Five Years | date=27 February 2025 | access-date=27 February 2025}}</ref> من اكبر البنوك فى مصر [[البنك الاهلى المصرى]]، و [[بنك مصر]]، و [[بنك القاهره]]، و [[البنك التجارى الدولى]]. === البترول و الغاز و التعدين === {{Main|التعدين فى مصر|الطاقه فى مصر}} [[ملف:Darfeel plat.png|تصغير|منصة بحريه فى حقل غاز دارفيل]] إنتاج البترول فى مصر بيتركز بشكل أساسى فى [[الصحرا الغربيه]]، و [[خليج السويس]]، و [[دلتا النيل]]. إنتاج البترول الخام وصل لأعلى مستوى ليه سنة 1993 بحوالى 941,000 برميل فى اليوم، و بعد كده ابتدا يقل، و وصل لحوالى 630,000 برميل فى اليوم سنة 2008.<ref name="The World Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=4 March 2015}}</ref> تراجع إنتاج البترول خلى مصر تتحول لمستورد صافى للبترول حوالى 2008–2009، و الاهتمام ابتدا يزيد بالغاز الطبيعى. الغاز الطبيعى بقى جزء أساسى من قطاع الطاقه و اقتصاد مصر. [[حقل ظهر]]، اللى شركة [[اينى]] اكتشفته سنة 2015، واحد من اكبر حقول الغاز فى البحر المتوسط، و احتياطياته اتقدرت بحوالى 30 تريليون قدم مكعب. الإنتاج ابتدا سنة 2017 و وصل لـ2.7 مليار قدم مكعب فى اليوم سنة 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.eni.com/en-IT/actions/global-activities/egypt/zohr.html|title=Zohr Gas Field – Egypt|publisher=Eni|access-date=28 February 2025}}</ref> شركات عالميه كتير استثمرت فى قطاع الغاز المصرى، منها [[بى بى]]، اللى أعلنت سنة 2015 عن استثمار بحوالى 12 مليار دولار فى مشروع غرب دلتا النيل و مشروعات تانيه.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/07/business/international/bp-signs-12-billion-deal-to-develop-natural-gas-in-egypt.html|title=BP Signs $12 Billion Deal to Develop Natural Gas in Egypt|first=Stanley|last=Reed|newspaper=The New York Times|date=6 March 2015}}</ref> مصر عندها ثروات معدنيه متنوعه، منها [[الدهب]]، و النحاس، و خام الحديد، و الفوسفات، و اليورانيوم، و التنتالوم، و المنجنيز، و الكروم، و الفحم، و الزنك، و الرصاص، و القصدير، و معادن الرمال السودا زى الإلمنيت و الزركون و الروتيل و الماجنتيت.<ref name=minerals>{{cite news |url=https://www.intellinews.com/egypt-s-mineral-wealth-shifting-away-from-oil-and-gas-dependence-321266/ |title=Egypt's mineral wealth: shifting away from oil and gas dependence |date=23 April 2024 |work=bne IntelliNews |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر بتنتج كمان كميات كبيره من الجرانيت، و الرخام، و الحجر الجيرى، و الرمال البيضا، و الكاولين، و الفلسبار. [[منجم السكرى]] هو أهم منجم دهب فى مصر. صادرات الدهب المصريه وصلت لحوالى 2.17 مليار دولار سنة 2024 حسب المصدر، و الحكومه بتستهدف زيادة مساهمة التعدين فى الاقتصاد خلال السنين الجايه.<ref name=gold-xin>{{cite news | url=https://english.news.cn/20241217/f6a7cbe3c21d4d99893d6572e10c5f8e/c.html| title=Egypt's Gold Industry Sees Strong Growth in Exports | publisher=Xinhua | date=17 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> === الزراعه === [[ملف:Egyptian Countryside R02.jpg|تصغير|أرض زراعيه فى الريف المصرى]] الزراعه لسه قطاع مهم فى اقتصاد مصر، رغم إن نسبتها من الناتج المحلى و عدد العاملين فيها قلت مع الوقت. مصر بتنتج كميات كبيره من [[القمح]]، و [[الذره]]، و [[قصب السكر]]، و الفاكهه، و الخضار، و الأعلاف، و [[الرز]]. مصر رغم كده بتعتمد على استيراد جزء كبير من القمح و الذره، و خصوصاً من [[روسيا]] و [[اوكرانيا]].<ref name="IbrahimIbrahim2003">{{cite book|first1=Fouad N.|last1=Ibrahim|first2=Barbara|last2=Ibrahim|title=Egypt: An Economic Geography|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&pg=PA133|date=5 December 2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-548-8|pages=133–}}</ref> زيادة عدد السكان، و الاستهلاك الكبير للعيش، و محدودية الأراضى الزراعيه من أسباب اعتماد مصر على استيراد الحبوب. مصر فى نفس الوقت بتنتج محاصيل زراعيه مرتفعة القيمه للتصدير. سنة 2024، صادرات مصر الزراعيه وصلت لحوالى 4.1 مليار دولار، و صادرات الصناعات الغذائيه وصلت لحوالى 6.1 مليار دولار حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |last=Bower |first=Edmund |title=Egypt's food exports grow by a third |website=Arabian Gulf Business Insight|date=8 November 2024 |url=https://www.agbi.com/agriculture/2024/11/egypt-food-exports-grow-by-a-third-this-year/ |access-date=25 October 2025}}</ref> مصر حققت اكتفاء ذاتى فى عدد من المنتجات الزراعيه و الغذائيه، منها الخضار، و الفاكهه، و الفراخ، و منتجات الألبان، و البيض، و الرز، و الإنتاج المحلى من السكر و السمك قريب من تغطية معظم الاستهلاك.<ref>{{cite web |url=https://see.news/egypt-achieved-self-sufficiency-in-7-agricultural-crops-minister |title=Egypt Achieved Self-sufficiency in 7 Agricultural Crops: Minister |publisher=Sada Elbalad |date=1 October 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> [[السد العالى]]، اللى اكتمل سنة 1971، ساعد فى تثبيت و تنظيم الرى الزراعى.<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Michael |date=26 December 1987 |title=Parched Egypt Watches Anxiously as Waters Behind Aswan Dam Recede |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-26-mn-7439-story.html |access-date=8 February 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> مصر عندها مشروعات كبيره لاستصلاح الأراضى، زى [[الدلتا الجديده]] و [[مشروع توشكى]]، و المشروعات دى بتحاول تحول أجزاء من الصحرا لأراضى زراعيه عن طريق نظم رى حديثه، و معالجة ميه الصرف، و استخدام الميه الجوفيه، و تحلية الميه. نقص الميه و [[تغير المناخ]] من اكبر التحديات طويلة المدى اللى بتواجه الزراعه المصريه. === السياحه === {{Main|السياحه فى مصر}} [[ملف:Camel and the pyramids.jpg|تصغير|سياح راكبين جمل قدام [[هرم خفرع]]. [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر]] السياحه واحده من أهم قطاعات اقتصاد مصر و واحده من المصادر الرئيسيه للعمله الأجنبيه. مصر استقبلت رقم قياسى وصل لـ15.7 مليون سايح سنة 2024، مقارنة بـ14.9 مليون سايح سنة 2023، و دخل السياحه وصل لحوالى 14.1 مليار دولار.<ref name=tourism>{{cite web |url=https://sis.gov.eg/Story/204112/A-record-15.7-million-tourists-visited-Egypt-in-2024?lang=en-us |title=A record 15.7 million tourists visited Egypt in 2024 |publisher=State Information Service |date=2024 |access-date=27 February 2025}}</ref> استراتيجية السياحه المصريه بتستهدف جذب 30 مليون سايح بحلول سنة 2028، مع تطوير البنيه التحتيه و المزارات السياحيه و مشروعات كبيره زى [[المتحف المصرى الكبير]]. من اكبر الأسواق السياحيه لمصر سنة 2024 [[المانيا]]، و [[روسيا]]، و [[السعوديه]].<ref name=tourism/> [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر و العالم، و [[الهرم الاكبر]] هو العجيبه الوحيده الباقيه لحد دلوقتى من [[عجايب الدنيا السبعه القديمه]]. شطوط مصر على [[البحر المتوسط]] و [[البحر الاحمر]] بتمتد لأكتر من 3,000 كيلومتر، و من أشهر المناطق السياحيه الساحليه [[شرم الشيخ]]، و [[الغردقه]]، و [[دهب]]، و [[مرسى علم]]، و [[سفاجا]]، و [[راس سدر]]، و شطوط [[خليج العقبه]]. [[الاقصر]] كمان من أهم المقاصد السياحيه الثقافيه و الأثريه فى مصر. === البورصة === كان فيه محاولة اولى لانشاء بورصة فى اسكندرية سنة 1861 و كانت معمولة للقطن وبعدين اول محاولة لانشاء بورصة للفلوس كانت سنة 1890 و كان فيه بعديها محاولة تانى سنة 1898 لكن الشركة فلست بعديها ب 3 شهور. بدات نشاة بورصة مصر الفعلية سنة 1903 وساعتها اتكونت الشركة من شوية ناس اغنياء و كام سمسار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | title = نشاة وتاريخ البورصة المصرية | website = البورصة المصرية | accessdate = 2021-07-27 | archive-date = 2021-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210518142014/https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | url-status = dead }}</ref> == البنيه التحتيه == === الطاقه === {{Main|الطاقه فى مصر|قطاع الكهربا فى مصر}} [[ملف:Aswan Dam.jpg|تصغير|محطة الكهربا فى [[السد العالى]]، و السد نفسه باين فى الخلفيه]] قطاع الكهربا فى مصر اتحول من سيطرة الدوله الكامله لنظام طاقه أكتر تنوع، بيشمل [[محطة كهربا بالوقود الاحفورى|الغاز الطبيعى]]، و [[الطاقه المتجدده]]، و [[الطاقه النوويه]]، مع زياده مشاركة القطاع الخاص و الربط الكهربائى مع الدول اللى حواليها. [[الوقود الاحفورى]] لسه هو المصدر الأساسى للكهربا، و كان بيولد حوالى 88% من الكهربا سنة 2023، فى حين إن الطاقه الكهرومائيه كانت حوالى 7%، و طاقة الرياح و الشمس مع بعض كانو حوالى 5%، بعد ما كانو حوالى 1% سنة 2015، بس النسبه دى لسه أقل من المتوسط العالمى اللى كان حوالى 13% و متوسط افريقيا اللى كان حوالى 6%.<ref name="Egypt">{{cite web |url=https://ember-energy.org/countries-and-regions/egypt/ |title=Egypt |publisher=Ember Energy |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لسه اكبر منتج للكهربا المولده بالغاز فى افريقيا، و كانت بتمثل حوالى 45% من إجمالى إنتاج القاره من النوع ده سنة 2022، و فى نفس الوقت نصيب الفرد من انبعاثات الكربون فى مصر لسه أقل من المتوسط العالمى.<ref name="Egypt"/> الحكومه المصريه عملت مجموعه من التعديلات السريعه بعد أزمات انقطاع الكهربا فى صيف 2014، و اللى كانت ساعات بتوصل لست ساعات فى اليوم. التعديلات شملت تقليل دعم الطاقه، و تطوير [[حقل ظهر]] فى البحر المتوسط بسرعه بعد اكتشافه سنة 2015. مصر بقى عندها فائض فى إنتاج الكهربا، و الحكومه حطت هدف إن نسبة الكهربا من [[الطاقه المتجدده]] توصل لـ20%، و بعد كده لـ55% بحلول سنة 2050.<ref>{{Cite web|date=2 March 2021|title=France's Coface favours Egypt to lead Africa's economic recovery|url=https://www.theafricareport.com/69219/frances-coface-favours-egypt-to-lead-africas-economic-recovery/|access-date=7 March 2021|website=The Africa Report.com|language=en-US}}</ref> مصر، ضمن استراتيجيتها للطاقه المتجدده، نفذت مشروعات كبيره زى [[مجمع بنبان للطاقه الشمسيه]] و مزرعة رياح جبل الزيت. مجمع بنبان قريب من اسوان، و قدرته الإجماليه حوالى 1,650 ميجاوات، و بينتج حوالى 3.8 تيراوات ساعه كل سنه، و ده بيخليه من اكبر محطات الطاقه الشمسيه فى العالم.<ref name="One">{{cite web |access-date=23 April 2018 |location=Beijing |author=Forum on China-Africa Cooperation |url=http://allafrica.com/stories/201804120269.html |title=Egypt: China's Green Energy Company Starts Construction of Biggest Solar Plant in Egypt |date=11 April 2018 |publisher=Forum on China-Africa Cooperation via [[AllAfrica.com]] |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072329/http://allafrica.com/stories/201804120269.html |url-status=live}}</ref> مزرعة رياح جبل الزيت كلفت حوالى 340 مليون يورو، و بتمتد على حوالى 100 كيلومتر مربع، و فيها 300 توربين، و قدرتها حوالى 580 ميجاوات.<ref>{{cite web|url=https://www.evwind.es/2018/07/23/middle-easts-largest-wind-farm-in-jabal-al-zeit/64021|title=Middle East's largest wind farm in Jabal al-Zeit, Egypt - REVE News of the wind sector in Spain and in the world|date=23 July 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Egyptian winds, a clean energy source {{!}} EU Neighbours|url=https://www.euneighbours.eu/en/south/eu-in-action/stories/egyptian-winds-clean-energy-source|access-date=14 November 2021|website=[www.euneighbours.eu|language=en](http://www.euneighbours.eu|language=en)}}</ref> مصر بتبنى دلوقتى أول محطة نوويه لإنتاج الكهربا، و هى [[محطة الضبعه النوويه]] على الساحل الشمالى.<ref>{{cite web|title=Russia to lend Egypt $25 billion to build nuclear power plant|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|date=19 May 2016|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516193807/http://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|archive-date=16 May 2017|url-status=live}}</ref> مصر و [[قبرص]] بيدرسوا تنفيذ مشروع [[EuroAfrica Interconnector]] المقترح.<ref name="EA">{{Cite web|url=https://www.euroafrica-interconnector.com/|title=EuroAfrica Interconnector|website=[www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30](http://www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30) November 2020|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418180827/https://www.euroafrica-interconnector.com/|url-status=dead}}</ref> المشروع بيتضمن مد كابل كهربا بحرى للتيار المستمر عالى الجهد بقدرة 2 جيجاوات بين مصر و قبرص، و بين قبرص و اليونان، و ده هيربط مصر بشبكة الكهربا الاوروبيه.<ref>{{Cite web|date=8 February 2017|title=ENERGY: EuroAfrica 2,000MW cable boosts Egypt-Cyprus ties|url=https://www.financialmirror.com/2017/02/08/energy-euroafrica-2000mw-cable-boosts-egypt-cyprus-ties/}}</ref> المشروع ممكن يخلى مصر مركز لربط الكهربا بين اوروبا و افريقيا.<ref>{{Cite news|date=8 February 2017|title=Electricity Cable Aims to Link Cyprus, Egypt, Greece|newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-02-08/electricity-cable-aims-to-link-cyprus-egypt-greece|via=www.bloomberg.com}}</ref> رئيس مصر و رئيس وزرا قبرص اتقابلوا فى [[نيقوسيا]] يوم 21 نوفمبر 2017، و أعلنوا دعمهم للمشروع و أهميته لأمن الطاقه عند الدول المشاركه.<ref>{{Cite web|url=http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|title=Joint Declaration following the 5th Cyprus – Egypt – Greece Trilateral Summit, PIO Cyprus, Nicosia, 21 November 2017|access-date=5 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123922/http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt President El-Sisi fully endorses EuroAfrica Interconnector "electricity corridor" in historic meeting, Press release|url=http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000429/http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|archive-date=4 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> === النقل === {{Main|النقل فى مصر}} [[ملف:المترو من جهة اخرى.jpg|تصغير|left|[[مترو القاهره]]]] شبكة النقل فى مصر بتركز بشكل أساسى حوالين القاهره و على امتداد وادى النيل، و ده مرتبط بتوزيع السكان على طول النهر. شبكة السكه الحديد فى مصر طولها حوالى {{convert|4800|km|mi|adj=on}}، و [[سكك حديد مصر]] هى اللى بتشغلها. الخط الرئيسى بيمتد من [[اسكندريه]] لحد [[اسوان]]. مصر ابتدت سنة 2021 مشروع قطار سريع بقيمة حوالى 4.5 مليار دولار عشان يربط [[العين السخنه]] بـ [[مرسى مطروح]] و اسكندريه. المشروع اتوسع بعد كده عشان يشمل خطوط بتربط [[القاهره الكبرى]] بـ اسوان، و [[الاقصر]] بـ [[الغردقه]] و [[سفاجا]].<ref>{{Cite web |title=High-speed train El Ain El Sokhna - Marsa Matrouh |url=http://www.nat.gov.eg/LocationActivity.aspx?id=2082 |access-date=18 August 2022 |website=National Authority for Tunnels}}</ref><ref name="2022-05-30-rt">{{cite news |title=Siemens Mobility secures high-speed rail contract in Egypt |url=https://www.railway-technology.com/news/siemens-mobility-rail-contract/ |access-date=30 May 2022 |work=Railway Technology |date=30 May 2022}}</ref> [[مترو القاهره]] بيشتغل على تلات خطوط، و الخط الرابع تحت الإنشاء، و فيه خطط لتوسعات إضافيه فى المستقبل. القاهره فيها كمان خطين [[مونوريل القاهره|مونوريل]] تحت الإنشاء، و [[اسكندريه]] بيتم فيها تنفيذ مشروع [[مترو اسكندريه]].<ref>{{cite web |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/138743/Phase-1-of-Alexandria-Metro-Construction-Ongoing-Says-Ministry-of |title=Phase 1 of Alexandria Metro Construction Ongoing, Says Ministry of Transport |date=28 February 2025 |publisher=Egypt Today |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر نفذت توسع كبير فى شبكة الطرق ب[[المشروع القومى للطرق]]. طول الطرق الرئيسيه زاد بحوالى 30% من 23,500 كيلومتر سنة 2014 لـ30,500 كيلومتر سنة 2024. مصر بنت طرق سريعه جديده، و طورت آلاف الكيلومترات من الطرق الموجوده. ترتيب مصر فى مؤشر جودة الطرق اتحسن من المركز 118 سنة 2015 للمركز 18 سنة 2024.<ref>{{cite web |url=https://lca.logcluster.org/23-egypt-road-network |title=Egypt Road Network |publisher=Logistics Capacity Assessment |access-date=3 March 2025}}</ref> قطاع الطيران فى مصر بتقوده [[مصر للطيران]]، شركة الطيران الوطنيه و اكبر شركة طيران فى البلد. [[طلعت حرب]] ساهم فى تأسيس الشركه سنة 1932، و هى دلوقتى مملوكه للدوله. مصر للطيران بتشتغل من مركزها الرئيسى فى [[مطار القاهره الدولى]]، و بتسير رحلات ركاب و شحن منتظمه لأكتر من 75 وجهه فى الشرق الأوسط، و اوروبا، و افريقيا، و اسيا، و الأمريكتين. أسطول الشركه الحالى فيه حوالى 80 طياره. [[قناة السويس]] ممر مائى صناعى على مستوى سطح البحر، و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و بتسمح للسفن تتحرك بشكل مباشر بين اوروبا و اسيا من غير ما تلف حوالين افريقيا. القناه حققت سنة 2023 إيرادات قياسيه وصلت لحوالى 9.4 مليار دولار لمصر.<ref>{{Cite news |date=21 June 2023 |title=Suez Canal annual revenue hits record $9.4 billion, chairman says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suez-canal-annual-revenue-hits-record-94-bln-chairman-2023-06-21/ |access-date=15 August 2023}}</ref> قناة السويس اتفتحت فى نوفمبر 1869، و طولها حوالى {{convert|193.30|km|mi|frac=8|abbr=on}}. القناه بتمتد من [[بور سعيد]] فى الشمال لحد [[بور توفيق]] فى الجنوب، و [[الاسماعيليه]] موجوده على بعد حوالى {{convert|3|km|mi|frac=8|abbr=off}} غرب نص القناه تقريباً.<ref name="SuezExpansion"/> [[ملف:Capesize bulk carrier at Suez Canal Bridge.JPG|تصغير|[[كوبرى قناة السويس]]]] عمق القناه حوالى {{convert|24|m|ft|abbr=off}}، و عرضها حوالى {{convert|205|m|ft|abbr=on}} {{As of|2010|lc=y}}. القناه بتتكون من قناة دخول شماليه طولها حوالى {{convert|22|km|mi|0|abbr=on}}، و جزء رئيسى طوله حوالى {{convert|162.25|km|mi|frac=8|abbr=on}}، و قناة دخول جنوبيه طولها حوالى {{convert|9|km|mi|frac=2|abbr=on}}. تفريعة البلاح و [[البحيرات المره الكبرى]] بيسمحوا للسفن تعدى جنب بعض فى أجزاء من القناه. قناة السويس مافيهاش أهوسه، و الميه البحريه بتتحرك فيها بحريه. التوسعات اللى خلصت سنة 2015 زودت الطاقه اليوميه للقناه من حوالى 49 سفينه لـ97 سفينه، و قللت زمن العبور و زودت قدرة القناه على خدمة التجاره البحريه العالميه.<ref name="SuezExpansion">{{cite news |title=New Suez Canal project proposed by Egypt to boost trade |url=http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353 |access-date=7 August 2014 |publisher=Cairo News |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022814/http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Egypt Says Work Finished on New Suez Canal|url=https://www.voanews.com/a/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|publisher=Voice of America|date=29 July 2015|access-date=24 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803133542/http://www.voanews.com/content/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|archive-date=3 August 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|title=Egypt launches Suez Canal expansion|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|agency=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806152649/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> === الميه و الصرف الصحى === {{Main|الميه و الصرف الصحى فى مصر}} [[ملف:Egypt sat.png|تصغير|الأراضى الزراعيه الخضرا المرويه على امتداد النيل وسط الصحرا و فى [[دلتا النيل]]]] مصر بتعتمد بشكل كبير اوى على [[نهر النيل]] فى موارد الميه. النيل بيوفر حوالى 90% من إجمالى موارد الميه فى البلد، و حصة مصر السنويه حوالى 55 مليار متر مكعب، و الرقم ده ما اتغيرش من سنة 1954. مصر بتحصل كمان على حوالى 0.5 مليار متر مكعب من مصادر ميه جوفيه غير متجدده. احتياجات مصر من الميه بتعدى 90 مليار متر مكعب فى السنه، و ده بيعمل عجز مستمر فى الموارد المائيه. نصيب الفرد من الميه نزل لحوالى 570 متر مكعب سنة 2018، و ده أقل بكتير من الحد الدولى للفقر المائى، اللى هو 1,000 متر مكعب للفرد فى السنه. الحكومه المصريه، عشان تواجه المشكله دى، ركزت على تحسين إدارة و استخدام الميه، خصوصاً مع زيادة عدد السكان و التوسع الزراعى.<ref name=sanitation>{{cite web |url=https://sdgs.un.org/basic-page/egypt-34124#:~:text=The%20country%20highlights%20the%20following,soap%20and%20water%20increased%20from |title=Egypt |publisher=United Nations Sustainable Development Goals |access-date=3 March 2025}}</ref> الوصول للميه النضيفه اتحسن بشكل كبير. بين سنة 1990 و 2010، تغطية شبكات الميه وصلت من 89% لـ100% فى المدن، و من 39% لـ93% فى الريف. التطور ده ساعد فى القضاء تقريب على قضاء الحاجه فى الأماكن المفتوحه فى المناطق الريفيه، و قرب مصر من تحقيق وصول شبه شامل لمصادر ميه محسنه. سنة 2015، حوالى 90% من السكان كان عندهم وصول لميه شرب مُداره بشكل آمن، و النسبه زادت لـ96.9% سنة 2019. تغطية خدمات الصرف الصحى المناسبه زادت من 50% سنة 2015 لـ66.2% سنة 2019. نسبة ميه الصرف اللى بيتم معالجتها من إجمالى ميه الصرف زادت من 50% لـ68.7% فى نفس الفتره، و وصلت لـ74% سنة 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Egypt |title=Egypt - SDG 6 Data |publisher=United Nations SDG 6 Data Portal |access-date=3 March 2025}}</ref> مشاكل الصرف الصحى فى الماضى كانت مرتبطة بمخاطر صحيه. تقرير سنة 2007 قدّر إن حوالى 17,000 طفل كانو بيموتوا كل سنه من أمراض الإسهال المرتبطه بسوء خدمات الصرف الصحى.<ref name="IDRC">National Water Research Center, Ministry of Water Resources and Irrigation (2007): [https://web.archive.org/web/20160118112500/http://web.idrc.ca/en/ev-127200-201-1-DO_TOPIC.html Actualizing the Right to Water: An Egyptian Perspective for an Action Plan], Shaden Abdel-Gawad. Retrieved 30 April 2012.</ref> مصر استثمرت مبالغ كبيره فى محطات معالجة ميه الصرف ضمن استراتيجيتها لإدارة موارد الميه. سنة 2021، [[محطة معالجة ميه مصرف بحر البقر]] اكتملت، و كانت وقتها اكبر محطة معالجة ميه صرف فى العالم، بقدره حوالى 5 مليون متر مكعب فى اليوم. الميه المعالجه من المحطه بتستخدم فى رى حوالى 342,000 فدان ضمن خطة تنمية [[شبه جزيرة سينا]].<ref name=sanitation/> مصر افتتحت سنة 2023 [[محطة معالجة ميه الدلتا الجديده]]، و المحطه عدت بحر البقر و بقت اكبر منشأة لمعالجة ميه الصرف فى العالم، بقدره حوالى 7.5 مليون متر مكعب فى اليوم.<ref name=treatmentplant>{{cite news | url=https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | title=Egypt's New Delta Treatment Plant Sets Four Guinness World Records | date=29 March 2023 | access-date=1 March 2025 | archive-date=1 March 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250301124322/https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | url-status=dead}}</ref> المحطه جزء أساسى من خطة مصر للتوسع الزراعى و مشروع استصلاح [[الدلتا الجديده]]، و كمان بتساعد فى تقليل التلوث اللى بيوصل لـ [[بحيرة مريوط]] و [[البحر المتوسط]].<ref name=treatmentplant/> مناخ مصر الجاف و قلة المطر بيخلوا الزراعه معتمده بالكامل تقريب على الرى. [[نهر النيل]]، اللى [[السد العالى]] بينظم تدفقه، بيوفر فى المتوسط حوالى 55 مليار متر مكعب من الميه كل سنه، و حوالى 46 مليار متر مكعب منهم بيتحولوا لقنوات الرى.<ref name="ewup">Egyptian Water Use Management Project (EWUP), 1984. Improving Egypt's Irrigation System in the Old Lands, Final Report. Colorado State University and Ministry of Public Works and Water Resources.</ref> نظام الرى ده بيدعم حوالى 33,600 كيلومتر مربع، أو حوالى 13,000 ميل مربع، من الأراضى الزراعيه فى وادى النيل و دلتا النيل، و الأراضى دى بتنتج فى المتوسط حوالى 1.8 محصول فى السنه.<ref name="ewup" /> == الجيش == [[الجيش المصرى]] (القوات المسلحه المصريه) هو اقدم جيش فى العالم<ref>{{مرجع ويب | url = sis.gov.eg/Story/131693/الجيش-المصري-امجاد-وبطولات?lang=ar | title = الجيش المصرى امجاد وبطولات | date = 2016-11-28 | website = الهيئة العامة للاستعلامات }}</ref> و دلوقتى هو اكبر جيش فى افريقيا ومن اكبر الجيوش فى الشرق الأوسط، وبيتكون من 450,000 عسكرى نظامى، وبيوصل لمليون فرد لو ضفنا قوات الاحتياط، و فى أكتر من 50 مليون واحد يقدر يشيل سلاح. الجيش بيتكون من القوات الجوية، والقوات البحرية، والقوات البرية، والدفاع الجوى. أسلحة الجيش صناعتها وطنية، لكن الجزء الاكبر من الاسلحة بيجى من امريكا والصين وروسيا و دول تانيه. القائد العام للقوات المسلحة بيكون وزير الدفاع، والقائد الأعلى للقوات المسلحة بيكون رئيس الجمهوريه، بحسب الدستور المصرى. === تأسيس الجيش المصرى === اتأسس الجيش المصرى من اكتر من 6000 سنة بعد [[الوحده السياسيه الاولى فى مصر|الوحده السياسيه الاولى لمصر]] سنة 4241 ق.م، قبل كده كان لكل اقليم مصرى جيش بيحميه لكن بعد حرب التوحيد بقى لمصر جيش موحد. == الثقافه == {{Main|ثقافة مصر}} مصر معروفه إنها واحده من أهم الدول اللى بتحدد الاتجاهات الثقافيه فى العالم الناطق بالعربى. الثقافه العربيه و الشرق أوسطيه المعاصره اتأثرت بشكل كبير بالأدب و المزيكا و السينما و التليفزيون المصريين. مصر أخدت دور قيادى إقليمى فى الخمسينات و الستينات، و ده إدّى دفعه مستمره لمكانة الثقافه المصريه فى العالم الناطق بالعربى.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |title=Mideast: Egypt Makes Cultural Clout Count (IPS, Oct. 29, 2009) |publisher=Ipsnews.net |date=29 October 2009 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427044804/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |archive-date=27 April 2011}}</ref> [[File:جنينة الأزهر ومسجد محمد على.jpg|thumb|[[جنينة الازهر]] اتصنفت كواحده من أعظم ستين مساحه عامه فى العالم من [[Project for Public Spaces]].]] الهويه المصريه اتطورت على مدى فتره طويله من الاحتلال علشان تستوعب [[الإسلام]] و المسيحيه و اليهوديه؛ و كمان لغه جديده هى [[اللغه العربيه|العربى]]، و اللغه اللى اتطورت منها فى الكلام، [[اللغه المصريه الحديثه|المصرى]]، اللى فيها طبقه لغويه مصريه-[[اللغه القبطيه|قبطيه]] مهمه.<ref>{{cite web|url=http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|title=The Egyptian Identity: Pharaohs, Moslems, Arabs, Africans, Middle Easterners or Mediterranean People?|author=Raymon Kondos|date=15 February 2004|access-date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829005958/http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|archive-date=29 August 2008|url-status=live}}</ref> شغل المفكر [[رفاعه الطهطاوى]] فى أوائل القرن الـ19 جدّد الاهتمام بـ[[مصر القديمه|آثار مصر القديمه]] و اتعرف المجتمع المصرى على مبادئ [[عصر التنوير]]. الطهطاوى، مع المصلح التعليمى [[على مبارك]]، أسس مدرسه مصريه لـ[[علم المصريات]] استلهمت من علما مصر فى العصور الوسطانيه زى [[جلال الدين السيوطى|السيوطى]] و [[تقى الدين المقريزى|المقريزى]]، اللى كانو هما كمان درسوا [[تاريخ مصر القديمه|تاريخ]] و [[اللغه المصريه|لغة]] و [[عمارة مصر القديمه|آثار مصر القديمه]].<ref>{{cite book|last=El-Daly|first=Okasha|title=Egyptology: The Missing Millennium|year=2005|publisher=UCL Press|location=London|page=29}}</ref> النهضه المصريه وصلت لقمتها فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 بشغل شخصيات زى [[محمد عبده]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[محمد لطفى جمعه]] و [[توفيق الحكيم]] و [[لويس عوض]] و [[قاسم امين]] و [[سلامه موسى]] و [[طه حسين]] و [[محمود مختار]]. الشخصيات دى ساهمت فى تكوين اتجاه ليبرالى فى مصر مبنى على الالتزام بالحريه الشخصيه و [[علمانيه|العلمانيه]] و الإيمان بالعلم كوسيله للتقدم.<ref>{{cite book|last=Jankowski|first=James|title=Egypt, A Short History|page=130}}</ref> === الفنون === {{Main|الفن المعاصر فى مصر|فن مصر القديمه}} {{شوف كمان |عمارة مصر}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.25|مشهد "وزن القلب" من ''[[كتاب الموتى]]'']] المصريين كانو من أوائل الحضارات الكبيره اللى حطت قواعد واضحه لعناصر التصميم فى الفن و [[عمارة مصر القديمه|العماره]]. [[الأزرق المصرى]]، المعروف كمان باسم سيليكات النحاس و الكالسيوم، صبغه استخدمها المصريين من آلاف السنين و بتعتبر أول صبغه صناعيه معروفه. الرسومات على الحيطان اللى كانت بتتعمل لخدمة [[فرعون|الفراعنه]] كانت بتتبع قواعد بصريه و رمزيه صارمه. الحضاره المصريه معروفه بـ[[اهرامات مصر|الأهرامات]] الضخمه و [[معبد مصرى|المعابد]] و المقابر التذكاريه. من أشهر الأمثله [[هرم زوسر]] اللى صممه المعمارى و المهندس القديم [[امحوتب]]، و [[ابو الهول]]، و معبد [[ابو سمبل]]. الفن المصرى الحديث و المعاصر بيشمل مجالات كتيره، من العماره المحليه عند [[حسن فتحى]] و [[رمسيس ويصا واصف]] لتماثيل [[محمود مختار]] الشهيره و الأيقونات المميزه فى [[الفن القبطى]] عند [[اسحاق فانوس]]. تطوره فى القرن الـ20 كان بيعكس حوار معقد بين الهويه الوطنيه و الاتجاهات الفنيه العالميه و التغير الاجتماعى. الفنانين المصريين فى بدايات الفن الحديث حاولو يرجعوا يتواصلوا مع التراث الوطنى بأساليب فرعونيه جديده فى العماره و النحت و الرسم، و فنانين زى محمود مختار و [[محمود سعيد]] استخدموا رموز من مصر القديمه و الحياه الريفيه.<ref name=met-mikdadi>{{cite web |last=Mikdadi |first=Salwa |title=Egyptian Modern Art |url=https://www.metmuseum.org/essays/egyptian-modern-art |website=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2004 |access-date=1 October 2025}}</ref><ref name="Engelstad">{{cite web|last=Engelstad|first=Svein|title=Historical Themes in Modern Egyptian Art|url=http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|publisher=Oslo University|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727160612/http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|archive-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> الأجيال اللى جت بعد كده تبنت حركات عالميه زى [[سرياليه|السرياليه]] و [[تكعيبيه|التكعيبيه]] و [[دادا|الدادائيه]] و [[فن تجريدى|التجريد]]، فى الوقت اللى جماعة [[الفن و الحريه]]، اللى كان منها [[رمسيس يونان]]، دعمت التعبير الفردى و الأفكار المضاده للفاشيه.<ref name=met-mikdadi/> جماعة الفن المعاصر، اللى ضمت فنانين زى [[جاذبيه سرى]] و [[عبد الهادى الجزار]]، اهتمت بالواقعيه الاجتماعيه و البحث عن الروح المصريه، و فى نفس الوقت فنانين تجريبيين زى منير كنعان و صلاح عبد الكريم اشتغلوا على [[تعبيريه تجريديه|التعبيريه التجريديه]] و فن التجميع.<ref name=met-mikdadi/> فى النص التانى من القرن، الفنانين تفاعلوا مع التغييرات السياسيه و الثقافيه باستخدام الخط المستوحى من الفن الإسلامى و التجريد الهندسى، زى مدرسة فن الخط.<ref name=met-mikdadi/> و من الفنانين المعروفين كمان فى الفتره دى [[انجى افلاطون]] و [[كمال امين]]. افتتاح مؤسسات زى [[تاون هاوس جاليرى]] سنة 1998 وسّع الوصول للفن و دخل أشكال جديده زى الفيديو و فن التركيبات،<ref>{{cite web|last=Rocha|first=Sean|title=Vision of Cairo|work=Travel + Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/articles/visions-of-cairo/1|publisher=Travel and Leisure|access-date=18 April 2013}}</ref> و وفّر مكان للفنانين الأصغر زى [[فتحى حسن]] و [[غاده عامر]] و مدحت شفيق و [[معتز نصر]] و منى مرزوق علشان يجربوا التركيبات و الفيديو و التصوير.<ref name=met-mikdadi/> [[ثورة 25 يناير|الثوره المصريه سنة 2011]] فتحت عصر جديد للفن المرتبط بالسياسه و المجتمع. [[جرافيتى|الجرافيتى]] بقى وسيله بارزه لتوثيق الاحتجاجات و نقل الرسايل الثوريه،<ref>{{cite journal |last1=Naguib |first1=Saphinaz Amal |title=Engaged Ephemeral Art: Street Art and the Egyptian Arab Spring |journal=Transcultural Studies |date=7 April 2017 |volume=7 |issue=2 |pages=53–88 |doi=10.17885/HEIUP.TS.2016.2.23590}}</ref> و فنانين زى [[بهية شهاب]] و [[علاء عوض]] و [[آيه طارق]] و [[جنزير]] عملوا أعمال بتخلّد ذكرى الشهداء و بتنتقد شخصيات سياسيه و بتستعيد المساحات العامه.<ref>{{cite web|last=Morayef|first=Soraya|title=Street Art and The City|url=http://www.thearabreview.org/cairo-street-art-revolution/|access-date=16 April 2013}}</ref> {{multiple image | width = 120 | image1 = Khayamiya-7.jpg | image2 = Khayamiya-3.jpg | footer = زخارف ''الخياميه''. }} [[خياميه|الخياميه]] فن نسيج مصرى تقليدى بيعتمد على الأبليك، و بيتعمل بشكل أساسى فى [[القاهره]] فى ''شارع الخياميه'' التاريخى ({{langx|ar|شارع الخيامية|lit=Street of the Tentmakers|translit=Shāriʿ al-Khayāmiyya}})، المعروف كمان بسوق الخياميه. الحرفه، اللى بيتعتقد إن جذورها بترجع لـ[[مصر القديمه]]، بتعتمد على خياطه يدويه مرهقه ممكن تاخد أسابيع، و تصميماتها بتتراوح من الزخارف الهندسيه لمشاهد مستوحاه من التاريخ و التراث الشعبى المصرى. فى الأصل كانت مرتبطه بالخيام المزخرفه، لكن دلوقتى بتستخدم كمان فى اللحف و أغطية المخدات و المعلقات على الحيطان.<ref>{{cite web |last=Vermillion |first=Stephanie |title=This Ancient Egyptian Textile Is Hanging By a Thread |url=https://www.atlasobscura.com/articles/egyptian-traditional-textile-artisan-cairo |website=Atlas Obscura |date=26 September 2019 |access-date=3 October 2025}}</ref> [[دار الاوبرا المصريه]] هى أهم مكان لفنون العرض فى مصر، و معاها [[اوبرا اسكندريه|مسرح سيد درويش]] فى [[اسكندريه]] و [[اوبرا بورسعيد]] فى [[بورسعيد]]. سنة 2012 اتطلق [[مهرجان وسط البلد للفنون المعاصره]] (D-CAF) علشان ينشط المشهد الثقافى فى القاهره و يوفر منصه مفتوحه للفنون المعاصره. المهرجان بيتعمل كل سنه فى القاهره و بيقدم عروض و معارض و ورش فى المسرح و الرقص و الفنون البصريه.<ref>{{Cite web |title=Downtown Contemporary Arts Festival: How Cairo's arts scene has become more inclusive than ever before |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/downtown-contemporary-arts-festival-how-cairo-s-arts-scene-has-become-more-inclusive-than-ever-before-1.849437 |website=The National |date=16 April 2019 |access-date=30 September 2025}}</ref> === الأدب === {{Main|ادب مصرى}} التقاليد الأدبيه فى مصر ابتدت فى [[مصر القديمه]]، و ده بيخليها من أقدم التقاليد الأدبيه فى تاريخ البشريه. المصريين استخدموا الكتابه من بدرى لتسجيل النصوص على مواد زى ورق البردى و النقوش المحفوره.<ref>{{Citation |last=Edwards |first=Amelia |title=The literature and religion of ancient egypt. |url=http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |access-date=30 September 2007 |archive-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020082547/http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |url-status=dead}}</ref> و ''[[قصة سنوحى]]'' ممكن تكون أشهر عمل أدبى منها؛<ref>{{Citation |last= Lichtheim |first=Miriam|author-link=Miriam Lichtheim |title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England|isbn=0-520-02899-6|page=11}}</ref> و السيره الذاتيه اتوصفت بإنها أقدم شكل من أشكال الأدب المصرى.<ref>{{Citation|title=Ancient Egyptian Stories, Biographies, and Myths|url=http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042715/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|archive-date=26 July 2011}}</ref> فى القرن التامن مصر بقت جزء من العالم العربى الإسلامى. الأدب و المكتبات ازدهروا فى النظام الجديد، و الورق حل محل البردى، و الخط بقى عنصر أساسى.<ref>{{Citation |title=Groups of books and book production in Islamic Egypt |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/writing/library/islamic.html |access-date=30 September 2007}}</ref> فى القرن الـ13، [[ابن النفيس]] كتب ''[[الرساله الكامليه فى السيره النبويه]]''، و هى روايه لاهوتيه فيها عناصر مبكره من الخيال العلمى.<ref name="Roubi">Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), "Ibn al-Nafis as a philosopher", ''Symposium on Ibn al-Nafis'', Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait ([[cf.]] [http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html Ibnul-Nafees As a Philosopher] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |date=6 February 2008}}, ''Encyclopedia of Islamic World'').</ref> ممارسات أدبيه زى ''التقريظ'' ظهرت فى مصر فى القرن الـ14،<ref>{{cite journal |last1=Rosenthal |first1=Franz |title='Blurbs' (taqrîẓ) from Fourteenth-Century Egypt |journal=Oriens |date=1981 |volume=27/28 |pages=177–196 |doi=10.2307/1580566 |jstor=1580566}}</ref> و التراث الشعبى المصرى ساهم فى ''[[الف ليله و ليله]]''.<ref name="Burton-1991">Zipes, Jack David; [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1991). ''The Arabian Nights: The Marvels and Wonders of the Thousand and One Nights '' pg 585. Signet Classic</ref> فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 مصر كانت فى قلب ''[[النهضه العربيه|النهضه]]'' الثقافيه العربيه.<ref>{{Citation|title=MSN Encarta entry on Egypt |url=http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|access-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031113050122/http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|archive-date=13 November 2003 |url-status=dead |publisher=[[Encarta]]}}</ref> [[محمد عبده]]، اللى كان من أهم شخصيات التجديد الإسلامى،<ref name="Meisami 1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sx1bqgibKhQC&pg=PA305|title=Encyclopedia of Arabic Literature|last1=Meisami|first1=Julie Scott|last2=Starkey|first2=Paul|date=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-18571-4|language=en}}</ref> شارك [[جمال الدين الافغانى]] فى تأسيس مجلة ''[[العروه الوثقى]]'' الثوريه سنة 1884؛ و رغم إن البريطانيين منعوها بسرعه، انتشرت بشكل واسع فى العالم العربى.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215503/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|url-status=dead|archive-date=26 April 2014|title=Urwat al-Wuthqa, al- - Oxford Islamic Studies Online|website=[www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12](http://www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12) November 2019}}</ref> [[احمد شوقى]] كان رائد فى تطوير شكل [[قصيده|القصيده]] الكلاسيكى، رغم إن شغله فضل متجذر فى الأسلوب الكلاسيكى الجديد. بعده، شعرا زى [[حافظ ابراهيم]] ابتدوا يتناولوا مواضيع [[مناهضة الاستعمار|مقاومة الاستعمار]] جنب المواضيع الشعريه التقليديه.<ref name=ansari-literature>{{Cite book |title=Thoughts and Ideologies of Mikhail Nu'aima, the Mahjar Poet in the development of Modern Arabic Poetry; A critical study |last=Ansari |first=Abdul Latif |publisher=Shodhganja |year=2010 |hdl=10603/116505 |at=Chapter 1}}</ref> ''[[زينب (روايه)|زينب]]'' بتاعة [[محمد حسين هيكل]] بتعتبر أول روايه مصريه حديثه.<ref>{{cite book|last=Vatikiotis|first=P.J.|title=The history of modern Egypt: from Muhammad Ali to Mubarak|year=1991|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|isbn=978-0-297-82034-5|page=486|edition=4}}</ref> الروايه دى ابتدت حركه لتحديث الروايه العربيه.<ref name=ansari-literature/> الشعر فضل مزدهر، و شخصيات زى [[عزيز باشا اباظه]] قدمت شعر كلاسيكى بموضوعات [[قوميه عربيه]]. عيلة أباظه طلعت كذا أديب معروف، منهم [[فكرى اباظه]] و [[ثروت اباظه]] و دسوقى باشا أباظه. [[File:Naguib Mahfouz HR.jpg|thumb|[[نجيب محفوظ]]، أول كاتب بيكتب بالعربى يكسب [[جايزة نوبل فى الادب]]|180px]] فى القرن الـ20، الحركات الحداثيه أثرت بشكل كبير على الأدب المصرى. ''[[المدرسه الحديثه]]'' ركزت على القصه القصيره، و من أهم الشخصيات فى الفتره دى [[طه حسين]] و [[نجيب محفوظ]]، اللى كان أول مصرى و أول كاتب بالعربى ياخد [[جايزة نوبل فى الادب]]. النشاط الأدبى الطليعى ظهر كمان بمجلات زى ''[[جاليرى 68]]'' اللى أسسها [[ادوار الخراط]] و عبّرت عن جيل الستينات فى مصر. فى التسعينيات، الأدب المصرى تفاعل مع التغييرات الاجتماعيه و الاقتصاديه زى التوسع العمرانى و زيادة تكلفة المعيشه، و ركز على الشخص المنعزل جوه مجتمع بيتغير، و ظهر ده فى شغل مصطفى ذكرى و [[نوره امين]] و [[مى التلمسانى]].<ref name="Safez">{{cite journal|last=Safez|first=Sabry|title=The New Egyptian Novel|journal=New Left Review |date=August 2010 |issue=64|pages=46–62 |url=http://newleftreview.org/II/64/sabry-hafez-the-new-egyptian-novel}}</ref> الفتره دى شافت كمان صعود كاتبات ستات فيما اتسمى ساعات ''كتابات البنات''، اللى اتسمت بنصوص أقصر و استخدام اكبر للسرد بضمير المتكلم.<ref>{{cite book|last=Elsadda|first=Hoda|title=Gender, Nation, and the Arabic Novel|date=2012|pages=146, 147, 151}}</ref> المصريين بيمثلوا اكبر نسبه من الكتاب اللى وصلو للقائمه القصيره لـ[[الجايزه العالميه للروايه العربيه]]، و [[بهاء طاهر]] كسب أول دوره سنة 2008 برواية ''واحة الغروب''، و بعده [[يوسف زيدان]] برواية ''[[عزازيل]]'' فى السنه اللى بعدها.<ref>{{cite web|title=Will Tarek Emam become the youngest Egyptian writer to receive the International Prize for Arabic Fiction?|url=https://www.egypttoday.com/Article/4/116080/Will-Tarek-Emam-become-the-youngest-Egyptian-writer-to-receive|website=Egypt Today|date=22 May 2022|access-date=3 October 2025}}</ref> من الكتاب المعاصرين المعروفين كمان [[رضوى عاشور]]، المعروفه بثلاثية ''[[ثلاثية جرانادا|جرانادا]]''؛ و [[اهداف سويف]]، اللى روايتها بالإنجليزى ''The Map of Love'' وصلت للقائمه القصيره لـ[[جايزة بوكر]] سنة 1999؛ و [[احمد خالد توفيق]]، اللى دخل أدب الرعب و الخيال العلمى بقوه للأدب المصرى بسلسلة ''ما بعد الطبيعه''؛ و [[احمد مراد]]، المعروف بروايات ناجحه زى ''فيرتيجو'' و ''[[الفيل الازرق]]''.<ref>{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |date=19 February 2020 |title=Seven Contemporary Egyptian Writers Shedding Light on Egyptian Culture & Beyond |website=Egyptian Streets |url=https://egyptianstreets.com/2020/02/19/seven-contemporary-egyptian-writers-shedding-light-on-egyptian-culture-beyond/ |access-date=3 October 2025}}</ref> الموضوعات النسويه ظهرت فى شغل [[نوال السعداوى]] و [[عليفه رفعت]]، و الشعر العامى بيمثله أسماء زى [[احمد فؤاد نجم]] و [[صلاح جاهين]] و [[عبد الرحمن الابنودى]].<ref>{{Cite web |title=Culture of Egypt |url=http://www.chinadaily.com.cn/hellochina/egyptambassador09/2009-08/24/content_8607968.htm |access-date=9 May 2022|website=[www.chinadaily.com.cn](http://www.chinadaily.com.cn)}}</ref> === الإعلام === {{Main|اعلام مصر}} {{شوف كمان |قائمة محطات الراديو فى مصر}} [[File:الصادرة الاولى الوقائع المصرية.jpg|thumb|left|230px|أول عدد من [[الوقائع المصريه]]، اتطبع سنة 1828 فى [[مطبعة بولاق|المطبعه الأميريه]]. هى و الصحيفه اللى سبقتها ''جرنال الخديوى'' من أقدم الجرايد اللى اتنشرت بالعربى.]] مصر مركز إعلامى إقليمى كبير، و صحافتها من أكتر الصحافه تأثير فى العالم العربى. [[مطبعه|المطبعه]] دخلت مصر لأول مره مع [[نابليون بونابرت]] خلال [[الحمله الفرنسيه على مصر و الشام]].<ref name="Cole 2007 148">{{cite book|last=Cole|first=Juan|title=Napoleon's Egypt: Invading the Middle East|url=https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945|url-access=limited|year=2007|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=[https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945/page/n162 148]}}</ref> [[اسكندريه]] كانت مركز الصحافه المصريه خلال جزء كبير من القرن الـ19، و مجلات أدبيه كتير ابتدت هناك قبل ما تنتقل لـ[[القاهره]]. فى تسعينيات القرن الـ19 القاهره بقت المركز المسيطر، و كان بيطلع منها 65% من المطبوعات، مقابل 28% من اسكندريه. الصحافه المكتوبه فى مصر متنوعه بشكل كبير، و فيها أكتر من 600 جريده و دوريّه و مجله.<ref>{{cite report |title=Freedom of the Press 2007: A Global Survey of Media Independence |editor1=Karin Deutsch Karlekar |editor2=Eleanor Marchant |publisher=Freedom House / Rowman & Littlefield Publishers |location=New York / Lanham |year=2007 |url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP%202007%20Full%20Report.pdf |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> أهم تلات مؤسسات صحفيه مملوكه للدوله هى ''[[الاهرام]]'' و ''[[اخبار اليوم|الأخبار]]'' و ''دار التحرير''، و دار التحرير مؤسسه نشر كبيره بتصدر جرايد و مجلات بلغات مختلفه، منها ''[[الجمهوريه]]'' و ''[[The Egyptian Gazette]]'' و ''[[Le Progrès Egyptien]]''. مصر كانت أول بلد فى المنطقه تدخل البث الإذاعى لعدد كبير من السكان سنة 1926، فى الاولانى عن طريق محطات خاصه بالموجات القصيره و نطاقها محدود، و كانت متركزه بالأساس بين [[القاهره]] و [[اسكندريه]].<ref name=ahram-radio>{{cite web |date=31 May 2024 |title=Here is Cairo: Egyptian Radio celebrates 90th anniversary |url=https://english.ahram.org.eg/News/524570.aspx |access-date=3 October 2025 |publisher=Ahram Online}}</ref> الإذاعه المصريه الرسميه ابتدت يوم 31 مايو 1934، و كان أول إرسال فيها بيضم تلاوه للقارئ [[محمد رفعت]].<ref name=ahram-radio/> بعد [[ثورة 23 يوليه|ثورة 1952]]، الراديو بقى أداه أساسيه فى الاتصال الحكومى و التأثير الإقليمى. فى عهد الرئيس [[جمال عبد الناصر]]، مصر طورت إذاعة [[صوت العرب]]، اللى اتطلقت فى الخمسينات و بقت من أشهر الإذاعات بالعربى فى وقتها.<ref name="Boyd1975">{{cite journal |last=Boyd |first=Douglas A. |title=Development of Egypt's Radio: 'Voice of the Arabs' under Nasser |journal=Journalism Quarterly |volume=52 |issue=4 |year=1975 |pages=645–653 |doi=10.1177/107769907505200406}}</ref> النظام الإذاعى المصرى اتوسع بسرعه، و استخدمته الحكومه الثوريه للترويج للوحده العربيه و تقوية الدور القيادى لمصر فى المنطقه، و كان بيدعو فى أوقات كتير للتضامن و التحرك الثورى، خصوصاً فى الخمسينات و الستينات.<ref name="Boyd1975" /> دلوقتى، جزء كبير من الإذاعه فى مصر بتديره [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]، اللى اتأسس سنة 1970، و بيدير محطات قوميه و محليه كتير. فيه كمان محطات FM خاصه، لكن الإذاعه الحكوميه لسه الأوسع انتشار. [[File:Maspiro building (cropped).jpg|thumb|[[مبنى ماسبيرو]] فى [[القاهره]]، مقر [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]|230x230px]] التليفزيون المصرى ابتدا سنة 1960 لما القناه الأولى ابتدت بثها بتلاوه من [[القرآن]] و خطاب للرئيس [[جمال عبد الناصر|عبد الناصر]]، و بعدها القناه التانيه سنة 1961 ببرامج ثقافيه و معلوماتيه و تعليميه. فى العقود اللى بعد كده، قنوات إقليميه جديده اتفتحت.<ref name=arabmediasoc/> فى القرن الـ21، صناعة التليفزيون و السينما المصريه فضلت بتغذى جزء كبير من المنطقه عن طريق [[مدينة الانتاج الاعلامى]] فى القاهره. التليفزيون لسه أكتر وسيلة إعلام شعبيه فى البلد. مصر كمان قوه كبيره فى البث بالأقمار الصناعيه، و كانت أول بلد عربى تطلق قمر صناعى خاص بيها، [[نايل سات]]. === السينما === {{Main|سينما مصريه}} {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 230 | image1 = Suad Husni.jpg | caption1 = [[سعاد حسنى]] | image2 = Faten Hamama actress.jpg | caption2 = [[فاتن حمامه]] | image3 = Omar Sharif 1963.JPG | caption3 = [[عمر الشريف]] | image4 = Ahmed Zaki (1979).jpg | caption4 = [[احمد زكى]] | perrow = 2 | caption_align = center }} [[سينما مصريه|السينما المصريه]]، أقدم سينما فى افريقيا و العالم العربى، ابتدت سنة 1896 بعروض افلام فى [[اسكندريه]] و [[القاهره]] و [[بورسعيد]]. الإنتاج البدرى ابتدا سنة 1907 بافلام وثائقيه قصيره، و أول الافلام الطويله ظهرت سنة 1917 بإخراج [[محمد كريم]]. فى العشرينات و التلاتينات، صناعة السينما اتوسعت بافلام زى ''[[ليلى (فيلم 1927)|ليلى]]'' و ''أولاد الذوات''، اللى كان أول فيلم مصرى ناطق.<ref name=chamber-cinema>{{Cite web |title=History of Egyptian Cinema |website=Chamber of Cinema Industry |date=17 March 2024 |url=https://cci.org.eg/en/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/ |access-date=5 October 2025}}</ref> سنة 1936، [[ستوديو مصر]]، اللى موّله رجل الصناعه [[طلعت حرب]]، بقى أهم ستوديو مصرى، و فضل فى المكانه دى حوالى تلاتين سنه.<ref>{{cite book|last=Darwish|first=Mustafa|title=Dream Makers on the Nile: A Portrait of Egyptian Cinema|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo|pages=12–13|year=1998}}</ref> خلال أكتر من 100 سنه، اتعمل فى مصر أكتر من 4,000 فيلم، حوالى تلات أرباع إجمالى الإنتاج العربى.<ref>{{Cite web|last=Houissa|first=Ali|title=LibGuides: Middle Eastern & North African Cinema & Film: Egyptian Cinema & Film|url=https://guides.library.cornell.edu/MidEastCinema/Egypt|access-date=4 October 2021|website=guides.library.cornell.edu|language=en}}</ref> من أول نشأتها، الصناعه كانت قوه ثقافيه مسيطره فى العالم العربى، و اتسمت "هوليوود العرب" و "هوليوود الشرق".<ref name=meer-cinema>{{Cite web |last=El Abbassi |first=Mariem |date=14 June 2023 |title=The influence of Egyptian cinema in the Arab World |website=Meer |url=https://www.meer.com/en/73865-the-influence-of-egyptian-cinema-in-the-arab-world |access-date=5 October 2025}}</ref> العصر الذهبى للسينما المصريه من الأربعينات للستينات شاف إن مصر تبقى تالت اكبر منتج للافلام فى العالم، و مئات الافلام من أنواع مختلفه انتشرت فى المنطقه.<ref name=meer-cinema/> مخرجين كبار زى [[يوسف شاهين]] و [[هنرى بركات]] و ممثلين مشهورين زى [[فاتن حمامه]] ساعدوا إن السينما المصريه تبقى تأثير أساسى على الهويه الثقافيه العربيه. لحد دلوقتى، الافلام المصريه لسه بتوصل لجمهور فى العالم العربى و بره، و مصر محافظه على دورها التاريخى كمركز رئيسى للسينما بالعربى.<ref name=meer-cinema/> مصر بتستضيف مهرجانات سينما كتير، و بقت منصات مهمه لصناع الافلام المصريين و الدوليين. [[مهرجان القاهره السينمائى الدولى]]، اللى اتأسس سنة 1976، بيعرض افلام متنوعه من الدراما للأعمال التجريبيه و بيجذب صناع افلام و جمهور من كل العالم.<ref name=film-festivals>{{cite web |last=Nawar |first=Belal |title=Lights, Camera, Egypt! Unveiling the Glamour of Egypt's Most Celebrated Film Festivals |url=https://egyptianstreets.com/2023/12/07/lights-camera-egypt-unveiling-the-glamour-of-egypts-most-celebrated-film-festivals/ |website=Egyptian Streets |date=7 December 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> [[مهرجان الاقصر للسينما الافريقيه]] بيركز على السينما الأفريقيه، و [[مهرجان الجونه السينمائى]] بيعرض افلام عربيه و دوليه. من المهرجانات المهمه كمان مهرجان الإسماعيليه الدولى و مهرجان اسكندريه للفيلم القصير.<ref name=film-festivals/> عدد دور السينما زاد مع ظهور [[فيلم ناطق|الافلام الناطقه]] و وصل لـ395 سنة 1958. العدد ابتدا يقل بعد بداية التليفزيون سنة 1960 و إنشاء القطاع العام فى السينما سنة 1962. العدد نزل لـ297 سنة 1965 و بعدين لـ141 سنة 1995، مع انتشار الفيديو، رغم ازدهار صناعة الافلام فى الفتره دى. بعد قوانين و إجراءات شجعت الاستثمار فى السينمات الخاصه، العدد زاد تانى، خصوصاً فى المراكز التجاريه، و وصل لـ200 سنة 2001 و 400 سنة 2009.<ref>{{Cite book|last=سعد|first=عبدالمنعم|url=https://books.google.com/books?id=PJaOQgAACAAJ&q=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9|title=موجز تاريخ السينما المصرية|date=1976|publisher=مطابع الأهرام التجارية|language=ar}}</ref> === المزيكا === {{Main|مزيكا مصريه}} [[File:Ancient Egyptians playing music.png|alt=مصريين قدام بيعزفوا مزيكا|thumb|رسم مصرى قديم لناس بيعزفوا مزيكا.|left]] [[مزيكا مصريه|المزيكا المصريه]] خليط غنى من عناصر مصريه محليه و متوسطيه و أفريقيه و غربيه. المزيكا كانت جزء أساسى من [[ثقافة مصر|الثقافه المصريه]] من أيام العصور القديمه. [[مصريين قدماء|المصريين القدام]] نسبوا اختراع المزيكا للإلهه [[حتحور]]، و [[اوزوريس]] استخدمها بعد كده كجزء من محاولته لتحضير العالم. المصريين استخدموا الماكينات الموسيقيه من وقتها.<ref>[http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html Music of Ancient Egypt] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151013114158/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html |date=13 October 2015}}, [[Kelsey Museum of Archaeology]]. [[University of Michigan]].</ref> المزيكا المصريه المعاصره جذورها راجعه لشغل فنانين أوائل زى [[عبده الحامولى]] و ألمظ و محمود عثمان، اللى أثروا فى الأجيال اللى جت بعدهم. التسجيلات المصريه موجوده من العشرينات المبكره من القرن الـ20، و فى التلاتينات كانت فيه حركه موسيقيه كلاسيكيه مزدهره فى القاهره بتجمع تأثيرات المزيكا الشعبيه المحليه بعناصر غربيه. الحركه دى طلعت نجوم كبار فى القرن الـ20 زى [[سيد درويش]] و [[ام كلثوم]] و [[محمد عبد الوهاب]] و [[عبد الحليم حافظ]] و [[بليغ حمدى]]، و كتير منهم بقوا جزء أساسى من الثقافه الشعبيه و الهويه الوطنيه. [[File:Umm Kulthum 1969.jpg|thumb|[[ام كلثوم]]، أيقونة المزيكا المصريه، و اللى بيتقال عليها ساعات "هرم مصر الرابع".<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2008/903/special.htm |title=Umm Kulthoum, the fourth pyramid |year=2008}}</ref>|230x230px]] المشهد المزيكا اتطور من العصر الذهبى للمزيكا المصريه الكلاسيكيه الحديثه فى نص القرن الـ20، لظهور [[بوب عربى|البوب المصرى]] فى التمانينات و التسعينيات مع فنانين زى [[عمرو دياب]] و [[هشام عباس]] و [[مصطفى قمر]].<ref name="aravanis-music">{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |title=A Closer Look at Contemporary Egyptian Music Trends |url=https://egyptianstreets.com/2020/01/18/a-closer-look-at-contemporary-egyptian-music-trends/ |website=Egyptian Streets |date=18 January 2020 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> فى نفس الوقت، [[عمر خيرت]] ظهر كواحد من أهم المؤلفين الموسيقيين و عازفين البيانو، و جمع بين [[مزيكا كلاسيكيه غربيه|المزيكا الكلاسيكيه الغربيه]] و تأثيرات مصريه واضحه. ألّف مزيكا افلام و أعمال سيمفونيه كتير، و بقى واحد من أكتر الموسيقيين المصريين المعاصرين احترام على المستوى الدولى.<ref>{{cite web |last=Al-Haggar |first=Kadry |title=I am proud of my success in Egypt more than any other place in world: Composer Omar Khairat |website=Daily News Egypt |date=8 March 2022 |url=https://www.dailynewsegypt.com/2022/03/08/i-am-proud-of-my-success-in-egypt-more-than-any-other-place-in-world-composer-omar-khairat/ |access-date=4 October 2025}}</ref> فى القرن الـ21، العولمه و [[ثورة 25 يناير|ثورة 2011]] ساعدوا على ظهور حركات موسيقيه أندر جراوند متنوعه، و موسيقيين و فرق زى [[رامى عصام]] و [[كايروكى]] تناولوا موضوعات الهويه و السياسه.<ref name="aravanis-music"/> [[مهرجانات (مزيكا)|المهرجانات]] طلعت من المجتمعات الشعبيه و تحولت لتيار رئيسى، و اتطورت من [[شعبى (مزيكا)|المزيكا الشعبى]] اللى كانت جزء من الثقافه المصريه من السبعينات مع رواد زى [[احمد عدويه]]. فى نفس الوقت، [[راب مصرى|الراب المصرى]] و [[تراب (مزيكا)|التراب]] و [[تكنو|التكنو]] بقوا أكتر انتشار مع فنانين زى أبيوسف و [[مروان بابلو]] و [[ويجز]].<ref name="aravanis-music"/> فى السنين الأخيره، المشهد المزيكا المصرى شاف تغيير بين الأجيال، و فنانين جداد بقوا من الاسامى الأساسيه جنب النجوم المعروفين. حسب [[Spotify Wrapped]] لسنة 2024، سبعه من أكتر عشر أغانى استماع فى مصر كانو لفنانين أحدث بيجربوا [[راب]] و [[R&B]] و مزج المزيكا الإلكترونيه و مزيكا الشارع مع التأثيرات التقليديه. فنانين صاعدين زى إسلام كابونجا و شهاب و [[TUL8TE]] و محمود الليثى و عصام صاصا حققوا شعبيه كبيره، فى الوقت اللى فضل فيه فنانين معروفين زى مروان بابلو و [[شيرين عبد الوهاب|شيرين]] و [[كايروكى]] و [[تامر عاشور]] من أكتر الفنانين استماع. الاتجاه ده اتزامن مع زياده 85% فى استهلاك المزيكا المحليه.<ref>{{cite web |last=K. |first=Mirna |title=2024: The Rise of Gen Z and Egyptian Local Talent on Spotify |url=https://egyptianstreets.com/2024/12/08/2024-the-rise-of-gen-z-and-egyptian-local-talent-on-spotify/ |website=Egyptian Streets |date=8 December 2024 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> === الرقص === مصر عندها تراث غنى من الرقصات الشعبيه اللى بتعكس التنوع الإقليمى و الثقافى فى البلد. فى [[مصر السفلى]] فيه رقصات زى ''[[غوازى|غوازى سنباط]]'' ({{lang|arz|غوازى سنباط}})، و ''رقص الحجلة''، و ''أولاد السيالة'' ({{lang|arz|أولاد السيالة}})، و بتستخدم هدوم ملونه و أدوات علشان تحكى قصص. مثل، رقصة ''أولاد السياله'' فى [[اسكندريه]] بتستخدم المطاوى و الكراسى علشان تمثل حياة و احتفالات الصيادين و مجتمعاتهم.<ref name=nadine-khaled>{{cite web |last=Khaled |first=Nadine |title=5 Iconic Dances that Capture Egypt's Passion for Folk |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/06/5-iconic-dances-that-capture-egypts-passion-for-folk/ |website=Egyptian Streets |date=6 October 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> فى [[الصعيد]] فيه رقصات بالعصايه زى ''رقص العصا'' و ''[[تحطيب|التحطيب]]''، و تقليدى الرجاله بيأدوها فى الأفراح و المناسبات. الرقصات دى غالب بترمز للقوه و المهاره، و التحطيب بالباصله مرتبط بتقاليد قتاليه قديمه.<ref name=nadine-khaled/> الرقص النوبى، اللى أصله من المجتمعات [[نوبيين|النوبيه]] فى جنوب مصر، بيتميز بحركات إيقاعيه للدراعين و إيقاع سريع، و غالب بيصاحبه الدف.<ref name=nadine-khaled/> [[File:Tanoura Dancing.jpg|thumb|راقص [[تنوره]] بيقدم عرض|230x230px]] مصر غالب بتعتبر موطن [[رقص شرقى|الرقص الشرقى]]. الرقص الشرقى المصرى ليه أسلوبين أساسيين: ''الرقص البلدى'' و ''الرقص الشرقى''. فيه كمان رقصات فلكلوريه و شخصيات كتير ممكن تدخل فى عروض الراقصه المصريه، و معاها الرقص الشعبى الحديث. الرقص الشرقى بيعتمد على حركات انسيابيه للحوض و البطن و الدراعين، غالب على إيقاع الطبله، و مرتبط بشكل كبير بالأنوثه و العروض فى السينما و المسرح.<ref name=nadine-khaled/> من أشكال الرقص المصريه المعروفه كمان [[تنوره|رقص التنوره]] الصوفى، اللى بيستخدم جيب متعدده الطبقات، و بيتعمل كممارسه روحانيه للوصول لحاله شبيهه بالوجد، و كمان كعرض ثقافى فى المهرجانات و الأماكن السياحيه.<ref name=nadine-khaled/> === المتاحف === {{Main|قائمة متاحف مصر}} [[File:Egyptian Museum in Cairo in May 2015.JPG|thumb|229x229px|[[المتحف المصرى]] فى القاهره]] مصر موطن لواحده من أقدم الحضارات فى العالم. على مدار تاريخها، اتفاعلت مع ثقافات و شعوب كتير و عدت بفترات متنوعه اوى، من عصور قبل التاريخ للعصر الحديث، و منها [[مصر القديمه]] و [[مصر البطلميه|العصر البطلمى]] و [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] و العصور الوسطانيه و [[مصر العثمانيه|العصر العثمانى]] و [[الاسره العلويه|عيله محمد على]]. [[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|thumb|212x212px|قناع دفن [[توت عنخ امون]] من أهم معروضات [[المتحف المصرى]].|left]] من المتاحف المعروفه فى مصر [[المتحف المصرى]] فى القاهره، اللى فيه أكتر من 120,000 قطعه و يعتبر واحد من اكبر متاحف العالم و أول متحف قومى فى الشرق الأوسط، و افتتح سنة 1902؛<ref>{{Cite web |title=History of the Egyptian Museum – The Egyptian Museum in Cairo |url=https://www.egyptianmuseumcairo.com/egyptian-museum-cairo/history-of-the-egyptian-museum/ |access-date=15 February 2023}}</ref> و [[المتحف القومى للحضاره المصريه]]، اللى فيه حوالى 50,000 قطعه من عصور مختلفه و فيه كمان مومياوات 22 ملك و ملكه من مصر القديمه اتنقلوا له سنة 2021 فى [[موكب المومياوات الملكيه]]؛ و [[متحف قصر عابدين]]، واحد من أشهر القصور الملكيه فى مصر، و جواه خمس متاحف فيها أسلحه و مقتنيات ملكيه و فضيات و وثائق تاريخيه و هدايا رئاسيه.<ref>{{cite web |title=Abdeen Palace Museum |url=https://cairo.gov.eg/en/Culture/Pages/Cairo-Museums-details.aspx?ID=13 |website=Cairo Governorate |publisher=Official Portal of Cairo Governorate |access-date=27 September 2025}}</ref> [[المتحف المصرى الكبير]] بيضم اكبر مجموعه من آثار مصر القديمه فى العالم.<ref>{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/2006/07/25/AM200607251.html |title=Marketplace: Egypt's next big thing |author=Nancy Farghalli |work=Marketplace |publisher=American Public Media |date=25 July 2006 |access-date=31 May 2011}}</ref> و هو اكبر متحف فى العالم مخصص لحضاره واحده.<ref name="Britannica">{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Grand Egyptian Museum (GEM) |url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum |access-date=7 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> المتحف موجود على حوالى {{convert|50|ha|acre}} من الأرض على بعد حوالى {{convert|2|km|mi|spell=in|abbr=off}} من [[اهرام الجيزه|منطقة أهرامات الجيزه]]، و هو جزء من مخطط جديد للمنطقه.<ref>{{cite web |url=https://ftnnews.com/travel-news/tours/the-grand-egyptian-museum-finally-opens-in-2025/ |title=The Grand Egyptian Museum Finally Opens in 2025 |publisher=FTN News |access-date=3 March 2025}}</ref> جواه بهو ارتفاعه ست أدوار فيه تمثال [[رمسيس التانى]] اللى وزنه 82 طن، و سلم كبير، و قاعاته بتعرض آثار من مختلف فترات تاريخ مصر القديمه. معرض [[توت عنخ امون]] فيه 5,600 قطعه من مقبرته، منها القناع الدهبى و الشارات الملكيه. المعرض منظم حوالين تلات أفكار رئيسيه: الحياه و الموت و الحياه بعد الموت. المتحف افتتح يوم 1 نوفمبر 2025.<ref>{{cite web |last=Carver |first=Zoe |date=November 3, 2025 |title=A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors |url=https://www.aucegypt.edu/news/new-era-egyptology-grand-egyptian-museum-opens-its-doors |publisher=The American University in Cairo |access-date=July 12, 2026}}</ref> === الأعياد و المهرجانات === [[File:مولد شارع المعز.jpg|thumb|200px|احتفالات مولد فى [[شارع المعز]] فى القاهره]] مصر بتحتفل بكذا عيد دينى إسلامى و مسيحى كإجازات رسميه، منها [[عيد الميلاد القبطى]] و [[عيد الفطر]] و [[عيد الاضحى]] و [[راس السنه الهجريه]] و [[يوم عرفه]] و [[المولد النبوى]].<ref>{{cite web |title=National Holidays |url=https://www.presidency.eg/en/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|website=Presidency of the Arab Republic of Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> ''[[شم النسيم]]'' عيد سنوى فى مصر بيمثل بداية الربيع، و بيحتفل بيه المصريين من كل الأديان، و هو [[اجازه رسميه]].<ref name="asante">Asante, Molefi Kete (2002). ''[[iarchive:culturecustomsof00mole/page/75/mode/2up|Culture and Customs of Egypt]]''. Greenwood Press. p. 75. {{ISBN|0-313-31740-2}}.</ref> بيتعمل يوم الاتنين بعد [[عيد القيامه]]، و غالب بييجى بين شهرى برموده و بشنس فى [[التقويم المصرى]]. المصريين تقليدى بيحتفلوا بيه بره البيت، بنزهات فى الجناين العامه أو على [[النيل]] أو فى جنينة الحيوانات. الأكلات التقليديه فيه بتشمل ''[[فسيخ|الفسيخ]]'' و الخس و البصل الأخضر و الترمس. البيض المسلوق بيتلون و بيتاكل أو بيتبادل كهدايا.<ref name="asante" /> و بيتعتقد بشكل عام إن شم النسيم امتداد لاحتفالات الربيع القديمه اللى بترجع لأكتر من 4,500 سنه.<ref name="asante" /> [[مولد|الموالد]]، يعنى احتفالات الأوليا و القديسين، تقليد قديم منتشر فى مصر و بيشمل قديسين مسلمين و مسيحيين. أغلب الموالد إسلاميه و بيبقى فيها [[ذكر (اسلام)|ذكر]] و تلاوة أدعيه و عروض لجماعات صوفيه فيها مزيكا و تجمعات روحيه.<ref name=googlearts-moulid>{{Cite web |title=Celebrating Saints: Egyptian Moulids |url=https://artsandculture.google.com/story/celebrating-saints-egyptian-moulids-american-research-center-in-egypt/wQXRQhO-lFCL1g?hl=en |website=Google Arts & Culture |publisher=American Research Center in Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> الموالد المسيحيه ليها أنماط احتفال قريبه. المناسبات دى بتجمع بين التعبد الدينى و الاحتفال الاجتماعى، و غالب بتتم حوالين ضريح أو جامع و بييجى له الزوار للصلاه و طلب البركه و قراية النصوص الدينيه و الطواف و أشكال تانيه من التبجيل.<ref name=googlearts-moulid/> هى كمان مناسبات اجتماعيه و ثقافيه فيها أكل و ألعاب و ملاهى و أكشاك مؤقته فى الشوارع المحيطه.<ref name=googlearts-moulid/> من أشهرها ''[[مولد ابو الحجاج]]'' فى [[الاقصر]]، اللى بيحضره آلاف الناس و بتطلع فيه مراكب و أضرحه رمزيه فى موكب فى المدينه، و التقليد ده ليه جذور راجعه لـ[[مصر القديمه]].<ref name=googlearts-moulid/> الموكب شبه اوى طقوس [[عيد الاوبت]].<ref>{{Cite web |title=Sufis celebrate birthday of Sheikh Abu El-Haggag at Luxor mosque|url=https://www.arabnews.com/node/2266696/middle-east|website=Arab News|date=11 March 2023|language=en}}</ref> === المطبخ === {{Main|مطبخ مصرى}} [[File:Egyptian food Koshary.jpg|thumb|[[كشرى]]، واحد من الأكلات الوطنيه فى مصر]] [[مطبخ مصرى|المطبخ المصرى]] معتمد بدرجه كبيره على التقاليد الزراعيه فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل|الدلتا]]، و بيستخدم كتير الفراخ و البقوليات و الخضار و الفاكهه. من الأكلات الأساسيه ''[[محشى|المحشى]]''، و هو خضار أو ورق عنب محشى رز، و ''[[طعميه|الطعميه]]''، و [[شاورما|الشاورما]]، و [[كباب|الكباب]]، و [[كفته|الكفته]]. من الأكلات المصريه التقليديه ''[[فول مدمس|الفول المدمس]]''؛ و ''[[فطير مشلتت|الفطير]]''، و هو عجين مورق متعدد الطبقات ممكن يتعمل بحشوات مختلفه؛<ref name=Marzouk>{{cite news |last=Marzouk |first=Sarah |title=A Brief History of Fiteer, Egypt's Pizza-Like Pastry |url=https://theculturetrip.com/africa/egypt/articles/a-brief-history-of-fiteer-egypts-pizza-like-pastry/ |access-date=26 June 2018 |work=The Culture Trip |date=12 February 2017}}</ref> و ''[[حواوشى|الحواوشى]]''، و هو لحمه مفرومه متبله بتتخبز جوه العيش؛ و ''[[ملوخيه|الملوخيه]]''؛ و ''[[كشرى|الكشرى]]''، خليط من العدس و الرز و المكرونه، و اتسجل كـ[[تراث ثقافى غير مادى]] عند [[يونسكو]].<ref>{{Cite news |last=Fahmy |first=Ahmed |date=2025-12-10 |title=Koshary, a spicy Egyptian staple, wins UNESCO recognition |url=https://www.reuters.com/world/africa/koshary-spicy-egyptian-staple-wins-unesco-recognition-2025-12-10/ |work=Reuters}}</ref> أكلات مصريه كتير بتتعمل تقليدى فى البيت و بتتطبخ على نار هاديه، و الأساليب دى جايه من مطابخ الريف و اتنقلت بين الأجيال. من الأمثله ''الباميه'' و ''[[قلقاس|القلقاس]]''، و أكلات الفرن زى ''الرز المعمر'' اللى بيتعمل باللبن و الزبده و القشطه، و ''المكرونه بالبشاميل''. العيش ليه مكانه أساسيه فى المطبخ و عادات الأكل المصريه، و فيه أكتر من 60 نوع عيش مختلف فى البلد.<ref name=rawigivinglife>{{cite journal |last1=Barakat |first1=Hala |title=Giving Life: Bread in Egypt |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/giving-life |access-date=21 March 2025}}</ref> ''[[عيش بلدى|العيش البلدى]]''، و هو رغيف مدور بيتعمل من دقيق القمح الكامل، موجود تقريب مع كل وجبه و بيتستخدم كأداه للأكل فى التغميس و غرف الأكل، مش مجرد حاجه جانبيه.<ref>{{cite web |last=Bassel |first=Mona |title=Soaking Up the Flavor: Dipping Culture in Egyptian Cuisine |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/16/soaking-up-the-flavor-dipping-culture-in-egyptian-cuisine/|website=Egyptian Streets |date=16 October 2021 |access-date=5 October 2025}}</ref> صناعة الجبنه فى مصر بترجع لـ[[الاسره المصريه الاولى|العيله الأولى]]، و ''[[جبنه دمياطى|الجبنه الدمياطى]]'' هى أكتر الأنواع استهلاك دلوقتى. اللحمه ليها دور مهم فى الأكل المصرى، و الطيور زى [[حمام (طائر)|الحمام]] و الفراخ و البط و [[سمان|السمان]] و الوز منتشره، جنب الضانى و البقرى للشوى و الطبيخ. اللحوم المحفوظه زى ''[[بسطرمه|البسطرمه]]'' و ''[[سجق|السجق]]'' معروفه تقليدى. البسطرمه المصريه بتتعمل من لحمه بقريه أو جاموس مملحه و متبله و متجففه فى الهوا، و السجق بيتعمل من لحمه بقريه مفرومه متبله جوه أمعاء رفيعه و بيتساب ينشف و يتخمر. السمك، خصوصاً [[بلطى|البلطى]] و [[بورى|البورى]]، منتشر اوى، و المأكولات البحريه بصفه عامه منتشرة أكتر فى المدن الساحليه زى [[اسكندريه]] و [[السويس]] و [[بورسعيد]]. جزء كبير من المطبخ المصرى نباتى بسبب قلة أراضى الرعى تاريخى، و طبيعة الزراعه، و كمان عادات [[اقباط|المسيحيين الأقباط]] اللى بيمتنعوا فى فترات الصيام عن المنتجات الحيوانيه.<ref>{{cite journal |last1=El Dorry |first1=Mennat-Allah |title=Fasting and Feasting: The Diet of the Desert Fathers |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/fasting-and-feasting |access-date=21 March 2025}}</ref> المطبخ المصرى بيستخدم توابل و منكهات كتير زى [[كمون|الكمون]] و [[كزبره|الكزبره]] و [[حبهان|الحبهان]] و الشطه و اليانسون و ورق اللورا و الشبت و البقدونس و التوم و الجنزبيل و القرفه و النعناع و القرنفل، و الكمون هو أكترهم استخدام.<ref>{{cite web|title=Spices of the Egyptian Cuisine|url=http://www.nilevalley.nl/spices-of-the-egyptian-cuisine/|website=Nile Valley Hotel|access-date=5 June 2017}}</ref> الحلويات المشهوره بتشمل [[بقلاوه|البقلاوه]] و [[بسبوسه|البسبوسه]] و [[كنافه|الكنافه]] و [[قطايف|القطايف]]، و غالب بيكون فيها تمر أو عسل أو شربات أو مكسرات أو سميد. الشاى هو المشروب الوطنى، و القهوه منتشره كمان و تقليدى بتتعمل بالطريقه التركيه. من المشاريب المشهوره كمان ''[[كركديه|الكركديه]]'' و ''[[عصير قصب|عصير القصب]]'' و ''العرقسوس'' و ''الخروب'' و ''[[قمر الدين]]'' و ''[[سوبيا|السوبيا]]''. [[بيرة فى مصر|البيره]] هى أكتر مشروب كحولى انتشار،<ref>{{cite news|last1=Rios|first1=Lorena|title=Drinking Alcohol Is Always an Open Secret in Egypt|url=https://www.vice.com/en/article/drinking-alcohol-is-always-an-open-secret-in-egypt/|access-date=13 December 2016|agency=Munchies}}</ref> و من أنواعها التقليديه ''البوزه''، اللى بتتعمل من الشعير و العيش و المصريين بيشربوها من عصر قبل الأسرات.<ref>{{cite book|last1=Caballero|first1=Benjamin|last2=Finglas|first2=Paul|last3=Toldrá|first3=Fidel|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Academic Press|page=348}}</ref> === الرياضه === {{Main|رياضه فى مصر}} [[File:Crowd in Cairo Stadium.jpg|thumb|جمهور فى ستاد القاهره بيتفرج على [[منتخب مصر لكورة القدم]]]] [[كورة القدم]] هى أكتر رياضه شعبيه فى مصر. [[ديربى القاهره]] بين الأهلى و الزمالك من أقوى الديربيات فى افريقيا، و الـBBC اختارته كواحد من أقوى سبع ديربيات فى العالم.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_2299000/2299305.stm |title=BBC Sport Academy | Al-Ahly v Zamalek |publisher=BBC News |date=5 August 2002 |access-date=25 August 2010}}</ref> [[النادى الاهلى]] هو أكتر نادى نجاح فى افريقيا فى القرن الـ20 حسب [[كاف]]، و جاله بعده منافسه [[نادى الزمالك]]. الأهلى اتسمى "[[نادى القرن الافريقى]]". و بعشرين بطوله دوليه، الأهلى كان من أكتر نوادى العالم نجاح من ناحية البطولات الدوليه.<ref>{{cite news |url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/12/11/al-ahly-master-world/ |title=Al-Ahly – master of the world |newspaper=Daily News Egypt |date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014}}</ref> [[منتخب مصر لكورة القدم]]، المعروف باسم الفراعنه، كسب [[كاس الامم الافريقيه]] سبع مرات، منهم تلات مرات ورا بعض سنة 2006 و 2008 و 2010. المنتخب المصرى وصل قبل كده للمراكز العشره الأولى فى تصنيف الفيفا العالمى،<ref>{{Cite web |first=Eslam |last=Omar |date=15 December 2010 |title=Pharaohs finish 2010 with a 'historic' ninth place in FIFA ranking |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/1972/Sports/National-Teams/Pharaohs-finish--with-a-historic-ninth-place-in-FI.aspx |access-date=2026-07-15 |website=[[Ahram Online]]}}</ref> و مصر اتأهلت لـ[[كاس العالم لكورة القدم]] أربع مرات.<ref>{{Cite web |date=11 July 2026 |title=Al-Sisi honours Egypt’s national team following historic FIFA World Cup 2026 campaign |website=[[Daily News Egypt]] |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/07/11/al-sisi-honours-egypts-national-team-following-historic-fifa-world-cup-2026-campaign/ |access-date=2026-07-15 |language=en-US}}</ref> هدفين من [[محمد صلاح]] فى آخر ماتش فى التصفيات أهلوا مصر لـ[[كاس العالم 2018]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/08/world-cup-round-up-egypt-poland-qualify|title=Mo Salah's late penalty gives Egypt first World Cup qualification since 1990|date=8 October 2017|work=The Guardian|access-date=22 March 2018}}</ref> منتخب مصر للشباب كسب الميداليه البرونزيه فى [[كاس العالم للشباب 2001]] فى الأرجنتين. مصر كمان جت المركز الرابع فى بطولة كورة القدم فى [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1928|اوليمبياد 1928]] و [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1964|اوليمبياد 1964]].{{Citation needed|date=July 2026}} [[اسكواش|الاسكواش]] و [[تنس|التنس]] من الرياضات الشعبيه التانيه فى مصر. منتخب الاسكواش المصرى بينافس على المستوى الدولى من التلاتينات. من أشهر اللاعبين المصريين [[عمرو شبانه]] و [[على فرج]] و [[رامى عاشور]]، و التلاته وصلو للمركز الاولانى عالمى. مصر كسبت بطولة العالم لفرق الاسكواش للرجاله كذا مره.{{Update inline|date=July 2026}} مصر استضافت [[بطولة العالم لكرة اليد للرجال]] سنة 1999 و استضافتها تانى سنة 2021. سنة 2001، [[منتخب مصر لكرة اليد]] حقق احسن نتيجه ليه فى البطوله لما وصل للمركز الرابع. مصر كسبت [[بطولة افريقيا لكرة اليد للرجال]] كذا مره و بقت من أقوى منتخبات القاره. مصر كسبت كمان منافسات كرة اليد فى [[العاب البحر المتوسط 2013]] و بطولة العالم لكرة اليد الشاطئيه سنة 2004 و أوليمبياد الشباب الصيفى سنة 2010. فى كرة السله، [[منتخب مصر لكرة السله]] حقق واحد من احسن سجلات المنتخبات الأفريقيه تاريخى فى [[كاس العالم لكرة السله]] و [[كرة السله فى الالعاب الاوليمبيه|الألعاب الاوليمبيه]].<ref>{{cite web |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/cid//sid/2902/_/1950_FIBA_World_Championship_for_Men/index.html |title=1950 World Championship for Men |publisher=FIBA |date=9 June 2012 |access-date=9 June 2012}}</ref> و المنتخب كسب 16 ميداليه فى [[بطولة افريقيا لكرة السله]]. [[مصر فى الالعاب الاوليمبيه|مصر شاركت]] فى [[الالعاب الاوليمبيه الصيفيه]] من سنة 1912، و استضافت مسابقات دوليه كتير، منها [[العاب البحر المتوسط 1951|أول دورة لألعاب البحر المتوسط]] سنة 1951، و [[العاب عموم افريقيا 1991]]، و [[كاس العالم تحت 20 سنه 2009]]، و دورات [[الالعاب العربيه]] سنة 1953 و 1965 و 2007.{{Citation needed|date=July 2026|reason=lack of inline citation.}} == رؤساء مصر == *[[محمد نجيب]] *[[جمال عبد الناصر]] *[[محمد انور السادات]] *[[صوفى ابو طالب]] (مؤقت) *[[محمد حسنى مبارك]] *[[محمد مرسى]] *[[عدلى منصور]] (مؤقت) *[[عبد الفتاح السيسى]] == خرايط مصر == [[File:Egypt on the globe (de-facto) (North Africa centered).svg|thumb]] [[File:EGY orthographic.svg|thumb]] == شوف كمان == {{div col|colwidth=25em}} * [[لسته بالاختراعات والاكتشافات المصريه]] * [[الهويه المصريه]] * [[مصريين]] * [[ثورة 25 يناير]] * [[اللغه المصريه الحديثه]] * [[لهجات مصريه]] *[[علم مصر]] * [[الهويه المصريه]] *[[ليستة اعلام مصر]] *[[شعار مصر]] *[[القوات الجويه المصريه]] *[[شعارات محافظات مصر]] * [[حياه بريه فى مصر]] * [[تجربة الليبراليه فى مصر]] * [[ليسته الرموز البريديه فى مصر]] * [[ارقام مصريه]] * [[الدرجات الاكاديميه فى مصر]] * [[المراكز الثقافيه الدوليه بمصر]] * [[مسار العيله المقدسه فى ارض مصر]] * [[فرق مصر الموسيقيه]] {{div col end}} == مصادر == * {{روابط تجمعات سكنيه}} * [http://www.ahram.org.eg/142/2010/04/20/10/16565.aspx/ فى اصول اسم مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egypt.gov.eg/ بوابة الحكومه المصريه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120540/http://www.egypt.gov.eg/ |date=2008-10-11}} * [http://www.dmoz.org/World/Arabic/%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%80%d9%8a/%d8%a3%d9%81%d8%b1%d9%8a%d9%82%d9%8a%d8%a7/%d9%85%d8%b5%d8%b1/ تصنيف "مصر" فى القسم العربى من دليل المواقع المفتوح DMOZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231080836/http://www.dmoz.org/World/Arabic/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%80%D9%8A/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/%D9%85%D8%B5%D8%B1/ |date=2009-12-31}} * [http://st-takla.org/Egypt-1_.html مصر عبر العصور] * [http://worldarab.net/Gallery/tabid/172/path/Egypt/language/en-US/Default.aspx مشروعات جديده فى مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egyptsites.com/ دليل مصر] * [http://www.sowarmasraya.com/ اكبر جاليرى لصور مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141005141656/http://www.sowarmasraya.com/ |date=2014-10-05}} * [http://arabic.irinnews.org/Country.aspx?Country=EG اخبار و تحليلات انسانيه عن مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.sis.gov.eg/En/Land&people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm النشيد الوطني] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226122703/http://www2.sis.gov.eg/En/Land%26people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm |date=2011-02-26}} * [http://www.egycin.blogspot.com مجلة ايجى سينما] {{بوابة مصر}} {{مواضيع مصر}} {{افريقيا}} {{دول البحر المتوسط}} {{حوض النيل}} {{تصنيف كومونز|Egypt}} {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امبراطوريه رومانيه|الرومان]] [[تصنيف:مصر|مصر]] [[تصنيف:بلاد|مصر]] [[تصنيف:دول اسلاميه]] 9fymg2csopfi1t2g2dhubagifk7fngb 13235604 13235601 2026-09-17T19:41:34Z مدحت زاهر 298087 /* نظره تاريخيه */ 13235604 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى |الاسم= مصر Egypt |صورة= File:Ancient Egypt Wings.svg |صورة2= |اللغه = مصرى }} '''مصر''' (رسمى: '''جمهورية مصر العربيه'''؛ [[لغه مصريه|باللغه المصريه القديمه]]: كمت km.t؛ [[لغه قبطى|باللغه القبطيه]]: كيمه ⲕⲏⲙⲉ)<ref name=":0">Černý, J. (1976). ''Coptic Etymological Dictionary''. Cambridge University Press. p. 58. ISBN 0-521-07228-X</ref> [[بلاد اراضيها ف اكتر من قاره واحده|دوله عابره للقارات]]، موجوده فى الركن الشمالى الشرقى من [[افريقيا]] و الركن الجنوبى الغربى من [[اسيا]]، و ده عن طريق كوبرى برى شكلته [[سينا|شبه جزيرة سينا]]. عدد سكانها اتقدر بحوالى 108 مليون نسمه، و ده بيخليها من أكتر بلاد العالم فى عدد السكان، و أكتر دوله فيها سكان فى [[العالم العربى]] و [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]].<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=عدد سکان مصر|مسار=[https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار](https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار) أرشيف=[https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ](https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ) أرشيف=2025-12-18|تاريخ-الوصول=2026-03-08|url-status=live}}</ref> بيحدها من الشمال [[البحر المتوسط]]، و من الجنوب [[السودان]]، و من الشرق [[البحر الاحمر|البحر الأحمر]]، و من الشمال الشرقى [[فلسطين]] ([[غزه]]) و [[اسرائيل]]، و من الغرب [[ليبيا]]. [[خليج العقبة]] فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن [[الأردن]] و [[السعودية]]. مساحتها حوالى 1,002,000 [[كيلومتر مربع]]،<ref name="مولد تلقائيا12" /> و المساحة المأهولة منها حوالى 78,990 كم²، و بتمثل حوالى 7.8% من مساحتها.<ref name=":0">[http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx](http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx) مواقع بوابة معلومات مصر، مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08](https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08) اغسطس 2017}}</ref> مصر متقسمه إدارى لـ[[محافظات مصر|27 محافظه]]، و كل محافظه متقسمه لوحدات إدارية أصغر زى المراكز و الأقسام.<ref name=":1">[http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf](http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf) دليل التقسيم الإدارى لمصر. PDF] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20150923234526/http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf|date=23) سبتمبر 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar](https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar) | title = لمحة عن جمهورية مصر العربية }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = معلومات عن مصر }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = مصر مهد الحضارات القديمة وملتقى القارات }}</ref> [[القاهرة]] هى العاصمة و اكبر مدينه فى البلد و أهم مركز ثقافى فيها، فى حين إن [[اسكندريه]] هى تانى اكبر مدينه و مركز مهم للصناعه و السياحه. مصر عندها واحد من أطول التواريخ المستمره لأى بلد فى العالم، و جذور حضارتها حوالين [[نهر النيل]] و [[دلتا النيل]] بترجع لآلاف السنين قبل الميلاد. [[مصر القديمه]] بتتعتبر واحده من [[مهد الحضارة|مهاد الحضاره]]، و فيها ظهرت بدرى اوى تطورات مهمه فى الكتابه، و الزراعه، و المدن، و الدين المنظم، و الحكومه المركزيه.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> الحكم [[فرعون|الفرعونى]] استمر حوالى تلات آلاف سنه، قبل ما مصر تدخل من القرن السادس قبل الميلاد فى فترات متعاقبه من الحكم الأجنبى. مصر بقت كمان مركز مهم بدرى لـ[[المسيحيه فى مصر|المسيحيه]]، و بعد [[الفتح الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع الإسلام انتشر تدريجى و بقا الدين الغالب. [[اسكندريه]]، اللى كانت عاصمة مصر فى فترات قديمه، كانت واحده من أهم مراكز العلم فى العالم القديم بفضل [[مكتبة اسكندريه]]. فى القرن العاشر، [[القاهرة]] بقت عاصمة [[الخلافة الفاطمية]]، و بعد كده عاصمة [[الدولة المملوكية]] فى القرن الـ13. سنة 1517، مصر بقت جزء من [[الدوله العثمانيه]]، و فضلت رسمى جزء منها لحد العصر الحديث، رغم إن [[محمد على باشا]] أسس فى القرن الـ19 كيان مصرى شبه مستقل، و ده كان الأساس اللى اتبنت عليه مصر الحديثه. [[الاحتلال البريطانى لمصر|بريطانيا احتلت مصر]] فى أواخر القرن الـ19، و مصر أعلنت استقلالها سنة 1922 و بقت [[المملكة المصرية|مملكه]] تحت حكم عيله محمد على. بعد [[ثورة 23 يوليه 1952|ثورة 1952]]، مصر لغت الملكيه و أعلنت الجمهوريه سنة 1953. سنة 1958، مصر و [[سوريا]] اتحدوا فى دولة اسمها [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن سوريا خرجت من الاتحاد سنة 1961، و مصر فضلت مستخدمه الاسم لحد سنة 1971. مصر دخلت فى كذا حرب و صراع مع إسرائيل، منهم [[حرب 1948]]، و [[العدوان الثلاثى|حرب 1956]]، و [[حرب 1967]]، و [[حرب اكتوبر|حرب 1973]]. بعد حرب 1967، إسرائيل احتلت [[سينا|شبه جزيرة سينا]]، و فضلت تحت الاحتلال لحد عملية الانسحاب اللى تمت بعد [[اتفاقيات كامب ديفيد]] و [[معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]]. مصر استرجعت السيطرة الكامله على سينا سنة 1982، مع وجود ترتيبات أمنية و مناطق محدودة التسليح فى أجزاء منها. فى بداية القرن الـ21، مصر دخلت فترة تغييرات سياسية كبيرة. ثورة 25 يناير سنة 2011 وصلت لتنحى حسنى مبارك بعد حوالى 30 سنه فى الحكم، و البلد دخلت بعدها فترة اضطرابات سياسية. أول انتخابات رئاسية بعد الثورة سنة 2012 جابت محمد مرسى للرئاسة، و حكومته كانت مرتبطة بالاخوان المسلمين. سنة 2013، حصلت احتجاجات ضد مرسى واحتجاجات تانيه مؤيده لمرسى، سبقتها و تبعتها تدخلات من الجيش، و مرسى اتشال من الحكم. عبد الفتاح السيسى انتخب رئيس سنة 2014، و نظام الحكم الحالى بشكل رسمى جمهورية شبه رئاسية، رغم إن مصادر دولية و باحثين كتير بيصنفوا النظام على إنه سلطوى.<ref name="dictator">Sources that categorise Sisi as a dictator: {{bulleted list|{{Cite news|title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous|url=[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |access-date=16 August 2026|newspaper=The Economist |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |archive-date=4 October 2023}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=8 April 2019 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=[https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/](https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election](https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election) |access-date=27 December 2024 |website=The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false](https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false) |access-date=27 December 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=12 July 2021 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=[https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983](https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}|{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=23 April 2019 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=[https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution](https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution) |access-date=27 December 2024 |website=Axios |language=en}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=31 March 2015 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=[https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/](https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/) |access-date=27 December 2024 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=3 April 2017 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=[https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house](https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house) |access-date=27 December 2024 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730) |access-date=22 November 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=[https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |access-date=16 August 2026 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |archive-date=26 August 2021|url-status=live}}|{{cite book |last1=Grewal |first1=Sharan |title=Soldiers of Democracy? |chapter=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023 |pages=136–176 |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0}}|{{Cite web |date=15 March 2024 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=[https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values](https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values) |access-date=14 December 2024 |language=en}}}}</ref> مصر [[دوله بتتطور]] و عندها واحد من اكبر اقتصادات افريقيا، و ليها وزن سياسى و عسكرى و ثقافى كبير فى [[الشرق الوسطانى|الشرق الاوسط]] و [[شمال افريقيا]] و [[العالم الاسلامى]]. مصر بتعتبر [[قوة إقليمية]]، و كمان [[قوة متوسطة]] على المستوى العالمى. موقعها بين افريقيا و اسيا، و تحكمها فى [[قناة السويس]]، و حجم سكانها، و تاريخها السياسى و الثقافى، كل ده بيديها دور مهم فى السياسه الإقليمية و الدولية. [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله، و [[العربى]] هو اللغه الرسميه، فى حين إن [[اللهجه المصريه]] هى أكتر لغه مستخدمه فى الكلام اليومى. مصر عضو مؤسس فى [[الامم المتحده]] و [[جامعة الدول العربية]] و [[حركة عدم الانحياز]] و [[الاتحاد الافريقى]] و [[منظمة التعاون الاسلامى]]، و عضو فى [[بريكس]].<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Andrew F. |last2=Antkiewicz |first2=Agata |last3=Shaw |first3=Timothy M. |title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |date=10 December 2007 |volume=9 |issue=4 |pages=673–689 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x |jstor=4621867}}</ref> == تاريخ == {{الحياه فى مصر}} مصر بلد موجودة فى شمال شرق افريقيا، و مصر كمان بلد بحر متوسطية، يعنى من الدول اللى ليها سواحل على [[البحر المتوسط]]. الموقع الجغرافى بتاع مصر مهم قوى، و ليه دور كبير فى تكوين الحضارة المصرية و الثقافة بتاعتها، و كمان فى مكانتها السياسية و الاقتصادية عبر التاريخ. مصر متحددة من الشمال بالبحر المتوسط، و من الشمال الشرقى بإسرائيل و غزة، و من الشرق بالبحر الأحمر، و من الجنوب بالسودان، و من الغرب بليبيا. مصر من الشمال ليها حدود بحرية فى البحر المتوسط مع اليونان و قبرص، و ليها حدود أرضية مع ليبيا فى الغرب، و إسرائيل و غزة فى الشرق، و السودان فى الجنوب. خليج العقبة فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن الاردن و السعودية. المنطقة اللى بتشكل مصر دلوقتى ليها حدود طبيعية واضحة من آلاف السنين، أهمها الصحرا الغربية و الصحرا الشرقية و البحرين المتوسط و الأحمر، و وادى النيل اللى كان من البداية العمود الفقرى للحياة المصرية. حدود الدولة السياسية نفسها اتغيرت على مدار التاريخ مع توسعات و انكماشات الدولة المصرية، و بالخصوص فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]، لما النفوذ المصرى امتد جنوب ناحية النوبة و شمال شرق ناحية بلاد الشام. الاسم الرسمى للدوله دلوقتى هو '''جمهورية مصر العربية'''، و الاسم ده مستخدم من سنة 1971. قبل كده الدولة كان ليها أسامى رسمية مختلفة حسب النظام السياسى و المرحلة التاريخية، من ضمنها [[السلطنه المصريه|السلطنة المصرية]]، و [[المملكه المصريه|المملكة المصرية]]، و [[جمهورية مصر (1953–1958)|جمهورية مصر]]، و [[الجمهوريه العربيه المتحده|الجمهورية العربية المتحدة]]، لما مصر و سوريا اتحدوا سنة 1958. الاتحاد ده استمر لحد سنة 1961، لما سوريا خرجت منه بعد انقلاب عسكرى، لكن مصر فضلت مستخدمة اسم الجمهورية العربية المتحدة لحد سنة 1971. موضوع اسم الدولة و ارتباطه بالهوية المصرية أو العربية فضل جزء من مناقشات الهوية السياسية و الثقافية فى مصر. مصر مساحتها حوالى مليون كيلومتر مربع. من الناحية الجغرافيا الطبيعية، الأراضى المصرية من العصور الفرعونية لحد النهارده بتتقسم تقليدى لقسمين رئيسيين: [[مصر السفلى|وجه بحرى]]، و ده اللى بيمتد شمال القاهرة لحد البحر المتوسط و بيضم [[دلتا النيل]]، و [[صعيد مصر|الصعيد]]، و ده اللى بيمتد على الضفتين بتوع النيل من جنوب القاهرة لحد حدود مصر الجنوبية. اسم «مصر العليا» و «مصر السفلى» مرتبط باتجاه مجرى النيل؛ النهر بيجرى من الجنوب المرتفع ناحية الشمال المنخفض. المنطقة اللى بين جنوب الجيزة بالتقريب و أسيوط بيتقال عليها كمان مصر الوسطانيه. [[النيل|نهر النيل]] هو أهم عنصر جغرافى فى مصر، و عليه قامت معظم المجتمعات المصرية من عصور قبل التاريخ. الأدلة الأثرية على طول النيل و فى الواحات بتبين إن البشر عاشوا فى المنطقة من عصور مبكرة اوى. حوالى الألف العاشر قبل الميلاد، جماعات الصيادين و جامعى الطعام ابتدت تتحول تدريجى لمجتمعات أكتر استقرار، و التغير المناخى و جفاف الأراضى اللى حوالين وادى النيل ساعدوا على انتقال ناس كتير ناحية النهر، و هناك الزراعة و المجتمعات المستقرة ابتدت تتطور. حوالى سنة 6000 قبل الميلاد، ثقافات العصر الحجرى الحديث كانت استقرت فى وادى النيل، و بعد كده ظهرت ثقافات قبل الأسرات زى الثقافة البدارية و ثقافة نقادة، اللى اتطورت منها الدولة المصرية القديمة. أقدم نماذج معروفة من [[الهيروغليفيه|الكتابة الهيروغليفية]] المصرية ظهرت قبل توحيد مصر بوقت قصير، حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. مصر عدد سكانها من اكبر أعداد سكان الدول فى افريقيا، و عدد السكان دلوقتى أكتر من 100 مليون شخص. أغلب سكان مصر بيعيشوا على الضفتين بتوع النيل و فى الدلتا، فى مساحة صغيرة اوى مقارنة بإجمالى مساحة البلد، فى حين إن الصحرا بتشكل أغلب مساحة مصر و الكثافة السكانية فيها قليلة. السكان المصريين بقوا أكتر تحضر مع الزمن، و نسبة كبيرة منهم دلوقتى عايشة فى المدن، بالخصوص فى منطقة [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]]، اللى بقت واحدة من اكبر التجمعات الحضرية فى افريقيا و الشرق الوسطانى. مصر ليها شهرة عالمية بسبب تاريخها الطويل، و بالخصوص [[مصر القديمة|الحضارة المصرية القديمة]]، اللى كانت واحدة من أهم و أقدم حضارات العالم. حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، ملك تقليدى بيتربط باسم [[مينا]] وحد مصر العليا و مصر السفلى، و من وقتها ابتدت سلسلة طويلة من الأسر الملكية اللى حكمت مصر على مدار حوالى تلات آلاف سنة. مصر فى الفترة دى طورت نظام حكم مركزى، و كتابة، و فن، و عمارة، و دين منظم، و علوم و تكنولوجيات متقدمة بالنسبة لزمنها. فى [[الدولة القديمة]]، المصريين بنوا الأهرامات، و من أشهرها [[اهرامات الجيزة]]، اللى هرم خوفو منها هو العجيبة الوحيدة اللى لسه موجودة من عجائب الدنيا السبع القديمة. بعد فترات من الضعف و الانقسام، الدولة المصرية رجعت تقوى فى الدولة الوسطى، و بعد احتلال [[الهكسوس]] أجزاء من مصر، احمس الاول طردهم و ابتدى عصر الدولة الحديثة. العصر ده كان واحد من أقوى الفترات فى تاريخ مصر، و النفوذ المصرى امتد وقتها للنوبة و بلاد الشام. من أشهر ملوك الفترة دى [[حتشبسوت]]، و [[تحوتمس التالت]]، و [[اخناتون]]، و [[توت عنخ آمون]]، و [[رمسيس التانى]]. مصر بعد كده مرت بفترات من الحكم الأجنبى، منها الحكم الفارسى. سنة 332 قبل الميلاد، الإسكندر الاكبر دخل مصر، و بعد موته [[بطليموس الأول]] أسس الدولة البطلمية. اسكندريه بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مدن العالم الهلنستى، و [[مكتبة اسكندريه]] خلتها مركز عالمى للعلم و المعرفة. البطالمة تبنوا أجزاء كبيرة من التقاليد الملكية المصرية و ظهروا فى المعابد بالشكل الفرعونى. آخر حكام العيله كانت [[كليوباترا السابعه|كليوباترا السابعة]]، و بعد موتها سنة 30 قبل الميلاد مصر بقت جزء من [[الامبراطوريه الرومانيه]]. فى العصر الرومانى، مصر كانت واحدة من أغنى ولايات الامبراطورية و مصدر مهم للقمح. المسيحية وصلت مصر فى القرن الاولانى الميلادى، و حسب التقليد المسيحى مرقس الرسول كان له دور أساسى فى تأسيس الكنيسة فى اسكندريه. مع الوقت، المسيحية انتشرت بشكل واسع، و اللغة المصرية فى مرحلتها [[اللغة القبطية|القبطية]] بقت اللغة الأساسية لقطاعات كبيرة من السكان، خصوص برا المدن الكبيرة. فى القرن السابع، مصر دخلت مرحلة جديدة بعد الفتح الإسلامى لمصر. القوات الاسلاميه بقيادة [[عمرو بن العاص]] دخلت مصر فى الاربعينات من القرن السابع، و أسست [[الفسطاط]]، اللى بقت مركز الحكم الجديد. الإسلام انتشر بشكل تدريجى، و العربية بقت مع الوقت لغة الإدارة و بعدين اللغة السائدة. مصر بعد كده كانت تحت حكم دول و أسر مختلفة، منها الدولة الطولونية، و الدولة الإخشيدية، و [[الدولة الفاطمية]]. الفاطميين أسسوا [[القاهرة]] سنة 969، و المدينة بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مراكز العالم الإسلامى. بعد الفاطميين، [[الدولة الأيوبية]] حكمت مصر، و بعد كده [[المماليك]] استولوا على الحكم سنة 1250. مصر فى العصر المملوكى بقت مركز اقتصادى و عسكرى مهم، و طرق التجارة بين البحر الأحمر و الهند و شرق آسيا كانت بتمر عن طريقها. لكن الطاعون الأسود فى القرن الـ14 ضرب مصر بقوة و قتل نسبة كبيرة من السكان. سنة 1517، [[الدولة العثمانية]] ضمت مصر بعد هزيمة المماليك. المماليك فضل عندهم نفوذ كبير رغم الحكم العثمانى، و مصر عاشت فترات من عدم الاستقرار و الأوبئة و المجاعات. سنة 1798، [[نابليون بونابرت]] غزا مصر، و الاحتلال الفرنساوى كان قصير، لكن أثره السياسى و العلمى كان كبير و ساعد فى فتح مرحلة جديدة فى التاريخ الحديث. سنة 1805، [[محمد على باشا]] استولى على الحكم و أسس العيله اللى حكمت مصر لحد سنة 1952. محمد على عمل جيش حديث، و نظم الإدارة، و طور الزراعة و الرى و الصناعة، و وسع نفوذ مصر للسودان و الشام و أجزاء من الجزيرة العربية و الأناضول. القوى الاوروبية بعد كده أجبرته يتخلى عن معظم التوسعات دى، لكن التعديلات بتاعته ساعدت فى تأسيس الدولة المصرية الحديثة. سنة 1867، مصر بقت رسمى خديوية شبه مستقلة تحت السيادة الاسمية للدولة العثمانية. [[قناة السويس]] اتفتحت سنة 1869، و بقت واحدة من أهم الممرات البحرية فى العالم. المشاكل المالية و الديون زودت تدخل القوى الاوروبية، و بعد الثورة العرابية وحدوث الخيانه للثوره ده ادى ان بريطانيا احتلت مصر سنة 1882. سنة 1914، مصر انفصلت بشكل رسمى عن الدولة العثمانية و بقت سلطنة تحت الحماية البريطانية. بعد [[ثورة 1919]] و الضغط الشعبى، بريطانيا أعلنت استقلال مصر سنة 1922، و السلطان [[فؤاد الأول]] بقى ملك مصر، لكن النفوذ البريطانى فضل قوى، بالخصوص فى الجيش و السياسة الخارجية و منطقة قناة السويس و السودان. بعد الحرب العالمية التانية، الحركة الوطنية ضد الوجود البريطانى زادت، و هزيمة مصر فى حرب 1948 زودت الغضب من النظام الملكى. يوم 23 يوليه 1952، [[الظباط الاحرار|حركة الظباط الأحرار]] بقيادة [[محمد نجيب]] قامت بحركتها ضد الملك [[فاروق الأول]]. فاروق تنازل عن العرش لابنه [[فؤاد التانى]]، و سنة 1953 الملكية اتلغت و مصر أعلنت الجمهورية. محمد نجيب بقى اول رئيس لمصر وبعدها بقى [[جمال عبد الناصر]] تانى رئيس لمصر، و سنة 1956 بقى رئيس. ناصر أمم [[قناة السويس]] فى نفس السنة، و ده أدى للعدوان الثلاثى من إسرائيل و فرنسا و بريطانيا. الضغط الدولى أنهى الحرب، و القوات الأجنبية انسحبت. سنة 1958، مصر و سوريا كونوا [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن الاتحاد انتهى بشكل فعلى سنة 1961 بعد خروج سوريا. سنة 1967، مصر دخلت حرب مع إسرائيل و خسرت سينا. بعد وفاة ناصر سنة 1970، [[انور السادات]] بقا رئيس. السادات غير اتجاه مصر الخارجى بعيد عن الاتحاد السوڤيتى و ناحية امريكا، و سنة 1971 اسم الدولة اتغير رسمى لـ'''جمهورية مصر العربية'''. سنة 1973، مصر و سوريا دخلوا حرب ضد إسرائيل، و القوات المصرية عبرت قناة السويس و كسرت خط بارليف. بعد كده السادات دخل فى مفاوضات سلام، و [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه|معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]] اتوقعت سنة 1979، و إسرائيل انسحبت من سينا بشكل تدريجى لحد سنة 1982. بعد اغتيال السادات سنة 1981، [[حسنى مبارك]] بقى رئيس و فضل فى الحكم حوالى 30 سنة. مصر فى عهده حافظت على معاهدة السلام مع إسرائيل و رجعت علاقاتها بالدول العربية بشكل تدريجى، لكن البلد واجهت مشاكل زى الفقر، و البطالة، و الزيادة السكانية، و الإرهاب، و القيود السياسية. يوم 25 يناير 2011، احتجاجات واسعة ابتدت ضد حكم مبارك بسبب الفساد و مطالب الحرية السياسية و العدالة الاجتماعية. الاحتجاجات انتشرت فى مدن مصر، و [[ميدان التحرير]] بقى رمز للحركة. يوم 11 فبراير مبارك تنحى، و [[المجلس الأعلى للقوات المسلحة]] استلم السلطة. سنة 2012، [[محمد مرسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، لكن حكمه شاف انقسامات و احتجاجات كبيرة سواء مؤيده ليه او معارضه ليه. يوم 3 يوليه 2013، الجيش شال مرسى من الحكم، و [[عدلى منصور]] بقى رئيس مؤقت. سنة 2014، [[عبد الفتاح السيسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، و فضل رئيس مصر بعد كده. مصر كمان ليها دور مهم قوى فى الشرق الاوسط و افريقيا، و الدور ده مصر لعبته زمان و لسه بتلعبه فى الحاضر. موقعها الجغرافى، و قناة السويس، و حجم سكانها، و تاريخها، و تأثيرها الثقافى، كل ده بيديها وزن كبير فى المنطقة. اللغة اليومية لاغلب المصريين دلوقتى هى [[اللغه المصريه|المصرى]]، و اللغة دى اتطورت فى مصر على مدار قرون و فيها طبقات كتير من المصرية القديمة و القبطية و العربية و لغات تانية. اللغة المصرية فيها [[لهجات مصريه|لهجات مصرية]] كتير، من بينها لهجات القاهرة و الدلتا و الصعيد و سينا و غيرها. فيه باحثين و كتاب، زى بيومى قنديل، بيعتبروا المصرى امتداد حديث للتطور التاريخى للغة المصرية و مرتبط بالقبطى، فى حين إن التصنيف اللغوى السائد بيعتبر المصرى شكل من أشكال العربية المصرية اتأثر بقوة بالقبطى و بتاريخ مصر اللغوى. [[تاريخ مصر|تاريخ و حضارة مصر]] القديمة لسه ليهم تأثير كبير على الهوية و الوعى الثقافى للمصريين لحد النهارده، و ده بيظهر فى اللغة و العادات و الأكلات و المزيكا و الاحتفالات الشعبية. ممارسات زى [[شم النسيم]] جذورها قديمة اوى، و الاحتفالات بالمولد، و السبوع، و الأربعين، و عادات الجنازات و الزار و الذكر فضل ليها حضور فى الثقافة الشعبية. ماكينات زى الطبلة و الناى و المزمار و الربابة و الدف ليها تاريخ طويل فى الثقافة المزيكا المصرية، و ألعاب و فنون شعبية زى [[التحطيب]] لسه موجودة لحد النهارده. الممارسات دى بتظهر بشكل واضح بين سكان الريف فى الصعيد و الدلتا، لأنها مجتمعات ريفية حافظت على تقاليد زراعية و اجتماعية قديمة. من أوضح الأمثلة إن فلاحين كتير فى مصر لسه بيستخدموا الشهور القبطية فى مواسم الزراعة، و كل شهر بالتقريب مرتبط بأمثال و حكم شعبية بتوصف الطقس و الزراعة و طبيعة الموسم. == الاسم == كان المصريين بيسموا بلدهم في اللغة المصرية القديمة '''«كمت» (km.t)'''، وهى كلمة معناها '''«السوداء»''' أو '''«الأرض السوداء»'''، في إشارة للتربة الخصبة الداكنة في وادي النيل، وده كان بيميزها عن '''«دشرت» (dšr.t)'''، اللي معناها '''«الأرض الحمراء»'''، في إشارة لارض الصحراء. ومن كلمة '''دشرت''' جه بعد كده اللفظ الإنجليزي '''desert''' بمعنى «الصحراء». وفي المرحلة القبطية من اللغة المصرية، اتطور اسم مصر إلى '''«ⲕⲏⲙⲉ» (Kēme)''' في [[القبطيه الصعيديه|اللهجة الصعيدية]]، وإلى '''«ⲭⲏⲙⲓ» (Khēmi)''' في [[القبطيه البحيريه|اللهجة البحيرية]].<ref name=":0" /> من أقدم الأسماء المعروفة لمصر في اللغة المصرية القديمة الاسم Kmt (كيمت)، اللي كان بيتكتب بالعلامات الهيروغليفية، واستمر بأشكال مختلفة خلال المراحل المتأخرة من اللغة المصرية. الاسم مرتبط بالجذر km بمعنى «أسود»، واللاحقة -t المرتبطة بصيغة التأنيث في اللغة المصرية القديمة، وعلشان كده بيتفسر الاسم تقليديا بمعنى «الأرض السودا»، في إشارة للتربة الخصبة في وادي النيل، في مقابل Dšrt بمعنى «الأرض الحمرا» المرتبط بالصحراء. الكتابة المصرية القديمة، سواء [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] أو [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] أو [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]، كانت في الأساس بتعتمد على كتابة الصوامت، ومكنتش بتمثل الحركات بشكل كامل ومنتظم. وعشان كده، النطق الأصلي لكثير من الكلمات المصرية القديمة، ومنها Kmt، مش معروف بصورة مباشرة، وإنما بيتم إعادة بناؤه بالاعتماد على المقارنات اللغوية، والتغيرات المعروفة في تاريخ اللغة، والأشكال اللي ظهرت في المراحل المتأخرة منها. في المرحلة القبطية، وهي اخر مرحلة معروفة من تطور اللغة المصرية، ظهر الاسم في صورة ⲕⲏⲙⲉ. والكتابة القبطية كانت مختلفة عن الكتابة المصرية القديمة في إنها استخدمت الحروف اليونانية، مع إضافة حروف من الديموطيقية علشان تمثل بعض الأصوات المصرية، وكانت بتمثل الحركات بصورة أوضح. وده بيساعد الباحثين في دراسة التطور الصوتي للاسم، لكن الاختلاف بين اللهجات القبطية، خصوصا الصعيدية والبحيرية، لازم يتاخد في الاعتبار عند تحديد النطق. أما ⲏ في الكتابة القبطية، فنطقه اختلف حسب اللهجة والفترة التاريخية. لذلك مينفعش اعتبار كل نطق حديث مقترح للاسم القبطي نطق وحيد أو مؤكد للمصري القديم. وبالمثل، النطق المفترض لـ Kmt في المراحل الأقدم من اللغة المصرية يفضل إعادة بناء علمية، لأن الحركات الأصلية مش مكتوبة بشكل مباشر في المصادر المصرية القديمة. أما اسم مصر في العربية، فهو مختلف في أصله عن Kmt، ومرتبط بتسمية سامية قديمة لمصر. وفي اللغات الأوروبية، زي الإنجليزية Egypt والفرنسية Égypte، الاسم بيرجع في النهاية إلى اليونانية القديمة Αἴγυπτος (Aígyptos)، ومنها انتقل لللاتينية في صورة Aegyptus، بعدين تطورت منه الأشكال الأوروبية الحديثة. وبكده، مصر عبر تاريخها اتعرفت بأسماء مختلفة في اللغات والثقافات اللي تعاملت معاها، ومن أهمها الاسم المصري القديم Kmt، والاسم العربي مصر، والاسم اليوناني واللاتيني اللي منه اتطورت أسماء مصر في معظم اللغات الأوروبية. Αἴγυπτος <small><span lang="la">Aígyptos</span></small> اليونانيين القدام لما اتعاملوا مع مصر استخدموا اسم Αἴγυπτος (Aígyptos)، والاسم ده هو اللي انتقلت منه بعد كده أسماء مصر في اللغات الأوروبية، زي Egypt في الإنجليزي وÉgypte في الفرنسي. واسم Aígyptos مرتبط في التفسير التقليدي بالاسم المصري القديم ḥwt-kꜣ-Ptḥ (حوت-كا-بتاح)، اللي معناه تقريبا «بيت روح بتاح»، وده كان اسم مرتبط بمدينة منف ومعبد الإله بتاح فيها. ومع مرور الوقت، استخدم اليونانيين الاسم اللي ارتبط بمنف للإشارة إلى مصر كلها، ومن الشكل اليوناني Aígyptos ظهر الشكل اللاتيني Aegyptus، ومنه تطورت أسماء مصر في معظم اللغات الأوروبية. ومن الاسم اليوناني Aígyptos اتكون كمان الاسم اليوناني للصفة «مصري»، وهو Aigyptios. ومع انتقال الاسم للقبطية، حصلت عليه تغيرات صوتية، وظهر في صور قبطية زي ⲅⲩⲡⲧⲓⲟⲥ، ومن الأشكال دي اتطور الاسم العربي «قبط». وفي الأصل، كلمة «قبط» كانت مرتبطة بمعنى المصريين، لكن استعمالها اتغير مع الوقت، وخصوصا بعد انتشار الإسلام في مصر. وفي المصادر العربية في العصور الإسلامية المبكرة والمتوسطة، كلمة «قبط» تم استخدامها في سياقات مختلفة، لكن مع مرور القرون بقت مرتبطة بصورة متزايدة بالمصريين المسيحيين، لحد ما استقر استعمالها أساسا للدلالة على المسيحيين المصريين وعلى لغتهم وكنيستهم. وده يفسر ليه كلمة Copt في اللغات الأوروبية بقت في العصر الحديث بتشير أساسا للمصريين المسيحيين وللتراث القبطي. أما بالنسبة لاسم «مصر»، فهو اسم مختلف في أصله عن Kmt وAígyptos. الاسم العربي مصر من أصل سامي، وليه نظائر في لغات سامية تانية، وظهر بأشكال مختلفة في المصادر القديمة. ومن أشهر النظائر الاسم العبري מִצְרַיִם (Miṣrayim) الوارد في الكتاب العبري، وكمان الاسم الأكدي Miṣru/Miṣir، اللي كان بيستخدم للإشارة لمصر. والاسم العبري Miṣrayim اتفسر في بعض التقاليد القديمة على إنه مرتبط بفكرة «البلدين» أو «الأرضين»، في إشارة محتملة لمصر العليا ومصر السفلى، لكن ده تفسير لغوي قديم ومش من المؤكد إنه الأصل التاريخي للاسم. وبالمثل، الرواية الموجودة في سفر التكوين عن مصرايم باعتباره واحد من أبناء حام بن نوح هى رواية أنساب، ومينفعش يتم التعامل باعتبارها دليل تاريخي على أصل اسم مصر. وفيه كمان محاولات لربط اسم مصر بشكل مباشر بأصل مصري قديم أو قبطي، لكن بعض المقترحات دي، زي اشتقاقه من شكل قبطي من نوع Ⲙⲁⲥⲣⲉ / Ⲙⲉⲥⲣⲉ، مش بنفس درجة قوة التفسير السامي، وعلشان كده الأفضل عرضها باعتبارها فرضيات لغوية مش أصلا مؤكد للاسم. وبالتالي، أسماء مصر الرئيسية اللي وصلت لنا من التقاليد اللغوية المختلفة بتمثل تاريخ طويل من التغير اللغوي: Kmt هو الاسم المصري القديم المرتبط بـ«الأرض السودا»، وAígyptos هو الاسم اليوناني اللي ارتبط في التقليد باسم حوت-كا-بتاح في منف، ومنه ظهرت أسماء مصر الأوروبية زي Egypt، بينما مصر هو الاسم السامي اللي استمر في اللغة العربية لحد النهاردة. ⲙⲁⲥ-ⲣⲏ الاسم اللي المصريين كانوا بيسموا نفسهم بيه في اللغة المصرية القديمة كان «رمت ن كمت» rmṯ n km.t، والمعنى الحرفي للاسم هو «الناس بتوع كمت»، أي «أهل مصر». وفي المرحلة القبطية من اللغة المصرية، استمر التعبير ده بمعنى قريب، وظهر في اللهجة الصعيدية بالشكل ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ (نرمنكيمه)، وفي اللهجة البحيرية بالشكل ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ (نيرمنكيمه/نيرمنكهيمه). والمعنى الحرفي في القبطية هو «الناس بتوع كيمه»، أي «أهل مصر».<ref name=":0" />{{break|2}} '''كمت km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''كيمه ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''رمت ن كمت rmṯ n km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> D21:V13-A1*B1:Z2-N35-km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''انرِمِنكيمه ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero>O6-t:pr-D28-Z1-p:t-H</hiero> == نظره تاريخيه == [[ملف:SphinxGiza.jpg|thumb|[[هرم خوفو]] و [[ابو الهول]]، اتبنوا فى [[المملكه القديمه]] وهى من اعظم الاثار اللى سابها المصريين القدام]] [[ملف:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|دار الاوبرا المصريه (صوره متاخده من [[برج القاهره]])]] [[ملف:Luxor, Luxor Temple, inside, at night, Egypt, Oct 2004.jpg|تصغير|[[معبد الاقصر]] فى الليل، فى [[الاقصر]]]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] {{مفصله|تاريخ مصر}}مصر هى أقدم البلاد اللي قامت فيها دولة وحضارة مستمرة في العالم. على مدار آلاف السنين، عاش المصريين في وادي النيل، واتطورت مجتمعاتهم تدريجيا من تجمعات صغيرة ومجتمعات زراعية لممالك، وبعد كده قامت دولة مركزية موحدة، وده خلى مصر تتميز باستمرارية تاريخية وحضارية نادرة جدا. الحضارة المصرية القديمة وصلتنا أخبارها من خلال عدد ضخم من الأدلة المكتوبة والاثرية، زي البرديات، ونقوش المعابد والمقابر، والتماثيل، واللوحات، والاثار المختلفة. والمصريين القدماء اهتموا جدا بالتسجيل والتوثيق، وده ساعدنا نعرف تفاصيل كتيرة عن حياتهم ودينهم وحكامهم واقتصادهم ومجتمعهم. الدولة المصرية طول تاريخها مكنتش مجرد الحاكم، سواء كان فرعون أو ملك أو سلطان، ومبقتش مجرد الجيش أو الشعب، لكنها كانت مجموعة كبيرة من المؤسسات والنظم والتقاليد والعادات والهوية والثقافة والعلاقات الاجتماعية والاقتصادية والسياسية اللي اتطورت مع الوقت، واسهمت في تكوين الشخصية المصرية. فيه ادلة على وجود الانسان في وادي النيل من عصور ما قبل التاريخ، وفي رسوم ونقوش صخرية اتلاقت في مناطق مختلفة من وادي النيل والصحراء، ومن حوالي الالفية العاشرة قبل الميلاد بدأت تظهر جماعات اعتمدت على الصيد وصيد السمك وجمع النباتات والحبوب. ومع التغيرات المناخية اللي حصلت في شمال افريقيا، بدأت مناطق واسعة من الصحراء تتحول تدريجيا لمناطق اكثر جفافا، فتركزت اعداد اكبر من السكان حوالين نهر النيل والمناطق الخصبة القريبة منه. ومع تطور الزراعة والاستقرار، بدأت تظهر القرى والمجتمعات المنظمة، وبعد كده تطورت الى مراكز اكبر وممالك في شمال مصر وجنوبها. والزراعة في وادي النيل احتاجت للتعاون وتنظيم المياه وتخزين المحاصيل وحساب الاراضي، وده ساعد على تطور الحساب والهندسة والتقويم والفلك والادارة. ومع زيادة الحاجة للتسجيل والادارة ظهرت الكتابة المصرية القديمة، وبعدها تطور الادب المصري، وظهرت نصوص دينية وادارية وادبية كتيرة. وطور المصريين كمان فنون العمارة والنحت والرسم، وابتكروا اساليب معمارية وفنية كان ليها تأثير كبير على الحضارات اللي جت بعدهم. وساب المصريين القدماء اثار ضخمة زي الاهرامات والمعابد والمسلات، بالاضافة الى تماثيل ونقوش ورسومات جدارية بتشهد على مستوى عالي جدا من المهارة الفنية والهندسية. وتطورت مصر قبل توحيدها الى مملكتين رئيسيتين هما مصر العليا في الجنوب ومصر السفلى في الشمال. وحصل توحيد سياسي للبلاد في نهاية الالفية الرابعة قبل الميلاد، وارتبط التوحيد بشكل اساسي بالملك نارمر، بينما ظهر اسم مينا في التقاليد المصرية القديمة اللاحقة. والارجح ان توحيد مصر مكنش مجرد حدث واحد حصل في يوم واحد، لكنه كان نتيجة عملية سياسية تدريجية، وبداية الاسرة الاولى بتتأرخ بحوالي 3100 قبل الميلاد. والمصريين استخدموا اسماء مختلفة لبلادهم، ومن بينها تاوي، ومعناها الارضين، في اشارة لمصر العليا ومصر السفلى. واستمرت الحضارة المصرية القديمة حوالي تلات الاف سنة، مرت خلالها بفترات قوة ووحدة، وفترات ضعف وانقسام، وكمان بفترات حكم اجنبي، لكن فضل فيه قدر كبير من الاستمرار في التقاليد والثقافة والفنون والدين المصري. بعد طرد الهكسوس من مصر في بداية الدولة الحديثة، دخلت مصر مرحلة توسع عسكري كبيرة. وبدأ ملوك مصر يوجهوا اهتمامهم ناحية بلاد الشام والنوبة، ووصل النفوذ المصري في بعض الفترات لمناطق بعيدة جدا عن وادي النيل. وكان تحتمس التالت من اشهر ملوك مصر في التوسع العسكري، وخاض حملات كتيرة في بلاد الشام، وخلى مصر قوة اقليمية كبيرة، وكان النفوذ المصري في عهده ممتد لمساحات واسعة. كمان ظهر رمسيس التانى اعظم ملوك مصر القديمه اللى قوى مكانة مصر فى العالم القديم كله. حدود الدولة ونطاق نفوذها كانوا بيتغيروا حسب قوة الدولة والظروف السياسية والعسكرية في كل عصر. وفي العصر البطلمي بقت مصر واحدة من اهم القوى في منطقة البحر المتوسط. واسس البطالمة مركز ثقافي وعلمي ضخم في الاسكندرية، وكانت مكتبة الاسكندرية ومؤسسات العلم هناك من اهم مراكز المعرفة في العالم القديم. وفي سنة 30 قبل الميلاد انتهى استقلال مصر البطلمية، ودخلت مصر تحت الحكم الروماني بعد هزيمة كليوباترا السابعة امام اوكتافيان، اللي بقى بعد كده الامبراطور اغسطس. وبقت مصر ولاية رومانية مهمة جدا، خصوصا بسبب انتاجها الزراعي والحبوب، وكانت بتلعب دور كبير في اقتصاد الامبراطورية الرومانية. وبعد انقسام الامبراطورية الرومانية، بقت مصر تابعة للامبراطورية الرومانية الشرقية او البيزنطية. وفي القرن السابع الميلادي دخلت مصر مرحلة جديدة، لما وصلت الجيوش الاسلامية بقيادة عمرو بن العاص، وانتهى الحكم البيزنطي لمصر بعد فتح البلاد حوالي سنة 642 ميلادية. وبعد كده بقت مصر جزء من الدولة الاسلامية، وتعاقب عليها حكام ودول مختلفة، منهم الامويين والعباسيين والطولونيين والاخشيديين والفاطميين والايوبيين والمماليك. وفي سنة 868 ميلادية اسس احمد بن طولون حكم قوي في مصر، وامتلك بدرجة كبيرة من الاستقلال عن الخلافة العباسية، وامتد نفوذه كمان للشام. وكان حكمه مرتبط بالخلافة العباسية، لكنه كان مستقل عنها الى حد كبير. وفي العصر الفاطمي اصبحت القاهرة مركز الدولة الفاطمية، وامتد نفوذ الفاطميين في فترات مختلفة لاجزاء من بلاد الشام والحجاز وشمال افريقيا واليمن. وبعدهم جه العصر الايوبي، وبعده العصر المملوكي، واصبحت مصر في العصر المملوكي واحدة من اقوى الدول في العالم الاسلامي، وامتد نفوذ سلاطينها لمصر والشام والحجاز ومناطق تانية. وفي سنة 1517م استولى العثمانيين على مصر بعد هزيمة المماليك، وبقت مصر جزء من الدولة العثمانية. وفي بداية القرن التسعتاشر ظهر محمد علي باشا، وبدأ يبني دولة مركزية وجيش حديث في مصر. وعمل اصلاحات كبيرة في الزراعة والتعليم والصناعة والادارة والجيش. وقدرت القوات المصريه انها تسيطر على السودان، ووصل نفوذها للحجاز وبلاد الشام، ووصل الجيش المصري الى الاناضول، وهدد الدولة العثمانية نفسها. لكن التوسع ده مستمرش، واضطر محمد علي يتراجع عن معظم المناطق اللي توسعت فيها مصر بسبب التدخل الاوروبي والضغوط الدولية. وبعد كده زاد النفوذ الاوروبي في مصر تدريجيا، لحد ما حصل الاحتلال البريطاني سنة 1882م واستمر الاحتلال البريطاني لعقود. قامت ثورة 23 يوليو سنة 1952م، وانتهى النظام الملكي، وتم الاعلان عن الجمهورية سنة 1953م وتم جلاء ما تبقى من القوات البريطانية عن مصر سنة 1956م. ورغم كل التغييرات اللي حصلت في تاريخ مصر، من فراعنة واحتلالات وحكام اجانب ودول اسلامية مختلفة وعصر عثماني واحتلال بريطاني، فضل نهر النيل هو مركز الحياة المصرية، وفضل المجتمع المصري موجود ومتطور، مع تغير اللغة والدين والنظام السياسي والثقافة على مدار الاف السنين. مصر القديمة فضلت واحدة من اعظم الحضارات اللي عرفها العالم، ومصر الحديثة هي نتيجة تاريخ طويل جدا من التغير والتفاعل بين السكان والثقافات والحضارات المختلفة، مع استمرار وجود مجتمع مصري مرتبط بوادي النيل عبر الاف السنين. == النشيد الوطنى == '''بلادى بلادى بلادى''' هو اسم [[النشيد الوطنى المصرى]] الحالى، من تأليف [[محمد يونس القاضى]] وتلحين [[سيد درويش]]. و فى سنة 1923 كتب محمد يونس القاضى نشيد «بلادى بلادي»، و كانت كلماته متأثرة بخطاب مشهور للزعيم [[مصطفى كامل]] ألقاه سنة 1907، ولحنه سيد درويش. أول سلام وطنى اتعرف لمصر ظهر سنة 1869 فى عهد الخديوى إسماعيل، و كان «مارش الانتصار» من أوبرا عايدة، من تلحين الموسيقار الإيطالى جوزيبى فيردى. واتعزف المارش فى احتفالات افتتاح قناة السويس واستقبال كبار الضيوف والملوك و الأمراء اللى حضروا المناسبة. وبعد ثورة 23 يوليه 1952، اتغير السلام الوطنى، وظهر «نشيد الحرية» من كلمات كامل الشناوى و ألحان محمد عبد الوهاب. وبعده، سنة 1960، اتخذت مصر «والله زمان يا سلاحي» سلام وطنى جديد، من كلمات صلاح جاهين و ألحان كمال الطويل وغناء أم كلثوم. وفى سنة 1979، اعتمد الرئيس [[محمد انور السادات|محمد أنور السادات]] «بلادى بلادي» نشيد وطنى لجمهورية مصر العربية، وصدر القرار الجمهورى رقم 149 باعتماده، و كمان أعاد محمد عبد الوهاب توزيع اللحن. أما اسم الدولة، فبعد انتهاء الوحدة المصرية السورية سنة 1961، فضلت مصر رسميا محتفظة باسم «الجمهورية العربية المتحدة» لحد سنة 1971، و بعد كده بقى اسم الدولة الرسمى «جمهورية مصر العربية». وفيه بعض المصريين اللى بيطرحوا فكرة الاكتفاء باسم «مصر» كاسم للدولة من غير إضافات، لكن ده طرح سياسى ودستورى موجود عند بعض الناس، ومش هو الاسم الرسمى الحالى للدولة.{{اقتباس مركزى|بلادى بلادى بلادى — لكِ حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ام البلاد — انت غايتى و المراد و على كل العباد — كم لنيلك من ايادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر انتى اغلى دره — فوق جبين الدهر غره يا بلادى عيشى حره — و اسلمى رغم الاعادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ارض النعيم — سدت بالمجد القديم مقصدى دفع الغريم — و على الله اعتمادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر اولادك كرام — اوفياء يرعو الزمام سوف تاخد بالمرام — باتحادهم و اتحادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى}} == الحكومه == {{Main|سياسة مصر}} {{multiple image | total_width = 340 | image1 = AbdelFattah Elsisi (cropped).jpg | caption1 = [[عبد الفتاح السيسى]]<br /><small>[[رئيس مصر|رئيس الجمهوريه]]</small> | image2 = Mostafa Madbouly (cropped).jpg | caption2 = [[مصطفى مدبولى]]<br /><small>[[رئيس وزرا مصر|رئيس الوزرا]]</small> | caption_align = center }} مصر دولة شبه رئاسيه، و كمان مصر جمهوريه، و نظام الحكم فيها قائم على رئيس الجمهوريه و الحكومه و السلطه التشريعيه و القضائيه، و ده حسب [[دستور مصر]]. رئيس الجمهوريه هو رئيس الدوله، و الحكومه هى الهيئه التنفيذيه و الإداريه العليا للدوله، و رئيس مجلس الوزرا بيترأسها. [[مجلس النواب المصرى]] و [[مجلس الشيوخ المصرى]] بيمثلوا السلطه التشريعيه. مجلس النواب مسؤول عن سن القوانين، و إقرار السياسه العامه للدوله و الموازنه، و كمان بيراقب أعمال السلطه التنفيذيه. أعضاء مجلس النواب بيتنتخبوا لمدة خمس سنين، و مدة مجلس الشيوخ كمان خمس سنين. رئيس الجمهوريه بيتم انتخابه عن طريق اقتراع عام سرى مباشر، و مدة الرئاسه حسب التعديلات الدستوريه الحاليه ست سنين. مصر عندها واحد من أقدم التقاليد البرلمانيه المستمره فى العالم العربى.<ref name="pogar" /> أول مجلس نيابى حديث اتأسس سنة 1866 فى عهد [[الخديوى اسماعيل]]. الاحتلال البريطانى سنة 1882 أدى لحل المجلس، و السلطات البريطانيه سمحت بعد كده بوجود هيئة استشاريه بس. بعد إعلان استقلال مصر، [[دستور مصر 1923|دستور سنة 1923]] أسس نظام ملكى برلمانى.<ref name="pogar">{{cite web|last=Brown|first=Nathan J.|title=Mechanisms of Accountability in Arab Governance: The Present and Future of Judiciaries and Parliaments in the Arab World|url=http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|publisher=Programme on Governance in the Arab Region|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605005203/http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|archive-date=5 June 2012}}</ref> يوم 3 يوليه 2013، وزير الدفاع وقتها الفريق [[عبد الفتاح السيسى]] أعلن عزل مرسى من منصبه و وقف العمل بـ [[دستور مصر 2012|دستور 2012]].<ref name="morsi-think-again">{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|title=Think Again: The Muslim Brotherhood|publisher=Al-Monitor|date=28 January 2013|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202110236/http://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> لجنة من 50 عضو اتشكلت علشان تعديل الدستور، و الدستور الجديد اتعرض على استفتاء شعبى و اتعتمد فى يناير 2014.<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|title=Who's Who: Members of Egypt's 50-member constitution committee|newspaper=Al-Ahram|access-date=1 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224524/http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> [[انتخابات مجلس النواب المصرى 2015|انتخابات مجلس النواب سنة 2015]] اتعملت على مرحلتين، من 17 اكتوبر لحد 2 ديسمبر 2015.<ref name="ao30aug">{{Cite news |date=30 August 2015 |title=Timetable for Egypt's parliamentary elections announced; voting to start 17 Oct |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023424/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |archive-date=4 September 2015 |access-date=11 September 2015 |agency=Ahram Online}}</ref> [[انتخابات الرئاسه المصريه 2014|انتخابات الرئاسه سنة 2014]] اتعملت من 26 لـ 28 مايو. الأرقام الرسميه قالت إن نسبة المشاركه كانت 47.5%، و عبد الفتاح السيسى اخد 23.78 مليون صوت، أو 96.9% من الأصوات، قدام 757,511 صوت، أو 3.1%، لـ [[حمدين صباحى]].<ref>{{cite web |title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91% |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731100838/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |archive-date=31 July 2014 |access-date=28 July 2014 |website=English.Ahram.org |publisher=Ahram Online}}</ref> بعض المؤسسات الدوليه بتنشر تقييمات مختلفه للنظام السياسى فى مصر. [[فريدوم هاوس]] فى تقريرها لسنة 2024 صنفت مصر "غير حره"، و ادت الحقوق السياسيه 6 من 40 و الحريات المدنيه 12 من 60.<ref>{{cite web|title=Egypt|url=https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|work=Freedom in the World 2024|publisher=Freedom House|access-date=3 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233711/https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|url-status=live}}</ref> [[معهد V-Dem]] فى بياناته لسنة 2023 حط مصر ضمن الدول الأقل ديمقراطيه فى افريقيا.<ref name="vdem_dataset">{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live}}</ref> [[وحدة المخابرات الاقتصاديه]] فى مؤشر الديمقراطيه لسنة 2023 وصفت النظام فى مصر بأنه "نظام سلطوى" و ادته درجة 2.93.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB |access-date=3 March 2024 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320115317/http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |url-status=live}}</ref> === العلاقات الخارجيه === {{Main|علاقات مصر الخارجيه}} {{multiple image | width1 = 185 | width2 = 185 | direction = vertical | footer = فوق: الرئيس السابق [[حسنى مبارك]] مع الرئيس الامريكانى السابق [[جورج دبليو بوش]] فى كامب ديفيد سنة 2002.<br />تحت: الرئيس [[عبد الفتاح السيسى]] مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] فى [[قمة البريكس 2024]]. | image1 = Hosni Mubarak with George W. Bush.jpg | image2 = Meeting between Abdel Fattah el-Sisi and Vladimir Putin at 2024 BRICS Summit.jpg }} موقع مصر الجيوجرافى، و تاريخها، و دورها الدبلوماسى فى افريقيا و البحر المتوسط و جنوب غرب اسيا بيأثروا على سياستها الخارجيه. مصر كانت من الدول المؤسسه لـ [[حركة عدم الانحياز]] و [[الامم المتحده]]، و فضلت ليها مشاركه مهمه فى الدبلوماسيه الإقليميه. [[القاهره]] تاريخى كانت ملتقى للتجاره و الثقافه، و فضلت مركز مهم للتأثير الفكرى و السياسى فى المنطقه. [[العلاقات المصريه الامريكانيه|الولايات المتحده]] كانت شريك مهم لمصر، و المساعدات العسكريه الامريكانيه لمصر كانت حوالى 1.3 مليار دولار فى السنه حسب أرقام سنة 2015.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |title=Obama restores US military aid to Egypt over Islamic State concerns |date=31 March 2015 |work=[[The Guardian]] |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214044811/https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |archive-date=14 December 2016 |url-status=live}}</ref> الولايات المتحده صنفت مصر سنة 1989 [[حليف رئيسى من بره الناتو]]. العلاقات بين البلدين اتوترت بعد أحداث 2013، و إدارة الرئيس الامريكانى [[باراك اوباما]] انتقدت تعامل الحكومه المصريه مع [[الاخوان المسلمين]] و علقت تدريبات عسكريه مشتركه.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |title=Obama cancels military exercises, condemns violence in Egypt |work=Reuters |date=15 August 2013 |access-date=8 October 2014 |author1=Holland, Steve |author2=Mason, Jeff |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014033253/http://www.reuters.com/article/2013/08/16/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الروسيه|روسيا]] زادت بعد عزل مرسى، و البلدين وسعوا التعاون العسكرى<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |title=Russia, Egypt seal preliminary arms deal worth $3.5 billion: agency |work=Reuters |date=17 September 2014 |access-date=8 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014032747/http://www.reuters.com/article/2014/09/17/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> و التجارى.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |title=Russia to boost trade with Egypt after Western food ban |work=Yahoo News |date=12 August 2014 |access-date=8 October 2014 |author=Anishchuk, Alexei |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014204101/http://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الصينيه|الصين]] كمان اتطورت، و البلدين أعلنوا سنة 2014 إقامة "شراكه استراتيجيه شامله". مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] رفعوا علاقتهم سنة 2024 لمستوى "شراكه استراتيجيه و شامله"، و الشراكه بتشمل التعاون السياسى و الاقتصادى، و التجاره، و دعم الاستقرار الاقتصادى، و التعاون فى مكافحة الإرهاب.<ref>{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/news/joint-declaration-strategic-and-comprehensive-partnership-between-arab-republic-egypt-and-european-2024-03-17_en |title=Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between the Arab Republic of Egypt and the European Union |publisher=European Commission |date=17 March 2024 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لعبت دور وسيط فى صراعات الشرق الأوسط، و خصوصاً فى محاولات التوصل لوقف ضرب النار فى [[قطاع غزه]] و فى [[عملية السلام الاسرائيليه الفلسطينيه]].<ref>{{cite book |last1=Maddy-weitzman |first1=Bruce |title=Middle East Contemporary Survey: Volume XIX, 1995 |date=1997 |publisher=The Moshe Dayan Center |isbn=978-0-8133-3411-0 |url={{GBurl|E6H6GAzdrXcC|p=265}} |page=265}}</ref> مصر عضو فى [[الاتحاد الافريقى]] و [[جامعة الدول العربيه]]، و مقر جامعة الدول العربيه موجود فى القاهره. مقر الجامعه اتنقل مؤقتاً لـ [[تونس]] سنة 1978 بعد [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه]]، و رجع للقاهره سنة 1989. مصر عندها كمان علاقات اقتصاديه قويه مع دول الخليج زى [[العلاقات المصريه السعوديه|السعوديه]] و [[الامارات العربيه المتحده]].<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |title=Saudi Arabia and UAE to Prop Up Egypt With $5bn Aid Boost |website=International Business Times |date=13 October 2014 |access-date=17 October 2014 |author=Wilson, Nigel |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019104420/http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live}}</ref> === الجيش === {{Main|القوات المسلحه المصريه}} {{Further|الصناعات العسكريه المصريه}} [[ملف:Defense.gov photo essay 090421-N-0696M-106.jpg|تصغير|جنود من [[الحرس الجمهورى المصرى]] سنة 2009]] [[القوات المسلحه المصريه]] هى المؤسسه العسكريه فى مصر، و بتتكون من [[الجيش المصرى]]، و [[البحريه المصريه]]، و [[القوات الجويه المصريه]]، و [[قوات الدفاع الجوى المصريه]]. رئيس أركان حرب القوات المسلحه بيشرف على الأفرع العسكريه، و القيادة الاستراتيجيه للدوله موجوده فى [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/egypt.military.facts/index.html|title=Egypt's military: Key facts|access-date=12 April 2017|language=en}}</ref> القوات المسلحه دورها الأساسى هو الدفاع عن مصر ضد التهديدات الخارجيه، و ليها كمان أدوار جوه البلد، زى مساعدة الشرطه فى حماية المنشآت المهمه فى حالات الطوارئ و عمليات مكافحة الإرهاب. القوات المصريه بتشارك كمان فى بعثات حفظ السلام و تدريبات عسكريه ثنائيه و متعددة الجنسيات.<ref name=CIA-military>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|section=Military and Security |access-date=3 March 2025}}</ref> الجيش ليه دور اقتصادى واسع كمان بمشروعات البنيه التحتيه، و إنتاج سلع استهلاكيه، و النشاط العقارى، و بمؤسسات زى [[جهاز مشروعات الخدمه الوطنيه]]. حسب المصادر المذكوره فى النص، القوات المسلحه كان عندها حوالى 438,500 فرد فى الخدمه و 479,000 فرد احتياط.<ref>{{cite web |url=http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |title=The Egyptian Armed Forces and the Remaking of an Economic Empire |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |date=15 April 2015 |access-date=23 June 2015 |author=Marshall, Shana |work=Carnegie Middle East Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709153851/http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |archive-date=9 July 2015 |url-status=live}}</ref> التجنيد إجبارى للرجاله، و مدة الخدمه بتختلف حسب المستوى التعليمى و ظروف التجنيد.<ref name=CIA-military/> القوات المسلحه المصريه بتستخدم أسلحه و معدات جايه من دول مختلفه، منها [[الصين]]، و [[فرنسا]]، و [[المانيا]]، و [[ايطاليا]]، و [[روسيا]]، و [[الولايات المتحده]]. مصر عندها كمان صناعه عسكريه محليه بتنتج أسلحه خفيفه و عربيات مدرعه و سفن عسكريه، و عندها اتفاقيات إنتاج بترخيص مع دول تانيه.<ref name=CIA-military/> مصر من الدول اللى عندها أقمار صناعيه للاستطلاع و المراقبه. مصر أطلقت [[ايجيبت سات 1]] سنة 2007،<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaacov|url=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=48099|title=Egypt to launch first spy satellite|newspaper=The Jerusalem Post|date=15 January 2007}}</ref> و [[ايجيبت سات 2]] سنة 2014.<ref>{{cite news |url=http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |title=Egyptian reconnaissance satellite launched by Soyuz |author=Stephen Clark |publisher=Spaceflight Now |date=16 April 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013018/http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |archive-date=19 April 2014 |url-status=live}}</ref> مصر أطلقت [[مصر سات-A]] سنة 2019، و بعده [[طيبه 1]] للاتصالات المدنيه و العسكريه فى نفس السنه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2019/11/27/egypt-launches-tiba-1-communications-satellite-on-board-ariane-5-rocket/ |title=Egypt Launches Tiba-1 Communications Satellite on Board Ariane 5 Rocket |website=Space in Africa |date=27 November 2019 |access-date=5 April 2025}}</ref> سنة 2023، مصر أطلقت [[حورس 1]] و [[حورس 2]]، و بعدها [[مصر سات 2]]. الأقمار التلاته مخصصه لمراقبة الأرض بدقه عاليه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2023/12/04/egypt-launches-misrsat-2/ |title=Egypt Launches MisrSat-2 |date=4 December 2023 |publisher=Space in Africa |access-date=3 March 2025}}</ref> سنة 2024، مصر كملت المرحلة التشغيليه الأوليه من [[NEXSAT-1]]، أول قمر مصرى تجريبى لمراقبة الأرض، و المشروع شمل تطوير برمجيات و أنظمة تحكم محليه و معالجة صور الأقمار الصناعيه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2024/07/31/egypt-marks-milestone-with-its-experimental-satellite-nexsat-1/ |title=Egypt Marks Milestone With Its Experimental Satellite Nexsat-1 |website=Space in Africa |date=31 July 2024 |access-date=5 April 2025}}</ref> === القانون === {{Main|القانون المدنى المصرى}} [[ملف:Egyptian High Court of Justice.jpg|تصغير|upright=1.25|دار القضاء العالى فى [[وسط البلد]] فى القاهره]] النظام القانونى فى مصر بيعتمد بشكل أساسى على القانون المدنى و مبادئ [[الشريعه الاسلاميه]]. القانون المدنى المصرى اتأثر بدرجه كبيره بالقانون الفرنساوى، و خصوصاً [[قانون نابليون]]. الدستور المصرى ببيقول إن مبادئ الشريعه الاسلاميه هى المصدر الرئيسى للتشريع. السلطه القضائيه فى مصر مستقله رسمى، و بتضم عدد من الجهات و المحاكم. [[المحكمه الدستوريه العليا]] هى أعلى محكمه مختصه بالرقابه على دستورية القوانين و اللوائح، و مقرها فى [[المعادى]] فى القاهره. القانون المصرى بينظم مجالات مختلفه زى القانون المدنى، و الجنائى، و التجارى، و الإدارى، و قوانين الأحوال الشخصيه. مسائل الأحوال الشخصيه زى الجواز و الطلاق و حضانة الأطفال بتتأثر بقواعد الشريعه بالنسبه للمسلمين.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |title=Incorporating Sharia into legal systems |work=BBC News |date=8 February 2008 |access-date=18 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425031043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |archive-date=25 April 2013 |url-status=live}}</ref> [[دستور مصر 2012|دستور سنة 2012]] اتوافق عليه فى استفتاء اتعمل من 15 لـ 22 ديسمبر 2012. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 64% من المشاركين وافقوا عليه، و نسبة المشاركه كانت حوالى 33%.<ref>{{Cite news|title=Egyptian constitution 'approved' in referendum|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|work=BBC News|date=23 December 2012|access-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223022054/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|archive-date=23 December 2012|url-status=live}}</ref> بعد أحداث 2013، دستور جديد اتكتب و اتعرض على استفتاء فى يناير 2014. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 98% من المشاركين وافقوا عليه.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110 |title=BBC News – Egypt referendum: '98% back new constitution' |last=BBC |date=18 January 2014 |work=[[BBC Online]] |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118203701/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110|archive-date=18 January 2014 |url-status=live}}</ref> الدستور ببيقول المساواه بين المواطنين و حرية الفكر، و بيمنع تأسيس الأحزاب السياسيه على أساس الدين، أو العرق، أو الجنس، أو الجغرافيا.<ref name="BBC" /> القانون الجنائى المصرى فيه مواد بتتعلق بـ [[ازدراء الاديان فى مصر|ازدراء الأديان]].<ref>{{cite web |url=http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |title=Legislation Egypt |publisher=Lexadin.nl |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012239/http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> النظام القضائى المصرى بيسمح بعقوبة الإعدام فى بعض الجرائم. ==== حقوق الإنسان ==== {{Main|حقوق الإنسان فى مصر}} {{شوف كمان |فض اعتصام رابعه|اضطهاد الاقباط}} [[ملف:Neither Morsi nor the military - Egypt's Third Square Movement seeks an alternative vision for the future.jpg|تصغير|متظاهرين من حركة الميدان التالت، اللى كانت ضد حكومة مرسى و ضد حكم الجيش، يوم 31 يوليه 2013]] [[المجلس القومى لحقوق الإنسان]] اتأسس سنة 2003. بعض نشطاء حقوق الإنسان انتقدوا المجلس و قالوا إن استقلاله عن الحكومه مش كافى، و إن دوره ساعات بيستخدم لتبرير سياسات الدوله.<ref>{{cite web|url=http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |title=Law No. 94 of 2003 Promulgating The National Council for Human Rights |publisher=Nchregypt.org |date=16 February 2010 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012238/http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |archive-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701015847/http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-date=1 July 2003 |title=Egyptian National Council for Human Rights Against Human Rights NGOs |publisher=EOHR |date=3 June 2003 |access-date=8 February 2013}}</ref> تقارير من منظمات دوليه انتقدت أوضاع الحريه الدينيه فى مصر، و أشارت لمشاكل و تمييز بيواجه أقليات زى [[المسيحيين الاقباط]] و [[البهائيين]] و جماعات دينيه تانيه. تقرير لـ [[مركز بيو للأبحاث]] سنة 2009 حط مصر ضمن الدول اللى فيها قيود كبيره على الحريه الدينيه.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |title=Religion: Few States Enjoy Freedom of Faith, Report Says |publisher=Ipsnews.net |date=17 December 2009 |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112201851/http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> بعد أحداث 2013، منظمات حقوق إنسان و تقارير صحفيه قالت إن الاعتقالات السياسيه و التضييق على المعارضه زادوا. فض الاعتصامات فى اغسطس 2013 أدى لمقتل مئات الأشخاص، و تقديرات أعداد الضحايا اختلفت حسب المصدر.<ref>{{Cite news|author=Mohsen, Manar |url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |title=Health Ministry raises death toll of Wednesday's clashes to 638 |newspaper=Daily News Egypt |date=16 August 2013 |access-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821044205/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |archive-date=21 August 2013 |url-status=dead}}</ref> المحاكم المصريه أصدرت كمان أحكام إعدام جماعيه فى بعض القضايا. سنة 2014، محكمه أصدرت حكم بإعدام 529 شخص فى قضيه واحده، و [[الامم المتحده]] و منظمات حقوق إنسان انتقدوا الإجراءات و الأحكام.<ref>{{cite news|title=Egyptian court sentences nearly 530 to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150616/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-date=25 March 2014|newspaper=The Washington Post|date=24 March 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |work=The New York Times |first=Nick |last=Cumming-Bruce |title=U.N. Expresses Alarm Over Egyptian Death Sentences |date=25 March 2014 |access-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718152729/https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |archive-date=18 July 2017 |url-status=live}}</ref> القوانين المصريه ما بتجرمش المثليه الجنسيه باسمها بشكل مباشر، لكن منظمات حقوقيه بتقول إن قوانين تانيه، خصوصاً قوانين "الفجور" و الآداب العامه، اتستخدمت فى ملاحقة أشخاص بسبب علاقات جنسيه مثليه.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |date=3 November 2013}} ''pewglobal''. 4 June 2013.</ref> ==== حرية الصحافه ==== [[مراسلون بلا حدود]] حطت مصر فى المركز 160 من 180 بلد فى [[مؤشر حرية الصحافه]] سنة 2017. فى اغسطس 2015، 18 صحفى على الأقل كانو مسجونين حسب المصدر المذكور. قانون لمكافحة الإرهاب صدر فى اغسطس 2015 و فرض غرامات على وسايل الإعلام اللى بتنشر معلومات عن العمليات الإرهابيه بتختلف عن البيانات الرسميه لوزارة الدفاع.<ref>Gehlen, M. (2015) [http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft Al-Dschasira-Journalisten zu drei Jahren Haft verurteilt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830030511/http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft |date=30 August 2015}}, Zeit Online, 29 August 2015</ref> === التقسيم الإدارى === {{Main|تقسيم مصر الإدارى}} مصر متقسمه لـ 27 [[محافظات مصر|محافظه]]. المحافظات بتتقسم لمراكز أو أقسام، و المراكز بتضم مدن و قرى. كل محافظه ليها عاصمه إداريه، و فى حالات كتير عاصمة المحافظه بيبقى ليها نفس اسم المحافظه.<ref name="Beckouche2017">{{cite book|author=Pierre Beckouche|title=Europe's Mediterranean Neighbourhood|url=https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA121|year=2017|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78643-149-3|page=121}}</ref> [[ملف:Egypt - Administrative Divisions - Nmbrs - colored.png|center|تصغير|upright=2|محافظات مصر: {{divcol|colwidth=17em|style=column-count:2}} {{ordered list |[[مطروح]] |[[اسكندريه]] |[[البحيره]] |[[كفر الشيخ]] |[[الدقهليه]] |[[دمياط]] |[[بور سعيد]] |[[شمال سينا]] |[[الغربيه]] |[[المنوفيه]] |[[القليوبيه]] |[[الشرقيه]] |[[الاسماعيليه]] |[[الجيزه]] |[[الفيوم]] |[[القاهره]] |[[السويس]] |[[جنوب سينا]] |[[بنى سويف]] |[[المنيا]] |[[الوادى الجديد]] |[[اسيوط]] |[[البحر الاحمر]] |[[سوهاج]] |[[قنا]] |[[الاقصر]] |[[اسوان]] }} {{divcolend}}]] == الجيوجرافيا == [[ملف:Nile River Delta at Night.JPG|تصغير|مصر و البلاد اللى حواليها فى الليل من الفضاء]] {{Main|جغرافيا مصر}} [[ملف:Egypt Topography.png|تصغير|تضاريس مصر]] مصر موجوده بشكل أساسى بين خطى عرض [[خط عرض 22 شمال|22°]] و [[خط عرض 32 شمال|32° شمال]]، و بين خطى طول [[خط طول 25 شرق|25°]] و [[خط طول 35 شرق|35° شرق]]. مساحة مصر حوالى 1,002,000 كيلومتر مربع، بما فيها [[مثلث حلايب]] و [[شلاتين]] المصريين، و بكده مصر بتعتبر من اكبر بلاد العالم من ناحية المساحه. مساحتها تقريب قد مساحة [[فرنسا]] مرتين و حوالى اربع مرات مساحة [[المملكه المتحده|بريطانيا]]. مناخ مصر شديد الجفاف، و عشان كده معظم السكان بيتركزوا فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل]]. حوالى 99% من السكان بيستخدموا حوالى 5.5% بس من إجمالى مساحة البلد، و حوالى 98% من المصريين عايشين على حوالى 3% من مساحة مصر.<ref>{{cite web |url=http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |title=Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324233515/http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |archive-date=24 March 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fouberg|first1=Erin H.|last2=Murphy|first2=Alexander B.|author3=de Blij|title=Human Geography: People, Place, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|access-date=10 February 2013|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-57647-2|page=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509151021/http://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}</ref> [[ملف:Sand Dunes (Qattara Depression).jpg|تصغير|[[منخفض القطاره]] فى شمال غرب مصر]] [[ليبيا]] موجوده على حدود مصر من الغرب، و [[السودان]] من الجنوب، و [[قطاع غزه]] و [[اسرائيل]] من الشرق. مصر بلد عابر للقارات، عشان [[شبه جزيرة سينا]] و [[برزخ السويس]] بيربطوا [[افريقيا]] بـ [[اسيا]]. [[قناة السويس]] بتمر فى البرزخ و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و من خلاله بالمحيط الهندى. معظم أراضى مصر، بعيد عن وادى النيل و الدلتا، صحرا. الواحات منتشره فى مناطق مختلفه من الصحرا، و الرياح بتكوّن كثبان رمليه كبيره، بعضها ارتفاعه بيعدى 30 متر. مصر فيها أجزاء من [[الصحرا الكبرى]] و [[الصحرا الليبيه]]. [[شبه جزيرة سينا]] فيها أعلى جبل فى مصر، [[جبل كاترين]]، و ارتفاعه 2,642 متر فوق سطح البحر. منطقة [[ريفييرا البحر الاحمر]] على الساحل الشرقى لمصر معروفه بالشعاب المرجانيه الكتير و الحياه البحريه المتنوعه. من اكبر المدن المصريه [[القاهره]]، عاصمة مصر و اكبر مدينه فيها، و [[اسكندريه]]، تانى اكبر مدينه، و [[الجيزه]]، و [[المحله الكبرى]]، و [[الزقازيق]]، و [[المنصوره]]، و [[اسيوط]]، و [[المنيا]]، و [[اسوان]]، و [[الاقصر]]، و [[الغردقه]]، و [[شرم الشيخ]]، و [[بور سعيد]]، و [[السويس]]، و [[سفاجا]]، و [[كوم امبو]]. [[الجيزه]] فيها [[الهرم الاكبر]] اللى بناه الملك [[خوفو]]، و مدينة [[السويس]] موجوده عند الطرف الجنوبى لـ [[قناة السويس]]. مصر فيها عدد من الواحات، زى [[الواحات البحريه]]، و [[الداخله]]، و [[الفرافره]]، و [[الخارجه]]، و [[واحة سيوه]]. مصر فيها كمان محميات طبيعيه مهمه زى [[محمية راس محمد]]، و [[محمية الزرانيق]]، و مناطق محميه فى سيوه. فى 13 مارس 2015، مصر أعلنت عن خطط لإنشاء [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{cite news|title=Egypt to build new administrative and business capital|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|work=BBC News|date=13 March 2015|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216003921/https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|archive-date=16 December 2018|url-status=live}}</ref> === المناخ === {{Main|مناخ مصر}} [[ملف:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|تصغير|الحد الواضح بين [[الصحرا الغربيه]] شديدة الجفاف و [[وادى النيل]] المروى، اللى معظم سكان مصر و الزراعه فيها بيتركزوا فيه]] [[ملف:Water_stress,*top_countries*(2022).svg|تصغير|مصر كانت تامن اكتر بلد بتعانى من الإجهاد المائى فى العالم سنة 2022]] مصر جوها جاف و مشمس و حر معظم السنه. المطر بينزل فى الأساس فى شهور الشتا.<ref>{{cite journal |last1=Soliman |first1=K. H. |title=Rainfall over Egypt |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=July 1953 |volume=79 |issue=341 |pages=389–397 |doi=10.1002/qj.49707934106 |bibcode=1953QJRMS..79..389S}}</ref> جنوب [[القاهره]] متوسط المطر السنوى حوالى 2 لـ 5 مليمتر بس، و ساعات سنين بتعدى من غير مطر تقريباً. على شريط ضيق من الساحل الشمالى، المطر ممكن يوصل لحوالى 410 مليمتر فى السنه، و معظمه بين اكتوبر و مارس.<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |title=Marsa Matruh, Egypt |publisher=Weatherbase.com |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104040540/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |archive-date=4 November 2011 |url-status=live}}</ref> التلج بينزل على جبال [[سينا]]، و ساعات على مدن فى الساحل الشمالى زى [[دمياط]]، و [[بلطيم]]، و [[سيدى برانى]]، و نادر فى [[اسكندريه]]. كمية صغيره اوى من التلج نزلت على [[القاهره]] يوم 13 ديسمبر 2013، و دى كانت من الحالات النادره اوى اللى حصلت خلال عشرات السنين.<ref>{{cite news |title= Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot |first= Jason |last= Samenow |newspaper= The Washington Post |date= 13 December 2013 |url= https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |access-date= 26 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150903233952/http://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |archive-date= 3 September 2015 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> الصقيع بيحصل كمان فى وسط سينا و فى مناطق من وسط مصر. درجات الحراره فى مصر عاليه اوى فى معظم اماكن البلد، خصوصاً فى الصيف. شمال مصر بيكون أقل حراره نسبى بسبب تأثير الهوا البارد اللى جاى من [[البحر المتوسط]]، خصوصاً على الساحل فى عز الصيف. [[الخماسين]] رياح حاره و جافه بتيجى من الصحارى الواسعه ناحية الجنوب، و بتهب غالب فى الربيع أو أول الصيف. الخماسين بتحمل رمله و تراب، و ممكن ترفع درجات الحراره فى النهار لأكتر من 40 درجه مئويه، و ساعات لأكتر من 50 درجه مئويه فى المناطق الداخليه، و نسبة الرطوبه ممكن تنزل لـ 5% أو أقل. قبل بناء [[السد العالى]]، [[نهر النيل]] كان بيفيض كل سنه، و الفيضان كان بيجدد خصوبة التربه المصريه. الفيضان السنوى كان بيساعد مصر إنها تنتج محصول منتظم سنة ورا سنة. [[تغير المناخ]] بيضغط بشكل متزايد على مناخ مصر الحار و الجاف. درجات الحراره القصوى، و الجفاف، و الفيضانات، و ارتفاع مستوى سطح البحر بقوا من المخاطر المتزايده.<ref>{{Cite web |title=Climate Resilience for Energy Transition in Egypt – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/climate-resilience-for-energy-transition-in-egypt |access-date=29 October 2023 |website=IEA |date=3 July 2023 |language=en-GB}}</ref> التغيرات دى بتهدد الأمن الغذائى، و توفر الميه، و الصحه العامه، و الاستقرار الاقتصادى.<ref>{{Cite web |last=USAID |date=1 November 2024 |title=Egypt Climate Change Country Profile {{!}} Fact Sheet |url=https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204143712/https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |url-status=dead |archive-date=4 December 2023 |access-date=14 January 2025 |website=U.S. Agency for International Development |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNDP Climate Change Adaptation |title=Egypt |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/arab-states/egypt |access-date=14 January 2025 |website=[www.adaptation-undp.org](http://www.adaptation-undp.org) |date=25 April 2024 |language=en}}</ref> === التنوع البيولوجى === {{Main|الحياه البريه فى مصر}} [[ملف:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|تصغير|[[العقاب الامبراطورى الشرقى]]]] مصر وقعت على [[اتفاقية التنوع البيولوجى]] فى ريو يوم 9 يونيه 1992، و بقت طرف رسمى فى الاتفاقيه يوم 2 يونيه 1994.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124005746/http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref> مصر عملت بعد كده الاستراتيجيه و خطة العمل الوطنيه للتنوع البيولوجى، و الاتفاقيه استلمتها يوم 31 يوليه 1998.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |title=Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation |access-date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012234/http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> الخطة سجلت حوالى 1,483 نوع من الطحالب، و حوالى 15,000 نوع من الحيوانات، أكتر من 10,000 منهم حشرات، و أكتر من 627 نوع من الفطريات، و 319 نوع من بدائيات النوى، و 2,426 نوع من النباتات، و 371 نوع من الأوليات. أعداد بعض المجموعات الكبيره، زى الفطريات اللى بتكوّن الأشنات و الديدان الخيطيه، ماكانتش معروفه بشكل كامل. المجموعات الصغيره اللى اتدرست كويس، زى البرمائيات، و الطيور، و الأسماك، و الثدييات، و الزواحف، أعداد الأنواع فيها معروفه بشكل أفضل، بس أعداد أنواع كتير من المجموعات التانيه ممكن تزيد مع اكتشاف و تسجيل أنواع جديده فى مصر. دراسات لاحقه سجلت أكتر من 2,200 نوع من الفطريات فى مصر، بما فيها الأنواع اللى بتكوّن الأشنات، و العدد الحقيقى المتوقع للفطريات الموجوده فى مصر اكبر من كده بكتير.<ref>A.M. Abdel-Azeem, ''The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt'' IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).</ref> الباحثين سجلوا كمان 284 نوع محلى أو متوطن بشكل طبيعى من الحشائش فى مصر.<ref>{{cite book|last1=Ibrahim|first1=Kamal M.|last2=Hosni|first2=Hasnaa A.|last3=Peterson|first3=Paul M.|title=Grasses of Egypt|date=2016|publisher=Smithsonian Institution Scholarly Press|location=Washington, D.C.|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67060|access-date=16 April 2016|archive-date=18 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190122/https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-SI-PURL-gpo67060|url-status=live}}</ref> === جبال === {{جبال مصر}} == محافظات مصر == {{Main|محافظات مصر}} {{خريطة محافظات مصر}} بتتقسم مصر لوحدات إدارية بتتسمى محافظة. دلوقتى مصر بتتقسم لـ27 [[محافظه|محافظة]]، والمحافظة بتتكون من مراكز والمراكز بتتكون من مدن وقرى. فى كل محافظة بيتعين من رئيس الجمهورية محافظ، بيبقى المسئول عن المحافظة بتاعته. اغلب المحافظات الكثافة السكانية فيها بتعدى 1000 انسان لكل كيلومتر مربع. المحافظات يإما بتكون منطقة حضرية بالكامل أو خليط من المدن والقرى. المحافظة ممكن تكون كلها مدينة كبيره واحدة زى فى حالة [[القاهره|القاهرة]] و<nowiki/>[[اسكندريه|اسكندرية]]. == السكان == {{Main|سكان مصر|مصريين}} [[ملف:Egypt 2010 population density1.png|تصغير|الكثافه السكانيه فى مصر سنة 2010، بعدد السكان لكل كيلومتر مربع]] مصر هى أكتر بلد فى [[العالم العربى]] فى عدد السكان، و تالت اكبر بلد فى [[افريقيا]] من ناحية عدد السكان، و عدد سكانها وصل لحوالى 120 مليون شخص حسب تقديرات سنة 2026.<ref name=mospop>{{cite web | title=Africa: most populated countries 2026 | website=Statista | date=2026-07-03 | url=https://www.statista.com/statistics/1121246/population-in-africa-by-country/ | access-date=2026-09-04}}</ref> عدد سكان مصر زاد بسرعه كبيره بين سنة 1970 و 2010، و ده حصل بسبب تطور الطب، و انخفاض الوفيات، و زيادة إنتاج الزراعه مع التطورات اللى حصلت فى [[الثوره الخضرا]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |title=The limits of a Green Revolution? |work=BBC News |date=29 March 2007 |access-date=25 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728055441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |archive-date=28 July 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=admin |url=http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |title=Food First/Institute for Food and Development Policy |publisher=Foodfirst.org |date=8 April 2000 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714215036/http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |archive-date=14 July 2009}}</ref> لما [[نابليون بونابرت]] غزا مصر سنة 1798، عدد سكان مصر كان بيتقدر بحوالى 3 مليون شخص.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/egypt/55.htm |title=Egypt – Population |publisher=Countrystudies.us |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011712/http://countrystudies.us/egypt/55.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> أغلب سكان مصر متركزين حوالين [[نهر النيل]]، و بالخصوص فى [[وادى النيل]]، و [[دلتا النيل]]، و [[القاهره الكبرى]]، و [[اسكندريه]]، و المدن الكبيره حوالين [[قناة السويس]]. المنطقه اللى فيها أغلب الأراضى الزراعيه حوالين النيل مساحتها صغيره اوى مقارنة بمساحة مصر الكامله، لأن أغلب مساحة البلد صحرا. المساحه المعموره فعلى فى مصر حوالى 77,041 كيلومتر مربع، و ده بيخلى الكثافه السكانيه الفعليه فى المناطق اللى الناس عايشه فيها عاليه اوى و بتعدى 1,200 شخص لكل كيلومتر مربع. حوالى 43% من سكان مصر عايشين فى المدن، و الباقى أغلبهم عايشين فى المدن الصغيره و القرى.<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) - Egypt, Arab Rep. |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314193242/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |archive-date=14 March 2024 |access-date=1 August 2022 |work=[[World Bank]]}}</ref> المجتمع المصرى تاريخى كان بيتقسم بشكل عام بين سكان المدن الكبيره و [[فلاحين|الفلاحين]] اللى عايشين فى القرى و شغالين فى الزراعه، بس التوسع العمرانى و الهجره من الريف للمدن غيرو التقسيم ده بدرجه كبيره فى العقود الأخيره. === المصريين بره مصر === الهجره من مصر كانت مقيده فى عهد [[جمال عبد الناصر]]، بس الدوله بعتت آلاف المدرسين و المهنيين المصريين لبلاد عربيه مختلفه ضمن سياسة مصر الإقليميه وقت [[الحرب البارده العربيه]].<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Nasser's Educators and Agitators across al-Watan al-'Arabi : Tracing the Foreign Policy Importance of Egyptian Regional Migration, 1952-1967 |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |date=2 July 2016 |volume=43 |issue=3 |pages=324–341 |doi=10.1080/13530194.2015.1102708}}</ref> مصر خففت القيود على الهجره سنة 1971 فى عهد الرئيس [[انور السادات]]، و أعداد المصريين اللى سافروا للشغل بره زادت اوى بعد أزمة البترول سنة 1973.<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Why Do States Develop Multi-tier Emigrant Policies? Evidence from Egypt |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=10 November 2015 |volume=41 |issue=13 |pages=2192–2214 |doi=10.1080/1369183X.2015.1049940}}</ref> تقديرات أقدم كانت بتحط عدد المصريين المقيمين بره مصر عند حوالى 2.7 مليون شخص، و حوالى 70% منهم كانو عايشين فى بلاد عربيه، خصوص [[السعوديه]]، و [[ليبيا]]، و [[الاردن]]، و [[الكويت]]، و الباقى كان منتشر بشكل أساسى فى اوروبا و امريكا الشماليه.<ref name="IOMEgypt">{{cite web|url=http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|publisher=International Organization for Migration|title=Migration and Development in Egypt: Facts and Figures|year=2010|access-date=21 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011709/http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|archive-date=5 February 2011}}</ref> === المجموعات العرقيه === [[مصريين|المصريين]] هما الغالبيه الساحقه من سكان مصر. مصر فيها كمان مجموعات عرقيه و ثقافيه أصغر، منها [[بدو|البدو]]، و خصوص فى [[سينا]] و الصحرا الشرقيه، و [[نوبيين|النوبيين]] حوالين النيل فى جنوب مصر، و [[سيويين|السيويين]] فى [[واحة سيوه]]، و [[امازيغ|الامازيغ]]، و [[بيجا|البيجا]] فى جنوب شرق مصر. مصر فيها كمان ناس من أصول [[يونانيين|يونانيه]]، و [[اتراك|تركيه]]، و [[شركس|شركسيه]]، و جماعات تانيه اندمجت بدرجات مختلفه مع المجتمع المصرى على مدار التاريخ. مصر بتستضيف كمان عدد كبير من المهاجرين و اللاجئين. [[المنظمه الدوليه للهجره]] قدرت عدد المهاجرين الدوليين اللى عايشين فى مصر بأكتر من 9 مليون شخص من 133 بلد. اكبر المجموعات منهم كانو السودانيين بحوالى 4 مليون، و السوريين بحوالى 1.5 مليون، و اليمنيين و الليبيين بحوالى مليون لكل مجموعه.<ref>{{cite web |url=https://egypt.iom.int/news/iom-egypt-estimates-current-number-international-migrants-living-egypt-9-million-people-originating-133-countries |title=IOM Egypt estimates the current number of international migrants living in Egypt at 9 million people originating from 133 countries |publisher=International Organization for Migration |access-date=3 March 2025}}</ref> === فلسفه و معتقدات === شوف بردو: سكشن [[مصريين#الميتولوچيه و الديانه|الميتولوچيه و الديانه]] فى صفحة [[مصريين]]. شوف [[الدين المصرى القديم]]. ==== اديان ==== [[ملف:Mosque-Madrassa of Sultan Hassan (4).jpg|تصغير|[[جامع و مدرسة السلطان حسن]]]] [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله فى مصر، و مصر فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم العربى و من اكبر التجمعات الإسلاميه فى العالم.<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117084054/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|url-status=live}}</ref> مصر فيها كمان اكبر تجمع مسيحى فى الشرق الوسطانى و شمال افريقيا.<ref name="Global Christianity">{{cite web |author=Analysis |url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx |title=Global Christianity |publisher=Pew Research Center |date=19 December 2011 |access-date=17 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=dead}}</ref> الأرقام الرسميه الدقيقه عن الانتماء الدينى مش متوفره بشكل كامل، و التقديرات بتختلف بسبب الحساسيه الاجتماعيه و السياسيه للموضوع.<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=16 February 2011 |title=How many Christians are there in Egypt? |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/02/16/how-many-christians-are-there-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> التقديرات المختلفه بتحط المسلمين عند حوالى 85–90% من السكان، و المسيحيين الاقباط و المسيحيين من الطوايف التانيه حوالى 10–15%، و فيه مصادر بتحط نسبة المسيحيين أعلى من كده. مصر كانت من أقدم و أهم مراكز [[المسيحيه]] من القرن الأول، و [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] اتأسست فى القرن الاولانى و فضلت اكبر كنيسه فى مصر. [[ملف:StMarkCathAlex.jpg|تصغير|left|upright=0.75|[[كاتدرائية مارمرقس القبطيه الارثوذكسيه فى اسكندريه]]]] بعد [[غزو العرب مصر|الغزو العربى الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع، المجتمع المصرى اتحول بالتدريج من أغلبية مسيحيه لأغلبيه مسلمه على مدار قرون.<ref>{{Cite web|title = Encyclopedia Coptica: The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url = http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website = [www.coptic.net|access-date](http://www.coptic.net|access-date) = 6 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date = 31 August 2005|url-status=live|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|title = The Arab Conquest of Egypt|last = Butler|first = Alfred J.|publisher = Oxford University Press |year = 1978|isbn = 978-0-19-821678-0}}</ref> التاريخ الدقيق اللى المسلمين بقوا فيه أغلبية فى مصر مش معروف، و التقديرات بتختلف من حوالى سنة 1000 ميلاديه لحد القرن الـ14. أغلب المسلمين المصريين بيتبعوا [[الاسلام السنى]]. فيه كمان مسلمين مش بينتموا بشكل واضح لمذهب معين، و فيه أقليه [[شيعه|شيعيه]]، و جماعات أصغر زى [[احمديه|الأحمديه]]. [[تصوف|التصوف]] ليه وجود قديم و كبير فى مصر. بعض التقديرات بتحط عدد المصريين اللى بيتبعوا طرق صوفيه عند حوالى 15 مليون شخص، و قيادات صوفيه بتقول إن العدد الحقيقى اكبر لأن ناس كتير مش مسجلين رسمى فى الطرق. أكتر من 90% من المسيحيين المصريين بينتموا لـ [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]]، و هى كنيسه مصريه من عيلة [[الكنائس الارثوذكسيه المشرقيه]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|title=Who are the Christians in the Middle East?|year=2009|publisher=Betty Jane Bailey |isbn=978-0-8028-1020-5}}</ref> فيه كمان [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]]، و [[الكنيسه الانجيليه المصريه]]، و طوايف پروتستانتيه تانيه، جنب جماعات مسيحيه أصغر من أصول غير مصريه. الحكومه المصريه بتعترف رسمى بتلات ديانات: الاسلام، و المسيحيه، و اليهوديه. جماعات دينيه تانيه زى [[الدين البهائى|البهائيه]] و بعض المذاهب الإسلاميه الصغيره مابيتعترفش بيها بنفس الشكل الرسمى. حكم محكمه سنة 2008 سمح لأتباع الديانات اللى الدوله مش بتعترف بيها إنهم يطلعوا بطاقات شخصيه من غير ما يكتبوا ديانه مش بتاعتهم، و خانه الديانه ممكن تتساب فيها علامه بدل اسم ديانه.<ref name="International Religious Freedom Report 2008">{{cite web|url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|title= Egypt, International Religious Freedom Report 2008|date= 19 September 2008|publisher= [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]|access-date= 24 June 2017|df= dmy-all|archive-date= 16 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160416000126/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|url-status= live}}</ref> ==== الالحاد و اللادينيه ==== زى أى مجتمع فى العالم، مش كل الناس اللى فيه بيبقوا مؤمنين بالأديان المنتشره فى مجتمعهم. المصريين الملحدين و المصريين اللادينيين ليهم وجود، بس لأسباب اجتماعيه و قانونيه صعب اوى يتعمل إحصاء دقيق لعددهم. فى الإحصاءات الرسميه، مافيش فى العاده خانه مستقله واضحه للملحدين أو اللادينيين، و ده بيخلى معرفة عددهم الحقيقى صعبه. الإنترنت و السوشيال ميديا خلوا الملحدين و اللادينيين المصريين أقدر على التعبير عن أفكارهم، و ظهر عدد من المدونات و القنوات و الصفحات اللى بتناقش الدين و الالحاد و نقد المؤسسات الدينيه. [[كريم عامر]] من أشهر المصريين اللى اتسجنوا بسبب كتاباتهم و آرائهم عن الدين و السياسه فى العقد 1 القرن الـ21. الدستور المصرى بيضمن رسمى حرية الاعتقاد، بس موضوع حرية الاعتقاد و التعبير الدينى و اللادينى لسه موضوع عليه كلام اجتماعى و قانونى كبير فى مصر. === اللغه === {{Main|لغات مصر}} [[ملف:Papyrus Ebers.png|200 px|تصغير|بردية ايبيرس اللى فيها نصوص طبيه مصريه قديمه]] شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#اللغه|اللغه]] فى صفحة [[مصريين]]. المصريين كانو بيتكلموا [[اللغه المصريه القديمه]]، و المصريين القدام كانو بيسموها "'''ر ن كمت r n km.t'''". اللغه المصريه اتطورت على مدار آلاف السنين، و مراحلها المكتوبه شملت الهيروغليفى، و الهيراطيقى، و الديموطيقى، و آخر مرحله تاريخيه منها كانت [[اللغه القبطيه]]. فى القبطى الصعيدى اسم اللغه كان "'''تمِنترِمِنكيمه ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''"، و فى القبطى البحيرى "'''تيمِترِمِنكيمه ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''". العربى الأدبى هو اللغه الرسميه للدوله حسب الدستور،<ref>{{cite web|title=Constitutional Declaration 2011|url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|website=Egyptian Government Services|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201095854/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> بس المصريين فى حياتهم اليوميه ما بيتكلموش العربى الفصحى كلغه أم. المصريين بيتكلموا بشكل أساسى [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]، و فى جنوب مصر [[مصرى صعيدى|صعيدى]]، و فيه كمان [[بدوى شرقى مصرى|بدوى مصرى شرقى]]، و [[لغه نوبى|نوبى]]، و [[لغه دومارى|دومارى]]، و [[لغه بيچا|بيچا]]، و [[لغه سيوى|سيوى]]، و لهجات و لغات تانيه.<ref>{{cite web | last=Sawe | first=Benjamin Elisha | title=Languages Spoken In Egypt | website=WorldAtlas | date=2016-09-23 | url=https://www.worldatlas.com/articles/languages-spoken-in-egypt.html | access-date=2025-12-08}}</ref> التقديرات المذكوره فى بعض المصادر بتحط المصرى عند حوالى 68%، و الصعيدى عند حوالى 29%، و اللهجات البدويه المصريه الشرقيه عند حوالى 1.6%، مع نسب أصغر للغات التانيه. [[اللغه القبطيه]] هى آخر مرحله تاريخيه من اللغه المصريه القديمه. الكلام بالقبطى اختفى بشكل كبير بحلول القرن الـ17، بس فيه أدله إنه فضل موجود فى جيوب معزوله فى [[الصعيد]] لحد القرن الـ19.<ref name="extinct">The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to {{cite news |last1=Quibell |first1=J. E. |date=1901 |title=Wann starb das Kobtische aus? |trans-title=When did Coptic become extinct? |language=de |page=87 |hdl=2027/hvd.32044098373418?urlappend=%3Bseq=107 |hdl-access=free}} in {{cite journal |title=Miscellen |journal=Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde |date=1901 |volume=39 |pages=83–88 |doi=10.1524/zaes.1901.39.jg.83}}</ref> القبطى لسه بيتستخدم كلغه دينيه و طقسيه فى [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] و كنائس قبطيه تانيه. [[اللغه المصريه الحديثه]] هى اللغه اللى المصريين بيتكلموا بيها فى حياتهم اليوميه، و فى الغالب بتتكتب بالحروف العربى، بس فيه ناس بيكتبوها بالحروف اللاتينى كمان. بعد استقلال مصر عن [[المملكه المتحده|بريطانيا]] سنة 1922، مفكرين مصريين كتير ناقشوا مكانة اللغه المصريه و ضرورة إن الكتابه تقرب من كلام الناس، و من الاسامى المرتبطه بالنقاش ده [[قاسم امين]]، و [[احمد لطفى السيد]]، و [[سلامه موسى]]. [[بيومى قنديل]] كان واحد من أبرز المدافعين فى العصر الحديث عن الاعتراف بالمصرى كلغه، و كان بيسميها "اللغه المصريه الحديثه". قنديل قدم طرح إن المصرى الحديث امتداد تاريخى لتطور اللغه المصريه من المصرى القديم للديموطيقى و القبطى و بعدين المصرى الحديث، و طالب المصريين إنهم يكتبوا بالطريقه اللى بيتكلموا بيها.<ref name=":2">{{Cite book|author=بيومى قنديل|title=دفاع عن تراثنا القبطى|date=2008|publisher=دار ميريت|edition=الطبعة الأولى}}</ref> اللغات الأجنبيه الأساسيه اللى بتتدرس فى المدارس المصريه هى الانجليزى، و الفرنساوى، و الألمانى، و الايطالى. === التعليم === {{Main|التعليم فى مصر}} [[ملف:UIS Literacy Rate Egypt population plus15 1980 2015.png|تصغير|نسبة معرفة القرايه و الكتابه فى مصر بين الناس اللى سنهم 15 سنه أو أكتر]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] نسبة معرفة القرايه و الكتابه بين البالغين فى مصر كانت حوالى 74.5% سنة 2022، بعد ما كانت 71.1% سنة 2017.<ref>{{Cite web |title=Egypt - Literacy rate 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/572680/literacy-rate-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Statista |language=en}}</ref> النسبه أقل بين الناس اللى سنهم فوق 65 سنه، و كانت حوالى 32.9% سنة 2021، و أعلى نسبه كانت بين الشباب من 15 لـ24 سنه، و وصلت لحوالى 92.2% سنة 2022.<ref>{{cite web |title=GAL Country Profile — Egypt |url=https://www.uil.unesco.org/sites/default/files/medias/files/2022/03/GAL%20Country%20profile%20-%20Egypt.pdf |website=UNESCO Institute for Lifelong Learning |publisher=UNESCO |date=December 2021 |access-date=8 October 2025}}</ref> نظام تعليم على الطراز الاوروبى ابتدا يدخل مصر فى أوائل القرن الـ19، و الهدف وقتها كان إعداد موظفين و ظباط للدوله الحديثه.<ref name="edu-chatham" /> فى الخمسينات، الرئيس [[جمال عبد الناصر]] وسع التعليم المجانى تدريجى لكل المصريين. النظام التعليمى المصرى أثر بعد كده على أنظمة التعليم فى بلاد عربيه كتير، و عدد كبير من المدرسين المصريين اشتغلوا فى البلاد دى.<ref name=edu-chatham>{{cite web|title=Education in Egypt: Key Challenges|url=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|publisher=Chatham House|date=March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224022844/http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|archive-date=24 December 2012}}</ref> زيادة عدد الطلاب أسرع من زيادة موارد الدوله، و ده عمل ضغط كبير على المدارس الحكوميه و على أعداد المدرسين بالنسبه للطلاب. التعليم الأساسى حق للأطفال المصريين من سن ست سنين، و بيتكون من ست سنين ابتدائى و تلات سنين إعدادى.<ref name=oecd-edu>{{cite book |title=Reviews of National Policies for Education: Higher Education in Egypt 2010 |date=2010 |doi=10.1787/9789264084346-en |isbn=978-92-64-07723-2}}</ref> بعد الإعداديه، الطالب ممكن يدخل ثانوى عام أو تعليم فنى. الثانويه العامه تقليدى كانت بتنتهى بامتبارات [[الثانويه العامه]]، و النتيجه بتحدد فرص دخول الجامعات و المعاهد. مصر ابتدت سنة 2025 نظام جديد لشهادة [[البكالوريا المصريه]] كبديل جديد لنظام الثانويه العامه، و النظام الجديد كان مخطط يبتدى تطبيقه من 2026.<ref>{{cite web |url=https://egyptianstreets.com/2025/01/09/egypt-introduces-baccalaureate-certificate-system-as-alternative-to-thanaweya-amma/ |title=Egypt Introduces Baccalaureate Certificate System as Alternative to Thanaweya Amma |publisher=Egyptian Streets |date=9 January 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> التعليم الفنى الثانوى فيه مسارات مدتها تلات سنين، و مسارات متقدمه مدتها خمس سنين، و بعض خريجين التعليم الفنى يقدروا يدخلوا التعليم العالى حسب درجاتهم و قواعد التنسيق. تصنيف [[QS]] للجامعات سنة 2025 ضم 15 جامعه مصريه، و [[جامعة القاهره]] كانت أعلى جامعه مصريه فى التصنيف، و بعدها [[الجامعه الامريكيه فى القاهره]].<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/2/524891/Egypt/Society/Cairo-University-ranked--in-QS-World-Rankings-.aspx |title=Cairo University ranked in QS World Rankings 2025 |publisher=Ahram Online |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتوسع كمان المؤسسات البحثيه و العلميه، و من المشروعات الحديثه [[مدينة زويل للعلوم و التكنولوجيا]]. مصر كانت فى المركز 86 فى [[مؤشر الابتكار العالمى]] سنة 2025.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/egypt |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref> === الصحه === {{Main|الصحه فى مصر|الرعايه الصحيه فى مصر}} [[ملف:مستشفى سرطان الاطفال 57357.jpg|تصغير|[[مستشفى سرطان الأطفال 57357]]]] متوسط العمر المتوقع فى مصر كان حوالى 75 سنه سنة 2024، حوالى 73.8 سنه للرجاله و 76.2 سنه للستات.<ref name=cia-health>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=3 March 2025}}</ref> الرعايه الصحيه اتحسنت فى المدن و الريف، و برامج التطعيم بقت بتغطى حوالى 98% من السكان. متوسط العمر المتوقع زاد بشكل كبير عن الستينات، لما كان حوالى 45 سنه. وفيات الأطفال الرضع قلت بشكل كبير كمان، و وصلت لحوالى 16–18 وفاة لكل 1,000 مولود حى سنة 2024، بعد ما كانت أعلى بكتير فى السبعينات و التمانينات.<ref name=cia-health/> [[وزارة الصحه و السكان]] بتدير معظم المستشفيات الحكوميه، و [[وزارة التعليم العالى و البحث العلمى]] بتدير المستشفيات الجامعيه. وزارات و جهات حكوميه تانيه عندها مستشفيات خاصه بالعاملين فيها.<ref name=healthcare1>{{cite journal |last1=Shokr |first1=Hisham |last2=Rishworth |first2=Andrea |last3=Wilson |first3=Kathi |title=Access to emergency care in Egypt: Tiered health care and manifestations of inequity |journal=Social Science & Medicine |date=November 2023 |volume=336 |article-number=116212 |doi=10.1016/j.socscimed.2023.116212 |pmid=37783622}}</ref> القطاع الخاص بيقدم حوالى 60% من خدمات الرعايه الصحيه، و ده بيشمل المستشفيات الخاصه، و الصيدليات، و العيادات، و المؤسسات الخيريه و الدينيه اللى بتقدم خدمات طبيه. سنة 2021، مصر كان فيها 1,145 مستشفى خاص، بزياده حوالى 23.7% عن سنة 2011.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1389898/number-private-hospitals-egypt/ |title=Number of private hospitals in Egypt |publisher=Statista |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتسمح للاجئين و طالبين اللجوء باستخدام خدمات الصحه الحكوميه بشروط مشابهه للمصريين، و ممكن ياخدوا خدمات الرعايه الأوليه مجان أو بتكلفه قليله.<ref>{{cite web |url=https://help.unhcr.org/egypt/en/health-services/health-2/ |title=Health Services in Egypt |publisher=UNHCR |access-date=3 March 2025}}</ref> ممارسة [[ختان الاناث]] كانت منتشره بصوره كبيره فى مصر، بس انتشارها قل بشكل واضح بين الأجيال الأصغر فى العقود الأخيره. بيانات الحكومه و الدراسات المختلفه قالت إن نسبة البنات بين 15 و 17 سنه اللى اتعرضوا للختان نزلت لـ37% سنة 2021 مقارنة بـ61% سنة 2014، و تأييد الستات للممارسه نزل من حوالى 75% سنة 2000 لـ30% سنة 2021.<ref>{{cite web |last=Samir |first=Farah |title=FGM Rate Among Egyptian Teenage Girls Drops to 37%, Says Social Solidarity Minister |url=https://egyptianstreets.com/2025/06/22/fgm-rate-among-egyptian-teenage-girls-drops-to-37-says-social-solidarity-minister/ |website=Egyptian Streets |date=22 June 2025 |access-date=6 September 2025}}</ref> تغييرات القانون، و حملات التوعيه، و تشديد العقوبات ساعدوا فى تقليل الممارسه. تعديلات سنة 2016 زودت العقوبات، و بقت العقوبه ممكن توصل لـ15 سنة سجن للشخص اللى بيعمل الختان فى بعض الحالات، و فيه عقوبات كمان على أولياء الأمور اللى بيسهلوا الإجراء.<ref>{{cite news|title=Egypt's parliament passes bill designating FGM a felony, imposes stricter penalties|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|access-date=1 December 2016|agency=Ahram Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202101139/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|archive-date=2 December 2016|url-status=live}}</ref> === اكبر المدن === {{شوف كمان |مدن مصر}} {{Largest cities | country = مصر | stat_ref = [http://citypopulation.de/Egypt-Cities.html تقديرات 2023] | list_by_pop = مدن مصر | div_name = المحافظه | div_link = | city_1 = القاهره | div_1 = القاهره | pop_1 = 9,801,536 | city_2 = اسكندريه | div_2 = اسكندريه | pop_2 = 5,362,517 | city_3 = الجيزه | div_3 = الجيزه | pop_3 = 4,458,135 | city_4 = شبرا الخيمه | div_4 = القليوبيه | pop_4 = 1,275,700 | city_5 = بور سعيد | div_5 = بور سعيد | pop_5 = 791,749 | city_6 = السويس | div_6 = السويس | pop_6 = 716,458 | city_7 = المنصوره | div_7 = الدقهليه | pop_7 = 632,330 | city_8 = المحله الكبرى | div_8 = الغربيه | pop_8 = 614,202 | city_9 = طنطا | div_9 = الغربيه | pop_9 = 597,694 | city_10 = اسيوط | div_10 = اسيوط | pop_10 = 562,061 | city_11 = الفيوم | div_11 = الفيوم | pop_11 = 531,861 | city_12 = الخصوص | div_12 = القليوبيه | pop_12 = 502,864 | city_13 = الزقازيق | div_13 = الشرقيه | pop_13 = 460,501 | city_14 = الاسماعيليه | div_14 = الاسماعيليه | pop_14 = 450,388 | city_15 = اسوان | div_15 = اسوان | pop_15 = 401,890 | city_16 = مدينة 6 اكتوبر | div_16 = الجيزه | pop_16 = 376,302 | city_17 = دمنهور | div_17 = البحيره | pop_17 = 329,572 | city_18 = القاهره الجديده | div_18 = القاهره | pop_18 = 319,488 | city_19 = دمياط | div_19 = دمياط | pop_19 = 312,863 | city_20 = المنيا | div_20 = المنيا | pop_20 = 298,021 }} == الاقتصاد == {{Main|اقتصاد مصر}} [[ملف:GDP per capita development of Egypt.svg|تصغير|التغير فى نصيب الفرد من الناتج المحلى الإجمالى فى مصر من سنة 1820 لسنة 2018، بعد تعديل الأرقام حسب التضخم|يمين]] اقتصاد مصر واحد من اكبر و أكتر الاقتصادات تنوع فى [[افريقيا]] و الشرق الأوسط. سنة 2025، اقتصاد مصر كان تانى اكبر اقتصاد فى افريقيا و ترتيبه الـ44 على مستوى العالم حسب الناتج المحلى الإجمالى الاسمى.<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> اقتصاد مصر بيعتمد على قطاعات كتير، من أهمها الخدمات، و الصناعه، و الزراعه، و التجاره، و السياحه، و البترول و الغاز الطبيعى، و التعدين، و دخل [[قناة السويس]]، و تحويلات المصريين اللى عايشين و بيشتغلوا بره مصر. مصر من الاقتصادات الناشئه الكبيره، و هى عضو فى [[الاتحاد الافريقى]]، و [[جامعة الدول العربيه]]، و [[بريكس]]، و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name="intro1">{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-11/egypt-stocks-rally-saudi-aramco-s-dividend-biden-warns-israel | title=Egypt Stocks Rally, Saudi Aramco's Dividend, Biden Warns Israel | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> اقتصاد مصر اتغير بشكل كبير من بداية القرن الـ21، و مصر اتحركت أكتر ناحية اقتصاد السوق بتعديلات ماليه و نقديه، و برامج خصخصه، و تشجيع الاستثمار الأجنبى. الحكومه المصريه، رغم برامج الخصخصه و التعديل الاقتصادى، لسه واحده من اكبر جهات التوظيف فى البلد، و المشروعات و العقود الحكوميه ليها دور كبير فى تحريك قطاعات مختلفه من الاقتصاد. قطاع الإنشاءات و المشروعات العامه الكبيره كمان من القطاعات المهمه فى التوظيف و الصرف الحكومى.<ref name=britannica-economy>{{cite web |title=Egypt: The service sector |url=https://www.britannica.com/place/Egypt/The-service-sector |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=6 October 2025}}</ref> مصر وافقت، ضمن برنامج مع [[صندوق الفلوس الدولى]] ابتدا سنة 2024 بقيمة 8 مليار دولار، على تقليل و ترشيد جزء من الصرف الحكومى.<ref>{{cite news|title=Egypt is promising change – do investors believe it? |work=Euromoney |date=25 November 2024|url=https://www.euromoney.com/article/2e2er5lw9n9fknd84jdog/sponsored-content/egypt-is-promising-change-do-investors-believe-it |access-date=6 October 2025 |publisher=Euromoney Limited}}</ref> [[ملف:Central business district 2, New Administrative Capital.jpg|تصغير|300px|left|منطقة الأعمال المركزيه فى [[العاصمه الاداريه الجديده]]]] تحويلات المصريين من بره واحده من أهم مصادر العمله الأجنبيه فى مصر. مصر من اكبر خمس دول فى العالم بتستقبل تحويلات من مواطنيها اللى عايشين بره البلد.<ref name=remittances-dne>{{cite news | url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/12/24/egypts-remittances-hit-23-7bn-in-10m-2024-marking-45-3-growth/ | title=Egypt's Remittances Hit $23.7bn in 10M 2024, Marking 45.3% Growth | work=Daily News Egypt | date=24 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> التحويلات زادت من 17.1 مليار دولار فى السنه الماليه 2015/2016 لرقم قياسى وصل لـ36.5 مليار دولار فى 2024/2025 حسب بيانات [[البنك المركزى المصرى]]. التحويلات دى ليها دور مهم فى احتياطى مصر من النقد الأجنبى و دخل الأسر المصريه. التجاره الدوليه جزء مهم من اقتصاد مصر، و حسب [[البنك الدولى]] بتعادل حوالى 40% من الناتج المحلى الإجمالى. مصر دخلت فى اتفاقيات تجاره حره مختلفه، منها اتفاقية الشراكه بين مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name=trade-lloyd>{{cite web | url=https://www.lloydsbanktrade.com/en/market-potential/egypt/trade-profile#:~:text=In%202022%2C%20Egypt's%20main%20export,4.2%25%20%2D%20data%20Comtrade). | title=Egypt - Trade Profile | publisher=Lloyds Bank Trade | access-date=28 February 2025}}</ref> الصادرات المصريه زادت فى السنين الأخيره،<ref name="OEC2023">{{cite web |title=Egypt (EGY) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC |url=https://oec.world/en/profile/country/egy?yearSelector1=2023|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |access-date=27 February 2025 |language=en}}</ref> و الحكومه المصريه أعلنت إنها بتستهدف توصل بالصادرات لـ145 مليار دولار بحلول سنة 2030.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1202/538582/AlAhram-Weekly/Economy/New-support-for-exports.aspx | title=New support for exports | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === الصناعه === {{شوف كمان |صناعة العربيات فى مصر}} [[ملف:MCV C127 EV, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140238).jpg|تصغير|اتوبيس [[MCV]] C127 EV الكهربائى بالكامل، و اللى بيتصنع فى مصر للسوق الألمانى]] مصر عندها اكبر قطاع صناعى تحويلى فى افريقيا، و القطاع بيمثل حوالى 22% من إجمالى قيمة الصناعات التحويليه فى القاره.<ref>{{cite book |title=Production Transformation Policy Review of Egypt |series=OECD Development Pathways |date=2023 |doi=10.1787/3ac95e0c-en |isbn=978-92-64-53990-7}}</ref> مصر، ب[[رؤية مصر 2030]] و خطط التنميه المرتبطه بيها، اعتمدت على المناطق الصناعيه، و المناطق الحره، و المناطق الاقتصاديه الخاصه عشان تزود التصنيع و الاستثمار الصناعى. القاعده الصناعيه فى مصر متنوعه، و بتشمل الصناعات الكيماويه، و الإلكترونيات، و الحديد و الصلب، و صناعة العربيات، و الصناعات الدوائيه، و المنسوجات. الصناعات الكيماويه من اكبر الصناعات فى مصر، و بتشمل البلاستيك، و المطاط، و المنظفات، و الأسمده، و الزجاج، و البتروكيماويات. البتروكيماويات لوحدها بتمثل حوالى 12% من الإنتاج الصناعى حسب المصدر.<ref>{{cite web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/exploremap.aspx?secId=105| title=Investment Map of Egypt | publisher=Invest in Egypt | access-date=27 February 2025}}</ref> الصناعات الخفيفه ليها دور كبير كمان. مبادرة ''مصر تصنع الإلكترونيات'' ساعدت فى جذب مصانع لشركات عالميه زى [[فيفو]]، و [[انفينيكس]]، و [[اوبو]]، و [[شاومى]]، و [[نوكيا]]، و [[الكترولوكس]]، و [[سامسونج]]، و [[هايسنس]]، و [[بيكو]]، و [[هاير]]. المصانع دى ساعدت مصر تبقى مركز إقليمى لإنتاج الإلكترونيات و الأجهزة المنزليه.<ref name=electronics>{{cite web |title=Where we stand on Egypt's plans to localize electronics manufacturing |url=https://enterprise.press/industries/where-we-stand-on-egypts-plans-to-localize-electronics-manufacturing/|website=Enterprise |access-date=27 February 2025}}</ref> [[صناعة النسيج فى مصر|صناعة النسيج]] واحده من الصناعات التاريخيه المهمه فى مصر. القطاع بيبدأ من زراعة القطن و بيوصل لصناعة الهدوم الجاهزه، و [[القطن المصرى]] و خصوصاً قطن جيزه معروف عالمى بجودته. قطاع المنسوجات بيوظف حوالى 2.5 مليون شخص و بيمثل حوالى 12% من دخل الصادرات حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |title=The textile industry of Egypt |url=https://www.egypt-business.com/paper/details/2303-the-textile-industry-of-egypt/425541 |website=Egypt Business Directory |date=23 January 2023 |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر اكبر منتج للصلب فى افريقيا، و كانت فى المركز الـ20 عالمى بإنتاج حوالى 9.8 مليون طن سنة 2022.<ref name=steel>{{Cite web |title=Egypt's steel: a flourishing industry with future potential |url=https://www.zawya.com/en/economy/north-africa/egypts-steel-a-flourishing-industry-with-future-potential-cmlch9kw |access-date=27 February 2025 |website=Zawya}}</ref> [[صناعة العربيات فى مصر]] كمان بتتوسع بشركات زى [[النصر للعربيات]]، و [[غبور]]، و [[MCV]]، و بشراكات مع شركات عالميه. استراتيجية صناعة العربيات 2024–2030 بتستهدف إنتاج 500,000 عربيه فى السنه و تشجيع تصنيع [[العربيات الكهربائيه]] محلى.<ref name=automobiles>{{cite web | url=https://english.ahram.org.eg/News/537157.aspx| title=All eyes on the car industry | publisher=Ahram Online | date=18 December 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === التجاره و الخدمات === {{شوف كمان |البنوك فى مصر}} [[ملف:National Bank of Egypt-2020.jpg|تصغير|أبراج [[البنك الاهلى المصرى]] فى [[القاهره]]]] قطاع الخدمات و التجاره بالتجزئه فى مصر كبر بشكل مستمر فى السنين الأخيره، بسبب زيادة عدد السكان، و التوسع العمرانى، و زيادة الطلب الاستهلاكى. السوق بيشمل المحلات التقليديه، و السوبرماركت، و المراكز التجاريه، و التجارة الإلكترونيه. القاهره فيها اكبر تركيز للمولات و المراكز التجاريه فى مصر، و مدن تانيه زى [[المنصوره]] و [[طنطا]] شافت كمان توسع فى المراكز التجاريه الحديثه. قطاع الاتصالات واحد من القطاعات المهمه فى اقتصاد مصر. الحكومه المصريه ليها حصة مسيطره فى [[المصريه للاتصالات]].<ref>{{cite news |title=Government sells 9.5% of state-controlled Telecom Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/14/government-sells-9-5-of-state-controlled-telecom-egypt|work=Al Jazeera |date=14 May 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> اشتراكات الإنترنت على الموبايل زادت من حوالى 39 مليون سنة 2019 لـ69.4 مليون سنة 2022، و إجمالى اشتراكات الموبايل وصل لـ106.2 مليون فى ديسمبر 2023.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/519378.aspx | title=Mobile and internet subscriptions in Egypt increased by 6 million in 2023| publisher=Ahram Online| date=13 March 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> استخدام الإنترنت وصل لحوالى 72.2% من السكان فى بداية سنة 2024، بحوالى 82 مليون مستخدم. قطاع البنوك المصرى من اكبر القطاعات المصرفيه فى المنطقه، و البنوك المصريه ابتدت تعتمد أكتر على التكنولوجيا و الخدمات الماليه الرقميه. قطاع [[التكنولوجيا الماليه]] كبر بشكل سريع من سنة 2020، و وصل عدد الشركات الناشئه فيه لـ177 شركه حسب أرقام سنة 2025.<ref name=fintech>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/541157.aspx | title=Egypt's Fintech Sector Expands Fivefold in Five Years | date=27 February 2025 | access-date=27 February 2025}}</ref> من اكبر البنوك فى مصر [[البنك الاهلى المصرى]]، و [[بنك مصر]]، و [[بنك القاهره]]، و [[البنك التجارى الدولى]]. === البترول و الغاز و التعدين === {{Main|التعدين فى مصر|الطاقه فى مصر}} [[ملف:Darfeel plat.png|تصغير|منصة بحريه فى حقل غاز دارفيل]] إنتاج البترول فى مصر بيتركز بشكل أساسى فى [[الصحرا الغربيه]]، و [[خليج السويس]]، و [[دلتا النيل]]. إنتاج البترول الخام وصل لأعلى مستوى ليه سنة 1993 بحوالى 941,000 برميل فى اليوم، و بعد كده ابتدا يقل، و وصل لحوالى 630,000 برميل فى اليوم سنة 2008.<ref name="The World Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=4 March 2015}}</ref> تراجع إنتاج البترول خلى مصر تتحول لمستورد صافى للبترول حوالى 2008–2009، و الاهتمام ابتدا يزيد بالغاز الطبيعى. الغاز الطبيعى بقى جزء أساسى من قطاع الطاقه و اقتصاد مصر. [[حقل ظهر]]، اللى شركة [[اينى]] اكتشفته سنة 2015، واحد من اكبر حقول الغاز فى البحر المتوسط، و احتياطياته اتقدرت بحوالى 30 تريليون قدم مكعب. الإنتاج ابتدا سنة 2017 و وصل لـ2.7 مليار قدم مكعب فى اليوم سنة 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.eni.com/en-IT/actions/global-activities/egypt/zohr.html|title=Zohr Gas Field – Egypt|publisher=Eni|access-date=28 February 2025}}</ref> شركات عالميه كتير استثمرت فى قطاع الغاز المصرى، منها [[بى بى]]، اللى أعلنت سنة 2015 عن استثمار بحوالى 12 مليار دولار فى مشروع غرب دلتا النيل و مشروعات تانيه.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/07/business/international/bp-signs-12-billion-deal-to-develop-natural-gas-in-egypt.html|title=BP Signs $12 Billion Deal to Develop Natural Gas in Egypt|first=Stanley|last=Reed|newspaper=The New York Times|date=6 March 2015}}</ref> مصر عندها ثروات معدنيه متنوعه، منها [[الدهب]]، و النحاس، و خام الحديد، و الفوسفات، و اليورانيوم، و التنتالوم، و المنجنيز، و الكروم، و الفحم، و الزنك، و الرصاص، و القصدير، و معادن الرمال السودا زى الإلمنيت و الزركون و الروتيل و الماجنتيت.<ref name=minerals>{{cite news |url=https://www.intellinews.com/egypt-s-mineral-wealth-shifting-away-from-oil-and-gas-dependence-321266/ |title=Egypt's mineral wealth: shifting away from oil and gas dependence |date=23 April 2024 |work=bne IntelliNews |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر بتنتج كمان كميات كبيره من الجرانيت، و الرخام، و الحجر الجيرى، و الرمال البيضا، و الكاولين، و الفلسبار. [[منجم السكرى]] هو أهم منجم دهب فى مصر. صادرات الدهب المصريه وصلت لحوالى 2.17 مليار دولار سنة 2024 حسب المصدر، و الحكومه بتستهدف زيادة مساهمة التعدين فى الاقتصاد خلال السنين الجايه.<ref name=gold-xin>{{cite news | url=https://english.news.cn/20241217/f6a7cbe3c21d4d99893d6572e10c5f8e/c.html| title=Egypt's Gold Industry Sees Strong Growth in Exports | publisher=Xinhua | date=17 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> === الزراعه === [[ملف:Egyptian Countryside R02.jpg|تصغير|أرض زراعيه فى الريف المصرى]] الزراعه لسه قطاع مهم فى اقتصاد مصر، رغم إن نسبتها من الناتج المحلى و عدد العاملين فيها قلت مع الوقت. مصر بتنتج كميات كبيره من [[القمح]]، و [[الذره]]، و [[قصب السكر]]، و الفاكهه، و الخضار، و الأعلاف، و [[الرز]]. مصر رغم كده بتعتمد على استيراد جزء كبير من القمح و الذره، و خصوصاً من [[روسيا]] و [[اوكرانيا]].<ref name="IbrahimIbrahim2003">{{cite book|first1=Fouad N.|last1=Ibrahim|first2=Barbara|last2=Ibrahim|title=Egypt: An Economic Geography|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&pg=PA133|date=5 December 2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-548-8|pages=133–}}</ref> زيادة عدد السكان، و الاستهلاك الكبير للعيش، و محدودية الأراضى الزراعيه من أسباب اعتماد مصر على استيراد الحبوب. مصر فى نفس الوقت بتنتج محاصيل زراعيه مرتفعة القيمه للتصدير. سنة 2024، صادرات مصر الزراعيه وصلت لحوالى 4.1 مليار دولار، و صادرات الصناعات الغذائيه وصلت لحوالى 6.1 مليار دولار حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |last=Bower |first=Edmund |title=Egypt's food exports grow by a third |website=Arabian Gulf Business Insight|date=8 November 2024 |url=https://www.agbi.com/agriculture/2024/11/egypt-food-exports-grow-by-a-third-this-year/ |access-date=25 October 2025}}</ref> مصر حققت اكتفاء ذاتى فى عدد من المنتجات الزراعيه و الغذائيه، منها الخضار، و الفاكهه، و الفراخ، و منتجات الألبان، و البيض، و الرز، و الإنتاج المحلى من السكر و السمك قريب من تغطية معظم الاستهلاك.<ref>{{cite web |url=https://see.news/egypt-achieved-self-sufficiency-in-7-agricultural-crops-minister |title=Egypt Achieved Self-sufficiency in 7 Agricultural Crops: Minister |publisher=Sada Elbalad |date=1 October 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> [[السد العالى]]، اللى اكتمل سنة 1971، ساعد فى تثبيت و تنظيم الرى الزراعى.<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Michael |date=26 December 1987 |title=Parched Egypt Watches Anxiously as Waters Behind Aswan Dam Recede |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-26-mn-7439-story.html |access-date=8 February 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> مصر عندها مشروعات كبيره لاستصلاح الأراضى، زى [[الدلتا الجديده]] و [[مشروع توشكى]]، و المشروعات دى بتحاول تحول أجزاء من الصحرا لأراضى زراعيه عن طريق نظم رى حديثه، و معالجة ميه الصرف، و استخدام الميه الجوفيه، و تحلية الميه. نقص الميه و [[تغير المناخ]] من اكبر التحديات طويلة المدى اللى بتواجه الزراعه المصريه. === السياحه === {{Main|السياحه فى مصر}} [[ملف:Camel and the pyramids.jpg|تصغير|سياح راكبين جمل قدام [[هرم خفرع]]. [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر]] السياحه واحده من أهم قطاعات اقتصاد مصر و واحده من المصادر الرئيسيه للعمله الأجنبيه. مصر استقبلت رقم قياسى وصل لـ15.7 مليون سايح سنة 2024، مقارنة بـ14.9 مليون سايح سنة 2023، و دخل السياحه وصل لحوالى 14.1 مليار دولار.<ref name=tourism>{{cite web |url=https://sis.gov.eg/Story/204112/A-record-15.7-million-tourists-visited-Egypt-in-2024?lang=en-us |title=A record 15.7 million tourists visited Egypt in 2024 |publisher=State Information Service |date=2024 |access-date=27 February 2025}}</ref> استراتيجية السياحه المصريه بتستهدف جذب 30 مليون سايح بحلول سنة 2028، مع تطوير البنيه التحتيه و المزارات السياحيه و مشروعات كبيره زى [[المتحف المصرى الكبير]]. من اكبر الأسواق السياحيه لمصر سنة 2024 [[المانيا]]، و [[روسيا]]، و [[السعوديه]].<ref name=tourism/> [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر و العالم، و [[الهرم الاكبر]] هو العجيبه الوحيده الباقيه لحد دلوقتى من [[عجايب الدنيا السبعه القديمه]]. شطوط مصر على [[البحر المتوسط]] و [[البحر الاحمر]] بتمتد لأكتر من 3,000 كيلومتر، و من أشهر المناطق السياحيه الساحليه [[شرم الشيخ]]، و [[الغردقه]]، و [[دهب]]، و [[مرسى علم]]، و [[سفاجا]]، و [[راس سدر]]، و شطوط [[خليج العقبه]]. [[الاقصر]] كمان من أهم المقاصد السياحيه الثقافيه و الأثريه فى مصر. === البورصة === كان فيه محاولة اولى لانشاء بورصة فى اسكندرية سنة 1861 و كانت معمولة للقطن وبعدين اول محاولة لانشاء بورصة للفلوس كانت سنة 1890 و كان فيه بعديها محاولة تانى سنة 1898 لكن الشركة فلست بعديها ب 3 شهور. بدات نشاة بورصة مصر الفعلية سنة 1903 وساعتها اتكونت الشركة من شوية ناس اغنياء و كام سمسار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | title = نشاة وتاريخ البورصة المصرية | website = البورصة المصرية | accessdate = 2021-07-27 | archive-date = 2021-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210518142014/https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | url-status = dead }}</ref> == البنيه التحتيه == === الطاقه === {{Main|الطاقه فى مصر|قطاع الكهربا فى مصر}} [[ملف:Aswan Dam.jpg|تصغير|محطة الكهربا فى [[السد العالى]]، و السد نفسه باين فى الخلفيه]] قطاع الكهربا فى مصر اتحول من سيطرة الدوله الكامله لنظام طاقه أكتر تنوع، بيشمل [[محطة كهربا بالوقود الاحفورى|الغاز الطبيعى]]، و [[الطاقه المتجدده]]، و [[الطاقه النوويه]]، مع زياده مشاركة القطاع الخاص و الربط الكهربائى مع الدول اللى حواليها. [[الوقود الاحفورى]] لسه هو المصدر الأساسى للكهربا، و كان بيولد حوالى 88% من الكهربا سنة 2023، فى حين إن الطاقه الكهرومائيه كانت حوالى 7%، و طاقة الرياح و الشمس مع بعض كانو حوالى 5%، بعد ما كانو حوالى 1% سنة 2015، بس النسبه دى لسه أقل من المتوسط العالمى اللى كان حوالى 13% و متوسط افريقيا اللى كان حوالى 6%.<ref name="Egypt">{{cite web |url=https://ember-energy.org/countries-and-regions/egypt/ |title=Egypt |publisher=Ember Energy |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لسه اكبر منتج للكهربا المولده بالغاز فى افريقيا، و كانت بتمثل حوالى 45% من إجمالى إنتاج القاره من النوع ده سنة 2022، و فى نفس الوقت نصيب الفرد من انبعاثات الكربون فى مصر لسه أقل من المتوسط العالمى.<ref name="Egypt"/> الحكومه المصريه عملت مجموعه من التعديلات السريعه بعد أزمات انقطاع الكهربا فى صيف 2014، و اللى كانت ساعات بتوصل لست ساعات فى اليوم. التعديلات شملت تقليل دعم الطاقه، و تطوير [[حقل ظهر]] فى البحر المتوسط بسرعه بعد اكتشافه سنة 2015. مصر بقى عندها فائض فى إنتاج الكهربا، و الحكومه حطت هدف إن نسبة الكهربا من [[الطاقه المتجدده]] توصل لـ20%، و بعد كده لـ55% بحلول سنة 2050.<ref>{{Cite web|date=2 March 2021|title=France's Coface favours Egypt to lead Africa's economic recovery|url=https://www.theafricareport.com/69219/frances-coface-favours-egypt-to-lead-africas-economic-recovery/|access-date=7 March 2021|website=The Africa Report.com|language=en-US}}</ref> مصر، ضمن استراتيجيتها للطاقه المتجدده، نفذت مشروعات كبيره زى [[مجمع بنبان للطاقه الشمسيه]] و مزرعة رياح جبل الزيت. مجمع بنبان قريب من اسوان، و قدرته الإجماليه حوالى 1,650 ميجاوات، و بينتج حوالى 3.8 تيراوات ساعه كل سنه، و ده بيخليه من اكبر محطات الطاقه الشمسيه فى العالم.<ref name="One">{{cite web |access-date=23 April 2018 |location=Beijing |author=Forum on China-Africa Cooperation |url=http://allafrica.com/stories/201804120269.html |title=Egypt: China's Green Energy Company Starts Construction of Biggest Solar Plant in Egypt |date=11 April 2018 |publisher=Forum on China-Africa Cooperation via [[AllAfrica.com]] |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072329/http://allafrica.com/stories/201804120269.html |url-status=live}}</ref> مزرعة رياح جبل الزيت كلفت حوالى 340 مليون يورو، و بتمتد على حوالى 100 كيلومتر مربع، و فيها 300 توربين، و قدرتها حوالى 580 ميجاوات.<ref>{{cite web|url=https://www.evwind.es/2018/07/23/middle-easts-largest-wind-farm-in-jabal-al-zeit/64021|title=Middle East's largest wind farm in Jabal al-Zeit, Egypt - REVE News of the wind sector in Spain and in the world|date=23 July 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Egyptian winds, a clean energy source {{!}} EU Neighbours|url=https://www.euneighbours.eu/en/south/eu-in-action/stories/egyptian-winds-clean-energy-source|access-date=14 November 2021|website=[www.euneighbours.eu|language=en](http://www.euneighbours.eu|language=en)}}</ref> مصر بتبنى دلوقتى أول محطة نوويه لإنتاج الكهربا، و هى [[محطة الضبعه النوويه]] على الساحل الشمالى.<ref>{{cite web|title=Russia to lend Egypt $25 billion to build nuclear power plant|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|date=19 May 2016|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516193807/http://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|archive-date=16 May 2017|url-status=live}}</ref> مصر و [[قبرص]] بيدرسوا تنفيذ مشروع [[EuroAfrica Interconnector]] المقترح.<ref name="EA">{{Cite web|url=https://www.euroafrica-interconnector.com/|title=EuroAfrica Interconnector|website=[www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30](http://www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30) November 2020|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418180827/https://www.euroafrica-interconnector.com/|url-status=dead}}</ref> المشروع بيتضمن مد كابل كهربا بحرى للتيار المستمر عالى الجهد بقدرة 2 جيجاوات بين مصر و قبرص، و بين قبرص و اليونان، و ده هيربط مصر بشبكة الكهربا الاوروبيه.<ref>{{Cite web|date=8 February 2017|title=ENERGY: EuroAfrica 2,000MW cable boosts Egypt-Cyprus ties|url=https://www.financialmirror.com/2017/02/08/energy-euroafrica-2000mw-cable-boosts-egypt-cyprus-ties/}}</ref> المشروع ممكن يخلى مصر مركز لربط الكهربا بين اوروبا و افريقيا.<ref>{{Cite news|date=8 February 2017|title=Electricity Cable Aims to Link Cyprus, Egypt, Greece|newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-02-08/electricity-cable-aims-to-link-cyprus-egypt-greece|via=www.bloomberg.com}}</ref> رئيس مصر و رئيس وزرا قبرص اتقابلوا فى [[نيقوسيا]] يوم 21 نوفمبر 2017، و أعلنوا دعمهم للمشروع و أهميته لأمن الطاقه عند الدول المشاركه.<ref>{{Cite web|url=http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|title=Joint Declaration following the 5th Cyprus – Egypt – Greece Trilateral Summit, PIO Cyprus, Nicosia, 21 November 2017|access-date=5 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123922/http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt President El-Sisi fully endorses EuroAfrica Interconnector "electricity corridor" in historic meeting, Press release|url=http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000429/http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|archive-date=4 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> === النقل === {{Main|النقل فى مصر}} [[ملف:المترو من جهة اخرى.jpg|تصغير|left|[[مترو القاهره]]]] شبكة النقل فى مصر بتركز بشكل أساسى حوالين القاهره و على امتداد وادى النيل، و ده مرتبط بتوزيع السكان على طول النهر. شبكة السكه الحديد فى مصر طولها حوالى {{convert|4800|km|mi|adj=on}}، و [[سكك حديد مصر]] هى اللى بتشغلها. الخط الرئيسى بيمتد من [[اسكندريه]] لحد [[اسوان]]. مصر ابتدت سنة 2021 مشروع قطار سريع بقيمة حوالى 4.5 مليار دولار عشان يربط [[العين السخنه]] بـ [[مرسى مطروح]] و اسكندريه. المشروع اتوسع بعد كده عشان يشمل خطوط بتربط [[القاهره الكبرى]] بـ اسوان، و [[الاقصر]] بـ [[الغردقه]] و [[سفاجا]].<ref>{{Cite web |title=High-speed train El Ain El Sokhna - Marsa Matrouh |url=http://www.nat.gov.eg/LocationActivity.aspx?id=2082 |access-date=18 August 2022 |website=National Authority for Tunnels}}</ref><ref name="2022-05-30-rt">{{cite news |title=Siemens Mobility secures high-speed rail contract in Egypt |url=https://www.railway-technology.com/news/siemens-mobility-rail-contract/ |access-date=30 May 2022 |work=Railway Technology |date=30 May 2022}}</ref> [[مترو القاهره]] بيشتغل على تلات خطوط، و الخط الرابع تحت الإنشاء، و فيه خطط لتوسعات إضافيه فى المستقبل. القاهره فيها كمان خطين [[مونوريل القاهره|مونوريل]] تحت الإنشاء، و [[اسكندريه]] بيتم فيها تنفيذ مشروع [[مترو اسكندريه]].<ref>{{cite web |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/138743/Phase-1-of-Alexandria-Metro-Construction-Ongoing-Says-Ministry-of |title=Phase 1 of Alexandria Metro Construction Ongoing, Says Ministry of Transport |date=28 February 2025 |publisher=Egypt Today |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر نفذت توسع كبير فى شبكة الطرق ب[[المشروع القومى للطرق]]. طول الطرق الرئيسيه زاد بحوالى 30% من 23,500 كيلومتر سنة 2014 لـ30,500 كيلومتر سنة 2024. مصر بنت طرق سريعه جديده، و طورت آلاف الكيلومترات من الطرق الموجوده. ترتيب مصر فى مؤشر جودة الطرق اتحسن من المركز 118 سنة 2015 للمركز 18 سنة 2024.<ref>{{cite web |url=https://lca.logcluster.org/23-egypt-road-network |title=Egypt Road Network |publisher=Logistics Capacity Assessment |access-date=3 March 2025}}</ref> قطاع الطيران فى مصر بتقوده [[مصر للطيران]]، شركة الطيران الوطنيه و اكبر شركة طيران فى البلد. [[طلعت حرب]] ساهم فى تأسيس الشركه سنة 1932، و هى دلوقتى مملوكه للدوله. مصر للطيران بتشتغل من مركزها الرئيسى فى [[مطار القاهره الدولى]]، و بتسير رحلات ركاب و شحن منتظمه لأكتر من 75 وجهه فى الشرق الأوسط، و اوروبا، و افريقيا، و اسيا، و الأمريكتين. أسطول الشركه الحالى فيه حوالى 80 طياره. [[قناة السويس]] ممر مائى صناعى على مستوى سطح البحر، و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و بتسمح للسفن تتحرك بشكل مباشر بين اوروبا و اسيا من غير ما تلف حوالين افريقيا. القناه حققت سنة 2023 إيرادات قياسيه وصلت لحوالى 9.4 مليار دولار لمصر.<ref>{{Cite news |date=21 June 2023 |title=Suez Canal annual revenue hits record $9.4 billion, chairman says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suez-canal-annual-revenue-hits-record-94-bln-chairman-2023-06-21/ |access-date=15 August 2023}}</ref> قناة السويس اتفتحت فى نوفمبر 1869، و طولها حوالى {{convert|193.30|km|mi|frac=8|abbr=on}}. القناه بتمتد من [[بور سعيد]] فى الشمال لحد [[بور توفيق]] فى الجنوب، و [[الاسماعيليه]] موجوده على بعد حوالى {{convert|3|km|mi|frac=8|abbr=off}} غرب نص القناه تقريباً.<ref name="SuezExpansion"/> [[ملف:Capesize bulk carrier at Suez Canal Bridge.JPG|تصغير|[[كوبرى قناة السويس]]]] عمق القناه حوالى {{convert|24|m|ft|abbr=off}}، و عرضها حوالى {{convert|205|m|ft|abbr=on}} {{As of|2010|lc=y}}. القناه بتتكون من قناة دخول شماليه طولها حوالى {{convert|22|km|mi|0|abbr=on}}، و جزء رئيسى طوله حوالى {{convert|162.25|km|mi|frac=8|abbr=on}}، و قناة دخول جنوبيه طولها حوالى {{convert|9|km|mi|frac=2|abbr=on}}. تفريعة البلاح و [[البحيرات المره الكبرى]] بيسمحوا للسفن تعدى جنب بعض فى أجزاء من القناه. قناة السويس مافيهاش أهوسه، و الميه البحريه بتتحرك فيها بحريه. التوسعات اللى خلصت سنة 2015 زودت الطاقه اليوميه للقناه من حوالى 49 سفينه لـ97 سفينه، و قللت زمن العبور و زودت قدرة القناه على خدمة التجاره البحريه العالميه.<ref name="SuezExpansion">{{cite news |title=New Suez Canal project proposed by Egypt to boost trade |url=http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353 |access-date=7 August 2014 |publisher=Cairo News |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022814/http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Egypt Says Work Finished on New Suez Canal|url=https://www.voanews.com/a/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|publisher=Voice of America|date=29 July 2015|access-date=24 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803133542/http://www.voanews.com/content/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|archive-date=3 August 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|title=Egypt launches Suez Canal expansion|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|agency=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806152649/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> === الميه و الصرف الصحى === {{Main|الميه و الصرف الصحى فى مصر}} [[ملف:Egypt sat.png|تصغير|الأراضى الزراعيه الخضرا المرويه على امتداد النيل وسط الصحرا و فى [[دلتا النيل]]]] مصر بتعتمد بشكل كبير اوى على [[نهر النيل]] فى موارد الميه. النيل بيوفر حوالى 90% من إجمالى موارد الميه فى البلد، و حصة مصر السنويه حوالى 55 مليار متر مكعب، و الرقم ده ما اتغيرش من سنة 1954. مصر بتحصل كمان على حوالى 0.5 مليار متر مكعب من مصادر ميه جوفيه غير متجدده. احتياجات مصر من الميه بتعدى 90 مليار متر مكعب فى السنه، و ده بيعمل عجز مستمر فى الموارد المائيه. نصيب الفرد من الميه نزل لحوالى 570 متر مكعب سنة 2018، و ده أقل بكتير من الحد الدولى للفقر المائى، اللى هو 1,000 متر مكعب للفرد فى السنه. الحكومه المصريه، عشان تواجه المشكله دى، ركزت على تحسين إدارة و استخدام الميه، خصوصاً مع زيادة عدد السكان و التوسع الزراعى.<ref name=sanitation>{{cite web |url=https://sdgs.un.org/basic-page/egypt-34124#:~:text=The%20country%20highlights%20the%20following,soap%20and%20water%20increased%20from |title=Egypt |publisher=United Nations Sustainable Development Goals |access-date=3 March 2025}}</ref> الوصول للميه النضيفه اتحسن بشكل كبير. بين سنة 1990 و 2010، تغطية شبكات الميه وصلت من 89% لـ100% فى المدن، و من 39% لـ93% فى الريف. التطور ده ساعد فى القضاء تقريب على قضاء الحاجه فى الأماكن المفتوحه فى المناطق الريفيه، و قرب مصر من تحقيق وصول شبه شامل لمصادر ميه محسنه. سنة 2015، حوالى 90% من السكان كان عندهم وصول لميه شرب مُداره بشكل آمن، و النسبه زادت لـ96.9% سنة 2019. تغطية خدمات الصرف الصحى المناسبه زادت من 50% سنة 2015 لـ66.2% سنة 2019. نسبة ميه الصرف اللى بيتم معالجتها من إجمالى ميه الصرف زادت من 50% لـ68.7% فى نفس الفتره، و وصلت لـ74% سنة 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Egypt |title=Egypt - SDG 6 Data |publisher=United Nations SDG 6 Data Portal |access-date=3 March 2025}}</ref> مشاكل الصرف الصحى فى الماضى كانت مرتبطة بمخاطر صحيه. تقرير سنة 2007 قدّر إن حوالى 17,000 طفل كانو بيموتوا كل سنه من أمراض الإسهال المرتبطه بسوء خدمات الصرف الصحى.<ref name="IDRC">National Water Research Center, Ministry of Water Resources and Irrigation (2007): [https://web.archive.org/web/20160118112500/http://web.idrc.ca/en/ev-127200-201-1-DO_TOPIC.html Actualizing the Right to Water: An Egyptian Perspective for an Action Plan], Shaden Abdel-Gawad. Retrieved 30 April 2012.</ref> مصر استثمرت مبالغ كبيره فى محطات معالجة ميه الصرف ضمن استراتيجيتها لإدارة موارد الميه. سنة 2021، [[محطة معالجة ميه مصرف بحر البقر]] اكتملت، و كانت وقتها اكبر محطة معالجة ميه صرف فى العالم، بقدره حوالى 5 مليون متر مكعب فى اليوم. الميه المعالجه من المحطه بتستخدم فى رى حوالى 342,000 فدان ضمن خطة تنمية [[شبه جزيرة سينا]].<ref name=sanitation/> مصر افتتحت سنة 2023 [[محطة معالجة ميه الدلتا الجديده]]، و المحطه عدت بحر البقر و بقت اكبر منشأة لمعالجة ميه الصرف فى العالم، بقدره حوالى 7.5 مليون متر مكعب فى اليوم.<ref name=treatmentplant>{{cite news | url=https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | title=Egypt's New Delta Treatment Plant Sets Four Guinness World Records | date=29 March 2023 | access-date=1 March 2025 | archive-date=1 March 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250301124322/https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | url-status=dead}}</ref> المحطه جزء أساسى من خطة مصر للتوسع الزراعى و مشروع استصلاح [[الدلتا الجديده]]، و كمان بتساعد فى تقليل التلوث اللى بيوصل لـ [[بحيرة مريوط]] و [[البحر المتوسط]].<ref name=treatmentplant/> مناخ مصر الجاف و قلة المطر بيخلوا الزراعه معتمده بالكامل تقريب على الرى. [[نهر النيل]]، اللى [[السد العالى]] بينظم تدفقه، بيوفر فى المتوسط حوالى 55 مليار متر مكعب من الميه كل سنه، و حوالى 46 مليار متر مكعب منهم بيتحولوا لقنوات الرى.<ref name="ewup">Egyptian Water Use Management Project (EWUP), 1984. Improving Egypt's Irrigation System in the Old Lands, Final Report. Colorado State University and Ministry of Public Works and Water Resources.</ref> نظام الرى ده بيدعم حوالى 33,600 كيلومتر مربع، أو حوالى 13,000 ميل مربع، من الأراضى الزراعيه فى وادى النيل و دلتا النيل، و الأراضى دى بتنتج فى المتوسط حوالى 1.8 محصول فى السنه.<ref name="ewup" /> == الجيش == [[الجيش المصرى]] (القوات المسلحه المصريه) هو اقدم جيش فى العالم<ref>{{مرجع ويب | url = sis.gov.eg/Story/131693/الجيش-المصري-امجاد-وبطولات?lang=ar | title = الجيش المصرى امجاد وبطولات | date = 2016-11-28 | website = الهيئة العامة للاستعلامات }}</ref> و دلوقتى هو اكبر جيش فى افريقيا ومن اكبر الجيوش فى الشرق الأوسط، وبيتكون من 450,000 عسكرى نظامى، وبيوصل لمليون فرد لو ضفنا قوات الاحتياط، و فى أكتر من 50 مليون واحد يقدر يشيل سلاح. الجيش بيتكون من القوات الجوية، والقوات البحرية، والقوات البرية، والدفاع الجوى. أسلحة الجيش صناعتها وطنية، لكن الجزء الاكبر من الاسلحة بيجى من امريكا والصين وروسيا و دول تانيه. القائد العام للقوات المسلحة بيكون وزير الدفاع، والقائد الأعلى للقوات المسلحة بيكون رئيس الجمهوريه، بحسب الدستور المصرى. === تأسيس الجيش المصرى === اتأسس الجيش المصرى من اكتر من 6000 سنة بعد [[الوحده السياسيه الاولى فى مصر|الوحده السياسيه الاولى لمصر]] سنة 4241 ق.م، قبل كده كان لكل اقليم مصرى جيش بيحميه لكن بعد حرب التوحيد بقى لمصر جيش موحد. == الثقافه == {{Main|ثقافة مصر}} مصر معروفه إنها واحده من أهم الدول اللى بتحدد الاتجاهات الثقافيه فى العالم الناطق بالعربى. الثقافه العربيه و الشرق أوسطيه المعاصره اتأثرت بشكل كبير بالأدب و المزيكا و السينما و التليفزيون المصريين. مصر أخدت دور قيادى إقليمى فى الخمسينات و الستينات، و ده إدّى دفعه مستمره لمكانة الثقافه المصريه فى العالم الناطق بالعربى.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |title=Mideast: Egypt Makes Cultural Clout Count (IPS, Oct. 29, 2009) |publisher=Ipsnews.net |date=29 October 2009 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427044804/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |archive-date=27 April 2011}}</ref> [[File:جنينة الأزهر ومسجد محمد على.jpg|thumb|[[جنينة الازهر]] اتصنفت كواحده من أعظم ستين مساحه عامه فى العالم من [[Project for Public Spaces]].]] الهويه المصريه اتطورت على مدى فتره طويله من الاحتلال علشان تستوعب [[الإسلام]] و المسيحيه و اليهوديه؛ و كمان لغه جديده هى [[اللغه العربيه|العربى]]، و اللغه اللى اتطورت منها فى الكلام، [[اللغه المصريه الحديثه|المصرى]]، اللى فيها طبقه لغويه مصريه-[[اللغه القبطيه|قبطيه]] مهمه.<ref>{{cite web|url=http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|title=The Egyptian Identity: Pharaohs, Moslems, Arabs, Africans, Middle Easterners or Mediterranean People?|author=Raymon Kondos|date=15 February 2004|access-date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829005958/http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|archive-date=29 August 2008|url-status=live}}</ref> شغل المفكر [[رفاعه الطهطاوى]] فى أوائل القرن الـ19 جدّد الاهتمام بـ[[مصر القديمه|آثار مصر القديمه]] و اتعرف المجتمع المصرى على مبادئ [[عصر التنوير]]. الطهطاوى، مع المصلح التعليمى [[على مبارك]]، أسس مدرسه مصريه لـ[[علم المصريات]] استلهمت من علما مصر فى العصور الوسطانيه زى [[جلال الدين السيوطى|السيوطى]] و [[تقى الدين المقريزى|المقريزى]]، اللى كانو هما كمان درسوا [[تاريخ مصر القديمه|تاريخ]] و [[اللغه المصريه|لغة]] و [[عمارة مصر القديمه|آثار مصر القديمه]].<ref>{{cite book|last=El-Daly|first=Okasha|title=Egyptology: The Missing Millennium|year=2005|publisher=UCL Press|location=London|page=29}}</ref> النهضه المصريه وصلت لقمتها فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 بشغل شخصيات زى [[محمد عبده]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[محمد لطفى جمعه]] و [[توفيق الحكيم]] و [[لويس عوض]] و [[قاسم امين]] و [[سلامه موسى]] و [[طه حسين]] و [[محمود مختار]]. الشخصيات دى ساهمت فى تكوين اتجاه ليبرالى فى مصر مبنى على الالتزام بالحريه الشخصيه و [[علمانيه|العلمانيه]] و الإيمان بالعلم كوسيله للتقدم.<ref>{{cite book|last=Jankowski|first=James|title=Egypt, A Short History|page=130}}</ref> === الفنون === {{Main|الفن المعاصر فى مصر|فن مصر القديمه}} {{شوف كمان |عمارة مصر}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.25|مشهد "وزن القلب" من ''[[كتاب الموتى]]'']] المصريين كانو من أوائل الحضارات الكبيره اللى حطت قواعد واضحه لعناصر التصميم فى الفن و [[عمارة مصر القديمه|العماره]]. [[الأزرق المصرى]]، المعروف كمان باسم سيليكات النحاس و الكالسيوم، صبغه استخدمها المصريين من آلاف السنين و بتعتبر أول صبغه صناعيه معروفه. الرسومات على الحيطان اللى كانت بتتعمل لخدمة [[فرعون|الفراعنه]] كانت بتتبع قواعد بصريه و رمزيه صارمه. الحضاره المصريه معروفه بـ[[اهرامات مصر|الأهرامات]] الضخمه و [[معبد مصرى|المعابد]] و المقابر التذكاريه. من أشهر الأمثله [[هرم زوسر]] اللى صممه المعمارى و المهندس القديم [[امحوتب]]، و [[ابو الهول]]، و معبد [[ابو سمبل]]. الفن المصرى الحديث و المعاصر بيشمل مجالات كتيره، من العماره المحليه عند [[حسن فتحى]] و [[رمسيس ويصا واصف]] لتماثيل [[محمود مختار]] الشهيره و الأيقونات المميزه فى [[الفن القبطى]] عند [[اسحاق فانوس]]. تطوره فى القرن الـ20 كان بيعكس حوار معقد بين الهويه الوطنيه و الاتجاهات الفنيه العالميه و التغير الاجتماعى. الفنانين المصريين فى بدايات الفن الحديث حاولو يرجعوا يتواصلوا مع التراث الوطنى بأساليب فرعونيه جديده فى العماره و النحت و الرسم، و فنانين زى محمود مختار و [[محمود سعيد]] استخدموا رموز من مصر القديمه و الحياه الريفيه.<ref name=met-mikdadi>{{cite web |last=Mikdadi |first=Salwa |title=Egyptian Modern Art |url=https://www.metmuseum.org/essays/egyptian-modern-art |website=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2004 |access-date=1 October 2025}}</ref><ref name="Engelstad">{{cite web|last=Engelstad|first=Svein|title=Historical Themes in Modern Egyptian Art|url=http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|publisher=Oslo University|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727160612/http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|archive-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> الأجيال اللى جت بعد كده تبنت حركات عالميه زى [[سرياليه|السرياليه]] و [[تكعيبيه|التكعيبيه]] و [[دادا|الدادائيه]] و [[فن تجريدى|التجريد]]، فى الوقت اللى جماعة [[الفن و الحريه]]، اللى كان منها [[رمسيس يونان]]، دعمت التعبير الفردى و الأفكار المضاده للفاشيه.<ref name=met-mikdadi/> جماعة الفن المعاصر، اللى ضمت فنانين زى [[جاذبيه سرى]] و [[عبد الهادى الجزار]]، اهتمت بالواقعيه الاجتماعيه و البحث عن الروح المصريه، و فى نفس الوقت فنانين تجريبيين زى منير كنعان و صلاح عبد الكريم اشتغلوا على [[تعبيريه تجريديه|التعبيريه التجريديه]] و فن التجميع.<ref name=met-mikdadi/> فى النص التانى من القرن، الفنانين تفاعلوا مع التغييرات السياسيه و الثقافيه باستخدام الخط المستوحى من الفن الإسلامى و التجريد الهندسى، زى مدرسة فن الخط.<ref name=met-mikdadi/> و من الفنانين المعروفين كمان فى الفتره دى [[انجى افلاطون]] و [[كمال امين]]. افتتاح مؤسسات زى [[تاون هاوس جاليرى]] سنة 1998 وسّع الوصول للفن و دخل أشكال جديده زى الفيديو و فن التركيبات،<ref>{{cite web|last=Rocha|first=Sean|title=Vision of Cairo|work=Travel + Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/articles/visions-of-cairo/1|publisher=Travel and Leisure|access-date=18 April 2013}}</ref> و وفّر مكان للفنانين الأصغر زى [[فتحى حسن]] و [[غاده عامر]] و مدحت شفيق و [[معتز نصر]] و منى مرزوق علشان يجربوا التركيبات و الفيديو و التصوير.<ref name=met-mikdadi/> [[ثورة 25 يناير|الثوره المصريه سنة 2011]] فتحت عصر جديد للفن المرتبط بالسياسه و المجتمع. [[جرافيتى|الجرافيتى]] بقى وسيله بارزه لتوثيق الاحتجاجات و نقل الرسايل الثوريه،<ref>{{cite journal |last1=Naguib |first1=Saphinaz Amal |title=Engaged Ephemeral Art: Street Art and the Egyptian Arab Spring |journal=Transcultural Studies |date=7 April 2017 |volume=7 |issue=2 |pages=53–88 |doi=10.17885/HEIUP.TS.2016.2.23590}}</ref> و فنانين زى [[بهية شهاب]] و [[علاء عوض]] و [[آيه طارق]] و [[جنزير]] عملوا أعمال بتخلّد ذكرى الشهداء و بتنتقد شخصيات سياسيه و بتستعيد المساحات العامه.<ref>{{cite web|last=Morayef|first=Soraya|title=Street Art and The City|url=http://www.thearabreview.org/cairo-street-art-revolution/|access-date=16 April 2013}}</ref> {{multiple image | width = 120 | image1 = Khayamiya-7.jpg | image2 = Khayamiya-3.jpg | footer = زخارف ''الخياميه''. }} [[خياميه|الخياميه]] فن نسيج مصرى تقليدى بيعتمد على الأبليك، و بيتعمل بشكل أساسى فى [[القاهره]] فى ''شارع الخياميه'' التاريخى ({{langx|ar|شارع الخيامية|lit=Street of the Tentmakers|translit=Shāriʿ al-Khayāmiyya}})، المعروف كمان بسوق الخياميه. الحرفه، اللى بيتعتقد إن جذورها بترجع لـ[[مصر القديمه]]، بتعتمد على خياطه يدويه مرهقه ممكن تاخد أسابيع، و تصميماتها بتتراوح من الزخارف الهندسيه لمشاهد مستوحاه من التاريخ و التراث الشعبى المصرى. فى الأصل كانت مرتبطه بالخيام المزخرفه، لكن دلوقتى بتستخدم كمان فى اللحف و أغطية المخدات و المعلقات على الحيطان.<ref>{{cite web |last=Vermillion |first=Stephanie |title=This Ancient Egyptian Textile Is Hanging By a Thread |url=https://www.atlasobscura.com/articles/egyptian-traditional-textile-artisan-cairo |website=Atlas Obscura |date=26 September 2019 |access-date=3 October 2025}}</ref> [[دار الاوبرا المصريه]] هى أهم مكان لفنون العرض فى مصر، و معاها [[اوبرا اسكندريه|مسرح سيد درويش]] فى [[اسكندريه]] و [[اوبرا بورسعيد]] فى [[بورسعيد]]. سنة 2012 اتطلق [[مهرجان وسط البلد للفنون المعاصره]] (D-CAF) علشان ينشط المشهد الثقافى فى القاهره و يوفر منصه مفتوحه للفنون المعاصره. المهرجان بيتعمل كل سنه فى القاهره و بيقدم عروض و معارض و ورش فى المسرح و الرقص و الفنون البصريه.<ref>{{Cite web |title=Downtown Contemporary Arts Festival: How Cairo's arts scene has become more inclusive than ever before |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/downtown-contemporary-arts-festival-how-cairo-s-arts-scene-has-become-more-inclusive-than-ever-before-1.849437 |website=The National |date=16 April 2019 |access-date=30 September 2025}}</ref> === الأدب === {{Main|ادب مصرى}} التقاليد الأدبيه فى مصر ابتدت فى [[مصر القديمه]]، و ده بيخليها من أقدم التقاليد الأدبيه فى تاريخ البشريه. المصريين استخدموا الكتابه من بدرى لتسجيل النصوص على مواد زى ورق البردى و النقوش المحفوره.<ref>{{Citation |last=Edwards |first=Amelia |title=The literature and religion of ancient egypt. |url=http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |access-date=30 September 2007 |archive-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020082547/http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |url-status=dead}}</ref> و ''[[قصة سنوحى]]'' ممكن تكون أشهر عمل أدبى منها؛<ref>{{Citation |last= Lichtheim |first=Miriam|author-link=Miriam Lichtheim |title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England|isbn=0-520-02899-6|page=11}}</ref> و السيره الذاتيه اتوصفت بإنها أقدم شكل من أشكال الأدب المصرى.<ref>{{Citation|title=Ancient Egyptian Stories, Biographies, and Myths|url=http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042715/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|archive-date=26 July 2011}}</ref> فى القرن التامن مصر بقت جزء من العالم العربى الإسلامى. الأدب و المكتبات ازدهروا فى النظام الجديد، و الورق حل محل البردى، و الخط بقى عنصر أساسى.<ref>{{Citation |title=Groups of books and book production in Islamic Egypt |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/writing/library/islamic.html |access-date=30 September 2007}}</ref> فى القرن الـ13، [[ابن النفيس]] كتب ''[[الرساله الكامليه فى السيره النبويه]]''، و هى روايه لاهوتيه فيها عناصر مبكره من الخيال العلمى.<ref name="Roubi">Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), "Ibn al-Nafis as a philosopher", ''Symposium on Ibn al-Nafis'', Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait ([[cf.]] [http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html Ibnul-Nafees As a Philosopher] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |date=6 February 2008}}, ''Encyclopedia of Islamic World'').</ref> ممارسات أدبيه زى ''التقريظ'' ظهرت فى مصر فى القرن الـ14،<ref>{{cite journal |last1=Rosenthal |first1=Franz |title='Blurbs' (taqrîẓ) from Fourteenth-Century Egypt |journal=Oriens |date=1981 |volume=27/28 |pages=177–196 |doi=10.2307/1580566 |jstor=1580566}}</ref> و التراث الشعبى المصرى ساهم فى ''[[الف ليله و ليله]]''.<ref name="Burton-1991">Zipes, Jack David; [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1991). ''The Arabian Nights: The Marvels and Wonders of the Thousand and One Nights '' pg 585. Signet Classic</ref> فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 مصر كانت فى قلب ''[[النهضه العربيه|النهضه]]'' الثقافيه العربيه.<ref>{{Citation|title=MSN Encarta entry on Egypt |url=http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|access-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031113050122/http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|archive-date=13 November 2003 |url-status=dead |publisher=[[Encarta]]}}</ref> [[محمد عبده]]، اللى كان من أهم شخصيات التجديد الإسلامى،<ref name="Meisami 1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sx1bqgibKhQC&pg=PA305|title=Encyclopedia of Arabic Literature|last1=Meisami|first1=Julie Scott|last2=Starkey|first2=Paul|date=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-18571-4|language=en}}</ref> شارك [[جمال الدين الافغانى]] فى تأسيس مجلة ''[[العروه الوثقى]]'' الثوريه سنة 1884؛ و رغم إن البريطانيين منعوها بسرعه، انتشرت بشكل واسع فى العالم العربى.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215503/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|url-status=dead|archive-date=26 April 2014|title=Urwat al-Wuthqa, al- - Oxford Islamic Studies Online|website=[www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12](http://www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12) November 2019}}</ref> [[احمد شوقى]] كان رائد فى تطوير شكل [[قصيده|القصيده]] الكلاسيكى، رغم إن شغله فضل متجذر فى الأسلوب الكلاسيكى الجديد. بعده، شعرا زى [[حافظ ابراهيم]] ابتدوا يتناولوا مواضيع [[مناهضة الاستعمار|مقاومة الاستعمار]] جنب المواضيع الشعريه التقليديه.<ref name=ansari-literature>{{Cite book |title=Thoughts and Ideologies of Mikhail Nu'aima, the Mahjar Poet in the development of Modern Arabic Poetry; A critical study |last=Ansari |first=Abdul Latif |publisher=Shodhganja |year=2010 |hdl=10603/116505 |at=Chapter 1}}</ref> ''[[زينب (روايه)|زينب]]'' بتاعة [[محمد حسين هيكل]] بتعتبر أول روايه مصريه حديثه.<ref>{{cite book|last=Vatikiotis|first=P.J.|title=The history of modern Egypt: from Muhammad Ali to Mubarak|year=1991|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|isbn=978-0-297-82034-5|page=486|edition=4}}</ref> الروايه دى ابتدت حركه لتحديث الروايه العربيه.<ref name=ansari-literature/> الشعر فضل مزدهر، و شخصيات زى [[عزيز باشا اباظه]] قدمت شعر كلاسيكى بموضوعات [[قوميه عربيه]]. عيلة أباظه طلعت كذا أديب معروف، منهم [[فكرى اباظه]] و [[ثروت اباظه]] و دسوقى باشا أباظه. [[File:Naguib Mahfouz HR.jpg|thumb|[[نجيب محفوظ]]، أول كاتب بيكتب بالعربى يكسب [[جايزة نوبل فى الادب]]|180px]] فى القرن الـ20، الحركات الحداثيه أثرت بشكل كبير على الأدب المصرى. ''[[المدرسه الحديثه]]'' ركزت على القصه القصيره، و من أهم الشخصيات فى الفتره دى [[طه حسين]] و [[نجيب محفوظ]]، اللى كان أول مصرى و أول كاتب بالعربى ياخد [[جايزة نوبل فى الادب]]. النشاط الأدبى الطليعى ظهر كمان بمجلات زى ''[[جاليرى 68]]'' اللى أسسها [[ادوار الخراط]] و عبّرت عن جيل الستينات فى مصر. فى التسعينيات، الأدب المصرى تفاعل مع التغييرات الاجتماعيه و الاقتصاديه زى التوسع العمرانى و زيادة تكلفة المعيشه، و ركز على الشخص المنعزل جوه مجتمع بيتغير، و ظهر ده فى شغل مصطفى ذكرى و [[نوره امين]] و [[مى التلمسانى]].<ref name="Safez">{{cite journal|last=Safez|first=Sabry|title=The New Egyptian Novel|journal=New Left Review |date=August 2010 |issue=64|pages=46–62 |url=http://newleftreview.org/II/64/sabry-hafez-the-new-egyptian-novel}}</ref> الفتره دى شافت كمان صعود كاتبات ستات فيما اتسمى ساعات ''كتابات البنات''، اللى اتسمت بنصوص أقصر و استخدام اكبر للسرد بضمير المتكلم.<ref>{{cite book|last=Elsadda|first=Hoda|title=Gender, Nation, and the Arabic Novel|date=2012|pages=146, 147, 151}}</ref> المصريين بيمثلوا اكبر نسبه من الكتاب اللى وصلو للقائمه القصيره لـ[[الجايزه العالميه للروايه العربيه]]، و [[بهاء طاهر]] كسب أول دوره سنة 2008 برواية ''واحة الغروب''، و بعده [[يوسف زيدان]] برواية ''[[عزازيل]]'' فى السنه اللى بعدها.<ref>{{cite web|title=Will Tarek Emam become the youngest Egyptian writer to receive the International Prize for Arabic Fiction?|url=https://www.egypttoday.com/Article/4/116080/Will-Tarek-Emam-become-the-youngest-Egyptian-writer-to-receive|website=Egypt Today|date=22 May 2022|access-date=3 October 2025}}</ref> من الكتاب المعاصرين المعروفين كمان [[رضوى عاشور]]، المعروفه بثلاثية ''[[ثلاثية جرانادا|جرانادا]]''؛ و [[اهداف سويف]]، اللى روايتها بالإنجليزى ''The Map of Love'' وصلت للقائمه القصيره لـ[[جايزة بوكر]] سنة 1999؛ و [[احمد خالد توفيق]]، اللى دخل أدب الرعب و الخيال العلمى بقوه للأدب المصرى بسلسلة ''ما بعد الطبيعه''؛ و [[احمد مراد]]، المعروف بروايات ناجحه زى ''فيرتيجو'' و ''[[الفيل الازرق]]''.<ref>{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |date=19 February 2020 |title=Seven Contemporary Egyptian Writers Shedding Light on Egyptian Culture & Beyond |website=Egyptian Streets |url=https://egyptianstreets.com/2020/02/19/seven-contemporary-egyptian-writers-shedding-light-on-egyptian-culture-beyond/ |access-date=3 October 2025}}</ref> الموضوعات النسويه ظهرت فى شغل [[نوال السعداوى]] و [[عليفه رفعت]]، و الشعر العامى بيمثله أسماء زى [[احمد فؤاد نجم]] و [[صلاح جاهين]] و [[عبد الرحمن الابنودى]].<ref>{{Cite web |title=Culture of Egypt |url=http://www.chinadaily.com.cn/hellochina/egyptambassador09/2009-08/24/content_8607968.htm |access-date=9 May 2022|website=[www.chinadaily.com.cn](http://www.chinadaily.com.cn)}}</ref> === الإعلام === {{Main|اعلام مصر}} {{شوف كمان |قائمة محطات الراديو فى مصر}} [[File:الصادرة الاولى الوقائع المصرية.jpg|thumb|left|230px|أول عدد من [[الوقائع المصريه]]، اتطبع سنة 1828 فى [[مطبعة بولاق|المطبعه الأميريه]]. هى و الصحيفه اللى سبقتها ''جرنال الخديوى'' من أقدم الجرايد اللى اتنشرت بالعربى.]] مصر مركز إعلامى إقليمى كبير، و صحافتها من أكتر الصحافه تأثير فى العالم العربى. [[مطبعه|المطبعه]] دخلت مصر لأول مره مع [[نابليون بونابرت]] خلال [[الحمله الفرنسيه على مصر و الشام]].<ref name="Cole 2007 148">{{cite book|last=Cole|first=Juan|title=Napoleon's Egypt: Invading the Middle East|url=https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945|url-access=limited|year=2007|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=[https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945/page/n162 148]}}</ref> [[اسكندريه]] كانت مركز الصحافه المصريه خلال جزء كبير من القرن الـ19، و مجلات أدبيه كتير ابتدت هناك قبل ما تنتقل لـ[[القاهره]]. فى تسعينيات القرن الـ19 القاهره بقت المركز المسيطر، و كان بيطلع منها 65% من المطبوعات، مقابل 28% من اسكندريه. الصحافه المكتوبه فى مصر متنوعه بشكل كبير، و فيها أكتر من 600 جريده و دوريّه و مجله.<ref>{{cite report |title=Freedom of the Press 2007: A Global Survey of Media Independence |editor1=Karin Deutsch Karlekar |editor2=Eleanor Marchant |publisher=Freedom House / Rowman & Littlefield Publishers |location=New York / Lanham |year=2007 |url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP%202007%20Full%20Report.pdf |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> أهم تلات مؤسسات صحفيه مملوكه للدوله هى ''[[الاهرام]]'' و ''[[اخبار اليوم|الأخبار]]'' و ''دار التحرير''، و دار التحرير مؤسسه نشر كبيره بتصدر جرايد و مجلات بلغات مختلفه، منها ''[[الجمهوريه]]'' و ''[[The Egyptian Gazette]]'' و ''[[Le Progrès Egyptien]]''. مصر كانت أول بلد فى المنطقه تدخل البث الإذاعى لعدد كبير من السكان سنة 1926، فى الاولانى عن طريق محطات خاصه بالموجات القصيره و نطاقها محدود، و كانت متركزه بالأساس بين [[القاهره]] و [[اسكندريه]].<ref name=ahram-radio>{{cite web |date=31 May 2024 |title=Here is Cairo: Egyptian Radio celebrates 90th anniversary |url=https://english.ahram.org.eg/News/524570.aspx |access-date=3 October 2025 |publisher=Ahram Online}}</ref> الإذاعه المصريه الرسميه ابتدت يوم 31 مايو 1934، و كان أول إرسال فيها بيضم تلاوه للقارئ [[محمد رفعت]].<ref name=ahram-radio/> بعد [[ثورة 23 يوليه|ثورة 1952]]، الراديو بقى أداه أساسيه فى الاتصال الحكومى و التأثير الإقليمى. فى عهد الرئيس [[جمال عبد الناصر]]، مصر طورت إذاعة [[صوت العرب]]، اللى اتطلقت فى الخمسينات و بقت من أشهر الإذاعات بالعربى فى وقتها.<ref name="Boyd1975">{{cite journal |last=Boyd |first=Douglas A. |title=Development of Egypt's Radio: 'Voice of the Arabs' under Nasser |journal=Journalism Quarterly |volume=52 |issue=4 |year=1975 |pages=645–653 |doi=10.1177/107769907505200406}}</ref> النظام الإذاعى المصرى اتوسع بسرعه، و استخدمته الحكومه الثوريه للترويج للوحده العربيه و تقوية الدور القيادى لمصر فى المنطقه، و كان بيدعو فى أوقات كتير للتضامن و التحرك الثورى، خصوصاً فى الخمسينات و الستينات.<ref name="Boyd1975" /> دلوقتى، جزء كبير من الإذاعه فى مصر بتديره [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]، اللى اتأسس سنة 1970، و بيدير محطات قوميه و محليه كتير. فيه كمان محطات FM خاصه، لكن الإذاعه الحكوميه لسه الأوسع انتشار. [[File:Maspiro building (cropped).jpg|thumb|[[مبنى ماسبيرو]] فى [[القاهره]]، مقر [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]|230x230px]] التليفزيون المصرى ابتدا سنة 1960 لما القناه الأولى ابتدت بثها بتلاوه من [[القرآن]] و خطاب للرئيس [[جمال عبد الناصر|عبد الناصر]]، و بعدها القناه التانيه سنة 1961 ببرامج ثقافيه و معلوماتيه و تعليميه. فى العقود اللى بعد كده، قنوات إقليميه جديده اتفتحت.<ref name=arabmediasoc/> فى القرن الـ21، صناعة التليفزيون و السينما المصريه فضلت بتغذى جزء كبير من المنطقه عن طريق [[مدينة الانتاج الاعلامى]] فى القاهره. التليفزيون لسه أكتر وسيلة إعلام شعبيه فى البلد. مصر كمان قوه كبيره فى البث بالأقمار الصناعيه، و كانت أول بلد عربى تطلق قمر صناعى خاص بيها، [[نايل سات]]. === السينما === {{Main|سينما مصريه}} {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 230 | image1 = Suad Husni.jpg | caption1 = [[سعاد حسنى]] | image2 = Faten Hamama actress.jpg | caption2 = [[فاتن حمامه]] | image3 = Omar Sharif 1963.JPG | caption3 = [[عمر الشريف]] | image4 = Ahmed Zaki (1979).jpg | caption4 = [[احمد زكى]] | perrow = 2 | caption_align = center }} [[سينما مصريه|السينما المصريه]]، أقدم سينما فى افريقيا و العالم العربى، ابتدت سنة 1896 بعروض افلام فى [[اسكندريه]] و [[القاهره]] و [[بورسعيد]]. الإنتاج البدرى ابتدا سنة 1907 بافلام وثائقيه قصيره، و أول الافلام الطويله ظهرت سنة 1917 بإخراج [[محمد كريم]]. فى العشرينات و التلاتينات، صناعة السينما اتوسعت بافلام زى ''[[ليلى (فيلم 1927)|ليلى]]'' و ''أولاد الذوات''، اللى كان أول فيلم مصرى ناطق.<ref name=chamber-cinema>{{Cite web |title=History of Egyptian Cinema |website=Chamber of Cinema Industry |date=17 March 2024 |url=https://cci.org.eg/en/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/ |access-date=5 October 2025}}</ref> سنة 1936، [[ستوديو مصر]]، اللى موّله رجل الصناعه [[طلعت حرب]]، بقى أهم ستوديو مصرى، و فضل فى المكانه دى حوالى تلاتين سنه.<ref>{{cite book|last=Darwish|first=Mustafa|title=Dream Makers on the Nile: A Portrait of Egyptian Cinema|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo|pages=12–13|year=1998}}</ref> خلال أكتر من 100 سنه، اتعمل فى مصر أكتر من 4,000 فيلم، حوالى تلات أرباع إجمالى الإنتاج العربى.<ref>{{Cite web|last=Houissa|first=Ali|title=LibGuides: Middle Eastern & North African Cinema & Film: Egyptian Cinema & Film|url=https://guides.library.cornell.edu/MidEastCinema/Egypt|access-date=4 October 2021|website=guides.library.cornell.edu|language=en}}</ref> من أول نشأتها، الصناعه كانت قوه ثقافيه مسيطره فى العالم العربى، و اتسمت "هوليوود العرب" و "هوليوود الشرق".<ref name=meer-cinema>{{Cite web |last=El Abbassi |first=Mariem |date=14 June 2023 |title=The influence of Egyptian cinema in the Arab World |website=Meer |url=https://www.meer.com/en/73865-the-influence-of-egyptian-cinema-in-the-arab-world |access-date=5 October 2025}}</ref> العصر الذهبى للسينما المصريه من الأربعينات للستينات شاف إن مصر تبقى تالت اكبر منتج للافلام فى العالم، و مئات الافلام من أنواع مختلفه انتشرت فى المنطقه.<ref name=meer-cinema/> مخرجين كبار زى [[يوسف شاهين]] و [[هنرى بركات]] و ممثلين مشهورين زى [[فاتن حمامه]] ساعدوا إن السينما المصريه تبقى تأثير أساسى على الهويه الثقافيه العربيه. لحد دلوقتى، الافلام المصريه لسه بتوصل لجمهور فى العالم العربى و بره، و مصر محافظه على دورها التاريخى كمركز رئيسى للسينما بالعربى.<ref name=meer-cinema/> مصر بتستضيف مهرجانات سينما كتير، و بقت منصات مهمه لصناع الافلام المصريين و الدوليين. [[مهرجان القاهره السينمائى الدولى]]، اللى اتأسس سنة 1976، بيعرض افلام متنوعه من الدراما للأعمال التجريبيه و بيجذب صناع افلام و جمهور من كل العالم.<ref name=film-festivals>{{cite web |last=Nawar |first=Belal |title=Lights, Camera, Egypt! Unveiling the Glamour of Egypt's Most Celebrated Film Festivals |url=https://egyptianstreets.com/2023/12/07/lights-camera-egypt-unveiling-the-glamour-of-egypts-most-celebrated-film-festivals/ |website=Egyptian Streets |date=7 December 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> [[مهرجان الاقصر للسينما الافريقيه]] بيركز على السينما الأفريقيه، و [[مهرجان الجونه السينمائى]] بيعرض افلام عربيه و دوليه. من المهرجانات المهمه كمان مهرجان الإسماعيليه الدولى و مهرجان اسكندريه للفيلم القصير.<ref name=film-festivals/> عدد دور السينما زاد مع ظهور [[فيلم ناطق|الافلام الناطقه]] و وصل لـ395 سنة 1958. العدد ابتدا يقل بعد بداية التليفزيون سنة 1960 و إنشاء القطاع العام فى السينما سنة 1962. العدد نزل لـ297 سنة 1965 و بعدين لـ141 سنة 1995، مع انتشار الفيديو، رغم ازدهار صناعة الافلام فى الفتره دى. بعد قوانين و إجراءات شجعت الاستثمار فى السينمات الخاصه، العدد زاد تانى، خصوصاً فى المراكز التجاريه، و وصل لـ200 سنة 2001 و 400 سنة 2009.<ref>{{Cite book|last=سعد|first=عبدالمنعم|url=https://books.google.com/books?id=PJaOQgAACAAJ&q=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9|title=موجز تاريخ السينما المصرية|date=1976|publisher=مطابع الأهرام التجارية|language=ar}}</ref> === المزيكا === {{Main|مزيكا مصريه}} [[File:Ancient Egyptians playing music.png|alt=مصريين قدام بيعزفوا مزيكا|thumb|رسم مصرى قديم لناس بيعزفوا مزيكا.|left]] [[مزيكا مصريه|المزيكا المصريه]] خليط غنى من عناصر مصريه محليه و متوسطيه و أفريقيه و غربيه. المزيكا كانت جزء أساسى من [[ثقافة مصر|الثقافه المصريه]] من أيام العصور القديمه. [[مصريين قدماء|المصريين القدام]] نسبوا اختراع المزيكا للإلهه [[حتحور]]، و [[اوزوريس]] استخدمها بعد كده كجزء من محاولته لتحضير العالم. المصريين استخدموا الماكينات الموسيقيه من وقتها.<ref>[http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html Music of Ancient Egypt] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151013114158/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html |date=13 October 2015}}, [[Kelsey Museum of Archaeology]]. [[University of Michigan]].</ref> المزيكا المصريه المعاصره جذورها راجعه لشغل فنانين أوائل زى [[عبده الحامولى]] و ألمظ و محمود عثمان، اللى أثروا فى الأجيال اللى جت بعدهم. التسجيلات المصريه موجوده من العشرينات المبكره من القرن الـ20، و فى التلاتينات كانت فيه حركه موسيقيه كلاسيكيه مزدهره فى القاهره بتجمع تأثيرات المزيكا الشعبيه المحليه بعناصر غربيه. الحركه دى طلعت نجوم كبار فى القرن الـ20 زى [[سيد درويش]] و [[ام كلثوم]] و [[محمد عبد الوهاب]] و [[عبد الحليم حافظ]] و [[بليغ حمدى]]، و كتير منهم بقوا جزء أساسى من الثقافه الشعبيه و الهويه الوطنيه. [[File:Umm Kulthum 1969.jpg|thumb|[[ام كلثوم]]، أيقونة المزيكا المصريه، و اللى بيتقال عليها ساعات "هرم مصر الرابع".<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2008/903/special.htm |title=Umm Kulthoum, the fourth pyramid |year=2008}}</ref>|230x230px]] المشهد المزيكا اتطور من العصر الذهبى للمزيكا المصريه الكلاسيكيه الحديثه فى نص القرن الـ20، لظهور [[بوب عربى|البوب المصرى]] فى التمانينات و التسعينيات مع فنانين زى [[عمرو دياب]] و [[هشام عباس]] و [[مصطفى قمر]].<ref name="aravanis-music">{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |title=A Closer Look at Contemporary Egyptian Music Trends |url=https://egyptianstreets.com/2020/01/18/a-closer-look-at-contemporary-egyptian-music-trends/ |website=Egyptian Streets |date=18 January 2020 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> فى نفس الوقت، [[عمر خيرت]] ظهر كواحد من أهم المؤلفين الموسيقيين و عازفين البيانو، و جمع بين [[مزيكا كلاسيكيه غربيه|المزيكا الكلاسيكيه الغربيه]] و تأثيرات مصريه واضحه. ألّف مزيكا افلام و أعمال سيمفونيه كتير، و بقى واحد من أكتر الموسيقيين المصريين المعاصرين احترام على المستوى الدولى.<ref>{{cite web |last=Al-Haggar |first=Kadry |title=I am proud of my success in Egypt more than any other place in world: Composer Omar Khairat |website=Daily News Egypt |date=8 March 2022 |url=https://www.dailynewsegypt.com/2022/03/08/i-am-proud-of-my-success-in-egypt-more-than-any-other-place-in-world-composer-omar-khairat/ |access-date=4 October 2025}}</ref> فى القرن الـ21، العولمه و [[ثورة 25 يناير|ثورة 2011]] ساعدوا على ظهور حركات موسيقيه أندر جراوند متنوعه، و موسيقيين و فرق زى [[رامى عصام]] و [[كايروكى]] تناولوا موضوعات الهويه و السياسه.<ref name="aravanis-music"/> [[مهرجانات (مزيكا)|المهرجانات]] طلعت من المجتمعات الشعبيه و تحولت لتيار رئيسى، و اتطورت من [[شعبى (مزيكا)|المزيكا الشعبى]] اللى كانت جزء من الثقافه المصريه من السبعينات مع رواد زى [[احمد عدويه]]. فى نفس الوقت، [[راب مصرى|الراب المصرى]] و [[تراب (مزيكا)|التراب]] و [[تكنو|التكنو]] بقوا أكتر انتشار مع فنانين زى أبيوسف و [[مروان بابلو]] و [[ويجز]].<ref name="aravanis-music"/> فى السنين الأخيره، المشهد المزيكا المصرى شاف تغيير بين الأجيال، و فنانين جداد بقوا من الاسامى الأساسيه جنب النجوم المعروفين. حسب [[Spotify Wrapped]] لسنة 2024، سبعه من أكتر عشر أغانى استماع فى مصر كانو لفنانين أحدث بيجربوا [[راب]] و [[R&B]] و مزج المزيكا الإلكترونيه و مزيكا الشارع مع التأثيرات التقليديه. فنانين صاعدين زى إسلام كابونجا و شهاب و [[TUL8TE]] و محمود الليثى و عصام صاصا حققوا شعبيه كبيره، فى الوقت اللى فضل فيه فنانين معروفين زى مروان بابلو و [[شيرين عبد الوهاب|شيرين]] و [[كايروكى]] و [[تامر عاشور]] من أكتر الفنانين استماع. الاتجاه ده اتزامن مع زياده 85% فى استهلاك المزيكا المحليه.<ref>{{cite web |last=K. |first=Mirna |title=2024: The Rise of Gen Z and Egyptian Local Talent on Spotify |url=https://egyptianstreets.com/2024/12/08/2024-the-rise-of-gen-z-and-egyptian-local-talent-on-spotify/ |website=Egyptian Streets |date=8 December 2024 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> === الرقص === مصر عندها تراث غنى من الرقصات الشعبيه اللى بتعكس التنوع الإقليمى و الثقافى فى البلد. فى [[مصر السفلى]] فيه رقصات زى ''[[غوازى|غوازى سنباط]]'' ({{lang|arz|غوازى سنباط}})، و ''رقص الحجلة''، و ''أولاد السيالة'' ({{lang|arz|أولاد السيالة}})، و بتستخدم هدوم ملونه و أدوات علشان تحكى قصص. مثل، رقصة ''أولاد السياله'' فى [[اسكندريه]] بتستخدم المطاوى و الكراسى علشان تمثل حياة و احتفالات الصيادين و مجتمعاتهم.<ref name=nadine-khaled>{{cite web |last=Khaled |first=Nadine |title=5 Iconic Dances that Capture Egypt's Passion for Folk |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/06/5-iconic-dances-that-capture-egypts-passion-for-folk/ |website=Egyptian Streets |date=6 October 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> فى [[الصعيد]] فيه رقصات بالعصايه زى ''رقص العصا'' و ''[[تحطيب|التحطيب]]''، و تقليدى الرجاله بيأدوها فى الأفراح و المناسبات. الرقصات دى غالب بترمز للقوه و المهاره، و التحطيب بالباصله مرتبط بتقاليد قتاليه قديمه.<ref name=nadine-khaled/> الرقص النوبى، اللى أصله من المجتمعات [[نوبيين|النوبيه]] فى جنوب مصر، بيتميز بحركات إيقاعيه للدراعين و إيقاع سريع، و غالب بيصاحبه الدف.<ref name=nadine-khaled/> [[File:Tanoura Dancing.jpg|thumb|راقص [[تنوره]] بيقدم عرض|230x230px]] مصر غالب بتعتبر موطن [[رقص شرقى|الرقص الشرقى]]. الرقص الشرقى المصرى ليه أسلوبين أساسيين: ''الرقص البلدى'' و ''الرقص الشرقى''. فيه كمان رقصات فلكلوريه و شخصيات كتير ممكن تدخل فى عروض الراقصه المصريه، و معاها الرقص الشعبى الحديث. الرقص الشرقى بيعتمد على حركات انسيابيه للحوض و البطن و الدراعين، غالب على إيقاع الطبله، و مرتبط بشكل كبير بالأنوثه و العروض فى السينما و المسرح.<ref name=nadine-khaled/> من أشكال الرقص المصريه المعروفه كمان [[تنوره|رقص التنوره]] الصوفى، اللى بيستخدم جيب متعدده الطبقات، و بيتعمل كممارسه روحانيه للوصول لحاله شبيهه بالوجد، و كمان كعرض ثقافى فى المهرجانات و الأماكن السياحيه.<ref name=nadine-khaled/> === المتاحف === {{Main|قائمة متاحف مصر}} [[File:Egyptian Museum in Cairo in May 2015.JPG|thumb|229x229px|[[المتحف المصرى]] فى القاهره]] مصر موطن لواحده من أقدم الحضارات فى العالم. على مدار تاريخها، اتفاعلت مع ثقافات و شعوب كتير و عدت بفترات متنوعه اوى، من عصور قبل التاريخ للعصر الحديث، و منها [[مصر القديمه]] و [[مصر البطلميه|العصر البطلمى]] و [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] و العصور الوسطانيه و [[مصر العثمانيه|العصر العثمانى]] و [[الاسره العلويه|عيله محمد على]]. [[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|thumb|212x212px|قناع دفن [[توت عنخ امون]] من أهم معروضات [[المتحف المصرى]].|left]] من المتاحف المعروفه فى مصر [[المتحف المصرى]] فى القاهره، اللى فيه أكتر من 120,000 قطعه و يعتبر واحد من اكبر متاحف العالم و أول متحف قومى فى الشرق الأوسط، و افتتح سنة 1902؛<ref>{{Cite web |title=History of the Egyptian Museum – The Egyptian Museum in Cairo |url=https://www.egyptianmuseumcairo.com/egyptian-museum-cairo/history-of-the-egyptian-museum/ |access-date=15 February 2023}}</ref> و [[المتحف القومى للحضاره المصريه]]، اللى فيه حوالى 50,000 قطعه من عصور مختلفه و فيه كمان مومياوات 22 ملك و ملكه من مصر القديمه اتنقلوا له سنة 2021 فى [[موكب المومياوات الملكيه]]؛ و [[متحف قصر عابدين]]، واحد من أشهر القصور الملكيه فى مصر، و جواه خمس متاحف فيها أسلحه و مقتنيات ملكيه و فضيات و وثائق تاريخيه و هدايا رئاسيه.<ref>{{cite web |title=Abdeen Palace Museum |url=https://cairo.gov.eg/en/Culture/Pages/Cairo-Museums-details.aspx?ID=13 |website=Cairo Governorate |publisher=Official Portal of Cairo Governorate |access-date=27 September 2025}}</ref> [[المتحف المصرى الكبير]] بيضم اكبر مجموعه من آثار مصر القديمه فى العالم.<ref>{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/2006/07/25/AM200607251.html |title=Marketplace: Egypt's next big thing |author=Nancy Farghalli |work=Marketplace |publisher=American Public Media |date=25 July 2006 |access-date=31 May 2011}}</ref> و هو اكبر متحف فى العالم مخصص لحضاره واحده.<ref name="Britannica">{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Grand Egyptian Museum (GEM) |url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum |access-date=7 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> المتحف موجود على حوالى {{convert|50|ha|acre}} من الأرض على بعد حوالى {{convert|2|km|mi|spell=in|abbr=off}} من [[اهرام الجيزه|منطقة أهرامات الجيزه]]، و هو جزء من مخطط جديد للمنطقه.<ref>{{cite web |url=https://ftnnews.com/travel-news/tours/the-grand-egyptian-museum-finally-opens-in-2025/ |title=The Grand Egyptian Museum Finally Opens in 2025 |publisher=FTN News |access-date=3 March 2025}}</ref> جواه بهو ارتفاعه ست أدوار فيه تمثال [[رمسيس التانى]] اللى وزنه 82 طن، و سلم كبير، و قاعاته بتعرض آثار من مختلف فترات تاريخ مصر القديمه. معرض [[توت عنخ امون]] فيه 5,600 قطعه من مقبرته، منها القناع الدهبى و الشارات الملكيه. المعرض منظم حوالين تلات أفكار رئيسيه: الحياه و الموت و الحياه بعد الموت. المتحف افتتح يوم 1 نوفمبر 2025.<ref>{{cite web |last=Carver |first=Zoe |date=November 3, 2025 |title=A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors |url=https://www.aucegypt.edu/news/new-era-egyptology-grand-egyptian-museum-opens-its-doors |publisher=The American University in Cairo |access-date=July 12, 2026}}</ref> === الأعياد و المهرجانات === [[File:مولد شارع المعز.jpg|thumb|200px|احتفالات مولد فى [[شارع المعز]] فى القاهره]] مصر بتحتفل بكذا عيد دينى إسلامى و مسيحى كإجازات رسميه، منها [[عيد الميلاد القبطى]] و [[عيد الفطر]] و [[عيد الاضحى]] و [[راس السنه الهجريه]] و [[يوم عرفه]] و [[المولد النبوى]].<ref>{{cite web |title=National Holidays |url=https://www.presidency.eg/en/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|website=Presidency of the Arab Republic of Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> ''[[شم النسيم]]'' عيد سنوى فى مصر بيمثل بداية الربيع، و بيحتفل بيه المصريين من كل الأديان، و هو [[اجازه رسميه]].<ref name="asante">Asante, Molefi Kete (2002). ''[[iarchive:culturecustomsof00mole/page/75/mode/2up|Culture and Customs of Egypt]]''. Greenwood Press. p. 75. {{ISBN|0-313-31740-2}}.</ref> بيتعمل يوم الاتنين بعد [[عيد القيامه]]، و غالب بييجى بين شهرى برموده و بشنس فى [[التقويم المصرى]]. المصريين تقليدى بيحتفلوا بيه بره البيت، بنزهات فى الجناين العامه أو على [[النيل]] أو فى جنينة الحيوانات. الأكلات التقليديه فيه بتشمل ''[[فسيخ|الفسيخ]]'' و الخس و البصل الأخضر و الترمس. البيض المسلوق بيتلون و بيتاكل أو بيتبادل كهدايا.<ref name="asante" /> و بيتعتقد بشكل عام إن شم النسيم امتداد لاحتفالات الربيع القديمه اللى بترجع لأكتر من 4,500 سنه.<ref name="asante" /> [[مولد|الموالد]]، يعنى احتفالات الأوليا و القديسين، تقليد قديم منتشر فى مصر و بيشمل قديسين مسلمين و مسيحيين. أغلب الموالد إسلاميه و بيبقى فيها [[ذكر (اسلام)|ذكر]] و تلاوة أدعيه و عروض لجماعات صوفيه فيها مزيكا و تجمعات روحيه.<ref name=googlearts-moulid>{{Cite web |title=Celebrating Saints: Egyptian Moulids |url=https://artsandculture.google.com/story/celebrating-saints-egyptian-moulids-american-research-center-in-egypt/wQXRQhO-lFCL1g?hl=en |website=Google Arts & Culture |publisher=American Research Center in Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> الموالد المسيحيه ليها أنماط احتفال قريبه. المناسبات دى بتجمع بين التعبد الدينى و الاحتفال الاجتماعى، و غالب بتتم حوالين ضريح أو جامع و بييجى له الزوار للصلاه و طلب البركه و قراية النصوص الدينيه و الطواف و أشكال تانيه من التبجيل.<ref name=googlearts-moulid/> هى كمان مناسبات اجتماعيه و ثقافيه فيها أكل و ألعاب و ملاهى و أكشاك مؤقته فى الشوارع المحيطه.<ref name=googlearts-moulid/> من أشهرها ''[[مولد ابو الحجاج]]'' فى [[الاقصر]]، اللى بيحضره آلاف الناس و بتطلع فيه مراكب و أضرحه رمزيه فى موكب فى المدينه، و التقليد ده ليه جذور راجعه لـ[[مصر القديمه]].<ref name=googlearts-moulid/> الموكب شبه اوى طقوس [[عيد الاوبت]].<ref>{{Cite web |title=Sufis celebrate birthday of Sheikh Abu El-Haggag at Luxor mosque|url=https://www.arabnews.com/node/2266696/middle-east|website=Arab News|date=11 March 2023|language=en}}</ref> === المطبخ === {{Main|مطبخ مصرى}} [[File:Egyptian food Koshary.jpg|thumb|[[كشرى]]، واحد من الأكلات الوطنيه فى مصر]] [[مطبخ مصرى|المطبخ المصرى]] معتمد بدرجه كبيره على التقاليد الزراعيه فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل|الدلتا]]، و بيستخدم كتير الفراخ و البقوليات و الخضار و الفاكهه. من الأكلات الأساسيه ''[[محشى|المحشى]]''، و هو خضار أو ورق عنب محشى رز، و ''[[طعميه|الطعميه]]''، و [[شاورما|الشاورما]]، و [[كباب|الكباب]]، و [[كفته|الكفته]]. من الأكلات المصريه التقليديه ''[[فول مدمس|الفول المدمس]]''؛ و ''[[فطير مشلتت|الفطير]]''، و هو عجين مورق متعدد الطبقات ممكن يتعمل بحشوات مختلفه؛<ref name=Marzouk>{{cite news |last=Marzouk |first=Sarah |title=A Brief History of Fiteer, Egypt's Pizza-Like Pastry |url=https://theculturetrip.com/africa/egypt/articles/a-brief-history-of-fiteer-egypts-pizza-like-pastry/ |access-date=26 June 2018 |work=The Culture Trip |date=12 February 2017}}</ref> و ''[[حواوشى|الحواوشى]]''، و هو لحمه مفرومه متبله بتتخبز جوه العيش؛ و ''[[ملوخيه|الملوخيه]]''؛ و ''[[كشرى|الكشرى]]''، خليط من العدس و الرز و المكرونه، و اتسجل كـ[[تراث ثقافى غير مادى]] عند [[يونسكو]].<ref>{{Cite news |last=Fahmy |first=Ahmed |date=2025-12-10 |title=Koshary, a spicy Egyptian staple, wins UNESCO recognition |url=https://www.reuters.com/world/africa/koshary-spicy-egyptian-staple-wins-unesco-recognition-2025-12-10/ |work=Reuters}}</ref> أكلات مصريه كتير بتتعمل تقليدى فى البيت و بتتطبخ على نار هاديه، و الأساليب دى جايه من مطابخ الريف و اتنقلت بين الأجيال. من الأمثله ''الباميه'' و ''[[قلقاس|القلقاس]]''، و أكلات الفرن زى ''الرز المعمر'' اللى بيتعمل باللبن و الزبده و القشطه، و ''المكرونه بالبشاميل''. العيش ليه مكانه أساسيه فى المطبخ و عادات الأكل المصريه، و فيه أكتر من 60 نوع عيش مختلف فى البلد.<ref name=rawigivinglife>{{cite journal |last1=Barakat |first1=Hala |title=Giving Life: Bread in Egypt |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/giving-life |access-date=21 March 2025}}</ref> ''[[عيش بلدى|العيش البلدى]]''، و هو رغيف مدور بيتعمل من دقيق القمح الكامل، موجود تقريب مع كل وجبه و بيتستخدم كأداه للأكل فى التغميس و غرف الأكل، مش مجرد حاجه جانبيه.<ref>{{cite web |last=Bassel |first=Mona |title=Soaking Up the Flavor: Dipping Culture in Egyptian Cuisine |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/16/soaking-up-the-flavor-dipping-culture-in-egyptian-cuisine/|website=Egyptian Streets |date=16 October 2021 |access-date=5 October 2025}}</ref> صناعة الجبنه فى مصر بترجع لـ[[الاسره المصريه الاولى|العيله الأولى]]، و ''[[جبنه دمياطى|الجبنه الدمياطى]]'' هى أكتر الأنواع استهلاك دلوقتى. اللحمه ليها دور مهم فى الأكل المصرى، و الطيور زى [[حمام (طائر)|الحمام]] و الفراخ و البط و [[سمان|السمان]] و الوز منتشره، جنب الضانى و البقرى للشوى و الطبيخ. اللحوم المحفوظه زى ''[[بسطرمه|البسطرمه]]'' و ''[[سجق|السجق]]'' معروفه تقليدى. البسطرمه المصريه بتتعمل من لحمه بقريه أو جاموس مملحه و متبله و متجففه فى الهوا، و السجق بيتعمل من لحمه بقريه مفرومه متبله جوه أمعاء رفيعه و بيتساب ينشف و يتخمر. السمك، خصوصاً [[بلطى|البلطى]] و [[بورى|البورى]]، منتشر اوى، و المأكولات البحريه بصفه عامه منتشرة أكتر فى المدن الساحليه زى [[اسكندريه]] و [[السويس]] و [[بورسعيد]]. جزء كبير من المطبخ المصرى نباتى بسبب قلة أراضى الرعى تاريخى، و طبيعة الزراعه، و كمان عادات [[اقباط|المسيحيين الأقباط]] اللى بيمتنعوا فى فترات الصيام عن المنتجات الحيوانيه.<ref>{{cite journal |last1=El Dorry |first1=Mennat-Allah |title=Fasting and Feasting: The Diet of the Desert Fathers |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/fasting-and-feasting |access-date=21 March 2025}}</ref> المطبخ المصرى بيستخدم توابل و منكهات كتير زى [[كمون|الكمون]] و [[كزبره|الكزبره]] و [[حبهان|الحبهان]] و الشطه و اليانسون و ورق اللورا و الشبت و البقدونس و التوم و الجنزبيل و القرفه و النعناع و القرنفل، و الكمون هو أكترهم استخدام.<ref>{{cite web|title=Spices of the Egyptian Cuisine|url=http://www.nilevalley.nl/spices-of-the-egyptian-cuisine/|website=Nile Valley Hotel|access-date=5 June 2017}}</ref> الحلويات المشهوره بتشمل [[بقلاوه|البقلاوه]] و [[بسبوسه|البسبوسه]] و [[كنافه|الكنافه]] و [[قطايف|القطايف]]، و غالب بيكون فيها تمر أو عسل أو شربات أو مكسرات أو سميد. الشاى هو المشروب الوطنى، و القهوه منتشره كمان و تقليدى بتتعمل بالطريقه التركيه. من المشاريب المشهوره كمان ''[[كركديه|الكركديه]]'' و ''[[عصير قصب|عصير القصب]]'' و ''العرقسوس'' و ''الخروب'' و ''[[قمر الدين]]'' و ''[[سوبيا|السوبيا]]''. [[بيرة فى مصر|البيره]] هى أكتر مشروب كحولى انتشار،<ref>{{cite news|last1=Rios|first1=Lorena|title=Drinking Alcohol Is Always an Open Secret in Egypt|url=https://www.vice.com/en/article/drinking-alcohol-is-always-an-open-secret-in-egypt/|access-date=13 December 2016|agency=Munchies}}</ref> و من أنواعها التقليديه ''البوزه''، اللى بتتعمل من الشعير و العيش و المصريين بيشربوها من عصر قبل الأسرات.<ref>{{cite book|last1=Caballero|first1=Benjamin|last2=Finglas|first2=Paul|last3=Toldrá|first3=Fidel|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Academic Press|page=348}}</ref> === الرياضه === {{Main|رياضه فى مصر}} [[File:Crowd in Cairo Stadium.jpg|thumb|جمهور فى ستاد القاهره بيتفرج على [[منتخب مصر لكورة القدم]]]] [[كورة القدم]] هى أكتر رياضه شعبيه فى مصر. [[ديربى القاهره]] بين الأهلى و الزمالك من أقوى الديربيات فى افريقيا، و الـBBC اختارته كواحد من أقوى سبع ديربيات فى العالم.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_2299000/2299305.stm |title=BBC Sport Academy | Al-Ahly v Zamalek |publisher=BBC News |date=5 August 2002 |access-date=25 August 2010}}</ref> [[النادى الاهلى]] هو أكتر نادى نجاح فى افريقيا فى القرن الـ20 حسب [[كاف]]، و جاله بعده منافسه [[نادى الزمالك]]. الأهلى اتسمى "[[نادى القرن الافريقى]]". و بعشرين بطوله دوليه، الأهلى كان من أكتر نوادى العالم نجاح من ناحية البطولات الدوليه.<ref>{{cite news |url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/12/11/al-ahly-master-world/ |title=Al-Ahly – master of the world |newspaper=Daily News Egypt |date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014}}</ref> [[منتخب مصر لكورة القدم]]، المعروف باسم الفراعنه، كسب [[كاس الامم الافريقيه]] سبع مرات، منهم تلات مرات ورا بعض سنة 2006 و 2008 و 2010. المنتخب المصرى وصل قبل كده للمراكز العشره الأولى فى تصنيف الفيفا العالمى،<ref>{{Cite web |first=Eslam |last=Omar |date=15 December 2010 |title=Pharaohs finish 2010 with a 'historic' ninth place in FIFA ranking |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/1972/Sports/National-Teams/Pharaohs-finish--with-a-historic-ninth-place-in-FI.aspx |access-date=2026-07-15 |website=[[Ahram Online]]}}</ref> و مصر اتأهلت لـ[[كاس العالم لكورة القدم]] أربع مرات.<ref>{{Cite web |date=11 July 2026 |title=Al-Sisi honours Egypt’s national team following historic FIFA World Cup 2026 campaign |website=[[Daily News Egypt]] |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/07/11/al-sisi-honours-egypts-national-team-following-historic-fifa-world-cup-2026-campaign/ |access-date=2026-07-15 |language=en-US}}</ref> هدفين من [[محمد صلاح]] فى آخر ماتش فى التصفيات أهلوا مصر لـ[[كاس العالم 2018]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/08/world-cup-round-up-egypt-poland-qualify|title=Mo Salah's late penalty gives Egypt first World Cup qualification since 1990|date=8 October 2017|work=The Guardian|access-date=22 March 2018}}</ref> منتخب مصر للشباب كسب الميداليه البرونزيه فى [[كاس العالم للشباب 2001]] فى الأرجنتين. مصر كمان جت المركز الرابع فى بطولة كورة القدم فى [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1928|اوليمبياد 1928]] و [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1964|اوليمبياد 1964]].{{Citation needed|date=July 2026}} [[اسكواش|الاسكواش]] و [[تنس|التنس]] من الرياضات الشعبيه التانيه فى مصر. منتخب الاسكواش المصرى بينافس على المستوى الدولى من التلاتينات. من أشهر اللاعبين المصريين [[عمرو شبانه]] و [[على فرج]] و [[رامى عاشور]]، و التلاته وصلو للمركز الاولانى عالمى. مصر كسبت بطولة العالم لفرق الاسكواش للرجاله كذا مره.{{Update inline|date=July 2026}} مصر استضافت [[بطولة العالم لكرة اليد للرجال]] سنة 1999 و استضافتها تانى سنة 2021. سنة 2001، [[منتخب مصر لكرة اليد]] حقق احسن نتيجه ليه فى البطوله لما وصل للمركز الرابع. مصر كسبت [[بطولة افريقيا لكرة اليد للرجال]] كذا مره و بقت من أقوى منتخبات القاره. مصر كسبت كمان منافسات كرة اليد فى [[العاب البحر المتوسط 2013]] و بطولة العالم لكرة اليد الشاطئيه سنة 2004 و أوليمبياد الشباب الصيفى سنة 2010. فى كرة السله، [[منتخب مصر لكرة السله]] حقق واحد من احسن سجلات المنتخبات الأفريقيه تاريخى فى [[كاس العالم لكرة السله]] و [[كرة السله فى الالعاب الاوليمبيه|الألعاب الاوليمبيه]].<ref>{{cite web |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/cid//sid/2902/_/1950_FIBA_World_Championship_for_Men/index.html |title=1950 World Championship for Men |publisher=FIBA |date=9 June 2012 |access-date=9 June 2012}}</ref> و المنتخب كسب 16 ميداليه فى [[بطولة افريقيا لكرة السله]]. [[مصر فى الالعاب الاوليمبيه|مصر شاركت]] فى [[الالعاب الاوليمبيه الصيفيه]] من سنة 1912، و استضافت مسابقات دوليه كتير، منها [[العاب البحر المتوسط 1951|أول دورة لألعاب البحر المتوسط]] سنة 1951، و [[العاب عموم افريقيا 1991]]، و [[كاس العالم تحت 20 سنه 2009]]، و دورات [[الالعاب العربيه]] سنة 1953 و 1965 و 2007.{{Citation needed|date=July 2026|reason=lack of inline citation.}} == رؤساء مصر == *[[محمد نجيب]] *[[جمال عبد الناصر]] *[[محمد انور السادات]] *[[صوفى ابو طالب]] (مؤقت) *[[محمد حسنى مبارك]] *[[محمد مرسى]] *[[عدلى منصور]] (مؤقت) *[[عبد الفتاح السيسى]] == خرايط مصر == [[File:Egypt on the globe (de-facto) (North Africa centered).svg|thumb]] [[File:EGY orthographic.svg|thumb]] == شوف كمان == {{div col|colwidth=25em}} * [[لسته بالاختراعات والاكتشافات المصريه]] * [[الهويه المصريه]] * [[مصريين]] * [[ثورة 25 يناير]] * [[اللغه المصريه الحديثه]] * [[لهجات مصريه]] *[[علم مصر]] * [[الهويه المصريه]] *[[ليستة اعلام مصر]] *[[شعار مصر]] *[[القوات الجويه المصريه]] *[[شعارات محافظات مصر]] * [[حياه بريه فى مصر]] * [[تجربة الليبراليه فى مصر]] * [[ليسته الرموز البريديه فى مصر]] * [[ارقام مصريه]] * [[الدرجات الاكاديميه فى مصر]] * [[المراكز الثقافيه الدوليه بمصر]] * [[مسار العيله المقدسه فى ارض مصر]] * [[فرق مصر الموسيقيه]] {{div col end}} == مصادر == * {{روابط تجمعات سكنيه}} * [http://www.ahram.org.eg/142/2010/04/20/10/16565.aspx/ فى اصول اسم مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egypt.gov.eg/ بوابة الحكومه المصريه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120540/http://www.egypt.gov.eg/ |date=2008-10-11}} * [http://www.dmoz.org/World/Arabic/%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%80%d9%8a/%d8%a3%d9%81%d8%b1%d9%8a%d9%82%d9%8a%d8%a7/%d9%85%d8%b5%d8%b1/ تصنيف "مصر" فى القسم العربى من دليل المواقع المفتوح DMOZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231080836/http://www.dmoz.org/World/Arabic/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%80%D9%8A/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/%D9%85%D8%B5%D8%B1/ |date=2009-12-31}} * [http://st-takla.org/Egypt-1_.html مصر عبر العصور] * [http://worldarab.net/Gallery/tabid/172/path/Egypt/language/en-US/Default.aspx مشروعات جديده فى مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egyptsites.com/ دليل مصر] * [http://www.sowarmasraya.com/ اكبر جاليرى لصور مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141005141656/http://www.sowarmasraya.com/ |date=2014-10-05}} * [http://arabic.irinnews.org/Country.aspx?Country=EG اخبار و تحليلات انسانيه عن مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.sis.gov.eg/En/Land&people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm النشيد الوطني] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226122703/http://www2.sis.gov.eg/En/Land%26people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm |date=2011-02-26}} * [http://www.egycin.blogspot.com مجلة ايجى سينما] {{بوابة مصر}} {{مواضيع مصر}} {{افريقيا}} {{دول البحر المتوسط}} {{حوض النيل}} {{تصنيف كومونز|Egypt}} {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امبراطوريه رومانيه|الرومان]] [[تصنيف:مصر|مصر]] [[تصنيف:بلاد|مصر]] [[تصنيف:دول اسلاميه]] 71vcdorynj64yy6b1205rmpyn4moysp 13235696 13235604 2026-09-18T06:53:16Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: يوليو ← يوليه ، أفضل ← احسن ، لذلك ← علشان كده ، هي ← هيا ، وهي ← هيا ، اللاحقة ← اللى بعد كده ، بينما ← فى الوقت نفسه (2)، إلى ← ل (3)، كانوا ← كانو (2)، أبناء ← ولاد ، حوالي ← حوالى (3)، بمدينة ← فى مدينة، بدأت ← ابتدت (3)، وإ ← و إ (2)، وكانت ← و كانت (3)، إلى ← ل، ي، ← ى، (16)، ل ← ل (4)، ما قبل ← قبل ، انتقلت ← نقلت ، انتقل ← نقل ، وهو ← و هو ، وكان ← و كان (2)، لكنها ← لكن ، وبعد ← و بعد (2)، وتنظيم ← و تنظ... 13235696 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى |الاسم= مصر Egypt |صورة= File:Ancient Egypt Wings.svg |صورة2= |اللغه = مصرى }} '''مصر''' (رسمى: '''جمهورية مصر العربيه'''؛ [[لغه مصريه|باللغه المصريه القديمه]]: كمت km.t؛ [[لغه قبطى|باللغه القبطيه]]: كيمه ⲕⲏⲙⲉ)<ref name=":0">Černý, J. (1976). ''Coptic Etymological Dictionary''. Cambridge University Press. p. 58. ISBN 0-521-07228-X</ref> [[بلاد اراضيها ف اكتر من قاره واحده|دوله عابره للقارات]]، موجوده فى الركن الشمالى الشرقى من [[افريقيا]] و الركن الجنوبى الغربى من [[اسيا]]، و ده عن طريق كوبرى برى شكلته [[سينا|شبه جزيرة سينا]]. عدد سكانها اتقدر بحوالى 108 مليون نسمه، و ده بيخليها من أكتر بلاد العالم فى عدد السكان، و أكتر دوله فيها سكان فى [[العالم العربى]] و [[الشرق الوسطانى]].<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=عدد سکان مصر|مسار=[https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار](https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|صحيفة=WorldMeter|تاريخ=2026-2-13|مسار) أرشيف=[https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ](https://web.archive.org/web/20251218044418/https://www.worldometers.info/ar/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85/%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%B1/|تاريخ) أرشيف=2025-12-18|تاريخ-الوصول=2026-03-08|url-status=live}}</ref> بيحدها من الشمال [[البحر المتوسط]]، و من الجنوب [[السودان]]، و من الشرق [[البحر الاحمر|البحر الأحمر]]، و من الشمال الشرقى [[فلسطين]] ([[غزه]]) و [[اسرائيل]]، و من الغرب [[ليبيا]]. [[خليج العقبة]] فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن [[الأردن]] و [[السعودية]]. مساحتها حوالى 1,002,000 [[كيلومتر مربع]]،<ref name="مولد تلقائيا12" /> و المساحة المأهولة منها حوالى 78,990 كم²، و بتمثل حوالى 7.8% من مساحتها.<ref name=":0">[http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx](http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx) مواقع بوابة معلومات مصر، مجلس الوزراء] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08](https://web.archive.org/web/20170808013558/http://www.eip.gov.eg/aboutegypt/GeoInfo.aspx|date=08) اغسطس 2017}}</ref> مصر متقسمه إدارى لـ[[محافظات مصر|27 محافظه]]، و كل محافظه متقسمه لوحدات إدارية أصغر زى المراكز و الأقسام.<ref name=":1">[http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf](http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf) دليل التقسيم الإدارى لمصر. PDF] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20150923234526/http://www.eip.gov.eg/DataDirectories/AdministrativeDivision/2.pdf|date=23) سبتمبر 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar](https://www.fao.org/egypt/our-office/egypt-at-a-glance/ar) | title = لمحة عن جمهورية مصر العربية }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%86_%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = معلومات عن مصر }}</ref><ref>{{Cite web | url = [https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1](https://www.ajnet.me/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1) | title = مصر مهد الحضارات القديمة وملتقى القارات }}</ref> [[القاهرة]] هى العاصمة و اكبر مدينه فى البلد و أهم مركز ثقافى فيها، فى حين إن [[اسكندريه]] هى تانى اكبر مدينه و مركز مهم للصناعه و السياحه. مصر عندها واحد من أطول التواريخ المستمره لأى بلد فى العالم، و جذور حضارتها حوالين [[نهر النيل]] و [[دلتا النيل]] بترجع لآلاف السنين قبل الميلاد. [[مصر القديمه]] بتتعتبر واحده من [[مهد الحضارة|مهاد الحضاره]]، و فيها ظهرت بدرى اوى تطورات مهمه فى الكتابه، و الزراعه، و المدن، و الدين المنظم، و الحكومه المركزيه.<ref>{{Cite book|title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings|last=Midant-Reynes|first=Béatrix|publisher=Blackwell Publishers|location=Oxford}}</ref> الحكم [[فرعون|الفرعونى]] استمر حوالى تلات آلاف سنه، قبل ما مصر تدخل من القرن السادس قبل الميلاد فى فترات متعاقبه من الحكم الأجنبى. مصر بقت كمان مركز مهم بدرى لـ[[المسيحيه فى مصر|المسيحيه]]، و بعد [[الفتح الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع الإسلام انتشر تدريجى و بقا الدين الغالب. [[اسكندريه]]، اللى كانت عاصمة مصر فى فترات قديمه، كانت واحده من أهم مراكز العلم فى العالم القديم بفضل [[مكتبة اسكندريه]]. فى القرن العاشر، [[القاهرة]] بقت عاصمة [[الخلافة الفاطمية]]، و بعد كده عاصمة [[الدولة المملوكية]] فى القرن الـ13. سنة 1517، مصر بقت جزء من [[الدوله العثمانيه]]، و فضلت رسمى جزء منها لحد العصر الحديث، رغم إن [[محمد على باشا]] أسس فى القرن الـ19 كيان مصرى شبه مستقل، و ده كان الأساس اللى اتبنت عليه مصر الحديثه. [[الاحتلال البريطانى لمصر|بريطانيا احتلت مصر]] فى أواخر القرن الـ19، و مصر أعلنت استقلالها سنة 1922 و بقت [[المملكة المصرية|مملكه]] تحت حكم عيله محمد على. بعد [[ثورة 23 يوليه 1952|ثورة 1952]]، مصر لغت الملكيه و أعلنت الجمهوريه سنة 1953. سنة 1958، مصر و [[سوريا]] اتحدوا فى دولة اسمها [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن سوريا خرجت من الاتحاد سنة 1961، و مصر فضلت مستخدمه الاسم لحد سنة 1971. مصر دخلت فى كذا حرب و صراع مع إسرائيل، منهم [[حرب 1948]]، و [[العدوان الثلاثى|حرب 1956]]، و [[حرب 1967]]، و [[حرب اكتوبر|حرب 1973]]. بعد حرب 1967، إسرائيل احتلت [[سينا|شبه جزيرة سينا]]، و فضلت تحت الاحتلال لحد عملية الانسحاب اللى تمت بعد [[اتفاقيات كامب ديفيد]] و [[معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]]. مصر استرجعت السيطرة الكامله على سينا سنة 1982، مع وجود ترتيبات أمنية و مناطق محدودة التسليح فى أجزاء منها. فى بداية القرن الـ21، مصر دخلت فترة تغييرات سياسية كبيرة. ثورة 25 يناير سنة 2011 وصلت لتنحى حسنى مبارك بعد حوالى 30 سنه فى الحكم، و البلد دخلت بعدها فترة اضطرابات سياسية. أول انتخابات رئاسية بعد الثورة سنة 2012 جابت محمد مرسى للرئاسة، و حكومته كانت مرتبطة بالاخوان المسلمين. سنة 2013، حصلت احتجاجات ضد مرسى واحتجاجات تانيه مؤيده لمرسى، سبقتها و تبعتها تدخلات من الجيش، و مرسى اتشال من الحكم. عبد الفتاح السيسى انتخب رئيس سنة 2014، و نظام الحكم الحالى بشكل رسمى جمهورية شبه رئاسية، رغم إن مصادر دولية و باحثين كتير بيصنفوا النظام على إنه سلطوى.<ref name="dictator">Sources that categorise Sisi as a dictator: {{bulleted list|{{Cite news|title=Egypt's rushed election shows Abdel-Fattah al-Sisi is nervous|url=[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |access-date=16 August 2026|newspaper=The Economist |quote="Last month Abdel-Fattah al-Sisi, Egypt's military dictator..." |url-access=subscription |archive-url=[https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous](https://web.archive.org/web/20231004021038/https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2023/10/03/egypts-rushed-election-shows-abdel-fattah-al-sisi-is-nervous) |archive-date=4 October 2023}}|{{Cite web |last=Dunne |first=Michele |date=8 April 2019 |title=Why Is Trump Helping Egypt's Dictator Entrench His Power? |url=[https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/](https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/08/donald-trump-abdel-fattah-al-sisi-egypt-226579/) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO Magazine |language=en}}|{{Cite web |title=President Trump, Condemn This Sham Egyptian Election |url=[https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election](https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/president-trump-condemn-sham-egyptian-election) |access-date=27 December 2024 |website=The Washington Institute |quote="...issued a statement praising the Egyptian dictator's magnificent work for the country"}}|{{Cite news |title=A Blank Check for Egypt's Dictator |url=[https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false](https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-06-26/u-dot-s-dot-gives-egypts-dictator-a-blank-check?embedded-checkout=false) |access-date=27 December 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}|{{Cite web |last=Toosi |first=Nahal |date=12 July 2021 |title=In D.C. visit, Egypt spy boss claims U.S. agreed—in writing—to jail American activist |url=[https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983](https://www.politico.com/news/2021/07/12/egypt-spy-boss-jail-american-498983) |access-date=27 December 2024 |website=POLITICO |language=en |quote="...Abdel Fattah El-Sisi, the Egyptian dictator who has imprisoned tens of thousands of dissidents."}}|{{Cite web |last=Lawler |first=Dave |date=23 April 2019 |title=Egypt's President Abdel Fattah el-Sisi could rule until 2030 after winning referendum |url=[https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution](https://www.axios.com/2019/04/23/sisi-referendum-rule-egypt-2030-constitution) |access-date=27 December 2024 |website=Axios |language=en}}|{{Cite web |last=Greenwald |first=Glenn |date=31 March 2015 |title=Obama Personally Tells the Egyptian Dictator That U.S. Will Again Send Weapons (and Cash) to His Regime |url=[https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/](https://theintercept.com/2015/03/31/obama-lifts-freeze-weapons-transfer-egyptian-dictator/) |access-date=27 December 2024 |website=The Intercept |language=en-US}}|{{Cite web |last=Williams |first=Jennifer |date=3 April 2017 |title=Egypt's president is a bloodthirsty dictator. Trump thinks he's done a "fantastic job." |url=[https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house](https://www.vox.com/world/2017/4/3/15160358/trump-egypt-abdel-fattah-el-sisi-white-house) |access-date=27 December 2024 |website=Vox |language=en-US}}|{{Cite news |date=1 December 2020 |title=Egypt President Abdul Fattah al-Sisi: Ruler with an iron grip |url=[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730](https://www.bbc.com/news/world-middle-east-19256730) |access-date=22 November 2024 |work=BBC News |language=en-GB}}|{{Cite news |title=Egypt is again under military rule, but Sisi lacks Nasser's appeal |url=[https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |access-date=16 August 2026 |url-access=subscription|newspaper=The Economist |archive-url=[https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal](https://web.archive.org/web/20210826044857/https://www.economist.com/special-report/2021/08/24/egypt-is-again-under-military-rule-but-sisi-lacks-nassers-appeal) |archive-date=26 August 2021|url-status=live}}|{{cite book |last1=Grewal |first1=Sharan |title=Soldiers of Democracy? |chapter=Egypt: A Coup against Democracy |date=2023 |pages=136–176 |doi=10.1093/oso/9780192873910.003.0007 |isbn=978-0-19-287391-0}}|{{Cite web |date=15 March 2024 |title=EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays 'EU Values' {{!}} Human Rights Watch |url=[https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values](https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-values) |access-date=14 December 2024 |language=en}}}}</ref> مصر [[دوله بتتطور]] و عندها واحد من اكبر اقتصادات افريقيا، و ليها وزن سياسى و عسكرى و ثقافى كبير فى [[الشرق الوسطانى]] و [[شمال افريقيا]] و [[العالم الاسلامى]]. مصر بتعتبر [[قوة إقليمية]]، و كمان [[قوة متوسطة]] على المستوى العالمى. موقعها بين افريقيا و اسيا، و تحكمها فى [[قناة السويس]]، و حجم سكانها، و تاريخها السياسى و الثقافى، كل ده بيديها دور مهم فى السياسه الإقليمية و الدولية. [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله، و [[العربى]] هو اللغه الرسميه، فى حين إن [[اللهجه المصريه]] هى أكتر لغه مستخدمه فى الكلام اليومى. مصر عضو مؤسس فى [[الامم المتحده]] و [[جامعة الدول العربية]] و [[حركة عدم الانحياز]] و [[الاتحاد الافريقى]] و [[منظمة التعاون الاسلامى]]، و عضو فى [[بريكس]].<ref name="CoARE">{{cite web |title=Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014 |url=[http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf](https://web.archive.org/web/20150718052913/http://www.sis.gov.eg/Newvr/Dustor-en001.pdf) |archive-date=18 July 2015 |access-date=13 April 2017 |website=sis.gov.eg}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Andrew F. |last2=Antkiewicz |first2=Agata |last3=Shaw |first3=Timothy M. |title=Lessons from/for BRICSAM about South-North Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?: Economic Size Trumps All Else? |journal=International Studies Review |date=10 December 2007 |volume=9 |issue=4 |pages=673–689 |doi=10.1111/j.1468-2486.2007.00730.x |jstor=4621867}}</ref> == تاريخ == {{الحياه فى مصر}} مصر بلد موجودة فى شمال شرق افريقيا، و مصر كمان بلد بحر متوسطية، يعنى من الدول اللى ليها سواحل على [[البحر المتوسط]]. الموقع الجغرافى بتاع مصر مهم قوى، و ليه دور كبير فى تكوين الحضارة المصرية و الثقافة بتاعتها، و كمان فى مكانتها السياسية و الاقتصادية عبر التاريخ. مصر متحددة من الشمال بالبحر المتوسط، و من الشمال الشرقى بإسرائيل و غزة، و من الشرق بالبحر الأحمر، و من الجنوب بالسودان، و من الغرب بليبيا. مصر من الشمال ليها حدود بحرية فى البحر المتوسط مع اليونان و قبرص، و ليها حدود أرضية مع ليبيا فى الغرب، و إسرائيل و غزة فى الشرق، و السودان فى الجنوب. خليج العقبة فى الشمال الشرقى بيفصل مصر عن الاردن و السعودية. المنطقة اللى بتشكل مصر دلوقتى ليها حدود طبيعية واضحة من آلاف السنين، أهمها الصحرا الغربية و الصحرا الشرقية و البحرين المتوسط و الأحمر، و وادى النيل اللى كان من البداية العمود الفقرى للحياة المصرية. حدود الدولة السياسية نفسها اتغيرت على مدار التاريخ مع توسعات و انكماشات الدولة المصرية، و بالخصوص فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]، لما النفوذ المصرى امتد جنوب ناحية النوبة و شمال شرق ناحية بلاد الشام. الاسم الرسمى للدوله دلوقتى هو '''جمهورية مصر العربية'''، و الاسم ده مستخدم من سنة 1971. قبل كده الدولة كان ليها أسامى رسمية مختلفة حسب النظام السياسى و المرحلة التاريخية، من ضمنها [[السلطنه المصريه|السلطنة المصرية]]، و [[المملكه المصريه|المملكة المصرية]]، و [[جمهورية مصر (1953–1958)|جمهورية مصر]]، و [[الجمهوريه العربيه المتحده|الجمهورية العربية المتحدة]]، لما مصر و سوريا اتحدوا سنة 1958. الاتحاد ده استمر لحد سنة 1961، لما سوريا خرجت منه بعد انقلاب عسكرى، لكن مصر فضلت مستخدمة اسم الجمهورية العربية المتحدة لحد سنة 1971. موضوع اسم الدولة و ارتباطه بالهوية المصرية أو العربية فضل جزء من مناقشات الهوية السياسية و الثقافية فى مصر. مصر مساحتها حوالى مليون كيلومتر مربع. من الناحية الجغرافيا الطبيعية، الأراضى المصرية من العصور الفرعونية لحد النهارده بتتقسم تقليدى لقسمين رئيسيين: [[مصر السفلى|وجه بحرى]]، و ده اللى بيمتد شمال القاهرة لحد البحر المتوسط و بيضم [[دلتا النيل]]، و [[صعيد مصر|الصعيد]]، و ده اللى بيمتد على الضفتين بتوع النيل من جنوب القاهرة لحد حدود مصر الجنوبية. اسم «مصر العليا» و «مصر السفلى» مرتبط باتجاه مجرى النيل؛ النهر بيجرى من الجنوب المرتفع ناحية الشمال المنخفض. المنطقة اللى بين جنوب الجيزة بالتقريب و أسيوط بيتقال عليها كمان مصر الوسطانيه. [[النيل|نهر النيل]] هو أهم عنصر جغرافى فى مصر، و عليه قامت معظم المجتمعات المصرية من عصور قبل التاريخ. الأدلة الأثرية على طول النيل و فى الواحات بتبين إن البشر عاشوا فى المنطقة من عصور مبكرة اوى. حوالى الألف العاشر قبل الميلاد، جماعات الصيادين و جامعى الطعام ابتدت تتحول تدريجى لمجتمعات أكتر استقرار، و التغير المناخى و جفاف الأراضى اللى حوالين وادى النيل ساعدوا على انتقال ناس كتير ناحية النهر، و هناك الزراعة و المجتمعات المستقرة ابتدت تتطور. حوالى سنة 6000 قبل الميلاد، ثقافات العصر الحجرى الحديث كانت استقرت فى وادى النيل، و بعد كده ظهرت ثقافات قبل الأسرات زى الثقافة البدارية و ثقافة نقادة، اللى اتطورت منها الدولة المصرية القديمة. أقدم نماذج معروفة من [[الهيروغليفيه|الكتابة الهيروغليفية]] المصرية ظهرت قبل توحيد مصر بوقت قصير، حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. مصر عدد سكانها من اكبر أعداد سكان الدول فى افريقيا، و عدد السكان دلوقتى أكتر من 100 مليون شخص. أغلب سكان مصر بيعيشوا على الضفتين بتوع النيل و فى الدلتا، فى مساحة صغيرة اوى مقارنة بإجمالى مساحة البلد، فى حين إن الصحرا بتشكل أغلب مساحة مصر و الكثافة السكانية فيها قليلة. السكان المصريين بقوا أكتر تحضر مع الزمن، و نسبة كبيرة منهم دلوقتى عايشة فى المدن، بالخصوص فى منطقة [[القاهره الكبرى|القاهرة الكبرى]]، اللى بقت واحدة من اكبر التجمعات الحضرية فى افريقيا و الشرق الوسطانى. مصر ليها شهرة عالمية بسبب تاريخها الطويل، و بالخصوص [[مصر القديمة|الحضارة المصرية القديمة]]، اللى كانت واحدة من أهم و أقدم حضارات العالم. حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، ملك تقليدى بيتربط باسم [[مينا]] وحد مصر العليا و مصر السفلى، و من وقتها ابتدت سلسلة طويلة من الأسر الملكية اللى حكمت مصر على مدار حوالى تلات آلاف سنة. مصر فى الفترة دى طورت نظام حكم مركزى، و كتابة، و فن، و عمارة، و دين منظم، و علوم و تكنولوجيات متقدمة بالنسبة لزمنها. فى [[الدولة القديمة]]، المصريين بنوا الأهرامات، و من أشهرها [[اهرامات الجيزة]]، اللى هرم خوفو منها هو العجيبة الوحيدة اللى لسه موجودة من عجائب الدنيا السبع القديمة. بعد فترات من الضعف و الانقسام، الدولة المصرية رجعت تقوى فى الدولة الوسطانيه، و بعد احتلال [[الهكسوس]] أجزاء من مصر، احمس الاول طردهم و ابتدى عصر الدولة الحديثة. العصر ده كان واحد من أقوى الفترات فى تاريخ مصر، و النفوذ المصرى امتد وقتها للنوبة و بلاد الشام. من أشهر ملوك الفترة دى [[حتشبسوت]]، و [[تحوتمس التالت]]، و [[اخناتون]]، و [[توت عنخ آمون]]، و [[رمسيس التانى]]. مصر بعد كده مرت بفترات من الحكم الأجنبى، منها الحكم الفارسى. سنة 332 قبل الميلاد، الإسكندر الاكبر دخل مصر، و بعد موته [[بطليموس الأول]] أسس الدولة البطلمية. اسكندريه بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مدن العالم الهلنستى، و [[مكتبة اسكندريه]] خلتها مركز عالمى للعلم و المعرفة. البطالمة تبنوا أجزاء كبيرة من التقاليد الملكية المصرية و ظهروا فى المعابد بالشكل الفرعونى. آخر حكام العيله كانت [[كليوباترا السابعه|كليوباترا السابعة]]، و بعد موتها سنة 30 قبل الميلاد مصر بقت جزء من [[الامبراطوريه الرومانيه]]. فى العصر الرومانى، مصر كانت واحدة من أغنى ولايات الامبراطورية و مصدر مهم للقمح. المسيحية وصلت مصر فى القرن الاولانى الميلادى، و حسب التقليد المسيحى مرقس الرسول كان له دور أساسى فى تأسيس الكنيسة فى اسكندريه. مع الوقت، المسيحية انتشرت بشكل واسع، و اللغة المصرية فى مرحلتها [[اللغة القبطية|القبطية]] بقت اللغة الأساسية لقطاعات كبيرة من السكان، خصوص برا المدن الكبيرة. فى القرن السابع، مصر دخلت مرحلة جديدة بعد الفتح الإسلامى لمصر. القوات الاسلاميه بقيادة [[عمرو بن العاص]] دخلت مصر فى الاربعينات من القرن السابع، و أسست [[الفسطاط]]، اللى بقت مركز الحكم الجديد. الإسلام انتشر بشكل تدريجى، و العربية بقت مع الوقت لغة الإدارة و بعدين اللغة السائدة. مصر بعد كده كانت تحت حكم دول و أسر مختلفة، منها الدولة الطولونية، و الدولة الإخشيدية، و [[الدولة الفاطمية]]. الفاطميين أسسو [[القاهرة]] سنة 969، و المدينة بقت عاصمة مصر و واحدة من أهم مراكز العالم الإسلامى. بعد الفاطميين، [[الدولة الأيوبية]] حكمت مصر، و بعد كده [[المماليك]] استولوا على الحكم سنة 1250. مصر فى العصر المملوكى بقت مركز اقتصادى و عسكرى مهم، و طرق التجارة بين البحر الأحمر و الهند و شرق آسيا كانت بتمر عن طريقها. لكن الطاعون الأسود فى القرن الـ14 ضرب مصر بقوة و قتل نسبة كبيرة من السكان. سنة 1517، [[الدولة العثمانية]] ضمت مصر بعد هزيمة المماليك. المماليك فضل عندهم نفوذ كبير رغم الحكم العثمانى، و مصر عاشت فترات من عدم الاستقرار و الأوبئة و المجاعات. سنة 1798، [[نابليون بونابرت]] غزا مصر، و الاحتلال الفرنساوى كان قصير، لكن أثره السياسى و العلمى كان كبير و ساعد فى فتح مرحلة جديدة فى التاريخ الحديث. سنة 1805، [[محمد على باشا]] استولى على الحكم و أسس العيله اللى حكمت مصر لحد سنة 1952. محمد على عمل جيش حديث، و نظم الإدارة، و طور الزراعة و الرى و الصناعة، و وسع نفوذ مصر للسودان و الشام و أجزاء من الجزيرة العربية و الأناضول. القوى الاوروبية بعد كده أجبرته يتخلى عن معظم التوسعات دى، لكن التعديلات بتاعته ساعدت فى تأسيس الدولة المصرية الحديثة. سنة 1867، مصر بقت رسمى خديوية شبه مستقلة تحت السيادة الاسمية للدولة العثمانية. [[قناة السويس]] اتفتحت سنة 1869، و بقت واحدة من أهم الممرات البحرية فى العالم. المشاكل المالية و الديون زودت تدخل القوى الاوروبية، و بعد الثورة العرابية وحدوث الخيانه للثوره ده ادى ان بريطانيا احتلت مصر سنة 1882. سنة 1914، مصر انفصلت بشكل رسمى عن الدولة العثمانية و بقت سلطنة تحت الحماية البريطانية. بعد [[ثورة 1919]] و الضغط الشعبى، بريطانيا أعلنت استقلال مصر سنة 1922، و السلطان [[فؤاد الأول]] بقى ملك مصر، لكن النفوذ البريطانى فضل قوى، بالخصوص فى الجيش و السياسة الخارجية و منطقة قناة السويس و السودان. بعد الحرب العالمية التانية، الحركة الوطنية ضد الوجود البريطانى زادت، و هزيمة مصر فى حرب 1948 زودت الغضب من النظام الملكى. يوم 23 يوليه 1952، [[الظباط الاحرار|حركة الظباط الأحرار]] بقيادة [[محمد نجيب]] قامت بحركتها ضد الملك [[فاروق الأول]]. فاروق تنازل عن العرش لابنه [[فؤاد التانى]]، و سنة 1953 الملكية اتلغت و مصر أعلنت الجمهورية. محمد نجيب بقى اول رئيس لمصر وبعدها بقى [[جمال عبد الناصر]] تانى رئيس لمصر، و سنة 1956 بقى رئيس. ناصر أمم [[قناة السويس]] فى نفس السنة، و ده أدى للعدوان الثلاثى من إسرائيل و فرنسا و بريطانيا. الضغط الدولى أنهى الحرب، و القوات الأجنبية انسحبت. سنة 1958، مصر و سوريا كونوا [[الجمهورية العربية المتحدة]]، لكن الاتحاد انتهى بشكل فعلى سنة 1961 بعد خروج سوريا. سنة 1967، مصر دخلت حرب مع إسرائيل و خسرت سينا. بعد وفاة ناصر سنة 1970، [[انور السادات]] بقا رئيس. السادات غير اتجاه مصر الخارجى بعيد عن الاتحاد السوڤيتى و ناحية امريكا، و سنة 1971 اسم الدولة اتغير رسمى لـ'''جمهورية مصر العربية'''. سنة 1973، مصر و سوريا دخلوا حرب ضد إسرائيل، و القوات المصرية عبرت قناة السويس و كسرت خط بارليف. بعد كده السادات دخل فى مفاوضات سلام، و [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه|معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية]] اتوقعت سنة 1979، و إسرائيل انسحبت من سينا بشكل تدريجى لحد سنة 1982. بعد اغتيال السادات سنة 1981، [[حسنى مبارك]] بقى رئيس و فضل فى الحكم حوالى 30 سنة. مصر فى عهده حافظت على معاهدة السلام مع إسرائيل و رجعت علاقاتها بالدول العربية بشكل تدريجى، لكن البلد واجهت مشاكل زى الفقر، و البطالة، و الزيادة السكانية، و الإرهاب، و القيود السياسية. يوم 25 يناير 2011، احتجاجات واسعة ابتدت ضد حكم مبارك بسبب الفساد و مطالب الحرية السياسية و العدالة الاجتماعية. الاحتجاجات انتشرت فى مدن مصر، و [[ميدان التحرير]] بقى رمز للحركة. يوم 11 فبراير مبارك تنحى، و [[المجلس الأعلى للقوات المسلحة]] استلم السلطة. سنة 2012، [[محمد مرسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، لكن حكمه شاف انقسامات و احتجاجات كبيرة سواء مؤيده ليه او معارضه ليه. يوم 3 يوليه 2013، الجيش شال مرسى من الحكم، و [[عدلى منصور]] بقى رئيس مؤقت. سنة 2014، [[عبد الفتاح السيسى]] كسب الانتخابات الرئاسية، و فضل رئيس مصر بعد كده. مصر كمان ليها دور مهم قوى فى الشرق الوسطانى و افريقيا، و الدور ده مصر لعبته زمان و لسه بتلعبه فى الحاضر. موقعها الجغرافى، و قناة السويس، و حجم سكانها، و تاريخها، و تأثيرها الثقافى، كل ده بيديها وزن كبير فى المنطقة. اللغة اليومية لاغلب المصريين دلوقتى هى [[اللغه المصريه|المصرى]]، و اللغة دى اتطورت فى مصر على مدار قرون و فيها طبقات كتير من المصرية القديمة و القبطية و العربية و لغات تانية. اللغة المصرية فيها [[لهجات مصريه|لهجات مصرية]] كتير، من بينها لهجات القاهرة و الدلتا و الصعيد و سينا و غيرها. فيه باحثين و كتاب، زى بيومى قنديل، بيعتبروا المصرى امتداد حديث للتطور التاريخى للغة المصرية و مرتبط بالقبطى، فى حين إن التصنيف اللغوى السائد بيعتبر المصرى شكل من أشكال العربية المصرية اتأثر بقوة بالقبطى و بتاريخ مصر اللغوى. [[تاريخ مصر|تاريخ و حضارة مصر]] القديمة لسه ليهم تأثير كبير على الهوية و الوعى الثقافى للمصريين لحد النهارده، و ده بيظهر فى اللغة و العادات و الأكلات و المزيكا و الاحتفالات الشعبية. ممارسات زى [[شم النسيم]] جذورها قديمة اوى، و الاحتفالات بالمولد، و السبوع، و الأربعين، و عادات الجنازات و الزار و الذكر فضل ليها حضور فى الثقافة الشعبية. ماكينات زى الطبلة و الناى و المزمار و الربابة و الدف ليها تاريخ طويل فى الثقافة المزيكا المصرية، و ألعاب و فنون شعبية زى [[التحطيب]] لسه موجودة لحد النهارده. الممارسات دى بتظهر بشكل واضح بين سكان الريف فى الصعيد و الدلتا، لأنها مجتمعات ريفية حافظت على تقاليد زراعية و اجتماعية قديمة. من أوضح الأمثلة إن فلاحين كتير فى مصر لسه بيستخدموا الشهور القبطية فى مواسم الزراعة، و كل شهر بالتقريب مرتبط بأمثال و حكم شعبية بتوصف الطقس و الزراعة و طبيعة الموسم. == الاسم == كان المصريين بيسموا بلدهم فى اللغة المصرية القديمة '''«كمت» (km.t)'''، وهى كلمة معناها '''«السوداء»''' أو '''«الأرض السوداء»'''، فى إشارة للتربة الخصبة الداكنة فى وادى النيل، وده كان بيميزها عن '''«دشرت» (dšr.t)'''، اللى معناها '''«الأرض الحمرا»'''، فى إشارة لارض الصحراء. ومن كلمة '''دشرت''' جه بعد كده اللفظ الإنجليزى '''desert''' بمعنى «الصحراء». وفى المرحلة القبطية من اللغة المصرية، اتطور اسم مصر ل'''«ⲕⲏⲙⲉ» (Kēme)''' فى [[القبطيه الصعيديه|اللهجة الصعيدية]]، و ل'''«ⲭⲏⲙⲓ» (Khēmi)''' فى [[القبطيه البحيريه|اللهجة البحيرية]].<ref name=":0" /> من أقدم الاسامى المعروفة لمصر فى اللغة المصرية القديمة الاسم Kmt (كيمت)، اللى كان بيتكتب بالعلامات الهيروغليفية، واستمر بأشكال مختلفة خلال المراحل المتأخرة من اللغة المصرية. الاسم مرتبط بالجذر km بمعنى «أسود»، واللى بعد كده -t المرتبطة بصيغة التأنيث فى اللغة المصرية القديمة، وعلشان كده بيتفسر الاسم تقليديا بمعنى «الأرض السودا»، فى إشارة للتربة الخصبة فى وادى النيل، فى مقابل Dšrt بمعنى «الأرض الحمرا» المرتبط بالصحراء. الكتابة المصرية القديمة، سواء [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] أو [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] أو [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]، كانت فى الأساس بتعتمد على كتابة الصوامت، ومكنتش بتمثل الحركات بشكل كامل ومنتظم. وعشان كده، النطق الأصلى لكتير من الكلمات المصرية القديمة، و منها Kmt، مش معروف بصورة مباشرة، و إنما بيتم إعادة بناؤه بالاعتماد على المقارنات اللغوية، والتغيرات المعروفة فى تاريخ اللغة، و الأشكال اللى ظهرت فى المراحل المتأخرة منها. فى المرحلة القبطية، هيا اخر مرحلة معروفة من تطور اللغة المصرية، ظهر الاسم فى صورة ⲕⲏⲙⲉ. والكتابة القبطية كانت مختلفة عن الكتابة المصرية القديمة فى إنها استخدمت الحروف اليونانية، مع إضافة حروف من الديموطيقية علشان تمثل بعض الأصوات المصرية، و كانت بتمثل الحركات بصورة أوضح. وده بيساعد الباحثين فى دراسة التطور الصوتى للاسم، لكن الاختلاف بين اللهجات القبطية، بالخصوص الصعيدية والبحيرية، لازم يتاخد فى الاعتبار عند تحديد النطق. أما ⲏ فى الكتابة القبطية، فنطقه اختلف حسب اللهجة والفترة التاريخية. علشان كده مينفعش اعتبار كل نطق حديث مقترح للاسم القبطى نطق وحيد أو مؤكد للمصرى القديم. وبالمثل، النطق المفترض لـ Kmt فى المراحل الأقدم من اللغة المصرية يفضل إعادة بناء علمية، لأن الحركات الأصلية مش مكتوبة بشكل مباشر فى المصادر المصرية القديمة. أما اسم مصر فى العربية، فهو مختلف فى أصله عن Kmt، ومرتبط بتسمية سامية قديمة لمصر. وفى اللغات الاوروبية، زى الإنجليزية Egypt والفرنسية Égypte، الاسم بيرجع فى النهاية لليونانية القديمة Αἴγυπτος (Aígyptos)، و منها نقل لللاتينية فى صورة Aegyptus، بعدين تطورت منه الأشكال الاوروبية الحديثة. وبكده، مصر عبر تاريخها اتعرفت بأسماء مختلفة فى اللغات و الثقافات اللى تعاملت معاها، ومن أهمها الاسم المصرى القديم Kmt، والاسم العربى مصر، والاسم اليونانى واللاتينى اللى منه اتطورت أسماء مصر فى معظم اللغات الاوروبية. Αἴγυπτος <small><span lang="la">Aígyptos</span></small> اليونانيين القدام لما اتعاملوا مع مصر استخدموا اسم Αἴγυπτος (Aígyptos)، والاسم ده هو اللى نقلت منه بعد كده أسماء مصر فى اللغات الاوروبية، زى Egypt فى الإنجليزى وÉgypte فى الفرنسى. واسم Aígyptos مرتبط فى التفسير التقليدى بالاسم المصرى القديم ḥwt-kꜣ-Ptḥ (حوت-كا-بتاح)، اللى معناه تقريبا «بيت روح بتاح»، وده كان اسم مرتبط فى مدينة منف ومعبد الإله بتاح فيها. ومع مرور الوقت، استخدم اليونانيين الاسم اللى ارتبط بمنف للإشارة لمصر كلها، ومن الشكل اليونانى Aígyptos ظهر الشكل اللاتينى Aegyptus، ومنه تطورت أسماء مصر فى معظم اللغات الاوروبية. ومن الاسم اليونانى Aígyptos اتكون كمان الاسم اليونانى للصفة «مصري»، و هو Aigyptios. ومع انتقال الاسم للقبطية، حصلت عليه تغيرات صوتية، وظهر فى صور قبطية زى ⲅⲩⲡⲧⲓⲟⲥ، ومن الأشكال دى اتطور الاسم العربى «قبط». وفى الأصل، كلمة «قبط» كانت مرتبطة بمعنى المصريين، لكن استعمالها اتغير مع الوقت، وبالخصوص بعد انتشار الإسلام فى مصر. وفى المصادر العربية فى العصور الإسلامية المبكرة والمتوسطة، كلمة «قبط» تم استخدامها فى سياقات مختلفة، لكن مع مرور القرون بقت مرتبطة بصورة متزايدة بالمصريين المسيحيين، لحد ما استقر استعمالها أساسا للدلالة على المسيحيين المصريين وعلى لغتهم وكنيستهم. وده يفسر ليه كلمة Copt فى اللغات الاوروبية بقت فى العصر الحديث بتشير أساسا للمصريين المسيحيين وللتراث القبطى. أما بالنسبة لاسم «مصر»، فهو اسم مختلف فى أصله عن Kmt وAígyptos. الاسم العربى مصر من أصل سامى، وليه نظائر فى لغات سامية تانية، وظهر بأشكال مختلفة فى المصادر القديمة. ومن أشهر النظائر الاسم العبرى מִצְרַיִם (Miṣrayim) الوارد فى الكتاب العبرى، و كمان الاسم الأكدى Miṣru/Miṣir، اللى كان بيستخدم للإشارة لمصر. والاسم العبرى Miṣrayim اتفسر فى بعض التقاليد القديمة على إنه مرتبط بفكرة «البلدين» أو «الأرضين»، فى إشارة محتملة لمصر العليا و مصر السفلى، لكن ده تفسير لغوى قديم ومش من المؤكد إنه الأصل التاريخى للاسم. وبالمثل، الرواية الموجودة فى سفر التكوين عن مصرايم باعتباره واحد من ولاد حام بن نوح هى رواية أنساب، ومينفعش يتم التعامل باعتبارها دليل تاريخى على أصل اسم مصر. وفيه كمان محاولات لربط اسم مصر بشكل مباشر بأصل مصرى قديم أو قبطى، لكن بعض المقترحات دى، زى اشتقاقه من شكل قبطى من نوع Ⲙⲁⲥⲣⲉ / Ⲙⲉⲥⲣⲉ، مش بنفس درجة قوة التفسير السامى، وعلشان كده الاحسن عرضها باعتبارها فرضيات لغوية مش أصلا مؤكد للاسم. و علشان كده، أسماء مصر الرئيسية اللى وصلت لنا من التقاليد اللغوية المختلفة بتمثل تاريخ طويل من التغير اللغوي: Kmt هو الاسم المصرى القديم المرتبط بـ«الأرض السودا»، وAígyptos هو الاسم اليونانى اللى ارتبط فى التقليد باسم حوت-كا-بتاح فى منف، ومنه ظهرت أسماء مصر الاوروبية زى Egypt، فى الوقت نفسه مصر هو الاسم السامى اللى استمر فى اللغة العربية لحد النهاردة. ⲙⲁⲥ-ⲣⲏ الاسم اللى المصريين كانو بيسموا نفسهم بيه فى اللغة المصرية القديمة كان «رمت ن كمت» rmṯ n km.t، والمعنى الحرفى للاسم هو «الناس بتوع كمت»، أى «أهل مصر». وفى المرحلة القبطية من اللغة المصرية، استمر التعبير ده بمعنى قريب، وظهر فى اللهجة الصعيدية بالشكل ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ (نرمنكيمه)، وفى اللهجة البحيرية بالشكل ⲛⲓⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ (نيرمنكيمه/نيرمنكهيمه). والمعنى الحرفى فى القبطية هو «الناس بتوع كيمه»، أى «أهل مصر».<ref name=":0" />{{break|2}} '''كمت km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''كيمه ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''رمت ن كمت rmṯ n km.t''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero> D21:V13-A1*B1:Z2-N35-km-m-t:O49 </hiero>قبطى: '''انرِمِنكيمه ⲛ̄ⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ''' {{break}} '''حوت كا بتح''' <small>حوتكابتاح</small> '''ḥwt kꜣ ptḥ''' بالخط الهيروجليفى (من الشمال لليمين): <hiero>O6-t:pr-D28-Z1-p:t-H</hiero> == نظره تاريخيه == [[ملف:SphinxGiza.jpg|thumb|[[هرم خوفو]] و [[ابو الهول]]، اتبنوا فى [[المملكه القديمه]] وهى من اعظم الاثار اللى سابها المصريين القدام]] [[ملف:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|دار الاوبرا المصريه (صوره متاخده من [[برج القاهره]])]] [[ملف:Luxor, Luxor Temple, inside, at night, Egypt, Oct 2004.jpg|تصغير|[[معبد الاقصر]] فى الليل، فى [[الاقصر]]]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] {{مفصله|تاريخ مصر}}مصر هى أقدم البلاد اللى قامت فيها دولة وحضارة مستمرة فى العالم. على مدار آلاف السنين، عاش المصريين فى وادى النيل، واتطورت مجتمعاتهم تدريجيا من تجمعات صغيرة و مجتمعات زراعية لممالك، و بعد كده قامت دولة مركزية موحدة، وده خلى مصر تتميز باستمرارية تاريخية وحضارية نادرة جدا. الحضارة المصرية القديمة وصلتنا أخبارها بعدد ضخم من الأدلة المكتوبة والاثرية، زى البرديات، ونقوش المعابد والمقابر، والتماثيل، واللوحات، والاثار المختلفة. والمصريين القدام اهتموا جدا بالتسجيل والتوثيق، وده ساعدنا نعرف تفاصيل كتيرة عن حياتهم ودينهم و حكامهم واقتصادهم و مجتمعهم. الدولة المصرية طول تاريخها مكنتش مجرد الحاكم، سواء كان فرعون أو ملك أو سلطان، ومبقتش مجرد الجيش أو الشعب، لكن كانت مجموعة كبيرة من المؤسسات والنظم والتقاليد والعادات والهوية و الثقافة والعلاقات الاجتماعية والاقتصادية والسياسية اللى اتطورت مع الوقت، واسهمت فى تكوين الشخصية المصرية. فيه ادلة على وجود الانسان فى وادى النيل من عصور قبل التاريخ، وفى رسوم ونقوش صخرية اتلاقت فى مناطق مختلفة من وادى النيل والصحراء، ومن حوالى الالفية العاشرة قبل الميلاد ابتدت تظهر جماعات اعتمدت على الصيد وصيد السمك وجمع النباتات والحبوب. ومع التغيرات المناخية اللى حصلت فى شمال افريقيا، ابتدت مناطق واسعة من الصحراء تتحول تدريجيا لمناطق اكثر جفافا، فتركزت اعداد اكبر من السكان حوالين نهر النيل والمناطق الخصبة القريبة منه. ومع تطور الزراعة والاستقرار، ابتدت تظهر القرى و المجتمعات المنظمة، و بعد كده تطورت الى مراكز اكبر وممالك فى شمال مصر وجنوبها. والزراعة فى وادى النيل احتاجت للتعاون و تنظيم الميه وتخزين المحاصيل وحساب الاراضى، وده ساعد على تطور الحساب والهندسة والتقويم والفلك والادارة. ومع زيادة الحاجة للتسجيل والادارة ظهرت الكتابة المصرية القديمة، وبعدها تطور الادب المصرى، وظهرت نصوص دينية وادارية وادبية كتيرة. وطور المصريين كمان فنون العمارة والنحت والرسم، وابتكروا اساليب معمارية وفنية كان ليها تأثير كبير على الحضارات اللى جت بعدهم. وساب المصريين القدام اثار ضخمة زى الاهرامات والمعابد والمسلات، بالاضافة الى تماثيل ونقوش ورسومات جدارية بتشهد على مستوى عالى جدا من المهارة الفنية والهندسية. وتطورت مصر قبل توحيدها الى مملكتين رئيسيتين هما مصر العليا فى الجنوب و مصر السفلى فى الشمال. وحصل توحيد سياسى للبلاد فى نهاية الالفية الرابعة قبل الميلاد، وارتبط التوحيد بشكل اساسى بالملك نارمر، فى الوقت نفسه ظهر اسم مينا فى التقاليد المصرية القديمة اللاحقة. والارجح ان توحيد مصر مكنش مجرد حدث واحد حصل فى يوم واحد، لكنه كان نتيجة عملية سياسية تدريجية، و بداية الاسرة الاولى بتتأرخ بحوالى 3100 قبل الميلاد. والمصريين استخدموا اسماء مختلفة لبلادهم، ومن بينها تاوى، و معناها الارضين، فى اشارة لمصر العليا و مصر السفلى. واستمرت الحضارة المصرية القديمة حوالى تلات الاف سنة، مرت خلالها بفترات قوة و وحدة، وفترات ضعف وانقسام، و كمان بفترات حكم اجنبى، لكن فضل فيه قدر كبير من الاستمرار فى التقاليد و الثقافة و الفنون والدين المصرى. بعد طرد الهكسوس من مصر فى بداية الدولة الحديثة، دخلت مصر مرحلة توسع عسكرى كبيرة. وبدأ ملوك مصر يوجهوا اهتمامهم ناحية بلاد الشام والنوبة، ووصل النفوذ المصرى فى بعض الفترات لمناطق بعيدة جدا عن وادى النيل. وكان تحوتمس التالت من اشهر ملوك مصر فى التوسع العسكرى، وخاض حملات كتيرة فى بلاد الشام، وخلى مصر قوة اقليمية كبيرة، و كان النفوذ المصرى فى عهده ممتد لمساحات واسعة. كمان ظهر رمسيس التانى اعظم ملوك مصر القديمه اللى قوى مكانة مصر فى العالم القديم كله. حدود الدولة ونطاق نفوذها كانو بيتغيرو حسب قوة الدولة والظروف السياسية والعسكرية فى كل عصر. وفى العصر البطلمى بقت مصر واحدة من اهم القوى فى منطقة البحر المتوسط. واسس البطالمة مركز ثقافى وعلمى ضخم فى الاسكندرية، و كانت مكتبة الاسكندرية ومؤسسات العلم هناك من اهم مراكز المعرفة فى العالم القديم. وفى سنة 30 قبل الميلاد انتهى استقلال مصر البطلمية، ودخلت مصر تحت الحكم الرومانى بعد هزيمة كليوباترا السابعة امام اوكتافيان، اللى بقى بعد كده الامبراطور اغسطس. وبقت مصر ولاية رومانية مهمة جدا، بالخصوص بسبب انتاجها الزراعى والحبوب، و كانت بتلعب دور كبير فى اقتصاد الامبراطورية الرومانية. وبعد انقسام الامبراطورية الرومانية، بقت مصر تبع لامبراطورية الرومانية الشرقية او البيزنطية. وفى القرن السابع الميلادى دخلت مصر مرحلة جديدة، لما وصلت الجيوش الاسلامية بقيادة عمرو بن العاص، وانتهى الحكم البيزنطى لمصر بعد فتح البلاد حوالى سنة 642 ميلادية. وبعد كده بقت مصر جزء من الدولة الاسلامية، وتعاقب عليها حكام و دول مختلفة، منهم الامويين والعباسيين والطولونيين والاخشيديين والفاطميين والايوبيين والمماليك. وفى سنة 868 ميلادية اسس احمد بن طولون حكم قوى فى مصر، وامتلك بدرجة كبيرة من الاستقلال عن الخلافة العباسية، وامتد نفوذه كمان للشام. و كان حكمه مرتبط بالخلافة العباسية، لكنه كان مستقل عنها الى حد كبير. وفى العصر الفاطمى اصبحت القاهرة مركز الدولة الفاطمية، وامتد نفوذ الفاطميين فى فترات مختلفة لاجزاء من بلاد الشام والحجاز و شمال افريقيا واليمن. وبعدهم جه العصر الايوبى، وبعده العصر المملوكى، واصبحت مصر فى العصر المملوكى واحدة من اقوى الدول فى العالم الاسلامى، وامتد نفوذ سلاطينها لمصر والشام والحجاز و مناطق تانية. وفى سنة 1517م استولى العثمانيين على مصر بعد هزيمة المماليك، وبقت مصر جزء من الدولة العثمانية. وفى بداية القرن التسعتاشر ظهر محمد على باشا، وبدأ يبنى دولة مركزية وجيش حديث فى مصر. و عمل اصلاحات كبيرة فى الزراعة والتعليم و الصناعة والادارة والجيش. وقدرت القوات المصريه انها تسيطر على السودان، ووصل نفوذها للحجاز وبلاد الشام، ووصل الجيش المصرى الى الاناضول، وهدد الدولة العثمانية نفسها. لكن التوسع ده مستمرش، واضطر محمد على يتراجع عن معظم المناطق اللى اتوسعت فيها مصر بسبب التدخل الاوروبى والضغوط الدولية. وبعد كده زاد النفوذ الاوروبى فى مصر تدريجيا، لحد ما حصل الاحتلال البريطانى سنة 1882م واستمر الاحتلال البريطانى لعقود. قامت ثورة 23 يوليه سنة 1952م، وانتهى النظام الملكى، وتم الاعلان عن الجمهورية سنة 1953م وتم جلاء اللى اتبقا من القوات البريطانية عن مصر سنة 1956م. ورغم كل التغييرات اللى حصلت فى تاريخ مصر، من فراعنة واحتلالات و حكام اجانب و دول اسلامية مختلفة وعصر عثمانى واحتلال بريطانى، فضل نهر النيل هو مركز الحياة المصرية، وفضل المجتمع المصرى موجود ومتطور، مع تغير اللغة والدين والنظام السياسى و الثقافة على مدار الاف السنين. مصر القديمة فضلت واحدة من اعظم الحضارات اللى عرفها العالم، و مصر الحديثة هيا نتيجة تاريخ طويل جدا من التغير والتفاعل بين السكان و الثقافات والحضارات المختلفة، مع استمرار وجود مجتمع مصرى مرتبط بوادى النيل عبر الاف السنين. == النشيد الوطنى == '''بلادى بلادى بلادى''' هو اسم [[النشيد الوطنى المصرى]] الحالى، من تأليف [[محمد يونس القاضى]] وتلحين [[سيد درويش]]. و فى سنة 1923 كتب محمد يونس القاضى نشيد «بلادى بلادي»، و كانت كلماته متأثرة بخطاب مشهور للزعيم [[مصطفى كامل]] ألقاه سنة 1907، ولحنه سيد درويش. أول سلام وطنى اتعرف لمصر ظهر سنة 1869 فى عهد الخديوى إسماعيل، و كان «مارش الانتصار» من أوبرا عايدة، من تلحين الموسيقار الإيطالى جوزيبى فيردى. واتعزف المارش فى احتفالات افتتاح قناة السويس واستقبال كبار الضيوف والملوك و الأمراء اللى حضروا المناسبة. وبعد ثورة 23 يوليه 1952، اتغير السلام الوطنى، وظهر «نشيد الحرية» من كلمات كامل الشناوى و ألحان محمد عبد الوهاب. وبعده، سنة 1960، اتخذت مصر «والله زمان يا سلاحي» سلام وطنى جديد، من كلمات صلاح جاهين و ألحان كمال الطويل وغناء أم كلثوم. وفى سنة 1979، اعتمد الرئيس [[محمد انور السادات|محمد أنور السادات]] «بلادى بلادي» نشيد وطنى لجمهورية مصر العربية، وصدر القرار الجمهورى رقم 149 باعتماده، و كمان أعاد محمد عبد الوهاب توزيع اللحن. أما اسم الدولة، فبعد انتهاء الوحدة المصرية السورية سنة 1961، فضلت مصر رسميا محتفظة باسم «الجمهورية العربية المتحدة» لحد سنة 1971، و بعد كده بقى اسم الدولة الرسمى «جمهورية مصر العربية». وفيه بعض المصريين اللى بيطرحوا فكرة الاكتفاء باسم «مصر» كاسم للدولة من غير إضافات، لكن ده طرح سياسى ودستورى موجود عند بعض الناس، ومش هو الاسم الرسمى الحالى للدولة.{{اقتباس مركزى|بلادى بلادى بلادى — لكِ حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ام البلاد — انت غايتى و المراد و على كل العباد — كم لنيلك من ايادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر انتى اغلى دره — فوق جبين الدهر غره يا بلادى عيشى حره — و اسلمى رغم الاعادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر يا ارض النعيم — سدت بالمجد القديم مقصدى دفع الغريم — و على الله اعتمادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى مصر اولادك كرام — اوفياء يرعو الزمام سوف تاخد بالمرام — باتحادهم و اتحادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى بلادى بلادى بلادى — لك حبى و فؤادى}} == الحكومه == {{Main|سياسة مصر}} {{multiple image | total_width = 340 | image1 = AbdelFattah Elsisi (cropped).jpg | caption1 = [[عبد الفتاح السيسى]]<br /><small>[[رئيس مصر|رئيس الجمهوريه]]</small> | image2 = Mostafa Madbouly (cropped).jpg | caption2 = [[مصطفى مدبولى]]<br /><small>[[رئيس وزرا مصر|رئيس الوزرا]]</small> | caption_align = center }} مصر دولة شبه رئاسيه، و كمان مصر جمهوريه، و نظام الحكم فيها قائم على رئيس الجمهوريه و الحكومه و السلطه التشريعيه و القضائيه، و ده حسب [[دستور مصر]]. رئيس الجمهوريه هو رئيس الدوله، و الحكومه هى الهيئه التنفيذيه و الإداريه العليا للدوله، و رئيس مجلس الوزرا بيترأسها. [[مجلس النواب المصرى]] و [[مجلس الشيوخ المصرى]] بيمثلوا السلطه التشريعيه. مجلس النواب مسؤول عن سن القوانين، و إقرار السياسه العامه للدوله و الموازنه، و كمان بيراقب أعمال السلطه التنفيذيه. أعضاء مجلس النواب بيتنتخبوا لمدة خمس سنين، و مدة مجلس الشيوخ كمان خمس سنين. رئيس الجمهوريه بيتم انتخابه عن طريق اقتراع عام سرى مباشر، و مدة الرئاسه حسب التعديلات الدستوريه الحاليه ست سنين. مصر عندها واحد من أقدم التقاليد البرلمانيه المستمره فى العالم العربى.<ref name="pogar" /> أول مجلس نيابى حديث اتأسس سنة 1866 فى عهد [[الخديوى اسماعيل]]. الاحتلال البريطانى سنة 1882 أدى لحل المجلس، و السلطات البريطانيه سمحت بعد كده بوجود هيئة استشاريه بس. بعد إعلان استقلال مصر، [[دستور مصر 1923|دستور سنة 1923]] أسس نظام ملكى برلمانى.<ref name="pogar">{{cite web|last=Brown|first=Nathan J.|title=Mechanisms of Accountability in Arab Governance: The Present and Future of Judiciaries and Parliaments in the Arab World|url=http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|publisher=Programme on Governance in the Arab Region|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605005203/http://www.undp-pogar.org/publications/governance/nbrown/potential.html#foot1|archive-date=5 June 2012}}</ref> يوم 3 يوليه 2013، وزير الدفاع وقتها الفريق [[عبد الفتاح السيسى]] أعلن عزل مرسى من منصبه و وقف العمل بـ [[دستور مصر 2012|دستور 2012]].<ref name="morsi-think-again">{{cite web|url=https://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|title=Think Again: The Muslim Brotherhood|publisher=Al-Monitor|date=28 January 2013|access-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202110236/http://foreignpolicy.com/2013/01/28/think-again-the-muslim-brotherhood/|archive-date=2 February 2017|url-status=live}}</ref> لجنة من 50 عضو اتشكلت علشان تعديل الدستور، و الدستور الجديد اتعرض على استفتاء شعبى و اتعتمد فى يناير 2014.<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|title=Who's Who: Members of Egypt's 50-member constitution committee|newspaper=Al-Ahram|access-date=1 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224524/http://english.ahram.org.eg/News/80519.aspx|archive-date=3 September 2013|url-status=live}}</ref> [[انتخابات مجلس النواب المصرى 2015|انتخابات مجلس النواب سنة 2015]] اتعملت على مرحلتين، من 17 اكتوبر لحد 2 ديسمبر 2015.<ref name="ao30aug">{{Cite news |date=30 August 2015 |title=Timetable for Egypt's parliamentary elections announced; voting to start 17 Oct |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023424/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/139288/Egypt/Politics-/Egypt-parliamentary-elections-to-start--October---.aspx |archive-date=4 September 2015 |access-date=11 September 2015 |agency=Ahram Online}}</ref> [[انتخابات الرئاسه المصريه 2014|انتخابات الرئاسه سنة 2014]] اتعملت من 26 لـ 28 مايو. الأرقام الرسميه قالت إن نسبة المشاركه كانت 47.5%، و عبد الفتاح السيسى اخد 23.78 مليون صوت، أو 96.9% من الأصوات، قدام 757,511 صوت، أو 3.1%، لـ [[حمدين صباحى]].<ref>{{cite web |title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91% |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731100838/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx |archive-date=31 July 2014 |access-date=28 July 2014 |website=English.Ahram.org |publisher=Ahram Online}}</ref> بعض المؤسسات الدوليه بتنشر تقييمات مختلفه للنظام السياسى فى مصر. [[فريدوم هاوس]] فى تقريرها لسنة 2024 صنفت مصر "غير حره"، و ادت الحقوق السياسيه 6 من 40 و الحريات المدنيه 12 من 60.<ref>{{cite web|title=Egypt|url=https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|work=Freedom in the World 2024|publisher=Freedom House|access-date=3 March 2024|archive-date=2 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302233711/https://freedomhouse.org/country/egypt/freedom-world/2024|url-status=live}}</ref> [[معهد V-Dem]] فى بياناته لسنة 2023 حط مصر ضمن الدول الأقل ديمقراطيه فى افريقيا.<ref name="vdem_dataset">{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023 |archive-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208183458/https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |url-status=live}}</ref> [[وحدة المخابرات الاقتصاديه]] فى مؤشر الديمقراطيه لسنة 2023 وصفت النظام فى مصر بأنه "نظام سلطوى" و ادته درجة 2.93.<ref>{{Cite web |date=2024 |title=Democracy Index 2023: Age of conflict |url=https://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |website=[[Economist Intelligence Unit]] |page=3 |language=en-GB |access-date=3 March 2024 |archive-date=20 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320115317/http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy-Index-2023-Final-report.pdf |url-status=live}}</ref> === العلاقات الخارجيه === {{Main|علاقات مصر الخارجيه}} {{multiple image | width1 = 185 | width2 = 185 | direction = vertical | footer = فوق: الرئيس السابق [[حسنى مبارك]] مع الرئيس الامريكانى السابق [[جورج دبليو بوش]] فى كامب ديفيد سنة 2002.<br />تحت: الرئيس [[عبد الفتاح السيسى]] مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] فى [[قمة البريكس 2024]]. | image1 = Hosni Mubarak with George W. Bush.jpg | image2 = Meeting between Abdel Fattah el-Sisi and Vladimir Putin at 2024 BRICS Summit.jpg }} موقع مصر الجيوجرافى، و تاريخها، و دورها الدبلوماسى فى افريقيا و البحر المتوسط و جنوب غرب اسيا بيأثروا على سياستها الخارجيه. مصر كانت من الدول المؤسسه لـ [[حركة عدم الانحياز]] و [[الامم المتحده]]، و فضلت ليها مشاركه مهمه فى الدبلوماسيه الإقليميه. [[القاهره]] تاريخى كانت ملتقى للتجاره و الثقافه، و فضلت مركز مهم للتأثير الفكرى و السياسى فى المنطقه. [[العلاقات المصريه الامريكانيه|الولايات المتحده]] كانت شريك مهم لمصر، و المساعدات العسكريه الامريكانيه لمصر كانت حوالى 1.3 مليار دولار فى السنه حسب أرقام سنة 2015.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |title=Obama restores US military aid to Egypt over Islamic State concerns |date=31 March 2015 |work=[[The Guardian]] |access-date=14 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161214044811/https://www.theguardian.com/us-news/2015/mar/31/obama-restores-us-military-aid-to-egypt |archive-date=14 December 2016 |url-status=live}}</ref> الولايات المتحده صنفت مصر سنة 1989 [[حليف رئيسى من بره الناتو]]. العلاقات بين البلدين اتوترت بعد أحداث 2013، و إدارة الرئيس الامريكانى [[باراك اوباما]] انتقدت تعامل الحكومه المصريه مع [[الاخوان المسلمين]] و علقت تدريبات عسكريه مشتركه.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |title=Obama cancels military exercises, condemns violence in Egypt |work=Reuters |date=15 August 2013 |access-date=8 October 2014 |author1=Holland, Steve |author2=Mason, Jeff |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014033253/http://www.reuters.com/article/2013/08/16/us-egypt-protests-obama-idUSBRE97E0N020130816 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الروسيه|روسيا]] زادت بعد عزل مرسى، و البلدين وسعوا التعاون العسكرى<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |title=Russia, Egypt seal preliminary arms deal worth $3.5 billion: agency |work=Reuters |date=17 September 2014 |access-date=8 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014032747/http://www.reuters.com/article/2014/09/17/us-russia-egypt-arms-idUSKBN0HC19T20140917 |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> و التجارى.<ref>{{cite news |url=https://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |title=Russia to boost trade with Egypt after Western food ban |work=Yahoo News |date=12 August 2014 |access-date=8 October 2014 |author=Anishchuk, Alexei |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014204101/http://news.yahoo.com/russia-boost-wheat-supplies-egypt-mulls-free-trade-144820576--sector.html |archive-date=14 October 2014 |url-status=live}}</ref> العلاقات مع [[العلاقات المصريه الصينيه|الصين]] كمان اتطورت، و البلدين أعلنوا سنة 2014 إقامة "شراكه استراتيجيه شامله". مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] رفعوا علاقتهم سنة 2024 لمستوى "شراكه استراتيجيه و شامله"، و الشراكه بتشمل التعاون السياسى و الاقتصادى، و التجاره، و دعم الاستقرار الاقتصادى، و التعاون فى مكافحة الإرهاب.<ref>{{cite web |url=https://enlargement.ec.europa.eu/news/joint-declaration-strategic-and-comprehensive-partnership-between-arab-republic-egypt-and-european-2024-03-17_en |title=Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between the Arab Republic of Egypt and the European Union |publisher=European Commission |date=17 March 2024 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لعبت دور وسيط فى صراعات الشرق الأوسط، و خصوصاً فى محاولات التوصل لوقف ضرب النار فى [[قطاع غزه]] و فى [[عملية السلام الاسرائيليه الفلسطينيه]].<ref>{{cite book |last1=Maddy-weitzman |first1=Bruce |title=Middle East Contemporary Survey: Volume XIX, 1995 |date=1997 |publisher=The Moshe Dayan Center |isbn=978-0-8133-3411-0 |url={{GBurl|E6H6GAzdrXcC|p=265}} |page=265}}</ref> مصر عضو فى [[الاتحاد الافريقى]] و [[جامعة الدول العربيه]]، و مقر جامعة الدول العربيه موجود فى القاهره. مقر الجامعه اتنقل مؤقتاً لـ [[تونس]] سنة 1978 بعد [[معاهدة السلام المصريه الاسرائيليه]]، و رجع للقاهره سنة 1989. مصر عندها كمان علاقات اقتصاديه قويه مع دول الخليج زى [[العلاقات المصريه السعوديه|السعوديه]] و [[الامارات العربيه المتحده]].<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |title=Saudi Arabia and UAE to Prop Up Egypt With $5bn Aid Boost |website=International Business Times |date=13 October 2014 |access-date=17 October 2014 |author=Wilson, Nigel |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019104420/http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-uae-prop-egypt-5bn-aid-boost-1469781 |archive-date=19 October 2014 |url-status=live}}</ref> === الجيش === {{Main|القوات المسلحه المصريه}} {{Further|الصناعات العسكريه المصريه}} [[ملف:Defense.gov photo essay 090421-N-0696M-106.jpg|تصغير|جنود من [[الحرس الجمهورى المصرى]] سنة 2009]] [[القوات المسلحه المصريه]] هى المؤسسه العسكريه فى مصر، و بتتكون من [[الجيش المصرى]]، و [[البحريه المصريه]]، و [[القوات الجويه المصريه]]، و [[قوات الدفاع الجوى المصريه]]. رئيس أركان حرب القوات المسلحه بيشرف على الأفرع العسكريه، و القيادة الاستراتيجيه للدوله موجوده فى [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/14/egypt.military.facts/index.html|title=Egypt's military: Key facts|access-date=12 April 2017|language=en}}</ref> القوات المسلحه دورها الأساسى هو الدفاع عن مصر ضد التهديدات الخارجيه، و ليها كمان أدوار جوه البلد، زى مساعدة الشرطه فى حماية المنشآت المهمه فى حالات الطوارئ و عمليات مكافحة الإرهاب. القوات المصريه بتشارك كمان فى بعثات حفظ السلام و تدريبات عسكريه ثنائيه و متعددة الجنسيات.<ref name=CIA-military>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|section=Military and Security |access-date=3 March 2025}}</ref> الجيش ليه دور اقتصادى واسع كمان بمشروعات البنيه التحتيه، و إنتاج سلع استهلاكيه، و النشاط العقارى، و بمؤسسات زى [[جهاز مشروعات الخدمه الوطنيه]]. حسب المصادر المذكوره فى النص، القوات المسلحه كان عندها حوالى 438,500 فرد فى الخدمه و 479,000 فرد احتياط.<ref>{{cite web |url=http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |title=The Egyptian Armed Forces and the Remaking of an Economic Empire |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]] |date=15 April 2015 |access-date=23 June 2015 |author=Marshall, Shana |work=Carnegie Middle East Center |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709153851/http://carnegie-mec.org/2015/04/15/egyptian-armed-forces-and-remaking-of-economic-empire |archive-date=9 July 2015 |url-status=live}}</ref> التجنيد إجبارى للرجاله، و مدة الخدمه بتختلف حسب المستوى التعليمى و ظروف التجنيد.<ref name=CIA-military/> القوات المسلحه المصريه بتستخدم أسلحه و معدات جايه من دول مختلفه، منها [[الصين]]، و [[فرنسا]]، و [[المانيا]]، و [[ايطاليا]]، و [[روسيا]]، و [[الولايات المتحده]]. مصر عندها كمان صناعه عسكريه محليه بتنتج أسلحه خفيفه و عربيات مدرعه و سفن عسكريه، و عندها اتفاقيات إنتاج بترخيص مع دول تانيه.<ref name=CIA-military/> مصر من الدول اللى عندها أقمار صناعيه للاستطلاع و المراقبه. مصر أطلقت [[ايجيبت سات 1]] سنة 2007،<ref>{{cite news |last=Katz |first=Yaacov|url=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=48099|title=Egypt to launch first spy satellite|newspaper=The Jerusalem Post|date=15 January 2007}}</ref> و [[ايجيبت سات 2]] سنة 2014.<ref>{{cite news |url=http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |title=Egyptian reconnaissance satellite launched by Soyuz |author=Stephen Clark |publisher=Spaceflight Now |date=16 April 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013018/http://spaceflightnow.com/news/n1404/16egyptsat2/ |archive-date=19 April 2014 |url-status=live}}</ref> مصر أطلقت [[مصر سات-A]] سنة 2019، و بعده [[طيبه 1]] للاتصالات المدنيه و العسكريه فى نفس السنه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2019/11/27/egypt-launches-tiba-1-communications-satellite-on-board-ariane-5-rocket/ |title=Egypt Launches Tiba-1 Communications Satellite on Board Ariane 5 Rocket |website=Space in Africa |date=27 November 2019 |access-date=5 April 2025}}</ref> سنة 2023، مصر أطلقت [[حورس 1]] و [[حورس 2]]، و بعدها [[مصر سات 2]]. الأقمار التلاته مخصصه لمراقبة الأرض بدقه عاليه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2023/12/04/egypt-launches-misrsat-2/ |title=Egypt Launches MisrSat-2 |date=4 December 2023 |publisher=Space in Africa |access-date=3 March 2025}}</ref> سنة 2024، مصر كملت المرحلة التشغيليه الأوليه من [[NEXSAT-1]]، أول قمر مصرى تجريبى لمراقبة الأرض، و المشروع شمل تطوير برمجيات و أنظمة تحكم محليه و معالجة صور الأقمار الصناعيه.<ref>{{cite web |url=https://spaceinafrica.com/2024/07/31/egypt-marks-milestone-with-its-experimental-satellite-nexsat-1/ |title=Egypt Marks Milestone With Its Experimental Satellite Nexsat-1 |website=Space in Africa |date=31 July 2024 |access-date=5 April 2025}}</ref> === القانون === {{Main|القانون المدنى المصرى}} [[ملف:Egyptian High Court of Justice.jpg|تصغير|upright=1.25|دار القضاء العالى فى [[وسط البلد]] فى القاهره]] النظام القانونى فى مصر بيعتمد بشكل أساسى على القانون المدنى و مبادئ [[الشريعه الاسلاميه]]. القانون المدنى المصرى اتأثر بدرجه كبيره بالقانون الفرنساوى، و خصوصاً [[قانون نابليون]]. الدستور المصرى ببيقول إن مبادئ الشريعه الاسلاميه هى المصدر الرئيسى للتشريع. السلطه القضائيه فى مصر مستقله رسمى، و بتضم عدد من الجهات و المحاكم. [[المحكمه الدستوريه العليا]] هى أعلى محكمه مختصه بالرقابه على دستورية القوانين و اللوائح، و مقرها فى [[المعادى]] فى القاهره. القانون المصرى بينظم مجالات مختلفه زى القانون المدنى، و الجنائى، و التجارى، و الإدارى، و قوانين الأحوال الشخصيه. مسائل الأحوال الشخصيه زى الجواز و الطلاق و حضانة الأطفال بتتأثر بقواعد الشريعه بالنسبه للمسلمين.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |title=Incorporating Sharia into legal systems |work=BBC News |date=8 February 2008 |access-date=18 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425031043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7235357.stm |archive-date=25 April 2013 |url-status=live}}</ref> [[دستور مصر 2012|دستور سنة 2012]] اتوافق عليه فى استفتاء اتعمل من 15 لـ 22 ديسمبر 2012. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 64% من المشاركين وافقوا عليه، و نسبة المشاركه كانت حوالى 33%.<ref>{{Cite news|title=Egyptian constitution 'approved' in referendum|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|work=BBC News|date=23 December 2012|access-date=23 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121223022054/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20829911|archive-date=23 December 2012|url-status=live}}</ref> بعد أحداث 2013، دستور جديد اتكتب و اتعرض على استفتاء فى يناير 2014. النتايج الرسميه قالت إن حوالى 98% من المشاركين وافقوا عليه.<ref name="BBC">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110 |title=BBC News – Egypt referendum: '98% back new constitution' |last=BBC |date=18 January 2014 |work=[[BBC Online]] |access-date=19 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118203701/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25796110|archive-date=18 January 2014 |url-status=live}}</ref> الدستور ببيقول المساواه بين المواطنين و حرية الفكر، و بيمنع تأسيس الأحزاب السياسيه على أساس الدين، أو العرق، أو الجنس، أو الجغرافيا.<ref name="BBC" /> القانون الجنائى المصرى فيه مواد بتتعلق بـ [[ازدراء الاديان فى مصر|ازدراء الأديان]].<ref>{{cite web |url=http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |title=Legislation Egypt |publisher=Lexadin.nl |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012239/http://www.lexadin.nl/wlg/legis/nofr/oeur/lxweegy.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> النظام القضائى المصرى بيسمح بعقوبة الإعدام فى بعض الجرائم. ==== حقوق الإنسان ==== {{Main|حقوق الإنسان فى مصر}} {{شوف كمان |فض اعتصام رابعه|اضطهاد الاقباط}} [[ملف:Neither Morsi nor the military - Egypt's Third Square Movement seeks an alternative vision for the future.jpg|تصغير|متظاهرين من حركة الميدان التالت، اللى كانت ضد حكومة مرسى و ضد حكم الجيش، يوم 31 يوليه 2013]] [[المجلس القومى لحقوق الإنسان]] اتأسس سنة 2003. بعض نشطاء حقوق الإنسان انتقدوا المجلس و قالوا إن استقلاله عن الحكومه مش كافى، و إن دوره ساعات بيستخدم لتبرير سياسات الدوله.<ref>{{cite web|url=http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |title=Law No. 94 of 2003 Promulgating The National Council for Human Rights |publisher=Nchregypt.org |date=16 February 2010 |access-date=8 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012238/http://www.nchregypt.org/en/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=1&Itemid=3 |archive-date=17 January 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701015847/http://www.eohr.org/PRESS/2003/6-3.HTM |archive-date=1 July 2003 |title=Egyptian National Council for Human Rights Against Human Rights NGOs |publisher=EOHR |date=3 June 2003 |access-date=8 February 2013}}</ref> تقارير من منظمات دوليه انتقدت أوضاع الحريه الدينيه فى مصر، و أشارت لمشاكل و تمييز بيواجه أقليات زى [[المسيحيين الاقباط]] و [[البهائيين]] و جماعات دينيه تانيه. تقرير لـ [[مركز بيو للأبحاث]] سنة 2009 حط مصر ضمن الدول اللى فيها قيود كبيره على الحريه الدينيه.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |title=Religion: Few States Enjoy Freedom of Faith, Report Says |publisher=Ipsnews.net |date=17 December 2009 |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112201851/http://www.ipsnorthamerica.net/news.php?idnews=2748 |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> بعد أحداث 2013، منظمات حقوق إنسان و تقارير صحفيه قالت إن الاعتقالات السياسيه و التضييق على المعارضه زادوا. فض الاعتصامات فى اغسطس 2013 أدى لمقتل مئات الأشخاص، و تقديرات أعداد الضحايا اختلفت حسب المصدر.<ref>{{Cite news|author=Mohsen, Manar |url=http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |title=Health Ministry raises death toll of Wednesday's clashes to 638 |newspaper=Daily News Egypt |date=16 August 2013 |access-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821044205/http://www.dailynewsegypt.com/2013/08/16/health-ministry-raises-death-toll-of-wednesdays-clashes-to-638/ |archive-date=21 August 2013 |url-status=dead}}</ref> المحاكم المصريه أصدرت كمان أحكام إعدام جماعيه فى بعض القضايا. سنة 2014، محكمه أصدرت حكم بإعدام 529 شخص فى قضيه واحده، و [[الامم المتحده]] و منظمات حقوق إنسان انتقدوا الإجراءات و الأحكام.<ref>{{cite news|title=Egyptian court sentences nearly 530 to death|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325150616/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/egypt-sentences-529-morsi-supporters-to-death/2014/03/24/46b21f46-b32c-11e3-bab2-b9602293021d_story.html|archive-date=25 March 2014|newspaper=The Washington Post|date=24 March 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |work=The New York Times |first=Nick |last=Cumming-Bruce |title=U.N. Expresses Alarm Over Egyptian Death Sentences |date=25 March 2014 |access-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718152729/https://www.nytimes.com/2014/03/26/world/middleeast/un-expresses-alarm-over-egyptian-death-sentences.html |archive-date=18 July 2017 |url-status=live}}</ref> القوانين المصريه ما بتجرمش المثليه الجنسيه باسمها بشكل مباشر، لكن منظمات حقوقيه بتقول إن قوانين تانيه، خصوصاً قوانين "الفجور" و الآداب العامه، اتستخدمت فى ملاحقة أشخاص بسبب علاقات جنسيه مثليه.<ref name="pewglobal.org">[http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ "The Global Divide on Homosexuality."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103034522/http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |date=3 November 2013}} ''pewglobal''. 4 June 2013.</ref> ==== حرية الصحافه ==== [[مراسلون بلا حدود]] حطت مصر فى المركز 160 من 180 بلد فى [[مؤشر حرية الصحافه]] سنة 2017. فى اغسطس 2015، 18 صحفى على الأقل كانو مسجونين حسب المصدر المذكور. قانون لمكافحة الإرهاب صدر فى اغسطس 2015 و فرض غرامات على وسايل الإعلام اللى بتنشر معلومات عن العمليات الإرهابيه بتختلف عن البيانات الرسميه لوزارة الدفاع.<ref>Gehlen, M. (2015) [http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft Al-Dschasira-Journalisten zu drei Jahren Haft verurteilt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150830030511/http://www.zeit.de/politik/ausland/2015-08/aegypten-al-dschasira-journalisten-haft |date=30 August 2015}}, Zeit Online, 29 August 2015</ref> === التقسيم الإدارى === {{Main|تقسيم مصر الإدارى}} مصر متقسمه لـ 27 [[محافظات مصر|محافظه]]. المحافظات بتتقسم لمراكز أو أقسام، و المراكز بتضم مدن و قرى. كل محافظه ليها عاصمه إداريه، و فى حالات كتير عاصمة المحافظه بيبقى ليها نفس اسم المحافظه.<ref name="Beckouche2017">{{cite book|author=Pierre Beckouche|title=Europe's Mediterranean Neighbourhood|url=https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA121|year=2017|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-78643-149-3|page=121}}</ref> [[ملف:Egypt - Administrative Divisions - Nmbrs - colored.png|center|تصغير|upright=2|محافظات مصر: {{divcol|colwidth=17em|style=column-count:2}} {{ordered list |[[مطروح]] |[[اسكندريه]] |[[البحيره]] |[[كفر الشيخ]] |[[الدقهليه]] |[[دمياط]] |[[بور سعيد]] |[[شمال سينا]] |[[الغربيه]] |[[المنوفيه]] |[[القليوبيه]] |[[الشرقيه]] |[[الاسماعيليه]] |[[الجيزه]] |[[الفيوم]] |[[القاهره]] |[[السويس]] |[[جنوب سينا]] |[[بنى سويف]] |[[المنيا]] |[[الوادى الجديد]] |[[اسيوط]] |[[البحر الاحمر]] |[[سوهاج]] |[[قنا]] |[[الاقصر]] |[[اسوان]] }} {{divcolend}}]] == الجيوجرافيا == [[ملف:Nile River Delta at Night.JPG|تصغير|مصر و البلاد اللى حواليها فى الليل من الفضاء]] {{Main|جغرافيا مصر}} [[ملف:Egypt Topography.png|تصغير|تضاريس مصر]] مصر موجوده بشكل أساسى بين خطى عرض [[خط عرض 22 شمال|22°]] و [[خط عرض 32 شمال|32° شمال]]، و بين خطى طول [[خط طول 25 شرق|25°]] و [[خط طول 35 شرق|35° شرق]]. مساحة مصر حوالى 1,002,000 كيلومتر مربع، بما فيها [[مثلث حلايب]] و [[شلاتين]] المصريين، و بكده مصر بتعتبر من اكبر بلاد العالم من ناحية المساحه. مساحتها تقريب قد مساحة [[فرنسا]] مرتين و حوالى اربع مرات مساحة [[المملكه المتحده|بريطانيا]]. مناخ مصر شديد الجفاف، و عشان كده معظم السكان بيتركزوا فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل]]. حوالى 99% من السكان بيستخدموا حوالى 5.5% بس من إجمالى مساحة البلد، و حوالى 98% من المصريين عايشين على حوالى 3% من مساحة مصر.<ref>{{cite web |url=http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |title=Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324233515/http://iodeweb1.vliz.be/odin/bitstream/1834/383/1/Hamza.pdf |archive-date=24 March 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fouberg|first1=Erin H.|last2=Murphy|first2=Alexander B.|author3=de Blij|title=Human Geography: People, Place, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|access-date=10 February 2013|year=2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-57647-2|page=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509151021/http://books.google.com/books?id=ThFncGxOrzEC&pg=PT91|archive-date=9 May 2013|url-status=live}}</ref> [[ملف:Sand Dunes (Qattara Depression).jpg|تصغير|[[منخفض القطاره]] فى شمال غرب مصر]] [[ليبيا]] موجوده على حدود مصر من الغرب، و [[السودان]] من الجنوب، و [[قطاع غزه]] و [[اسرائيل]] من الشرق. مصر بلد عابر للقارات، عشان [[شبه جزيرة سينا]] و [[برزخ السويس]] بيربطوا [[افريقيا]] بـ [[اسيا]]. [[قناة السويس]] بتمر فى البرزخ و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و من خلاله بالمحيط الهندى. معظم أراضى مصر، بعيد عن وادى النيل و الدلتا، صحرا. الواحات منتشره فى مناطق مختلفه من الصحرا، و الرياح بتكوّن كثبان رمليه كبيره، بعضها ارتفاعه بيعدى 30 متر. مصر فيها أجزاء من [[الصحرا الكبرى]] و [[الصحرا الليبيه]]. [[شبه جزيرة سينا]] فيها أعلى جبل فى مصر، [[جبل كاترين]]، و ارتفاعه 2,642 متر فوق سطح البحر. منطقة [[ريفييرا البحر الاحمر]] على الساحل الشرقى لمصر معروفه بالشعاب المرجانيه الكتير و الحياه البحريه المتنوعه. من اكبر المدن المصريه [[القاهره]]، عاصمة مصر و اكبر مدينه فيها، و [[اسكندريه]]، تانى اكبر مدينه، و [[الجيزه]]، و [[المحله الكبرى]]، و [[الزقازيق]]، و [[المنصوره]]، و [[اسيوط]]، و [[المنيا]]، و [[اسوان]]، و [[الاقصر]]، و [[الغردقه]]، و [[شرم الشيخ]]، و [[بور سعيد]]، و [[السويس]]، و [[سفاجا]]، و [[كوم امبو]]. [[الجيزه]] فيها [[الهرم الاكبر]] اللى بناه الملك [[خوفو]]، و مدينة [[السويس]] موجوده عند الطرف الجنوبى لـ [[قناة السويس]]. مصر فيها عدد من الواحات، زى [[الواحات البحريه]]، و [[الداخله]]، و [[الفرافره]]، و [[الخارجه]]، و [[واحة سيوه]]. مصر فيها كمان محميات طبيعيه مهمه زى [[محمية راس محمد]]، و [[محمية الزرانيق]]، و مناطق محميه فى سيوه. فى 13 مارس 2015، مصر أعلنت عن خطط لإنشاء [[العاصمه الاداريه الجديده]].<ref>{{cite news|title=Egypt to build new administrative and business capital|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|work=BBC News|date=13 March 2015|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216003921/https://www.bbc.co.uk/news/business-31874886|archive-date=16 December 2018|url-status=live}}</ref> === المناخ === {{Main|مناخ مصر}} [[ملف:Crop limit, Nile Valley-2.jpg|تصغير|الحد الواضح بين [[الصحرا الغربيه]] شديدة الجفاف و [[وادى النيل]] المروى، اللى معظم سكان مصر و الزراعه فيها بيتركزوا فيه]] [[ملف:Water_stress,*top_countries*(2022).svg|تصغير|مصر كانت تامن اكتر بلد بتعانى من الإجهاد المائى فى العالم سنة 2022]] مصر جوها جاف و مشمس و حر معظم السنه. المطر بينزل فى الأساس فى شهور الشتا.<ref>{{cite journal |last1=Soliman |first1=K. H. |title=Rainfall over Egypt |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |date=July 1953 |volume=79 |issue=341 |pages=389–397 |doi=10.1002/qj.49707934106 |bibcode=1953QJRMS..79..389S}}</ref> جنوب [[القاهره]] متوسط المطر السنوى حوالى 2 لـ 5 مليمتر بس، و ساعات سنين بتعدى من غير مطر تقريباً. على شريط ضيق من الساحل الشمالى، المطر ممكن يوصل لحوالى 410 مليمتر فى السنه، و معظمه بين اكتوبر و مارس.<ref>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |title=Marsa Matruh, Egypt |publisher=Weatherbase.com |access-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104040540/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=60326&refer= |archive-date=4 November 2011 |url-status=live}}</ref> التلج بينزل على جبال [[سينا]]، و ساعات على مدن فى الساحل الشمالى زى [[دمياط]]، و [[بلطيم]]، و [[سيدى برانى]]، و نادر فى [[اسكندريه]]. كمية صغيره اوى من التلج نزلت على [[القاهره]] يوم 13 ديسمبر 2013، و دى كانت من الحالات النادره اوى اللى حصلت خلال عشرات السنين.<ref>{{cite news |title= Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot |first= Jason |last= Samenow |newspaper= The Washington Post |date= 13 December 2013 |url= https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |access-date= 26 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150903233952/http://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/wp/2013/12/13/rare-snow-in-cairo-jerusalem-paralyzed-in-historic-snow/ |archive-date= 3 September 2015 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> الصقيع بيحصل كمان فى وسط سينا و فى مناطق من وسط مصر. درجات الحراره فى مصر عاليه اوى فى معظم اماكن البلد، خصوصاً فى الصيف. شمال مصر بيكون أقل حراره نسبى بسبب تأثير الهوا البارد اللى جاى من [[البحر المتوسط]]، خصوصاً على الساحل فى عز الصيف. [[الخماسين]] رياح حاره و جافه بتيجى من الصحارى الواسعه ناحية الجنوب، و بتهب غالب فى الربيع أو أول الصيف. الخماسين بتحمل رمله و تراب، و ممكن ترفع درجات الحراره فى النهار لأكتر من 40 درجه مئويه، و ساعات لأكتر من 50 درجه مئويه فى المناطق الداخليه، و نسبة الرطوبه ممكن تنزل لـ 5% أو أقل. قبل بناء [[السد العالى]]، [[نهر النيل]] كان بيفيض كل سنه، و الفيضان كان بيجدد خصوبة التربه المصريه. الفيضان السنوى كان بيساعد مصر إنها تنتج محصول منتظم سنة ورا سنة. [[تغير المناخ]] بيضغط بشكل متزايد على مناخ مصر الحار و الجاف. درجات الحراره القصوى، و الجفاف، و الفيضانات، و ارتفاع مستوى سطح البحر بقوا من المخاطر المتزايده.<ref>{{Cite web |title=Climate Resilience for Energy Transition in Egypt – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/climate-resilience-for-energy-transition-in-egypt |access-date=29 October 2023 |website=IEA |date=3 July 2023 |language=en-GB}}</ref> التغيرات دى بتهدد الأمن الغذائى، و توفر الميه، و الصحه العامه، و الاستقرار الاقتصادى.<ref>{{Cite web |last=USAID |date=1 November 2024 |title=Egypt Climate Change Country Profile {{!}} Fact Sheet |url=https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204143712/https://www.usaid.gov/climate/country-profiles/egypt |url-status=dead |archive-date=4 December 2023 |access-date=14 January 2025 |website=U.S. Agency for International Development |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UNDP Climate Change Adaptation |title=Egypt |url=https://www.adaptation-undp.org/explore/arab-states/egypt |access-date=14 January 2025 |website=[www.adaptation-undp.org](http://www.adaptation-undp.org) |date=25 April 2024 |language=en}}</ref> === التنوع البيولوجى === {{Main|الحياه البريه فى مصر}} [[ملف:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|تصغير|[[العقاب الامبراطورى الشرقى]]]] مصر وقعت على [[اتفاقية التنوع البيولوجى]] فى ريو يوم 9 يونيه 1992، و بقت طرف رسمى فى الاتفاقيه يوم 2 يونيه 1994.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties |access-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124005746/http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |archive-date=24 January 2011 |url-status=live}}</ref> مصر عملت بعد كده الاستراتيجيه و خطة العمل الوطنيه للتنوع البيولوجى، و الاتفاقيه استلمتها يوم 31 يوليه 1998.<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |title=Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation |access-date=9 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012234/http://www.cbd.int/doc/world/eg/eg-nbsap-01-en.pdf |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> الخطة سجلت حوالى 1,483 نوع من الطحالب، و حوالى 15,000 نوع من الحيوانات، أكتر من 10,000 منهم حشرات، و أكتر من 627 نوع من الفطريات، و 319 نوع من بدائيات النوى، و 2,426 نوع من النباتات، و 371 نوع من الأوليات. أعداد بعض المجموعات الكبيره، زى الفطريات اللى بتكوّن الأشنات و الديدان الخيطيه، ماكانتش معروفه بشكل كامل. المجموعات الصغيره اللى اتدرست كويس، زى البرمائيات، و الطيور، و الأسماك، و الثدييات، و الزواحف، أعداد الأنواع فيها معروفه بشكل أفضل، بس أعداد أنواع كتير من المجموعات التانيه ممكن تزيد مع اكتشاف و تسجيل أنواع جديده فى مصر. دراسات لاحقه سجلت أكتر من 2,200 نوع من الفطريات فى مصر، بما فيها الأنواع اللى بتكوّن الأشنات، و العدد الحقيقى المتوقع للفطريات الموجوده فى مصر اكبر من كده بكتير.<ref>A.M. Abdel-Azeem, ''The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt'' IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).</ref> الباحثين سجلوا كمان 284 نوع محلى أو متوطن بشكل طبيعى من الحشائش فى مصر.<ref>{{cite book|last1=Ibrahim|first1=Kamal M.|last2=Hosni|first2=Hasnaa A.|last3=Peterson|first3=Paul M.|title=Grasses of Egypt|date=2016|publisher=Smithsonian Institution Scholarly Press|location=Washington, D.C.|url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67060|access-date=16 April 2016|archive-date=18 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518190122/https://www.govinfo.gov/app/details/GOVPUB-SI-PURL-gpo67060|url-status=live}}</ref> === جبال === {{جبال مصر}} == محافظات مصر == {{Main|محافظات مصر}} {{خريطة محافظات مصر}} بتتقسم مصر لوحدات إدارية بتتسمى محافظة. دلوقتى مصر بتتقسم لـ27 [[محافظه|محافظة]]، والمحافظة بتتكون من مراكز والمراكز بتتكون من مدن وقرى. فى كل محافظة بيتعين من رئيس الجمهورية محافظ، بيبقى المسئول عن المحافظة بتاعته. اغلب المحافظات الكثافة السكانية فيها بتعدى 1000 انسان لكل كيلومتر مربع. المحافظات يإما بتكون منطقة حضرية بالكامل أو خليط من المدن والقرى. المحافظة ممكن تكون كلها مدينة كبيره واحدة زى فى حالة [[القاهره|القاهرة]] و<nowiki/>[[اسكندريه|اسكندرية]]. == السكان == {{Main|سكان مصر|مصريين}} [[ملف:Egypt 2010 population density1.png|تصغير|الكثافه السكانيه فى مصر سنة 2010، بعدد السكان لكل كيلومتر مربع]] مصر هى أكتر بلد فى [[العالم العربى]] فى عدد السكان، و تالت اكبر بلد فى [[افريقيا]] من ناحية عدد السكان، و عدد سكانها وصل لحوالى 120 مليون شخص حسب تقديرات سنة 2026.<ref name=mospop>{{cite web | title=Africa: most populated countries 2026 | website=Statista | date=2026-07-03 | url=https://www.statista.com/statistics/1121246/population-in-africa-by-country/ | access-date=2026-09-04}}</ref> عدد سكان مصر زاد بسرعه كبيره بين سنة 1970 و 2010، و ده حصل بسبب تطور الطب، و انخفاض الوفيات، و زيادة إنتاج الزراعه مع التطورات اللى حصلت فى [[الثوره الخضرا]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |title=The limits of a Green Revolution? |work=BBC News |date=29 March 2007 |access-date=25 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728055441/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6496585.stm |archive-date=28 July 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=admin |url=http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |title=Food First/Institute for Food and Development Policy |publisher=Foodfirst.org |date=8 April 2000 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714215036/http://www.foodfirst.org/media/opeds/2000/4-greenrev.html |archive-date=14 July 2009}}</ref> لما [[نابليون بونابرت]] غزا مصر سنة 1798، عدد سكان مصر كان بيتقدر بحوالى 3 مليون شخص.<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/egypt/55.htm |title=Egypt – Population |publisher=Countrystudies.us |access-date=8 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117011712/http://countrystudies.us/egypt/55.htm |archive-date=17 January 2013 |url-status=live}}</ref> أغلب سكان مصر متركزين حوالين [[نهر النيل]]، و بالخصوص فى [[وادى النيل]]، و [[دلتا النيل]]، و [[القاهره الكبرى]]، و [[اسكندريه]]، و المدن الكبيره حوالين [[قناة السويس]]. المنطقه اللى فيها أغلب الأراضى الزراعيه حوالين النيل مساحتها صغيره اوى مقارنة بمساحة مصر الكامله، لأن أغلب مساحة البلد صحرا. المساحه المعموره فعلى فى مصر حوالى 77,041 كيلومتر مربع، و ده بيخلى الكثافه السكانيه الفعليه فى المناطق اللى الناس عايشه فيها عاليه اوى و بتعدى 1,200 شخص لكل كيلومتر مربع. حوالى 43% من سكان مصر عايشين فى المدن، و الباقى أغلبهم عايشين فى المدن الصغيره و القرى.<ref>{{cite web |title=Urban population (% of total population) - Egypt, Arab Rep. |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314193242/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=EG |archive-date=14 March 2024 |access-date=1 August 2022 |work=[[World Bank]]}}</ref> المجتمع المصرى تاريخى كان بيتقسم بشكل عام بين سكان المدن الكبيره و [[فلاحين|الفلاحين]] اللى عايشين فى القرى و شغالين فى الزراعه، بس التوسع العمرانى و الهجره من الريف للمدن غيرو التقسيم ده بدرجه كبيره فى العقود الأخيره. === المصريين بره مصر === الهجره من مصر كانت مقيده فى عهد [[جمال عبد الناصر]]، بس الدوله بعتت آلاف المدرسين و المهنيين المصريين لبلاد عربيه مختلفه ضمن سياسة مصر الإقليميه وقت [[الحرب البارده العربيه]].<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Nasser's Educators and Agitators across al-Watan al-'Arabi : Tracing the Foreign Policy Importance of Egyptian Regional Migration, 1952-1967 |journal=British Journal of Middle Eastern Studies |date=2 July 2016 |volume=43 |issue=3 |pages=324–341 |doi=10.1080/13530194.2015.1102708}}</ref> مصر خففت القيود على الهجره سنة 1971 فى عهد الرئيس [[انور السادات]]، و أعداد المصريين اللى سافروا للشغل بره زادت اوى بعد أزمة البترول سنة 1973.<ref>{{cite journal |last1=Tsourapas |first1=Gerasimos |title=Why Do States Develop Multi-tier Emigrant Policies? Evidence from Egypt |journal=Journal of Ethnic and Migration Studies |date=10 November 2015 |volume=41 |issue=13 |pages=2192–2214 |doi=10.1080/1369183X.2015.1049940}}</ref> تقديرات أقدم كانت بتحط عدد المصريين المقيمين بره مصر عند حوالى 2.7 مليون شخص، و حوالى 70% منهم كانو عايشين فى بلاد عربيه، خصوص [[السعوديه]]، و [[ليبيا]]، و [[الاردن]]، و [[الكويت]]، و الباقى كان منتشر بشكل أساسى فى اوروبا و امريكا الشماليه.<ref name="IOMEgypt">{{cite web|url=http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|publisher=International Organization for Migration|title=Migration and Development in Egypt: Facts and Figures|year=2010|access-date=21 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205011709/http://www.egypt.iom.int/Doc/IOM%20Migration%20and%20Development%20in%20Egypt%20Facts%20and%20Figures%20(English).pdf|archive-date=5 February 2011}}</ref> === المجموعات العرقيه === [[مصريين|المصريين]] هما الغالبيه الساحقه من سكان مصر. مصر فيها كمان مجموعات عرقيه و ثقافيه أصغر، منها [[بدو|البدو]]، و خصوص فى [[سينا]] و الصحرا الشرقيه، و [[نوبيين|النوبيين]] حوالين النيل فى جنوب مصر، و [[سيويين|السيويين]] فى [[واحة سيوه]]، و [[امازيغ|الامازيغ]]، و [[بيجا|البيجا]] فى جنوب شرق مصر. مصر فيها كمان ناس من أصول [[يونانيين|يونانيه]]، و [[اتراك|تركيه]]، و [[شركس|شركسيه]]، و جماعات تانيه اندمجت بدرجات مختلفه مع المجتمع المصرى على مدار التاريخ. مصر بتستضيف كمان عدد كبير من المهاجرين و اللاجئين. [[المنظمه الدوليه للهجره]] قدرت عدد المهاجرين الدوليين اللى عايشين فى مصر بأكتر من 9 مليون شخص من 133 بلد. اكبر المجموعات منهم كانو السودانيين بحوالى 4 مليون، و السوريين بحوالى 1.5 مليون، و اليمنيين و الليبيين بحوالى مليون لكل مجموعه.<ref>{{cite web |url=https://egypt.iom.int/news/iom-egypt-estimates-current-number-international-migrants-living-egypt-9-million-people-originating-133-countries |title=IOM Egypt estimates the current number of international migrants living in Egypt at 9 million people originating from 133 countries |publisher=International Organization for Migration |access-date=3 March 2025}}</ref> === فلسفه و معتقدات === شوف بردو: سكشن [[مصريين#الميتولوچيه و الديانه|الميتولوچيه و الديانه]] فى صفحة [[مصريين]]. شوف [[الدين المصرى القديم]]. ==== اديان ==== [[ملف:Mosque-Madrassa of Sultan Hassan (4).jpg|تصغير|[[جامع و مدرسة السلطان حسن]]]] [[الاسلام]] هو الدين الرسمى للدوله فى مصر، و مصر فيها اكبر عدد من المسلمين فى العالم العربى و من اكبر التجمعات الإسلاميه فى العالم.<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018|archive-date=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117084054/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|url-status=live}}</ref> مصر فيها كمان اكبر تجمع مسيحى فى الشرق الوسطانى و شمال افريقيا.<ref name="Global Christianity">{{cite web |author=Analysis |url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx |title=Global Christianity |publisher=Pew Research Center |date=19 December 2011 |access-date=17 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226061838/http://www.pewforum.org/christian/global-christianity-exec.aspx |url-status=dead}}</ref> الأرقام الرسميه الدقيقه عن الانتماء الدينى مش متوفره بشكل كامل، و التقديرات بتختلف بسبب الحساسيه الاجتماعيه و السياسيه للموضوع.<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=16 February 2011 |title=How many Christians are there in Egypt? |url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/02/16/how-many-christians-are-there-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> التقديرات المختلفه بتحط المسلمين عند حوالى 85–90% من السكان، و المسيحيين الاقباط و المسيحيين من الطوايف التانيه حوالى 10–15%، و فيه مصادر بتحط نسبة المسيحيين أعلى من كده. مصر كانت من أقدم و أهم مراكز [[المسيحيه]] من القرن الأول، و [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] اتأسست فى القرن الاولانى و فضلت اكبر كنيسه فى مصر. [[ملف:StMarkCathAlex.jpg|تصغير|left|upright=0.75|[[كاتدرائية مارمرقس القبطيه الارثوذكسيه فى اسكندريه]]]] بعد [[غزو العرب مصر|الغزو العربى الاسلامى لمصر]] فى القرن السابع، المجتمع المصرى اتحول بالتدريج من أغلبية مسيحيه لأغلبيه مسلمه على مدار قرون.<ref>{{Cite web|title = Encyclopedia Coptica: The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url = http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website = [www.coptic.net|access-date](http://www.coptic.net|access-date) = 6 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date = 31 August 2005|url-status=live|df = dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|title = The Arab Conquest of Egypt|last = Butler|first = Alfred J.|publisher = Oxford University Press |year = 1978|isbn = 978-0-19-821678-0}}</ref> التاريخ الدقيق اللى المسلمين بقوا فيه أغلبية فى مصر مش معروف، و التقديرات بتختلف من حوالى سنة 1000 ميلاديه لحد القرن الـ14. أغلب المسلمين المصريين بيتبعوا [[الاسلام السنى]]. فيه كمان مسلمين مش بينتموا بشكل واضح لمذهب معين، و فيه أقليه [[شيعه|شيعيه]]، و جماعات أصغر زى [[احمديه|الأحمديه]]. [[تصوف|التصوف]] ليه وجود قديم و كبير فى مصر. بعض التقديرات بتحط عدد المصريين اللى بيتبعوا طرق صوفيه عند حوالى 15 مليون شخص، و قيادات صوفيه بتقول إن العدد الحقيقى اكبر لأن ناس كتير مش مسجلين رسمى فى الطرق. أكتر من 90% من المسيحيين المصريين بينتموا لـ [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]]، و هى كنيسه مصريه من عيلة [[الكنائس الارثوذكسيه المشرقيه]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrGL7o69KBIC&pg=PA145|title=Who are the Christians in the Middle East?|year=2009|publisher=Betty Jane Bailey |isbn=978-0-8028-1020-5}}</ref> فيه كمان [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]]، و [[الكنيسه الانجيليه المصريه]]، و طوايف پروتستانتيه تانيه، جنب جماعات مسيحيه أصغر من أصول غير مصريه. الحكومه المصريه بتعترف رسمى بتلات ديانات: الاسلام، و المسيحيه، و اليهوديه. جماعات دينيه تانيه زى [[الدين البهائى|البهائيه]] و بعض المذاهب الإسلاميه الصغيره مابيتعترفش بيها بنفس الشكل الرسمى. حكم محكمه سنة 2008 سمح لأتباع الديانات اللى الدوله مش بتعترف بيها إنهم يطلعوا بطاقات شخصيه من غير ما يكتبوا ديانه مش بتاعتهم، و خانه الديانه ممكن تتساب فيها علامه بدل اسم ديانه.<ref name="International Religious Freedom Report 2008">{{cite web|url= https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|title= Egypt, International Religious Freedom Report 2008|date= 19 September 2008|publisher= [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]]|access-date= 24 June 2017|df= dmy-all|archive-date= 16 April 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160416000126/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108481.htm|url-status= live}}</ref> ==== الالحاد و اللادينيه ==== زى أى مجتمع فى العالم، مش كل الناس اللى فيه بيبقوا مؤمنين بالأديان المنتشره فى مجتمعهم. المصريين الملحدين و المصريين اللادينيين ليهم وجود، بس لأسباب اجتماعيه و قانونيه صعب اوى يتعمل إحصاء دقيق لعددهم. فى الإحصاءات الرسميه، مافيش فى العاده خانه مستقله واضحه للملحدين أو اللادينيين، و ده بيخلى معرفة عددهم الحقيقى صعبه. الإنترنت و السوشيال ميديا خلوا الملحدين و اللادينيين المصريين أقدر على التعبير عن أفكارهم، و ظهر عدد من المدونات و القنوات و الصفحات اللى بتناقش الدين و الالحاد و نقد المؤسسات الدينيه. [[كريم عامر]] من أشهر المصريين اللى اتسجنوا بسبب كتاباتهم و آرائهم عن الدين و السياسه فى العقد 1 القرن الـ21. الدستور المصرى بيضمن رسمى حرية الاعتقاد، بس موضوع حرية الاعتقاد و التعبير الدينى و اللادينى لسه موضوع عليه كلام اجتماعى و قانونى كبير فى مصر. === اللغه === {{Main|لغات مصر}} [[ملف:Papyrus Ebers.png|200 px|تصغير|بردية ايبيرس اللى فيها نصوص طبيه مصريه قديمه]] شوف التفاصيل فى سكشن [[مصريين#اللغه|اللغه]] فى صفحة [[مصريين]]. المصريين كانو بيتكلموا [[اللغه المصريه القديمه]]، و المصريين القدام كانو بيسموها "'''ر ن كمت r n km.t'''". اللغه المصريه اتطورت على مدار آلاف السنين، و مراحلها المكتوبه شملت الهيروغليفى، و الهيراطيقى، و الديموطيقى، و آخر مرحله تاريخيه منها كانت [[اللغه القبطيه]]. فى القبطى الصعيدى اسم اللغه كان "'''تمِنترِمِنكيمه ⲧⲙⲛ̄ⲧⲣⲙ̄ⲛ̄ⲕⲏⲙⲉ'''"، و فى القبطى البحيرى "'''تيمِترِمِنكيمه ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ'''". العربى الأدبى هو اللغه الرسميه للدوله حسب الدستور،<ref>{{cite web|title=Constitutional Declaration 2011|url=http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|website=Egyptian Government Services|access-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201095854/http://www.egypt.gov.eg/english/laws/constitution/|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> بس المصريين فى حياتهم اليوميه ما بيتكلموش العربى الفصحى كلغه أم. المصريين بيتكلموا بشكل أساسى [[اللغه المصريه الحديثه|مصرى]]، و فى جنوب مصر [[مصرى صعيدى|صعيدى]]، و فيه كمان [[بدوى شرقى مصرى|بدوى مصرى شرقى]]، و [[لغه نوبى|نوبى]]، و [[لغه دومارى|دومارى]]، و [[لغه بيچا|بيچا]]، و [[لغه سيوى|سيوى]]، و لهجات و لغات تانيه.<ref>{{cite web | last=Sawe | first=Benjamin Elisha | title=Languages Spoken In Egypt | website=WorldAtlas | date=2016-09-23 | url=https://www.worldatlas.com/articles/languages-spoken-in-egypt.html | access-date=2025-12-08}}</ref> التقديرات المذكوره فى بعض المصادر بتحط المصرى عند حوالى 68%، و الصعيدى عند حوالى 29%، و اللهجات البدويه المصريه الشرقيه عند حوالى 1.6%، مع نسب أصغر للغات التانيه. [[اللغه القبطيه]] هى آخر مرحله تاريخيه من اللغه المصريه القديمه. الكلام بالقبطى اختفى بشكل كبير بحلول القرن الـ17، بس فيه أدله إنه فضل موجود فى جيوب معزوله فى [[الصعيد]] لحد القرن الـ19.<ref name="extinct">The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to {{cite news |last1=Quibell |first1=J. E. |date=1901 |title=Wann starb das Kobtische aus? |trans-title=When did Coptic become extinct? |language=de |page=87 |hdl=2027/hvd.32044098373418?urlappend=%3Bseq=107 |hdl-access=free}} in {{cite journal |title=Miscellen |journal=Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde |date=1901 |volume=39 |pages=83–88 |doi=10.1524/zaes.1901.39.jg.83}}</ref> القبطى لسه بيتستخدم كلغه دينيه و طقسيه فى [[الكنيسه القبطيه الارثوذكسيه]] و كنائس قبطيه تانيه. [[اللغه المصريه الحديثه]] هى اللغه اللى المصريين بيتكلموا بيها فى حياتهم اليوميه، و فى الغالب بتتكتب بالحروف العربى، بس فيه ناس بيكتبوها بالحروف اللاتينى كمان. بعد استقلال مصر عن [[المملكه المتحده|بريطانيا]] سنة 1922، مفكرين مصريين كتير ناقشوا مكانة اللغه المصريه و ضرورة إن الكتابه تقرب من كلام الناس، و من الاسامى المرتبطه بالنقاش ده [[قاسم امين]]، و [[احمد لطفى السيد]]، و [[سلامه موسى]]. [[بيومى قنديل]] كان واحد من أبرز المدافعين فى العصر الحديث عن الاعتراف بالمصرى كلغه، و كان بيسميها "اللغه المصريه الحديثه". قنديل قدم طرح إن المصرى الحديث امتداد تاريخى لتطور اللغه المصريه من المصرى القديم للديموطيقى و القبطى و بعدين المصرى الحديث، و طالب المصريين إنهم يكتبوا بالطريقه اللى بيتكلموا بيها.<ref name=":2">{{Cite book|author=بيومى قنديل|title=دفاع عن تراثنا القبطى|date=2008|publisher=دار ميريت|edition=الطبعة الأولى}}</ref> اللغات الأجنبيه الأساسيه اللى بتتدرس فى المدارس المصريه هى الانجليزى، و الفرنساوى، و الألمانى، و الايطالى. === التعليم === {{Main|التعليم فى مصر}} [[ملف:UIS Literacy Rate Egypt population plus15 1980 2015.png|تصغير|نسبة معرفة القرايه و الكتابه فى مصر بين الناس اللى سنهم 15 سنه أو أكتر]] [[ملف:CairoUniv.jpg|تصغير|[[جامعة القاهره]]]] نسبة معرفة القرايه و الكتابه بين البالغين فى مصر كانت حوالى 74.5% سنة 2022، بعد ما كانت 71.1% سنة 2017.<ref>{{Cite web |title=Egypt - Literacy rate 2022 |url=https://www.statista.com/statistics/572680/literacy-rate-in-egypt/ |access-date=7 July 2024 |website=Statista |language=en}}</ref> النسبه أقل بين الناس اللى سنهم فوق 65 سنه، و كانت حوالى 32.9% سنة 2021، و أعلى نسبه كانت بين الشباب من 15 لـ24 سنه، و وصلت لحوالى 92.2% سنة 2022.<ref>{{cite web |title=GAL Country Profile — Egypt |url=https://www.uil.unesco.org/sites/default/files/medias/files/2022/03/GAL%20Country%20profile%20-%20Egypt.pdf |website=UNESCO Institute for Lifelong Learning |publisher=UNESCO |date=December 2021 |access-date=8 October 2025}}</ref> نظام تعليم على الطراز الاوروبى ابتدا يدخل مصر فى أوائل القرن الـ19، و الهدف وقتها كان إعداد موظفين و ظباط للدوله الحديثه.<ref name="edu-chatham" /> فى الخمسينات، الرئيس [[جمال عبد الناصر]] وسع التعليم المجانى تدريجى لكل المصريين. النظام التعليمى المصرى أثر بعد كده على أنظمة التعليم فى بلاد عربيه كتير، و عدد كبير من المدرسين المصريين اشتغلوا فى البلاد دى.<ref name=edu-chatham>{{cite web|title=Education in Egypt: Key Challenges|url=http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|publisher=Chatham House|date=March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224022844/http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Middle%20East/0312egyptedu_background.pdf|archive-date=24 December 2012}}</ref> زيادة عدد الطلاب أسرع من زيادة موارد الدوله، و ده عمل ضغط كبير على المدارس الحكوميه و على أعداد المدرسين بالنسبه للطلاب. التعليم الأساسى حق للأطفال المصريين من سن ست سنين، و بيتكون من ست سنين ابتدائى و تلات سنين إعدادى.<ref name=oecd-edu>{{cite book |title=Reviews of National Policies for Education: Higher Education in Egypt 2010 |date=2010 |doi=10.1787/9789264084346-en |isbn=978-92-64-07723-2}}</ref> بعد الإعداديه، الطالب ممكن يدخل ثانوى عام أو تعليم فنى. الثانويه العامه تقليدى كانت بتنتهى بامتبارات [[الثانويه العامه]]، و النتيجه بتحدد فرص دخول الجامعات و المعاهد. مصر ابتدت سنة 2025 نظام جديد لشهادة [[البكالوريا المصريه]] كبديل جديد لنظام الثانويه العامه، و النظام الجديد كان مخطط يبتدى تطبيقه من 2026.<ref>{{cite web |url=https://egyptianstreets.com/2025/01/09/egypt-introduces-baccalaureate-certificate-system-as-alternative-to-thanaweya-amma/ |title=Egypt Introduces Baccalaureate Certificate System as Alternative to Thanaweya Amma |publisher=Egyptian Streets |date=9 January 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> التعليم الفنى الثانوى فيه مسارات مدتها تلات سنين، و مسارات متقدمه مدتها خمس سنين، و بعض خريجين التعليم الفنى يقدروا يدخلوا التعليم العالى حسب درجاتهم و قواعد التنسيق. تصنيف [[QS]] للجامعات سنة 2025 ضم 15 جامعه مصريه، و [[جامعة القاهره]] كانت أعلى جامعه مصريه فى التصنيف، و بعدها [[الجامعه الامريكيه فى القاهره]].<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/2/524891/Egypt/Society/Cairo-University-ranked--in-QS-World-Rankings-.aspx |title=Cairo University ranked in QS World Rankings 2025 |publisher=Ahram Online |date=3 March 2025 |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتوسع كمان المؤسسات البحثيه و العلميه، و من المشروعات الحديثه [[مدينة زويل للعلوم و التكنولوجيا]]. مصر كانت فى المركز 86 فى [[مؤشر الابتكار العالمى]] سنة 2025.<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/egypt |access-date=2025-10-16 |website=WIPO}}</ref> === الصحه === {{Main|الصحه فى مصر|الرعايه الصحيه فى مصر}} [[ملف:مستشفى سرطان الاطفال 57357.jpg|تصغير|[[مستشفى سرطان الأطفال 57357]]]] متوسط العمر المتوقع فى مصر كان حوالى 75 سنه سنة 2024، حوالى 73.8 سنه للرجاله و 76.2 سنه للستات.<ref name=cia-health>{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=3 March 2025}}</ref> الرعايه الصحيه اتحسنت فى المدن و الريف، و برامج التطعيم بقت بتغطى حوالى 98% من السكان. متوسط العمر المتوقع زاد بشكل كبير عن الستينات، لما كان حوالى 45 سنه. وفيات الأطفال الرضع قلت بشكل كبير كمان، و وصلت لحوالى 16–18 وفاة لكل 1,000 مولود حى سنة 2024، بعد ما كانت أعلى بكتير فى السبعينات و التمانينات.<ref name=cia-health/> [[وزارة الصحه و السكان]] بتدير معظم المستشفيات الحكوميه، و [[وزارة التعليم العالى و البحث العلمى]] بتدير المستشفيات الجامعيه. وزارات و جهات حكوميه تانيه عندها مستشفيات خاصه بالعاملين فيها.<ref name=healthcare1>{{cite journal |last1=Shokr |first1=Hisham |last2=Rishworth |first2=Andrea |last3=Wilson |first3=Kathi |title=Access to emergency care in Egypt: Tiered health care and manifestations of inequity |journal=Social Science & Medicine |date=November 2023 |volume=336 |article-number=116212 |doi=10.1016/j.socscimed.2023.116212 |pmid=37783622}}</ref> القطاع الخاص بيقدم حوالى 60% من خدمات الرعايه الصحيه، و ده بيشمل المستشفيات الخاصه، و الصيدليات، و العيادات، و المؤسسات الخيريه و الدينيه اللى بتقدم خدمات طبيه. سنة 2021، مصر كان فيها 1,145 مستشفى خاص، بزياده حوالى 23.7% عن سنة 2011.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1389898/number-private-hospitals-egypt/ |title=Number of private hospitals in Egypt |publisher=Statista |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر بتسمح للاجئين و طالبين اللجوء باستخدام خدمات الصحه الحكوميه بشروط مشابهه للمصريين، و ممكن ياخدوا خدمات الرعايه الأوليه مجان أو بتكلفه قليله.<ref>{{cite web |url=https://help.unhcr.org/egypt/en/health-services/health-2/ |title=Health Services in Egypt |publisher=UNHCR |access-date=3 March 2025}}</ref> ممارسة [[ختان الاناث]] كانت منتشره بصوره كبيره فى مصر، بس انتشارها قل بشكل واضح بين الأجيال الأصغر فى العقود الأخيره. بيانات الحكومه و الدراسات المختلفه قالت إن نسبة البنات بين 15 و 17 سنه اللى اتعرضوا للختان نزلت لـ37% سنة 2021 مقارنة بـ61% سنة 2014، و تأييد الستات للممارسه نزل من حوالى 75% سنة 2000 لـ30% سنة 2021.<ref>{{cite web |last=Samir |first=Farah |title=FGM Rate Among Egyptian Teenage Girls Drops to 37%, Says Social Solidarity Minister |url=https://egyptianstreets.com/2025/06/22/fgm-rate-among-egyptian-teenage-girls-drops-to-37-says-social-solidarity-minister/ |website=Egyptian Streets |date=22 June 2025 |access-date=6 September 2025}}</ref> تغييرات القانون، و حملات التوعيه، و تشديد العقوبات ساعدوا فى تقليل الممارسه. تعديلات سنة 2016 زودت العقوبات، و بقت العقوبه ممكن توصل لـ15 سنة سجن للشخص اللى بيعمل الختان فى بعض الحالات، و فيه عقوبات كمان على أولياء الأمور اللى بيسهلوا الإجراء.<ref>{{cite news|title=Egypt's parliament passes bill designating FGM a felony, imposes stricter penalties|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|access-date=1 December 2016|agency=Ahram Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202101139/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/242112/Egypt/Politics-/Egypts-parliament-passes-bill-designating-FGM-a-fe.aspx|archive-date=2 December 2016|url-status=live}}</ref> === اكبر المدن === {{شوف كمان |مدن مصر}} {{Largest cities | country = مصر | stat_ref = [http://citypopulation.de/Egypt-Cities.html تقديرات 2023] | list_by_pop = مدن مصر | div_name = المحافظه | div_link = | city_1 = القاهره | div_1 = القاهره | pop_1 = 9,801,536 | city_2 = اسكندريه | div_2 = اسكندريه | pop_2 = 5,362,517 | city_3 = الجيزه | div_3 = الجيزه | pop_3 = 4,458,135 | city_4 = شبرا الخيمه | div_4 = القليوبيه | pop_4 = 1,275,700 | city_5 = بور سعيد | div_5 = بور سعيد | pop_5 = 791,749 | city_6 = السويس | div_6 = السويس | pop_6 = 716,458 | city_7 = المنصوره | div_7 = الدقهليه | pop_7 = 632,330 | city_8 = المحله الكبرى | div_8 = الغربيه | pop_8 = 614,202 | city_9 = طنطا | div_9 = الغربيه | pop_9 = 597,694 | city_10 = اسيوط | div_10 = اسيوط | pop_10 = 562,061 | city_11 = الفيوم | div_11 = الفيوم | pop_11 = 531,861 | city_12 = الخصوص | div_12 = القليوبيه | pop_12 = 502,864 | city_13 = الزقازيق | div_13 = الشرقيه | pop_13 = 460,501 | city_14 = الاسماعيليه | div_14 = الاسماعيليه | pop_14 = 450,388 | city_15 = اسوان | div_15 = اسوان | pop_15 = 401,890 | city_16 = مدينة 6 اكتوبر | div_16 = الجيزه | pop_16 = 376,302 | city_17 = دمنهور | div_17 = البحيره | pop_17 = 329,572 | city_18 = القاهره الجديده | div_18 = القاهره | pop_18 = 319,488 | city_19 = دمياط | div_19 = دمياط | pop_19 = 312,863 | city_20 = المنيا | div_20 = المنيا | pop_20 = 298,021 }} == الاقتصاد == {{Main|اقتصاد مصر}} [[ملف:GDP per capita development of Egypt.svg|تصغير|التغير فى نصيب الفرد من الناتج المحلى الإجمالى فى مصر من سنة 1820 لسنة 2018، بعد تعديل الأرقام حسب التضخم|يمين]] اقتصاد مصر واحد من اكبر و أكتر الاقتصادات تنوع فى [[افريقيا]] و الشرق الأوسط. سنة 2025، اقتصاد مصر كان تانى اكبر اقتصاد فى افريقيا و ترتيبه الـ44 على مستوى العالم حسب الناتج المحلى الإجمالى الاسمى.<ref name="IMFAPR2025">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=469,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2025&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF |access-date=3 May 2025 |language=en}}</ref> اقتصاد مصر بيعتمد على قطاعات كتير، من أهمها الخدمات، و الصناعه، و الزراعه، و التجاره، و السياحه، و البترول و الغاز الطبيعى، و التعدين، و دخل [[قناة السويس]]، و تحويلات المصريين اللى عايشين و بيشتغلوا بره مصر. مصر من الاقتصادات الناشئه الكبيره، و هى عضو فى [[الاتحاد الافريقى]]، و [[جامعة الدول العربيه]]، و [[بريكس]]، و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name="intro1">{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2024-03-11/egypt-stocks-rally-saudi-aramco-s-dividend-biden-warns-israel | title=Egypt Stocks Rally, Saudi Aramco's Dividend, Biden Warns Israel | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> اقتصاد مصر اتغير بشكل كبير من بداية القرن الـ21، و مصر اتحركت أكتر ناحية اقتصاد السوق بتعديلات ماليه و نقديه، و برامج خصخصه، و تشجيع الاستثمار الأجنبى. الحكومه المصريه، رغم برامج الخصخصه و التعديل الاقتصادى، لسه واحده من اكبر جهات التوظيف فى البلد، و المشروعات و العقود الحكوميه ليها دور كبير فى تحريك قطاعات مختلفه من الاقتصاد. قطاع الإنشاءات و المشروعات العامه الكبيره كمان من القطاعات المهمه فى التوظيف و الصرف الحكومى.<ref name=britannica-economy>{{cite web |title=Egypt: The service sector |url=https://www.britannica.com/place/Egypt/The-service-sector |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=6 October 2025}}</ref> مصر وافقت، ضمن برنامج مع [[صندوق الفلوس الدولى]] ابتدا سنة 2024 بقيمة 8 مليار دولار، على تقليل و ترشيد جزء من الصرف الحكومى.<ref>{{cite news|title=Egypt is promising change – do investors believe it? |work=Euromoney |date=25 November 2024|url=https://www.euromoney.com/article/2e2er5lw9n9fknd84jdog/sponsored-content/egypt-is-promising-change-do-investors-believe-it |access-date=6 October 2025 |publisher=Euromoney Limited}}</ref> [[ملف:Central business district 2, New Administrative Capital.jpg|تصغير|300px|left|منطقة الأعمال المركزيه فى [[العاصمه الاداريه الجديده]]]] تحويلات المصريين من بره واحده من أهم مصادر العمله الأجنبيه فى مصر. مصر من اكبر خمس دول فى العالم بتستقبل تحويلات من مواطنيها اللى عايشين بره البلد.<ref name=remittances-dne>{{cite news | url=https://www.dailynewsegypt.com/2024/12/24/egypts-remittances-hit-23-7bn-in-10m-2024-marking-45-3-growth/ | title=Egypt's Remittances Hit $23.7bn in 10M 2024, Marking 45.3% Growth | work=Daily News Egypt | date=24 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> التحويلات زادت من 17.1 مليار دولار فى السنه الماليه 2015/2016 لرقم قياسى وصل لـ36.5 مليار دولار فى 2024/2025 حسب بيانات [[البنك المركزى المصرى]]. التحويلات دى ليها دور مهم فى احتياطى مصر من النقد الأجنبى و دخل الأسر المصريه. التجاره الدوليه جزء مهم من اقتصاد مصر، و حسب [[البنك الدولى]] بتعادل حوالى 40% من الناتج المحلى الإجمالى. مصر دخلت فى اتفاقيات تجاره حره مختلفه، منها اتفاقية الشراكه بين مصر و [[الاتحاد الاوروبى]] و [[منطقة التجاره الحره القاريه الافريقيه]].<ref name=trade-lloyd>{{cite web | url=https://www.lloydsbanktrade.com/en/market-potential/egypt/trade-profile#:~:text=In%202022%2C%20Egypt's%20main%20export,4.2%25%20%2D%20data%20Comtrade). | title=Egypt - Trade Profile | publisher=Lloyds Bank Trade | access-date=28 February 2025}}</ref> الصادرات المصريه زادت فى السنين الأخيره،<ref name="OEC2023">{{cite web |title=Egypt (EGY) Exports, Imports, and Trade Partners {{!}} OEC |url=https://oec.world/en/profile/country/egy?yearSelector1=2023|website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |access-date=27 February 2025 |language=en}}</ref> و الحكومه المصريه أعلنت إنها بتستهدف توصل بالصادرات لـ145 مليار دولار بحلول سنة 2030.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1202/538582/AlAhram-Weekly/Economy/New-support-for-exports.aspx | title=New support for exports | date=11 March 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === الصناعه === {{شوف كمان |صناعة العربيات فى مصر}} [[ملف:MCV C127 EV, Busworld Europe 2023, Brussels (P1140238).jpg|تصغير|اتوبيس [[MCV]] C127 EV الكهربائى بالكامل، و اللى بيتصنع فى مصر للسوق الألمانى]] مصر عندها اكبر قطاع صناعى تحويلى فى افريقيا، و القطاع بيمثل حوالى 22% من إجمالى قيمة الصناعات التحويليه فى القاره.<ref>{{cite book |title=Production Transformation Policy Review of Egypt |series=OECD Development Pathways |date=2023 |doi=10.1787/3ac95e0c-en |isbn=978-92-64-53990-7}}</ref> مصر، ب[[رؤية مصر 2030]] و خطط التنميه المرتبطه بيها، اعتمدت على المناطق الصناعيه، و المناطق الحره، و المناطق الاقتصاديه الخاصه عشان تزود التصنيع و الاستثمار الصناعى. القاعده الصناعيه فى مصر متنوعه، و بتشمل الصناعات الكيماويه، و الإلكترونيات، و الحديد و الصلب، و صناعة العربيات، و الصناعات الدوائيه، و المنسوجات. الصناعات الكيماويه من اكبر الصناعات فى مصر، و بتشمل البلاستيك، و المطاط، و المنظفات، و الأسمده، و الزجاج، و البتروكيماويات. البتروكيماويات لوحدها بتمثل حوالى 12% من الإنتاج الصناعى حسب المصدر.<ref>{{cite web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/exploremap.aspx?secId=105| title=Investment Map of Egypt | publisher=Invest in Egypt | access-date=27 February 2025}}</ref> الصناعات الخفيفه ليها دور كبير كمان. مبادرة ''مصر تصنع الإلكترونيات'' ساعدت فى جذب مصانع لشركات عالميه زى [[فيفو]]، و [[انفينيكس]]، و [[اوبو]]، و [[شاومى]]، و [[نوكيا]]، و [[الكترولوكس]]، و [[سامسونج]]، و [[هايسنس]]، و [[بيكو]]، و [[هاير]]. المصانع دى ساعدت مصر تبقى مركز إقليمى لإنتاج الإلكترونيات و الأجهزة المنزليه.<ref name=electronics>{{cite web |title=Where we stand on Egypt's plans to localize electronics manufacturing |url=https://enterprise.press/industries/where-we-stand-on-egypts-plans-to-localize-electronics-manufacturing/|website=Enterprise |access-date=27 February 2025}}</ref> [[صناعة النسيج فى مصر|صناعة النسيج]] واحده من الصناعات التاريخيه المهمه فى مصر. القطاع بيبدأ من زراعة القطن و بيوصل لصناعة الهدوم الجاهزه، و [[القطن المصرى]] و خصوصاً قطن جيزه معروف عالمى بجودته. قطاع المنسوجات بيوظف حوالى 2.5 مليون شخص و بيمثل حوالى 12% من دخل الصادرات حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |title=The textile industry of Egypt |url=https://www.egypt-business.com/paper/details/2303-the-textile-industry-of-egypt/425541 |website=Egypt Business Directory |date=23 January 2023 |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر اكبر منتج للصلب فى افريقيا، و كانت فى المركز الـ20 عالمى بإنتاج حوالى 9.8 مليون طن سنة 2022.<ref name=steel>{{Cite web |title=Egypt's steel: a flourishing industry with future potential |url=https://www.zawya.com/en/economy/north-africa/egypts-steel-a-flourishing-industry-with-future-potential-cmlch9kw |access-date=27 February 2025 |website=Zawya}}</ref> [[صناعة العربيات فى مصر]] كمان بتتوسع بشركات زى [[النصر للعربيات]]، و [[غبور]]، و [[MCV]]، و بشراكات مع شركات عالميه. استراتيجية صناعة العربيات 2024–2030 بتستهدف إنتاج 500,000 عربيه فى السنه و تشجيع تصنيع [[العربيات الكهربائيه]] محلى.<ref name=automobiles>{{cite web | url=https://english.ahram.org.eg/News/537157.aspx| title=All eyes on the car industry | publisher=Ahram Online | date=18 December 2024 | access-date=27 February 2025}}</ref> === التجاره و الخدمات === {{شوف كمان |البنوك فى مصر}} [[ملف:National Bank of Egypt-2020.jpg|تصغير|أبراج [[البنك الاهلى المصرى]] فى [[القاهره]]]] قطاع الخدمات و التجاره بالتجزئه فى مصر كبر بشكل مستمر فى السنين الأخيره، بسبب زيادة عدد السكان، و التوسع العمرانى، و زيادة الطلب الاستهلاكى. السوق بيشمل المحلات التقليديه، و السوبرماركت، و المراكز التجاريه، و التجارة الإلكترونيه. القاهره فيها اكبر تركيز للمولات و المراكز التجاريه فى مصر، و مدن تانيه زى [[المنصوره]] و [[طنطا]] شافت كمان توسع فى المراكز التجاريه الحديثه. قطاع الاتصالات واحد من القطاعات المهمه فى اقتصاد مصر. الحكومه المصريه ليها حصة مسيطره فى [[المصريه للاتصالات]].<ref>{{cite news |title=Government sells 9.5% of state-controlled Telecom Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/14/government-sells-9-5-of-state-controlled-telecom-egypt|work=Al Jazeera |date=14 May 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> اشتراكات الإنترنت على الموبايل زادت من حوالى 39 مليون سنة 2019 لـ69.4 مليون سنة 2022، و إجمالى اشتراكات الموبايل وصل لـ106.2 مليون فى ديسمبر 2023.<ref>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/519378.aspx | title=Mobile and internet subscriptions in Egypt increased by 6 million in 2023| publisher=Ahram Online| date=13 March 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> استخدام الإنترنت وصل لحوالى 72.2% من السكان فى بداية سنة 2024، بحوالى 82 مليون مستخدم. قطاع البنوك المصرى من اكبر القطاعات المصرفيه فى المنطقه، و البنوك المصريه ابتدت تعتمد أكتر على التكنولوجيا و الخدمات الماليه الرقميه. قطاع [[التكنولوجيا الماليه]] كبر بشكل سريع من سنة 2020، و وصل عدد الشركات الناشئه فيه لـ177 شركه حسب أرقام سنة 2025.<ref name=fintech>{{cite news | url=https://english.ahram.org.eg/News/541157.aspx | title=Egypt's Fintech Sector Expands Fivefold in Five Years | date=27 February 2025 | access-date=27 February 2025}}</ref> من اكبر البنوك فى مصر [[البنك الاهلى المصرى]]، و [[بنك مصر]]، و [[بنك القاهره]]، و [[البنك التجارى الدولى]]. === البترول و الغاز و التعدين === {{Main|التعدين فى مصر|الطاقه فى مصر}} [[ملف:Darfeel plat.png|تصغير|منصة بحريه فى حقل غاز دارفيل]] إنتاج البترول فى مصر بيتركز بشكل أساسى فى [[الصحرا الغربيه]]، و [[خليج السويس]]، و [[دلتا النيل]]. إنتاج البترول الخام وصل لأعلى مستوى ليه سنة 1993 بحوالى 941,000 برميل فى اليوم، و بعد كده ابتدا يقل، و وصل لحوالى 630,000 برميل فى اليوم سنة 2008.<ref name="The World Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Egypt|access-date=4 March 2015}}</ref> تراجع إنتاج البترول خلى مصر تتحول لمستورد صافى للبترول حوالى 2008–2009، و الاهتمام ابتدا يزيد بالغاز الطبيعى. الغاز الطبيعى بقى جزء أساسى من قطاع الطاقه و اقتصاد مصر. [[حقل ظهر]]، اللى شركة [[اينى]] اكتشفته سنة 2015، واحد من اكبر حقول الغاز فى البحر المتوسط، و احتياطياته اتقدرت بحوالى 30 تريليون قدم مكعب. الإنتاج ابتدا سنة 2017 و وصل لـ2.7 مليار قدم مكعب فى اليوم سنة 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.eni.com/en-IT/actions/global-activities/egypt/zohr.html|title=Zohr Gas Field – Egypt|publisher=Eni|access-date=28 February 2025}}</ref> شركات عالميه كتير استثمرت فى قطاع الغاز المصرى، منها [[بى بى]]، اللى أعلنت سنة 2015 عن استثمار بحوالى 12 مليار دولار فى مشروع غرب دلتا النيل و مشروعات تانيه.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/07/business/international/bp-signs-12-billion-deal-to-develop-natural-gas-in-egypt.html|title=BP Signs $12 Billion Deal to Develop Natural Gas in Egypt|first=Stanley|last=Reed|newspaper=The New York Times|date=6 March 2015}}</ref> مصر عندها ثروات معدنيه متنوعه، منها [[الدهب]]، و النحاس، و خام الحديد، و الفوسفات، و اليورانيوم، و التنتالوم، و المنجنيز، و الكروم، و الفحم، و الزنك، و الرصاص، و القصدير، و معادن الرمال السودا زى الإلمنيت و الزركون و الروتيل و الماجنتيت.<ref name=minerals>{{cite news |url=https://www.intellinews.com/egypt-s-mineral-wealth-shifting-away-from-oil-and-gas-dependence-321266/ |title=Egypt's mineral wealth: shifting away from oil and gas dependence |date=23 April 2024 |work=bne IntelliNews |access-date=22 April 2025}}</ref> مصر بتنتج كمان كميات كبيره من الجرانيت، و الرخام، و الحجر الجيرى، و الرمال البيضا، و الكاولين، و الفلسبار. [[منجم السكرى]] هو أهم منجم دهب فى مصر. صادرات الدهب المصريه وصلت لحوالى 2.17 مليار دولار سنة 2024 حسب المصدر، و الحكومه بتستهدف زيادة مساهمة التعدين فى الاقتصاد خلال السنين الجايه.<ref name=gold-xin>{{cite news | url=https://english.news.cn/20241217/f6a7cbe3c21d4d99893d6572e10c5f8e/c.html| title=Egypt's Gold Industry Sees Strong Growth in Exports | publisher=Xinhua | date=17 December 2024 | access-date=28 February 2025}}</ref> === الزراعه === [[ملف:Egyptian Countryside R02.jpg|تصغير|أرض زراعيه فى الريف المصرى]] الزراعه لسه قطاع مهم فى اقتصاد مصر، رغم إن نسبتها من الناتج المحلى و عدد العاملين فيها قلت مع الوقت. مصر بتنتج كميات كبيره من [[القمح]]، و [[الذره]]، و [[قصب السكر]]، و الفاكهه، و الخضار، و الأعلاف، و [[الرز]]. مصر رغم كده بتعتمد على استيراد جزء كبير من القمح و الذره، و خصوصاً من [[روسيا]] و [[اوكرانيا]].<ref name="IbrahimIbrahim2003">{{cite book|first1=Fouad N.|last1=Ibrahim|first2=Barbara|last2=Ibrahim|title=Egypt: An Economic Geography|url=https://books.google.com/books?id=rdyv_lA95aUC&pg=PA133|date=5 December 2003|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-548-8|pages=133–}}</ref> زيادة عدد السكان، و الاستهلاك الكبير للعيش، و محدودية الأراضى الزراعيه من أسباب اعتماد مصر على استيراد الحبوب. مصر فى نفس الوقت بتنتج محاصيل زراعيه مرتفعة القيمه للتصدير. سنة 2024، صادرات مصر الزراعيه وصلت لحوالى 4.1 مليار دولار، و صادرات الصناعات الغذائيه وصلت لحوالى 6.1 مليار دولار حسب المصادر المذكوره.<ref>{{cite web |last=Bower |first=Edmund |title=Egypt's food exports grow by a third |website=Arabian Gulf Business Insight|date=8 November 2024 |url=https://www.agbi.com/agriculture/2024/11/egypt-food-exports-grow-by-a-third-this-year/ |access-date=25 October 2025}}</ref> مصر حققت اكتفاء ذاتى فى عدد من المنتجات الزراعيه و الغذائيه، منها الخضار، و الفاكهه، و الفراخ، و منتجات الألبان، و البيض، و الرز، و الإنتاج المحلى من السكر و السمك قريب من تغطية معظم الاستهلاك.<ref>{{cite web |url=https://see.news/egypt-achieved-self-sufficiency-in-7-agricultural-crops-minister |title=Egypt Achieved Self-sufficiency in 7 Agricultural Crops: Minister |publisher=Sada Elbalad |date=1 October 2023 |access-date=6 October 2025}}</ref> [[السد العالى]]، اللى اكتمل سنة 1971، ساعد فى تثبيت و تنظيم الرى الزراعى.<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Michael |date=26 December 1987 |title=Parched Egypt Watches Anxiously as Waters Behind Aswan Dam Recede |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-12-26-mn-7439-story.html |access-date=8 February 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> مصر عندها مشروعات كبيره لاستصلاح الأراضى، زى [[الدلتا الجديده]] و [[مشروع توشكى]]، و المشروعات دى بتحاول تحول أجزاء من الصحرا لأراضى زراعيه عن طريق نظم رى حديثه، و معالجة ميه الصرف، و استخدام الميه الجوفيه، و تحلية الميه. نقص الميه و [[تغير المناخ]] من اكبر التحديات طويلة المدى اللى بتواجه الزراعه المصريه. === السياحه === {{Main|السياحه فى مصر}} [[ملف:Camel and the pyramids.jpg|تصغير|سياح راكبين جمل قدام [[هرم خفرع]]. [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر]] السياحه واحده من أهم قطاعات اقتصاد مصر و واحده من المصادر الرئيسيه للعمله الأجنبيه. مصر استقبلت رقم قياسى وصل لـ15.7 مليون سايح سنة 2024، مقارنة بـ14.9 مليون سايح سنة 2023، و دخل السياحه وصل لحوالى 14.1 مليار دولار.<ref name=tourism>{{cite web |url=https://sis.gov.eg/Story/204112/A-record-15.7-million-tourists-visited-Egypt-in-2024?lang=en-us |title=A record 15.7 million tourists visited Egypt in 2024 |publisher=State Information Service |date=2024 |access-date=27 February 2025}}</ref> استراتيجية السياحه المصريه بتستهدف جذب 30 مليون سايح بحلول سنة 2028، مع تطوير البنيه التحتيه و المزارات السياحيه و مشروعات كبيره زى [[المتحف المصرى الكبير]]. من اكبر الأسواق السياحيه لمصر سنة 2024 [[المانيا]]، و [[روسيا]]، و [[السعوديه]].<ref name=tourism/> [[اهرامات الجيزه]] من أشهر المناطق السياحيه فى مصر و العالم، و [[الهرم الاكبر]] هو العجيبه الوحيده الباقيه لحد دلوقتى من [[عجايب الدنيا السبعه القديمه]]. شطوط مصر على [[البحر المتوسط]] و [[البحر الاحمر]] بتمتد لأكتر من 3,000 كيلومتر، و من أشهر المناطق السياحيه الساحليه [[شرم الشيخ]]، و [[الغردقه]]، و [[دهب]]، و [[مرسى علم]]، و [[سفاجا]]، و [[راس سدر]]، و شطوط [[خليج العقبه]]. [[الاقصر]] كمان من أهم المقاصد السياحيه الثقافيه و الأثريه فى مصر. === البورصة === كان فيه محاولة اولى لانشاء بورصة فى اسكندرية سنة 1861 و كانت معمولة للقطن وبعدين اول محاولة لانشاء بورصة للفلوس كانت سنة 1890 و كان فيه بعديها محاولة تانى سنة 1898 لكن الشركة فلست بعديها ب 3 شهور. بدات نشاة بورصة مصر الفعلية سنة 1903 وساعتها اتكونت الشركة من شوية ناس اغنياء و كام سمسار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | title = نشاة وتاريخ البورصة المصرية | website = البورصة المصرية | accessdate = 2021-07-27 | archive-date = 2021-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210518142014/https://www.egx.com.eg/ar/History.aspx | url-status = dead }}</ref> == البنيه التحتيه == === الطاقه === {{Main|الطاقه فى مصر|قطاع الكهربا فى مصر}} [[ملف:Aswan Dam.jpg|تصغير|محطة الكهربا فى [[السد العالى]]، و السد نفسه باين فى الخلفيه]] قطاع الكهربا فى مصر اتحول من سيطرة الدوله الكامله لنظام طاقه أكتر تنوع، بيشمل [[محطة كهربا بالوقود الاحفورى|الغاز الطبيعى]]، و [[الطاقه المتجدده]]، و [[الطاقه النوويه]]، مع زياده مشاركة القطاع الخاص و الربط الكهربائى مع الدول اللى حواليها. [[الوقود الاحفورى]] لسه هو المصدر الأساسى للكهربا، و كان بيولد حوالى 88% من الكهربا سنة 2023، فى حين إن الطاقه الكهرومائيه كانت حوالى 7%، و طاقة الرياح و الشمس مع بعض كانو حوالى 5%، بعد ما كانو حوالى 1% سنة 2015، بس النسبه دى لسه أقل من المتوسط العالمى اللى كان حوالى 13% و متوسط افريقيا اللى كان حوالى 6%.<ref name="Egypt">{{cite web |url=https://ember-energy.org/countries-and-regions/egypt/ |title=Egypt |publisher=Ember Energy |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر لسه اكبر منتج للكهربا المولده بالغاز فى افريقيا، و كانت بتمثل حوالى 45% من إجمالى إنتاج القاره من النوع ده سنة 2022، و فى نفس الوقت نصيب الفرد من انبعاثات الكربون فى مصر لسه أقل من المتوسط العالمى.<ref name="Egypt"/> الحكومه المصريه عملت مجموعه من التعديلات السريعه بعد أزمات انقطاع الكهربا فى صيف 2014، و اللى كانت ساعات بتوصل لست ساعات فى اليوم. التعديلات شملت تقليل دعم الطاقه، و تطوير [[حقل ظهر]] فى البحر المتوسط بسرعه بعد اكتشافه سنة 2015. مصر بقى عندها فائض فى إنتاج الكهربا، و الحكومه حطت هدف إن نسبة الكهربا من [[الطاقه المتجدده]] توصل لـ20%، و بعد كده لـ55% بحلول سنة 2050.<ref>{{Cite web|date=2 March 2021|title=France's Coface favours Egypt to lead Africa's economic recovery|url=https://www.theafricareport.com/69219/frances-coface-favours-egypt-to-lead-africas-economic-recovery/|access-date=7 March 2021|website=The Africa Report.com|language=en-US}}</ref> مصر، ضمن استراتيجيتها للطاقه المتجدده، نفذت مشروعات كبيره زى [[مجمع بنبان للطاقه الشمسيه]] و مزرعة رياح جبل الزيت. مجمع بنبان قريب من اسوان، و قدرته الإجماليه حوالى 1,650 ميجاوات، و بينتج حوالى 3.8 تيراوات ساعه كل سنه، و ده بيخليه من اكبر محطات الطاقه الشمسيه فى العالم.<ref name="One">{{cite web |access-date=23 April 2018 |location=Beijing |author=Forum on China-Africa Cooperation |url=http://allafrica.com/stories/201804120269.html |title=Egypt: China's Green Energy Company Starts Construction of Biggest Solar Plant in Egypt |date=11 April 2018 |publisher=Forum on China-Africa Cooperation via [[AllAfrica.com]] |archive-date=24 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072329/http://allafrica.com/stories/201804120269.html |url-status=live}}</ref> مزرعة رياح جبل الزيت كلفت حوالى 340 مليون يورو، و بتمتد على حوالى 100 كيلومتر مربع، و فيها 300 توربين، و قدرتها حوالى 580 ميجاوات.<ref>{{cite web|url=https://www.evwind.es/2018/07/23/middle-easts-largest-wind-farm-in-jabal-al-zeit/64021|title=Middle East's largest wind farm in Jabal al-Zeit, Egypt - REVE News of the wind sector in Spain and in the world|date=23 July 2018 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Egyptian winds, a clean energy source {{!}} EU Neighbours|url=https://www.euneighbours.eu/en/south/eu-in-action/stories/egyptian-winds-clean-energy-source|access-date=14 November 2021|website=[www.euneighbours.eu|language=en](http://www.euneighbours.eu|language=en)}}</ref> مصر بتبنى دلوقتى أول محطة نوويه لإنتاج الكهربا، و هى [[محطة الضبعه النوويه]] على الساحل الشمالى.<ref>{{cite web|title=Russia to lend Egypt $25 billion to build nuclear power plant|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|date=19 May 2016|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516193807/http://www.reuters.com/article/us-egypt-russia-nuclear-idUSKCN0YA1G5|archive-date=16 May 2017|url-status=live}}</ref> مصر و [[قبرص]] بيدرسوا تنفيذ مشروع [[EuroAfrica Interconnector]] المقترح.<ref name="EA">{{Cite web|url=https://www.euroafrica-interconnector.com/|title=EuroAfrica Interconnector|website=[www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30](http://www.euroafrica-interconnector.com|access-date=30) November 2020|archive-date=18 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418180827/https://www.euroafrica-interconnector.com/|url-status=dead}}</ref> المشروع بيتضمن مد كابل كهربا بحرى للتيار المستمر عالى الجهد بقدرة 2 جيجاوات بين مصر و قبرص، و بين قبرص و اليونان، و ده هيربط مصر بشبكة الكهربا الاوروبيه.<ref>{{Cite web|date=8 February 2017|title=ENERGY: EuroAfrica 2,000MW cable boosts Egypt-Cyprus ties|url=https://www.financialmirror.com/2017/02/08/energy-euroafrica-2000mw-cable-boosts-egypt-cyprus-ties/}}</ref> المشروع ممكن يخلى مصر مركز لربط الكهربا بين اوروبا و افريقيا.<ref>{{Cite news|date=8 February 2017|title=Electricity Cable Aims to Link Cyprus, Egypt, Greece|newspaper=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-02-08/electricity-cable-aims-to-link-cyprus-egypt-greece|via=www.bloomberg.com}}</ref> رئيس مصر و رئيس وزرا قبرص اتقابلوا فى [[نيقوسيا]] يوم 21 نوفمبر 2017، و أعلنوا دعمهم للمشروع و أهميته لأمن الطاقه عند الدول المشاركه.<ref>{{Cite web|url=http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|title=Joint Declaration following the 5th Cyprus – Egypt – Greece Trilateral Summit, PIO Cyprus, Nicosia, 21 November 2017|access-date=5 February 2018|archive-date=4 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204123922/http://www.cyprus.gov.cy/moi/pio/pio2013.nsf/All/D5A706294139C3B3C22581DF004E38D7?Opendocument&L=E|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Egypt President El-Sisi fully endorses EuroAfrica Interconnector "electricity corridor" in historic meeting, Press release|url=http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000429/http://www.euroafrica-interconnector.com/20171120_press.html|archive-date=4 February 2018|access-date=5 February 2018}}</ref> === النقل === {{Main|النقل فى مصر}} [[ملف:المترو من جهة اخرى.jpg|تصغير|left|[[مترو القاهره]]]] شبكة النقل فى مصر بتركز بشكل أساسى حوالين القاهره و على امتداد وادى النيل، و ده مرتبط بتوزيع السكان على طول النهر. شبكة السكه الحديد فى مصر طولها حوالى {{convert|4800|km|mi|adj=on}}، و [[سكك حديد مصر]] هى اللى بتشغلها. الخط الرئيسى بيمتد من [[اسكندريه]] لحد [[اسوان]]. مصر ابتدت سنة 2021 مشروع قطار سريع بقيمة حوالى 4.5 مليار دولار عشان يربط [[العين السخنه]] بـ [[مرسى مطروح]] و اسكندريه. المشروع اتوسع بعد كده عشان يشمل خطوط بتربط [[القاهره الكبرى]] بـ اسوان، و [[الاقصر]] بـ [[الغردقه]] و [[سفاجا]].<ref>{{Cite web |title=High-speed train El Ain El Sokhna - Marsa Matrouh |url=http://www.nat.gov.eg/LocationActivity.aspx?id=2082 |access-date=18 August 2022 |website=National Authority for Tunnels}}</ref><ref name="2022-05-30-rt">{{cite news |title=Siemens Mobility secures high-speed rail contract in Egypt |url=https://www.railway-technology.com/news/siemens-mobility-rail-contract/ |access-date=30 May 2022 |work=Railway Technology |date=30 May 2022}}</ref> [[مترو القاهره]] بيشتغل على تلات خطوط، و الخط الرابع تحت الإنشاء، و فيه خطط لتوسعات إضافيه فى المستقبل. القاهره فيها كمان خطين [[مونوريل القاهره|مونوريل]] تحت الإنشاء، و [[اسكندريه]] بيتم فيها تنفيذ مشروع [[مترو اسكندريه]].<ref>{{cite web |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/138743/Phase-1-of-Alexandria-Metro-Construction-Ongoing-Says-Ministry-of |title=Phase 1 of Alexandria Metro Construction Ongoing, Says Ministry of Transport |date=28 February 2025 |publisher=Egypt Today |access-date=3 March 2025}}</ref> مصر نفذت توسع كبير فى شبكة الطرق ب[[المشروع القومى للطرق]]. طول الطرق الرئيسيه زاد بحوالى 30% من 23,500 كيلومتر سنة 2014 لـ30,500 كيلومتر سنة 2024. مصر بنت طرق سريعه جديده، و طورت آلاف الكيلومترات من الطرق الموجوده. ترتيب مصر فى مؤشر جودة الطرق اتحسن من المركز 118 سنة 2015 للمركز 18 سنة 2024.<ref>{{cite web |url=https://lca.logcluster.org/23-egypt-road-network |title=Egypt Road Network |publisher=Logistics Capacity Assessment |access-date=3 March 2025}}</ref> قطاع الطيران فى مصر بتقوده [[مصر للطيران]]، شركة الطيران الوطنيه و اكبر شركة طيران فى البلد. [[طلعت حرب]] ساهم فى تأسيس الشركه سنة 1932، و هى دلوقتى مملوكه للدوله. مصر للطيران بتشتغل من مركزها الرئيسى فى [[مطار القاهره الدولى]]، و بتسير رحلات ركاب و شحن منتظمه لأكتر من 75 وجهه فى الشرق الأوسط، و اوروبا، و افريقيا، و اسيا، و الأمريكتين. أسطول الشركه الحالى فيه حوالى 80 طياره. [[قناة السويس]] ممر مائى صناعى على مستوى سطح البحر، و بتربط [[البحر المتوسط]] بـ [[البحر الاحمر]]، و بتسمح للسفن تتحرك بشكل مباشر بين اوروبا و اسيا من غير ما تلف حوالين افريقيا. القناه حققت سنة 2023 إيرادات قياسيه وصلت لحوالى 9.4 مليار دولار لمصر.<ref>{{Cite news |date=21 June 2023 |title=Suez Canal annual revenue hits record $9.4 billion, chairman says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/suez-canal-annual-revenue-hits-record-94-bln-chairman-2023-06-21/ |access-date=15 August 2023}}</ref> قناة السويس اتفتحت فى نوفمبر 1869، و طولها حوالى {{convert|193.30|km|mi|frac=8|abbr=on}}. القناه بتمتد من [[بور سعيد]] فى الشمال لحد [[بور توفيق]] فى الجنوب، و [[الاسماعيليه]] موجوده على بعد حوالى {{convert|3|km|mi|frac=8|abbr=off}} غرب نص القناه تقريباً.<ref name="SuezExpansion"/> [[ملف:Capesize bulk carrier at Suez Canal Bridge.JPG|تصغير|[[كوبرى قناة السويس]]]] عمق القناه حوالى {{convert|24|m|ft|abbr=off}}، و عرضها حوالى {{convert|205|m|ft|abbr=on}} {{As of|2010|lc=y}}. القناه بتتكون من قناة دخول شماليه طولها حوالى {{convert|22|km|mi|0|abbr=on}}، و جزء رئيسى طوله حوالى {{convert|162.25|km|mi|frac=8|abbr=on}}، و قناة دخول جنوبيه طولها حوالى {{convert|9|km|mi|frac=2|abbr=on}}. تفريعة البلاح و [[البحيرات المره الكبرى]] بيسمحوا للسفن تعدى جنب بعض فى أجزاء من القناه. قناة السويس مافيهاش أهوسه، و الميه البحريه بتتحرك فيها بحريه. التوسعات اللى خلصت سنة 2015 زودت الطاقه اليوميه للقناه من حوالى 49 سفينه لـ97 سفينه، و قللت زمن العبور و زودت قدرة القناه على خدمة التجاره البحريه العالميه.<ref name="SuezExpansion">{{cite news |title=New Suez Canal project proposed by Egypt to boost trade |url=http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353 |access-date=7 August 2014 |publisher=Cairo News |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022814/http://www.caironews.net/index.php/sid/224460353|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Egypt Says Work Finished on New Suez Canal|url=https://www.voanews.com/a/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|publisher=Voice of America|date=29 July 2015|access-date=24 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803133542/http://www.voanews.com/content/egypt-says-work-is-finished-on-new-suez-canal/2883548.html|archive-date=3 August 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|title=Egypt launches Suez Canal expansion|date=6 August 2015|access-date=6 August 2015|agency=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806152649/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33800076|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> === الميه و الصرف الصحى === {{Main|الميه و الصرف الصحى فى مصر}} [[ملف:Egypt sat.png|تصغير|الأراضى الزراعيه الخضرا المرويه على امتداد النيل وسط الصحرا و فى [[دلتا النيل]]]] مصر بتعتمد بشكل كبير اوى على [[نهر النيل]] فى موارد الميه. النيل بيوفر حوالى 90% من إجمالى موارد الميه فى البلد، و حصة مصر السنويه حوالى 55 مليار متر مكعب، و الرقم ده ما اتغيرش من سنة 1954. مصر بتحصل كمان على حوالى 0.5 مليار متر مكعب من مصادر ميه جوفيه غير متجدده. احتياجات مصر من الميه بتعدى 90 مليار متر مكعب فى السنه، و ده بيعمل عجز مستمر فى الموارد المائيه. نصيب الفرد من الميه نزل لحوالى 570 متر مكعب سنة 2018، و ده أقل بكتير من الحد الدولى للفقر المائى، اللى هو 1,000 متر مكعب للفرد فى السنه. الحكومه المصريه، عشان تواجه المشكله دى، ركزت على تحسين إدارة و استخدام الميه، خصوصاً مع زيادة عدد السكان و التوسع الزراعى.<ref name=sanitation>{{cite web |url=https://sdgs.un.org/basic-page/egypt-34124#:~:text=The%20country%20highlights%20the%20following,soap%20and%20water%20increased%20from |title=Egypt |publisher=United Nations Sustainable Development Goals |access-date=3 March 2025}}</ref> الوصول للميه النضيفه اتحسن بشكل كبير. بين سنة 1990 و 2010، تغطية شبكات الميه وصلت من 89% لـ100% فى المدن، و من 39% لـ93% فى الريف. التطور ده ساعد فى القضاء تقريب على قضاء الحاجه فى الأماكن المفتوحه فى المناطق الريفيه، و قرب مصر من تحقيق وصول شبه شامل لمصادر ميه محسنه. سنة 2015، حوالى 90% من السكان كان عندهم وصول لميه شرب مُداره بشكل آمن، و النسبه زادت لـ96.9% سنة 2019. تغطية خدمات الصرف الصحى المناسبه زادت من 50% سنة 2015 لـ66.2% سنة 2019. نسبة ميه الصرف اللى بيتم معالجتها من إجمالى ميه الصرف زادت من 50% لـ68.7% فى نفس الفتره، و وصلت لـ74% سنة 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Egypt |title=Egypt - SDG 6 Data |publisher=United Nations SDG 6 Data Portal |access-date=3 March 2025}}</ref> مشاكل الصرف الصحى فى الماضى كانت مرتبطة بمخاطر صحيه. تقرير سنة 2007 قدّر إن حوالى 17,000 طفل كانو بيموتوا كل سنه من أمراض الإسهال المرتبطه بسوء خدمات الصرف الصحى.<ref name="IDRC">National Water Research Center, Ministry of Water Resources and Irrigation (2007): [https://web.archive.org/web/20160118112500/http://web.idrc.ca/en/ev-127200-201-1-DO_TOPIC.html Actualizing the Right to Water: An Egyptian Perspective for an Action Plan], Shaden Abdel-Gawad. Retrieved 30 April 2012.</ref> مصر استثمرت مبالغ كبيره فى محطات معالجة ميه الصرف ضمن استراتيجيتها لإدارة موارد الميه. سنة 2021، [[محطة معالجة ميه مصرف بحر البقر]] اكتملت، و كانت وقتها اكبر محطة معالجة ميه صرف فى العالم، بقدره حوالى 5 مليون متر مكعب فى اليوم. الميه المعالجه من المحطه بتستخدم فى رى حوالى 342,000 فدان ضمن خطة تنمية [[شبه جزيرة سينا]].<ref name=sanitation/> مصر افتتحت سنة 2023 [[محطة معالجة ميه الدلتا الجديده]]، و المحطه عدت بحر البقر و بقت اكبر منشأة لمعالجة ميه الصرف فى العالم، بقدره حوالى 7.5 مليون متر مكعب فى اليوم.<ref name=treatmentplant>{{cite news | url=https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | title=Egypt's New Delta Treatment Plant Sets Four Guinness World Records | date=29 March 2023 | access-date=1 March 2025 | archive-date=1 March 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250301124322/https://www.metito.com/news-detail/egypts-new-delta-treatment-plant-sets-four-guinness-world-records-revolutionizing-and-setting-unprecedented-agriculture-and-environmental-preservation-standards/ | url-status=dead}}</ref> المحطه جزء أساسى من خطة مصر للتوسع الزراعى و مشروع استصلاح [[الدلتا الجديده]]، و كمان بتساعد فى تقليل التلوث اللى بيوصل لـ [[بحيرة مريوط]] و [[البحر المتوسط]].<ref name=treatmentplant/> مناخ مصر الجاف و قلة المطر بيخلوا الزراعه معتمده بالكامل تقريب على الرى. [[نهر النيل]]، اللى [[السد العالى]] بينظم تدفقه، بيوفر فى المتوسط حوالى 55 مليار متر مكعب من الميه كل سنه، و حوالى 46 مليار متر مكعب منهم بيتحولوا لقنوات الرى.<ref name="ewup">Egyptian Water Use Management Project (EWUP), 1984. Improving Egypt's Irrigation System in the Old Lands, Final Report. Colorado State University and Ministry of Public Works and Water Resources.</ref> نظام الرى ده بيدعم حوالى 33,600 كيلومتر مربع، أو حوالى 13,000 ميل مربع، من الأراضى الزراعيه فى وادى النيل و دلتا النيل، و الأراضى دى بتنتج فى المتوسط حوالى 1.8 محصول فى السنه.<ref name="ewup" /> == الجيش == [[الجيش المصرى]] (القوات المسلحه المصريه) هو اقدم جيش فى العالم<ref>{{مرجع ويب | url = sis.gov.eg/Story/131693/الجيش-المصري-امجاد-وبطولات?lang=ar | title = الجيش المصرى امجاد وبطولات | date = 2016-11-28 | website = الهيئة العامة للاستعلامات }}</ref> و دلوقتى هو اكبر جيش فى افريقيا ومن اكبر الجيوش فى الشرق الأوسط، وبيتكون من 450,000 عسكرى نظامى، وبيوصل لمليون فرد لو ضفنا قوات الاحتياط، و فى أكتر من 50 مليون واحد يقدر يشيل سلاح. الجيش بيتكون من القوات الجوية، والقوات البحرية، والقوات البرية، والدفاع الجوى. أسلحة الجيش صناعتها وطنية، لكن الجزء الاكبر من الاسلحة بيجى من امريكا والصين وروسيا و دول تانيه. القائد العام للقوات المسلحة بيكون وزير الدفاع، والقائد الأعلى للقوات المسلحة بيكون رئيس الجمهوريه، بحسب الدستور المصرى. === تأسيس الجيش المصرى === اتأسس الجيش المصرى من اكتر من 6000 سنة بعد [[الوحده السياسيه الاولى فى مصر|الوحده السياسيه الاولى لمصر]] سنة 4241 ق.م، قبل كده كان لكل اقليم مصرى جيش بيحميه لكن بعد حرب التوحيد بقى لمصر جيش موحد. == الثقافه == {{Main|ثقافة مصر}} مصر معروفه إنها واحده من أهم الدول اللى بتحدد الاتجاهات الثقافيه فى العالم الناطق بالعربى. الثقافه العربيه و الشرق أوسطيه المعاصره اتأثرت بشكل كبير بالأدب و المزيكا و السينما و التليفزيون المصريين. مصر أخدت دور قيادى إقليمى فى الخمسينات و الستينات، و ده إدّى دفعه مستمره لمكانة الثقافه المصريه فى العالم الناطق بالعربى.<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |title=Mideast: Egypt Makes Cultural Clout Count (IPS, Oct. 29, 2009) |publisher=Ipsnews.net |date=29 October 2009 |access-date=25 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427044804/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=49061 |archive-date=27 April 2011}}</ref> [[File:جنينة الأزهر ومسجد محمد على.jpg|thumb|[[جنينة الازهر]] اتصنفت كواحده من أعظم ستين مساحه عامه فى العالم من [[Project for Public Spaces]].]] الهويه المصريه اتطورت على مدى فتره طويله من الاحتلال علشان تستوعب [[الإسلام]] و المسيحيه و اليهوديه؛ و كمان لغه جديده هى [[اللغه العربيه|العربى]]، و اللغه اللى اتطورت منها فى الكلام، [[اللغه المصريه الحديثه|المصرى]]، اللى فيها طبقه لغويه مصريه-[[اللغه القبطيه|قبطيه]] مهمه.<ref>{{cite web|url=http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|title=The Egyptian Identity: Pharaohs, Moslems, Arabs, Africans, Middle Easterners or Mediterranean People?|author=Raymon Kondos|date=15 February 2004|access-date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829005958/http://www.youregypt.com/issue3/topic.htm|archive-date=29 August 2008|url-status=live}}</ref> شغل المفكر [[رفاعه الطهطاوى]] فى أوائل القرن الـ19 جدّد الاهتمام بـ[[مصر القديمه|آثار مصر القديمه]] و اتعرف المجتمع المصرى على مبادئ [[عصر التنوير]]. الطهطاوى، مع المصلح التعليمى [[على مبارك]]، أسس مدرسه مصريه لـ[[علم المصريات]] استلهمت من علما مصر فى العصور الوسطانيه زى [[جلال الدين السيوطى|السيوطى]] و [[تقى الدين المقريزى|المقريزى]]، اللى كانو هما كمان درسوا [[تاريخ مصر القديمه|تاريخ]] و [[اللغه المصريه|لغة]] و [[عمارة مصر القديمه|آثار مصر القديمه]].<ref>{{cite book|last=El-Daly|first=Okasha|title=Egyptology: The Missing Millennium|year=2005|publisher=UCL Press|location=London|page=29}}</ref> النهضه المصريه وصلت لقمتها فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 بشغل شخصيات زى [[محمد عبده]] و [[احمد لطفى السيد]] و [[محمد لطفى جمعه]] و [[توفيق الحكيم]] و [[لويس عوض]] و [[قاسم امين]] و [[سلامه موسى]] و [[طه حسين]] و [[محمود مختار]]. الشخصيات دى ساهمت فى تكوين اتجاه ليبرالى فى مصر مبنى على الالتزام بالحريه الشخصيه و [[علمانيه|العلمانيه]] و الإيمان بالعلم كوسيله للتقدم.<ref>{{cite book|last=Jankowski|first=James|title=Egypt, A Short History|page=130}}</ref> === الفنون === {{Main|الفن المعاصر فى مصر|فن مصر القديمه}} {{شوف كمان |عمارة مصر}} [[File:The judgement of the dead in the presence of Osiris.jpg|thumb|upright=1.25|مشهد "وزن القلب" من ''[[كتاب الموتى]]'']] المصريين كانو من أوائل الحضارات الكبيره اللى حطت قواعد واضحه لعناصر التصميم فى الفن و [[عمارة مصر القديمه|العماره]]. [[الأزرق المصرى]]، المعروف كمان باسم سيليكات النحاس و الكالسيوم، صبغه استخدمها المصريين من آلاف السنين و بتعتبر أول صبغه صناعيه معروفه. الرسومات على الحيطان اللى كانت بتتعمل لخدمة [[فرعون|الفراعنه]] كانت بتتبع قواعد بصريه و رمزيه صارمه. الحضاره المصريه معروفه بـ[[اهرامات مصر|الأهرامات]] الضخمه و [[معبد مصرى|المعابد]] و المقابر التذكاريه. من أشهر الأمثله [[هرم زوسر]] اللى صممه المعمارى و المهندس القديم [[امحوتب]]، و [[ابو الهول]]، و معبد [[ابو سمبل]]. الفن المصرى الحديث و المعاصر بيشمل مجالات كتيره، من العماره المحليه عند [[حسن فتحى]] و [[رمسيس ويصا واصف]] لتماثيل [[محمود مختار]] الشهيره و الأيقونات المميزه فى [[الفن القبطى]] عند [[اسحاق فانوس]]. تطوره فى القرن الـ20 كان بيعكس حوار معقد بين الهويه الوطنيه و الاتجاهات الفنيه العالميه و التغير الاجتماعى. الفنانين المصريين فى بدايات الفن الحديث حاولو يرجعوا يتواصلوا مع التراث الوطنى بأساليب فرعونيه جديده فى العماره و النحت و الرسم، و فنانين زى محمود مختار و [[محمود سعيد]] استخدموا رموز من مصر القديمه و الحياه الريفيه.<ref name=met-mikdadi>{{cite web |last=Mikdadi |first=Salwa |title=Egyptian Modern Art |url=https://www.metmuseum.org/essays/egyptian-modern-art |website=The Metropolitan Museum of Art |date=October 2004 |access-date=1 October 2025}}</ref><ref name="Engelstad">{{cite web|last=Engelstad|first=Svein|title=Historical Themes in Modern Egyptian Art|url=http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|publisher=Oslo University|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727160612/http://folk.uio.no/sveinen/egypt/egypt-art-lund01.pdf|archive-date=27 July 2014|url-status=dead}}</ref> الأجيال اللى جت بعد كده تبنت حركات عالميه زى [[سرياليه|السرياليه]] و [[تكعيبيه|التكعيبيه]] و [[دادا|الدادائيه]] و [[فن تجريدى|التجريد]]، فى الوقت اللى جماعة [[الفن و الحريه]]، اللى كان منها [[رمسيس يونان]]، دعمت التعبير الفردى و الأفكار المضاده للفاشيه.<ref name=met-mikdadi/> جماعة الفن المعاصر، اللى ضمت فنانين زى [[جاذبيه سرى]] و [[عبد الهادى الجزار]]، اهتمت بالواقعيه الاجتماعيه و البحث عن الروح المصريه، و فى نفس الوقت فنانين تجريبيين زى منير كنعان و صلاح عبد الكريم اشتغلوا على [[تعبيريه تجريديه|التعبيريه التجريديه]] و فن التجميع.<ref name=met-mikdadi/> فى النص التانى من القرن، الفنانين تفاعلوا مع التغييرات السياسيه و الثقافيه باستخدام الخط المستوحى من الفن الإسلامى و التجريد الهندسى، زى مدرسة فن الخط.<ref name=met-mikdadi/> و من الفنانين المعروفين كمان فى الفتره دى [[انجى افلاطون]] و [[كمال امين]]. افتتاح مؤسسات زى [[تاون هاوس جاليرى]] سنة 1998 وسّع الوصول للفن و دخل أشكال جديده زى الفيديو و فن التركيبات،<ref>{{cite web|last=Rocha|first=Sean|title=Vision of Cairo|work=Travel + Leisure |url=http://www.travelandleisure.com/articles/visions-of-cairo/1|publisher=Travel and Leisure|access-date=18 April 2013}}</ref> و وفّر مكان للفنانين الأصغر زى [[فتحى حسن]] و [[غاده عامر]] و مدحت شفيق و [[معتز نصر]] و منى مرزوق علشان يجربوا التركيبات و الفيديو و التصوير.<ref name=met-mikdadi/> [[ثورة 25 يناير|الثوره المصريه سنة 2011]] فتحت عصر جديد للفن المرتبط بالسياسه و المجتمع. [[جرافيتى|الجرافيتى]] بقى وسيله بارزه لتوثيق الاحتجاجات و نقل الرسايل الثوريه،<ref>{{cite journal |last1=Naguib |first1=Saphinaz Amal |title=Engaged Ephemeral Art: Street Art and the Egyptian Arab Spring |journal=Transcultural Studies |date=7 April 2017 |volume=7 |issue=2 |pages=53–88 |doi=10.17885/HEIUP.TS.2016.2.23590}}</ref> و فنانين زى [[بهية شهاب]] و [[علاء عوض]] و [[آيه طارق]] و [[جنزير]] عملوا أعمال بتخلّد ذكرى الشهداء و بتنتقد شخصيات سياسيه و بتستعيد المساحات العامه.<ref>{{cite web|last=Morayef|first=Soraya|title=Street Art and The City|url=http://www.thearabreview.org/cairo-street-art-revolution/|access-date=16 April 2013}}</ref> {{multiple image | width = 120 | image1 = Khayamiya-7.jpg | image2 = Khayamiya-3.jpg | footer = زخارف ''الخياميه''. }} [[خياميه|الخياميه]] فن نسيج مصرى تقليدى بيعتمد على الأبليك، و بيتعمل بشكل أساسى فى [[القاهره]] فى ''شارع الخياميه'' التاريخى ({{langx|ar|شارع الخيامية|lit=Street of the Tentmakers|translit=Shāriʿ al-Khayāmiyya}})، المعروف كمان بسوق الخياميه. الحرفه، اللى بيتعتقد إن جذورها بترجع لـ[[مصر القديمه]]، بتعتمد على خياطه يدويه مرهقه ممكن تاخد أسابيع، و تصميماتها بتتراوح من الزخارف الهندسيه لمشاهد مستوحاه من التاريخ و التراث الشعبى المصرى. فى الأصل كانت مرتبطه بالخيام المزخرفه، لكن دلوقتى بتستخدم كمان فى اللحف و أغطية المخدات و المعلقات على الحيطان.<ref>{{cite web |last=Vermillion |first=Stephanie |title=This Ancient Egyptian Textile Is Hanging By a Thread |url=https://www.atlasobscura.com/articles/egyptian-traditional-textile-artisan-cairo |website=Atlas Obscura |date=26 September 2019 |access-date=3 October 2025}}</ref> [[دار الاوبرا المصريه]] هى أهم مكان لفنون العرض فى مصر، و معاها [[اوبرا اسكندريه|مسرح سيد درويش]] فى [[اسكندريه]] و [[اوبرا بورسعيد]] فى [[بورسعيد]]. سنة 2012 اتطلق [[مهرجان وسط البلد للفنون المعاصره]] (D-CAF) علشان ينشط المشهد الثقافى فى القاهره و يوفر منصه مفتوحه للفنون المعاصره. المهرجان بيتعمل كل سنه فى القاهره و بيقدم عروض و معارض و ورش فى المسرح و الرقص و الفنون البصريه.<ref>{{Cite web |title=Downtown Contemporary Arts Festival: How Cairo's arts scene has become more inclusive than ever before |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/downtown-contemporary-arts-festival-how-cairo-s-arts-scene-has-become-more-inclusive-than-ever-before-1.849437 |website=The National |date=16 April 2019 |access-date=30 September 2025}}</ref> === الأدب === {{Main|ادب مصرى}} التقاليد الأدبيه فى مصر ابتدت فى [[مصر القديمه]]، و ده بيخليها من أقدم التقاليد الأدبيه فى تاريخ البشريه. المصريين استخدموا الكتابه من بدرى لتسجيل النصوص على مواد زى ورق البردى و النقوش المحفوره.<ref>{{Citation |last=Edwards |first=Amelia |title=The literature and religion of ancient egypt. |url=http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |access-date=30 September 2007 |archive-date=20 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020082547/http://digital.library.upenn.edu/women/edwards/pharaohs/pharaohs-6.html |url-status=dead}}</ref> و ''[[قصة سنوحى]]'' ممكن تكون أشهر عمل أدبى منها؛<ref>{{Citation |last= Lichtheim |first=Miriam|author-link=Miriam Lichtheim |title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England|isbn=0-520-02899-6|page=11}}</ref> و السيره الذاتيه اتوصفت بإنها أقدم شكل من أشكال الأدب المصرى.<ref>{{Citation|title=Ancient Egyptian Stories, Biographies, and Myths|url=http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042715/http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&module_id=254&language_id=1&story_id=38|archive-date=26 July 2011}}</ref> فى القرن التامن مصر بقت جزء من العالم العربى الإسلامى. الأدب و المكتبات ازدهروا فى النظام الجديد، و الورق حل محل البردى، و الخط بقى عنصر أساسى.<ref>{{Citation |title=Groups of books and book production in Islamic Egypt |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/writing/library/islamic.html |access-date=30 September 2007}}</ref> فى القرن الـ13، [[ابن النفيس]] كتب ''[[الرساله الكامليه فى السيره النبويه]]''، و هى روايه لاهوتيه فيها عناصر مبكره من الخيال العلمى.<ref name="Roubi">Dr. Abu Shadi Al-Roubi (1982), "Ibn al-Nafis as a philosopher", ''Symposium on Ibn al-Nafis'', Second International Conference on Islamic Medicine: Islamic Medical Organization, Kuwait ([[cf.]] [http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html Ibnul-Nafees As a Philosopher] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080206072116/http://www.islamset.com/isc/nafis/drroubi.html |date=6 February 2008}}, ''Encyclopedia of Islamic World'').</ref> ممارسات أدبيه زى ''التقريظ'' ظهرت فى مصر فى القرن الـ14،<ref>{{cite journal |last1=Rosenthal |first1=Franz |title='Blurbs' (taqrîẓ) from Fourteenth-Century Egypt |journal=Oriens |date=1981 |volume=27/28 |pages=177–196 |doi=10.2307/1580566 |jstor=1580566}}</ref> و التراث الشعبى المصرى ساهم فى ''[[الف ليله و ليله]]''.<ref name="Burton-1991">Zipes, Jack David; [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1991). ''The Arabian Nights: The Marvels and Wonders of the Thousand and One Nights '' pg 585. Signet Classic</ref> فى أواخر القرن الـ19 و أوائل القرن الـ20 مصر كانت فى قلب ''[[النهضه العربيه|النهضه]]'' الثقافيه العربيه.<ref>{{Citation|title=MSN Encarta entry on Egypt |url=http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|access-date=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031113050122/http://encarta.msn.com/text_761557408___17/Egypt.html|archive-date=13 November 2003 |url-status=dead |publisher=[[Encarta]]}}</ref> [[محمد عبده]]، اللى كان من أهم شخصيات التجديد الإسلامى،<ref name="Meisami 1998">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sx1bqgibKhQC&pg=PA305|title=Encyclopedia of Arabic Literature|last1=Meisami|first1=Julie Scott|last2=Starkey|first2=Paul|date=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-18571-4|language=en}}</ref> شارك [[جمال الدين الافغانى]] فى تأسيس مجلة ''[[العروه الوثقى]]'' الثوريه سنة 1884؛ و رغم إن البريطانيين منعوها بسرعه، انتشرت بشكل واسع فى العالم العربى.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426215503/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2440|url-status=dead|archive-date=26 April 2014|title=Urwat al-Wuthqa, al- - Oxford Islamic Studies Online|website=[www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12](http://www.oxfordislamicstudies.com|access-date=12) November 2019}}</ref> [[احمد شوقى]] كان رائد فى تطوير شكل [[قصيده|القصيده]] الكلاسيكى، رغم إن شغله فضل متجذر فى الأسلوب الكلاسيكى الجديد. بعده، شعرا زى [[حافظ ابراهيم]] ابتدوا يتناولوا مواضيع [[مناهضة الاستعمار|مقاومة الاستعمار]] جنب المواضيع الشعريه التقليديه.<ref name=ansari-literature>{{Cite book |title=Thoughts and Ideologies of Mikhail Nu'aima, the Mahjar Poet in the development of Modern Arabic Poetry; A critical study |last=Ansari |first=Abdul Latif |publisher=Shodhganja |year=2010 |hdl=10603/116505 |at=Chapter 1}}</ref> ''[[زينب (روايه)|زينب]]'' بتاعة [[محمد حسين هيكل]] بتعتبر أول روايه مصريه حديثه.<ref>{{cite book|last=Vatikiotis|first=P.J.|title=The history of modern Egypt: from Muhammad Ali to Mubarak|year=1991|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|isbn=978-0-297-82034-5|page=486|edition=4}}</ref> الروايه دى ابتدت حركه لتحديث الروايه العربيه.<ref name=ansari-literature/> الشعر فضل مزدهر، و شخصيات زى [[عزيز باشا اباظه]] قدمت شعر كلاسيكى بموضوعات [[قوميه عربيه]]. عيلة أباظه طلعت كذا أديب معروف، منهم [[فكرى اباظه]] و [[ثروت اباظه]] و دسوقى باشا أباظه. [[File:Naguib Mahfouz HR.jpg|thumb|[[نجيب محفوظ]]، أول كاتب بيكتب بالعربى يكسب [[جايزة نوبل فى الادب]]|180px]] فى القرن الـ20، الحركات الحداثيه أثرت بشكل كبير على الأدب المصرى. ''[[المدرسه الحديثه]]'' ركزت على القصه القصيره، و من أهم الشخصيات فى الفتره دى [[طه حسين]] و [[نجيب محفوظ]]، اللى كان أول مصرى و أول كاتب بالعربى ياخد [[جايزة نوبل فى الادب]]. النشاط الأدبى الطليعى ظهر كمان بمجلات زى ''[[جاليرى 68]]'' اللى أسسها [[ادوار الخراط]] و عبّرت عن جيل الستينات فى مصر. فى التسعينيات، الأدب المصرى تفاعل مع التغييرات الاجتماعيه و الاقتصاديه زى التوسع العمرانى و زيادة تكلفة المعيشه، و ركز على الشخص المنعزل جوه مجتمع بيتغير، و ظهر ده فى شغل مصطفى ذكرى و [[نوره امين]] و [[مى التلمسانى]].<ref name="Safez">{{cite journal|last=Safez|first=Sabry|title=The New Egyptian Novel|journal=New Left Review |date=August 2010 |issue=64|pages=46–62 |url=http://newleftreview.org/II/64/sabry-hafez-the-new-egyptian-novel}}</ref> الفتره دى شافت كمان صعود كاتبات ستات فيما اتسمى ساعات ''كتابات البنات''، اللى اتسمت بنصوص أقصر و استخدام اكبر للسرد بضمير المتكلم.<ref>{{cite book|last=Elsadda|first=Hoda|title=Gender, Nation, and the Arabic Novel|date=2012|pages=146, 147, 151}}</ref> المصريين بيمثلوا اكبر نسبه من الكتاب اللى وصلو للقائمه القصيره لـ[[الجايزه العالميه للروايه العربيه]]، و [[بهاء طاهر]] كسب أول دوره سنة 2008 برواية ''واحة الغروب''، و بعده [[يوسف زيدان]] برواية ''[[عزازيل]]'' فى السنه اللى بعدها.<ref>{{cite web|title=Will Tarek Emam become the youngest Egyptian writer to receive the International Prize for Arabic Fiction?|url=https://www.egypttoday.com/Article/4/116080/Will-Tarek-Emam-become-the-youngest-Egyptian-writer-to-receive|website=Egypt Today|date=22 May 2022|access-date=3 October 2025}}</ref> من الكتاب المعاصرين المعروفين كمان [[رضوى عاشور]]، المعروفه بثلاثية ''[[ثلاثية جرانادا|جرانادا]]''؛ و [[اهداف سويف]]، اللى روايتها بالإنجليزى ''The Map of Love'' وصلت للقائمه القصيره لـ[[جايزة بوكر]] سنة 1999؛ و [[احمد خالد توفيق]]، اللى دخل أدب الرعب و الخيال العلمى بقوه للأدب المصرى بسلسلة ''ما بعد الطبيعه''؛ و [[احمد مراد]]، المعروف بروايات ناجحه زى ''فيرتيجو'' و ''[[الفيل الازرق]]''.<ref>{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |date=19 February 2020 |title=Seven Contemporary Egyptian Writers Shedding Light on Egyptian Culture & Beyond |website=Egyptian Streets |url=https://egyptianstreets.com/2020/02/19/seven-contemporary-egyptian-writers-shedding-light-on-egyptian-culture-beyond/ |access-date=3 October 2025}}</ref> الموضوعات النسويه ظهرت فى شغل [[نوال السعداوى]] و [[عليفه رفعت]]، و الشعر العامى بيمثله أسماء زى [[احمد فؤاد نجم]] و [[صلاح جاهين]] و [[عبد الرحمن الابنودى]].<ref>{{Cite web |title=Culture of Egypt |url=http://www.chinadaily.com.cn/hellochina/egyptambassador09/2009-08/24/content_8607968.htm |access-date=9 May 2022|website=[www.chinadaily.com.cn](http://www.chinadaily.com.cn)}}</ref> === الإعلام === {{Main|اعلام مصر}} {{شوف كمان |قائمة محطات الراديو فى مصر}} [[File:الصادرة الاولى الوقائع المصرية.jpg|thumb|left|230px|أول عدد من [[الوقائع المصريه]]، اتطبع سنة 1828 فى [[مطبعة بولاق|المطبعه الأميريه]]. هى و الصحيفه اللى سبقتها ''جرنال الخديوى'' من أقدم الجرايد اللى اتنشرت بالعربى.]] مصر مركز إعلامى إقليمى كبير، و صحافتها من أكتر الصحافه تأثير فى العالم العربى. [[مطبعه|المطبعه]] دخلت مصر لأول مره مع [[نابليون بونابرت]] خلال [[الحمله الفرنسيه على مصر و الشام]].<ref name="Cole 2007 148">{{cite book|last=Cole|first=Juan|title=Napoleon's Egypt: Invading the Middle East|url=https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945|url-access=limited|year=2007|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=[https://archive.org/details/napoleonsegyptin00cole_945/page/n162 148]}}</ref> [[اسكندريه]] كانت مركز الصحافه المصريه خلال جزء كبير من القرن الـ19، و مجلات أدبيه كتير ابتدت هناك قبل ما تنتقل لـ[[القاهره]]. فى تسعينيات القرن الـ19 القاهره بقت المركز المسيطر، و كان بيطلع منها 65% من المطبوعات، مقابل 28% من اسكندريه. الصحافه المكتوبه فى مصر متنوعه بشكل كبير، و فيها أكتر من 600 جريده و دوريّه و مجله.<ref>{{cite report |title=Freedom of the Press 2007: A Global Survey of Media Independence |editor1=Karin Deutsch Karlekar |editor2=Eleanor Marchant |publisher=Freedom House / Rowman & Littlefield Publishers |location=New York / Lanham |year=2007 |url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP%202007%20Full%20Report.pdf |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> أهم تلات مؤسسات صحفيه مملوكه للدوله هى ''[[الاهرام]]'' و ''[[اخبار اليوم|الأخبار]]'' و ''دار التحرير''، و دار التحرير مؤسسه نشر كبيره بتصدر جرايد و مجلات بلغات مختلفه، منها ''[[الجمهوريه]]'' و ''[[The Egyptian Gazette]]'' و ''[[Le Progrès Egyptien]]''. مصر كانت أول بلد فى المنطقه تدخل البث الإذاعى لعدد كبير من السكان سنة 1926، فى الاولانى عن طريق محطات خاصه بالموجات القصيره و نطاقها محدود، و كانت متركزه بالأساس بين [[القاهره]] و [[اسكندريه]].<ref name=ahram-radio>{{cite web |date=31 May 2024 |title=Here is Cairo: Egyptian Radio celebrates 90th anniversary |url=https://english.ahram.org.eg/News/524570.aspx |access-date=3 October 2025 |publisher=Ahram Online}}</ref> الإذاعه المصريه الرسميه ابتدت يوم 31 مايو 1934، و كان أول إرسال فيها بيضم تلاوه للقارئ [[محمد رفعت]].<ref name=ahram-radio/> بعد [[ثورة 23 يوليه|ثورة 1952]]، الراديو بقى أداه أساسيه فى الاتصال الحكومى و التأثير الإقليمى. فى عهد الرئيس [[جمال عبد الناصر]]، مصر طورت إذاعة [[صوت العرب]]، اللى اتطلقت فى الخمسينات و بقت من أشهر الإذاعات بالعربى فى وقتها.<ref name="Boyd1975">{{cite journal |last=Boyd |first=Douglas A. |title=Development of Egypt's Radio: 'Voice of the Arabs' under Nasser |journal=Journalism Quarterly |volume=52 |issue=4 |year=1975 |pages=645–653 |doi=10.1177/107769907505200406}}</ref> النظام الإذاعى المصرى اتوسع بسرعه، و استخدمته الحكومه الثوريه للترويج للوحده العربيه و تقوية الدور القيادى لمصر فى المنطقه، و كان بيدعو فى أوقات كتير للتضامن و التحرك الثورى، خصوصاً فى الخمسينات و الستينات.<ref name="Boyd1975" /> دلوقتى، جزء كبير من الإذاعه فى مصر بتديره [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]، اللى اتأسس سنة 1970، و بيدير محطات قوميه و محليه كتير. فيه كمان محطات FM خاصه، لكن الإذاعه الحكوميه لسه الأوسع انتشار. [[File:Maspiro building (cropped).jpg|thumb|[[مبنى ماسبيرو]] فى [[القاهره]]، مقر [[اتحاد الاذاعه و التليفزيون المصرى]]|230x230px]] التليفزيون المصرى ابتدا سنة 1960 لما القناه الأولى ابتدت بثها بتلاوه من [[القرآن]] و خطاب للرئيس [[جمال عبد الناصر|عبد الناصر]]، و بعدها القناه التانيه سنة 1961 ببرامج ثقافيه و معلوماتيه و تعليميه. فى العقود اللى بعد كده، قنوات إقليميه جديده اتفتحت.<ref name=arabmediasoc/> فى القرن الـ21، صناعة التليفزيون و السينما المصريه فضلت بتغذى جزء كبير من المنطقه عن طريق [[مدينة الانتاج الاعلامى]] فى القاهره. التليفزيون لسه أكتر وسيلة إعلام شعبيه فى البلد. مصر كمان قوه كبيره فى البث بالأقمار الصناعيه، و كانت أول بلد عربى تطلق قمر صناعى خاص بيها، [[نايل سات]]. === السينما === {{Main|سينما مصريه}} {{Multiple image | direction = horizontal | total_width = 230 | image1 = Suad Husni.jpg | caption1 = [[سعاد حسنى]] | image2 = Faten Hamama actress.jpg | caption2 = [[فاتن حمامه]] | image3 = Omar Sharif 1963.JPG | caption3 = [[عمر الشريف]] | image4 = Ahmed Zaki (1979).jpg | caption4 = [[احمد زكى]] | perrow = 2 | caption_align = center }} [[سينما مصريه|السينما المصريه]]، أقدم سينما فى افريقيا و العالم العربى، ابتدت سنة 1896 بعروض افلام فى [[اسكندريه]] و [[القاهره]] و [[بورسعيد]]. الإنتاج البدرى ابتدا سنة 1907 بافلام وثائقيه قصيره، و أول الافلام الطويله ظهرت سنة 1917 بإخراج [[محمد كريم]]. فى العشرينات و التلاتينات، صناعة السينما اتوسعت بافلام زى ''[[ليلى (فيلم 1927)|ليلى]]'' و ''أولاد الذوات''، اللى كان أول فيلم مصرى ناطق.<ref name=chamber-cinema>{{Cite web |title=History of Egyptian Cinema |website=Chamber of Cinema Industry |date=17 March 2024 |url=https://cci.org.eg/en/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9/ |access-date=5 October 2025}}</ref> سنة 1936، [[ستوديو مصر]]، اللى موّله رجل الصناعه [[طلعت حرب]]، بقى أهم ستوديو مصرى، و فضل فى المكانه دى حوالى تلاتين سنه.<ref>{{cite book|last=Darwish|first=Mustafa|title=Dream Makers on the Nile: A Portrait of Egyptian Cinema|publisher=American University in Cairo Press|location=Cairo|pages=12–13|year=1998}}</ref> خلال أكتر من 100 سنه، اتعمل فى مصر أكتر من 4,000 فيلم، حوالى تلات أرباع إجمالى الإنتاج العربى.<ref>{{Cite web|last=Houissa|first=Ali|title=LibGuides: Middle Eastern & North African Cinema & Film: Egyptian Cinema & Film|url=https://guides.library.cornell.edu/MidEastCinema/Egypt|access-date=4 October 2021|website=guides.library.cornell.edu|language=en}}</ref> من أول نشأتها، الصناعه كانت قوه ثقافيه مسيطره فى العالم العربى، و اتسمت "هوليوود العرب" و "هوليوود الشرق".<ref name=meer-cinema>{{Cite web |last=El Abbassi |first=Mariem |date=14 June 2023 |title=The influence of Egyptian cinema in the Arab World |website=Meer |url=https://www.meer.com/en/73865-the-influence-of-egyptian-cinema-in-the-arab-world |access-date=5 October 2025}}</ref> العصر الذهبى للسينما المصريه من الأربعينات للستينات شاف إن مصر تبقى تالت اكبر منتج للافلام فى العالم، و مئات الافلام من أنواع مختلفه انتشرت فى المنطقه.<ref name=meer-cinema/> مخرجين كبار زى [[يوسف شاهين]] و [[هنرى بركات]] و ممثلين مشهورين زى [[فاتن حمامه]] ساعدوا إن السينما المصريه تبقى تأثير أساسى على الهويه الثقافيه العربيه. لحد دلوقتى، الافلام المصريه لسه بتوصل لجمهور فى العالم العربى و بره، و مصر محافظه على دورها التاريخى كمركز رئيسى للسينما بالعربى.<ref name=meer-cinema/> مصر بتستضيف مهرجانات سينما كتير، و بقت منصات مهمه لصناع الافلام المصريين و الدوليين. [[مهرجان القاهره السينمائى الدولى]]، اللى اتأسس سنة 1976، بيعرض افلام متنوعه من الدراما للأعمال التجريبيه و بيجذب صناع افلام و جمهور من كل العالم.<ref name=film-festivals>{{cite web |last=Nawar |first=Belal |title=Lights, Camera, Egypt! Unveiling the Glamour of Egypt's Most Celebrated Film Festivals |url=https://egyptianstreets.com/2023/12/07/lights-camera-egypt-unveiling-the-glamour-of-egypts-most-celebrated-film-festivals/ |website=Egyptian Streets |date=7 December 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> [[مهرجان الاقصر للسينما الافريقيه]] بيركز على السينما الأفريقيه، و [[مهرجان الجونه السينمائى]] بيعرض افلام عربيه و دوليه. من المهرجانات المهمه كمان مهرجان الإسماعيليه الدولى و مهرجان اسكندريه للفيلم القصير.<ref name=film-festivals/> عدد دور السينما زاد مع ظهور [[فيلم ناطق|الافلام الناطقه]] و وصل لـ395 سنة 1958. العدد ابتدا يقل بعد بداية التليفزيون سنة 1960 و إنشاء القطاع العام فى السينما سنة 1962. العدد نزل لـ297 سنة 1965 و بعدين لـ141 سنة 1995، مع انتشار الفيديو، رغم ازدهار صناعة الافلام فى الفتره دى. بعد قوانين و إجراءات شجعت الاستثمار فى السينمات الخاصه، العدد زاد تانى، خصوصاً فى المراكز التجاريه، و وصل لـ200 سنة 2001 و 400 سنة 2009.<ref>{{Cite book|last=سعد|first=عبدالمنعم|url=https://books.google.com/books?id=PJaOQgAACAAJ&q=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE+%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%86%D9%85%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9|title=موجز تاريخ السينما المصرية|date=1976|publisher=مطابع الأهرام التجارية|language=ar}}</ref> === المزيكا === {{Main|مزيكا مصريه}} [[File:Ancient Egyptians playing music.png|alt=مصريين قدام بيعزفوا مزيكا|thumb|رسم مصرى قديم لناس بيعزفوا مزيكا.|left]] [[مزيكا مصريه|المزيكا المصريه]] خليط غنى من عناصر مصريه محليه و متوسطيه و أفريقيه و غربيه. المزيكا كانت جزء أساسى من [[ثقافة مصر|الثقافه المصريه]] من أيام العصور القديمه. [[مصريين قدماء|المصريين القدام]] نسبوا اختراع المزيكا للإلهه [[حتحور]]، و [[اوزوريس]] استخدمها بعد كده كجزء من محاولته لتحضير العالم. المصريين استخدموا الماكينات الموسيقيه من وقتها.<ref>[http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html Music of Ancient Egypt] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20151013114158/http://www.umich.edu/~kelseydb/Exhibits/MIRE/Introduction/AncientEgypt/AncientEgypt.html |date=13 October 2015}}, [[Kelsey Museum of Archaeology]]. [[University of Michigan]].</ref> المزيكا المصريه المعاصره جذورها راجعه لشغل فنانين أوائل زى [[عبده الحامولى]] و ألمظ و محمود عثمان، اللى أثروا فى الأجيال اللى جت بعدهم. التسجيلات المصريه موجوده من العشرينات المبكره من القرن الـ20، و فى التلاتينات كانت فيه حركه موسيقيه كلاسيكيه مزدهره فى القاهره بتجمع تأثيرات المزيكا الشعبيه المحليه بعناصر غربيه. الحركه دى طلعت نجوم كبار فى القرن الـ20 زى [[سيد درويش]] و [[ام كلثوم]] و [[محمد عبد الوهاب]] و [[عبد الحليم حافظ]] و [[بليغ حمدى]]، و كتير منهم بقوا جزء أساسى من الثقافه الشعبيه و الهويه الوطنيه. [[File:Umm Kulthum 1969.jpg|thumb|[[ام كلثوم]]، أيقونة المزيكا المصريه، و اللى بيتقال عليها ساعات "هرم مصر الرابع".<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/Archive/2008/903/special.htm |title=Umm Kulthoum, the fourth pyramid |year=2008}}</ref>|230x230px]] المشهد المزيكا اتطور من العصر الذهبى للمزيكا المصريه الكلاسيكيه الحديثه فى نص القرن الـ20، لظهور [[بوب عربى|البوب المصرى]] فى التمانينات و التسعينيات مع فنانين زى [[عمرو دياب]] و [[هشام عباس]] و [[مصطفى قمر]].<ref name="aravanis-music">{{cite web |last=Aravanis |first=Mary |title=A Closer Look at Contemporary Egyptian Music Trends |url=https://egyptianstreets.com/2020/01/18/a-closer-look-at-contemporary-egyptian-music-trends/ |website=Egyptian Streets |date=18 January 2020 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> فى نفس الوقت، [[عمر خيرت]] ظهر كواحد من أهم المؤلفين الموسيقيين و عازفين البيانو، و جمع بين [[مزيكا كلاسيكيه غربيه|المزيكا الكلاسيكيه الغربيه]] و تأثيرات مصريه واضحه. ألّف مزيكا افلام و أعمال سيمفونيه كتير، و بقى واحد من أكتر الموسيقيين المصريين المعاصرين احترام على المستوى الدولى.<ref>{{cite web |last=Al-Haggar |first=Kadry |title=I am proud of my success in Egypt more than any other place in world: Composer Omar Khairat |website=Daily News Egypt |date=8 March 2022 |url=https://www.dailynewsegypt.com/2022/03/08/i-am-proud-of-my-success-in-egypt-more-than-any-other-place-in-world-composer-omar-khairat/ |access-date=4 October 2025}}</ref> فى القرن الـ21، العولمه و [[ثورة 25 يناير|ثورة 2011]] ساعدوا على ظهور حركات موسيقيه أندر جراوند متنوعه، و موسيقيين و فرق زى [[رامى عصام]] و [[كايروكى]] تناولوا موضوعات الهويه و السياسه.<ref name="aravanis-music"/> [[مهرجانات (مزيكا)|المهرجانات]] طلعت من المجتمعات الشعبيه و تحولت لتيار رئيسى، و اتطورت من [[شعبى (مزيكا)|المزيكا الشعبى]] اللى كانت جزء من الثقافه المصريه من السبعينات مع رواد زى [[احمد عدويه]]. فى نفس الوقت، [[راب مصرى|الراب المصرى]] و [[تراب (مزيكا)|التراب]] و [[تكنو|التكنو]] بقوا أكتر انتشار مع فنانين زى أبيوسف و [[مروان بابلو]] و [[ويجز]].<ref name="aravanis-music"/> فى السنين الأخيره، المشهد المزيكا المصرى شاف تغيير بين الأجيال، و فنانين جداد بقوا من الاسامى الأساسيه جنب النجوم المعروفين. حسب [[Spotify Wrapped]] لسنة 2024، سبعه من أكتر عشر أغانى استماع فى مصر كانو لفنانين أحدث بيجربوا [[راب]] و [[R&B]] و مزج المزيكا الإلكترونيه و مزيكا الشارع مع التأثيرات التقليديه. فنانين صاعدين زى إسلام كابونجا و شهاب و [[TUL8TE]] و محمود الليثى و عصام صاصا حققوا شعبيه كبيره، فى الوقت اللى فضل فيه فنانين معروفين زى مروان بابلو و [[شيرين عبد الوهاب|شيرين]] و [[كايروكى]] و [[تامر عاشور]] من أكتر الفنانين استماع. الاتجاه ده اتزامن مع زياده 85% فى استهلاك المزيكا المحليه.<ref>{{cite web |last=K. |first=Mirna |title=2024: The Rise of Gen Z and Egyptian Local Talent on Spotify |url=https://egyptianstreets.com/2024/12/08/2024-the-rise-of-gen-z-and-egyptian-local-talent-on-spotify/ |website=Egyptian Streets |date=8 December 2024 |access-date=30 September 2025 |language=en}}</ref> === الرقص === مصر عندها تراث غنى من الرقصات الشعبيه اللى بتعكس التنوع الإقليمى و الثقافى فى البلد. فى [[مصر السفلى]] فيه رقصات زى ''[[غوازى|غوازى سنباط]]'' ({{lang|arz|غوازى سنباط}})، و ''رقص الحجلة''، و ''أولاد السيالة'' ({{lang|arz|أولاد السيالة}})، و بتستخدم هدوم ملونه و أدوات علشان تحكى قصص. مثل، رقصة ''أولاد السياله'' فى [[اسكندريه]] بتستخدم المطاوى و الكراسى علشان تمثل حياة و احتفالات الصيادين و مجتمعاتهم.<ref name=nadine-khaled>{{cite web |last=Khaled |first=Nadine |title=5 Iconic Dances that Capture Egypt's Passion for Folk |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/06/5-iconic-dances-that-capture-egypts-passion-for-folk/ |website=Egyptian Streets |date=6 October 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> فى [[الصعيد]] فيه رقصات بالعصايه زى ''رقص العصا'' و ''[[تحطيب|التحطيب]]''، و تقليدى الرجاله بيأدوها فى الأفراح و المناسبات. الرقصات دى غالب بترمز للقوه و المهاره، و التحطيب بالباصله مرتبط بتقاليد قتاليه قديمه.<ref name=nadine-khaled/> الرقص النوبى، اللى أصله من المجتمعات [[نوبيين|النوبيه]] فى جنوب مصر، بيتميز بحركات إيقاعيه للدراعين و إيقاع سريع، و غالب بيصاحبه الدف.<ref name=nadine-khaled/> [[File:Tanoura Dancing.jpg|thumb|راقص [[تنوره]] بيقدم عرض|230x230px]] مصر غالب بتعتبر موطن [[رقص شرقى|الرقص الشرقى]]. الرقص الشرقى المصرى ليه أسلوبين أساسيين: ''الرقص البلدى'' و ''الرقص الشرقى''. فيه كمان رقصات فلكلوريه و شخصيات كتير ممكن تدخل فى عروض الراقصه المصريه، و معاها الرقص الشعبى الحديث. الرقص الشرقى بيعتمد على حركات انسيابيه للحوض و البطن و الدراعين، غالب على إيقاع الطبله، و مرتبط بشكل كبير بالأنوثه و العروض فى السينما و المسرح.<ref name=nadine-khaled/> من أشكال الرقص المصريه المعروفه كمان [[تنوره|رقص التنوره]] الصوفى، اللى بيستخدم جيب متعدده الطبقات، و بيتعمل كممارسه روحانيه للوصول لحاله شبيهه بالوجد، و كمان كعرض ثقافى فى المهرجانات و الأماكن السياحيه.<ref name=nadine-khaled/> === المتاحف === {{Main|قائمة متاحف مصر}} [[File:Egyptian Museum in Cairo in May 2015.JPG|thumb|229x229px|[[المتحف المصرى]] فى القاهره]] مصر موطن لواحده من أقدم الحضارات فى العالم. على مدار تاريخها، اتفاعلت مع ثقافات و شعوب كتير و عدت بفترات متنوعه اوى، من عصور قبل التاريخ للعصر الحديث، و منها [[مصر القديمه]] و [[مصر البطلميه|العصر البطلمى]] و [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] و العصور الوسطانيه و [[مصر العثمانيه|العصر العثمانى]] و [[الاسره العلويه|عيله محمد على]]. [[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|thumb|212x212px|قناع دفن [[توت عنخ امون]] من أهم معروضات [[المتحف المصرى]].|left]] من المتاحف المعروفه فى مصر [[المتحف المصرى]] فى القاهره، اللى فيه أكتر من 120,000 قطعه و يعتبر واحد من اكبر متاحف العالم و أول متحف قومى فى الشرق الأوسط، و افتتح سنة 1902؛<ref>{{Cite web |title=History of the Egyptian Museum – The Egyptian Museum in Cairo |url=https://www.egyptianmuseumcairo.com/egyptian-museum-cairo/history-of-the-egyptian-museum/ |access-date=15 February 2023}}</ref> و [[المتحف القومى للحضاره المصريه]]، اللى فيه حوالى 50,000 قطعه من عصور مختلفه و فيه كمان مومياوات 22 ملك و ملكه من مصر القديمه اتنقلوا له سنة 2021 فى [[موكب المومياوات الملكيه]]؛ و [[متحف قصر عابدين]]، واحد من أشهر القصور الملكيه فى مصر، و جواه خمس متاحف فيها أسلحه و مقتنيات ملكيه و فضيات و وثائق تاريخيه و هدايا رئاسيه.<ref>{{cite web |title=Abdeen Palace Museum |url=https://cairo.gov.eg/en/Culture/Pages/Cairo-Museums-details.aspx?ID=13 |website=Cairo Governorate |publisher=Official Portal of Cairo Governorate |access-date=27 September 2025}}</ref> [[المتحف المصرى الكبير]] بيضم اكبر مجموعه من آثار مصر القديمه فى العالم.<ref>{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/2006/07/25/AM200607251.html |title=Marketplace: Egypt's next big thing |author=Nancy Farghalli |work=Marketplace |publisher=American Public Media |date=25 July 2006 |access-date=31 May 2011}}</ref> و هو اكبر متحف فى العالم مخصص لحضاره واحده.<ref name="Britannica">{{Cite web |date=5 August 2025 |title=Grand Egyptian Museum (GEM) |url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum |access-date=7 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> المتحف موجود على حوالى {{convert|50|ha|acre}} من الأرض على بعد حوالى {{convert|2|km|mi|spell=in|abbr=off}} من [[اهرام الجيزه|منطقة أهرامات الجيزه]]، و هو جزء من مخطط جديد للمنطقه.<ref>{{cite web |url=https://ftnnews.com/travel-news/tours/the-grand-egyptian-museum-finally-opens-in-2025/ |title=The Grand Egyptian Museum Finally Opens in 2025 |publisher=FTN News |access-date=3 March 2025}}</ref> جواه بهو ارتفاعه ست أدوار فيه تمثال [[رمسيس التانى]] اللى وزنه 82 طن، و سلم كبير، و قاعاته بتعرض آثار من مختلف فترات تاريخ مصر القديمه. معرض [[توت عنخ امون]] فيه 5,600 قطعه من مقبرته، منها القناع الدهبى و الشارات الملكيه. المعرض منظم حوالين تلات أفكار رئيسيه: الحياه و الموت و الحياه بعد الموت. المتحف افتتح يوم 1 نوفمبر 2025.<ref>{{cite web |last=Carver |first=Zoe |date=November 3, 2025 |title=A New Era in Egyptology: The Grand Egyptian Museum Opens its Doors |url=https://www.aucegypt.edu/news/new-era-egyptology-grand-egyptian-museum-opens-its-doors |publisher=The American University in Cairo |access-date=July 12, 2026}}</ref> === الأعياد و المهرجانات === [[File:مولد شارع المعز.jpg|thumb|200px|احتفالات مولد فى [[شارع المعز]] فى القاهره]] مصر بتحتفل بكذا عيد دينى إسلامى و مسيحى كإجازات رسميه، منها [[عيد الميلاد القبطى]] و [[عيد الفطر]] و [[عيد الاضحى]] و [[راس السنه الهجريه]] و [[يوم عرفه]] و [[المولد النبوى]].<ref>{{cite web |title=National Holidays |url=https://www.presidency.eg/en/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|website=Presidency of the Arab Republic of Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> ''[[شم النسيم]]'' عيد سنوى فى مصر بيمثل بداية الربيع، و بيحتفل بيه المصريين من كل الأديان، و هو [[اجازه رسميه]].<ref name="asante">Asante, Molefi Kete (2002). ''[[iarchive:culturecustomsof00mole/page/75/mode/2up|Culture and Customs of Egypt]]''. Greenwood Press. p. 75. {{ISBN|0-313-31740-2}}.</ref> بيتعمل يوم الاتنين بعد [[عيد القيامه]]، و غالب بييجى بين شهرى برموده و بشنس فى [[التقويم المصرى]]. المصريين تقليدى بيحتفلوا بيه بره البيت، بنزهات فى الجناين العامه أو على [[النيل]] أو فى جنينة الحيوانات. الأكلات التقليديه فيه بتشمل ''[[فسيخ|الفسيخ]]'' و الخس و البصل الأخضر و الترمس. البيض المسلوق بيتلون و بيتاكل أو بيتبادل كهدايا.<ref name="asante" /> و بيتعتقد بشكل عام إن شم النسيم امتداد لاحتفالات الربيع القديمه اللى بترجع لأكتر من 4,500 سنه.<ref name="asante" /> [[مولد|الموالد]]، يعنى احتفالات الأوليا و القديسين، تقليد قديم منتشر فى مصر و بيشمل قديسين مسلمين و مسيحيين. أغلب الموالد إسلاميه و بيبقى فيها [[ذكر (اسلام)|ذكر]] و تلاوة أدعيه و عروض لجماعات صوفيه فيها مزيكا و تجمعات روحيه.<ref name=googlearts-moulid>{{Cite web |title=Celebrating Saints: Egyptian Moulids |url=https://artsandculture.google.com/story/celebrating-saints-egyptian-moulids-american-research-center-in-egypt/wQXRQhO-lFCL1g?hl=en |website=Google Arts & Culture |publisher=American Research Center in Egypt |access-date=30 September 2025}}</ref> الموالد المسيحيه ليها أنماط احتفال قريبه. المناسبات دى بتجمع بين التعبد الدينى و الاحتفال الاجتماعى، و غالب بتتم حوالين ضريح أو جامع و بييجى له الزوار للصلاه و طلب البركه و قراية النصوص الدينيه و الطواف و أشكال تانيه من التبجيل.<ref name=googlearts-moulid/> هى كمان مناسبات اجتماعيه و ثقافيه فيها أكل و ألعاب و ملاهى و أكشاك مؤقته فى الشوارع المحيطه.<ref name=googlearts-moulid/> من أشهرها ''[[مولد ابو الحجاج]]'' فى [[الاقصر]]، اللى بيحضره آلاف الناس و بتطلع فيه مراكب و أضرحه رمزيه فى موكب فى المدينه، و التقليد ده ليه جذور راجعه لـ[[مصر القديمه]].<ref name=googlearts-moulid/> الموكب شبه اوى طقوس [[عيد الاوبت]].<ref>{{Cite web |title=Sufis celebrate birthday of Sheikh Abu El-Haggag at Luxor mosque|url=https://www.arabnews.com/node/2266696/middle-east|website=Arab News|date=11 March 2023|language=en}}</ref> === المطبخ === {{Main|مطبخ مصرى}} [[File:Egyptian food Koshary.jpg|thumb|[[كشرى]]، واحد من الأكلات الوطنيه فى مصر]] [[مطبخ مصرى|المطبخ المصرى]] معتمد بدرجه كبيره على التقاليد الزراعيه فى [[وادى النيل]] و [[دلتا النيل|الدلتا]]، و بيستخدم كتير الفراخ و البقوليات و الخضار و الفاكهه. من الأكلات الأساسيه ''[[محشى|المحشى]]''، و هو خضار أو ورق عنب محشى رز، و ''[[طعميه|الطعميه]]''، و [[شاورما|الشاورما]]، و [[كباب|الكباب]]، و [[كفته|الكفته]]. من الأكلات المصريه التقليديه ''[[فول مدمس|الفول المدمس]]''؛ و ''[[فطير مشلتت|الفطير]]''، و هو عجين مورق متعدد الطبقات ممكن يتعمل بحشوات مختلفه؛<ref name=Marzouk>{{cite news |last=Marzouk |first=Sarah |title=A Brief History of Fiteer, Egypt's Pizza-Like Pastry |url=https://theculturetrip.com/africa/egypt/articles/a-brief-history-of-fiteer-egypts-pizza-like-pastry/ |access-date=26 June 2018 |work=The Culture Trip |date=12 February 2017}}</ref> و ''[[حواوشى|الحواوشى]]''، و هو لحمه مفرومه متبله بتتخبز جوه العيش؛ و ''[[ملوخيه|الملوخيه]]''؛ و ''[[كشرى|الكشرى]]''، خليط من العدس و الرز و المكرونه، و اتسجل كـ[[تراث ثقافى غير مادى]] عند [[يونسكو]].<ref>{{Cite news |last=Fahmy |first=Ahmed |date=2025-12-10 |title=Koshary, a spicy Egyptian staple, wins UNESCO recognition |url=https://www.reuters.com/world/africa/koshary-spicy-egyptian-staple-wins-unesco-recognition-2025-12-10/ |work=Reuters}}</ref> أكلات مصريه كتير بتتعمل تقليدى فى البيت و بتتطبخ على نار هاديه، و الأساليب دى جايه من مطابخ الريف و اتنقلت بين الأجيال. من الأمثله ''الباميه'' و ''[[قلقاس|القلقاس]]''، و أكلات الفرن زى ''الرز المعمر'' اللى بيتعمل باللبن و الزبده و القشطه، و ''المكرونه بالبشاميل''. العيش ليه مكانه أساسيه فى المطبخ و عادات الأكل المصريه، و فيه أكتر من 60 نوع عيش مختلف فى البلد.<ref name=rawigivinglife>{{cite journal |last1=Barakat |first1=Hala |title=Giving Life: Bread in Egypt |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/giving-life |access-date=21 March 2025}}</ref> ''[[عيش بلدى|العيش البلدى]]''، و هو رغيف مدور بيتعمل من دقيق القمح الكامل، موجود تقريب مع كل وجبه و بيتستخدم كأداه للأكل فى التغميس و غرف الأكل، مش مجرد حاجه جانبيه.<ref>{{cite web |last=Bassel |first=Mona |title=Soaking Up the Flavor: Dipping Culture in Egyptian Cuisine |url=https://egyptianstreets.com/2021/10/16/soaking-up-the-flavor-dipping-culture-in-egyptian-cuisine/|website=Egyptian Streets |date=16 October 2021 |access-date=5 October 2025}}</ref> صناعة الجبنه فى مصر بترجع لـ[[الاسره المصريه الاولى|العيله الأولى]]، و ''[[جبنه دمياطى|الجبنه الدمياطى]]'' هى أكتر الأنواع استهلاك دلوقتى. اللحمه ليها دور مهم فى الأكل المصرى، و الطيور زى [[حمام (طائر)|الحمام]] و الفراخ و البط و [[سمان|السمان]] و الوز منتشره، جنب الضانى و البقرى للشوى و الطبيخ. اللحوم المحفوظه زى ''[[بسطرمه|البسطرمه]]'' و ''[[سجق|السجق]]'' معروفه تقليدى. البسطرمه المصريه بتتعمل من لحمه بقريه أو جاموس مملحه و متبله و متجففه فى الهوا، و السجق بيتعمل من لحمه بقريه مفرومه متبله جوه أمعاء رفيعه و بيتساب ينشف و يتخمر. السمك، خصوصاً [[بلطى|البلطى]] و [[بورى|البورى]]، منتشر اوى، و المأكولات البحريه بصفه عامه منتشرة أكتر فى المدن الساحليه زى [[اسكندريه]] و [[السويس]] و [[بورسعيد]]. جزء كبير من المطبخ المصرى نباتى بسبب قلة أراضى الرعى تاريخى، و طبيعة الزراعه، و كمان عادات [[اقباط|المسيحيين الأقباط]] اللى بيمتنعوا فى فترات الصيام عن المنتجات الحيوانيه.<ref>{{cite journal |last1=El Dorry |first1=Mennat-Allah |title=Fasting and Feasting: The Diet of the Desert Fathers |journal=Rawi |issue=10 |url=https://rawi-publishing.com/articles/fasting-and-feasting |access-date=21 March 2025}}</ref> المطبخ المصرى بيستخدم توابل و منكهات كتير زى [[كمون|الكمون]] و [[كزبره|الكزبره]] و [[حبهان|الحبهان]] و الشطه و اليانسون و ورق اللورا و الشبت و البقدونس و التوم و الجنزبيل و القرفه و النعناع و القرنفل، و الكمون هو أكترهم استخدام.<ref>{{cite web|title=Spices of the Egyptian Cuisine|url=http://www.nilevalley.nl/spices-of-the-egyptian-cuisine/|website=Nile Valley Hotel|access-date=5 June 2017}}</ref> الحلويات المشهوره بتشمل [[بقلاوه|البقلاوه]] و [[بسبوسه|البسبوسه]] و [[كنافه|الكنافه]] و [[قطايف|القطايف]]، و غالب بيكون فيها تمر أو عسل أو شربات أو مكسرات أو سميد. الشاى هو المشروب الوطنى، و القهوه منتشره كمان و تقليدى بتتعمل بالطريقه التركيه. من المشاريب المشهوره كمان ''[[كركديه|الكركديه]]'' و ''[[عصير قصب|عصير القصب]]'' و ''العرقسوس'' و ''الخروب'' و ''[[قمر الدين]]'' و ''[[سوبيا|السوبيا]]''. [[بيرة فى مصر|البيره]] هى أكتر مشروب كحولى انتشار،<ref>{{cite news|last1=Rios|first1=Lorena|title=Drinking Alcohol Is Always an Open Secret in Egypt|url=https://www.vice.com/en/article/drinking-alcohol-is-always-an-open-secret-in-egypt/|access-date=13 December 2016|agency=Munchies}}</ref> و من أنواعها التقليديه ''البوزه''، اللى بتتعمل من الشعير و العيش و المصريين بيشربوها من عصر قبل الأسرات.<ref>{{cite book|last1=Caballero|first1=Benjamin|last2=Finglas|first2=Paul|last3=Toldrá|first3=Fidel|title=Encyclopedia of Food and Health|publisher=Academic Press|page=348}}</ref> === الرياضه === {{Main|رياضه فى مصر}} [[File:Crowd in Cairo Stadium.jpg|thumb|جمهور فى ستاد القاهره بيتفرج على [[منتخب مصر لكورة القدم]]]] [[كورة القدم]] هى أكتر رياضه شعبيه فى مصر. [[ديربى القاهره]] بين الأهلى و الزمالك من أقوى الديربيات فى افريقيا، و الـBBC اختارته كواحد من أقوى سبع ديربيات فى العالم.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_2299000/2299305.stm |title=BBC Sport Academy | Al-Ahly v Zamalek |publisher=BBC News |date=5 August 2002 |access-date=25 August 2010}}</ref> [[النادى الاهلى]] هو أكتر نادى نجاح فى افريقيا فى القرن الـ20 حسب [[كاف]]، و جاله بعده منافسه [[نادى الزمالك]]. الأهلى اتسمى "[[نادى القرن الافريقى]]". و بعشرين بطوله دوليه، الأهلى كان من أكتر نوادى العالم نجاح من ناحية البطولات الدوليه.<ref>{{cite news |url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/12/11/al-ahly-master-world/ |title=Al-Ahly – master of the world |newspaper=Daily News Egypt |date=11 December 2014 |access-date=22 December 2014}}</ref> [[منتخب مصر لكورة القدم]]، المعروف باسم الفراعنه، كسب [[كاس الامم الافريقيه]] سبع مرات، منهم تلات مرات ورا بعض سنة 2006 و 2008 و 2010. المنتخب المصرى وصل قبل كده للمراكز العشره الأولى فى تصنيف الفيفا العالمى،<ref>{{Cite web |first=Eslam |last=Omar |date=15 December 2010 |title=Pharaohs finish 2010 with a 'historic' ninth place in FIFA ranking |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/6/52/1972/Sports/National-Teams/Pharaohs-finish--with-a-historic-ninth-place-in-FI.aspx |access-date=2026-07-15 |website=[[Ahram Online]]}}</ref> و مصر اتأهلت لـ[[كاس العالم لكورة القدم]] أربع مرات.<ref>{{Cite web |date=11 July 2026 |title=Al-Sisi honours Egypt’s national team following historic FIFA World Cup 2026 campaign |website=[[Daily News Egypt]] |url=https://www.dailynewsegypt.com/2026/07/11/al-sisi-honours-egypts-national-team-following-historic-fifa-world-cup-2026-campaign/ |access-date=2026-07-15 |language=en-US}}</ref> هدفين من [[محمد صلاح]] فى آخر ماتش فى التصفيات أهلوا مصر لـ[[كاس العالم 2018]].<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/08/world-cup-round-up-egypt-poland-qualify|title=Mo Salah's late penalty gives Egypt first World Cup qualification since 1990|date=8 October 2017|work=The Guardian|access-date=22 March 2018}}</ref> منتخب مصر للشباب كسب الميداليه البرونزيه فى [[كاس العالم للشباب 2001]] فى الأرجنتين. مصر كمان جت المركز الرابع فى بطولة كورة القدم فى [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1928|اوليمبياد 1928]] و [[الألعاب الاوليمبيه الصيفيه 1964|اوليمبياد 1964]].{{Citation needed|date=July 2026}} [[اسكواش|الاسكواش]] و [[تنس|التنس]] من الرياضات الشعبيه التانيه فى مصر. منتخب الاسكواش المصرى بينافس على المستوى الدولى من التلاتينات. من أشهر اللاعبين المصريين [[عمرو شبانه]] و [[على فرج]] و [[رامى عاشور]]، و التلاته وصلو للمركز الاولانى عالمى. مصر كسبت بطولة العالم لفرق الاسكواش للرجاله كذا مره.{{Update inline|date=July 2026}} مصر استضافت [[بطولة العالم لكرة اليد للرجال]] سنة 1999 و استضافتها تانى سنة 2021. سنة 2001، [[منتخب مصر لكرة اليد]] حقق احسن نتيجه ليه فى البطوله لما وصل للمركز الرابع. مصر كسبت [[بطولة افريقيا لكرة اليد للرجال]] كذا مره و بقت من أقوى منتخبات القاره. مصر كسبت كمان منافسات كرة اليد فى [[العاب البحر المتوسط 2013]] و بطولة العالم لكرة اليد الشاطئيه سنة 2004 و أوليمبياد الشباب الصيفى سنة 2010. فى كرة السله، [[منتخب مصر لكرة السله]] حقق واحد من احسن سجلات المنتخبات الأفريقيه تاريخى فى [[كاس العالم لكرة السله]] و [[كرة السله فى الالعاب الاوليمبيه|الألعاب الاوليمبيه]].<ref>{{cite web |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/cid//sid/2902/_/1950_FIBA_World_Championship_for_Men/index.html |title=1950 World Championship for Men |publisher=FIBA |date=9 June 2012 |access-date=9 June 2012}}</ref> و المنتخب كسب 16 ميداليه فى [[بطولة افريقيا لكرة السله]]. [[مصر فى الالعاب الاوليمبيه|مصر شاركت]] فى [[الالعاب الاوليمبيه الصيفيه]] من سنة 1912، و استضافت مسابقات دوليه كتير، منها [[العاب البحر المتوسط 1951|أول دورة لألعاب البحر المتوسط]] سنة 1951، و [[العاب عموم افريقيا 1991]]، و [[كاس العالم تحت 20 سنه 2009]]، و دورات [[الالعاب العربيه]] سنة 1953 و 1965 و 2007.{{Citation needed|date=July 2026|reason=lack of inline citation.}} == رؤساء مصر == *[[محمد نجيب]] *[[جمال عبد الناصر]] *[[محمد انور السادات]] *[[صوفى ابو طالب]] (مؤقت) *[[محمد حسنى مبارك]] *[[محمد مرسى]] *[[عدلى منصور]] (مؤقت) *[[عبد الفتاح السيسى]] == خرايط مصر == [[File:Egypt on the globe (de-facto) (North Africa centered).svg|thumb]] [[File:EGY orthographic.svg|thumb]] == شوف كمان == {{div col|colwidth=25em}} * [[لسته بالاختراعات والاكتشافات المصريه]] * [[مواضيع مصر القديمه]] * [[الهويه المصريه]] * [[مصريين]] * [[ثورة 25 يناير]] * [[اللغه المصريه الحديثه]] * [[لهجات مصريه]] *[[علم مصر]] * [[الهويه المصريه]] *[[ليستة اعلام مصر]] *[[شعار مصر]] *[[القوات الجويه المصريه]] *[[شعارات محافظات مصر]] * [[حياه بريه فى مصر]] * [[تجربة الليبراليه فى مصر]] * [[ليسته الرموز البريديه فى مصر]] * [[ارقام مصريه]] * [[الدرجات الاكاديميه فى مصر]] * [[المراكز الثقافيه الدوليه بمصر]] * [[مسار العيله المقدسه فى ارض مصر]] * [[فرق مصر الموسيقيه]] {{div col end}} == مصادر == * {{روابط تجمعات سكنيه}} * [http://www.ahram.org.eg/142/2010/04/20/10/16565.aspx/ فى اصول اسم مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egypt.gov.eg/ بوابة الحكومه المصريه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011120540/http://www.egypt.gov.eg/ |date=2008-10-11}} * [http://www.dmoz.org/World/Arabic/%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%80%d9%8a/%d8%a3%d9%81%d8%b1%d9%8a%d9%82%d9%8a%d8%a7/%d9%85%d8%b5%d8%b1/ تصنيف "مصر" فى القسم العربى من دليل المواقع المفتوح DMOZ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231080836/http://www.dmoz.org/World/Arabic/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%80%D9%8A/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/%D9%85%D8%B5%D8%B1/ |date=2009-12-31}} * [http://st-takla.org/Egypt-1_.html مصر عبر العصور] * [http://worldarab.net/Gallery/tabid/172/path/Egypt/language/en-US/Default.aspx مشروعات جديده فى مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.egyptsites.com/ دليل مصر] * [http://www.sowarmasraya.com/ اكبر جاليرى لصور مصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141005141656/http://www.sowarmasraya.com/ |date=2014-10-05}} * [http://arabic.irinnews.org/Country.aspx?Country=EG اخبار و تحليلات انسانيه عن مصر]{{Dead link|تاريخ=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://www.sis.gov.eg/En/Land&people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm النشيد الوطني] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226122703/http://www2.sis.gov.eg/En/Land%26people/TheNationalAnthem/030700000000000001.htm |date=2011-02-26}} * [http://www.egycin.blogspot.com مجلة ايجى سينما] {{بوابة مصر}} {{مواضيع مصر}} {{افريقيا}} {{دول البحر المتوسط}} {{حوض النيل}} {{تصنيف كومونز|Egypt}} {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امبراطوريه رومانيه|الرومان]] [[تصنيف:مصر|مصر]] [[تصنيف:بلاد|مصر]] [[تصنيف:دول اسلاميه]] qz7jk71bwp7e4qtiocwpifshaqdmn5y 10 895 13235666 13162204 2026-09-17T21:10:25Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه (2) 13235666 wikitext text/x-wiki {{Navbox | bodyclass = hlist |اسم = مناطق العالم |عنوان = مناطق [[الارض]] |نمط_عنوان = |وضع = {{{state|<includeonly>autocollapse</includeonly><noinclude>uncollapsed</noinclude>}}} | list1 = <nowiki/> {{(!}} style="text-align:center; table-laout:fixed;" {{!}} stytle="width:10%;" {{!}} '''[[افريقيا]]'''<br />[[Image:LocationAfrica.png|100px]] {{!}} stytle="width:40%;" {{!}} {{Flatlist| * [[افريقيا الجنوبيه]] * [[شمال افريقيا]] ** [[المغرب العربى]] * [[Afrique saharienne|Saharienne]] * [[افريقيا جنوب الصحرا]] * [[شرق افريقيا]] * [[Afrique de l'Ouest|Ouest]] * [[وسط افريقيا]] ** [[Afrique équatoriale|Équatoriale]] ** [[Afrique des Grands Lacs|Grands Lacs]] }} {{!}} stytle="width:10%;" {{!}} '''[[اوشيانيا]]'''<br />[[Image:LocationOceania.png|100px]] {{!}} stytle="width:40%;" {{!}} {{Flatlist| * [[Australasie]] * [[Mélanésie]] * [[Micronésie (région)|Micronésie]] * [[بولينيزيا]] }} {{!}}- {{!}} '''[[الامريكتين]]'''<br />[[Image:LocationAmericas.png|100px]] {{!}} {{Flatlist| * [[امريكا الشماليه]] ** [[Amérique septentrionale|Septentrionale]] ** [[Amérique anglo-saxonne|Anglo-saxonne]] * [[امريكا الوسطانيه]] * [[كاريبى]] * [[جزر الانتيل]] * [[امريكا الجنوبيه]] ** [[امريكا اللاتينيه]] }} {{!}} '''[[منطقه قطبيه]]'''<br />[[Image:LocationPolarRegions.png|100px]] {{!}} {{Flatlist| * [[اركتيك]] * [[انتاركتيكا]] }} {{!}}- {{!}} '''[[اسيا]]'''<br />[[Image:LocationAsia.png|100px]] {{!}} {{Flatlist| * [[الشرق الوسطانى]] ** [[الشرق الاقرب]] <small>([[الشام]])</small> ** [[المشرق العربى]] * [[غرب اسيا]] * [[اسيا الوسطانيه]] * [[الشرق البعيد]] ** [[اسيا الشماليه]] <small>([[سيبيريا]])</small> ** [[شرق اسيا]] ** [[جنوب شرق اسيا]] ** [[Asie du Nord-Est|Nord-Est]] * [[جنوب اسيا]] }} {{!}} '''Régions bicontinentales<br />et multi-régionales''' {{!}} {{Flatlist| * [[Asie-Pacifique]] * [[Afrique tropicale]] * [[اوراسيا]] ** [[القوقاز]] * [[Afro-Eurasie]] * [[الشرق البعيد]] }} {{!}}- {{!}} '''[[اوروبا]]'''<br />[[Image:LocationEurope.png|100px]] {{!}} {{Flatlist| * [[اوروبا الغربيه]] * [[وسط اوروبا]] * [[اوروبا الشرقيه]] * [[Europe du Nord|Nord]] ** [[اسكندنافيا]] ** [[فينوسكانديا]] * [[Europe du Sud|Sud]] ** [[البلقان]] ** [[شبه الجزيره الايبيريه]] }} {{!}} '''[[محيط]]'''<br />[[Image:LocationOceans.png|80px]] {{!}} {{Flatlist| * [[المحيط الجنوبى]] * [[الاركتيك]] * [[المحيط الاطلنطى]] * [[المحيط الهندى]] * [[المحيط الهادى]] }} {{!)}} }}<noinclude> {{توثيق}} <!---Please add metadata to the <includeonly> section at the bottom of the /شرح subpage---> </noinclude> o950ry36cv1x4az255m7sertruc8ye1 0 1107 13235646 13077807 2026-09-17T21:08:15Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (17)، الرقيق ← العبيد (5)، البرتغال ← پورتوجال (5)، مزارع الكروم ← مزارع العنب، غراند ← جراند، والمسا ← و المسا، التبع ← اللى تبع (3)، والبحر ← و البحر (11)، مبكر ← بدرى ، الوسطى ← الوسطانيه، أصليي ← اصليي (2) 13235646 wikitext text/x-wiki {{مسطح مائى}}'''المحيط الاطلنطى''' تانى اكبر [[محيط]]ات العالم (بعد [[المحيط الهادى|المحيط الباسيفيكى]]) ؛ مجموع مساحته حوالى 106.4 مليون كيلومتر مربع (41.1 مليون ميل مربع). هو بيغطى حوالى خمس سطح [[الارض]].اسم المحيط الاطلنطى بيشير لاطلس من الاساطير اليونانية ,وده معناه ان المحيط الاطلسى "بحر اطلس". [[ملف:Clouds_over_the_Atlantic_Ocean.jpg|تصغير|324x324بك|سحابه فوق المحيط الاطلنطى]] [[ملف:Atlantic_Ocean_to_Africa.ogv|تصغير| تم التقاط ده الفيديو على ايد طاقم البعثة رقم 29 على محطة الفضاء الدولية . يبتدى الممر من شمال شرق جزيرة [[نيوفاوندلاند]] مباشرة فوق المحيط الاطلنطى الشمالى لوسط افريقيا، فوق [[جنوب السودان]] .]] '''المحيط الاطلنطى''' هو تانى اكبر المحيطات الخمسة فى العالم، مساحته حوالى {{حول|85133000|km2|sqmi}} مربع. .<ref name="Atlantic Ocean – Britannica">{{Cite encyclopedia|title=Atlantic Ocean|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Atlantic-Ocean|access-date=20 December 2016}}</ref> إنها تغطى حوالى 17% من [[الارض|سطح الأرض]] وحوالى 24% من مساحة سطح الماء. خلال عصر الاستكشاف ، كان معروف بفصل العالم الجديد [[الامريكتين|للأمريكتين]] ( [[امريكا الشماليه]] [[امريكا الجنوبيه|وامريكا الجنوبية]] ) عن العالم القديم لأفرو أوراسيا ( [[افريقيا]] [[اسيا|وآسيا]] [[اوروبا|واوروبا]] ).وبفصله لأوراسيا الأفريقية عن الأمريكتين، لعب المحيط الاطلنطى دور محورى فى تطور المجتمع البشرى والعولمة وتاريخ كتير من الدول. فى حين كان النورديون هم أول البشر المعروفين اللى عبروا المحيط الاطلنطى، لكن رحلة كريستوفر كولومبوس سنة 1492 كانت الاكتر أهمية. كانت رحلة كولومبوس يعتبر بداية عصر الاستكشاف والاستعمار [[استعمار الاوروبيين الامريكتين|للأميركيتين على ايد القوى الاوروبية]] ، و أبرزها پورتوجال ، [[الامبراطوريه الاسپانيه|واسبانيا]] ، وفرنسا ، والمملكة المتحدة . من القرن الستاشر للقرن التسعتاشر، كان المحيط الاطلنطى مركز لتجارة العبيد اللى تحمل نفس الاسم والتبادل الكولومبى، فى الوقت نفسه كان يستضيف ساعات معارك بحرية. زادت زى دى المعارك البحرية، فضل عن التجارة المتنامية من القوى الامريكانيه الإقليمية زى [[امريكا|الولايات المتحدة]] [[برازيل|والبرازيل]] ، بشكل كبير خلال أوائل القرن العشرين، و فى حين لم بتحصل أى صراعات عسكرية كبرى فى المحيط الاطلنطى مؤخر،  يفضل المحيط عنصرا أساسيا فى التجارة حوالين العالم. المحيط الاطلنطى يحتل حوض مستطيل على شكل حرف S يمتد طولى بين اوروبا وافريقيا للشرق و الأمريكتين للغرب. باعتبارها واحد من مكونات [[محيط|المحيط العالمى]] المترابط، فهى متصلة فى الشمال بالمحيط المتجمد الشمالى ، [[المحيط الهادى|وبالمحيط الهادى]] فى الجنوب الغربى، [[المحيط الهندى|وبالمحيط الهندى]] فى الجنوب الشرقى، وبالمحيط الجنوبى فى الجنوب. وتصف تعريفات تانيه المحيط الاطلنطى بأنه يمتد جنوب ل[[انتاركتيكا|القارة القطبية الجنوبية]] . ينقسم المحيط الاطلنطى لقسمين، الاطلنطى الشمالى والجنوبى، ب[[خط الاستوا]]ء . == أسماء المواقع الجغرافيا == [[ملف:1710_De_La_Feuille_Map_of_Africa_-_Geographicus_-_Africa-lafeuille-1710.jpg|تصغير| المحيط الأثيوبى كما اتصور فى خريطة فرنسية [[افريقيا|لافريقيا]] تعود لسنة 1710]] أقدم الإشارات المعروفة للبحر "الاطلنطى" من ستيسيكورس حوالى نص القرن السادس قبل الميلاد (Sch. AR 1. 211): {{Transl|grc|Atlantikôi pelágei}} ( Ancient Greek: , ' , {{اختص|etym|etymologically}} . ' ) و فى ''تاريخ'' [[هيرودوت]] حوالى سنة 450 قبل الميلاد (Hdt. 1.202.4): {{Transl|grc|Atlantis thalassa}} ( Ancient Greek: ' أو ' <ref>{{مرجع ويب | url = http://dge.cchs.csic.es/xdge/%E1%BC%88%CF%84%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CF%82 | title = Ἀτλαντίς, DGE Diccionario Griego-Español | website = dge.cchs.csic.es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180101191304/http://dge.cchs.csic.es/xdge/%E1%BC%88%CF%84%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CF%82 | archivedate = 1 January 2018 }}</ref> حيث يشير الاسم ل"البحر اللى يقع خلف أعمدة هرقل " اللى يقال أنه جزء من البحر اللى يحيط بكل الأرض.<ref>{{Harvard citation no brackets|Hdt. 1.202.4}}</ref> فى دى الاستخدامات، يشير الاسم ل[[اطلس|اطلنط]] ، و هو [[تايتن|تيتان]] فى [[ميثولوجيا يونانيه|الأساطير اليونانية]] ، اللى دعم السماوات اللى ظهر بعدين كصفحة رئيسية فى الخرائط فى العصور الوسطانيه و أعار اسمه كمان للأطالس الحديثة.<ref name="Oxford-Dict">{{Harvard citation no brackets|Oxford Dictionaries|2015}}</ref> من ناحية تانيه، بالنسبة للبحارة [[اليونان القديمه|اليونانيين]] الأوائل و فى الأدبيات الأسطورية اليونانية القديمة زى ''[[الالياذه|الإلياذة]]'' ''[[الاوديسا|والأوديسة]]'' ، كان ده المحيط الشامل معروف بدل ده باسم Oceanus ، النهر العملاق اللى أحاط بالعالم؛ عكس ده من البحار المقفولة المعروفة كويس لليونانيين: البحر المتوسط و البحر الأسود.<ref>{{Harvard citation no brackets|Janni|2015}}</ref> عكس ده من كده، مصطلح "الاطلنطى" يشير فى الأصل على وجه التحديد لجبال الاطلنط فى المغرب و البحر قبالة [[مضيق جبل طارق]] والساحل الغربى لافريقيا.<ref name="Oxford-Dict" /> تم تطبيق مصطلح " '''المحيط الإثيوبى''' "، ال من اثيوبيا القديمة ، على جنوب المحيط الاطلنطى فى أواخر القرن التسعتاشر.<ref name="AmCyclo-1873">{{Harvard citation no brackets|Ripley|Anderson Dana|1873}}</ref> خلال عصر الاستكشاف ، كان المحيط الاطلنطى معروف كمان عند رسامى الخرائط الإنجليز باسم '''المحيط الغربى العظيم''' . [[ملف:Kill_pier,_Clare_Island,_Co_Mayo_02.jpg|تصغير| المحيط الاطلنطى وقت اصطدامه بشطوط جزيرة كلير [[ايرلاندا|بأيرلندا]] سنة 1981 (ملاحظة: قارب كوراش الأصلى مقلوب فى المقدمة)]] '''البركة''' هو مصطلح يستخدمه فى الغالب المتحدثون البريطانيين و الامريكان فى إشارة للمحيط الاطلنطى الشمالى، كشكل من أشكال الانقسام الاختزالى ، أو التقليل من أهمية الأمر بشكل ساخر. يتم استخدامه فى الغالب عند الإشارة للأحداث أو الظروف "على ده الجانب من البركة" أو "على الجانب التانى من البركة" أو "عبر البركة"، بدل مناقشة المحيط نفسه.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lexico.com/definition/pond?locale=en | title = pond | website = Oxford English and Spanish Dictionary, Synonyms, and Spanish to English Translator | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210514104509/https://www.lexico.com/definition/pond?locale=en | archivedate = 14 May 2021 | accessdate = 28 September 2021 }}</ref> يرجع تاريخ المصطلح لسنة 1640، حيث ظهر لأول مرة فى المطبوعات فى كتيب صدر فى عهد [[تشارلز الاول|تشارلز الأول]] ، و أعيد إنتاجه سنة 1869 فى كتاب نحميا والينجتون " ''الإشعارات التاريخية للأحداث اللى وقعت بشكل رئيسى فى عهد تشارلز الأول'' "، تم استخدام "البركة العظيمة" فى إشارة للمحيط الاطلنطى بفرانسيس ويندبانك ، وزير خارجية تشارلز الأول.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.etymonline.com/word/pond | title = Pond | website = Online Etymology Dictionary | publisher = Douglas Harper | accessdate = 1 February 2019 }}</ref><ref>{{Cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=vLYzoGGXl7U|title=Lost in The Pond}}</ref> == المدى والبيانات == المنظمة الهيدروجرافية الدولية (IHO) حددت حدود المحيطات والبحار سنة 1953، <ref name="IHO-1953">{{Harvard citation no brackets|IHO|1953}}</ref> لكن بعض دى التعريفات تم مراجعتها من ساعتها و بعضها غير معترف به على ايد السلطات و المؤسسات والدول المختلفة، زى كتاب حقائق العالم لوكالة المخابرات المركزية . وعليه، مدى وعدد المحيطات والبحار يختلفان. المحيط الاطلنطى من الغرب امريكا الشمالية والجنوبية. ويتصل بالمحيط المتجمد الشمالى عبر مضيق الدنمارك وبحر جرينلاند و البحر النرويجى وبحر [[بحر بارنتس|بارنتس]] . للشرق، حدود المحيط الحقيقى هيا اوروبا: [[مضيق جبل طارق]] (حيث يتصل بالبحر [[البحر المتوسط|الأبيض المتوسط)]]{{Spaced en dash}} واحد من بحارها الهامشية{{Spaced en dash}}و البحر [[البحر الاسود|الأسود]] بدوره، و الاتنين يمتدو كمان لآسيا وافريقيا. المحيط الاطلنطى فى الجنوب الشرقى، يندمج مع المحيط الهندى. خط الطول 20 درجة شرق ، الممتد جنوب من رأس أقولاس ل[[انتاركتيكا|القارة القطبية الجنوبية،]] يحدد حدودها. فى تعريف سنة 1953، يمتد جنوب للقارة القطبية الجنوبية، فى الوقت نفسه فى الخرائط اللاحقة، يحده المحيط الجنوبى عند خط عرض 60 درجة .<ref name="IHO-1953" /> المحيط الاطلنطى ليه سواحل مش منتظمة تتخللها خلجان و خليجات و بحار كتير بتشمل [[البحر البلطى|بحر البلطيق]] ، [[البحر الاسود|و البحر الأسود]] ، [[البحر الكاريبى|و البحر الكاريبى]] ، ومضيق ديفيس ، ومضيق الدنمارك ، وجزء من ممر دريك ، [[خليج الميكسيك|وخليج المكسيك]] ، وبحر لابرادور ، [[البحر المتوسط|و البحر المتوسط]] ، [[بحر الشمال|وبحر الشمال]] ، وبحر النرويج ، وكل بحر سكوتيا بالتقريب ، و غيرها من المسطحات المائية الفرعية.<ref name="CIA-World">{{Harvard citation no brackets|CIA World Factbook: Atlantic Ocean}}</ref> بما فيها دى البحار الهامشية، طول خط ساحل المحيط الاطلنطى 111,866 كم (69,510 ميل) مقارنة بـ 135,663 كم (84,297 (ميل) للمحيط الهادئ.<ref name="CIA-World" /><ref>{{Harvard citation no brackets|CIA World Factbook: Pacific Ocean}}</ref> المحيط الاطلنطى بما فيها بحوره الهامشية، يغطى مساحة 106,460,000 كم أو 23.5% من المحيط العالمى و حجمه 310,410,900 كم أو 23.3% من الحجم الإجمالى لمحيطات الأرض. باستثناء بحارها الهامشية، يغطى المحيط الاطلنطى 81,760,000 مربع. حجمها 305,811,900 كم . يغطى شمال الاطلنطى 41,490,000 كم (11.5%) و جنوب المحيط الاطلنطى 40,270,000 كم (11.1%).<ref name="ETOPO1">{{Harvard citation no brackets|Eakins|Sharman|2010}}</ref> متوسط العمق هو 3,646 م (11,962 (قدم) و أقصى عمق، و هو عمق ميلووكى فى خندق بورتوريكو ، هو 8,376 م (27,480 قدم) .<ref>{{Harvard citation no brackets|USGS: Mapping Puerto Rico Trench}}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://fivedeeps.com/home/expedition/atlantic/ | title = Atlantic Ocean | website = Five Deeps Expedition | language = en-GB | accessdate = 2020-01-24 }}</ref> == قياس الأعماق == [[ملف:Atlantic_bathymetry.jpg|تصغير|خريطة ملونة زائفة لعمق المحيط فى حوض الاطلنطى]] تهيمن على قياس أعماق المحيط الاطلنطى سلسلة جبال تحت الميه تسمى سلسلة نص المحيط الاطلنطى (MAR). يمتد من 87 درجة شمالا أو 300 كم (190 ميل) جنوب [[قطب شمالى|القطب الشمالى]] ل[[جزيرة بوڤيتويا|جزيرة بوفيه]] شبه القطبية الجنوبية عند 54 درجة جنوب .<ref name="WHC-MAR">{{Harvard citation no brackets|World Heritage Centre: Mid-Atlantic Ridge}}</ref> بتشمل البعثات الاستكشافية لاستكشاف أعماق المحيط الاطلنطى بعثة تشالنجر وبعثة ميتيور الألمانية ؛ {{As of|2001}} يقوم مرصد لامونت دوهيرتى للأرض التابع [[جامعة كولومبيا|لجامعة كولومبيا]] ومكتب المسح الهيدروجرافى اللى تبع لبحرية الامريكانيه بإجراء أبحاث على المحيط.<ref name="USN-2001">{{Harvard citation no brackets|U.S. Navy|2001}}</ref> === سلسلة جبال وسط المحيط الاطلنطى === الخط الاطلنطى المار عبر المحيط الاطلنطى المحيط الاطلنطى يقسم طولى لنصين، و فى كل نص سلسلة من الأحواض محددة بتلال ثانوية عرضية. يوصل مؤشر السوق لما يزيد عن 2,000 م (6,600 يبلغ عرضه حوالى 1.5 على طول معظم طوله، لكن يتخلله صدوع تحويلية اكبر فى مكانين: خندق رومانش قرب خط الاستواء ومنطقة صدع جيبس عند 53 درجة شمال . يشكل الصدع التحويلى حاجز للمياه السفلية، لكن عند دول الصدعين التحويليين ممكن تنتقل تيارات الميه العميقة من جانب لآخر.<ref name="LevGood-2003">{{Harvard citation no brackets|Levin|Gooday|2003}}</ref> سلسلة جبال وسط المحيط الاطلنطى (MAR) 2–3 كم (1.2–1.9 (ميل) فوق قاع المحيط المحيط ووادى الصدع هو الحد المتباين بين الصفائح الامريكانيه الشمالية [[صفيحه اوراسيه|والأوراسية]] فى شمال المحيط الاطلنطى والصفائح الامريكانيه الجنوبية [[الصفيحه الافريقيه|والإفريقية]] فى جنوب المحيط الاطلنطى. بينتج النظام ده البركانى البركانى البراكين البازلتية فى جزيرة [[ايافياتلايوكوتل|أيسلندا]] ، والحمم البركانية على قاع المحيط.<ref>{{Harvard citation no brackets|The Geological Society: Mid-Atlantic Ridge}}</ref> عمق الميه عند قمة التلال أقل من 2,700 م (1500 فى معظم الأماكن، الجزء السفلى من التلال أعمق بثلاث مرات. صدع تحويل الأزور-جبل طارق يتقاطع مع صدع تحويل الأزور-جبل طارق ، و هو الحد الفاصل بين [[صفيحه اوراسيه|الصفيحتين]] [[الصفيحه الافريقيه|النوبية]] و الأوراسية، ويتقاطع مع صدع تحويل الأزور عند التقاطع الثلاثى للأزور ، على جنبين الصفيحة الدقيقة للأزور، قرب خط عرض 40 درجة شمال.<ref name="DeMets 2010">{{Harvard citation no brackets|DeMets|Gordon|Argus|2010}}</ref> تتقاطع حدود اكتر غموض وبلا اسم بين الصفيحتين الامريكانيه الشمالية والجنوبية مع خط عرض مار قرب منطقة صدع فيفتينتين أو شمالها مباشرة، عند خط عرض 16 درجة شمال بالتقريب .<ref name="DeMets 2010"/> فى سبعينات القرن التسعتاشر، اكتشفت بعثة تشالنجر أجزاء ماللى يتعرف دلوقتى باسم سلسلة جبال نص المحيط الاطلنطى، أو: {{اقتباس|سلسلة من التلال المرتفعة اللى يوصل متوسط ارتفاعها لحوالى {{cvt|1900|fathom|m ft|disp=sqbr}} تحت السطح تعبر أحواض شمال و جنوب المحيط الاطلنطى فى اتجاه خط الزوال من كيب فاريويل، ويمكن أقصى الجنوب منه على الأقل زى جزيرة جوغ، متبعة بالتقريب الخطوط العريضة لسواحل العالمين القديم والجديد.<ref>{{Harvnb|Thomson|1877|p=290}} }</ref>}} تم اكتشاف الجزء المتبقى من التلال فى عشرينات القرن العشرين ببعثة النيزك الألمانية باستخدام معدات قياس الصدى.<ref>{{Harvard citation no brackets|NOAA: Timeline}}</ref> أدى استكشاف منطقة البحر المتوسط فى الخمسينات من القرن العشرين لالقبول العام لانتشار قاع البحر [[بلات تكتونك|وتكتونيات الصفائح]] .<ref name="WHC-MAR" /> الجزء الاكبر من البحر الميت تحت الماء، لكن فى الأماكن اللى يوصل ليها، فإنه ينتج جزر بركانية. فى حين اترشح تسعة من دى الجزر مجتمعة [[مكان تراث عالمى|كموقع للتراث العالمى]] لقيمتها الجيولوجية، 4 منها تعتبر ام "قيمة عالمية متميزة" بناء على معاييرها الثقافية و الطبيعية: ثينجفيلير ، أيسلندا؛ ومناظر طبيعية لثقافة مزارع العنب فى جزيرة بيكو ، البرتغال؛ [[جزيره جوف|وجزر جوغ والجزر اللى مش ممكن الوصول ليها]] ، المملكة المتحدة؛ والجزر البرازيلية الاطلنطية: محميات فرناندو دى نورونها و أتول داس روكاس ، البرازيل.<ref name="WHC-MAR"/> === قاع المحيط === الجرف القارى فى المحيط الاطلنطى تمتد قبالة نيوفاوندلاند، و أقصى الجنوب من امريكا الجنوبية، و شمال شرق اوروبا. فى غرب المحيط الاطلنطى تهيمن المنصات الكربونية على مناطق واسعة، زى ، هضبة بليك ومرتفعات [[Bermuda Rise|برمودا]] . يحيط بالمحيط الاطلنطى هوامش سلبية باستثناء بعض المواقع حيث تشكل الهوامش النشطة خنادق عميقة: خندق بورتوريكو ( 8,376 م أو 27480 أقصى عمق (8264 ) فى غرب المحيط الاطلنطى وخندق ساندويتش الجنوبى ( 8,264 م أو 27,113 (قدم ) فى جنوب المحيط الاطلنطى. هناك كتير من الأخاديد البحرية قبالة سواحل شمال شرق امريكا الشمالية، و اوروبا الغربية، و شمال غرب افريقيا. تمتد بعض دى الأخاديد على طول المرتفعات القارية و حتا السهول الهاوية على شكل قنوات بحرية عميقة.<ref name="LevGood-2003"/> حدثت لحظة تاريخية فى علم رسم الخرائط وعلم المحيطات سنة 1922، .السفينة الحربية الامريكانيه يو إس إس ''ستيوارت'' استخدمت جهاز تحديد العمق الصوتى اللى تبع لبحرية الامريكانيه لرسم خريطة مستمرة عبر قاع المحيط الاطلنطى. لم يتطلب الأمر ده كتير من التخمين لأن فكرة السونار واضحة ومباشرة حيث يتم إرسال نبضات من السفينة، اللى ترتد عن قاع المحيط، بعدين تعود لالسفينة. يُعتقد أن قاع المحيط العميق مسطح لحد ما مع وجود أعماق عرضية وسهول هاوية وخنادق وجبال بحرية و أحواض وهضاب و أودية و بعض المرتفعات البحرية. تشكل الأرفف المتنوعة على طول حواف القارات حوالى 11% من التضاريس السفلية مع وجود عدد قليل من القنوات العميقة المقطوعة عبر الارتفاع القارى. متوسط العمق بين 60 درجة شمالا و 60 درجة جنوبا هو 3,730 م (12,240 قدم مربع) ، أو يقارب من المتوسط للمحيط العالمى، مع عمق نموذجى يتراوح بين 4,000 and 5,000 م (13000 و 16000 قدم) .<ref name="LevGood-2003"/> فى جنوب المحيط الاطلنطى، تشكل سلسلة جبال والفيس ومرتفعات ريو جراندى حواجز قدام تيارات المحيط. الهاوية اللورنسية قبالة الساحل الشرقى لكندا. == خصايص الميه == [[ملف:Gulf_Stream_Sea_Surface_Currents_and_Temperatures_NASA_SVS.jpg|بديل=Visualisation of the Gulf Stream stretching from the Gulf of Mexico to Western Europe|تصغير| مع تعرج تيار الخليج عبر شمال المحيط الاطلنطى من الساحل الشرقى لامريكا الشمالية لاوروبا الغربية، تنخفض درجة حرارته بمقدار {{حول|20|C-change}} .]] [[ملف:Circulacion_termohalina.jpg|بديل=Map displaying a looping line with arrows indicating that water flows eastward in the far Southern Ocean, angling northeast of Australia, turning sough-after passing Alaska, then crossing the mid-Pacific to flow north of Australia, continuing west below Africa, then turning northwest until reaching eastern Canada, then angling east to southern Europe, then finally turning south just below Greenland and flowing down the Americas' eastern coast, and resuming its flow eastward to complete the circle|تصغير| مسار الدورة الحرارية الملحية . تمثل المسارات الأرجوانية تيارات الميه العميقة، فى حين تمثل المسارات الزرقاء تيارات السطح.]] درجات حرارة الميه السطحية، اللى تختلف حسب خطوط العرض و الأنظمة دلوقتى والموسم وتعكس التوزيع العرضى للطاقة الشمسية، من أقل من {{حول|-2|C|F}} لاكتر من {{حول|30|C|F}} . توصل درجات الحرارة القصوى لشمال خط الاستواء، فى الوقت نفسه توصل لأدنى درجات الحرارة فى المناطق القطبية. فى خطوط العرض الوسطانيه، منطقة التغيرات القصوى فى درجات الحرارة، ممكن تختلف القيم بمقدار {{حول|7|–|8|C-change}} .<ref name="USN-2001"/> من اكتوبر ليونيه، فى العاده يكون السطح مغطى بالجليد البحرى فى بحر لابرادور ومضيق الدنمارك وبحر البلطيق.<ref name="USN-2001"/>  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:امكانية التحقق|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (April 2023)">فشل التحقق</span>]]'' &#x5D;</sup> يتسبب تأثير كوريوليس فى دوران ميه شمال الاطلنطى فى اتجاه عقارب الساعة، فى الوقت نفسه تدور ميه جنوب الاطلنطى عكس اتجاه عقارب الساعة. المد والجزر الجنوبى فى المحيط الاطلنطى يحدثان بشكل شبه يومي؛ يعنى مد وجزر مرتفعين يحدثان كل 24 ساعة قمرية. فى خطوط العرض فوق 40 درجة شمال، بتحصل بعض التذبذبات من الشرق للغرب، والمعروفة باسم تذبذب شمال الاطلنطى .<ref name="USN-2001"/> === الملوحة === فى المتوسط، المحيط الاطلنطى اكتر المحيطات الرئيسية ملوحة؛ علشان تتراوح ملوحة الميه السطحية فى المحيط المفتوح من 33 ل37 جزء فى الألف (3.3-3.7%) حسب الكتلة وتختلف حسب خط العرض والموسم. بتأثر التبخر وهطول الأمطار وتدفق الأنهار ودوبان الجليد البحرى على قيم ملوحة السطح. رغم ان اقل قيم الملوحة توجد شمال خط الاستواء مباشرة (بسبب مطر الاستوائية الغزيرة)، اقل القيم بشكل عام موجوده فى خطوط العرض المرتفعة وعلى طول السواحل حيث تدخل الأنهار الكبيرة. بتحصل أقصى قيم الملوحة عند حوالى 25 درجة شمال و جنوب ، فى المناطق شبه الاستوائية ام مطر المنخفض والتبخر العالى.<ref name="USN-2001"/> === العالم الجديد === طبقة لورينتيد الجليدية خلال العصر الجليدى الأخير غطت معظم شمال امريكا الشمالية فى الوقت نفسه ربطت بيرينجيا سيبيريا بألاسكا. سنة 1973، اقترح عالم الجيولوجيا الامريكانى الراحل [[باول اس. مارتن|بول إس مارتن]] استعمار الأمريكتين بـ"حرب خاطفة" حيث هاجر صيادو كلوفيس لامريكا الشمالية من حوالى 13000 عام فى موجة واحدة عبر ممر خالى من الجليد فى الغطاء الجليدى و"انتشروا جنوب بشكل متفجر، وا لمده صغيره كثافة كبيرة بما يكفى لقتل كتير من فرائسهم".<ref>{{Harvard citation no brackets|Martin|1973}}</ref> واقترح تانيين بعدين هجرة "ثلاث موجات" عبر كوبرى بيرينغ البرى .<ref>{{Harvard citation no brackets|Greenberg|Turner|Zegura|1986}}</ref> فضلت دى الفرضيات هيا الرأى السائد من فترة طويلة بخصوص باستيطان الأمريكتين ، هيا النظرة اللى تحدتها الاكتشافات الأثرية الأحدث: فقد اتلقا أقدم المواقع الأثرية فى الأمريكتين فى امريكا الجنوبية؛ وتشير المواقع فى شمال شرق سيبيريا لعدم وجود أى وجود بشرى هناك بالتقريب خلال العصر الجليدى الأخير؛ و اتلقا معظم القطع الأثرية الخاصة بحضارة كلوفيس فى شرق امريكا الشمالية على طول ساحل المحيط الاطلنطى.<ref name="O'Rourke 2010">{{Harvard citation no brackets|O'Rourke|Raff|2010}}</ref> كمان ، نماذج الاستعمار القائمة على بيانات mtDNA و yDNA و atDNA على التوالى لا تدعم فرضية "الحرب الخاطفة" أو فرضية "الموجة الثلاثية"، لكن تقدم كمان نتايج غامضة متبادلة. مرجح أن توصل البيانات المتناقضة من علم الآثار وعلم الوراثة لظهور فرضيات مستقبلية من شأنها، فى الاخر، تأكيد بعضها .<ref name="O'Rourke 2010"/> ممكن يفسر الطريق المقترح عبر المحيط الهادى لامريكا الجنوبية الاكتشافات المبكرة فى امريكا الجنوبية، وتقترح فرضية تانيه مسار شمالى، عبر القطب الشمالى الكندى وصول لساحل المحيط الاطلنطى فى امريكا الشمالية.<ref name="O'Rourke 2010"/> و تم اقتراح وجود مستوطنات مبكرة عبر المحيط الاطلنطى بنظريات بديلة، تتراوح من نظريات افتراضية بحتة لنظريات متنازع عليها فى الغالب، بما فيها فرضية سولوتريان و بعض نظريات الاتصال عبر المحيط قبل كولومبوس . [[ملف:Norse-world.png|تصغير| عن {{Lang|is|[[Sagas of Icelanders|Íslendingasögur]]}} فى العصور الوسطانيه الملاحم، بما فيها ''ملحمة Grœnlendinga'' ، بتبيين دى الخريطة التفسيرية لـ "العالم النوردي" أن معرفة النورديين بالأمريكتين و المحيط الاطلنطى فضلت محدودة.]] بدأ الاستيطان النوردى فى [[جزر فارو]] [[ايسلاندا|وأيسلندا]] خلال القرنين التاسع والعاشر. اتعمل مستوطنة فى [[جرينلاند]] قبل سنة 1000&nbsp;CE، لكن الاتصال به فقد سنة 1409 وتم التخلى عنه فى النهاية خلال العصر الجليدى الصغير المبكر. كان سبب ده التراجع مجموعة من العوامل: الاقتصاد اللى مش مستدام اتسبب فى التآكل والتعرية، فى حين وصلت الصراعات مع [[انويت|الإنويت]] المحليين لالفشل فى تكييف تقنياتهم فى القطب الشمالي؛ و أدى المناخ الاكتر برودة لالمجاعة، وبقت المستعمرة مهمشة اقتصادى حيث حصد [[الموت الاسود|الطاعون العظيم]] ضحاياه فى أيسلندا فى القرن الخمستاشر .<ref>{{Harvard citation no brackets|Dugmore|Keller|McGovern|2007}}</ref> تم استيطان أيسلندا لأول مرة فى الفترة من 865 ل930&nbsp;CE بعد فترة دافئة كانت درجات الحرارة فى الشتاء تتراوح حوالين {{حول|2|C}}و ده جعل الزراعة مواتية فى خطوط العرض العالية. لكن ده ما دامش طويل، وانخفضت درجات الحرارة بسرعة؛ هناك وصلت ل1080 درجة فهرنهايت.&nbsp;وصلت درجات الحرارة فى الصيف ل{{حول|5|C}} مئوية كحد أقصى . {{Lang|is|[[Landnámabók]]}} ( ''كتاب الاستيطان'' ) يسجل المجاعات الكارثية خلال القرن 1 الاستيطان{{Spaced en dash}}"أكل الرجال الثعالب و الغربان" و"اتقتل الشيوخ والعاجزون و أُلقوا فوق المنحدرات"{{Spaced en dash}}و أوائل القرن التلاتاشر، كان لا بد من التخلى عن التبن لصالح المحاصيل قصيرة الموسم زى [[شعير|الشعير]] .<ref>{{Harvard citation no brackets|Patterson|Dietrich|Holmden|Andrews|2010}}</ref> === العالم الاطلنطى === [[ملف:Map_of_Portuguese_Carreira_da_India.gif|left|تصغير| الدوامات الاطلنطية أثرت على الاكتشافات البرتغالية وطرق الموانئ التجارية، زى ما هو موضح هنا فى طريق الهند (" ''Carreira da Índia'' ")، اللى تم تطويره فى السنين اللاحقة.]] وصل [[كريستوفر كولومبوس]] للأمريكتين سنة 1492، مبحر تحت العلم الإسبانى.<ref name="Chamb-184">{{Harvard citation no brackets|Chambliss|1989}}</ref> و بعد ست سنين وصل [[فاسكو دا جاما]] للهند تحت العلم البرتغالى، و ده بالإبحار جنوب حوالين [[رأس الرجاء الصالح]] ،و ده أثبت أن المحيطين الاطلنطى والهندى متصلان. سنة 1500، وقت رحلته للهند متتبع فاسكو دا جاما، وصل [[پيدرو الڤاريش كيبرال|بيدرو ألفاريس كابرال]] لالبرازيل، مأخوذًا بتيارات دوامة جنوب المحيط الاطلنطى . بعد دى الاستكشافات، [[استعمار الاوروبيين الامريكتين|غزت اسبانيا وپورتوجال بسرعة واستعمرتا]] أراضى كبيرة فى العالم الجديد و أجبرتا السكان الاصليين على العبودية علشان استغلال الكميات الهائلة من الفضة والذهب اللى عثرتا عليها. احتكرت اسبانيا وپورتوجال دى التجارة علشان إبعاد الدول الاوروبية التانيه، لكن المصالح المتضاربة وصلت رغم ده لسلسلة من الحروب الإسبانية البرتغالية. تم تقسيم الأراضى المحتلة لقطاعين إسبانى وبرتغالى حسب معاهدة سلام توسط فيها البابا، مع إبقاء القوى الاستعمارية التانيه بعيدة. شاهدت انجلترا وفرنسا والجمهورية النيديرلاندية بحسد نمو الثروة الإسبانية والبرتغالية، وتحالفت مع قراصنة زى هنرى ماينوارينج و ألكسندر إكسكملين . تمكنوا من استكشاف القوافل المغادرة من الأمريكتين لأن الرياح والتيارات السائدة جعلت نقل المعادن الثقيلة بطيئً ويمكن التنبؤ به.<ref name="Chamb-184" /> [[ملف:Atlantic_slavetrade_estimates.png|تصغير|العبيد اللى صعدو للسفن ونزلوا منها فى تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى فى الفترة من 1525 ل1863 (أولى وآخر رحلات العبيد)]] النهب [[جدرى|والجدرى]] وغيره من الأمراض [[عبوديه|والعبودية]] فى مستعمرات الأمريكتين، اتسبب فى تقليص [[امريكان اصليين|عدد السكان الاصليين فى الأمريكتين]] بسرعة للحد اللى كان من الضرورى معه إدخال تجارة العبيد عبر الاطلنطى علشان تاخد مكانهم.{{Spaced en dash}}تجارة بقت هيا القاعدة وجزء ماينفصلش من الاستعمار. فى الفترة ما بين القرن الخمستاشر و سنة 1888، لما بقت البرازيل آخر جزء من الأمريكتين ينهى تجارة العبيد، كان يتقدر عدد الأفارقة اللى تم تصديرهم كعبيد بحوالى عشرة ملايين، و كان معظمهم مخصصاً للعمل الزراعى. تم إلغاء تجارة العبيد رسمى فى الامبراطورية البريطانية و امريكا سنة 1808، وتم إلغاء العبودية نفسها فى الامبراطورية البريطانية سنة 1838 و فى امريكا سنة 1865 بعد [[الحرب الاهلية الامريكيه|الحرب الأهلية]] .<ref>{{Harvard citation no brackets|Lovejoy|1982}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Bravo|2007}}</ref> و من كولومبوس [[الثوره الصناعيه|للثورة الصناعية]] ، بقت التجارة عبر المحيط الاطلنطى، بما فيها الاستعمار والعبودية، أمرا حاسما بالنسبة لاوروبا الغربية. بالنسبة للدول الاوروبية ام الوصول المباشر للمحيط الاطلنطى (بما فيها بريطانيا وفرنسا و نيديرلاند وپورتوجال واسبانيا)، كانت الفترة من سنة 1500 لسنة 1800 فترة من النمو المستدام حيث بقت دى البلاد اكتر ثراء من تلك الموجودة فى اوروبا الشرقية و آسيا. تطور الاستعمار كجزء من التجارة عبر المحيط الاطلنطى، لكن دى التجارة عززت كمان مكانة الجماعات التجارية على حساب الملوك. كان النمو أسرع فى البلاد اللى مش مطلقة، زى بريطانيا و نيديرلاند، واكتر محدودية فى [[ملكية مطلقه|الملكيات المطلقة]] ، زى پورتوجال واسبانيا وفرنسا، حيث استفادت الملكية و حلفاؤها فى الغالب أو حصرى من الربح.<ref name="Acem-p546">{{Harvard citation no brackets|Acemoglu|Johnson|Robinson|2005}}</ref> التجارة عبر الاطلنطى كمان وصلت لزيادة التحضر: ففى البلاد الاوروبية المطلة على الاطلنطى، ارتفعت نسبة التحضر من 8% سنة 1300، و 10.1% سنة 1500، ل24.5% سنة 1850؛ و فى البلاد الاوروبية التانيه من 10% سنة 1300، و 11.4% سنة 1500، ل17% سنة 1850. وعلى نحو مماثل، تضاعف الناتج المحلى الإجمالى فى بلاد الاطلنطى، لكنه ارتفع بنسبة 30% بس فى بقية بلاد اوروبا. بحلول نهاية القرن السبعتاشر، كان حجم التجارة عبر المحيط الاطلنطى قد تجاوز حجم التجارة عبر البحر المتوسط.<ref name="Acem-p546"/> == اقتصاد == المحيط الاطلنطى ساهم بشكل كبير فى تنمية واقتصاد البلاد المحيطة. طرق النقل والاتصالات الرئيسية عبر المحيط الاطلنطى، المحيط الاطلنطى يوفر رواسب نفطية وفيرة فى الصخور الرسوبية للجروف القارية.<ref name="USN-2001"/> [[ملف:Kanstadsamlingen_-_NMF010005-01347.jpg|يسار|تصغير| صيد سمك القد فى النرويج]] المحيط الاطلنطى فيه حقول البترول والغاز، و الأسماك، والثدييات البحرية ( [[زعنفيات الاقدام|الفقمة]] والحيتان)، وتجمعات الرمل والحصى ، ورواسب الغرينية ، والعقيدات المتعددة المعادن ، و الأحجار الكريمة. توجد رواسب الذهب على عمق ميل أو اثنين تحت الميه فى قاع المحيط، بس، الرواسب محاطة كمان بالصخور اللى لازم استخراجها من خلالها. فى الوقت الحالى، مافيش طريقة فعالة حسب التكلفة لاستخراج الذهب من المحيط أو استخراجه لتحقيق الربح.<ref>{{مرجع ويب | url = http://oceanservice.noaa.gov/facts/gold.html | title = Is there gold in the ocean? | website = oceanservice.noaa.gov | language = EN-US | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160331103450/http://oceanservice.noaa.gov/facts/gold.html | archivedate = 31 March 2016 | accessdate = 2016-03-30 | last = Administration | first = US Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric }}</ref> معاهدات دولية كتير تحاول الحد من التلوث الناجم عن التهديدات البيئية زى الانسكابات النفطية، والحطام البحرى ، وحرق النفايات السامة فى البحر.<ref name="USN-2001"/> === مصايد السمك === أرفف المحيط الاطلنطى تستضيف واحدة من أغنى موارد الصيد فى العالم. بتشمل المناطق الاكتر إنتاجية جراند بانكس فى نيوفاوندلاند ، والجرف الاسكتلندى ، وجورج بانك قبالة كيب كود ،و بنوك الباهاما ، و الميه المحيطة بأيسلندا، و [[البحر الايرلاندى|البحر الأيرلندى]] ، وخليج فندى ، وبنك دوجر فى بحر الشمال، وبنوك فوكلاند.<ref name="USN-2001" /> بس، شافت مصايد الأسماك تغيرات كبيرة من الخمسينات من القرن العشرين، ويمكن دلوقتى تقسيم المصيد العالمى ل3 مجموعات، لم يتم رصد سوى مجموعتين منها فى المحيط الاطلنطى: تتأرجح مصايد الأسماك فى شرق و وسط و جنوب غرب المحيط الاطلنطى حوالين قيمة مستقرة عالمى، فى الوقت نفسه تشهد بقية المحيط الاطلنطى انحدار سنه بعد قمم تاريخية. المجموعة التالتة، "التى تشهد اتجاه متزايدًا باستمرار من سنة 1950"، مافيش إلا فى المحيط الهندى وغرب المحيط الهادى.<ref name="NOA-2016-p39">{{Harvard citation no brackets|FOA|2016}}</ref> [[منظمة الاغذيه والزراعه|منظمة الأغذية والزراعة]] اللى تبع لأمم المتحدة بتقسيم المحيط الاطلنطى لمناطق صيد رئيسية: [[ملف:Northeast_Atlantic_bathymetry.png|تصغير|ضفاف شمال شرق المحيط الاطلنطى]] ; شمال شرق الاطلنطى ; ; شمال شرق المحيط الاطلنطى تخطيطى يقتصر على خط الطول 40°00' غرب (باستثناء المنطقة المحيطة بجرينلاند)، و جنوب لخط العرض 36°00' شمال، و لخط الطول 68°30' شرق، مع وصول حدود خطى الطول الغربى و الشرقى لالقطب الشمالى. بتشمل المناطق الفرعية للمحيط الاطلنطى: [[بحر بارنتس]] ؛ و البحر النرويجى ، [[سڤالبارد|وسبيتسبيرجن]] ، [[جزيره الدب|وجزيرة بير]] ؛ وسكاجيراك ، وكاتيغات ، [[صوت|وساوند]] ، [[Belt Sea|وبحر الحزام]] ، [[البحر البلطى|وبحر البلطيق]] ؛ [[بحر الشمال|وبحر الشمال]] ؛ [[Faroes Grounds|وأراضى]] [[ايسلاندا|أيسلندا]] وجزر فارو؛ وروكول ، [[Northwest Coast of Scotland|والساحل الشمالى الغربى لاسكتلندا]] ، و أيرلندا الشمالية؛ [[البحر الايرلاندى|و البحر الأيرلندى]] ، وغرب أيرلندا، وبنك بوركوبين ، [[المانش|والقناة الإنجليزية]] الشرقية و الغربية؛ [[خليج بسكاى|وخليج بسكاى]] ؛ [[Portuguese Waters|والميه البرتغالية]] ؛ [[Azores Grounds|وأراضى جزر الأزور]] و جنوب [[Northeast Atlantic South|شمال شرق المحيط الاطلنطى]] ؛ و شمال [[جزر الازور|جزر الأزور]] ؛ وشرق [[جرينلاند]] . هناك كمان منطقتان فرعيتان منقرضتان.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.fao.org/fishery/en/area/27/en | title = FAO Fisheries & Aquaculture | website = www.fao.org | accessdate = 2023-08-07 }}</ref> : : و فى شمال شرق المحيط الاطلنطى، انخفض إجمالى المصيد بين نص السبعينات والتسعينيات ووصل ل8.7 مليون طن سنة 2013. وصل [[غبر ازرق|إنتاج سمك النازف الأزرق]] لذروة وصلت 2.4 مليون طن سنة 2004، لكنه انخفض ل628 ألف طن سنة 2013. وصلت خطط التعافى الخاصة بسمك القد وسمك اللسان وسمك البلطى لتقليل معدل الوفيات بين دى الأنواع. وصل سمك القد القطبى لأدنى مستوياته فى الستينات والتمانينات من القرن العشرين، ولكنه تعافى دلوقتى . يعتبر سمك السايث وسمك [[الحدوق]] فى القطب الشمالى من الأسماك اللى تم صيدها بالكامل؛ كما يتم صيد ثعبان الرمل بشكل مفرط كمان [[كبلين|سمك الكابلين]] اللى تعافى دلوقتى وتم صيده بالكامل. إن البيانات المحدودة تخللى تقييم حالة الأسماك الحمرا و أنواع الميه العميقة أمر صعباً، لكن فى الغالب أنها تظل عرضة للصيد الجائر. إن مخزونات [[الجمبرى الشمالى|الروبيان الشمالى]] [[جراد البحر النرويجى|والكركند النرويجى]] فى حالة جيدة. فى شمال شرق المحيط الاطلنطى، يعتبر 21% من المخزونات معرضة للصيد الجائر.<ref name="NOA-2016-p39"/> : مساحة المنطقة دى حوالى 3 أرباع (72.8) %) من صيد الأسماك [[الاتحاد الاوروپى|فى الاتحاد الاوروبى]] سنة 2020. الدول الرئيسية للصيد فى الاتحاد الاوروبى هيا الدنمارك وفرنسا و نيديرلاند واسبانيا. بتشمل الأنواع الاكتر انتشار سمك الرنجة والماكريل و الأسماك الصغيرة . [[ملف:StLawrence_Gulf_bathymetry.jpg|تصغير|ضفاف شمال غرب المحيط الاطلنطى]] ; شمال غرب الاطلنطى : فى شمال غرب المحيط الاطلنطى انخفضت كميات الصيد من 4.2 مليون طن فى أوائل سبعينات القرن العشرين ل1.9 مليون طن سنة 2013. خلال القرن الواحد و عشرين، أظهرت بعض الأنواع علامات ضعيفة على التعافى، بما فيها [[سمك الهلبوت فى جرينلاند]] ، [[سمكه صفراء الذيل|وسمك المفلطح الأصفر]] ، وسمك [[هلبوت اطلسى|الهلبوت الاطلنطى]] ، [[الحدوق|وسمك الحدوق]] ، [[سمك القرش كلب البحر الشائك|وسمك القرش الشوكى]] ، فى حين لم تظهر الأنواع التانيه زى دى العلامات، بما فيها سمك القد، [[ساحره (نوع من شعاعيات الزعانف)|وسمك المفلطح الساحر]] ، وسمك النهاش الأحمر. فى المقابل، تظل مخزونات اللافقاريات عند مستويات قياسية من الوفرة. 31% من المخزونات تتعرض للصيد الجائر فى شمال غرب المحيط الاطلنطى.<ref name="NOA-2016-p39"/> [[ملف:Time_series_for_collapse_of_Atlantic_northwest_cod.png|left|تصغير| صيد سمك القد من شمال غرب المحيط الاطلنطى بالملايين من الأطنان]] [[جون كابوت]] سنة 1497، بقا أول [[اوروبا الغربيه|أوروبى غربى]] من [[ڤايكينج|الفايكنج]] يستكشف البر الرئيسى لامريكا الشمالية، و كان واحد من اكتشافاته الرئيسية هو الموارد الوفيرة من [[قد اطلسى|سمك القد الاطلنطى]] قبالة [[نيوفاوندلاند و لابرادور|نيوفاوندلاند]] . يشار ليه باسم "عملة نيوفاوندلاند" و أسفر ده الاكتشاف عن حوالى 200&nbsp;ملايين طن من الأسماك على مدى خمسة قرون. فى أواخر القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين، ابتدت مصايد الأسماك الجديدة فى استغلال [[الحدوق|سمك الحدوق]] والماكريل [[كركند|والكركند]] . فى الفترة من الخمسينات لالسبعينات من القرن العشرين، أدى إدخال الأساطيل الاوروبية والآسيوية فى الميه البعيدة لالمنطقة لزيادة كبيرة فى قدرة الصيد وعدد الأنواع المستغلة. كما اتوسعت المناطق المستغلة من المناطق القريبة من الشاطئ لالبحر المفتوح و لأعماق كبيرة لتشمل أنواع الميه العميقة زى [[سبوج|السمك الأحمر]] ، [[سمك الهلبوت فى جرينلاند|وسمك الهلبوت جرينلاند]] ، وسمك المفلطح، و الأسماك الصغيرة . تم الاعتراف بالصيد الجائر فى المنطقة من وقت بدرى من ستينات القرن العشرين، لكن لأن ده كان بيحصل فى الميه الدولية ، لم ياتعمل أى محاولات لتنظيمه لحد أواخر السبعينات. فى أوائل تسعينيات القرن العشرين، أدى ده فى النهاية لانهيار مصايد سمك القد فى شمال غرب المحيط الاطلنطى . كما انهار عدد من أسماك أعماق البحار فى دى العملية، بما فيها [[سمك الثور الامريكى|سمك البلطى الأمريكى]] ، وسمك النهاش الأحمر، وسمك الهلبوت فى جرينلاند، و سمك المفلطح وسمك الرمان.<ref>{{Harvard citation no brackets|FAO|2011}}</ref> ; شرق وسط المحيط الاطلنطى : فى الجزء الوسطانى الشرقى من المحيط الاطلنطى تشكل الأسماك السطحية الصغيرة حوالى 50% من المصيد، حيث يوصل مصيد السردين ل0.6-1.0 مليون طن سنوى. تعتبر مخزونات الأسماك السطحية معرضة للصيد الكامل أو الإفراط فى الصيد، باستثناء السردين جنوب رأس بوجادور . يتم صيد يقارب من نصف المخزونات بمستويات غير مستدامة بيولوجى. كانت المصيدات الإجمالية متقلبة من سبعينات القرن العشرين؛ وصلت 3.9 مليون طن سنة 2013 أو أقل قليل من ذروة الإنتاج سنة 2010.<ref name="NOA-2016-p39"/> ; غرب وسط المحيط الاطلنطى : و فى منطقة غرب وسط المحيط الاطلنطى، تراجعت كميات الصيد من سنة 2000، ت 1.3 مليون طن سنة 2013. وصل أهم الأنواع فى المنطقة، و هو سمك المينهادن الخليجى ، لمليون طن فى نص التمانينات لكن لم يوصل إلا لنصف مليون طن سنة 2013 ويعتبر دلوقتى مصطاداً بالكامل. كان السردين المستدير من الأنواع المهمة فى تسعينيات القرن العشرين، لكنه دلوقتى يعتبر من الأنواع المعرضة للصيد الجائر. يتم صيد أسماك الهامور [[نهاشيه|والهامور]] بشكل مفرط، ويعتبر الجمبرى البنى الشمالى [[كراسوستريا فيرجينيكا|والمحار الامريكانى المقعر]] من الأسماك اللى تم صيدها بالكامل اللى تقترب من الإفراط فى الصيد. يتم صيد 44% من المخزونات بمستويات غير مستدامة.<ref name="NOA-2016-p39"/> [[ملف:Agulhas_Bank_NOAA_ETOPO1.jpg|left|تصغير| بنك أجولهاس]] ; جنوب شرق المحيط الاطلنطى : و فى جنوب شرق المحيط الاطلنطى، انخفضت كميات الصيد من 3.3 مليون طن فى أوائل سبعينات القرن العشرين ل1.3 مليون طن سنة 2013. ويعتبر سمك الإسقمرى وسمك النازلى من أهم الأنواع، حيث يمثلانمع بعضما يقرب من نصف الكميات المستغلة. تعافى سمك النازلى فى الميه العميقة وسمك النازلى فى الميه الضحلة قبالة سواحل جنوب افريقيا وناميبيا لمستويات مستدامة من إدخال اللوائح سنة 2006، كما تحسنت حالات صيد سمك السردين [[بلم راس الرجاء|والأنشوجة]] فى جنوب افريقيا لحد الصيد الكامل سنة 2013.<ref name="NOA-2016-p39"/> ; جنوب غرب المحيط الاطلنطى : و فى جنوب غرب المحيط الاطلنطى، وصل المصيد لذروته فى نص تمانينات القرن العشرين، وتتراوح المصيدات دلوقتى بين 1.7 و 2.6 مليون طن. ويعتبر النوع الاكتر أهمية، و هو الحبار الأرجنتينى قصير الزعانف ، اللى وصل لنصف مليون طن سنة 2013 أو نصف قيمة الذروة، من الأنواع اللى تم صيدها بالكامل أو بشكل مفرط. كان من الأنواع المهمة التانيه السردين البرازيلى ، اللى وصل إنتاجه 100 ألف طن سنة 2013، ولكنه يعتبر دلوقتى معرض للصيد الجائر. يتم صيد نصف المخزونات فى المنطقة دى بمستويات غير مستدامة: لم يوصل [[Whitehead's round herring|سمك الرنجة المستدير فى وايتهايد]] لمستوى الصيد الكامل بعد، لكن سمك الماكريل الحصانى كونينى يتعرض للصيد الجائر. يعد الحلزون البحرى بالذيل البحرى هدف للصيد اللى مش مشروع ويظل يتعرض للصيد الجائر.<ref name="NOA-2016-p39"/> == قضايا البيئة == === الأنواع المهددة بالإنقراض === {{Expand section|date=December 2020}} تشمل الأنواع البحرية المهددة بالانقراض [[خروف البحر]] ، [[زعنفيات الاقدام|والفقمة]] ، و أسود البحر، والسلاحف، والحيتان. ممكن يؤدى صيد الأسماك بالشباك العائمة لقتل الدلافين [[قطرس|و الطيور]] البحرية التانيه ( الطيور النوء ، [[اوك (فَصيله من الطيور)|والأوك]] )،و ده يوصل لتسريع تدهور مخزون الأسماك و المساهمة فى النزاعات الدولية.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.animallaw.info/articles/arus12bcenvtlafflrev473.htm | title = Problems and Prospects for the Pelagic Driftnet | year = 1985 | publisher = Michigan State University, Animal Legal & Historical Center | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111125082226/http://animallaw.info/articles/arus12bcenvtlafflrev473.htm | archivedate = 25 November 2011 | accessdate = 27 October 2011 | last = Eisenbud | first = R. }}</ref> === نفايات و تلوث === التلوث البحرى هو مصطلح عام لدخول مواد كيميائية أو جزيئات خطرة للمحيط. اكبر المذنبين هيا الأنهار و معاها كتير من الأسمدة [[سماد|الكيماوية]] الزراعية كمان نفايات المواشى والبشر. يؤدى الإفراط فى المواد الكيميائية اللى تستنزف الأكسجين لنقص الأكسجين و إنشاء منطقة ميتة . [[ملف:Nesocichla_eremita_-Inaccessible_Island,_British_overseas_territory-8_(3).jpg|تصغير|حطام بحرى متناثر على شطوط جزيرة جنوب المحيط الاطلنطى اللى مش ممكن الوصول ليها]] الحطام البحرى ، اللى يعرف كمان بالزباله البحرية، هو نفايات من صنع الإنسان تطفو فى مسطح مائى. تميل الحطام المحيطى لالتراكم فى وسط الدوامات والسواحل، و فى الغالب تنجرف للشط حيث معروفه باسم زباله الشاطئ. يتقدر حجم رقعة الزباله فى شمال الاطلنطى بمئات الكيلومترات.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 2 March 2010 | title = Huge Garbage Patch Found in Atlantic Too | work = National Geographic | url = https://www.nationalgeographic.com/news/2010/3/100302-new-ocean-trash-garbage-patch/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190828221810/https://www.nationalgeographic.com/news/2010/3/100302-new-ocean-trash-garbage-patch/ | archivedate = 28 August 2019 }}</ref> المخاوف التانيه المتعلقة بالتلوث النفايات الزراعية والبلدية. ييجى التلوث البلدى من شرق امريكا و جنوب البرازيل وشرق الأرجنتين؛ والتلوث النفطى فى [[البحر الكاريبى]] [[خليج الميكسيك|وخليج المكسيك]] [[بحيره ماراكايبو|و بحيرة ماراكايبو]] [[البحر المتوسط|و البحر المتوسط]] [[بحر الشمال|وبحر الشمال]] ؛ والتلوث بالنفايات الصناعية ومياه الصرف الصحى البلدية فى بحر البلطيق وبحر الشمال و البحر المتوسط. طياره C-124 تبع لقوات الجوية الامريكانيه من قاعدة دوفر الجوية بولاية ديلاوير كانت تحمل 3 [[سلاح نووى|قنابل نووية]] فوق المحيط الاطلنطى لما اتعرضت لانقطاع التيار الكهربائى. علشان سلامتهم، قام الطاقم بإلقاء قنبلتين نوويتين، ولم ى اتلقا عليهما أبدًا.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.afrri.usuhs.mil/outreach/reports/pdf/SP86-2.pdf | title = DoD Mishaps | date = March 1986 | publisher = [[Armed Forces Radiobiology Research Institute]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081218233551/http://www.afrri.usuhs.mil/outreach/reports/pdf/SP86-2.pdf | archivedate = 2008-12-18 | last = HR Lease }}</ref> === تغير المناخ === نشاط الأعاصير فى شمال الاطلنطى زاد على مدى العقود الماضية بسبب ارتفاع درجة حرارة سطح البحر (SST) عند خطوط العرض الاستوائية، هيا التغيرات اللى ممكن بترجع إما لالتذبذب الاطلنطى الطبيعى متعدد العقود (AMO) أو ل[[دفا كوكبى|تغير المناخ الناجم عن أنشطة الإنسان]] .<ref name="Mann">{{Harvard citation no brackets|Mann|Emanuel|2006}}</ref> أشار تقرير صدر سنة 2005 لأن الدورة الانقلابية المحيطية الاطلنطىة (AMOC) تباطأت بنسبة 30% بين 1957 و 2004.<ref>{{Harvard citation no brackets|Bryden|Longworth|Cunningham|2005}}</ref> و سنة 2024، سلط البحث النور على ضعف كبير فى الدورة المحيطية الاطلنطىة بحوالى 12% على مدى العقدين الماضيين.<ref>{{مرجع ويب | url = https://phys.org/news/2024-04-antarctic-deep-sea-contribute-north.html | title = Warming of Antarctic deep-sea waters contribute to sea level rise in North Atlantic, study finds | website = phys.org | language = en | accessdate = 2024-04-19 | last = Marine | first = Rosenstiel School of | last2 = Atmospheric | last3 = Science | first3 = Earth }}</ref> لو كان AMO مسؤول عن تغير درجة حرارة سطح البحر، AMOC كان سيزداد قوة، لكن بيظهر ان ده مش هو الحال.كمان ، فمن الواضح من التحليلات الإحصائية للأعاصير المدارية السنوية أن دى التغيرات ما بتظهرش دورية متعددة العقود.<ref name="Mann" /> لذلك، دى التغيرات فى درجة حرارة سطح البحر لابد و أن تكون ناجمة عن أنشطة بشرية.<ref>{{Harvard citation no brackets|Webster|Holland|Curry|Chang|2005}}</ref> الطبقة المختلطة فى المحيط تلعب دور مهم فى تخزين الحرارة على مدى فترات زمنية موسمية وعقدية، فى حين تتأثر الطبقات العميقة على مدى آلاف السنين وليها سعة حرارية حوالى 50 ضعف من الطبقة المختلطة. يؤدى ده الامتصاص الحرارى لتأخير زمنى لتغير المناخ، ولكنه يؤدى كمان لالتمدد الحرارى للمحيطاتو ده بببيساهم فى ارتفاع مستوى سطح البحر . مرجح أن يؤدى الاحتباس الحرارى العالمى فى القرن الواحد و عشرين لارتفاع مستوى سطح البحر فى حالة التوازن بمقدار خمسة أضعاف ما هو عليه اليوم، فى حين من المتوقع أن يؤدى دوبان الأنهار الجليدية، بما فيها الغطاء الجليدى فى جرينلاند، اللى من المتوقع ألا يكون له أى تأثير بالتقريب خلال القرن الواحد و عشرين، لارتفاع مستوى سطح البحر بمقدار {{حول|3-6|m|ft}} على مدى ألف عام.<ref>{{Harvard citation no brackets|Bigg|Jickells|Liss|Osborn|2003}}</ref> == نظريات تحديد الحدود الطبيعية بين المحيط الاطلنطى و المحيط الهادى == [[ملف:Natural delimitation between the Pacific and South Atlantic oceans by the Shackleton fracture zone.svg|يسار|تصغير|383x383بك| خريطة توضح الاقتراح المقدم فى الرسالة بعنوان " الترسيم الطبيعى بين المحيط الهادى و المحيط الاطلنطى الجنوبى بمنطقة صدع شاكلتون "]] اقترح ال باحثين العلميون ترسيم الحدود بين المحيط الاطلنطى و المحيط الهادى بحدود طبيعية مختلفة، بمنطقة صدع شاكلتون <ref>{{Cite journal|last=Juan Ignacio Ipinza Mayor|last2=Cedomir Marangunic Damianovic|title=ALGUNAS CONSECUENCIAS JURÍDICAS DE LA INVOCACIÓN POR PARTE DE CHILE DE LA "TEORÍA DE LA DELIMITACIÓN NATURAL DE LOS OCÉANOS" EN EL DIFERENDO SOBRE LA PLATAFORMA CONTINENTAL AUSTRAL|url=https://www.publicacionesanepe.cl/index.php/cdt/article/download/950/616|date=2021|journal=ANEPE|language=es}}</ref> وبقوس سكوتيا <ref>{{مرجع ويب | url = https://revistamarina.cl/revistas/1987/2/barros.pdf | title = El Arco de Scotia, separación natural de los océanos Pacífico y Atlántico | date = 1987 | website = [[Revista de Marina]] | publisher = | language = Spanish | accessdate = March 22, 2021 | quote = | last = Barros González | first = Guillermo }}</ref> علشان الاولانى اكتر حداثة من الأخير. == شوف كمان == {{بوابه|Oceans|Environment|Ecology|Geography|Weather|Water}} * الثورات الاطلنطىة * الدول و الأقاليم المطلة على المحيط الاطلنطى * {{Section link|List of rivers of the Americas by coastline|Atlantic Ocean coast}} * البحار السبعة * حطام المراكب فى المحيط الاطلنطى * الأعاصير الاطلنطىة * القرصنة فى العالم الاطلنطى * عبور المحيط الاطلنطى * منطقة السلام والتعاون فى جنوب الاطلنطى * الحدود الطبيعية بين المحيط الهادى و المحيط الاطلنطى الجنوبى بقوس سكوتيا == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * [https://web.archive.org/web/20090829012101/http://www.cartage.org.lb/en/themes/geoghist/histories/history/hiscountries/A/atlanticocean.html المحيط الاطلنطى] . Cartage.org.lb (أرشيف) * [https://www.loc.gov/resource/g3320.lh000817/ "خريطة الساحل الاطلنطى لامريكا الشمالية من خليج تشيسابيك لفلوريدا"] من سنة 1639 عبر مكتبة الكونجرس {{المحيطات}} {{لسته البحار و المحيطات}} {{مناطق العالم}} {{الأرض الطبيعية}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:المحيط الاطلنطى|المحيط الاطلنطى]] [[تصنيف:محيطات]] [[تصنيف:Coordinates on Wikidata]] kh6ker1jxme3u8pq7wn9okrjf9t64ii 0 1907 13235703 13232373 2026-09-18T07:04:54Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: عمدًا ← عمد 13235703 wikitext text/x-wiki {{مقاله مختاره}} {{حرب عسكريه}} '''الحرب العالميه التانية''' كانت حرب عالميه ابتدت سنة 1939 وانتهت سنة 1945. أغلبية دول العالم وكل الدول الكبرى دخلو الحرب العالميه التانية بكل جهودهم الحربيه والعلميه والاقتصاديه. وقت الحرب وقبلها اتعرض اليهود و اقليات ثانية لاضطهاد جامد على ايد [[المانيا النازيه|النازيين]] ، السياسه اللى اتبعتها '''دول المحور''' ( [[المانيا]] و [[ايطاليا]] و [[اليابان]] ) كانت من اهم الاحداث السياسيه التى ادت لنشوبها ، و وصلت الذروه بعد ما استولى الالمان على [[بوهيميا]] و [[مولرافا]] فى يناير 1939. فابتدت [[فرنسا]] و [[انجلترا]] يعيدوا تسليحهم و ينظموا نفسهم عسكرى بعد ما كانو اتبعوا سياسة التهديه و مضوا على ميثاق بشكوتا 1933. [[ادولف هيتلر|هتلر]] طالب باستعادة دانزج و الممر البولندى و عقد ميثاق عدم اعتداء مع الاتحاد السوفيتى فى اغسطس 1939 و بعد كده هاجم [[بولاندا]] فى 1 سبتمبر فأعلنت فرنسا و انجلترا ( والدول اللى تبع يهم ) الحرب على المانيا الدول المتحالفه ضد المانيا و محورها يطلق عليهم اسم '''الحلفاء'''. القوات البريطانيه قضت الشتاء متحصنة بعد [[خط الاستواء]] ، و فى ابريل و مايو 1940 زحف الالمان واحتلوا [[دنمارك|الدنمارك]] و [[النرويج]] و [[هولاندا (توضيح)|هولاندا]] و انقضو على شمال فرنسا و انتصروا على الحلفاء اللى انسحبو بسرعه من [[دنكرك]]. فى 10 يونيه [[1940]] دخلت ايطاليا الحرب فى صف المانيا و استسلمت فرنسا فى 22 يونيه ، و وقفت بريطانيا وحدها بزعامة [[وينستون تشرشيل|وينستون تشرشل]] تقاوم القاذفات الالمانيه. ايطاليا هاجمت انجلترا فى شرق [[انتركتيكا]] ، و فى البلقان هاجموا [[الفنان]] فى اكتوبر 1920. غزت المانيا و [[المجر|هنجاريا]] و [[بلجاريا]] [[يوجوسلاڤيا]] فى ابريل [[1961]] ، فى 22 يونيه غزا هتلر [[روسيا]] ، و ابتدأت [[امريكا]] تدخل الحرب بالتدريج ، و احتلت القوات الامريكيه [[ايسلاندا]] و [[جرينلاند]]. فى الشرق الاقصى اعتدى اليابانيين على الهند الصينيه و [[تايلاندا|تايلاند]] فتوتر الموقف ، و هاجم اليابانيين [[بيرل هاربر]] فى [[هاواى]] و هاجمو [[الفيليبين|الفلبين]] و الملايو فى 7 ديسمبر 1941. اعلنت امريكا و معظم حلفائها ما عدا روسيا الحرب على اليابان ، و اعلنت المانيا و حلفائها ما عدا [[فينلاندا]] الحرب على امريكا. اليابان احتلت الفلبين و كذا جزيره فى جنوب شرق اسيا فى [[المحيط الهادى|الباسيفيك]] ( المحيط الهادى ) ، و وصلت قوات المحور لستالينجراد و القوقاز و كان الجنرال الالمانى [[روميل]] على وشك ان يحتل [[القاهره]] فى [[مصر]] لكن الجنرال الانجليزى [[مونتجمرى]] انتصر على قوات المحور فى [[العلمين]] فى اكتوبر [[1942]] ، و نزلت قوات امريكيه فى [[الجزاير|الجزائر]] و انتهى القتال فى شرق افريقيا بانتصار قوات الحلفاء. الحلفاء غزوا جزيرة [[سيسيليا|صقليه]] و جنوب ايطاليا فسلمت ايطاليا فى سبتمبر [[1943]]. فى بحر الكورال و ميدواى انتصرت امريكا على اليابان فى المعارك البحريه ، و نزلت القوات الامريكيه فى جوادالكنال ، و انتصرت بقيادة [[ماك ارثر]] فى سلسلة معارك ضاريه فى جزر الباسيفيك و قدرت تسترد الفلبين سنة [[1945]] ، و اتنقلت المعارك لليابان فى اويجيما و أوكيناوا. فى ستالينجراد انتصر الروس فى معركه كبيره سنة 1943 و عملوا هجوم مضاد على طول الجبهه لطرد الالمان ، فوصلت جيوشهم لبولاندا و هنجاريا سنة 1944 ، و طردوا قوات المحور من البلقان. انتهت معركة المحيط [[المحيط الاطلنطى|الاطلنطى]] بطرد غواصات الالمان ، و نزلت قوات الحلفاء بقيادة [[ايزنهاور]] فى [[نورماندى]] فى 6 يونيه 1944 ، و نزلت قوات ثانيه فى جنوب فرنسا ، و تحررت فرنسا و [[بلجيكا]] من الالمان فى اواخر 1944 و اشتد القتال فى هولاندا و قلب المانيا نفسها. فى ابريل 1945 خلصت مقاومة الالمان و فى 7 مايو استسلموا من غير شرط ، و فى اغسطس رمت امريكا اول قنبله ذريه على [[هيروشيما]] فى اليابان و تبعتها بقنبله ثانيه على [[نجازاكى]]. اعلن الاتحاد السوفيتى الحرب على اليابان و غزت قواته [[منشوريا]] ، فاستسلمت اليابان فى 14 اغسطس و مضت على شروط التسليم فى 2 سبتمبر 1945 ، و هكذا خلصت الحرب اللى كانت خسائرها البشرية و المادية جسيمه اوى و قتل ملايين من الجنود و المدنيين و تعرض [[يهوديه|اليهود]] و [[غجر|الغجر]] لابادة على ايدى [[المانيا النازيه|النازيين الالمان]] اللى كانو يؤمنون بأهداف ماكانش للعالم ان يتقبلها بوشها العنصرى. كمذابح اليهود اللى عرفت باسم [[هولوكوست|الهولوكوست]] ( المحرقه ). فى 1947 تمت معاهدة صلح بين ايطاليا و [[رومانيا]] و بلجاريا و هنجاريا و فينلاندا. لكن التنافر بين امريكا و الاتحاد السوفيتى اخر عقد صلح مع المانيا و [[النمسا]] و اليابان. انشاء [[الامم المتحده]] كان من نتايج الحرب. بعد الحرب العالمية التانيه و بعد كل الخراب اللى حصل قرر الاوروبيون و اليابانيين على بناء بلادهم و اقتصادهم فى مدة قصيرة بفضل ثقافتهم المتقدمة فبنوا حضارة قائمة على اسس علمية قوية ، و فى ظرف وجيز تجاوز الاوروبيين الخلافات و كونوا السوق الاوروبية المشتركة و بعد كده [[اتحاد اوروبى|الاتحاد الاوروبى]] اللى عمل منهم قوه لا يستهان بيها فى كل المجالات. '''الحرب العالميه التانية''' كانت حرب عالميه ابتدت سنة 1939 وانتهت سنة 1945. اغلبية دول العالم و كل الدول الكبيره دخلو الحرب العالميه التانية بكل جهودهم الحربيه والعلميه والاقتصاديه. وقت الحرب وقبلها اتعرض اليهود و اقليات ثانية لاضطهاد جامد على ايد [[المانيا النازيه|النازيين]] ، السياسه اللى اتبعتها '''دول المحور''' ( [[المانيا]] و [[ايطاليا]] و [[اليابان]] ) كانت من اهم الاحداث السياسيه التى ادت لنشوبها ، و وصلت الذروه بعد ما استولى الالمان على [[بوهيميا]] و [[مولدوڤا]] فى يناير 1939. فابتدت [[فرنسا]] و [[انجلترا]] يعيدوا تسليحهم و ينظمو نفسهم عسكرى بعد ما كانو اتبعو سياسة التهديه و مضو [[اتفاقية ميونيخ]] سة 1938. [[ادولف هيتلر|هتلر]] طالب باستعادة دانزج و الممر البولندى و عقد ميثاق عدم اعتداء مع الاتحاد السوفيتى فى اغسطس 1939 و بعد كده هاجم [[بولاندا]] فى 1 سبتمبر فاعلنت فرنسا و انجلترا ( والدول اللى تبع يهم ) الحرب على المانيا الدول المتحالفه ضد المانيا و محورها يطلق عليهم اسم '''الحلفاء'''. القوات البريطانيه قضت الشتاء متحصنه. فى ابريل و مايو 1940 احتلو الالمان [[دنمارك|الدنمارك]] و [[النرويج]] و [[هولاندا (توضيح)|هولاندا]] و انقضو على شمال فرنسا و انتصروا على الحلفاء اللى انسحبو بسرعه من [[دنكرك]]. فى 10 يونيه [[1940]] دخلت ايطاليا الحرب فى صف المانيا و استسلمت فرنسا فى 22 يونيه ، و وقفت بريطانيا وحدها بزعامة [[وينستون تشرشيل|وينستون تشرشل]] تقاوم القاذفات الالمانيه. ايطاليا هاجمت انجلترا فى شرق [[انتركتيكا]] ، و فى البلقان هاجموا [[الفنان]] فى اكتوبر 1920. غزت المانيا و [[المجر|هنجاريا]] و [[بلجاريا]] [[يوجوسلاڤيا]] فى ابريل [[1961]] ، فى 22 يونيه غزا هتلر [[روسيا]] ، و ابتدات [[امريكا]] تدخل الحرب بالتدريج ، و احتلت القوات الامريكيه [[ايسلاندا]] و [[جرينلاند]]. فى الشرق الاقصى اعتدى اليابانيين على الهند الصينيه و [[تايلاندا|تايلاند]] فتوتر الموقف ، و هاجم اليابانيين [[بيرل هاربر]] فى [[هاواى]] و هاجمو [[الفيليبين|الفلپين]] و الملايو فى 7 ديسمبر 1941. اعلنت امريكا و معظم حلفائها ما عدا روسيا الحرب على اليابان ، و اعلنت المانيا و حلفائها ما عادا [[فينلاندا]] الحرب على امريكا. اليابان احتلت الفلبين و كذا جزيره فى جنوب شرق اسيا فى [[المحيط الهادى|الپاسيفيك]] ( المحيط الهادى ) ، و وصلت قوات المحور لستالينجراد و القوقاز و كان الجنرال الالمانى [[ايرڤين روميل|روميل]] على وشك ان يحتل [[القاهره]] فى [[مصر]] لكن الجنرال الانجليزى [[مونتجمرى]] انتصر على قوات المحور فى [[العلمين]] فى اكتوبر [[1942]] ، و نزلت قوات امريكيه فى [[الجزاير|الجزائر]] و انتهى القتال فى شرق افريقيا بانتصار قوات الحلفاء. الحلفاء غزوا جزيرة [[سيسيليا|صقليه]] و جنوب ايطاليا فسلمت ايطاليا فى سبتمبر [[1943]]. فى بحر الكورال و ميدواى انتصرت امريكا على اليابان فى المعارك البحريه ، و نزلت القوات الامريكيه فى جوادالكنال ، و انتصرت بقيادة [[ماك ارثر]] فى سلسلة معارك ضاريه فى جزر الباسيفيك و قدرت تسترد الفلبين سنة [[1945]] ، و اتنقلت المعارك لليابان فى اويجيما و اوكيناوا. فى ستالينجراد انتصر الروس فى معركه كبيره سنة 1943 و عملوا هجوم مضاد على طول الجبهه لطرد الالمان ، فوصلت جيوشهم لپولاندا و هنجاريا سنة 1944 ، و طردوا قوات المحور من البلقان. انتهت معركة المحيط [[المحيط الاطلنطى|الاطلنطى]] بطرد غواصات الالمان ، و نزلت قوات الحلفاء بقيادة [[ايزنهاور]] فى [[نورماندى]] فى 6 يونيه 1944 ، و نزلت قوات ثانيه فى جنوب فرنسا ، و تحررت فرنسا و [[بلجيكا|بلچيكا]] من الالمان فى اواخر 1944 و اشتد القتال فى هولاندا و قلب المانيا نفسها. فى ابريل 1945 خلصت مقاومة الالمان و فى 7 مايو استسلموا من مش شرط ، و فى اغسطس رمت امريكا اول قنبله ذريه على [[هيروشيما]] فى اليابان و تبعتها بقنبله ثانيه على [[نجازاكى]]. اعلن الاتحاد السوفيتى الحرب على اليابان و غزت قواته [[منشوريا]] ، فاستسلمت اليابان فى 14 اغسطس و مضت على شروط التسليم فى 2 سبتمبر 1945 ، و هكذا خلصت الحرب اللى كانت خسائرها البشرية و المادية جسيمه اوى و قتل ملايين من الجنود و المدنيين و تعرض [[يهوديه|اليهود]] و [[غجر|الغجر]] لابادة على ايدى [[المانيا النازيه|النازيين الالمان]] اللى كانو يؤمنون باهداف ماكانش للعالم ان يتقبلها بوشها العنصرى. كمذابح اليهود اللى عرفت باسم [[هولوكوست|الهولوكوست]] ( المحرقه ). فى 1947 تمت معاهدة صلح بين ايطاليا و [[رومانيا]] و بلجاريا و هنجاريا و فينلاندا. لكن التنافر بين امريكا و الاتحاد السوفيتى اخر عقد صلح مع المانيا و [[النمسا]] و اليابان. انشاء [[الامم المتحده]] كان من نتايج الحرب. بعد الحرب العالمية التانيه و بعد كل الخراب اللى حصل قرر الاوروبيين و اليابانيين على بناء بلادهم و اقتصادهم فى مدة قصيرة بفضل ثقافتهم المتقدمة فبنوا حضارة لستة على اسس علمية قوية ، و فى ظرف وجيز تجاوز الاوروبيين الخلافات و كونو السوق الاوروبية المشتركة و بعد كده [[الاتحاد الاوروپى]] اللى عمل منهم قوه لا يستهان بيها فى كل المجالات. <templatestyles src="Stack/styles.css" />{{Stack|[[File:Bundesarchiv Bild 102-09042, Genf, Völkerbund, Sitzungssaal.jpg|thumb|250px|The [[League of Nations]] assembly, held in [[Geneva]]. Switzerland (1930)]]}} '''الحرب العالميه التانيه''' '''(''' 1 سبتمبر 1939 - 2 سبتمبر 1945) كانت [[حرب عالميه|صراع عالمى]] بين تحالفين : [[حلفاء الحرب العالميه التانيه|الحلفاء]] [[دول المحور|ودول المحور]] . شاركت فيها كل دول العالم بالتقريب . لعبت الدبابات والطيارات أدوار رئيسية، {{ملا|Often abbreviated as '''WWII''' or '''WW2''' }} الأخيرة من قصف المدن استراتيجى و إيصال [[سلاح نووى|الأسلحة النووية]] الوحيدة المستخدمة فى الحرب. كانت الحرب العالمية التانيه الصراع الاكتر دموية فى التاريخ، علشان أودت بحياة ما بين 60 و75 مليون شخص. لقى الملايين حتفهم نتيجة المجازر والمجاعة و الأمراض [[ابادة الشعوب|والإبادة الجماعية]] ، بما فيها [[هولوكوست|المحرقة]] . بعد انتصار الحلفاء، احتُلت [[المانيا المحتله من قوات التحالف|ألمانيا]] والنمسا و اليابان وكوريا ، وحوكم القادة [[محكمة نورنبيرج|الألمان]] و اليابانيين بتهمة ارتكاب [[جريمة حرب|جرائم حرب]] . أسباب الحرب العالمية التانيه شملت التوترات اللى لم بتتحل بعد الحرب العالمية الأولى، و صعود الفاشية فى اوروبا ، والنزعة العسكرية فى اليابان . ومن الأحداث الرئيسية اللى سبقت الحرب غزو اليابان لمنشوريا سنة 1931، [[حرب اهليه اسبانيه|والحرب الأهلية الإسبانية]] ، و بداية الحرب الصينية اليابانية التانيه سنة 1937، وضم المانيا للنمسا [[اتفاقية ميونيخ|ومنطقة السوديت]] .&nbsp;بيعتبر أن الحرب العالمية التانيه قد ابتدت عموم فى 1 سبتمبر سنة 1939، لما غزت [[المانيا النازيه|المانيا النازية]] ، بقيادة [[ادولف هيتلر|أدولف هتلر]] ، بولندا، وبعدها أعلنت المملكة المتحدة وفرنسا الحرب على ألمانيا. كما غزا [[اتحاد سوڤيتى|الاتحاد السوفيتى]] بولندا فى نص سبتمبر، واتقسمت بين المانيا والاتحاد السوفيتى حسب [[الاتفاق الالمانى السوفيتى|اتفاقية مولوتوف-ريبنتروب]] . سنة 1940، ضم الاتحاد السوفيتى دول البلطيق و أجزاء من فينلاندا ورومانيا ، فى الوقت نفسه احتلت المانيا النرويج و الدنمارك وبلجيكا ولوكسيمبورج و نيديرلاند . بعد [[معركة فرنسا|سقوط فرنسا]] فى يونيه 1940، استمرت الحرب بشكل رئيسى بين ألمانيا، اللى تلقت ساعتها دعم من ايطاليا الفاشية ، [[الامبراطوريه البريطانيه|والامبراطورية البريطانية]] و دول [[دول الكومنولث|الكومنولث البريطانى]] ، و شافت معارك فى البلقان و البحر المتوسط و الشرق الوسطانى وشرق افريقيا ، و [[معركة بريطانيا|معركة بريطانيا الجوية، وحملة القصف]] الجوى البريطانى (بليتز) ، ومعركة الاطلنطى البحرية. نص سنة 1941، كانت يوجوسلاڤيا واليونان قد انغلبتا كمان على ايد دول [[دول المحور|المحور]] . فى يونيه 1941، غزت المانيا الاتحاد السوفيتى ،و ده اتسبب فى فتح الجبهة الشرقية . اليابان فى ديسمبر 1941، هاجمت الأراضى الامريكانيه والبريطانية فى آسيا و المحيط الهادى ، بما فيها [[الهجوم على بيرل هاربر|بيرل هاربر فى هاواى]] ،و ده دفع [[امريكا|الولايات المتحدة]] لدخول الحرب ضد دول المحور. غزت اليابان معظم سواحل الصين و جنوب [[جنوب شرق اسيا|شرق آسيا]] ، لكن تقدمها فى المحيط الهادى توقف فى يونيه 1942 فى معركة ميدواى . فى أوائل سنة 1943، انغلبت قوات المحور فى شمال إفريقيا و فى [[معركة ستالينجراد|ستالينجراد]] بالاتحاد السوفيتى. أدى غزو الحلفاء لايطاليا فى يوليه لسقوط نظامها الفاشى ، و أجبرت هجمات الحلفاء فى المحيط الهادى والاتحاد السوفيتى دول المحور على التراجع على كل الجبهات. سنة 1944، غزا الحلفاء الغربيون فرنسا فى نورماندى ، و تقدم الاتحاد السوفيتى لاوروبا الوسطانيه. كما تكبدت اليابان انتكاسات كبيرة، من بينها إضعاف أسطولها البحرى على ايد امريكا، وفقدان جزر رئيسية فى غرب المحيط الهادى، وهزايم فى بورما . الحرب خلصت فى اوروبا بتحرير الأراضى اللى احتلتها المانيا وغزو الحلفاء لألمانيا، اللى وصل ذروته بسقوط برلين فى يد القوات السوفيتية واستسلام المانيا اللى مش مشروط فى 8 مايو 1945. فى 6 و9 اغسطس، [[ضربه نوويه على هيروشيما وناجاساكى|ألقت امريكا قنابل ذرية]] على هيروشيما وناغازاكى، أعقب ذلك غزو سوفيتى لمنشوريا اللى كانت تحت الاحتلال اليابانى . أعلنت اليابان [[استسلام اليابان|استسلامها اللى مش مشروط]] فى 15 اغسطس ووقعت وثيقة الاستسلام فى 2 سبتمبر 1945 .&nbsp;عملت الحرب الأهلية الامريكانيه تحول جذرى فى البنى السياسية والاقتصادية والاجتماعية للعالم، و أرست أسس العلاقات الدولية لما تبقى من القرن العشرين و حتا القرن الواحد و عشرين. اتبنت [[الامم المتحده]] لتعزيز التعاون الدولى ومنع النزاعات المستقبلية، وانضمت القوى العظمى المنتصرة - الصين وفرنسا والاتحاد السوفيتى والمملكة المتحدة و امريكا - كأعضاء دائمين فى [[مجلس الامن|مجلس الأمن]] اللى تبعها. وبرز الاتحاد السوفيتى و امريكا كقوتين عظميين متنافستين،و ده مهد الطريق [[حرب بارده|للحرب الباردة]] . بعد الدمار اللى لحق باوروبا، تضاءل نفوذ قواها العظمى،و ده اتسبب فى إنهاء الاستعمار فى افريقيا و آسيا . واتجهت كتير من الدول اللى تضررت صناعاتها نحو التعافى الاقتصادى والتوسع . == تواريخ البدء و الانتهاء == يتفق معظم المؤرخين على أن الحرب العالمية التانيه ابتدت بالغزو الألمانى لبولندا فى 1 سبتمبر سنة 1939، و إعلان بريطانيا وفرنسا الحرب على المانيا بعد يومين. {{Sfn|Weinberg|2005}} بتشمل التواريخ المقترحة لبداية حرب المحيط الهادى بداية الحرب الصينية اليابانية التانيه فى 7 يوليه سنة 1937، أو الغزو اليابانى السابق لمنشوريا فى 18 سبتمبر سنة 1931.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ferris|الأول=John|عنوان=The Cambridge History of the Second World War, Volume I: Fighting the War|تاريخ=2015|ناشر=[[Cambridge University Press]]|مكان=[[Cambridge]]|لغة=en|مؤلف2=Mawdsley|الأول2=Evan}}</ref> {{Sfn|Förster|Gessler|2005}} <ref>Polmar, Norman; Allen, Thomas B. (1991) ''[[iarchive:worldwariiameric00polm|World War II: America at War, 1941–1945]]''. {{ISBN|978-0-3945-8530-7}}</ref> ومن التواريخ المقترحة التانيه لبدء [[الحرب الايطالية الاثيوبية التانيه|الحرب الغزو الإيطالى للحبشة]] فى 3 اكتوبر سنة 1935. ويرى المؤرخ البريطانى [[انتونى بيڤور|أنتونى بيفور]] أن بداية الحرب العالمية التانيه كانت فى 18 سبتمبر سنة 1939.&nbsp;الحرب العالمية التانيه هيا معارك خالخين غول اللى دارت بين [[امبراطورية اليابان|اليابان]] وقوات مونجوليا [[اتحاد سوڤيتى|والاتحاد السوفيتى]] من مايو لسبتمبر 1939. {{Sfn|Beevor|2012}} ويرى تانيين أن [[حرب اهليه اسبانيه|الحرب الأهلية الإسبانية]] كانت بداية أو مقدمة للحرب العالمية الثانية.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 10 March 2017 | title = In Many Ways, Author Says, Spanish Civil War Was 'The First Battle Of WWII' | url = https://www.npr.org/2017/03/10/519462137/in-many-ways-author-says-spanish-civil-war-was-the-first-battle-of-wwii | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210416013707/https://www.npr.org/2017/03/10/519462137/in-many-ways-author-says-spanish-civil-war-was-the-first-battle-of-wwii | archivedate = 16 April 2021 | accessdate = 16 April 2021 | work = [[Fresh Air]] | publisher = NPR }}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Spanish Civil War and the Coming of the Second World War|صحيفة=The International History Review|مؤلف=Frank|الأول=Willard C.|تاريخ=1987|المجلد=9|العدد=3|صفحات=368–409|جايستور=40105814|دوي=10.1080/07075332.1987.9640449}}</ref> لم يُتفق عالمى على تاريخ انتهاء الحرب. كان الرأى السائد ساعتها أن الحرب خلصت بهدنة 15 اغسطس/آب 1945 ( يوم النصر على اليابان )، مش باستسلام [[استسلام اليابان|اليابان]] الرسمى فى 2 سبتمبر 1945، اللى أنهى الحرب رسمى فى آسيا . وُقِّعت معاهدة سلام بين اليابان والحلفاء سنة 1951. {{Sfn|Masaya|1990}} وسمحت معاهدة سنة 1990 بخصوص مستقبل المانيا بإعادة توحيد المانيا الشرقية و الغربية .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Treaty on the Final Settlement with Respect to Germany|مسار=https://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|ناشر=usa.usembassy.de|تاريخ-الوصول=6 May 2012|تاريخ=12 September 1990|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120507180629/https://usa.usembassy.de/etexts/2plusfour8994e.htm|تاريخ-الأرشيف=7 May 2012}}</ref> لم تُوقَّع أى معاهدة سلام رسمية بين اليابان والاتحاد السوفيتى، رغم إنهاء حالة الحرب بين البلدين حسب الإعلان السوفيتى اليابانى المشترك سنة 1956 ، اللى أعاد كمان العلاقات الدبلوماسية الكاملة بينهم.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Why Japan and Russia never signed a WWII peace treaty|مسار=https://asiatimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty/|صحيفة=Asia Times|تاريخ=15 December 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180604072306/https://www.atimes.com/article/fact-box-japan-russia-never-signed-wwii-peace-treaty|تاريخ-الأرشيف=4 June 2018|وكالة=Reuters|url-status=live}}</ref><ref name="nyt">{{استشهاد بخبر | url = https://www.nytimes.com/1956/10/20/archives/texts-of-sovietjapanese-statements-peace-declaration-trade-protocol.html | title = Texts of Soviet–Japanese Statements; Peace Declaration Trade Protocol | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211209133402/https://www.nytimes.com/1956/10/20/archives/texts-of-sovietjapanese-statements-peace-declaration-trade-protocol.html | archivedate = 9 December 2021 | work = [[The New York Times]] | page = 2 | date = 20 October 1956 }}</ref> == خلفية == === نتايج الحرب العالمية الأولى === [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] عملت تغيير جذرى فى الخريطة السياسية الاوروبية. فقدت أبرز دول المحور أراضيها حسب معاهدات السلام اللى أبرمتها فى ختام الصراع. ونشأت دول قومية جديدة نتيجة تفكك [[الامبراطوريه الروسيه|الامبراطوريات]] [[الامبراطوريه النمساويه المجريه|النمساوية المجرية]] [[امبراطوريه عثمانيه|والعثمانية]] والروسية.<ref name="Gilbert1994">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilbert|الأول=Martin|عنوان=The First World War: A Complete History|تاريخ=1994|ناشر=[[Henry Holt and Company]]|مكان=[[نيو يورك]]|صفحات=527–532|isbn=9780805076172}}</ref> لمنع نشوب حرب عالمية مستقبلية، اتأسست [[عصبة الامم|عصبة الأمم]] سنة 1920 حسب [[مؤتمر باريس للسلام 1919|مؤتمر باريس للسلام]] . كانت الوظيفة الأساسية للمنظمة هيا منع النزاعات المسلحة بالأمن الجماعى، ونزع السلاح العسكرى و البحرى ، و تسوية النزاعات الدولية بالمفاوضات السلمية و التحكيم.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Gerwarth | first = Robert | title = Paris Peace Treaties failed to create a secure, peaceful and lasting world order | url = https://www.irishtimes.com/culture/heritage/paris-peace-treaties-failed-to-create-a-secure-peaceful-and-lasting-world-order-1.3745849 | date = 21 January 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210814213229/https://www.irishtimes.com/culture/heritage/paris-peace-treaties-failed-to-create-a-secure-peaceful-and-lasting-world-order-1.3745849 | archivedate = 14 August 2021 | accessdate = 29 October 2021 | work = [[The Irish Times]] | language = en }}</ref> رغم المشاعر السلمية القوية بعد الحرب العالميه التانيه<span class="nowrap" about="#mwt1" typeof="mw:Transclusion" id="mwAw" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./قالب:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]"><span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span></span>لقد برزت [[قوميه|النزعة القومية]] التوسعية والانتقامية فى كتير من الدول الاوروبية. {{Sfn|Ingram|2006}} و برزت دى المشاعر بشكل خاص فى المانيا بسبب الخساير الإقليمية والاستعمارية والمالية الكبيرة اللى فرضتها [[معاهدة فيرساى|معاهدة فرساى]] . حسب دى المعاهدة، خسرت المانيا حوالى 13% من أراضيها الداخلية وجميع ممتلكاتها الخارجية ، فى الوقت نفسه مُنع ضم المانيا لدول تانيه، وفُرضت عليها تعويضات ، واتحطت قيود على حجم و قدرات قواتها المسلحة . {{Sfn|Kantowicz|1999}} [[ملف:Destruction_in_a_Berlin_street.jpg|تصغير|280x280بك|الخراب كان من نتايج الحرب]] [[ملف:Royal_Air_Force_Bomber_Command,_1942-1945._CL3400.jpg|تصغير|280x280بك|هامبورج- المانيا 1943]] [[ملف:Koeln_1945.jpg|تصغير|280x280بك|مدينه تحت الانقاض - كولن- المانيا 1945]] === المانيا و ايطاليا === [[امبراطورية المانيا|الامبراطورية الألمانية]] تفككت فى [[الثوره الالمانيه (1918–1919)|الثورة الألمانية 1918-1919]] ، و اتبنت حكومة ديمقراطية اتعرفت بعدين باسم [[جمهورية فايمار]] . شافت [[فترة ما بين الحربين العالميتين|فترة ما بين الحربين]] صراع بين مؤيدين الجمهورية الجديدة ومعارضيها المتشددين من اليمين واليسار السياسيين. حققت ايطاليا، بصفتها حليف فى دول الوفاق، بعض المكاسب الإقليمية بعد الحرب؛ لكن القوميين الإيطاليين استاؤوا من عدم وفاء المملكة المتحدة وفرنسا بوعودهما بضمان دخول ايطاليا الحرب فى اتفاقية السلام. بين 1922 و1925، استولت الحركة الفاشية بقيادة [[بينيتو موسولينى]] على السلطة فى ايطاليا، مُتبنيةً أجندة قومية [[الانظمه الشموليه|شمولية]] وتعاونية مع الطبقات ، ألغت الديمقراطية التمثيلية ، وقمعت القوى الاشتراكية واليسارية والليبرالية، وانتهجت سياسة خارجية توسعية عدوانية تهدف لجعل ايطاليا قوة عالمية، واعدةً بإنشاء "إمبراطورية رومانية جديدة". {{Sfn|Shaw|2000}} [[ملف:Nürnberg_Reichsparteitag_Hitler_retouched.jpg|يسار|تصغير|[[ادولف هيتلر|أدولف هتلر]] فى تجمع سياسى [[نازيه|نازى]] ألمانى فى [[نورنبرج|نورمبرغ]] ، اغسطس 1933]] بعد [[انقلاب بير هول|محاولة فاشلة للإطاحة بالحكومة الألمانية]] سنة 1923، بقا [[ادولف هيتلر|أدولف هتلر]] مستشار لالمانيا سنة 1933، بعد ما عيّنه الرئيس [[پول فون هيندنبورج|بول فون هيندنبورغ]] والرايخستاغ . وبسرعه لغا النازيون الديمقراطية البرلمانية، وتبنّوا مراجعة جذرية للنظام العالمى بدوافع عنصرية ، وابتدو حملة تسليح واسعة النطاق. {{Sfn|Brody|1999}} بعد وفاة هيندنبورغ سنة 1934، أعلن هتلر نفسه ''زعيم'' لألمانيا. وسعى منها لترسيخ تحالفها مع ايطاليا، منحت فرنسا ايطاليا حرية التصرف فى اثيوبيا ، اللى كانت ايطاليا تطمح ليها كمستعمرة. وزاد الوضع فى أوائل سنة 1935 لما أُعيد توحيد حوض نهر سار قانونى مع ألمانيا، فرفض هتلر [[معاهدة فيرساى|معاهدة فرساى]] ، وسرّع برنامجه لإعادة التسلح، وفرض التجنيد الإجبارى . {{Sfn|Zalampas|1989}} === المعاهدات الاوروبية === المملكة المتحدة و فرنسا و ايطاليا شكّلت جبهة ستريسا فى ابريل/نيسان 1935 لاحتواء ألمانيا، هيا خطوة أساسية نحو العولمة العسكرية ؛ إلا أنه فى يونيه من نفس السنه، المملكة المتحدة عملت اتفاقية بحرية مستقلة مع ألمانيا، خففت بموجبها القيود السابقة. أما الاتحاد السوفيتى، اللى انتابه القلق إزاء أهداف المانيا فى الاستيلاء على مساحات واسعه من اوروبا الشرقية ، فقد صاغ معاهدة تعاون متبادل مع فرنسا. لكن قبل ما تدخل التنفيذ، كان على الاتفاق الفرنساوى السوفيتى أن يمر عبر بيروقراطية عصبة الأمم،و ده جعله عملى بلا فاعلية.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Mandelbaum|1988}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Record|2005}}.</ref> أما امريكا، اللى انتابها القلق إزاء الأحداث فى اوروبا و آسيا، فقد أصدرت قانون الحياد فى اغسطس/آب من نفس السنه. {{Sfn|Schmitz|2000}} هتلر اتحدا معاهدتين فرساى و لوكارنو بإعادة تسليح منطقة الراين فى مارس 1936، ولم يواجه معارضة تُذكر بسبب سياسة الاسترضاء . {{Sfn|Adamthwaite|1992}} فى اكتوبر 1936، المانيا و ايطاليا شكلت [[دول المحور|محور روما-برلين]] . بعد شهر، المانيا و اليابان وقعت [[حلف مناهضة الكومنترن|ميثاق مناهضة الشيوعية]] ، اللى انضمت ليه ايطاليا فى العام التالى. {{Sfn|Shirer|1990}} === آسيا === حزب [[الكومينتانج|الكومينتانغ]] فى الصين شنّ حملة توحيد ضد أمراء الحرب الإقليميين ، و وحد الصين اسمى فى نص عشرينات القرن العشرين، لكنه بسرعه تورط فى حرب أهلية ضد حلفائه السابقين من الحزب الشيوعى الصينى و أمراء الحرب الإقليميين الجدد . {{Sfn|Preston|1998}} و سنة 1931، قامت [[امبراطورية اليابان|الامبراطورية اليابانية]] ، اللى كانت تتجه نحو العسكرة بشكل متزايد ، اللى سعت طويل لتعزيز نفوذها فى الصين كخطوة أولى لما اعتبرته حكومتها حق البلاد فى حكم آسيا ، بتدبير حادثة موكدين كذريعة لغزو منشوريا وتأسيس دولة [[مانتشوكو|مانشوكو]] [[دولة دميه|العميلة]] . {{Sfn|Myers|Peattie|1987}} {{Sfn|Smith|Steadman|2004}} الصين ناشدت [[عصبة الامم|عصبة الأمم]] لوقف الغزو اليابانى لمنشوريا. انسحبت اليابان من عصبة الأمم بعد إدانتها لغزوها منشوريا. بعدين خاض البلاد شوية معارك فى شنغهاى ، وريها ، وخبى ، لأن تم توقيع هدنة تانغغو سنة 1933. بعد ذلك، واصلت القوات الصينية المتطوعة مقاومة العدوان اليابانى فى منشوريا ، وتشهار، وسويوان .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Coogan|1993}}: "Although some Chinese troops in the Northeast managed to retreat south, others were trapped by the advancing Japanese Army and were faced with the choice of resistance in defiance of orders, or surrender. A few commanders submitted, receiving high office in the puppet government, but others took up arms against the invader. The forces they commanded were the first of the volunteer armies."</ref> بعد حادثة شيآن سنة 1936، اتفقت قوات الكومينتانج و الحزب الشيوعى الصينى على وقف ضرب النار لتشكيل جبهة موحدة فى مواجهة اليابان. {{Sfn|Busky|2002}} == أحداث قبل الحرب == === الغزو الإيطالى لاثيوبيا (1935) === [[ملف:Mussolini_truppe_Etiopia.jpg|تصغير|[[بينيتو موسولينى]] يتفقد القوات خلال [[الحرب الايطالية الاثيوبية التانيه|الحرب الإيطالية الإثيوبية]] ، 1935]] [[الحرب الايطالية الاثيوبية التانيه|الحرب الإيطالية الإثيوبية الثانية]] كانت حرب استعمارية ابتدت فى اكتوبر 1935 وانتهت فى مايو 1936. ابتدت الحرب بغزو القوات المسلحة [[مملكة ايطاليا|لمملكة ايطاليا]] ( {{Lang|it|Regno d'Italia}} ) للإمبراطورية الإثيوبية (المعروفة كمان باسم [[اثيوبيا|الحبشة]] ). انطلقت الحرب من الصومال الإيطالى و إريتريا .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stanton|الأول=Andrea L.|مسار=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC|عنوان=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia|تاريخ=2012|صفحة=308|تاريخ-الوصول=6 April 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230307201327/https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC|تاريخ-الأرشيف=7 March 2023|url-status=live|مؤلف2=Ramsamy|مؤلف3=Seybolt|الأول2=Edward|الأول3=Peter J.|isbn=978-1-4129-8176-7}}</ref> و أسفرت الحرب عن احتلال عسكرى لاثيوبيا وضمها لمستعمرة شرق افريقيا الإيطالية المنشأة جديد ( {{Lang|it|Africa Orientale Italiana}} و ذلك، كشف ذلك عن ضعف [[عصبة الامم|عصبة الأمم]] كقوة لحفظ السلام. كانت ايطاليا واثيوبيا دولتين عضوتين، لكن العصبة لم تفعل الكتير لما انتهكت الأولى المادة العاشرة من ميثاقها بشكل واضح. {{Sfn|Barker|1971}} أيدت المملكة المتحدة وفرنسا فرض عقوبات على ايطاليا بسبب الغزو، رغم ان العقوبات لم بتنفذ بالكامل ولم تُفلح فى إنهاء الغزو الإيطالى. {{Sfn|Shirer|1990}} تخلت ايطاليا بعدين عن اعتراضاتها على هدف المانيا المتمثل فى ضم النمسا . {{Sfn|Kitson|2001}} === الحرب الأهلية الإسبانية (1936-1939) === {{Eastern world}} لما الحرب الأهلية اندلعت فى اسبانيا، قدم هتلر وموسولينى دعم عسكرى للمتمردين القوميين بقيادة الجنرال [[فرانسيسكو فرانكو|فرانشيسكو فرانكو]] . وقدّمت ايطاليا دعم اكبر للقوميين مقارنه بالنازيين، حيث بعت موسولينى اكتر من 70 ألف جندى برى، و6 آلاف من أفراد الطيران، و720 طياره لاسبانيا. {{Sfn|Neulen|2000}} ، دعم الاتحاد السوفيتى حكومة [[الجمهوريه الاسبانيه التانيه|الجمهورية الإسبانية]] القائمة. كما قاتل اكتر من 30 ألف متطوع أجنبى، اتعرفوا بالألوية الدولية ، ضد القوميين. واستغلت المانيا والاتحاد السوفيتى دى [[حرب بالوكاله|الحرب بالوكالة]] لاختبار أحدث أسلحتهما وتكتيكاتهما فى القتال. انتصر القوميون فى الحرب الأهلية فى ابريل 1939، فى الوقت نفسه فضل فرانكو، اللى بقا ديكتاتور، على الحياد رسمى خلال الحرب العالميه التانيه.{{Spaces}}ثانى، لكنه كان يميل عموم لدول المحور . {{Sfn|Payne|2008}} و كان اكبر تعاون له مع المانيا هو إرسال متطوعين للقتال على الجبهة الشرقية . {{Sfn|Payne|2008}} === الغزو اليابانى للصين (1937) === [[ملف:Taierzhuang.jpg|تصغير|جنود صينيين يقاتلو [[جيش اليابان الامبراطورى|الجيش الامبراطورى اليابانى]] فى تايرزهوانج ، 1938]] فى يوليه 1937، اليابان استولت على [[بيچينج]] ، العاصمة الامبراطورية الصينية السابقة، بعد إشعالها فتيل حادثة كوبرى ماركو بولو ، اللى وصلت عزها فى الحملة اليابانية لغزو الصين كلها عقب سنين من التوتر والنزاعات المحدودة . {{Sfn|Eastman|1986}} وبسرعه مضا السوفيت معاهدة عدم اعتداء مع الصين لتقديم الدعم المادى ، منهين بكده فعلى تعاون الصين السابق مع المانيا .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Paine|الأول=Sarah|عنوان=The Wars for Asia, 1911–1949|تاريخ=2012|ناشر=Cambridge University Press}}</ref> من سبتمبر لنوفمبر، اليابانيين هاجمو تاييوان ، و اشتبكو مع جيش الكومينتانج حول شينكو ، وقاتلوا القوات الشيوعية فى بينجشينجوان ، كما ذكر يانج كويسونج فى كتابه "حول إعادة بناء وقائع معركة بينجشينجوان"، و سيطرو على شبكة السكك الحديد الشمالية للصين.<ref name="Tucker2009">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tucker|الأول=Spencer C.|مسار=https://books.google.com/books?id=h5_tSnygvbIC&pg=PA1873|عنوان=A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East [6 volumes]: From the Ancient World to the Modern Middle East|تاريخ=2009|ناشر=ABC-CLIO|تاريخ-الوصول=27 August 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230307201303/https://books.google.com/books?id=h5_tSnygvbIC&pg=PA1873|تاريخ-الأرشيف=7 March 2023|url-status=live|عبر=Google Books|isbn=978-1-8510-9672-5}}</ref><ref name="Hsu & Chang 1971 221">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Hsu|Chang|1971}}.</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dorn|الأول=Frank|عنوان=The Sino-Japanese War, 1937-1941|تاريخ=1974|ناشر=Macmillan}}</ref> نشر الجنرال القومى [[شيانج كاى-شيك|شيانج كاى شيك]] احسن جيوشه للدفاع عن شنغهاى ، لكن بعد 3 أشهر من القتال الضارى، وقعت شنغهاى. وواصل اليابانيين دفع القوات الصينية لالوراء، واستولوا على العاصمة نانكينج فى ديسمبر 1937.<ref name=":0">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wakabayashi|الأول=Bob|عنوان=The Nanking Atrocity, 1937–1938: Complicating the Picture|تاريخ=2007|ناشر=Berghahn Books|صفحة=384}}</ref> فى مارس 1938، القوات القومية الصينية حققت أول انتصار كبير ليها فى تايرزهوانج ، لكن فقدت السيطرة على مدينة شوتشو فى مايو. {{Sfn|Hsu|Chang|1971}} و فى يونيه 1938، أوقفت القوات الصينية التقدم اليابانى بإغراق نهر اليانجتسى ،و ده أتاح للصينيين الوقت الكافى لإعداد دفاعاتهم فى [[ووهان]] بتكلفة باهظة على السكان المدنيين المحليين، لكن المدينة وقعت بحلول اكتوبر بعد معارك شديده على طول نهر اليانجتسى. {{Sfn|Eastman|1986}} الانتصارات العسكرية اليابانية ما قضيتش على المقاومة الصينية؛ لكن عكس، الحكومة الصينية نقلت لجوه نحو [[تشونجتشينج]] وواصلت الحرب. {{Sfn|Taylor|2009}} {{Sfn|Sella|1983}} سعى منها لكسر معنويات الصينيين، الطيارات اليابانية ابتدت بشن غارات جوية على مدن حوض سيتشوان ،و دهسبب مقتل عشرات الآلاف من المدنيين.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mitter|الأول=Rana|عنوان=Forgotten Ally|تاريخ=2013|ناشر=Houghton Mifflin Harcourt}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Paine|الأول=Sarah|عنوان=The Wars for Asia|ناشر=Cambridge University Press|صفحة=185}}</ref> === الصراعات الحدودية السوفيتية اليابانية === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Spanish Civil War}} === الاحتلالات و الاتفاقيات الاوروبية === فى اوروبا، زادت المانيا وايطاليا عدوانية. ففى مارس 1938، المانيا ضمت النمسا ، الأمر اللى لم يُثر سوى ردود فعل طفيفة من القوى الاوروبية التانيه. {{Sfn|Collier|Pedley|2000}} وبتشجيع من كده، ابتدا هتلر بالضغط على المانيا للمطالبة بمنطقة السوديت ، هيا منطقة فى [[تشيكوسلوفاكيا]] ذات أغلبية سكانية من أصل [[المان|ألمانى]] . وبسرعه حذت المملكة المتحدة وفرنسا حذو رئيس الوزراء البريطانى [[نيفيل تشامبرلين]] فى سياسة الاسترضاء، وتنازلتا عن المنطقة دى لالمانيا حسب [[اتفاقية ميونيخ]] ، اللى أُبرمت رغم عن إرادة الحكومة التشيكوسلوفاكية، مقابل وعد بعدم المطالبة بأى أراضى تانيه. {{Sfn|Kershaw|2001}} بعد كده بوقت قصير، أجبرت المانيا وايطاليا تشيكوسلوفاكيا على التنازل عن أراضى إضافية للمجر، وضمت بولندا منطقة ترانس-أولزا اللى تبع تشيكوسلوفاكيا. {{Sfn|Kershaw|2001}} [[ملف:Munich_Agreement_Bundesarchiv_Bild_183-R69173.jpg|تصغير|من اليسار لليمين: [[نيفيل تشامبرلين|تشامبرلين]] ، [[ادوار دلادييه|دالادييه]] ، [[ادولف هيتلر|هتلر]] ، [[بينيتو موسولينى|موسولينى]] ، [[جالياتسو تشانو|وتشيانو]] فى صورة قبل توقيع [[اتفاقية ميونيخ]] ، 29 سبتمبر 1938]] مع ان الاتفاقية قد لبت كل مطالب المانيا المعلنة، لكن هتلر كان غاضب سر لأن التدخل البريطانى حال دون تمكنه من الاستيلاء على تشيكوسلوفاكيا كلها فى عملية واحدة. فى خطابات لاحقة، هاجم هتلر البريطانيين واليهود ووصفهم بـ"دعاة الحرب"، و فى يناير 1939 أمر سر بتعزيز كبير للبحرية الألمانية لتحدى التفوق البحرى البريطانى. فى مارس 1939، غزت المانيا اللى اتبقا من تشيكوسلوفاكيا ، بعدين قسمتها لمحمية بوهيميا ومورافيا الألمانية، و دولة تابعة موالية لألمانيا، هيا جمهورية سلوفاكيا . {{Sfn|Davies|2006}} كما وجه هتلر إنذار نهائى لليتوانيا فى 20 مارس 1939، أجبرها على التنازل عن منطقة كلايبيدا ، اللى كانت معروفه سابق ''باسم ميميلاند'' الألمانية. {{Sfn|Shirer|1990}} استجابه لمطالب هتلر المتكررة بخصوص مدينة دانزيغ الحرة والممر البولندى ، ضمنت المملكة المتحدة وفرنسا دعمهما لاستقلال بولندا . ولما غزت ايطاليا ألبانيا فى ابريل 1939، اتمنح الضمان نفسه لمملكتى رومانيا [[مملكة اليونان|واليونان]] . {{Sfn|Lowe|Marzari|2002}} بعد فتره قصيره من التعهد الفرنساوى البريطانى لبولندا، رسّخت المانيا وايطاليا تحالفهما الخاص حسب [[حلف الصلب|ميثاق الصلب]] . {{Sfn|Dear|Foot|2001}} اتهم هتلر المملكة المتحدة وبولندا بمحاولة تطويق ألمانيا، وتخلى عن الاتفاقية البحرية الأنجلو-ألمانية و إعلان عدم الاعتداء الألمانى البولندى . {{Sfn|Shirer|1990}} [[ملف:Bundesarchiv_Bild_183-H27337,_Moskau,_Stalin_und_Ribbentrop_im_Kreml.jpg|يسار|تصغير|وزير الخارجية الألمانى [[يواخيم فون ريبنتروب]] (على اليمين) والزعيم السوفيتى [[يوسيف ستالين|جوزيف ستالين]] بعد توقيع [[الاتفاق الالمانى السوفيتى|اتفاقية مولوتوف-ريبنتروب]] ، 23 اغسطس 1939]] الوضع زاد لأزمة فى أواخر اغسطس/آب مع حشد المانيا لقواتها قرب الحدود البولندية. فى 23 اغسطس/آب، مضا الاتحاد السوفيتى [[الاتفاق الالمانى السوفيتى|معاهدة عدم اعتداء]] مع ألمانيا، بعد تعثّر المفاوضات الثلاثية لتشكيل تحالف عسكرى بين فرنسا والمملكة المتحدة والاتحاد السوفيتى. {{Sfn|Shore|2003}} <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Molotov's Apprenticeship in Foreign Policy: The Triple Alliance Negotiations in 1939|صحيفة=Europe-Asia Studies|مؤلف=Watson|الأول=Derek|تاريخ=2000|المجلد=52|العدد=4|صفحات=695–722|جايستور=153322|s2cid=144385167|دوي=10.1080/713663077}}</ref> تضمنت دى المعاهدة بروتوكول سرى بييحدد مناطق النفوذ الألمانية والسوفيتية: ليتوانيا لألمانيا، [[استونيا|وفينلاندا و إستونيا]] [[لاتفيا|ولاتفيا]] وبيسارابيا للاتحاد السوفيتى، وبولندا اللى بتتقسم بين القوتين. {{Sfn|Dear|Foot|2001}} ضمنت المعاهدة عدم خوض المانيا حرب مع الاتحاد السوفيتى عند غزوها بولندا. بعد كده مباشرة، أمر هتلر بالهجوم فى 26 اغسطس/آب، لكنه قرر تأجيله بعد ما علم أن المملكة المتحدة عملت معاهدة مساعدة متبادلة رسمية مع بولندا و أن ايطاليا ستلتزم الحياد. {{Sfn|Weinberg|1995}} المانيا عرضت على بريطانيا تحالف مقابل مساعدتها فى استعادة دانزيغ والممر البولندى ومستعمراتها السابقة، لكن بريطانيا ردت بأنها ستفى بضمانتها لبولندا. {{Sfn|Kershaw|2001}} فى 29 اغسطس، طالب هتلر بإرسال مندوب بولندى مفوض لبرلين فى اليوم اللى بعد كده للتفاوض على حل للأزمة، لكن بريطانيا رفضت الجدول الزمنى باعتباره غير معقول. فى ليلة 30-31 اغسطس، قابل السفير البريطانى [[نيڤيل هينديرسون|نيفيل هندرسون]] بوزير الخارجية الألمانى [[يواخيم فون ريبنتروب]] . سلمه ريبنتروب مطالب هتلر بخصوص بولندا، بعدين أعلن أن الموعد النهائى لقبول بولندا قد انقضى. {{Sfn|Kershaw|2001}} == مسار الحرب == {{Notelist}}بحلول أوائل ديسمبر، القوات الاحتياطية اللى تم حشدها جديد {{Sfn|Rotundo|1986}} سمحت للسوفيت بتحقيق التكافؤ العددى مع قوات المحور. {{Sfn|Glantz|2001}} ده، و [[ريخارد زورجه|بيانات مخابراتية]] أثبتت أن الحد الأدنى من القوات السوفيتية فى الشرق ها يكون كافى لردع أى هجوم من قبل جيش كوانتونج اليابانى، <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deighton|الأول=Len|مسار=https://archive.org/details/bloodtearsfollyo0000deig_v3m3|عنوان=Blood, Tears and Folly|تاريخ=1993|ناشر=Pimlico|مكان=London|صفحة=[https://archive.org/details/bloodtearsfollyo0000deig_v3m3/page/479 479]|isbn=978-0-7126-6226-0}}</ref> سمح للسوفيت ببدء هجوم مضاد واسع النطاق ابتدا فى 5 ديسمبر على طول الجبهة ودفع القوات الألمانية {{حول|100|-|250|km|mi}} غرب .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Beevor|1998}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Evans|2008}}, notes that "Zhukov had pushed the Germans back where they had launched Operation Typhoon two months before.{{Spaces}}... Only Stalin's decision to attack all along the front instead of concentrating his forces in an all-out assault against the retreating German Army Group Centre prevented the disaster from being even worse."</ref> === بداية الحرب فى المحيط الهادى (1941) === [[ملف:Germans_at_Polish_Border_(1939-09-01).jpg|تصغير|صورة دعائية ألمانية تعيد تمثيل إزالة المعبر الحدودى البولندى فى [[سوبوت]] <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Historyczna fotografia było pozowaną "ustawką"!|مسار=https://www.polskieradio.pl/10/512/artykul/715295,historyczna-fotografia-bylo-pozowana-ustawka|تاريخ-الوصول=18 March 2025|صحيفة=PolskieRadio.pl|لغة=pl|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250703014357/https://www.polskieradio.pl/10/512/artykul/715295,historyczna-fotografia-bylo-pozowana-ustawka|تاريخ-الأرشيف=3 July 2025|url-status=live}}</ref>]] فى 1 سبتمبر سنة 1939، غزت المانيا بولندا بعد ما افتعلت شوية حوادث حدودية تحت راية زائفة كذريعة لبدء الغزو. {{Sfn|Evans|2008}} و كان أول هجوم ألمانى فى الحرب ضد الدفاعات البولندية فى ويستر بلات .<ref name="Zabecki2015">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Zabecki|الأول=David T.|مسار=https://books.google.com/books?id=Mq_lCAAAQBAJ&pg=PT1663|عنوان=World War II in Europe: An Encyclopedia|تاريخ=2015|ناشر=Routledge|صفحة=1663|اقتباس=The earliest fighting started at 0445 hours when marines from the battleship Schleswig-Holstein attempted to storm a small Polish fort in Danzig, the Westerplate|تاريخ-الوصول=17 June 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230307201256/https://books.google.com/books?id=Mq_lCAAAQBAJ&pg=PT1663|تاريخ-الأرشيف=7 March 2023|url-status=live|isbn=978-1-1358-1242-3}}</ref> وردت المملكة المتحدة بإنذار نهائى لالمانيا لوقف العمليات العسكرية، و فى التالت من سبتمبر، و بعد تجاهل الإنذار، أعلنت بريطانيا وفرنسا الحرب على ألمانيا. {{ملا|[[United Kingdom declaration of war on Germany (1939)|The UK declared war on Germany]] at 11 am. [[French declaration of war on Germany (1939)|France followed 6 hours later]] at 5 pm. }} و خلال فترة الحرب الزائفة ، لم يقدم الحلفاء أى دعم عسكرى مباشر لبولندا، باستثناء استطلاع فرنساوى حذر فى سارلاند .<ref name="Keegan 1997 35">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Keegan|1997}}.<br /><br />{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Cienciala|2010}}, observes that, while it is true that Poland was far away, making it difficult for the French and British to provide support, "[f]ew Western historians of World War{{Spaces}}II{{Spaces}}... know that the British had committed to bomb Germany if it attacked Poland, but did not do so except for one raid on the base of Wilhelmshaven. The French, who committed to attacking Germany in the west, had no intention of doing so."</ref> كما ابتدا الحلفاء الغربيون حصار بحرى على المانيا ، بهدف الإضرار باقتصاد البلاد ومجهودها الحربى.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Beevor|2012}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Dear|Foot|2001}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Roskill|1954}}.</ref> وردت المانيا بإصدار أوامر بشن حرب غواصات ضد سفن الحلفاء التجارية والحربية، الأمر اللى تصاعد بعدين لمعركة الاطلنطى .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Battle of the Atlantic|مسار=https://www.history.co.uk/history-of-ww2/battle-of-the-atlantic|تاريخ-الوصول=11 July 2022|صحيفة=Sky HISTORY TV channel|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220520073745/https://www.history.co.uk/history-of-ww2/battle-of-the-atlantic|تاريخ-الأرشيف=20 May 2022|url-status=live}}</ref> و فى الثامن من سبتمبر، وصلت القوات الألمانية لضواحى [[وارسو]] . أوقف الهجوم البولندى المضاد غرب التقدم الألمانى لكذا أيام، لكن ''[[فيرماخت|الفيرماخت]]'' طوّقه وحاصره. وتمكنت فلول الجيش البولندى من اختراق الحصار والوصول لوارسو المحاصرة . فى 17 سبتمبر 1939، بعد يومين من توقيع اتفاقية وقف ضرب النار مع اليابان ، غزا الاتحاد السوفيتى بولندا {{Sfn|Zaloga|2002}} بذريعة أن الدولة البولندية لم تعتبر موجودة.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Case Study in the Soviet Use of International Law: Eastern Poland in 1939|صحيفة=The American Journal of International Law|مؤلف=Ginsburgs|الأول=George|تاريخ=1958|المجلد=52|العدد=1|صفحات=69–84|جايستور=2195670|s2cid=146904066|دوي=10.2307/2195670}}</ref> فى 27 سبتمبر، استسلمت حامية وارسو للألمان، واستسلمت آخر وحدة عملياتية كبيرة من الجيش البولندى فى 6 سبتمبر.<span class="nowrap" about="#mwt1" typeof="mw:Transclusion" id="mwAw" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./قالب:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]"><span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span></span>اكتوبر . رغم الهزيمة العسكرية، لم تستسلم بولندا قط؛ لكن شكلت حكومة بولندية فى المنفى ، وبقى جهاز دولة سرى فى بولندا المحتلة. {{Sfn|Hempel|2005}} تم إجلاء جزء كبير من الأفراد العسكريين البولنديين لرومانيا ولاتفيا؛ وقاتل كتير منهم بعدين ضد دول المحور فى جبهات تانيه من الحرب. {{Sfn|Zaloga|2002}} المانيا ضمت غرب بولندا واحتلت وسطها ، فى الوقت نفسه الاتحاد السوفيتى ضم شرقها . ونُقلت أجزاء صغيرة من الأراضى البولندية لليتوانيا وسلوفاكيا . فى السادس من اكتوبر، وجّه هتلر عرض علنى للسلام للمملكة المتحدة وفرنسا، لكنه أكد أن مستقبل بولندا س بييحدد حصرى من قِبل المانيا والاتحاد السوفيتى. رُفض الاقتراح <ref name="ibiblio1939">{{استشهاد ويب|عنوان=Major international events of 1939, with explanation|مسار=https://www.ibiblio.org/pha/events/1939.html|ناشر=Ibiblio.org|تاريخ-الوصول=9 May 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130310103815/https://www.ibiblio.org/pha/events/1939.html|تاريخ-الأرشيف=10 March 2013|url-status=live}}</ref> ، فأمر هتلر بشن هجوم فورى على فرنسا، اللى أُجّل لربيع سنة 1940 بسبب سوء الأحوال الجوية. {{Sfn|Liddell Hart|1977}} {{Sfn|Bullock|1990}} <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Deighton|الأول=Len|عنوان=[[Blitzkrieg: From the Rise of Hitler to the Fall of Dunkirk]]|تاريخ=1979|ناشر=Jonathan Cape|صفحات=186–187|وصلة مؤلف=Len Deighton|isbn=978-0-2240-1648-3}} Deighton states that "the offensive was postponed twenty-nine times before it finally took place."</ref> [[ملف:Karelian_Isthmus_13_March_1940.png|تصغير|[[خط مانرهايم]] وبرزخ كاريليا فى اليوم الأخير من حرب الشتاء ، 13 مارس 1940]] بعد بداية الحرب فى بولندا، ستالين هدد [[استونيا|إستونيا]] [[لاتفيا|و لاتفيا]] [[ليتوانيا|و ليتوانيا]] بغزو عسكرى،و ده أجبر دول البلطيق الثلاث على توقيع اتفاقيات تسمح بإنشاء قواعد عسكرية سوفيتية فيها؛ و فى اكتوبر 1939، اتنقلت وحدات عسكرية سوفيتية كبيرة لهناك. {{Sfn|Smith|Pabriks|Purs|Lane|2002}} {{Sfn|Bilinsky|1999}} {{Sfn|Murray|Millett|2001}} رفضت [[فينلاندا]] توقيع اتفاقية مماثلة ورفضت التنازل عن جزء من أراضيها للاتحاد السوفيتى. غزا الاتحاد السوفيتى فينلاندا فى نوفمبر 1939، {{Sfn|Spring|1986}} وطُرد بعدين من [[عصبة الامم|عصبة الأمم]] بسبب جريمة العدوان هذه.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=van Dyke|الأول=Carl|عنوان=The Soviet Invasion of Finland|تاريخ=1997|ناشر=Frank Cass Publishers|مكان=Portland, Oregon|صفحة=71|isbn=978-0-7146-4753-1}}</ref> رغم التفوق العددى الساحق، كان النجاح العسكرى السوفيتى خلال حرب الشتاء متواضع، وانتهت الحرب الفنلندية السوفيتية فى مارس 1940 ببعض التنازلات الفنلندية عن الأراضى . {{Sfn|Hanhimäki|1997}} فى يونيه 1940، احتل الاتحاد السوفيتى كامل أراضى إستونيا ولاتفيا وليتوانيا، {{Sfn|Bilinsky|1999}} و مناطق بيسارابيا وبوكوفينا الشمالية وهيرتسا الرومانية . فى اغسطس/آب 1940، فرض هتلر جايزة ڤيينا التانيه على رومانيا، ما اتسبب فى نقل ترانسيلڤانيا الشمالية لالمجر. {{Sfn|Dear|Foot|2001}} و فى سبتمبر 1940، طالبت بلجاريا بدوبروجا الجنوبية من رومانيا بدعم ألمانى و إيطالى، ما اتسبب فى معاهدة كرايوفا .<ref name="Haynes-2000">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Haynes|الأول=Rebecca|مسار=https://books.google.com/books?id=b_I-AQAAIAAJ|عنوان=Romanian policy towards Germany, 1936–40|تاريخ=2000|ناشر=[[Palgrave Macmillan]]|صفحة=205|تاريخ-الوصول=3 February 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230307201243/https://books.google.com/books?id=b_I-AQAAIAAJ|تاريخ-الأرشيف=7 March 2023|url-status=live|isbn=978-0-3122-3260-3}}</ref> تسبب فقدان ثلث أراضى رومانيا سنة 1939 فى انقلاب ضد الملك [[كارول التانى]] ، محول رومانيا لدكتاتورية فاشية تحت قيادة المارشال [[يون انتونيسكو|إيون أنتونيسكو]] ، ومتجه نحو دول المحور على أمل الحصول على ضمانة ألمانية. فى ذلك، تدهورت العلاقات السياسية والتعاون الاقتصادى بين المانيا والاتحاد السوفيتى تدريجى، {{Sfn|Ferguson|2006}} {{Sfn|Snyder|2010}} ] [ {{Sfn|Koch|1983}} {{Sfn|Roberts|2006}} وابتدت الدولتان الاستعدادات للحرب. {{Sfn|Roberts|2006}} === اوروبا الغربية (1940-1941) === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Spanish Civil War}} [[ملف:WWIIEuropeMay40.gif|تصغير|تقدم ألمانى فى بلجيكا و شمال فرنسا، 10 مايو{{Spaced en dash}} 4 يونيه 1940، مرور بخط ماجينو (الموضح باللون الأحمر الداكن)]] فى ابريل 1940، المانيا غزت الدنمارك و النرويج لحماية شحنات خام الحديد القادمة من السويد ، اللى كان الحلفاء يحاولو قطعها .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Murray|Millett|2001}}.</ref> استسلمت الدنمارك بعد ست ساعات ، و رغم دعم الحلفاء ، وقعت النرويج فى شهرين. {{Sfn|Commager|2004}} أدى السخط البريطانى على الحملة النرويجية لاستقالة رئيس الوزراء [[نيفيل تشامبرلين]] ، اللى حل محله [[وينستون تشرشيل]] فى 10{{Spaces}}مايو 1940. {{Sfn|Reynolds|2006}} فى اليوم نفسه، [[معركة فرنسا|المانيا شنت هجوم على فرنسا]] . وللالتفاف على تحصينات خط ماجينو القوية على الحدود الفرنسية الألمانية، وجهت المانيا هجومها نحو الدول المحايدة: بلجيكا و نيديرلاند ولوكسيمبورج . {{Sfn|Evans|2008}} نفذ الألمان مناورة التفاف عبر منطقة [[اردين (سلسله جبليه فى فرنسا)|آردين]] ، {{Sfn|Keegan|1997}} اللى اعتبرها الحلفاء غلط حاجز طبيعى منيع ضد المركبات المدرعة. {{Sfn|Regan|2004}} {{Sfn|Liddell Hart|1977}} وبفضل نجاحهم فى تطبيق تكتيكات ''الحرب الخاطفة'' الجديدة، تقدم ''الفيرماخت'' بسرعة نحو القناة الإنجليزية وقطع خطوط إمداد قوات الحلفاء فى بلجيكا، محاصر معظم جيوش الحلفاء فى مأزق على الحدود الفرنسية البلجيكية قرب ليل. تمكنت المملكة المتحدة من إجلاء عدد كبير من قوات الحلفاء من القارة بحلول أوائل يونيه، رغم اضطرارهم للتخلى عن معظم معداتهم. {{Sfn|Keegan|1997}} فى 10 يونيه، غزت ايطاليا فرنسا ، معلنةً الحرب على كلىّ من فرنسا والمملكة المتحدة. {{Sfn|Overy|Wheatcroft|1999}} اتجه الألمان جنوب ضد الجيش الفرنساوى المنهك، وسقطت باريس فى أيديهم فى الاربعتاشر من يونيو.{{Spaces}}فى يونيو. بعد ثمانية أيام ، مضت فرنسا هدنة مع المانيا ؛ واتقسمت لمناطق احتلال ألمانية و إيطالية، {{Sfn|Umbreit|1991}} و دولة متبقية غير محتلة تحت [[فرنسا ڤيشى|حكم نظام فيشى]] ، اللى كان، رغم حياده الرسمى، متحالف بشكل عام مع ألمانيا. احتفظت فرنسا بأسطولها، اللى هاجمته المملكة المتحدة فى 3{{Spaces}}فى يوليه فى محاولة لمنع استيلاء المانيا عليها. {{Sfn|Brown|2004}} [[ملف:St_Paul_destroyed.jpg|تصغير|[[كاتدرائية القديس بولس|كاتدرائية سانت بول]] فى لندن بعد القصف الألمانى فى 29 ديسمبر 1940]] [[معركة بريطانيا]] الجوية {{Sfn|Keegan|1997}} ابتدت فى أوائل يوليه بهجمات سلاح الجو الألمانى (لوفتفافه) على المراكب و الموانئ .<ref name="Murray_BoB">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Murray|1983}}</ref> ابتدت الحملة الألمانية للسيطرة الجوية فى اغسطس/آب، لكن فشلها فى هزيمة قيادة المقاتلات اللى تبع سلاح الجو الملكى البريطانى أجبر على تأجيل الغزو الألمانى المقترح لبريطانيا لأجل غير مسمى. اشتد الهجوم الألمانى بالقصف الاستراتيجى مع هجمات ليلية على لندن ومدن تانيه فى حملة القصف الجوى (بليتز) ، لكنه انتهى لحد كبير فى مايو 1941 {{Sfn|Dear|Foot|2001}} بعد فشله فى إحداث خلل كبير فى المجهود الحربى البريطانى. {{R|Murray_BoB}} باستخدام الموانئ الفرنسية اللى اتتاخدت جديد، حققت البحرية الألمانية نجاح ضد البحرية الملكية البريطانية التعبانه، مستخدمةً غواصاتها ضد المراكب البريطانية فى المحيط الاطلنطى .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Goldstein|2004}}</ref> حقق الأسطول البريطانى المحلى نصر هام فى 27{{Spaces}}مايو 1941 بإغراق البارجة الألمانية <i id="mwA-g">بسمارك .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Steury|1987}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Zetterling|Tamelander|2009}}.</ref> فى نوفمبر 1939، امريكا كانت تقدم المساعدة للصين والحلفاء الغربيين، و عدّلت قانون الحياد للسماح للحلفاء بعمليات شراء " نقدية فورية ". {{Sfn|Overy|Wheatcroft|1999}} و سنة 1940، عقب احتلال المانيا لباريس، زاد حجم [[البحريه الامريكيه|البحرية الامريكانيه]] بشكل ملحوظ . فى سبتمبر، وافقت امريكا على مقايضة مدمرات امريكانيه بقواعد بريطانية . {{Sfn|Maingot|1994}} بس، استمرت غالبية الشعب الامريكانى فى معارضة أى تدخل عسكرى مباشر فى الصراع لحد سنة 1941. {{Sfn|Cantril|1940}} و فى ديسمبر 1940، اتهم الرئيس [[فرانكلين روزيڤيلت|فرانكلين روزفلت]] هتلر بالتخطيط لغزو العالم، واستبعد أى مفاوضات باعتبارها عديمة الجدوى، داعى امريكا لأن تبقا " ترسانة للديمقراطية "، ومروج لبرامج الإعارة والتأجير للمساعدات العسكرية و الإنسانية لدعم المجهود الحربى البريطاني؛ و تم توسيع نطاق برنامج الإعارة والتأجير بعدين علشان يشمل الحلفاء التانيين، بما فيها الاتحاد السوفيتى بعد غزوه من قبل ألمانيا.<ref name="ibiblio_1940">{{استشهاد ويب|عنوان=Major international events of 1940, with explanation|مسار=https://www.ibiblio.org/pha/events/1940.html|ناشر=Ibiblio.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130525060313/https://www.ibiblio.org/pha/events/1940.html|تاريخ-الأرشيف=25 May 2013|url-status=live}}</ref> ابتدت امريكا التخطيط الاستراتيجى للاستعداد لهجوم شامل ضد ألمانيا.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Coordination With Britain|مسار=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Plans/USA-WD-Plans-12.html|تاريخ-الوصول=13 May 2013|صحيفة=US Army in WWII – Chief of Staff: Prewar Plans and Operations|مؤلف=Skinner Watson|الأول=Mark|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130430001549/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Plans/USA-WD-Plans-12.html|تاريخ-الأرشيف=30 April 2013|url-status=live}}</ref> فى نهاية سبتمبر 1940، الاتفاق الثلاثى رسمى وحّد اليابان و ايطاليا و المانيا [[دول المحور|كدول المحور]] . الاتفاق الثلاثى نص على أن أى دولة - باستثناء الاتحاد السوفيتى - تهاجم أى من دول المحور ستُجبر على خوض حرب ضد التلات دول . {{Sfn|Bilhartz|Elliott|2007}} توسّعت دول المحور فى نوفمبر 1940 بانضمام المجر وسلوفاكيا ورومانيا . {{Sfn|Dear|Foot|2001}} وقدّمت رومانيا والمجر بعدين مساهمات كبيرة فى حرب المحور ضد الاتحاد السوفيتى، و فى حالة رومانيا، كان جزء من مساهمتها استعادة أراضى تنازلت عنها للاتحاد السوفيتى . {{Sfn|Dear|Foot|2001}} === البحر المتوسط (1940-1941) === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Soviet–Japanese border conflicts}} فى نص لأواخر تلاتينات القرن العشرين، شافت القوات اليابانية فى [[مانتشوكو|منشوريا]] اشتباكات حدودية متفرقة مع الاتحاد السوفيتى ومونجوليا . خلال الفتره دى، تبنى الجيش الامبراطورى اليابانى عقيدة هوكوشين-رون ، اللى ركزت على توسع اليابان شمال. لكن دى السياسة أثبتت صعوبة الحفاظ عليها فى نور هزيمة اليابان فى معركة خالخين غول سنة 1939، واستمرار الحرب الصينية اليابانية الثانية، وسعى المانيا النازية الحليفة لالحياد مع السوفيت. {{Sfn|Beevor|2012}} و فى الاخر، وقعت اليابان والاتحاد السوفيتى اتفاقية حياد فى ابريل 1941، وتبنت اليابان عقيدة نانشين-رون ، اللى روجت ليها البحرية، اللى حوّلت تركيزها جنوب، و وصلت فى الاخر للحرب مع امريكا والحلفاء الغربيين.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Nomonhan: The Second Russo-Japanese War|مسار=https://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/nomonhan.aspx|ناشر=MilitaryHistoryOnline.com|تاريخ-الوصول=26 June 2015|مؤلف=Neeno|الأول=Timothy|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20051124070956/https://www.militaryhistoryonline.com/20thcentury/articles/nomonhan.aspx|تاريخ-الأرشيف=24 November 2005|url-status=live}}</ref> [[ملف:Bundesarchiv_Bild_101I-783-0109-11,_Nordafrika,_Panzer_III_in_Fahrt.jpg|تصغير|بانزر 3 الألمانية من الفيلق الأفريقى تتقدم عبر صحراء شمال افريقيا، ابريل 1941]] فى ديسمبر 1940، قوات الامبراطورية البريطانية ابتدت هجمات مضادة ضد القوات الإيطالية فى مصر وشرق افريقيا الإيطالية . {{Sfn|Jowett|2001}} تكللت دى الهجمات بالنجاح؛ فبحلول أوائل فبراير 1941، فقدت ايطاليا السيطرة على شرق ليبيا، و أُسر عدد كبير من عساكرها. كما تكبدت البحرية الإيطالية هزايم كبيرة، حيث أخرجت البحرية الملكية البريطانية 3 سفن حربية إيطالية من الخدمة بعد هجوم حاملات الطيارات فى تارانتو ، وحالت شوية سفن حربية تانيه فى معركة رأس ماتابان . {{Sfn|Jackson|2006}} الهزايم الإيطالية دفعت المانيا لنشر قوة استكشافية فى شمال إفريقيا؛ و فى نهاية مارس 1941، شنّ فيلق إفريقيا بقيادة [[ايرڤين روميل|إرفين رومل]] هجوم أجبر قوات الكومنولث على التراجع. {{Sfn|Laurier|2001}} و فى أقل من شهر، تقدمت قوات المحور لغرب مصر وحاصرت ميناء طبرق . {{Sfn|Murray|Millett|2001}} بحلول أواخر مارس 1941، بلجاريا و [[يوجوسلاڤيا]] مضت الاتفاق الثلاثى ؛ لكن الحكومة اليوجوسلاڤية أُطيح بيها بعد يومين على ايد قوميين موالين لبريطانيا. وردّت المانيا وايطاليا بغزو متزامن ليوجوسلاڤيا واليونان ، بدايه من 6 ابريل/نيسان 1941 بقصف مكثف لبلجراد ؛ واضطرت الدولتان للاستسلام فى شهر. {{Sfn|Gilbert|1989}} واكتمل الغزو الألمانى للبلقان بالغزو الجوى لجزيرة كريت اليونانية فى نهاية مايو. {{Sfn|Gilbert|1989}} واندلعت حرب العصابات بعدين ضد احتلال دول المحور ليوجوسلاڤيا ، واستمرت لحد نهاية الحرب. {{Sfn|Gilbert|1989}} فى الشرق الوسطانى فى مايو، قمعت قوات الكومنولث انتفاضة فى العراق كانت مدعومة بطيارات ألمانية من قواعد جوه سوريا الخاضعة لسيطرة حكومة فيشى. {{Sfn|Watson|2003}} بين يونيه ويوليو، غزت القوات اللى تقودها بريطانيا واحتلت الممتلكات الفرنسية فى سوريا ولبنان ، بمساعدة من القوات الفرنسية الحرة .<ref>{{Citation|last=Morrisey|first=Will|title=وينستون تشرشيل|date=2019|pages=119–126|chapter=What Churchill and De Gaulle learned from the Great War|publisher=Routledge|DOI=10.4324/9780429027642-6|ISBN=978-0-4290-2764-2}}</ref> === هجوم دول المحور على الاتحاد السوفيتى (1941) === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Pacific War}} [[ملف:Second_world_war_europe_animation_large_de.gif|تصغير|خريطة متحركة للمسرح الاوروبى للحرب العالمية التانيه ، 1939-1945 - الأحمر: [[حلفاء الحرب العالميه التانيه|الحلفاء الغربيون]] والاتحاد السوفيتى بعد سنة 1941؛ الأخضر: [[اتحاد سوڤيتى|الاتحاد السوفيتى]] قبل سنة 1941؛ الأزرق: [[دول المحور]]]] مع استقرار الأوضاع نسبى فى اوروبا و آسيا، ابتدت المانيا و اليابان و الاتحاد السوفيتى الاستعدادات للحرب. لتخوف السوفيت من تصاعد التوترات مع ألمانيا، و تخطيط اليابانيين لاستغلال الحرب الاوروبية بالاستيلاء على ممتلكات أوروبية غنية بالموارد فى [[جنوب شرق اسيا|جنوب شرق آسيا]] ، مضت القوتان معاهدة الحياد السوفيتية اليابانية فى ابريل 1941. {{Sfn|Garver|1988}} فى المقابل، كان الألمان يُجرون استعدادات متواصلة لشن هجوم على الاتحاد السوفيتى، وحشدوا قواتهم على الحدود السوفيتية. {{Sfn|Weinberg|2005}} هتلر اعتقد أن رفض المملكة المتحدة إنهاء الحرب كان قائم على أمل دخول امريكا والاتحاد السوفيتى الحرب ضد ألمانيا. {{Sfn|Murray|1983}} فى 31 يوليه 1940، هتلر قرر القضاء على الاتحاد السوفيتى، و هدف لغزو أوكرانيا و دول البلطيق و بيلاروسيا .<ref name="GSWW4_38">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Förster|1998}}.</ref> رغم ده ، رأى مسؤولين ألمان كبار تانيين ، زى ريبنتروب، فرصةً لتشكيل تحالف أوروبى آسيوى ضد الامبراطورية البريطانية بدعوة الاتحاد السوفيتى للانضمام لالحلف الثلاثى.<ref name="GSWW4_38"/> فى نوفمبر 1940، جرت مفاوضات لتحديد اذا كان الاتحاد السوفيتى سينضم لالحلف. أبدى السوفيت بعض الاهتمام، لكنهم طلبوا تنازلات من فينلاندا وبلجاريا و تركيا و اليابان، اعتبرتها المانيا غير مقبولة. فى 18 ديسمبر 1940، أصدر هتلر توجيهاً بالاستعداد لغزو الاتحاد السوفيتى. {{Sfn|Shirer|1990}} فى 22 يونيه 1941، غزت ألمانيا، بدعم من ايطاليا ورومانيا، الاتحاد السوفيتى فى عملية بارباروسا ، متهمةً السوفيت بالتآمر ضدها ؛ وانضمت ليها فينلاندا والمجر بعد فتره قصيره .<ref name="Events1941">{{Citation|last=Klooz|first=Marle|title=Events leading up to World War II – Chronological History|date=1944|url=https://www.ibiblio.org/pha/events|accessdate=9 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214113907/https://www.ibiblio.org/pha/events|archivedate=14 December 2013|series=78th Congress, 2d Session – House Document N. 541|at=pp. 267–312 ([https://www.ibiblio.org/pha/events/1941.html 1941])|others=Director: Humphrey, Richard A.|place=Washington, DC|publisher=US Government Printing Office|last2=Wiley|first2=Evelyn}}</ref> كانت الأهداف الرئيسية لده الهجوم المفاجئ {{Sfn|Sella|1978}} منطقة البلطيق وموسكو و أوكرانيا، بهدف نهائى هو إنهاء حملة سنة 1941 قرب خط أرخانجيلسك-أستراخان - من [[بحر قزوين]] ل[[البحر الابيض|البحر الأبيض]] . تمثلت أهداف هتلر فى القضاء على الاتحاد السوفيتى كقوة عسكرية، و إبادة [[شيوعيه|الشيوعية]] ، وخلق " ''[[ليبينزراوم|ليبنسراوم]]'' " (المجال الحيوى) {{Sfn|Kershaw|2007}} عن طريق تجريد السكان الاصليين من ممتلكاتهم ، {{Sfn|Steinberg|1995}} و ضمان الوصول للموارد الاستراتيجية اللازمة لهزيمة خصوم المانيا المتبقين. {{Sfn|Hauner|1978}} مع ان الجيش الأحمر كان يستعد لشن هجمات مضادة استراتيجية قبل الحرب، {{Sfn|Roberts|1995}} لكن عملية بارباروسا أجبرت القيادة العليا السوفيتية على تبنى استراتيجية الدفاع الاستراتيجى . خلال الصيف، حققت قوات المحور مكاسب كبيرة جوه الأراضى السوفيتية، مُلحقةً خساير شديده فى الأرواح والعتاد،بالخصوص فى عمليات تطويق واسعة النطاق حول مينسك وسمولينسك و أومان . [[ملف:Einsatzgruppen_murder_Jews_in_Ivanhorod,_Ukraine,_1942.jpg|تصغير|يستعد أفراد من فرقة الموت المتنقلة (أينزاتسغروبن) لضرب النار على أم يهودية تحمل طفلها، إيفانغورود ، أوكرانيا]] سياسة النازيين تضمنت إخضاع أسرى الحرب السوفيت لمعاملة وحشية، حيث أعدم الفيرماخت كل الأسرى اليهود والشيوعيين فور حسب أمر المفوض ، و أخضع الباقين لمسيرات قسرية لمعسكرات اعتقال فى العراء، كان يُتركون ليموتوا جوع عمد . نهاية شتاء سنة 1941، مات 2.8 مليون أسير حرب سوفيتى فى الأسر الألمانى. نهاية الحرب، وصل إجمالى عدد أسرى الحرب السوفيت اللى ماتو فى الأسر الألمانى حوالى 3.3 مليون أسير حرب، أى ما يقارب 60% من الوفيات. {{Sfn|Snyder|2010}} بحلول نص اغسطس، القيادة العليا للجيش الألمانى قررت تعليق هجوم مجموعة جيوش الوسط اللى استُنزفت قواتها بشكل كبير، وتحويل مجموعة الدبابات التانيه لتعزيز القوات المتقدمة نحو وسط أوكرانيا ولينينجراد. {{Sfn|Wilt|1981}} حقق هجوم كييف نجاح ساحق،و دهسبب تطويق 4 جيوش سوفيتية والقضاء عليها، و مهّد الطريق لمزيد من التقدم فى شبه جزيرة القرم وشرق أوكرانيا المتطور صناعى ( معركة خاركوف الأولى ). {{Sfn|Erickson|2003}} تحويل 3 أرباع قوات المحور و معظم قواتها الجوية من فرنسا و وسط البحر المتوسط لالجبهة الشرقية {{Sfn|Glantz|2001}} دفع المملكة المتحدة لإعادة النظر فى استراتيجيتها الكبرى . {{Sfn|Farrell|1993}} فى يوليو، شكلت المملكة المتحدة والاتحاد السوفيتى تحالف عسكرى ضد المانيا {{Sfn|Keeble|1990}} و فى اغسطس، أصدرت المملكة المتحدة و امريكا مع بعض ميثاق الاطلنطى ، اللى حدد الأهداف البريطانية والامريكانيه لعالم ما بعد الحرب. {{Sfn|Beevor|2012}} فى أواخر اغسطس، غزا البريطانيين والسوفيت ايران المحايدة لتأمين الممر الفارسى و حقول البترول الايرانية، ومنع أى تقدم للمحور عبر ايران باتجاه حقول بترول باكو أو الهند. {{Sfn|Bueno de Mesquita|Smith|Siverson|Morrow|2003}} [[ملف:RIAN_archive_2153_After_bombing.jpg|تصغير|مدنيين روس يغادرون منازلهم المدمرة بعد قصف ألمانى خلال حصار لينينجراد ( [[سانت بطرسبورج]] )، 10 ديسمبر 1942]] بحلول اكتوبر، دول المحور حققت أهدافها العملياتية فى أوكرانيا ومنطقة البلطيق، و مافضلش سوى حصار لينينجراد {{Sfn|Kleinfeld|1983}} وسيفاستوبول . {{Sfn|Jukes|2001}} استؤنف هجوم كبير على موسكو ؛ فبعد شهرين من المعارك الضارية تحت ظروف جوية قاسية متزايدة، كاد الجيش الألمانى أن يوصل لضواحى موسكو، حيث اضطرت القوات التعبانه <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Glantz|2001}}: "By 1 November [the Wehrmacht] had lost fully 20% of its committed strength (686,000 men), up to 2/3 of its ½&nbsp;million motor vehicles, and 65 percent of its tanks. The German Army High Command (OKH) rated its 136 divisions as equivalent to 83 full-strength divisions."</ref> لتعليق الهجوم. {{Sfn|Reinhardt|1992}} حققت قوات المحور مكاسب إقليمية كبيرة، لكن حملتها فشلت فى تحقيق أهدافها الرئيسية: فقد بقيت مدينتان رئيسيتين تحت سيطرة السوفيت، ولم بتتكسر قدرة السوفيت على المقاومة ، واحتفظ الاتحاد السوفيتى بجزء كبير من قدراته العسكرية. كده خلصت مرحلة الحرب ''الخاطفة'' فى اوروبا. {{Sfn|Milward|1964}} === بداية الحرب فى اوروبا (1939-1940) === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Western Front (World War II)}} [[ملف:228_regiment_in_HK.jpg|تصغير|جنود يابانيين يدخلون هونج كونج ، 8 ديسمبر 1941]] بعد حادثة موكدين اليابانية المفبركة سنة 1931، وقصف اليابان للسفينة الحربية الامريكانيه يو إس إس <i id="mwBUs">باناى سنة 1937، ومذبحة نانجينج 1937-1938، تدهورت العلاقات اليابانية الامريكانيه . سنة 1939، أوصلت امريكا اليابان أنها لن تمدد معاهدتها التجارية، و أدى الرأى العام الامريكانى المعارض للتوسع اليابانى لسلسلة من العقوبات الاقتصادية - قوانين مراقبة الصادرات - اللى حظرت صادرات امريكا من المواد الكيميائية والمعادن وقطع الغيار العسكرية لاليابان، وزادت الضغط الاقتصادى على النظام اليابانى. {{R|ibiblio_1940}} <ref name="ibiblio.org">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Peace and War: United States Foreign Policy, 1931–1941|صحيفة=U.S. Department of State Publication|مسار=https://www.ibiblio.org/pha/paw|تاريخ=1983|العدد=1983|صفحات=87–97|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220114073007/http://www.ibiblio.org/pha/paw|تاريخ-الأرشيف=14 January 2022|تاريخ-الوصول=17 February 2022|url-status=live}}</ref> خلال سنة 1939، شنت اليابان هجومها الاولانى على تشانجشا ، لكن صُدّت بحلول أواخر سبتمبر. {{Sfn|Jowett|Andrew|2002}} رغم شوية هجمات من الجانبين، بحلول سنة 1940، وصلت الحرب بين الصين و اليابان لطريق مسدود. لزيادة الضغط على الصين عن طريق قطع طرق الإمداد، ولتحسين وضع القوات اليابانية فى حالة نشوب حرب مع القوى الغربية، غزت اليابان واحتلت شمال الهند الصينية فى سبتمبر 1940. بعد حادثة موكدين اليابانية المفبركة سنة 1931، و قصف اليابان للسفينة الحربية الامريكانيه يو إس إس <i id="mwBUs">باناى سنة 1937، ومذبحة نانجينج 1937-1938، تدهورت العلاقات اليابانية الامريكانيه . سنة 1939، أوصلت امريكا اليابان أنها لن تمدد معاهدتها التجارية، و أدى الرأى العام الامريكانى المعارض للتوسع اليابانى لسلسلة من العقوبات الاقتصادية - قوانين مراقبة الصادرات - اللى حظرت صادرات امريكا من المواد الكيميائية والمعادن وقطع الغيار العسكرية لاليابان، وزادت الضغط الاقتصادى على النظام اليابانى. {{R|ibiblio_1940}} <ref name="ibiblio.org"/> خلال سنة 1939، شنت اليابان هجومها الاولانى على تشانجشا ، لكن صُدّت بحلول أواخر سبتمبر. {{Sfn|Jowett|Andrew|2002}} رغم شوية هجمات من الجانبين، بحلول سنة 1940، وصلت الحرب بين الصين و اليابان لطريق مسدود. لزيادة الضغط على الصين عن طريق قطع طرق الإمداد، ولتحسين وضع القوات اليابانية فى حالة نشوب حرب مع القوى الغربية، غزت اليابان واحتلت شمال الهند الصينية فى سبتمبر 1940. {{Sfn|Overy|Wheatcroft|1999}} القوات القومية الصينية شنت هجوم مضاد واسع النطاق فى أوائل سنة 1940. فى اغسطس، شن الشيوعيين الصينيين هجوم فى وسط الصين ؛ {{Sfn|Frank|2020}} ورد على ذلك، نفذت الجيوش اليابانية فى شمال الصين سياسة "النقاط الثلاث" ، هيا مبادرة واسعة النطاق للأرض المحروقة لإخراج السكان من المناطق اللى اعتُبرت معادية للاحتلال اليابانى.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Paine|الأول=Sarah|عنوان=The Wars for Asia, 1911–1949|تاريخ=2012|ناشر=Cambridge University Press|صفحة=155}}</ref> {{Sfn|Joes|2004}} ووصلت العداوة المستمرة بين القوات الشيوعية والقومية الصينية عزها فى اشتباكات مسلحة فى يناير 1941 ،و ده أنهى تعاونهما فعلى. {{Sfn|Fairbank|Goldman|2006}} و فى مارس، هاجم الجيش اليابانى الحداشر مقر الجيش الصينى القومى التاسع عشر، لكنه صُدّ خلال معركة شانجاو . {{Sfn|Hsu|Chang|1971}} و فى سبتمبر، حاولت اليابان الاستيلاء على مدينة تشانجشا تانى واشتبكت مع القوات القومية الصينية. {{Sfn|Hsu|Chang|1971}} === توقف تقدم قوات المحور (1942-1943) === فى 1 يناير سنة 1942، الدول الأربع الكبرى المتحالفة {{Sfn|Bosworth|Maiolo|2015}} - الاتحاد السوفيتى والصين والمملكة المتحدة و امريكا - و22 حكومة أصغر أو منفية أصدرت إعلان الامم المتحده ، مؤكدة بكده ميثاق الاطلنطى {{Sfn|Mingst|Karns|2007}} ومتفقة على عدم توقيع سلام منفرد مع دول المحور. {{Sfn|Shirer|1990}} خلال سنة 1942، ناقش مسؤولين الحلفاء الاستراتيجية الكبرى الأمثل. واتفق الجميع على أن هزيمة المانيا هيا الهدف الرئيسى. فضّل الامريكان شنّ هجوم مباشر واسع النطاق على المانيا عبر فرنسا. وطالب السوفيت بفتح جبهة ثانية. ورأى البريطانيين أن العمليات العسكرية لازم تستهدف المناطق المحيطة لإضعاف القوات الألمانية،و ده يوصل لزيادة معنوياتها و تعزيز قوات المقاومة ؛ على أن تتعرض المانيا نفسها لحملة قصف مكثفة. ومن ثم، يُشنّ الهجوم على المانيا بشكل أساسى بالمدرعات اللى تبع لحلفاء، دون استخدام جيوش كبيرة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The First Full Dress Debate over Strategic Deployment. Dec 1941 – Jan 1942|مسار=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-5.html|تاريخ-الوصول=16 May 2013|صحيفة=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121109145033/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-5.html|تاريخ-الأرشيف=9 November 2012|صفحات=97–119|url-status=live}}</ref> و فى الاخر، أقنع البريطانيين الامريكان بأن إنزال قوات الحلفاء فى فرنسا غير ممكن سنة 1942، و أنه ينبغى عليهم بدل ده التركيز على طرد دول المحور من شمال إفريقيا.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Elimination of the Alternatives. Jul–Aug 1942|مسار=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-12.html|تاريخ-الوصول=16 May 2013|صحيفة=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130430013447/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic1/USA-WD-Strategic1-12.html|تاريخ-الأرشيف=30 April 2013|صفحات=266–292|url-status=live}}</ref> فى مؤتمر الدار البيضاء مطلع سنة 1943، أكد الحلفاء تانى البيانات الواردة فى إعلان 1942، وطالبوا باستسلام أعدائهم استسلام غير مشروط . واتفق البريطانيين والامريكان على مواصلة الضغط علشان المبادرة فى البحر المتوسط بغزو صقلية لتأمين طرق الإمداد فيه بشكل كامل.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Casablanca – Beginning of an Era: January 1943|مسار=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-1.html|تاريخ-الوصول=16 May 2013|صحيفة=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130525075310/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-1.html|تاريخ-الأرشيف=25 May 2013|صفحات=18–42|url-status=live}}</ref> ورغم أن البريطانيين طالبوا بعمليات إضافية فى البلقان لإدخال تركيا فى الحرب، لكن الامريكان انتزعوا فى مايو 1943 التزام بريطانى بحصر عمليات الحلفاء فى البحر المتوسط بغزو البر الإيطالى، وغزو فرنسا سنة 1944.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Trident Conference – New Patterns: May 1943|مسار=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-6.html|تاريخ-الوصول=16 May 2013|صحيفة=US Army in WWII – Strategic Planning for Coalition Warfare|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130525100621/https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-WD-Strategic2/USA-WD-Strategic2-6.html|تاريخ-الأرشيف=25 May 2013|صفحات=126–145|url-status=live}}</ref> === المحيط الهادى (1942-1943) === [[ملف:Second_world_war_asia_1937-1942_map_en6.png|تصغير|خريطة توضح التقدم العسكرى اليابانى لحد نص سنة 1942]] القوات اليابانية حققت انتصارات بحرية فى بحر الصين الجنوبى وبحر جاوة و المحيط الهندى ، {{Sfn|Grove|1995}} وقصفت القاعدة البحرية للحلفاء فى [[داروين, الاقليم الشمالى|داروين]] ، اوستراليا. فى 16 ابريل، حاصرت الفرقة اليابانية 33 سبعة آلاف جندى بريطانى خلال معركة ينانغياونغ فى بورما، و أنقذتهم الفرقة الصينية 38. {{Sfn|Slim|1956}} رغم المقاومة الشرسة اللى أبدتها القوات الفلبينية والامريكانيه ، وقعت الكومنولث الفلبينية فى الاخر فى مايو،و ده أجبر حكومتها على المنفى. بعد سقوط باتان، أجبرت الجيوش اليابانية نحو 75 ألف أسير فلبينى و امريكانى على مسيرة موت بطول 42 كيلومتر ،و دهسبب آلاف القتلى. {{Sfn|Lewis|1953}} بحلول نهاية ابريل، اليابان و حليفتها تايلاند كانت سيطرت على مالايا ، وجزر الهند الشرقية النيديرلاندية ، وسنغافورة ، ورابول ، و معظم بورما ، مُلحقتين خساير شديده بقوات الحلفاء و أسرتا اعداد كبيرة من الأسرى. رافق التقدم اليابانى كتير من الفظائع، بما فيها مذبحة سوك تشينج فى سنغافورة. {{Sfn|Beevor|2012}} و كان الانتصار الصينى فى تشانجشا هو النجاح الوحيد للحلفاء ضد اليابان. {{Sfn|Ch'i|1992}} و جعلت دى الانتصارات اليابان تشعر بثقة مفرطة و توسع مفرط. {{Sfn|Perez|1998}} [[ملف:Japanese_torpedo_bombers_fly_past_USS_Yorktown_(CV-5)_on_4_June_1942.jpg|تصغير|قاذفات طوربيد يابانية تحلق فوق حاملة الطيارات الامريكانيه يوركتاون خلال معركة ميدواى ، 4 يونيه 1942]] اليابان فى أوائل مايو 1942، ابتدت عمليات للاستيلاء على بورت مورسبى عبر هجوم برمائى ، و علشان كده قطع خطوط الاتصالات و الإمداد بين امريكا واوستراليا. أُحبط الغزو المخطط له لما خاضت قوة مهام تبع لحلفاء، بقيادة حاملتى طيارات أمريكيتين، معركةً ضد القوات البحرية اليابانية خلصت بالتعادل فى معركة بحر المرجان . {{Sfn|Maddox|1992}} و كانت خطة اليابان اللى بعد كده ، مدفوعةً بغارة دوليتل السابقة، هيا الاستيلاء على جزيرة ميدواى المرجانية واستدراج حاملات الطيارات الامريكانيه لمعركة للقضاء عليها؛ وكتمويه، كانت اليابان سترسل كمان قوات لاحتلال جزر ألوشيان فى ألاسكا. {{Sfn|Salecker|2001}} و فى نص مايو، ابتدت اليابان حملة تشجيانج-جيانجشى فى الصين، بهدف الانتقام من الصينيين اللى ساعدوا الطيارين الامريكان الناجين فى غارة دوليتل، و ده بتدمير القواعد الجوية الصينية والقتال ضد مجموعتى الجيش الصينيتين 23 و32.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Schoppa|2011}}.</ref> فى أوائل يونيه، ابتدت اليابان عملياتها، لكن الامريكان كانو قد فكوا الشفرات البحرية اليابانية فى أواخر مايو و كانو على دراية كاملة بالخطط وترتيب المعركة، واستخدموا دى المعرفة لتحقيق نصر حاسم فى ميدواى على [[البحريه الامبراطوريه اليابانيه|البحرية الامبراطورية اليابانية]] .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ropp|2000}}.</ref> بعد ما قدرة اليابانقلت على القيام بعمليات هجومية بشكل كبير نتيجة لمعركة ميدواى، حاولت الاستيلاء على [[بورت مورسبى]] عبر حملة برية فى إقليم بابوا . {{Sfn|Weinberg|2005}} خطط الامريكان لهجوم مضاد على المواقع اليابانية فى [[جزر سولومون|جزر سليمان]] الجنوبية، و بالتحديد [[جوادالكانال]] ، كخطوة أولى نحو الاستيلاء على [[رابول]] ، القاعدة اليابانية الرئيسية فى جنوب شرق آسيا.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilbert|الأول=Adrian|مسار=https://archive.org/details/encyclopediaofwa0000gilb/page/259|عنوان=The Encyclopedia of Warfare: From Earliest Times to the Present Day|تاريخ=2003|ناشر=Globe Pequot|صفحة=[https://archive.org/details/encyclopediaofwa0000gilb/page/259 259]|تاريخ-الوصول=26 June 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190719123035/https://archive.org/details/encyclopediaofwa0000gilb/page/259|تاريخ-الأرشيف=19 July 2019|url-status=live|isbn=978-1-5922-8027-8}}</ref> تنفيذ الخطتين ابتدا فى يوليو، لكن بحلول نص سبتمبر بقت [[معركة جوادالكانال]] هيا الأولوية القصوى عند اليابانيين. ونتيجة لكده، صدرت أوامر للقوات اليابانية فى [[غينيا الجديدة]] بالانسحاب من منطقة [[بورت مورسبى]] لشمال الجزيرة، حيث واجهت القوات الأسترالية والامريكانيه فى [[معركة بونا-غونا]]. وبسرعه تحولت جوادالكانال لنقطة التركيز الرئيسية للطرفين، مع حشد أعداد كبيرة من القوات والسفن فى [[حملة جوادالكانال]]. خلال المعارك تكبدت القوات اليابانية خساير كبيرة، خصوص بين طياريها المتمرسين من قوات النخبة. بداية سنة 1943 كان اليابانيين قد ان غلبو فى الجزيرة و سحبو قواتهم منها. وفى [[بورما]]، شنت قوات [[الكومنولث]] عمليتين عسكريتين. الأولى كانت هجوم على منطقة [[اراكان]] فى أواخر سنة 1942، لكنه انتهى بشكل كارثى و أجبر القوات المهاجمة على التراجع ل[[الهند]] بحلول مايو 1943. أما العملية التانية فكانت إرسال قوات غير نظامية للعمل خلف خطوط الجيش اليابانى فى فبراير، و حققت نتايج متباينة مع نهاية ابريل.{{Sfn|Brayley|2002}} === الجبهة الشرقية (1942-1943) === رغم الخساير الشديده ، المانيا و حلفاؤها تمكنت فى أوائل سنة 1942 من إيقاف هجوم سوفيتى كبير فى وسط و جنوب روسيا ، محتفظين بمعظم المكاسب الإقليمية اللى حققوها خلال السنه اللى قبلها . {{Sfn|Glantz|2001}} و فى مايو، غلب الألمان الهجمات السوفيتية فى شبه جزيرة كيرتش و فى خاركوف . {{Sfn|Read|2004}} و وقعت مدينة سيفاستوبول الحصينة، اللى صمد الجيش الأحمر فى وجه حصار دول المحور لما يقرب من 250 يوم، أخير باستخدام قصف مدفعى مكثف وغازات سامة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bellamy|الأول=Chris|عنوان=Absolute War|تاريخ=2008}}</ref> فى يونيه 1942، المانيا شنت هجومها الصيفى الرئيسى على جنوب روسيا، للاستيلاء على حقول البترول فى القوقاز واحتلال سهوب كوبان ، مع الحفاظ على مواقعها فى المناطق الشمالية والوسطانيه من الجبهة. قسم الألمان مجموعة جيوش الجنوب لمجموعتين: تقدمت المجموعة (أ) لأسفل [[نهر الدون]] و توجهت جنوب شرق نحو القوقاز، فى الوقت نفسه المجموعة (ب) اتجهت نحو [[ڤولجا|نهر الفولجا]] . قرر الاتحاد السوفيتى التمركز فى ستالينجراد على نهر الفولجا. {{Sfn|Davies|2006}} [[ملف:RIAN_archive_44732_Soviet_soldiers_attack_house.jpg|تصغير|جنود الجيش الأحمر فى الهجوم المضاد خلال [[معركة ستالينجراد]] ، فبراير 1943]] بحلول نص نوفمبر، كان الألمان [[معركة ستالينجراد|قد أوشكوا على الاستيلاء على ستالينجراد]] فى معارك شوارع ضارية. ابتدا الاتحاد السوفيتى هجومه الشتوى المضاد التانى ، بدءًا بتطويق الجيش السادس الألمانى فى ستالينجراد ، {{Sfn|Beevor|1998}} وهجوم على جيب رزييف قرب موسكو ، لكن الأخير باء بالفشل. {{Sfn|Black|2003}} بحلول أوائل فبراير 1943، تكبد الجيش الألمانى خساير شديده ؛ فقد انغلبت القوات الألمانية فى ستالينجراد، {{Sfn|Beevor|1998}} وتراجع خط الجبهة لما بعد موقعه قبل الهجوم الصيفى. فى نص فبراير، و بعد ما خفت حدة الهجوم السوفيتى، شن الألمان هجوم آخر على خاركوف ،و ده اتسبب فى إنشاء جيب فى خط جبهتهم حول مدينة كورسك السوفيتية. {{Sfn|Erickson|2001}} === اوروبا الغربية/المحيط الاطلنطى و البحر لمتوسط (1942-1943) === [[ملف:410th_Bombardment_Squadron_-_B-17_Flying_Fortress.jpg|يسار|تصغير|غارة جوية امريكانيه من طراز بوينج بي-17 فلاينغ فورتريس على مصنع فوك-وولف فى ألمانيا، 9 اكتوبر 1943]] البحرية الألمانية استغلت أخطاء القيادة البحرية الامريكانيه ، فشنّت هجماتٍ عنيفة على سفن الحلفاء قبالة الساحل الاطلنطى الامريكانى . {{Sfn|Milner|1990}} و نوفمبر 1941، شنت قوات الكومنولث هجوم مضاد فى شمال إفريقيا، اتعرف باسم عملية الصليبى ، واسترجعت كل المكاسب اللى حققها الألمان و الإيطاليون. {{Sfn|Beevor|2012}} كما شنّ الألمان هجوم فى شمال إفريقيا فى يناير، ما دفع البريطانيين لالتراجع لمواقعهم عند خط غزالة بحلول أوائل فبراير، {{Sfn|Molinari|2007}} أعقب ذلك هدوءٌ مؤقت فى القتال استغلته المانيا للتحضير لهجماتها القادمة. {{Sfn|Mitcham|2007}} ودفعت المخاوف من احتمال استخدام اليابانيين قواعد فى مدغشقر الخاضعة لسيطرة حكومة فيشى البريطانيين لغزو الجزيرة فى أوائل مايو 1942. {{Sfn|Beevor|2012}} و أجبر هجومٌ للمحور فى ليبيا قوات الحلفاء على التراجع لعمق مصر لحد توقفت قوات المحور عند العلمين . {{Sfn|Rich|1992}} فى القارة الاوروبية، أظهرت غارات قوات الكوماندوز المتحالفة على أهداف استراتيجية، اللى وصلت عزها فى غارة دييب الفاشلة، {{Sfn|Gordon|2004}} عجز الحلفاء الغربيين عن شن غزو لاوروبا القارية دون استعدادات ومعدات و أمن عملياتى احسن بكثير. {{Sfn|Neillands|2005}} فى اغسطس/آب 1942، الحلفاء نجحو فى صدّ [[Battle of Alam el Halfa|هجوم ثانى على العلمين]] ، و، رغم الخساير الشديده ، تمكنوا من [[Operation Pedestal|إيصال إمداداتٍ كانت فى أمسّ الحاجة ليها لمالطا المحاصرة]] . و بعد شوية أشهر، [[Second Battle of El Alamein|شنّ الحلفاء هجوم مضاد]] فى مصر، مُلحقين الهزيمة بقوات المحور، وبادئين زحف غرب عبر ليبيا. أعقب ده الهجوم بعد فتره قصيره [[Operation Torch|إنزالٌ للقوات الأنجلو-امريكانيه فى شمال افريقيا الفرنسية]] ، ما اتسبب فى انضمام المنطقة للحلفا. ردّ هتلر على انشقاق المستعمرة الفرنسية بإصدار أوامر [[Case Anton|باحتلال فرنسا الفيشية]] ؛ ورغم أن قوات فيشى لم تُبدِ مقاومةً لده الخرق للهدنة، إلا أنها تمكنت من [[Scuttling of the French fleet at Toulon|إغراق أسطولها]] لمنع القوات الألمانية من الاستيلاء عليه. انسحبت قوات المحور فى افريقيا ل[[تونس]] ، اللى [[Tunisian campaign|احتلها الحلفاء]] فى مايو 1943. فى يونيه 1943، ابتدا البريطانيين والامريكان [[Combined Bomber Offensive|حملة قصف استراتيجى]] ضد المانيا بهدف تعطيل اقتصاد الحرب، وخفض الروح المعنوية، [[Dehousing|وتشريد]] السكان المدنيين. و كان [[Bombing of Hamburg in World War II|قصف هامبورج بالقنابل الحارقة]] من الهجمات الأولى فى دى الحملة،و دهسبب خساير بشرية كبيرة وخساير شديده فى البنية التحتية لده المركز الصناعى الهام. === الحلفاء يكسبو (1943-1944) === بعد حملة جوادالكانال، شنّ الحلفاء شوية عمليات ضد اليابان فى المحيط الهادى. فى مايو 1943، اتبعتت قوات كندية وامريكانيه للقضاء على القوات اليابانية فى جزر ألوشيان . {{Sfn|Thompson|Randall|2008}} بعد كده بوقت قصير، ابتدت امريكا، بدعم من اوستراليا ونيوزيلندا وقوات جزر المحيط الهادى، عمليات برية وبحرية وجوية واسعة النطاق لعزل رابول بالاستيلاء على الجزر المحيطة بيها ، واختراق المحيط اليابانى فى وسط المحيط الهادى عند جزر جيلبرت ومارشال . {{Sfn|Kennedy|2001}} بحلول نهاية مارس 1944، أنجز الحلفاء الهدفين، كما نجحوا فى تحييد القاعدة اليابانية الرئيسية فى تروك بجزر كارولين . فى ابريل، شنّ الحلفاء عملية لاستعادة غرب جينيا الجديدة . {{Sfn|Rottman|2002}} [[ملف:SBD_VB-16_over_USS_Washington_1943.jpg|تصغير|طياره استطلاع / قاذفة غوص من طراز إس بى دي-5 [[البحريه الامريكيه|تبع لبحرية الامريكانيه]] تقوم بدورية فوق حاملة الطيارات الامريكانيه USS واشنطن ويو USS ليكسينجتون خلال حملة جزر جيلبرت ومارشال ، 1943]] فى الاتحاد السوفيتى، الألمان والسوفيت قضو ربيع و أوائل صيف سنة 1943 فى الاستعداد لشن هجمات واسعة النطاق فى وسط روسيا . فى 5 يوليه 1943، هاجمت المانيا القوات السوفيتية حول ثغرة كورسك . فى أسبوع، استنزفت القوات الألمانية قواها قدام الدفاعات السوفيتية المحكمة، <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Glantz|1986}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Glantz|1989}}.</ref> ولأول مرة فى الحرب، لغا هتلر عملية عسكرية قبل ما تحقق أى نجاح تكتيكى أو عملياتى. {{Sfn|Kershaw|2001}} و اتأثر القرار ده جزئى بغزو الحلفاء الغربيين لصقلية اللى ابتدا فى 9 يوليو، والذى، و إخفاقات إيطالية سابقة، اتسبب فى الإطاحة بموسولينى واعتقاله فى وقت بعدين من كده الشهر. {{Sfn|O'Reilly|2001}} [[ملف:Soviet_troops_and_T-34_tanks_counterattacking_Kursk_Voronezh_Front_July_1943.jpg|تصغير|قوات الجيش الأحمر خلف دبابة T34/76 (نسخة 1942) فى هجوم مضاد على المواقع الألمانية فى معركة كورسك ، يوليه 1943]] فى 12 يوليه 1943، شنّ السوفيت هجماتهم المضادة ،و ده قضى بالتقريب على أى فرصة لتحقيق نصر ألمانى أو لحد الوصول لطريق مسدود فى الشرق. اتمثل النصر السوفيتى فى كورسك نهاية التفوق الألمانى، {{Sfn|Bellamy|2007}} ومنح الاتحاد السوفيتى زمام المبادرة على الجبهة الشرقية. {{Sfn|O'Reilly|2001}} {{Sfn|Healy|1992}} حاول الألمان تثبيت جبهتهم الشرقية على طول خط بانثر-ووتان اللى تم تحصينه على عجل، لكن السوفيت تمكنوا من اختراقه فى سمولينسك وهجوم نهر الدنيبر السفلى . {{Sfn|Glantz|2001}} فى 3 سبتمبر 1943، غزا الحلفاء الغربيون البر الرئيسى لايطاليا ، عقب هدنة ايطاليا مع الحلفاء والاحتلال الألمانى اللاحق لايطاليا.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Kolko|1990}}</ref> ردت ألمانيا، بمساعدة الفاشيين المحليين، على الهدنة بنزع سلاح القوات الإيطالية اللى كانت فى كتير من الأماكن بدون أوامر عليا، والاستيلاء على السيطرة العسكرية على المناطق الإيطالية، {{Sfn|Mazower|2008}} و إنشاء سلسلة من الخطوط الدفاعية. {{Sfn|Hart|Hart|Hughes|2000}} بعدين أنقذت القوات الخاصة الألمانية موسولينى ، اللى بسرعه أسس دولة تابعة جديدة فى ايطاليا المحتلة من قبل المانيا سماها اسم [[جمهورية ايطاليا الاشتراكيه|الجمهورية الاجتماعية الإيطالية]] ، {{Sfn|Blinkhorn|2006}}و ده اتسبب فى بداية حرب أهلية إيطالية . خاض الحلفاء الغربيون معارك شديده عبر شوية خطوط لحد ما وصلو خط الدفاع الألمانى الرئيسى فى نص نوفمبر. {{Sfn|Read|Fisher|2002}} كمان العمليات الألمانية فى المحيط الاطلنطى اتضررت . مايو 1943، ومع زيادة فعالية التدابير المضادة للحلفاء ، الخساير الكبيرة اللى تكبدتها الغواصات الألمانية أجبرت توقف مؤقت للحملة البحرية الألمانية فى المحيط الاطلنطى.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Padfield|1998}}.</ref> فى نوفمبر 1943، قابل [[فرانكلين روزيڤيلت|فرانكلين روزفلت]] ووينستون تشرشل مع [[شيانج كاى-شيك|شيانج كاى شيك]] فى القاهرة ، بعدين مع جوزيف ستالين [[مؤتمر طهران|فى طهران]] .<ref name="Kolko 1990 211,235,267_268">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Kolko|1990}}.</ref> وحدد المؤتمر الاولانى إعادة الأراضى اليابانية بعد الحرب <ref name="Iriye 1981 154">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Iriye|1981}}.</ref> و التخطيط العسكرى لحملة بورما ، {{Sfn|Mitter|2014}} فى الوقت نفسه تضمن المؤتمر التانى اتفاق على أن يغزو الحلفاء الغربيون اوروبا سنة 1944، و أن يعلن الاتحاد السوفيتى الحرب على اليابان فى 3 أشهر من هزيمة ألمانيا.<ref name="polley148">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Polley|2000}}.</ref> من نوفمبر 1943، و خلال معركة تشانجده اللى استمرت سبعة أسابيع، انتظر الصينيين وصول قوات الحلفاء لفك الحصار عن اليابان، فى الوقت نفسه أجبروها على خوض حرب استنزاف مكلفة.<ref name="Beevor 2012 268_274">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Beevor|2012}}.</ref><ref name="H161">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ch'i|1992}}.</ref><ref name="Hsu Chang 412-416">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Hsu|Chang|1971}}</ref> و فى يناير 1944، شنّ الحلفاء [[معركة مونتى كاسينو|سلسلة من الهجمات فى ايطاليا على خط الدفاع فى مونتى كاسينو]] ، وحاولو الالتفاف عليه بإنزال قوات فى أنزيو .<ref name="Weinberg 2005 911"/> فى 27 يناير 1944، القوات السوفيتية شنّت هجوم واسع النطاق ، تمكنت من طرد القوات الألمانية من [[لينينجراد|منطقة لينينجراد]] ، منهيةً بكده أعنف حصار فى التاريخ .<ref name="Glantz 2002 367_414">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Glantz|2002}}.</ref> توقف الهجوم السوفيتى اللاحق على الحدود الإستونية قبل الحرب، بفضل مجموعة جيوش الشمال الألمانية، اللى تلقت دعم من الإستونيين الساعين لاستعادة استقلالهم الوطنى . أدى ده التأخير لإبطاء العمليات السوفيتية اللى بعد كده فى منطقة [[البحر البلطى|بحر البلطيق]] .<ref name="Glantz 2002 367_414"/> و أواخر مايو 1944، كان السوفيت قد حرروا شبه جزيرة القرم ، وطردوا قوات المحور لحد كبير من أوكرانيا ، و توغلوا فى رومانيا ، لكن قوات المحور صدتهم.<ref name="Chubarov 2001 122">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Chubarov|2001}}.</ref> هجمات الحلفاء فى ايطاليا نجحت ، وبثمن باهظ تمثل فى السماح لكذا فرق ألمانية بالانسحاب، وقعت روما فى 4 يونيو. قوات الحلفاء حققت نجاح متفاوت فى البر الآسيوى. ففى مارس 1944، شنّ اليابانيين أولى غزوتين، هيا عملية استهدفت مواقع الحلفاء فى آسام بالهند ، <ref name="Lightbody 2004 224">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Lightbody|2004}}.</ref> وبسرعه حاصروا مواقع الكومنولث فى إمفال وكوهيما .<ref name="Zeiler">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Zeiler|2004}}.</ref> و فى مايو 1944، شنّت القوات البريطانية والهندية هجوم مضاد أجبر القوات اليابانية على التراجع لبورما بحلول يوليو، <ref name="Zeiler" /> وحاصرت القوات الصينية اللى غزت شمال بورما فى أواخر سنة 1943 القوات اليابانية فى [[ميتكيينا|ميتكينا]] .<ref name="Beevor 2012 268_274"/> و كان الهدف من الغزو اليابانى التانى للصين هو تدمير القوات القتالية الصينية الرئيسية، وتأمين خطوط السكك الحديد بين الأراضى اللى تسيطر عليها اليابان، والاستيلاء على مطارات الحلفاء.<ref name="H161"/> و يونيه، كان اليابانيين قد استولوا على مقاطعة خنان وابتدو هجوم جديد على تشانجشا .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Coble|2003}}.</ref> === الهجمات اللى شنها الحلفاء (1944) === [[ملف:Approaching_Omaha.jpg|تصغير|القوات الامريكانيه تقترب من [[شط اوماها|شاطئ أوماها]] خلال غزو نورماندى فى يوم الإنزال ، 6 يونيه 1944]] فى 6 يونيه سنة 1944 (المعروف بيوم النصر )، و بعد 3 سنين من الضغط السوفيتى، <ref name="rees406">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Rees|2008}}: "Stalin always believed that Britain and America were delaying the second front so that the Soviet Union would bear the brunt of the war."</ref> غزا الحلفاء الغربيون شمال فرنسا . بعد إعادة توزيع شوية فرق حليفة من ايطاليا، هاجموا كمان جنوب فرنسا .<ref name="Weinberg 2005 911">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Weinberg|2005}}.</ref> تكللت عمليات الإنزال دى بالنجاح و وصلت لهزيمة وحدات الجيش الألمانى فى فرنسا . تحررت [[باريس]] فى 25 اغسطس/آب بفضل [[المقاومه الفرنسيه|المقاومة المحلية]] بمساعدة قوات فرنسا الحرة ، بقيادة الجنرال [[شارل دى جول|شارل ديجول]] ، <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Badsey|1990}}.</ref> وواصل الحلفاء الغربيون دحر القوات الألمانية فى غرب اوروبا خلال النصف التانى من العام. باءت محاولة التقدم لشمال ألمانيا، بقيادة عملية إنزال جوى واسعة النطاق فى هولندا، بالفشل.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Dear|Foot|2001}}.</ref> بعد ذلك، توغل الحلفاء الغربيون ببطء جوه ألمانيا، لكنهم فشلوا فى عبور نهر الرور . فى ايطاليا، تباطأ تقدم الحلفاء بسبب آخر خط دفاعى ألمانى رئيسى .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Forrest|Evans|Gibbons|2012}}</ref> فى 22 يونيه، شنّ السوفيت هجوم استراتيجى فى بيلاروسيا كاد أن يُدمر مجموعة جيوش الوسط الألمانية.<ref name="Zaloga 1996 7">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Zaloga|1996}}: "It was the most calamitous defeat of all the German armed forces in World War II."</ref> بعد كده بوقت قصير، أجبر هجوم استراتيجى سوفيتى آخر القوات الألمانية على الانسحاب من غرب أوكرانيا وشرق بولندا. لكن الجيش الأحمر السوفيتى توقف فى منطقة براجا على الضفة التانيه لنهر [[نهر فيستولا|فيستولا]] ، فى الوقت نفسه كان الألمان يُخمدون انتفاضة وارسو اللى أشعلها جيش الوطن (الفصيل الرئيسى للمقاومة البولندية ، الموالى للحكومة اللى مش شيوعية فى المنفى)،و دهسبب مقتل اكتر من 150 ألف بولندى.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Berend|1996}}.</ref> كما أخمد الألمان الانتفاضة الوطنية فى سلوفاكيا .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Slovak National Uprising 1944|مسار=https://www.mzv.sk/documents/10182/2369491/BROZURA_70_VYROCIE_SNP_indd.pdf/007d0f33-4aa1-4e3a-95ae-5ef5096360d3|ناشر=Ministry of Foreign and European Affairs of the Slovak Republic|تاريخ-الوصول=27 April 2020|صحيفة=Museum of the Slovak National Uprising|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200519024459/https://www.mzv.sk/documents/10182/2369491/BROZURA_70_VYROCIE_SNP_indd.pdf/007d0f33-4aa1-4e3a-95ae-5ef5096360d3|تاريخ-الأرشيف=19 May 2020|url-status=live}}</ref> أدى الهجوم الاستراتيجى للجيش الأحمر السوفيتى فى شرق رومانيا لقطع وتدمير القوات الألمانية الكبيرة هناك ، و أدى لانقلاب ناجح فى رومانيا وبلجاريا ، أعقبه انضمام دول الدولتين مع الحلفاء.<ref name="countrystudies.us">{{استشهاد ويب|عنوان=Armistice Negotiations and Soviet Occupation|مسار=https://countrystudies.us/romania/23.htm|ناشر=US Library of Congress|تاريخ-الوصول=14 November 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110430001849/https://countrystudies.us/romania/23.htm|تاريخ-الأرشيف=30 April 2011|url-status=live|اقتباس=The coup speeded the Red Army's advance, and the Soviet Union later awarded Michael the Order of Victory for his courage in overthrowing Antonescu and putting an end to Romania's war against the Allies. Western historians uniformly point out that the Communists played only a supporting role in the coup; postwar Romanian historians, however, ascribe to the Communists the decisive role in Antonescu's overthrow}}</ref> [[ملف:Douglas_MacArthur_lands_Leyte1.jpg|تصغير|الجنرال [[دوجلاس ماكارثر|دوجلاس ماك آرثر]] يرجع لالفلبين خلال معركة ليتى ، 20 اكتوبر 1944]] فى سبتمبر 1944، القوات السوفيتية توغلت فى يوجوسلاڤيا ، و أجبرت مجموعتين الجيش الألمانى E و F على الانسحاب السريع من اليونان و ألبانيا ويوجوسلاڤيا لإنقاذهما من الحصار.<ref name="Evans 2008 737">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Evans|2008}}.</ref> فى المرحله دى، كان الثوار بقيادة الشيوعيين بقيادة المارشال [[تيتو|جوزيب بروز تيتو]] ، اللى قاد حملة حرب عصابات ناجحة بشكل متزايد ضد الاحتلال من سنة 1941، يسيطرون على جزء كبير من أراضى يوجوسلاڤيا، وانخرطوا فى جهود تأخيرية ضد القوات الألمانية فى الجنوب. فى شمال صيربيا ، ساعد الجيش الأحمر السوفيتى، بدعم محدود من القوات البلغارية، الثوار فى تحرير مشترك للعاصمة بلجراد فى 20 اكتوبر. بعد شوية أيام، شنّ السوفيت هجوم واسع النطاق على المجر اللى كانت تحت الاحتلال الألمانى، واستمر لحد سقوط بودابست فى فبراير 1945.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Wiest|Barbier|2002}}.</ref> وعكس الانتصارات السوفيتية السريعة فى البلقان، المقاومة الفنلندية الشرسة للهجوم السوفيتى فى برزخ كاريليا حالت دون احتلال السوفيت لفينلاندا، و وصلت لهدنة سوفيتية فنلندية بشروط معتدلة نسبى، <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wiktor|الأول=Christian L|عنوان=Multilateral Treaty Calendar – 1648–1995|تاريخ=1998|ناشر=Kluwer Law International|صفحة=426|isbn=978-9-0411-0584-4}}</ref> رغم ان فينلاندا كانت ملزمة بمحاربة حلفائها الألمان السابقين . {{Sfn|Shirer|1990}} بحلول مطلع يوليه 1944، تمكنت قوات الكومنولث فى جنوب شرق آسيا من صدّ الحصار اليابانى فى آسام ، ودفع اليابانيين ل[[نهر كيندوين|نهر تشيندوين]] <ref name="Marston 2005 120">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Marston|2005}}.</ref> فى الوقت نفسه استولت القوات الصينية على ميتكينا. فى سبتمبر 1944، استولت القوات الصينية على جبل سونج و أرجعت فتح طريق بورما .<ref>{{استشهاد ويب|مسار=https://www.china1931.cn/China/ShowArticle.asp?ArticleID%3D7648|تاريخ-الوصول=16 March 2013|لغة=zh|script-title=zh:全面抗战，战犯前仆后继见阎王|عنوان مترجم=The war criminals tries to be the first to see their ancestors<!-- in source -->|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160303224203/https://www.china1931.cn/China/ShowArticle.asp?ArticleID=7648|تاريخ-الأرشيف=3 March 2016}}</ref> و فى الصين، حقق اليابانيين مزيد من النجاحات، حيث استولوا أخير على تشانجشا فى نص يونيه، و مدينة هنغيانج بحلول أوائل اغسطس/آب.<ref name="ReferenceA">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Jowett|Andrew|2002}}.</ref> بعد كده بوقت قصير، غزو مقاطعة غوانجشى ، و حققوا انتصارات كبيرة على القوات الصينية فى غويلين وليوتشو بحلول نهاية نوفمبر <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Howard|2004}}.</ref> ، ونجحوا فى ربط قواتهم فى الصين والهند الصينية بحلول نص ديسمبر/كانون الأول.<ref name="Drea 2003 57">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Drea|2003}}.</ref> فى المحيط الهادى، القوات الامريكانيه واصلت دحر القوات اليابانية. فى نص يونيه 1944، ابتدت هجومها على جزر ماريانا وبالاو، و ألحقت هزيمة ساحقة بالقوات اليابانية فى معركة بحر الفلبين . وصلت دى الهزايم لاستقالة رئيس الوزراء اليابانى، [[هيديكى توجو]] ، ووفرت للولايات المتحدة قواعد جوية لشن هجمات مكثفة بالقاذفات الثقيلة على الجزر اليابانية. فى أواخر اكتوبر، غزت القوات الامريكانيه جزيرة ليتى الفلبينية ؛ بعد كده بوقت قصير، حققت القوات البحرية المتحالفة نصر كبير آخر فى معركة خليج ليتى ، واحده من اكبر المعارك البحرية فى التاريخ.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Cook|Bewes|1997}}.</ref> === انهيار المحور و انتصار الحلفاء (1944-1945) === [[ملف:Yalta_Conference_(Churchill,_Roosevelt,_Stalin)_(B&W).jpg|تصغير|[[مؤتمر يالتا|مؤتمر يالطا]] فى فبراير 1945، بحضور [[وينستون تشرشيل]] ، [[فرانكلين روزيڤيلت|وفرانكلين د. روزفلت]] ، [[يوسيف ستالين|وجوزيف ستالين]]]] فى 16 ديسمبر 1944، المانيا شنت محاولة أخيرة لشق صفوف الحلفاء على الجبهة الغربية، مستخدمةً معظم احتياطياتها المتبقية لشن هجوم مضاد واسع النطاق فى الأردين وعلى طول الحدود الفرنسية الألمانية ، على أمل محاصرة أجزاء كبيرة من قوات الحلفاء الغربيين و إجبارهم على التوصل لتسوية سياسية بعد الاستيلاء على ميناء [[انتويرب|أنتويرب]] ، ميناء الإمداد الرئيسى لهم. 16 يناير 1945، تم صد ده الهجوم دون تحقيق أى من أهدافه الاستراتيجية.<ref name="parkerxiii">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Parker|2004}}</ref> و فى ايطاليا، ظل الحلفاء الغربيون فى حالة جمود عند خط الدفاع الألمانى. فى نص يناير 1945، هاجم الجيش الأحمر بولندا، متقدم من نهر فيستولا لنهر أودر فى ألمانيا، واجتاح بروسيا الشرقية .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Glantz|2001}}.</ref> و فى 4 فبراير، اجتمع قادة الاتحاد السوفيتى وبريطانيا و امريكا فى [[مؤتمر يالتا|مؤتمر يالطا]] . واتفقوا على احتلال المانيا ما بعد الحرب، وعلى موعد انضمام الاتحاد السوفيتى للحرب ضد اليابان.<ref name="Beevor 2012 268_274"/> فى فبراير، السوفيت دخلو سيليزيا و بوميرانيا ، الحلفاء الغربيون دخلو غرب المانيا و قربو من نهر [[نهر الراين|الراين]] . بحلول مارس، عبر الحلفاء الغربيون نهر الراين شمال [[رماجن|وجنوب]] [[نهر رور|الرور]] ، محاصرين مجموعة جيوش الجيش الألمانى "ب" .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Buchanan|2006}}.</ref> فى أوائل مارس، و فى محاولة لحماية اخر احتياطياتها النفطية فى المجر واستعادة بودابست، شنت المانيا هجومها الرئيسى الأخير ضد القوات السوفيتية قرب بحيرة بالاتون . فى أسبوعين، تم صد الهجوم، و تقدم السوفيت نحو ڤيينا ، واستولوا على المدينة. فى أوائل ابريل، استولت القوات السوفيتية على كونيجسبيرج ، فى الوقت نفسه تقدم الحلفاء الغربيون أخير فى ايطاليا واجتاحوا غرب المانيا واستولوا على هامبورج ونورمبرغ . قابلت القوات الامريكانيه والسوفيتية عند نهر الإلبه فى 25 ابريل، تاركين جيوب مافيهاش ناس فى جنوب المانيا وحول برلين.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Eisenhower and the Berlin capture, 1945|مسار=https://www.lawrencewreed.com/blog/wwwlawrencewreedcom/eisenhowerandberlin|صحيفة=Lawrence W. Reed|تاريخ=6 February 2026|مؤلف=Reed|الأول=Lawrence W.}}</ref> القوات السوفيتية اقتحمت برلين واستولت عليها فى أواخر ابريل/نيسان. {{Sfn|Kershaw|2001}} فى ايطاليا، القوات الألمانية استسلمت فى 29 ابريل/نيسان، فى الوقت نفسه استسلمت [[جمهورية ايطاليا الاشتراكيه|الجمهورية الاجتماعية الإيطالية]] بعد يومين. فى 30 ابريل/نيسان، سقط [[مبنى الرايخستاج|مبنى الرايخستاغ]] ،و ده أعلن الهزيمة العسكرية لالمانيا النازية.<ref name="Shepardson 1998">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Shepardson|1998}}</ref> الفترة دى شافت تغييرات كبيرة فى القيادة على الجانبين. ففى 12 ابريل، مات الرئيس روزفلت وخلفه نائبه [[هارى ترومان|هارى إس. ترومان]] .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=President Franklin D. Roosevelt dies at age 63, April 12, 1945|مسار=https://www.politico.com/story/2016/04/this-day-in-politics-april-12-1945-221722|تاريخ-الوصول=26 January 2025|صحيفة=[[Politico]]|تاريخ=12 April 2016|مؤلف=Glass|الأول=Andrew|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200329062410/https://www.politico.com/story/2016/04/this-day-in-politics-april-12-1945-221722|تاريخ-الأرشيف=29 March 2020|url-status=live}}</ref> و فى 28 ابريل، اتقتل بينيتو موسولينى على ايد المقاومة الإيطالية .<ref name="O'Reilly 2001 244">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|O'Reilly|2001}}.</ref> و فى 30 ابريل، انتحر هتلر فى مقره ، وخلفه الأدميرال [[كارل دونيتز]] ( رئيس للرايخ ) [[باول جوزيف جوبلز|وجوزيف غوبلز]] ( [[مستشار المانيا|مستشار للرايخ]] ). انتحر غوبلز كمان فى اليوم اللى بعده، وحل محله [[لوتس فون كروسيج|لوتز غراف شفيرين فون كروسيك]] ، فيما اتعرف بعدين بحكومة فلنسبورغ . وُقّعت اتفاقية الاستسلام الكامل و مش المشروط فى اوروبا فى 7 ابريل.<span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./قالب:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" id="mwCTs"></span>و 8<span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Spaces&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./قالب:Spaces&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" id="mwCTw"></span><ref name="Evans 2008 737"/> قاومت مجموعة جيوش الوسط الألمانية فى براج لحد 11 مايو.<ref name="Glantz 1998 34">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Glantz|1998}}.</ref> فى 23 مايو، ألقت قوات الحلفاء القبض على كل أعضاء الحكومة الألمانية المتبقين فى فلنسبورغ . فى 5 يونيه ، اتحطت كل المؤسسات السياسية والعسكرية الألمانية تحت سيطرة الحلفاء حسب إعلان برلين .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Selby|الأول=Scott A.|مسار=https://books.google.com/books?id=7SQ_EAAAQBAJ|عنوان=The Axmann Conspiracy: The Nazi Plan for a Fourth Reich and How the U.S. Army Defeated It|تاريخ=28 July 2021|ناشر=Scott Andrew Selby|صفحة=8|لغة=en|تاريخ-الوصول=4 March 2024|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240504072215/https://books.google.com/books?id=7SQ_EAAAQBAJ|تاريخ-الأرشيف=4 May 2024|url-status=live}}</ref> [[ملف:Japanese_atrocities._Philippines,_China,_Burma,_Japan_-_NARA_-_292598.jpg|تصغير|ست فلبينية وطفلها اتقتلا على ايد القوات اليابانية فى [[مانيلا]] ، سنة 1945]] فى مسرح عمليات المحيط الهادى، القوات الامريكانيه ، برفقة قوات الكومنولث الفلبينى ، تقدمت فى الفلبين ، وتمكنت من تطهير جزيرة ليتى بحلول نهاية ابريل 1945. بعدين نزلت فى لوزون فى يناير 1945، واسترجعت مانيلا فى مارس، حيث قتلت القوات اليابانية 100 ألف مدنى فلبينى فى المدينة. واستمر القتال فى لوزون ومينداناو وجزر تانيه من الفلبين لحد نهاية الحرب .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chant|الأول=Christopher|عنوان=The Encyclopedia of Codenames of World War II|تاريخ=1986|ناشر=Routledge & Kegan Paul|صفحة=118|isbn=978-0-7102-0718-0}}</ref> القوات الجوية للجيش الامريكانى شنّت حملة قصف حارق واسعة النطاق استهدفت مدن استراتيجية فى اليابان، فى محاولة لتدمير الصناعة الحربية اليابانية و معنويات المدنيين. كانت [[مذبحه طوكيو|غارة القصف المدمرة على طوكيو فى الفترة من 9 ل10 مارس]] الاكتر دموية فى تاريخ القصف التقليدى. فى مايو 1945، القوات الأسترالية نزلت قواتها فى بورنيو ، وسيطرت على حقول البترول هناك. فى مارس، القوات البريطانية والامريكانيه والصينية غلبت اليابانيين فى شمال بورما ، و البريطانيين تقدمو لحد ما وصلو [[يانجون|رانغون]] بحلول 3 مايو.<ref name="Drea 2003 57"/> القوات الصينية شنت هجوم مضاد فى معركة غرب هونان اللى دارت بين 6 ابريل و7 يونيه 1945. كما تحركت القوات البحرية والبرمائية الامريكانيه نحو اليابان، واستولت على إيو جيما بحلول مارس، و أوكيناوا بحلول نهاية يونيو.<ref name="ReferenceA"/> فى الوقت نفسه، الحصار البحرى اللى فرضته الغواصات كان يخنق الاقتصاد اليابانى و يقلل بشكل كبير من قدرته على إمداد القوات الخارجية.<ref name="results of german and american submarines">{{استشهاد ويب|عنوان=Results of the German and American Submarine Campaigns of World War II|مسار=https://www.navy.mil/navydata/cno/n87/history/wwii-campaigns.html|ناشر=U.S. Navy|تاريخ-الوصول=13 April 2008|تاريخ=20 October 1999|مؤلف=Poirier|الأول=Michel Thomas|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080409052122/https://www.navy.mil/navydata/cno/n87/history/wwii-campaigns.html|تاريخ-الأرشيف=9 April 2008}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Atomic bombing of Hiroshima and Nagasaki|صحيفة=Strategic Analysis|مؤلف=Zuberi|الأول=Matin|تاريخ=August 2001|المجلد=25|العدد=5|صفحات=623–662|s2cid=154800868|دوي=10.1080/09700160108458986}}</ref> فى 11 يوليو، [[مؤتمر بوتسدام|اجتمع قادة الحلفاء فى بوتسدام بألمانيا]] . أكدوا الاتفاقات السابقة بخصوص ألمانيا، <ref name="Williams 2006 90">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Williams|2006}}.</ref> وجددت الحكومات الامريكانيه والبريطانية والصينية مطالبتها باستسلام اليابان اللى مش مشروط، مصرحةً بالتحديد بأن " البديل قدام اليابان هو الدمار الفورى والشامل ".<ref name="Miscamble 2007 203_204">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Miscamble|2007}}.</ref> و خلال ده المؤتمر، أجرت المملكة المتحدة انتخاباتها العامة ، وخلف [[كليمنت اتلى|كليمنت أتلى]] تشرشل فى منصب رئيس الوزراء.<ref name="Miscamble 2007 203_204"/> [[ملف:Mamoru_Shigemitsu_signs_the_Instrument_of_Surrender,_officially_ending_the_Second_World_War.jpg|تصغير|وزير الخارجية اليابانى [[مامورو شيجميتسو|مامورو شيغيميتسو]] يوقع وثيقة الاستسلام اليابانية على حاملة الطيارات USS ميسورى ، 2 سبتمبر 1945]] الحكومة اليابانية رفضت دعوة الاستسلام اللى مش مشروط، معتقدةً أنها قادرة على التفاوض للحصول على شروط استسلام أفضل. فى أوائل اغسطس، [[ضربه نوويه على هيروشيما وناجاساكى|ألقت امريكا قنابل ذرية]] على مدينتى [[هيروشيما]] [[ناجاساكى|وناغازاكى]] اليابانيتين. وبين القصفين، أعلن السوفيت، حسب اتفاقية يالطا، الحرب على اليابان ، وغزوا منشوريا اللى كانت تحت السيطرة اليابانية ، و غلبو جيش كوانتونج سريع، اللى كان اكبر قوة قتالية يابانية.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Glantz|2005}}.</ref> أقنع دهن الحدثان قادة الجيش الامبراطورى، اللى كانو مصممين على الاستسلام، بقبول شروط الاستسلام.<ref name="Pape 1993">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Pape|1993}} "The principal cause of Japan's surrender was the ability of the United States to increase the military vulnerability of Japan's home islands, persuading Japanese leaders that defence of the homeland was highly unlikely to succeed. The key military factor causing this effect was the sea blockade, which crippled Japan's ability to produce and equip the forces necessary to execute its strategy. The most important factor accounting for the timing of surrender was the Soviet attack against Manchuria, largely because it persuaded previously adamant Army leaders that the homeland could not be defended.".</ref> كما استولى الجيش الأحمر على الجزء الجنوبى من جزيرة سخالين وجزر الكوريل . فى ليلة 9-10 اغسطس 1945، أمر الامبراطور هيروهيتو مجلس الوزراء اليابانى بقبول الشروط اللى طالب بيها الحلفاء فى إعلان بوتسدام . {{Sfn|Bix|2000}} فى 15 اغسطس، أبلغ الامبراطور الشعب اليابانى بده القرار عبر خطاب بُثّ عبر الإذاعة ( <i id="mwCbM">غيوكوون-هوسو ، أى "بُثّ بصوت الامبراطور"). {{Sfn|Bix|2000}} فى 15 اغسطس 1945، [[استسلام اليابان|استسلمت اليابان]] ، ووُقّعت وثائق الاستسلام نهائى فى خليج طوكيو على سطح البارجة الامريكانيه USS ميسورى فى 2 سبتمبر 1945،و ده أنهى الحرب.<ref name="Beevor 2012 268_274"/> == النتايج == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Mediterranean and Middle East theatre of World War II}} فى أوائل يونيه 1940، سلاح الجو الإيطالى ''(Regia Aeronautica)'' هاجم مالطا، هيا مستعمرة بريطانية، وحاصرها . ومن أواخر الصيف لأوائل الخريف، غزت ايطاليا الصومال البريطانى ، [[غزو ايطاليا لمصر|وتوغلت فى مصر اللى كانت تحت السيطرة البريطانية]] . فى اكتوبر، هاجمت ايطاليا اليونان ، لكن الهجوم صُدّ بخساير إيطالية شديده ؛ وانتهت الحملة فى أشهر بتغييرات طفيفة فى الحدود. {{Sfn|Clogg|2002}} ولمساعدة ايطاليا ومنع بريطانيا من ترسيخ وجودها، استعدت المانيا لغزو البلقان، الأمر اللى كان من شأنه أن يهدد حقول البترول الرومانية ويضرب بالهيمنة البريطانية على البحر المتوسط.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Evans|2008}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|US Army|1986}}</ref> [[ملف:Proces_Neurenberg,_Bestanddeelnr_901-2065.jpg|تصغير|المتهمين فى [[محكمة نورنبيرج|محاكمات نورمبرغ]] ، حيث قامت قوات الحلفاء بمحاكمة أعضاء بارزين فى القيادة السياسية والعسكرية والقضائية والاقتصادية [[المانيا النازيه|ل المانيا النازية]] بتهمة [[جريمه ضد البشريه|ارتكاب جرائم ضد الإنسانية.]]]] الحلفاء أنشأو إدارات احتلال فى النمسا و [[المانيا المحتله من قوات التحالف|ألمانيا]] . النمسا و [[المانيا المحتله من قوات التحالف|ألمانيا]] اتقسمت فى البداية لمنطقتين احتلال غربية و شرقية، تسيطر عليهم الحلفاء الغربيون والاتحاد السوفيتى على التوالى. لكن مساريهم بسرعه اختلف. فى ألمانيا، انتهى الاحتلال رسمى سنة 1949، وكل منطقة بقت دولتين منفصلتين، [[المانيا الغربيه]] و المانيا [[المانيا الشرقيه|الشرقية]] .<ref name="Wettig 2008 96_100">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Wettig|2008}}.</ref> أما فى النمسا، الاحتلال استمر لحد سنة 1955، حين سمحت تسوية مشتركة بين الحلفاء الغربيين والاتحاد السوفيتى بإعادة توحيد النمسا كدولة ديمقراطية غير منحازة رسمى لأى كتلة سياسية (مع أنها كانت عملى ليها علاقات احسن مع الحلفاء الغربيين). أدى برنامج اجتثاث النازية فى المانيا لمحاكمة مجرمى الحرب النازيين فى [[محكمة نورنبيرج|محاكمات نورمبرغ]] و إزاحة النازيين السابقين من السلطة، مع أن دى السياسة اتجهت نحو العفو و إعادة دمج النازيين السابقين فى المجتمع الألمانى الغربى.<ref name="Frei 2002 41_66">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Frei|2002}}.</ref> المانيا خسرت ربع أراضيها قبل الحرب (1937). من الأراضى الشرقية، بولندا استولت على سيليزيا و نيومارك و معظم بوميرانيا ، <ref name="Eberhardt-2015">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Oder-Neisse Line as Poland's western border: As postulated and made a reality|صحيفة=Geographia Polonica|مسار=https://www.geographiapolonica.pl/article/item/9928.html|مؤلف=Eberhardt|الأول=Piotr|تاريخ=2015|المجلد=88|العدد=1|صفحات=77–105|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180503111248/https://www.geographiapolonica.pl/article/item/9928.html|تاريخ-الأرشيف=3 May 2018|تاريخ-الوصول=3 May 2018|دوي=10.7163/GPol.0007|url-status=live|doi-access=free}}</ref> واتقسمت بروسيا الشرقية بين بولندا و الاتحاد السوفيتى، تلا ذلك طرد تسعة ملايين ألمانى من المقاطعات دى لالمانيا ، <ref name="Eberhardt-2006">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Eberhardt|الأول=Piotr|مسار=https://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf|عنوان=Political Migrations in Poland 1939–1948|تاريخ=2006|ناشر=Didactica|مكان=Warsaw|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150626151411/https://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf|تاريخ-الأرشيف=26 June 2015|isbn=978-1-5361-1035-7}}</ref><ref name="Eberhardt-2011">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Eberhardt|الأول=Piotr|مسار=https://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf|عنوان=Political Migrations On Polish Territories (1939–1950)|تاريخ=2011|ناشر=Polish Academy of Sciences|مكان=Warsaw|تاريخ-الوصول=3 May 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140520220409/https://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf|تاريخ-الأرشيف=20 May 2014|url-status=live|isbn=978-8-3615-9046-0}}</ref> و 3 ملايين ألمانى من منطقة السوديت فى تشيكوسلوفاكيا. بحلول خمسينات القرن العشرين، كان خُمس سكان المانيا الغربية لاجئين من الشرق. كمان الاتحاد السوفيتى استولى على المقاطعات البولندية شرق خط كرزون ، <ref name="Eberhardt-2012">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Curzon line as the eastern boundary of Poland. The origins and the political background|صحيفة=Geographia Polonica|مسار=https://www.geographiapolonica.pl/article/item/7563.html|مؤلف=Eberhardt|الأول=Piotr|تاريخ=2012|المجلد=85|العدد=1|صفحات=5–21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180503111001/https://www.geographiapolonica.pl/article/item/7563.html|تاريخ-الأرشيف=3 May 2018|تاريخ-الوصول=3 May 2018|دوي=10.7163/GPol.2012.1.1|url-status=live|doi-access=free}}</ref> اللى طُرد منها 2 مليون بولندى .<ref name="Eberhardt-2011" /><ref name="stalinswars55">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Roberts|2006}}.</ref> وانضمت شمال شرق رومانيا، <ref name="stalinswars55"/><ref name="shirer794">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Shirer|1990}}.</ref> و أجزاء من شرق فينلاندا، <ref name="ckpipe">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Kennedy-Pipe|1995}}.</ref> و دول البلطيق للاتحاد السوفيتى .<ref name="Wettig 2008 96_100"/><ref name="Senn 2007 ?">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Senn|2007}}.</ref> وفقدت ايطاليا ملكيتها و إمبراطوريتها الاستعمارية و بعض الأراضى الاوروبية .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Italy since 1945|مسار=https://www.britannica.com/place/Italy/Italy-since-1945|تاريخ-الوصول=2 October 2023|صحيفة=Encyclopedia Britannica|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231005052527/https://www.britannica.com/place/Italy/Italy-since-1945|تاريخ-الأرشيف=5 October 2023|url-status=live}}</ref> فى مسعىً للحفاظ على السلام العالمى ، <ref name="Yoder 1997 39">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Yoder|1997}}.</ref> شكّل الحلفاء [[الامم المتحده]] ، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=History of the UN|مسار=https://www.un.org/en/about-us|تاريخ-الوصول=2 April 2026|صحيفة=United Nations|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211215170453/https://www.un.org/un70/en/content/history/index.html|تاريخ-الأرشيف=15 December 2021|url-status=live}}</ref> اللى دخلت حيز الوجود رسمى فى 24 اكتوبر 1945، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=History of the UN|مسار=https://www.un.org/aboutun/history.htm|ناشر=United Nations|تاريخ-الوصول=25 January 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100218221016/https://www.un.org/aboutun/history.htm|تاريخ-الأرشيف=18 February 2010}}</ref> واعتمدت [[الاعلان العالمى لحقوق الانسان|الإعلان العالمى لحقوق الإنسان]] سنة 1948 كمعيار مشترك لجميع الدول الأعضاء .<ref name="Waltz 2002">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Waltz|2002}}.</ref><ref name="UDHR_UN">{{استشهاد ويب|عنوان=Universal Declaration of Human Rights|مسار=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights|صحيفة=[[الامم المتحده]]|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170703093353/https://www.un.org/en/documents/udhr/|تاريخ-الأرشيف=3 July 2017|url-status=live}}</ref> بقت القوى العظمى المنتصرة فى الحرب - فرنسا والصين والمملكة المتحدة والاتحاد السوفيتى و امريكا - أعضاء دائمين فى [[مجلس الامن|مجلس الأمن]] اللى تبع لأمم المتحدة.<ref name="The UN Security Council">{{Citation|title=The UN Security Council|url=https://www.unfoundation.org/what-we-do/issues/united-nations/the-un-security-council.html|accessdate=15 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620101548/https://www.unfoundation.org/what-we-do/issues/united-nations/the-un-security-council.html|archivedate=20 June 2012}}</ref> ولسه الدول الخمس الأعضاء الدائمين أعضاء لحد دلوقتى، رغم حدوث تغييرين فى الكراسى، بين [[تايوان|جمهورية الصين]] [[الصين|وجمهورية الصين الشعبية]] سنة 1971، وبين الاتحاد السوفيتى و دولته الخلف ، [[روسيا|الاتحاد الروسى]] ، بعد [[تفكيك الاتحاد السوفييتى|تفكك الاتحاد السوفيتى]] سنة 1991. كان التحالف بين الحلفاء الغربيين والاتحاد السوفيتى قد ابتدا بالتدهور لحد قبل انتهاء الحرب.<ref name="Kantowicz 2000 6">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Kantowicz|2000}}.</ref> [[ملف:EasternBloc_BorderChange38-48.svg|تصغير|التغييرات الحدودية اللى حصلت فى [[وسط اوروبا|اوروبا الوسطانيه]] بعد الحرب و إنشاء الكتلة الشرقية [[شيوعيه|الشيوعية]]]] بقية اوروبا كمان انقسمت لمناطق نفوذ غربية وسوفيتية.<ref name="Trachtenberg 1999 33">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Trachtenberg|1999}}.</ref> ووقعت معظم دول اوروبا الشرقية والوسطانيه فى النفوذ السوفيتى ،و ده اتسبب فى قيام أنظمة شيوعية بدعم كامل أو جزئى من سلطات الاحتلال السوفيتى. بسبب ده، بقت [[المانيا الشرقيه|المانيا الشرقية]] ، <ref name="Applebaum 2012">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Applebaum|2012}}.</ref> [[جمهوريه بولندا الاشتراكيه|وبولندا]] ، والمجر ، ورومانيا ، وبلجاريا ، وتشيكوسلوفاكيا ، و ألبانيا <ref name="Naimark 2010">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Naimark|2010}}.</ref> دول تبع لاتحاد السوفيتى. وانتهجت [[جمهورية يوجوسلاڤيا الاشتراكيه الفيدراليه|يوجوسلاڤيا]] الشيوعية [[عدم الانحياز|سياسة استقلال]] تام،و ده اتسبب فى توتر العلاقات مع الاتحاد السوفيتى .<ref name="Swain 1992">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Swain|1992}}.</ref> وقُمعت انتفاضة شيوعية فى اليونان بدعم أنجلو-أمريكى، و فضلت البلاد متحالفة مع الغرب.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Greek Civil War|مسار=https://www.britannica.com/event/Greek-Civil-War|تاريخ-الوصول=15 May 2023|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=28 May 2023|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230324172645/https://www.britannica.com/event/Greek-Civil-War|تاريخ-الأرشيف=24 March 2023|url-status=live}}</ref> الانقسامات العالمية بعد الحرب العالمية التانيه ترسخت بتحالفين عسكريين دوليين، هما حلف [[حلف الناتو|شمال الاطلنطى (الناتو)]] بقيادة امريكا، [[حلف وارسو|و حلف وارسو]] بقيادة الاتحاد السوفيتى.<ref name="Borstelmann 2005 318">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Borstelmann|2005}}.</ref> و شافت فترة طويلة من التوترات السياسية والتنافس العسكرى بينهم - [[حرب بارده|الحرب الباردة]] - سباق تسلح مش مسبوق، و عدد من [[حرب بالوكاله|الحروب بالوكالة]] فى مختلف اماكن العالم.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Leffler|Westad|2010}}.</ref> فى آسيا، امريكا قادت احتلال اليابان و أدارت جزرها السابقة فى غرب المحيط الهادى، فى الوقت نفسه ضمّ السوفيت جنوب سخالين وجزر الكوريل .<ref name="Weinberg 2005 911"/> [[كوريا|أما كوريا]] ، اللى كانت [[احتلال اليابان لكوريا|خاضعة للحكم الاستعمارى اليابانى]] ، فقد اتقسمت واحتلها الاتحاد السوفيتى فى [[كوريا الشماليه|الشمال]] و امريكا فى [[كوريا الجنوبيه|الجنوب]] بين 1945 و1948. وظهرت جمهوريتان منفصلتين على جنبين خط العرض 38 سنة 1948، ادّعت كل منهم شرعيتها كحكومة لكوريا بأكملها، ده وصل فى الاخر للحرب الكورية .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Stueck|2010}}.</ref> فى الصين، القوات القومية و الشيوعية استأنفت الحرب الأهلية فى يونيه 1946. انتصرت القوات الشيوعية و أسست جمهورية الصين الشعبية فى البر الرئيسى، فى الوقت نفسه تراجعت القوات القومية ل[[تايوان]] سنة 1949.<ref name="Lynch 2010 12_13">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Lynch|2010}}.</ref> فى الشرق الأوسط، اتمثل رفض العرب [[قرار تقسيم فلسطين|لخطة الامم المتحده لتقسيم فلسطين]] و إنشاء [[تاريخ اسرائيل|إسرائيل]] تصعيدًا [[الصراع العربى الاسرائيلى|للصراع العربى الإسرائيلى]] . وبينما حاولت القوى الاوروبية الاحتفاظ ببعض أو كل إمبراطورياتها الاستعمارية ، لكن خسائرها فى المكانة و الموارد خلال الحرب حالت دون ذلك،و ده اتسبب فى إنهاء الاستعمار .<ref name="JMRoberts 1996 589">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Roberts|1997}}.</ref><ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Darwin|2007}}.</ref> الاقتصاد العالمى عانى بشدة من الحرب، و إن تفاوتت آثارها على الدول المشاركة. امريكا خرجت من الحرب اغنا من أى دولة تانيه،و ده اتسبب فى طفرة مواليد ، و سنة 1950، كان نصيب الفرد [[ناتج محلى اجمالى|من الناتج المحلى الإجمالى]] فيها أعلى بكتير من نظيره فى أى من القوى التانيه، وهيمنت على الاقتصاد العالمى.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Dear|Foot|2001}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Harrison|1998}}.</ref> اتبعت سلطات الاحتلال اللى تبع لحلفاء سياسة نزع السلاح الصناعى فى المانيا الغربية من سنة 1945 لسنة 1948.<ref name="Balabkins 1964 208,209">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Balabkins|1964}}.</ref> وبسبب الترابطات التجارية الدولية، السياسة دى وصلت لركود اقتصادى فى اوروبا، و أخرت تعافيها من آثار الحرب شوية سنين.<ref name="Balabkins 1964 208,209"/><ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Petrov|1967}}.</ref> فى مؤتمر بريتون وودز فى يوليه 1944، دول الحلفاء حطت إطار اقتصادى لعالم ما بعد الحرب. أسفر الاتفاق عن إنشاء [[صندوق الفلوس الدولى]] والبنك الدولى للإنشاء والتعمير ، اللى بقا بعدين جزء من [[البنك الدولى|مجموعة البنك الدولى]] . واستمر نظام بريتون وودز لحد سنة 1973.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Bretton Woods Conference, 1944|مسار=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwii/98681.htm|ناشر=United States Department of State|تاريخ-الوصول=18 April 2022|تاريخ=7 January 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220417233116/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/wwii/98681.htm|تاريخ-الأرشيف=17 April 2022|url-status=live}}</ref> ابتدا الانتعاش الاقتصادى مع [[مارك المانى|تعديل العملة فى المانيا الغربية]] نص سنة 1948، وتسارع بفعل تحرير السياسة الاقتصادية الاوروبية اللى نتج بشكل مباشر ومش مباشر عن المساعدات الاقتصادية اللى [[خطة مارشال|قدمتها خطة مارشال]] الامريكانيه (1948-1951).<ref name="Balabkins 1964 208,209"/><ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|DeLong|Eichengreen|1993}}</ref> و أُطلق على الانتعاش الاقتصادى اللى شهدته المانيا الغربية بعد سنة 1948 اسم المعجزة الاقتصادية الألمانية .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Wolf|1993}}</ref> كما شافت ايطاليا ازدهار اقتصادى <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Bull|Newell|2005}}</ref> وانتعش الاقتصاد الفرنساوى .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ritchie|1992}}.</ref> فى المقابل، كانت المملكة المتحدة تعانى من انهيار اقتصادى، <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Minford|1993}}.</ref> ورغم حصولها على ربع إجمالى مساعدات خطة مارشال، اكتر من أى دولة أوروبية تانيه، <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Schain|2001}}.</ref> فقد استمرت فى تدهور اقتصادى نسبى لعقود.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Emadi-Coffin|2002}}.</ref> و شاف الاتحاد السوفيتى، رغم الخساير البشرية والمادية الهائلة، زيادات سريعة فى الإنتاج فى فترة ما بعد الحرب مباشرة، <ref name="Smith 1993 32">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Smith|1993}}.</ref> بعد ما استولى على معظم المصانع الألمانية ونقلها، وفرض تعويضات حرب على دوله التابعة. {{ملا|Reparations were exacted from [[East Germany]]. [[Hungarian People's Republic|Hungary]]. [[Romanian People's Republic|Romania]]. and [[People's Republic of Bulgaria|بلجاريا]] using Soviet-dominated joint enterprises. The Soviet Union also instituted trading arrangements deliberately designed to favour the country. Moscow controlled the Communist parties that ruled the satellite states, and they followed orders from the Kremlin. Historian Mark Kramer concludes: "The net outflow of resources from eastern Europe to the Soviet Union was approximately $15 billion to $20 billion in the first decade after World War II, an amount roughly equal to the total aid provided by the United States to western Europe under the [[خطة مارشال]]." }} <ref>Mark Kramer, "The Soviet Bloc and the Cold War in Europe", in {{استشهاد بكتاب|مسار={{GBurl|id=EyNcCwAAQBAJ|pg=PT174}}|عنوان=A Companion to Europe Since 1945|تاريخ=2014|ناشر=Wiley|محرر=Larresm|محرر-الأول=Klaus|صفحة=79|isbn=978-1-1188-9024-0}}</ref> وتعافت اليابان بعد كده .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Neary|1992}}.</ref> ورجعت الصين لإنتاجها الصناعى قبل الحرب بحلول سنة 1952.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Genzberger|الأول=Christine|مسار=https://archive.org/details/chinabusinesspor0000genz/page/4|عنوان=China Business: The Portable Encyclopedia for Doing Business with China|تاريخ=1994|ناشر=World Trade Press|مكان=Petaluma, CA|صفحة=[https://archive.org/details/chinabusinesspor0000genz/page/4 4]|isbn=978-0-9631-8643-0}}</ref> == تأثير == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Military production during World War II|Home front during World War II}} === خساير بشريه === {{Notelist}} [[ملف:Nanking_bodies_1937.jpg|تصغير|جثث مدنيين صينيين اتقتلوا على ايد [[جيش اليابان الامبراطورى|الجيش الامبراطورى اليابانى]] خلال مذبحة نانجينج فى ديسمبر 1937]] التقديرات تشير لإن ما بين 60 مليون و أكتر من 75 مليون شخص ماتو فى الحرب العالميه التانيه، من بينهم على الأقل 20 مليون ماتوا بسبب الحرمان و المجاعات و الأمراض. و بيُقدَّر إن الوفيات بين المدنيين شكّلت ما بين 67٪ و 80٪ من إجمالى الوفيات المباشرة و اللى مش مباشره الناتجة عن الحرب. و كان [[الاتحاد السوفيتى]] صاحب اكبر عدد من الضحايا، حيث تتراوح التقديرات بين 20 و 28 مليون قتيل، بعديه [[الصين]] ب ما يقلش عن 15 مليون قتيل، بعدين [[المانيا]] بما بين 6 و 8.7 مليون، و [[بولندا]] بما بين 5 و 6.5 مليون قتيل. الدول اللى تكبدت اكبر عدد من القتلى العسكريين كانت هيا الاتحاد السوفيتى (حوالى 8.7 مليون)، <ref name="Ell&Mak 19942">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ellman|Maksudov|1994}}.</ref> و المانيا (حوالى 5.3 مليون)، {{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019}} والصين (من 2 ل3 ملايين) {{Sfn|Mitter|2013}} {{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019}} و اليابان (من 1.7 ل2.5 مليون). {{Sfn|Hastings|2011}} {{Sfn|Aubin|Bernard|Guillerat|2019}} ومن 20 ل25 مليون قتيل عسكرى فى الحرب، كانت الغالبية العظمى من الجنود الألمان والسوفيت، بمن فيهم أسرى الحرب، على الجبهة الشرقية. {{Sfn|Hanson|2017}} ارتفاع عدد الضحايا المدنيين مقارنة بعدد القتلى العسكريين كان حاجة مش معتادة فى الحروب الكبرى اللى سبقت الحرب العالميه التانيه.{{Sfn|Hanson|2017|p=469}} مات ما بين 10 و 15 مليون شخص بسبب الجوع و الأمراض فى [[الصين]] و [[الاتحاد السوفيتى]]، و ما بين 8 و 10 ملايين فى [[الهند]] و المناطق التانية من [[آسيا]] و [[المحيط الهادى]] اللى كانت تحت الاحتلال اليابانى.{{Sfn|Hanson|2017|pp=472-473}} حوالى 15 مليون مدنى ماتو فى عمليات [[الإبادة الجماعية]] و غيرها من أعمال القتل المتعمد، فى الوقت نفسه مات ملايين غيرهم فى [[معسكرات الاعتقال]]، و نتيجة [[القصف الجوى]]، و فى مناطق القتال المختلفة.{{Sfn|Hanson|2017|pp=474-475, 481-485}} === الإبادة الجماعية، و جرائم الحرب، و الجرائم ضد الإنسانية === [[ملف:Czeslawa_Kwoka_-_Brasse.jpg|تصغير|صورة هوية سجينة لفتاة بولندية التقطها أفراد قوات الأمن الخاصة الألمانية [[وحدات النخبه النازيه (س.س)|(إس إس)]] فى أوشفيتز .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Color photo of girl at Auschwitz strikes chord|مسار=https://www.dw.com/en/colorized-photo-of-girl-at-auschwitz-strikes-chord-on-social-media/a-43033478|تاريخ-الوصول=12 July 2023|صحيفة=[[Deutsche Welle]]|تاريخ=19 March 2018|مؤلف=Pearson|الأول=Alexander|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180319065203/https://www.dw.com/en/colorized-photo-of-girl-at-auschwitz-strikes-chord-on-social-media/a-43033478|تاريخ-الأرشيف=19 March 2018|url-status=live|اقتباس=Kwoka was murdered with a phenol injection to the heart a few weeks later.}}</ref> تم احتجاز يقارب من 230 ألف طفل واستخدامهم فى العمل القسرى والتجارب الطبية النازية .]] فى المحاكمات اللى أعقبت الحرب ، أُدين ممثلين دول المحور وشركاؤهم بارتكاب [[جريمة حرب|جرائم حرب]] كتيرة، [[جريمه ضد البشريه|وجرائم ضد الإنسانية]] ، والتواطؤ فى [[ابادة الشعوب|الإبادة الجماعية]] . {{Sfn|Davies|2014}} قتل النازيون حوالى ستة ملايين يهودى فى إبادة جماعية ذات دوافع عنصرية اتعرفت باسم [[هولوكوست|الهولوكوست]] . كما اتقتلو ملايين [[سلافيين|السلاف]] ، واكتر من 130 ألف [[غجر|غجرى]] ، و أفراد من جماعات تانيه اعتبروها اقل منهم عرقى. {{Sfn|Hanson|2017}} {{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000}} واتقتل يقارب من 300 ألف شخص من اصحاب الإعاقات الذهنية والجسدية بشكل منهجى فى المانيا و الأراضى اللى احتلتها.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Euthanasie im Dritten Reich|مسار=https://www.bundesarchiv.de/im-archiv-recherchieren/archivgut-recherchieren/nach-themen/euthanasie-im-dritten-reich/|تاريخ-الوصول=21 January 2026|صحيفة=Das Bundesarchiv|مؤلف=Das Bundesarchiv|لغة=de|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260121093949/https://www.bundesarchiv.de/im-archiv-recherchieren/archivgut-recherchieren/nach-themen/euthanasie-im-dritten-reich/|تاريخ-الأرشيف=21 January 2026|trans-quote="Between 1939 and 1945, approximately 200,000 women, men, and children from psychiatric institutions in the German Reich were murdered in several covert operations through gassing, drugging, or malnutrition. Nearly 100,000 additional murders of psychiatric patients occurred in occupied or annexed territories. Around one-third of the patient murders in the Reich took place during the so-called T4 program in its first, centrally directed phase."}}</ref> قتل المدنيين و أسرى الحرب بالمجازر والتجويع المتعمد كان منتشر بشكل خاص فى مسارح العمليات فى اوروبا الشرقية و آسيا و المحيط الهادى. قامت القوات الألمانية على الجبهة الشرقية بتدمير أو مصادرة الطعام المتاح، وارتكبت مجازر بحق المدنيين انتقام، و أعدمت الأسرى رمى بالرصاص بشكل روتينى. {{Sfn|Hanson|2017}} {{Sfn|Davies|2014}} قتل اليابانيين ملايين المدنيين فى المناطق المحتلة بالمجازر وسياسة الأرض المحروقة ؛ زى ، فى سياستهم " اقتل الجميع، أحرق الجميع، انهب الجميع " فى الصين. {{Sfn|Hanson|2017}} {{Sfn|Mitter|2013}} فى مذبحة نانكينج ، اتقتل ما بين 40,000 و200,000 مدنى و أسير حرب صينى.<ref name=":04">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wakabayashi|الأول=Bob|عنوان=The Nanking Atrocity, 1937–1938: Complicating the Picture|ناشر=Berghahn Books|سنة=2007|محرر=Wakabayashi|محرر-الأول=Bob Tadashi|مكان=New York and London|صفحة=384|الفصل=Postscript|isbn=9781-84545-500-2}}</ref> كما استخدمت اليابان الأسلحة البيولوجية فى الصين و فى الصراعات المبكرة ضد السوفيت .<ref name=":43">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Harris|2002}}.</ref> {{Sfn|Hastings|2011}} كان الاتحاد السوفيتى مسؤول عن سجن وترحيل و إعدام مئات الآلاف من المدنيين و أسرى الحرب من الأراضى المحتلة أو اللى ضمها. '''{{Sfn|Akashi|Davies|Service|2014}}''' <ref name=":47">Robert Gellately (2007).'' Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe''. Knopf, {{ISBN|978-1-4000-4005-6}} pp. 391-396</ref> و ده شمل مذبحة كاتين اللى راح ضحيتها 22 ألف ظابط ومثقف بولندى. {{Sfn|Dimbleby|2022}} جرائم حرب كمان ارتُكبت فى الحروب الأهلية والنزاعات بين جماعات المقاومة فى الأراضى المحتلة. ففى يوجوسلاڤيا، ارتكبت قوات المحور وجماعة أوستاشى الكرواتية المتحالفة معاها جرائم حرب كتيرة، من بينها مذابح بحق المدنيين و الأسرى. كما ارتكبت جماعات المقاومة الرئيسية، هيا تشيتنيك الصرب القوميون والبارتيزان بقيادة الشيوعيين، مذابح واضطهادًا لأعدائهم. {{Sfn|Davies|2014}} {{Sfn|Wheeler|2014}} و فى بولندا، اتقتل نحو 100 ألف بولندى على ايد الجيش الأوكرانى المتمرد فى مذابح فولينيا بين 1943 و1945. واتقتل نحو 10 آلاف أوكرانى على ايد البولنديين فى هجمات انتقامية.<ref>{{استشهاد بخبر | id = {{ProQuest|1840045393}} | last = Portnov | first = Andrii | title = Clash of victimhoods: the Volhynia Massacre in Polish and Ukrainian memory | url = https://www.opendemocracy.net/en/odr/clash-of-victimhood-1943-volhynian-massacre-in-polish-and-ukrainian-culture/ | work = openDemocracy | date = 16 November 2016 | archivedate = 26 January 2025 | accessdate = 11 February 2026 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250126133729/https://www.opendemocracy.net/en/odr/clash-of-victimhood-1943-volhynian-massacre-in-polish-and-ukrainian-culture/ }}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> و فى اليونان، كانت قوات المحور مسؤولة بشكل رئيسى عن وفيات المدنيين بالتجويع المتعمد والمذابح الانتقامية، رغم ان قوى المقاومة الرئيسية، هيا جيش التحرير الشعبى اليونانى (ELAS) وجيش التحرير الشعبى اليونانى (EDES )، ارتكبت كمان جرائم حرب. {{Sfn|Clogg|2014}} {{Sfn|Davies|2014}} الاتحاد السوفيتى و اليابان و المانيا سببت ارتفاع معدلات الوفيات بين أسرى الحرب بالإعدامات والتجويع والعمل القسرى و مش ذلك من ضروب سوء المعاملة. لم يصادق الاتحاد السوفيتى و اليابان على اتفاقية جنيف الخاصة بأسرى الحرب ، واعتبرت المانيا نفسها معفاة من الاتفاقية على الجبهة الشرقية. {{Sfn|Davies|2014}} مات نحو ثلث الأسرى اللى مضو فى الأسر عند اليابانيين، كمان يقارب من 60% من الأسرى السوفيت عند الألمان. مات نحو ثلث الأسرى الألمان اللى وقعو فى الأسر عند الاتحاد السوفيتى. وتراوحت نسبة الوفيات بين الأسرى الألمان و اليابانيين عند الحلفاء الغربيين بين 1 و2%. {{Sfn|Hanson|2017}} {{Sfn|Dimbleby|2022}} المانيا و اليابان و الاتحاد السوفيتى بصوره كبيره استخدمت السخرة من المدنيين الأجانب و أسرى الحرب. ففى المانيا الكبرى، عدد العمال الأجانب 7.6 مليون عامل (بمن فيهم أسرى الحرب اللى يشتغلو بالسخرة) ونحو 500 ألف عامل قسرى فى معسكرات الاعتقال بحلول أواخر سنة 1944. {{Sfn|Herbert|2014}} و كان المدنيين و أسرى الحرب اللى تم ترحيلهم من الأراضى اللى احتلتها القوات السوفيتية للاتحاد السوفيتى يُسجنون فى العاده فى معسكرات العمل القسرى السوفيتية، المعروفة باسم " الجولاج" '''. {{Sfn|Akashi|Davies|Service|2014}}''' كما اتبعت ما بين 200 ألف ومليون أسير حرب ومدنى سوفيتى، ممن أُعيدوا من المعسكرات الألمانية، ل"الجولاج" بتهمة التعاون مع دول المحور <ref name=":61">Zemskov V. N. ''On repatriation of Soviet citizens''. Istoriya SSSR., 1990, No. 4, (in Russian). شوف كمان {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111014134645/https://scepsis.ru/library/id_1234.html|date=14 October 2011}} (online version), and {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Bacon|1992}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ellman|2002}}.</ref> {{Sfn|Davies|2014}} ، حيث مات الكثيرون بسبب سوء التغذية وقسوة المناخ و الإرهاق. '''<ref name=":47" /> {{Sfn|Akashi|Davies|Service|2014}}''' وجندت اليابان ملايين المدنيين الأجانب و أسرى الحرب للعمل القسرى فى اليابان و الأراضى اللى احتلتها، حيث عانوا من معاملة قاسية ومعدلات وفيات مرتفعة. {{Sfn|Kratoska|2015}} {{Sfn|Jacob|2018}} أُجبرت ما يوصل ل200 ألف ست كورية وصينية على ممارسة العبودية الجنسية. {{Sfn|Jacob|2018}} [[ملف:The_Liberation_of_Bergen-belsen_Concentration_Camp,_April_1945_BU4031.jpg|تصغير|حارسات معسكرات [[وحدات النخبه النازيه (س.س)|من قوات الأمن الخاصة]] (SS) يقمن بإخراج جثث السجناء من اللوارى ونقلها لمقبرة جماعية، جوه معسكر الاعتقال الألمانى بيرغن-بيلسن ، سنة 1945]] قوات كل الأطراف المتحاربة الرئيسية ارتكبت جرائم اغتصاب، اغتصاب المدنيين كان منتشر بصوره كبيره بشكل خاص بين القوات الألمانية و اليابانية والسوفيتية. لقت المحاكم العسكرية الدولية اللى أعقبت الحرب أن أدلة الاغتصاب اللى ارتكبتها القوات الألمانية "دامغة". أُدين تسعة وعشرون متهم يابانى، معظمهم من الجنرالات، بالتواطؤ فى الاغتصاب الجماعى. {{Sfn|Neumann|2013}} كما ارتكب الجنود السوفيت جرائم اغتصاب جماعى فى الأراضى المحتلة، و بالخصوص فى ألمانيا. {{Sfn|Cherry|2013}} <ref name="Bird">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Berlin: The Downfall 1945 by Antony Beevor|صحيفة=International Affairs|مؤلف=Bird|الأول=Nicky|تاريخ=October 2002|ناشر=Royal Institute of International Affairs|المجلد=78|صفحات=914–916|number=4}}</ref> دول الحلفاء الغربيين ارتكبت جرائم حرب، لكن مش بنفس حجم جرائم دول المحور والاتحاد السوفيتى. {{Sfn|Davies|2014}} و رفع الحلفاء الغربيون دعاوى قضائية ضد عدد من جرائم الحرب اللى ارتكبتها قواتهم، لكن المحاكم العسكرية الدولية اللى اتبنت بعد الحرب لم تُحاكم جرائم حرب الحلفاء. {{Sfn|Hastings|2011}} {{Sfn|Davies|2014}} و لسه الجدل قائم حول اذا كان قصف المدن فى المانيا و اليابان، [[ضربه نوويه على هيروشيما وناجاساكى|والقصف الذرى لهيروشيما وناغازاكى]] ، يُعدّان جرائم حرب. {{Sfn|Grayling|2014}} {{Sfn|Davies|2014}} === الاحتلالات === [[ملف:Palmiry_before_execution.jpg|تصغير|مدنيين بولنديين معصوبو الأعين اتصورم قبل لحظات من مذبحة ارتكبها جنود ألمان فى غابة بالميرى ، سنة 1940]] الاحتلال فى اوروبا، خد شكلين. ففى اوروبا الغربية والشمالية والوسطانيه (فرنسا والنرويج و الدنمارك و الأراضى المنخفضة و الأجزاء اللى ضمتها من تشيكوسلوفاكيا )، حطت المانيا سياسات اقتصادية جمعت من خلالها يقارب من 69.5 مليون جنيه إسترلينى.&nbsp;مليار مارك ألمانى (27.8&nbsp;وصلت إيرادات المانيا من الدول المحتلة مليار دولار امريكانى بنهاية الحرب؛ ولا يشمل ده الرقم غنائم المنتجات الصناعية والمعدات العسكرية و المواد الخام و غيرها من السلع.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Liberman|1996}}.</ref> وبذلك، تجاوزت إيرادات المانيا من الدول المحتلة 40% من إجمالى إيراداتها الضريبية، هيا نسبة ارتفعت لما يقارب 40% من إجمالى دخل المانيا مع استمرار الحرب.<ref name="Milward 1992 148">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Milward|1992}}.</ref> فى الشرق، لم تتحقق المكاسب المرجوة من مفهوم ''[[ليبينزراوم|"المجال الحيوي" (Lebensraum)]]'' ، علشان حرمت تقلبات خطوط الجبهة وسياسات الأرض المحروقة السوفيتية الغزاة الألمان من الموارد.<ref name="Milward 1992 148"/> وعكس الغرب، شجعت السياسة العنصرية النازية على ممارسة وحشية مفرطة ضد ما اعتبرته " شعوب اقل " من أصل [[سلافيين|سلافى]] ؛ و علشان كده، أعقبت معظم التقدمات الألمانية فظائع جماعية وجرائم حرب .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Barber|Harrison|2006}}.</ref> و قتل النازيون ما يقدر بحوالى 2.8 مليون<span typeof="mw:Entity" id="mwDGM">&nbsp;</span>بالإضافة لملايين البولنديين من أصل عرقى، فقد عدد ضحايا المحرقة من اليهود البولنديين ملايين. رغم تشكيل جماعات المقاومة بحلول سنة 1942 فى معظم الأراضى المحتلة، <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cooke|الأول=Philip|مسار=https://books.google.com/books?id=XrLNDwAAQBAJ|عنوان=European Resistance in the Second World War|تاريخ=31 January 2020|ناشر=Pen and Sword|صفحة=24|لغة=en|اقتباس=From 1942 in particular, then, resistance across occupied Europe was an active and burgeoning phenomenon|مؤلف2=Shepherd|الأول2=Ben H.|isbn=978-1-4738-3162-9}}</ref> تقييمات فعالية المقاومة السوفيتية <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Hill|2005}}.</ref> [[المقاومه الفرنسيه|والمقاومة الفرنسية]] <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Christofferson|Christofferson|2006}}</ref> تشير لأنها لم تعرقل العمليات الألمانية بشكل كبير لحد أواخر سنة 1943. [[ملف:Bundesarchiv_Bild_101I-031-2436-03A,_Russland,_Hinrichtung_von_Partisanen_retouched.jpg|تصغير|أعدم الجيش الألمانى مقاتلين سوفييت شنق. وذكرت [[الاكاديميه الروسيه للعلوم|الأكاديمية الروسية للعلوم]] سنة 1995 أن عدد الضحايا المدنيين فى الاتحاد السوفيتى على ايد الألمان وصل 13.7 مليون قتيل، أى يسوا 20% من إجمالى سكان الاتحاد السوفيتى المحتل اللى عددهم 68 مليون انسان .]] فى آسيا، أطلقت اليابان على الدول الخاضعة لاحتلالها اسم "مجال الازدهار المشترك لشرق آسيا الكبرى" ، و هو فى جوهره هيمنة يابانية قالت أنها تهدف لتحرير الشعوب المستعمرة.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Radtke|1997}}.</ref> ورغم أن القوات اليابانية لاقت ترحيب فى بعض الأحيان باعتبارها محررة من الهيمنة الاوروبية، لكن جرائم الحرب اليابانية فى الغالب وصلت لانقلاب الرأى العام المحلى ضدها.<ref name="GSWW6_266">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Rahn|2001}}.</ref> خلال الغزو اليابانى الأولى، استولت اليابان على {{حول|4000000|oilbbl}} البترول (حوالى 550 ألف طن خلّفتها قوات الحلفاء المنسحبة؛ و سنة 1943، تمكنت من رفع الإنتاج فى جزر الهند الشرقية النيديرلاندية ل{{حول|50|e6oilbbl}} <ref name="GSWW6_266" /> === الجبهه الداخليه و الإنتاج === فى تلاتينات القرن العشرين، بريطانيا و امريكا مع بعض سيطرت على يقارب من 75٪ من إنتاج المعادن فى العالم، و هو أمر ضرورى لبسط القوة العسكرية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Struggle for Mineral Resources|صحيفة=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|مؤلف=Leith|الأول=C. K.|وصلة مؤلف=Charles Kenneth Leith|تاريخ=July 1939|المجلد=204, Democracy and the Americas|صفحات=42–48|اقتباس=...{{nbsp}}mineral raw materials{{nbsp}}... are the basis of industrial power, and this in turn is the basis of military power.{{nbsp}}... England and the United States of America alone control economic proportions of nearly three-fourths of the world's production of minerals. Not less important, they control the seas over which the products must pass.|جايستور=1021443|دوي=10.1177/000271623920400107}}</ref> [[ملف:World_War_II_Allies_to_Axis_GDP_Ratio.svg|رتبه=skin-invert-image|تصغير|400x400بك|نسبة الناتج المحلى الإجمالى للحلفاء للناتج المحلى الإجمالى للمحور طول فترة الحرب]] فى اوروبا، قبل بداية الحرب، تمتعت دول الحلفاء بمزايا كبيرة حسب عدد السكان والاقتصاد. ف سنة 1938، كان عدد سكان دول الحلفاء الغربيين (المملكة المتحدة، وفرنسا، وبولندا، والمستعمرات البريطانية) اكبر بنسبة 30%، و كان ناتجهم المحلى الإجمالى أعلى بنسبة 30% من دول المحور الاوروبية ( المانيا وايطاليا)؛ وبإضافة المستعمرات، كان عند الحلفاء تفوق يزيد عن 5 أضعاف فى عدد السكان، و تفوق يقارب ضعفين فى الناتج المحلى الإجمالى.<ref name="6Econ2">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Harrison|1998}}.</ref> و فى آسيا فى الوقت نفسه، كان عدد سكان الصين يعادل ستة أضعاف عدد سكان اليابان بالتقريب ، لكن ناتجها المحلى الإجمالى كان أعلى بنسبة 89% بس؛ وينخفض ده ل3 أضعاف عدد السكان، و38% بس فى الناتج المحلى الإجمالى إذا أُضيفت المستعمرات اليابانية.<ref name="6Econ2"/> الولايات المتحدة أنتجت نحو ثلثين كل الذخائر اللى استخدمها الحلفاء فى الحرب العالميه التانيه، بما فيها المراكب الحربية، وسفن النقل، والطيارات الحربية، والمدفعية، والدبابات، والشاحنات، والذخيرة.<ref>Compare: {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wilson|الأول=Mark R.|مسار=https://books.google.com/books?id=AcqADAAAQBAJ|عنوان=Destructive Creation: American Business and the Winning of World War II|تاريخ=2016|ناشر=University of Pennsylvania Press|طبعة=reprint|سلسلة=American Business, Politics, and Society|مكان=Philadelphia|صفحة=2|اقتباس=By producing nearly two thirds of the munitions used by Allied forces – including huge numbers of aircraft, ships, tanks, trucks, rifles, artillery shells, and bombs – American industry became what President Franklin D. Roosevelt once called 'the arsenal of democracy'{{nbsp}}..|تاريخ-الوصول=19 December 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230307201318/https://books.google.com/books?id=AcqADAAAQBAJ|تاريخ-الأرشيف=7 March 2023|url-status=live|isbn=978-0-8122-9354-8}}</ref> ورغم أن المزايا الاقتصادية والسكانية للحلفاءقلت لحد كبير خلال الهجمات الخاطفة السريعة اللى شنتها المانيا و اليابان، إلا أنها بقت العامل الحاسم بحلول سنة 1942، بعد انضمام امريكا والاتحاد السوفيتى للحلفا وتحول الحرب لحرب استنزاف .<ref name="6Econ2"/> وبينما يرجع تفوق الحلفاء فى الإنتاج على دول المحور جزئى لوفرة الموارد الطبيعية، فقد ساهمت عوامل تانيه بشكل كبير، زى تردد المانيا و اليابان فى توظيف الستات فى سوق العمل ، <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Bernstein|1991}}.</ref> والقصف الاستراتيجى للحلفاء، <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Griffith|الأول=Charles|عنوان=The Quest: Haywood Hansell and American Strategic Bombing in World War II|تاريخ=1999|ناشر=Diane Publishing|صفحة=203|isbn=978-1-5856-6069-8}}</ref> وتحول المانيا المتأخر لاقتصاد الحرب .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Overy|1994}}.</ref> إضافة لذلك، ما كانتش المانيا ولا اليابان تخططان لخوض حرب طويلة الأمد، ولم تكونا مجهزتين لذلك.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|BBSU|1998}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Lindberg|Todd|2001}}.</ref> استخدمت المانيا و اليابان والاتحاد السوفيتى ملايين [[عبوديه|العمال المستعبدين]] فى الصناعات المرتبطة بالحرب. {{Sfn|Herbert|2014}} {{Sfn|Kratoska|2015}} {{Sfn|Davies|2014}} === التطورات التكنولوجية و تطبيقاتها === {{World War II}}الطيارات استُخدمت لأغراض الاستطلاع ، والمقاتلات ، والقاذفات ، والدعم الأرضى ، و شاف كل دور منها تطور ملحوظًا. وشملت الابتكارات النقل الجوى (القدرة على نقل كميات محدودة من الإمدادات والمعدات و الأفراد اصحاب الأولوية العالية بسرعة)؛ <ref name="EncWWII_734">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Tucker|Roberts|2004}}.</ref> والقصف الاستراتيجى (قصف المراكز الصناعية والسكانية للعدو لتدمير قدرته على شن الحرب).<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Levine|1992}}.</ref> كما شافت أسلحة الدفاع الجوى تطور ملحوظًا، بما فيها وسايل دفاعية زى [[الرادار]] والمدفعية أرض-جو، وبالخصوص إدخال الصمامات التقاربية . كان استخدام الطيارات النفاثة رائد،و ده اتسبب فى اعتمادها كمعيار فى القوات الجوية حول العالم.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Klavans|Di Benedetto|Prudom|1997}}; {{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ward|2010}}.</ref> [[ملف:Bundesarchiv_Bild_146-1978-Anh.026-01,_Peenemünde,_V2_beim_Start.jpg|تصغير|إطلاق صاروخ V-2 من موقع ثابت فى بينيمونده ، 21 يونيه 1943]] الحرب البحرية شافت تطورات هائلة فى كل جوانبها بالتقريب ، وبالخصوص فى حاملات الطيارات [[غواصه|والغواصات]] . ورغم أن الحرب الجوية لم تحقق نجاح يُذكر فى بداية الحرب، لكن معارك تارانتو [[الهجوم على بيرل هاربر|وبيرل هاربر]] وبحر المرجان رسّخت مكانة حاملة الطيارات كسفينة حربية رئيسية مهيمنة (بدل من البارجة).<ref name="EncWWII_734"/><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bishop|الأول=Chris|عنوان=Aircraft Carriers: The World's Greatest Naval Vessels and Their Aircraft|تاريخ=2004|ناشر=Silverdale Books|مكان=Wigston, Leics|صفحة=7|مؤلف2=Chant|الأول2=Chris|isbn=978-1-8450-9079-1}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chenoweth|الأول=H. Avery|عنوان=Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines|تاريخ=2005|ناشر=Main Street|مكان=New York|صفحة=180|مؤلف2=Nihart|الأول2=Brooke|isbn=978-1-4027-3099-3}}</ref> و فى المحيط الاطلنطى، بقت حاملات الطيارات المرافقة عنصر حيوى فى قوافل الحلفاء،و ده زاد من نطاق الحماية الفعال وساهم فى سد ثغرة نص المحيط الاطلنطى .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Sumner|Baker|2001}}.</ref> زى ما كانت حاملات الطيارات اكتر اقتصادية من البوارج نظر لانخفاض تكلفة الطيارات نسبى <ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Hearn|2007}}.</ref> ولأنها لا تتطلب تدريع كثيف .<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Gardiner|Brown|2004}}.</ref> أما الغواصات، اللى أثبتت فعاليتها كسلاح خلال [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] ، <ref name="Bur&Ryd 1995 16">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Burcher|Rydill|1995}}.</ref> توقع كل المتحاربين أن يكون ليها دورٌ هام فى الحرب العالميه التانيه. ركز البريطانيين تطويرهم على أسلحة وتكتيكات مكافحة الغواصات ، زى السونار والقوافل، فى الوقت نفسه ركزت المانيا على تحسين قدراتها الهجومية، بتصاميم زى غواصة تايب 7 وتكتيكات أسراب الدياب .<ref name="Bur&Ryd 1995 16"/> تدريجى، أثبتت التكنولوجيات المحسّنة للحلفاء، زى لى لايت وهيدجهوج وسكويد والطوربيدات الموجهة ، فعاليتها ضد الغواصات الألمانية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Impact of technology on the defeat of the U-boat September 1939 – May 1943|صحيفة=IEE Proceedings - Science, Measurement and Technology|مسار=https://digital-library.theiet.org/doi/abs/10.1049/ip-smt%3A19949918|مؤلف=Burns|الأول=R. W.|تاريخ=September 1994|المجلد=141|العدد=5|صفحات=343–355|doi-broken-date=25 April 2026|url-access=subscription|دوي=10.1049/ip-smt:19949918}}</ref> الحرب البرية تغيرت من خطوط المواجهة الثابتة [[حرب خنادق|لحرب الخنادق]] فى الحرب العالميه التانيه&nbsp;لقد تطورت الحرب العالمية الأولى، اللى كانت تعتمد على [[مدفعيه|مدفعية]] مُحسّنة تفوقت على سرعة المشاة [[فرسان|والفرسان]] ، نحو زيادة القدرة على الحركة والعمليات المشتركة بين الأسلحة . وتطورت [[دبابه|الدبابة]] ، اللى كانت بتستعمل بشكل أساسى لدعم المشاة فى الحرب العالمية الأولى، علشان تكون السلاح الرئيسى.<ref name="EncWWII_734"/> فى أواخر تلاتينات القرن العشرين، كان تصميم الدبابات اكتر تقدم بكثيرو ده كان عليه خلال الحرب العالميه التانيه.{{Spaces}}<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dupuy|الأول=Trevor Nevitt|عنوان=The Evolution of Weapons and Warfare|تاريخ=1982|ناشر=[[Jane's Information Group]]|صفحة=231|isbn=978-0-7106-0123-0}}</ref> واستمرت التطورات طول الحرب مع زيادة السرعة والدروع والقوة النارية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Vital Role Of Tanks In The Second World War|مسار=https://www.iwm.org.uk/history/the-vital-role-of-tanks-in-the-second-world-war|تاريخ-الوصول=5 April 2022|صحيفة=Imperial War Museums|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220325104344/https://www.iwm.org.uk/history/the-vital-role-of-tanks-in-the-second-world-war|تاريخ-الأرشيف=25 March 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='Chariots of fire': the evolution of tank technology, 1915–1945|صحيفة=Journal of Evolutionary Economics|مؤلف=Castaldi|الأول=Carolina|تاريخ=1 August 2009|لغة=en|المجلد=19|العدد=4|صفحات=545–566|مؤلف2=Fontana|مؤلف3=Nuvolari|issn=1432-1386|hdl-access=free|الأول2=Roberto|الأول3=Alessandro|hdl=10419/89322|s2cid=36789517|دوي=10.1007/s00191-009-0141-0|doi-access=free}}</ref> فى بداية الحرب، اعتقد معظم القادة أنه لازم مواجهة دبابات العدو بدبابات ذات مواصفات متفوقة.<ref name="EncWWII_734"/> و تم تحدى دى الفكرة بسبب الأداء الضعيف لمدافع الدبابات الخفيفة نسبى فى وقت بدرى ضد الدروع، والعقيدة الألمانية المتمثلة فى تجنب القتال المباشر بين الدبابات. كان ده، مع استخدام المانيا للأسلحة المشتركة، من العناصر الرئيسية لتكتيكات الحرب الخاطفة الناجحة اوى فى بولندا وفرنسا.<ref name="EncWWII_734"/> تم استخدام كتير من وسايل تدمير الدبابات ، بما فيها المدفعية اللى مش مباشره ، والمدافع المضادة للدبابات (المجرورة وذاتية الدفع )، و الألغام ، و أسلحة المشاة المضادة للدبابات قصيرة المدى، ودبابات تانيه.<ref name="EncWWII_734"/> لحد مع الميكنة واسعة النطاق، ظل المشاة العمود الفقرى لجميع القوات، <ref name="EncWWII_734"/> وطوال الحرب، تم تجهيز معظم المشاة بشكل مشابه لما كان عليه الحال فى الحرب العالميه التانيه.&nbsp;أول:<ref name="Comp_221">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Cowley|Parker|2001}}.</ref> انتشر الرشاش المحمول، ومن أبرز أمثلته الرشاش الألمانى MG 34 ، و أنواع مختلفة من الرشاشات الفرعية اللى كانت مناسبة للقتال المباشر فى المناطق الحضرية والغابات.<ref name="Comp_221" /> بقا ڤينيسيا الهجومية ، هيا سلاح تم تطويره فى أواخر الحرب ويضم كتير من ميزات ڤينيسيا والرشاش الفرعى، السلاح القياسى للمشاة بعد الحرب لمعظم القوات المسلحة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The AK-47: the worlds favourite killing machine|مسار=https://www.amnesty.org/en/documents/act30/011/2006/en|ناشر=controlarms.org|تاريخ-الوصول=14 November 2009|تاريخ=2006|مؤلف=Sprague|الأول=Oliver|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181228130914/https://www.amnesty.org/en/documents/act30/011/2006/en|تاريخ-الأرشيف=28 December 2018|صيغة=PDF|مؤلف2=Griffiths|الأول2=Hugh|صفحة=1|url-status=live}}</ref> [[ملف:Trinity_device_readied.jpg|تصغير|رفع ''جهاز'' نووى لأعلى "برج ضرب النار" الخاص بالتفجير، فى ميدان ألاموغوردو للتدريب على القصف ؛ اختبار ترينيتى النووى ، [[نيو ميكسيكو|نيو مكسيكو]] ، يوليه 1945]] معظم الدول المتحاربة الكبرى سعت لحل مشكلات التعقيد و الأمان المرتبطة باستخدام دفاتر الشفرات الضخمة فى [[كريپتولوچى|علم التشفير،]] و ده بتصميم ماكينات تشفير ، أشهرها ماكينة إنجما الألمانية.<ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Ratcliff|2006}}.</ref> و مكّن تطوير [[مخابرات الاشارات|مخابرات الإشارات]] ( ''SIGINT'' ) وتحليل الشفرات ''من'' مواجهة عملية فك التشفير. ومن الأمثلة البارزة على ذلك فك الحلفاء لشفرات البحرية اليابانية <ref name="Schoenherr">{{استشهاد ويب|عنوان=Code Breaking in World War I|مسار=https://history.sandiego.edu/gen/WW2Timeline/espionage.htm|ناشر=History Department at the University of San Diego|تاريخ-الوصول=15 November 2009|تاريخ=2007|مؤلف=Schoenherr|الأول=Steven|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080509054959/https://history.sandiego.edu/gen/WW2Timeline/espionage.htm|تاريخ-الأرشيف=9 May 2008}}</ref> ، وتكنولوجيا ألترا البريطانية، هيا طريقة رائدة لفك تشفير إنجما استفادت من المعلومات اللى قدمها مكتب التشفير البولندى للمملكة المتحدة، اللى كان يفك تشفير الإصدارات الأولى من إنجما قبل الحرب.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Macintyre | first = Ben | date = 10 December 2010 | title = Bravery of thousands of Poles was vital in securing victory | work = The Times | place = London | page = 27 | id = {{Gale|IF0504159516}} }}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> و كان الخداع عنصر آخر من عناصر المخابرات العسكرية ، و استخدمه الحلفاء بفعالية كبيرة فى عمليات زى مينسميت وبودى جارد .<ref name="Schoenherr" /><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Deception for Defense of Information Systems: Analogies from Conventional Warfare|مسار=https://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/nps/mildec.htm|ناشر=Air University|تاريخ-الوصول=15 November 2009|صحيفة=Departments of Computer Science and Defense Analysis U.S. Naval Postgraduate School|مؤلف=Rowe|الأول=Neil C.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101123031630/https://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/nps/mildec.htm|تاريخ-الأرشيف=23 November 2010|مؤلف2=Rothstein|الأول2=Hy}}</ref> الإنجازات التكنولوجية والهندسية التانيه اللى تحققت خلال الحرب أو نتيجة لها، بتشمل أول الكومبيوترات القابلة للبرمجة فى العالم ( Z3 ، وكولوسوس ، و إينياك )، والصواريخ الموجهة والصواريخ الحديثة ، ومشروع مانهاتن لتطوير [[سلاح نووى|الأسلحة النووية]] ، وبحوث العمليات ، وتطوير الموانئ الاصطناعية ، وخطوط أنابيب البترول تحت بحر المانش .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Scientific and Technological Advances of World War II|مسار=https://www.nationalww2museum.org/war/articles/scientific-and-technological-advances-world-war-ii|ناشر=The National WWII Museum|تاريخ-الوصول=6 October 2025|مكان=New Orleans|تاريخ=30 July 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240302230336/https://www.nationalww2museum.org/war/articles/scientific-and-technological-advances-world-war-ii|تاريخ-الأرشيف=2 March 2024}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | title = World War – II | url = https://www.insightsonindia.com/world-history/world-war-i/world-war-ii | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220711080947/https://www.insightsonindia.com/world-history/world-war-i/world-war-ii | archivedate = 11 July 2022 | accessdate = 17 September 2022 | work = Insights Ias – Simplifying Upsc Ias Exam Preparation | language = en-US }}</ref> رغم اكتشاف [[بينسيلين|البنسلين]] قبل الحرب، لكن تطوير تكنولوجيا الإنتاج الصناعى، و الإنتاج والاستخدام بصوره كبيره، ابتدا خلال الحرب.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Discovery of Penicillin—New Insights After More Than 75 Years of Clinical Use|صحيفة=Emerging Infectious Diseases|مؤلف=Gaynes|الأول=Robert|تاريخ=May 2017|المجلد=23|صفحات=849–853|ببمد_سنترال=5403050|بيب_كود=2017EIDis..23..849G|دوي=10.3201/eid2305.161556|number=5}}</ref> == شوف كمان == * {{Annotated link|Greatest Generation}} * Opposition to World War II * Lists of World War II topics * {{Annotated link|World War III}} == ملحوظات == {{Eastern world}} === مصادر === {{مصادر|30em}} {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book|last=Adamthwaite|first=Anthony P.|url=https://archive.org/details/makingofsecondwo00adam_0|title=The Making of the Second World War|date=1992|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-415-90716-3}} * {{Cite book|last1=Akashi|first1=Yoji|title=The Oxford Companion to World War II|date=2014|publisher=Oxford University Press|editor-last=Dear|editor-first=I. C. B.|chapter=Gulag|last2=Davies|last3=Service|first2=Norman|first3=Robert|doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001|editor-last2=Foot|editor-first2=M. R. D.|isbn=978-0-19-172760-3}} * {{Cite journal|last=Anderson|first=Irvine H. Jr.|date=1975|title=The 1941 De Facto Embargo on Oil to Japan: A Bureaucratic Reflex|url=https://archive.org/details/sim_pacific-historical-review_1975-05_44_2/page/201|journal=The Pacific Historical Review|volume=44|issue=2|pages=201–231|doi=10.2307/3638003|jstor=3638003}} * {{Cite book|last=Applebaum|first=Anne|title=Gulag: A History of the Soviet Camps|title-link=Gulag: A History|date=2003|publisher=[[Penguin Books|Allen Lane]]|location=London|author-link=Anne Applebaum|isbn=978-0-7139-9322-6}} * {{Cite book|last=Applebaum|first=Anne|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe 1944–56|url=https://archive.org/details/ironcurtaincrush0000anne_l9o7|date=2012|publisher=[[Penguin Books|Allen Lane]]|location=London|author-mask=3|isbn=978-0-7139-9868-9}} * {{Cite book|last1=Aubin|first1=Nicolas|title=World War II Infographics|publisher=Thames & Hudson|year=2019|editor-last=Lopez|editor-first=Jean|location=London|last2=Bernard|last3=Guillerat|first2=Vincent|first3=Nicolas|isbn=978-0-500-02292-4}} * {{Cite journal|last=Bacon|first=Edwin|date=1992|title=''Glasnost''' and the Gulag: New Information on Soviet Forced Labour around World War II|journal=[[Soviet Studies]]|volume=44|issue=6|pages=1069–1086|doi=10.1080/09668139208412066|jstor=152330}} * {{Cite book|last=Badsey|first=Stephen|title=Normandy 1944: Allied Landings and Breakout|url=https://archive.org/details/normandy1944alli0000bads_o8g0|date=1990|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-0-85045-921-0}} * {{Cite book|last=Balabkins|first=Nicholas|url=https://archive.org/details/germanyunderdire0000bala|title=Germany Under Direct Controls: Economic Aspects of Industrial Disarmament 1945–1948|date=1964|publisher=[[Rutgers University Press]]|location=New Brunswick, New Jersey|url-access=registration}} * {{Cite book|last1=Barber|first1=John|title=The Cambridge History of Russia – The Twentieth Century|date=2006|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Ronald Grigor Suny|volume=III|location=Cambridge|pages=217–242|chapter=Patriotic War, 1941–1945|last2=Harrison|first2=Mark|isbn=978-0-521-81144-6}} * {{Cite book|last=Barker|first=A. J.|title=The Rape of Ethiopia 1936|url=https://archive.org/details/bwb_O8-BST-810|date=1971|publisher=[[Ballantine Books]]|location=New York|isbn=978-0-345-02462-6}} * {{Cite book|last=Beevor|first=Antony|title=Stalingrad|title-link=Stalingrad (Beevor book)|date=1998|publisher=[[Viking Press|Viking]]|location=New York|author-link=Antony Beevor|isbn=978-0-670-87095-0}} * {{Cite book|last=Beevor|first=Antony|title=The Second World War|title-link=The Second World War (book)|date=2012|publisher=[[Weidenfeld & Nicolson]]|location=London|author-mask=3|isbn=978-0-297-84497-6}} * {{Cite book|last=Belco|first=Victoria|title=War, Massacre, and Recovery in Central Italy: 1943–1948|url=https://archive.org/details/warmassacrerecov0000belc|date=2010|publisher=[[University of Toronto Press]]|location=Toronto|isbn=978-0-8020-9314-1}} * {{Cite book|last=Bellamy|first=Chris T.|title=Absolute War: Soviet Russia in the Second World War|url=https://archive.org/details/absolutewarsovie0000bell_x5w0|date=2007|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|location=New York|isbn=978-0-375-41086-4}} * {{Cite book|last=Ben-Horin|first=Eliahu|title=The Middle East: Crossroads of History|url=https://archive.org/details/middleeastcrossr0000elia|date=1943|publisher=W. W. Norton|location=New York}} * {{Cite book|last=Berend|first=Ivan T.|title=Central and Eastern Europe, 1944–1993: Detour from the Periphery to the Periphery|date=1996|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|author-link=Iván T. Berend|isbn=978-0-521-55066-6}} * {{Cite book|last=Bernstein|first=Gail Lee|url=https://archive.org/details/recreatingjapane0000unse|title=Recreating Japanese Women, 1600–1945|date=1991|publisher=[[University of California Press]]|location=Berkeley & Los Angeles|author-link=Gail Lee Bernstein|isbn=978-0-520-07017-2}} * {{Cite book|last1=Bilhartz|first1=Terry D.|url=https://archive.org/details/currentsinameric0000bilh|title=Currents in American History: A Brief History of the United States|date=2007|publisher=[[M. E. Sharpe]]|location=Armonk, New York|last2=Elliott|first2=Alan C.|isbn=978-0-7656-1821-4}} * {{Cite book|last=Bilinsky|first=Yaroslav|title=Endgame in NATO's Enlargement: The Baltic States and Ukraine|date=1999|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-275-96363-7}} * {{Cite book|last=Bix|first=Herbert P.|title=Hirohito and the Making of Modern Japan|title-link=Hirohito and the Making of Modern Japan|date=2000|publisher=[[HarperCollins]]|location=New York|author-link=Herbert P. Bix|isbn=978-0-06-019314-0}} * {{Cite book|last=Black|first=Jeremy|title=World War Two: A Military History|date=2003|publisher=[[Routledge]]|location=Abingdon & New York|author-link=Jeremy Black (historian)|isbn=978-0-415-30534-1}} * {{Cite book|last=Blinkhorn|first=Martin|title=Mussolini and Fascist Italy|date=2006|publisher=[[Routledge]]|edition=3rd|location=Abingdon & New York|orig-date=1984|isbn=978-0-415-26206-4}} * {{Cite book|last1=Bonner|first1=Kit|title=Warship Boneyards|url=https://archive.org/details/warshipboneyards0000bonn|date=2001|publisher=[[MBI Publishing Company]]|location=Osceola, Wisconsin|last2=Bonner|first2=Carolyn|isbn=978-0-7603-0870-7}} * {{Cite book|last=Borstelmann|first=Thomas|title=Origins of the Cold War: An International History|date=2005|publisher=[[Routledge]]|editor-last=Melvyn P. Leffler|edition=2nd|location=Abingdon & New York|pages=317–332|chapter=The United States, the Cold War, and the colour line|editor-last2=David S. Painter|isbn=978-0-415-34109-7}} * {{Cite book|last1=Bosworth|first1=Richard|url=https://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/subject_title_list.jsf?subjectCode=15&heading=Warfare&tSort=title+closed&aSort=author+default_list&ySort=year+default_list|title=The Cambridge History of the Second World War Volume 2: Politics and Ideology|date=2015|publisher=[[Cambridge University Press]]|series=The Cambridge History of the Second World War (3 vol)|location=[[Cambridge]]|pages=313–314|language=en|access-date=17 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820160141/http://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/subject_title_list.jsf?subjectCode=15&heading=Warfare&tSort=title+closed&aSort=author+default_list&ySort=year+default_list|archive-date=20 August 2016|last2=Maiolo|first2=Joseph}} * {{Cite book|last=Brayley|first=Martin J.|title=The British Army 1939–45, Volume 3: The Far East|date=2002|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-84176-238-8}} * {{Cite book|last=British Bombing Survey Unit|title=The Strategic Air War Against Germany, 1939–1945|date=1998|publisher=[[Frank Cass Publishers]]|location=London & Portland, Oregon|ref=CITEREFBBSU1998|isbn=978-0-7146-4722-7}} * {{Cite book|last=Brody|first=J. Kenneth|url=https://archive.org/details/avoidablewar0000brod|title=The Avoidable War: Pierre Laval and the Politics of Reality, 1935–1936|date=1999|publisher=[[Transaction Publishers]]|location=New Brunswick, New Jersey|isbn=978-0-7658-0622-2}} * {{Cite book|last=Brown|first=David|title=The Road to Oran: Anglo-French Naval Relations, September 1939 – July 1940|date=2004|publisher=[[Frank Cass]]|location=London & New York|isbn=978-0-7146-5461-4}} * {{Cite book|last=Buchanan|first=Tom|title=Europe's Troubled Peace, 1945–2000|url=https://archive.org/details/europestroubledp0000buch|date=2006|publisher=[[Blackwell Publishing]]|location=Oxford & Malden, Massachusetts|isbn=978-0-631-22162-3}} * {{Cite book|last1=Bueno de Mesquita|first1=Bruce|title=The Logic of Political Survival|title-link=The Logic of Political Survival|date=2003|publisher=[[MIT Press]]|location=Cambridge, Massachusetts|author-link1=Bruce Bueno de Mesquita|author-link4=James D. Morrow|last2=Smith|last3=Siverson|last4=Morrow|first2=Alastair|first3=Randolph M.|first4=James D.|isbn=978-0-262-02546-1}} * {{Cite book|last1=Bull|first1=Martin J.|title=Italian Politics: Adjustment Under Duress|url=https://archive.org/details/italianpoliticsa0000bull|date=2005|publisher=[[Polity (publisher)|Polity]]|last2=Newell|first2=James L.|isbn=978-0-7456-1298-0}} * {{Cite book|last=Bullock|first=Alan|title=Hitler: A Study in Tyranny|url=https://archive.org/details/hitlerstudyintyr0000bull_c8v9|date=1990|publisher=[[Penguin Books]]|location=London|author-link=Alan Bullock|orig-date=1952|isbn=978-0-14-013564-0}} * {{Cite journal|last1=Burcher|first1=Roy|last2=Rydill|first2=Louis|date=1995|title=Concepts in Submarine Design|journal=Journal of Applied Mechanics|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=62|issue=1|page=268|bibcode=1995JAM....62R.268B|doi=10.1115/1.2895927|isbn=978-0-521-55926-3|doi-access=free}} * {{Cite book|last=Busky|first=Donald F.|title=Communism in History and Theory: Asia, Africa, and the Americas|url=https://archive.org/details/communisminhisto0000busk_b6n1|date=2002|publisher=Praeger Publishers|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-275-97733-7}} * {{Cite book|last=Canfora|first=Luciano|title=Democracy in Europe: A History|url=https://archive.org/details/democracyineurop0000canf|date=2006|publisher=[[Blackwell Publishing]]|location=Oxford & Malden MA|author-link=Luciano Canfora|orig-date=2004|isbn=978-1-4051-1131-7}} * {{Cite book|last=Chang|first=Iris|url=https://archive.org/details/rapeofnankingfor00chan|title=The Rape of Nanking: The Forgotten Holocaust of World War II|date=1997|publisher=[[Basic Books]]|location=New York|author-link=Iris Chang|isbn=978-0-465-06835-7}} * {{Cite book|last=Cherry|first=Rachael I.|title=Atrocities, Massacres and War Crimes: An Encyclopedia|publisher=ABC-CLEO|year=2013|editor-last=Mikaberidze|editor-first=Alexander|volume=II, M-Z|location=Santa Barbara, California|chapter=Rape (Red Army in World War II)|isbn=978-1-59884-925-7}} * {{Cite book|last1=Christofferson|first1=Thomas R.|title=France During World War II: From Defeat to Liberation|url=https://archive.org/details/franceduringworl0000chri|date=2006|publisher=[[Fordham University Press]]|location=New York|last2=Christofferson|first2=Michael S.|isbn=978-0-8232-2562-0}} * {{Cite book|last=Chubarov|first=Alexander|url=https://archive.org/details/russiasbitterpat0000chub|title=Russia's Bitter Path to Modernity: A History of the Soviet and Post-Soviet Eras|date=2001|publisher=[[Continuum International Publishing Group|Continuum]]|location=London & New York|isbn=978-0-8264-1350-5}} * {{Cite book|last=Ch'i|first=Hsi-Sheng|title=China's Bitter Victory: War with Japan, 1937–45|date=1992|publisher=[[M. E. Sharpe]]|editor-last=James C. Hsiung|location=Armonk, New York|pages=157–184|chapter=The Military Dimension, 1942–1945|editor-last2=Steven I. Levine|isbn=978-1-56324-246-5}} * {{Cite journal|last=Cienciala|first=Anna M.|date=2010|title=Another look at the Poles and Poland during World War II|journal=[[The Polish Review]]|volume=55|issue=1|pages=123–143|doi=10.2307/25779864|jstor=25779864|s2cid=159445902}} * {{Cite book|last=Clodfelter|first=Micheal|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures|publisher=McFarland and Company|year=2017|edition=4th|isbn=978-0-7864-7470-7}} * {{Cite book|last=Clogg|first=Richard|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00clog_0|title=A Concise History of Greece|date=2002|publisher=[[Cambridge University Press]]|edition=2nd|location=Cambridge|author-link=Richard Clogg|isbn=978-0-521-80872-9}} * {{Cite book|last=Clogg|first=Richard|title=The Oxford Companion to World War II|date=2014|publisher=Oxford University Press|editor-last=Dear|editor-first=I. C. B.|chapter=Greece|doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001|editor-last2=Foot|editor-first2=M. R. D.|isbn=978-0-19-172760-3}} * {{Cite book|last=Coble|first=Parks M.|title=Chinese Capitalists in Japan's New Order: The Occupied Lower Yangzi, 1937–1945|url=https://archive.org/details/chinesecapitalis0000cobl|date=2003|publisher=[[University of California Press]]|location=Berkeley & Los Angeles|isbn=978-0-520-23268-6}} * {{Cite book|last=Collier|first=Paul|title=The Second World War (4): The Mediterranean 1940–1945|url=https://archive.org/details/secondworldwar0000unse_e4h0|date=2003|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-84176-539-6}} * {{Cite book|last1=Collier|first1=Martin|url=https://archive.org/details/germany1919450000coll|title=Germany 1919–45|date=2000|publisher=[[Heinemann (publisher)|Heinemann]]|location=Oxford|url-access=registration|last2=Pedley|first2=Philip|isbn=978-0-435-32721-7}} * {{Cite book|last=Commager|first=Henry Steele|title=The Story of the Second World War|url=https://archive.org/details/henrysteelecomma0000unse|date=2004|publisher=Brassey's|isbn=978-1-57488-741-9}} * {{Cite journal|last=Coogan|first=Anthony|date=1993|title=The Volunteer Armies of Northeast China|url=https://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5000186948|url-status=live|journal=[[History Today]]|volume=43|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511015311/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5000186948|archive-date=11 May 2012|access-date=6 May 2012}} * {{Cite book|last1=Cook|first1=Chris|title=What Happened Where: A Guide to Places and Events in Twentieth-Century History|url=https://archive.org/details/whathappenedwher0000cook|date=1997|publisher=[[UCL Press]]|location=London|last2=Bewes|first2=Diccon|isbn=978-1-85728-532-1}} * {{Cite book|title=The Reader's Companion to Military History|url=https://archive.org/details/readerscompanion0000unse_x0k0|date=2001|publisher=[[Houghton Mifflin Company]]|editor-last=Cowley|editor-first=Robert|editor-link=Robert Cowley|location=Boston|editor-link2=Geoffrey Parker (historian)|editor-last2=Parker|editor-first2=Geoffrey|isbn=978-0-618-12742-9}} * {{Cite book|last=Darwin|first=John|title=After Tamerlane: The Rise & Fall of Global Empires 1400–2000|url=https://archive.org/details/aftertamerlaneho0000darw|date=2007|publisher=[[Penguin Books]]|location=London|isbn=978-0-14-101022-9}} * {{Cite book|last=Davies|first=Norman|title=Europe at War 1939–1945: No Simple Victory|title-link=Europe at War 1939–1945: No Simple Victory|date=2006|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]]|location=London|page=[https://archive.org/details/europeatwar193910000davi/page/ ix+544 pages]|oclc=70401618|author-link=Norman Davies|no-pp=yes|isbn=978-0-333-69285-1}} * {{Cite book|last=Davies|first=Norman|title=The Oxford Companion to World War II|date=2014|publisher=Oxford University Press|editor-last=Dear|editor-first=I. C. B.|chapter=War Crimes|doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001|editor-last2=Foot|editor-first2=M. R. D.|isbn=978-0-19-172760-3}} * {{Cite book|title=The Oxford Companion to World War II|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_y4p2|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|editor-last=Dear|editor-first=I. C. B.|editor-link=I. C. B. Dear|location=Oxford|orig-date=1995|editor-link2=M. R. D. Foot|editor-last2=Foot|editor-first2=M. R. D.|isbn=978-0-19-860446-4}} * {{Cite book|last1=DeLong|first1=J. Bradford|title=Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today|date=1993|publisher=[[MIT Press]]|editor-last=Rudiger Dornbusch|location=Cambridge, Massachusetts|pages=189–230|chapter=The Marshall Plan: History's Most Successful Structural Adjustment Program|author-link1=J. Bradford DeLong|author-link2=Barry Eichengreen|last2=Eichengreen|first2=Barry|editor-last2=Wilhelm Nölling|editor-last3=Richard Layard|isbn=978-0-262-04136-2}} * {{Cite book|last=Dimbleby|first=Jonathan|title=Barbarossa: How Hitler Lost the War|url=https://archive.org/details/barbarossahowhit0000jona|publisher=Penguin Books|year=2022|location=UK|author-link=Jonathan Dimbleby|isbn=978-0-241-97919-8}} * {{Cite book|last=Dower|first=John W.|url=https://archive.org/details/warwithoutmercyr0000dowe|title=War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War|date=1986|publisher=[[Pantheon Books]]|location=New York|author-link=John W. Dower|url-access=registration|isbn=978-0-394-50030-0}} * {{Cite book|last=Drea|first=Edward J.|title=In the Service of the Emperor: Essays on the Imperial Japanese Army|date=2003|publisher=[[University of Nebraska Press]]|location=Lincoln, Nebraska|isbn=978-0-8032-6638-4}} * {{Cite journal|last1=de Grazia|first1=Victoria|last2=Paggi|first2=Leonardo|date=Autumn 1991|title=Story of an Ordinary Massacre: Civitella della Chiana, 29 June, 1944|journal=Cardozo Studies in Law and Literature|volume=3|issue=2|pages=153–169|doi=10.1525/lal.1991.3.2.02a00030|jstor=743479}} * {{Cite book|last=Dunn|first=Dennis J.|title=Caught Between Roosevelt & Stalin: America's Ambassadors to Moscow|url=https://archive.org/details/bwb_p8-ddy-013|date=1998|publisher=[[University Press of Kentucky]]|location=Lexington, Kentucky|isbn=978-0-8131-2023-2}} * {{Cite book|last=Eastman|first=Lloyd E.|title=The Cambridge History of China – Republican China 1912–1949, Part 2|date=1986|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=John K. Fairbank|volume=13|location=Cambridge|chapter=Nationalist China during the Sino-Japanese War 1937–1945|editor-last2=Denis Twitchett|isbn=978-0-521-24338-4}} * {{Cite journal|last=Ellman|first=Michael|author-link=Michael Ellman|date=2002|title=Soviet Repression Statistics: Some Comments|url=https://artukraine.com/old/famineart/SovietCrimes.pdf|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume=54|issue=7|pages=1151–1172|doi=10.1080/0966813022000017177|jstor=826310|s2cid=43510161|archive-url=https://web.archive.org/web/20121122071204/https://artukraine.com/old/famineart/SovietCrimes.pdf|archive-date=22 November 2012}} [https://web.archive.org/web/20130115023408/https://www.docstoc.com/docs/81203576/Soviet-Repression-Statistics-Some-Comments Copy] * {{Cite journal|last1=Ellman|first1=Michael|last2=Maksudov|first2=S.|author-mask1=3|date=1994|title=Soviet Deaths in the Great Patriotic War: A Note|url=https://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf|url-status=live|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume=46|issue=4|pages=671–680|doi=10.1080/09668139408412190|jstor=152934|pmid=12288331|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213194518/https://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf|archive-date=13 February 2022|access-date=17 February 2022}} * {{Cite book|last=Emadi-Coffin|first=Barbara|title=Rethinking International Organization: Deregulation and Global Governance|date=2002|publisher=[[Routledge]]|location=London & New York|isbn=978-0-415-19540-9}} * {{Cite book|last=Erickson|first=John|title=Stalin's Generals|date=2001|publisher=[[Weidenfeld & Nicolson|Phoenix Press]]|editor-last=Shukman|editor-first=Harold|location=London|pages=137–154|chapter=Moskalenko|author-link=John Erickson (historian)|isbn=978-1-84212-513-7}} * {{Cite book|last=Erickson|first=John|title=The Road to Stalingrad|url=https://archive.org/details/roadtostalingrad0000eric_o8x6|date=2003|publisher=[[Cassell Military Paperbacks|Cassell Military]]|location=London|author-mask=3|isbn=978-0-304-36541-8}} * {{Cite book|last1=Evans|first1=David C.|title=Kaigun: Strategy, Tactics, and Technology in the Imperial Japanese Navy|url=https://archive.org/details/kaigunstrategyta0000evan|date=2012|publisher=[[Naval Institute Press]]|location=Annapolis, Maryland|orig-date=1997|last2=Peattie|first2=Mark R.|isbn=978-1-59114-244-7}} * {{Cite book|last=Evans|first=Richard J.|title=The Third Reich at War|title-link=The Third Reich at War|date=2008|publisher=[[Penguin Group|Allen Lane]]|location=London|author-link=Richard J. Evans|isbn=978-0-7139-9742-2}} * {{Cite book|last1=Fairbank|first1=John King|title=China: A New History|date=2006|publisher=[[Harvard University Press]]|edition=2nd|location=Cambridge|author-link1=John K. Fairbank|author-link2=Merle Goldman|orig-date=1994|last2=Goldman|first2=Merle|isbn=978-0-674-01828-0}} * {{Cite journal|last=Farrell|first=Brian P.|date=1993|title=Yes, Prime Minister: Barbarossa, Whipcord, and the Basis of British Grand Strategy, Autumn 1941|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_1993-10_57_4/page/599|journal=[[Journal of Military History]]|volume=57|issue=4|pages=599–625|doi=10.2307/2944096|jstor=2944096}} * {{Cite book|last=Ferguson|first=Niall|url=https://archive.org/details/warofworldtwenti00nial|title=The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West|date=2006|publisher=Penguin|author-link=Niall Ferguson|url-access=registration|isbn=978-0-14-311239-6}} * {{Cite book|last1=Forrest|first1=Glen|title=The Illustrated Timeline of Military History|url=https://archive.org/details/historytimelines0000glen|date=2012|publisher=Rosen|location=New York|last2=Evans|last3=Gibbons|first2=Anthony|first3=David|isbn=978-1-4488-4794-5}} * {{Cite book|last=Förster|first=Jürgen|title=Germany and the Second World War – The Attack on the Soviet Union|date=1998|publisher=[[Clarendon Press]]|editor-last=Horst Boog|volume=IV|location=Oxford|pages=13–52|chapter=Hitler's Decision in Favour of War|author-link=Jürgen Förster|editor-last2=Jürgen Förster|editor-last3=Joachim Hoffmann|editor-last4=Ernst Klink|editor-last5=Rolf-Dieter Muller|editor-last6=Gerd R. Ueberschar|isbn=978-0-19-822886-8}} * {{Cite book|last1=Förster|first1=Stig|title=A World at Total War: Global Conflict and the Politics of Destruction, 1937–1945|date=2005|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Roger Chickering|location=Cambridge|pages=53–68|chapter=The Ultimate Horror: Reflections on Total War and Genocide|chapter-url=https://books.google.com/books?id=evVPoSwqrG4C&pg=PA53|last2=Gessler|first2=Myriam|editor-last2=Stig Förster|editor-last3=Bernd Greiner|isbn=978-0-521-83432-2}} * {{Cite book|last=Frank|first=Richard B.|title=[[Tower of Skulls|Tower of Skulls: A History of The Asia-Pacific War July 1937-May 1942]]|date=2020|publisher=W. W. Norton & Company|page=[https://archive.org/details/towerofskullshis0000fran/page/161 161]|author-link=Richard B. Frank|isbn=978-1-324-00210-9}} * {{Cite book|last=Frei|first=Norbert|url=https://archive.org/details/adenauersgermany00frei|title=Adenauer's Germany and the Nazi Past: The Politics of Amnesty and Integration|date=2002|publisher=[[Columbia University Press]]|location=New York|isbn=978-0-231-11882-8}} * {{Cite book|title=The Eclipse of the Big Gun: The Warship 1906–1945|date=2004|publisher=[[Conway Maritime Press]]|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|editor-last2=Brown|editor-first2=David K.|isbn=978-0-85177-953-9}} * {{Cite book|last=Garver|first=John W.|title=Chinese-Soviet Relations, 1937–1945: The Diplomacy of Chinese Nationalism|url=https://archive.org/details/chinesesovietrel0000garv|date=1988|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|isbn=978-0-19-505432-3}} * {{Cite book|last=Gilbert|first=Martin|url=https://archive.org/details/secondworldwar00gilb_0|title=Second World War|date=1989|publisher=Weidenfeld and Nicolson|location=London|author-link=Martin Gilbert|isbn=978-0-297-79616-9}} * {{Cite web | url = https://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz2/glantz2.asp | title = Soviet Defensive Tactics at Kursk, July 1943 | date = 1986 | website = Combined Arms Research Library | series = CSI Report No. 11 | publisher = Command and General Staff College | oclc = 278029256 | last = Glantz | first = David M. | author-link = David Glantz | archive-url = https://web.archive.org/web/20080306082607/https://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz2/glantz2.asp | archive-date = 6 March 2008 | access-date = 15 July 2013 }} * {{Cite book|last=Glantz|first=David M.|title=Soviet Military Deception in the Second World War|date=1989|publisher=[[Frank Cass]]|location=Abingdon & New York|author-mask=3|isbn=978-0-7146-3347-3}} * {{Cite book|last=Glantz|first=David M.|url=https://archive.org/details/whentitansclashe00glan_0|title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler|date=1998|publisher=[[University Press of Kansas]]|location=Lawrence, Kansas|author-mask=3|isbn=978-0-7006-0899-7}} * {{Cite web | url = https://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf | title = The Soviet-German War 1941–45 Myths and Realities: A Survey Essay | date = 2001 | author-mask = 3 | last = Glantz | first = David M. | archive-url = https://web.archive.org/web/20110709141048/https://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf | archive-date = 9 July 2011 }} * {{Cite book|last=Glantz|first=David M.|url=https://archive.org/details/battleforleningr00glan|title=The Battle for Leningrad: 1941–1944|date=2002|publisher=[[University Press of Kansas]]|location=Lawrence, Kansas|author-mask=3|isbn=978-0-7006-1208-6}} * {{Cite web | url = https://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp | title = August Storm: The Soviet Strategic Offensive in Manchuria | date = 2005 | website = Combined Arms Research Library | series = Leavenworth Papers | publisher = Command and General Staff College | oclc = 78918907 | author-mask = 3 | last = Glantz | first = David M. | archive-url = https://web.archive.org/web/20080302130751/https://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp | archive-date = 2 March 2008 | access-date = 15 July 2013 }} * {{Cite book|last=Goldstein|first=Margaret J.|url=https://archive.org/details/worldwariieurope0000gold|title=World War II: Europe|date=2004|publisher=[[Lerner Publications]]|location=Minneapolis|isbn=978-0-8225-0139-8}} * {{Cite book|last=Gordon|first=Andrew|title=The D-Day Companion|date=2004|publisher=[[Osprey Publishing]]|editor-last=Jane Penrose|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/ddaycompanion00jane/page/127 127–144]|chapter=The greatest military armada ever launched|author-link=Andrew Gordon (naval historian)|chapter-url=https://archive.org/details/ddaycompanion00jane/page/127|isbn=978-1-84176-779-6}} * {{Cite book|last=Gordon|first=Robert S. C.|title=The Holocaust in Italian Culture, 1944–2010|date=2012|publisher=[[Stanford University Press]]|location=Stanford, California|isbn=978-0-8047-6346-2}} * {{Cite book|last=Grayling|first=A. C.|title=Among the Dead Cities: Is the Targeting of Civilians in War Ever Justified?|publisher=Bloomsbury|year=2014|location=London|isbn=978-1-4725-2603-8}} * {{Cite book|last=Grove|first=Eric J.|title=The Oxford Illustrated History of the Royal Navy|url=https://archive.org/details/oxfordillustrate0000unse_e1y4|date=1995|publisher=[[Oxford University Press]]|editor-last=J. R. Hill|location=Oxford|pages=[https://archive.org/details/oxfordillustrate0000unse_e1y4/page/348 348]–380|chapter=A Service Vindicated, 1939–1946|isbn=978-0-19-211675-8}} * {{Cite book|last=Hane|first=Mikiso|url=https://archive.org/details/modernjapanhisto00hane_0|title=Modern Japan: A Historical Survey|date=2001|publisher=[[Westview Press]]|edition=3rd|location=Boulder, Colorado|isbn=978-0-8133-3756-2}} * {{Cite book|last=Hanhimäki|first=Jussi M.|title=Containing Coexistence: America, Russia, and the "Finnish Solution"|url=https://archive.org/details/containingcoexis0000hanh_d8n8|date=1997|publisher=[[Kent State University Press]]|location=Kent, Ohio|isbn=978-0-87338-558-9}} * {{Cite book|last=Hanson|first=Victor Davis|title=The Second World Wars: How the First Global Conflict Was Fought and Won|url=https://archive.org/details/secondworldwarsh0000hans|publisher=Basic Books|year=2017|location=New York|isbn=978-0-465-06698-8}} * {{Cite book|last=Harris|first=Sheldon H.|title=Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932–1945, and the American Cover-up|url=https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_f9z0|date=2002|publisher=[[Routledge]]|edition=2nd|location=London & New York|author-link=Sheldon H. Harris|isbn=978-0-415-93214-1}} * {{Cite book|last=Harrison|first=Mark|title=The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison|date=1998|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Mark Harrison|location=Cambridge|pages=1–42|chapter=The economics of World War II: an overview|isbn=978-0-521-62046-8}} * {{Cite book|last1=Hart|first1=Stephen|title=The German Soldier in World War II|url=https://archive.org/details/germansoldierinw0000hart|date=2000|publisher=[[MBI Publishing Company]]|location=Osceola, Wisconsin|last2=Hart|last3=Hughes|first2=Russell|first3=Matthew|isbn=978-1-86227-073-2}} * {{Cite book|last=Hastings|first=Max|title=All Hell Let Loose: the World at War 1939-1945|url=https://archive.org/details/allhellletloosew0000hast|publisher=Harper Press|year=2011|location=London|isbn=9780-00-733809-2}} * {{Cite journal|last=Hauner|first=Milan|date=1978|title=Did Hitler Want a World Dominion?|url=https://archive.org/details/journal-of-contemporary-history_1978-01_13_1/page/15|journal=[[Journal of Contemporary History]]|volume=13|issue=1|pages=15–32|doi=10.1177/002200947801300102|jstor=260090|s2cid=154865385}} * {{Cite book|last=Healy|first=Mark|title=Kursk 1943: The Tide Turns in the East|url=https://archive.org/details/kursk1943tidetur0000heal|date=1992|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-85532-211-0}} * {{Cite book|last=Hearn|first=Chester G.|url=https://archive.org/details/carriersincombat0000hear|title=Carriers in Combat: The Air War at Sea|date=2007|publisher=[[Stackpole Books]]|location=Mechanicsburg, Pennsylvania|isbn=978-0-8117-3398-4}} * {{Cite book|last=Hempel|first=Andrew|title=Poland in World War II: An Illustrated Military History|date=2005|publisher=[[Hippocrene Books]]|location=New York|isbn=978-0-7818-1004-3}} * {{Cite book|last=Herbert|first=Ulrich|url=https://archive.org/details/nazismgermansoci0000unse|title=Nazism and German Society, 1933–1945|date=1994|publisher=[[Routledge]]|editor-last=David F. Crew|location=London & New York|pages=[https://archive.org/details/nazismgermansoci0000unse/page/219 219–273]|chapter=Labor as spoils of conquest, 1933–1945|author-link=Ulrich Herbert|isbn=978-0-415-08239-6}} * {{Cite book|last=Herbert|first=Ulrich|title=The Oxford Companion to World War II|date=2014|publisher=Oxford University Press|editor-last=Dear|editor-first=I. C. B.|chapter=Forced labour|doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001|editor-last2=Foot|editor-first2=M. R. D.|isbn=978-0-19-172760-3}} * {{Cite journal|last=Herf|first=Jeffrey|author-link=Jeffrey Herf|date=2003|title=The Nazi Extermination Camps and the Ally to the East. Could the Red Army and Air Force Have Stopped or Slowed the Final Solution?|journal=[[Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History]]|volume=4|issue=4|pages=913–930|doi=10.1353/kri.2003.0059|s2cid=159958616}} * {{Cite book|last=Hill|first=Alexander|title=The War Behind The Eastern Front: The Soviet Partisan Movement In North-West Russia 1941–1944|date=2005|publisher=[[Frank Cass]]|location=London & New York|isbn=978-0-7146-5711-0}} * {{Cite book|last=Holland|first=James|title=Italy's Sorrow: A Year of War 1944–45|date=2008|publisher=[[HarperPress]]|location=London|isbn=978-0-00-717645-8}} * {{Cite book|last=Hosking|first=Geoffrey A.|url=https://archive.org/details/rulersvictimsrus00hosk|title=Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union|date=2006|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge|isbn=978-0-674-02178-5}} * {{Cite book|last=Howard|first=Joshua H.|title=Workers at War: Labor in China's Arsenals, 1937–1953|url=https://archive.org/details/workersatwarlabo0000howa|date=2004|publisher=[[Stanford University Press]]|location=Stanford, California|isbn=978-0-8047-4896-4}} * {{Cite book|last1=Hsu|first1=Long-hsuen|title=History of The Sino-Japanese War (1937–1945)|date=1971|publisher=Chung Wu Publishers|edition=2nd|oclc=12828898|asin=B00005W210|last2=Chang|first2=Ming-kai}} * {{Cite book|last=Ingram|first=Norman|url=https://archive.org/details/columbiahistoryo2006unse|title=The Columbia History Of Twentieth-Century French Thought|date=2006|publisher=[[Columbia University Press]]|editor-last=Lawrence D. Kritzman|editor-link=Lawrence Kritzman|location=New York|pages=[https://archive.org/details/columbiahistoryo2006unse/page/76 76–78]|chapter=Pacifism|editor-last2=Brian J. Reilly|isbn=978-0-231-10791-4}} * {{Cite book|last=Iriye|first=Akira|url=https://archive.org/details/powerculture00akir|title=Power and Culture: The Japanese-American War, 1941–1945|date=1981|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Massachusetts|author-link=Akira Iriye|isbn=978-0-674-69580-1}} * {{Cite book|last=Jackson|first=Ashley|title=The British Empire and the Second World War|url=https://archive.org/details/britishempiresec0000jack|date=2006|publisher=[[Hambledon Continuum]]|location=London & New York|author-link=Ashley Jackson (historian)|isbn=978-1-85285-417-1}} * {{Cite book|last=Jacob|first=Frank|title=Japanese War Crimes during World War II: Atrocity and the Psychology of Collective Violence|publisher=Praeger|year=2018|location=Santa Barbara, California|isbn=978-1-4408-4449-2}} * {{Cite book|last=Joes|first=Anthony James|title=Resisting Rebellion: The History And Politics of Counterinsurgency|date=2004|publisher=[[University Press of Kentucky]]|location=Lexington|isbn=978-0-8131-2339-4}} * {{Cite book|last=Jowett|first=Philip S.|title=The Italian Army 1940–45, Volume 2: Africa 1940–43|date=2001|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-85532-865-5}} * {{Cite book|last1=Jowett|first1=Philip S.|title=The Japanese Army, 1931–45|date=2002|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|author-mask1=3|last2=Andrew|first2=Stephen|isbn=978-1-84176-353-8}} * {{Cite book|last=Jukes|first=Geoffrey|title=Stalin's Generals|date=2001|publisher=[[Weidenfeld & Nicolson|Phoenix Press]]|editor-last=Harold Shukman|location=London|pages=109–116|chapter=Kuznetzov|isbn=978-1-84212-513-7}} * {{Cite book|last=Kantowicz|first=Edward R.|url=https://archive.org/details/rageofnations0000kant|title=The Rage of Nations|date=1999|publisher=[[William B. Eerdmans]]|location=Grand Rapids, Michigan|isbn=978-0-8028-4455-2}} * {{Cite book|last=Kantowicz|first=Edward R.|url=https://archive.org/details/comingapartcomin0000kant|title=Coming Apart, Coming Together|date=2000|publisher=[[William B. Eerdmans]]|location=Grand Rapids, Michigan|author-mask=3|isbn=978-0-8028-4456-9}} * {{Cite book|last=Keeble|first=Curtis|title=Soviet-British Relations Since the 1970s|url=https://archive.org/details/trent_0116402232627|date=1990|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Alex Pravda|location=Cambridge|chapter=The historical perspective|author-link=Curtis Keeble|editor-last2=Peter J. Duncan|isbn=978-0-521-37494-1}} * {{Cite book|last=Keegan|first=John|title=The Second World War|url=https://archive.org/details/secondworldwar0000keeg|date=1997|publisher=[[Random House|Pimlico]]|location=London|author-link=John Keegan|isbn=978-0-7126-7348-8}} * {{Cite book|last=Kennedy|first=David M.|title=Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945|title-link=Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945|date=2001|publisher=Oxford University Press|author-link=David M. Kennedy (historian)|isbn=978-0-19-514403-1}} * {{Cite book|last=Kennedy-Pipe|first=Caroline|title=Stalin's Cold War: Soviet Strategies in Europe, 1943–56|url=https://archive.org/details/stalinscoldwarso0000kenn|date=1995|publisher=[[Manchester University Press]]|location=Manchester|isbn=978-0-7190-4201-0}} * {{Cite book|last=Kershaw|first=Ian|url=https://archive.org/details/hitler193645neme00kers|title=Hitler, 1936–1945: Nemesis|date=2001|publisher=W. W. Norton|location=New York|author-link=Ian Kershaw|isbn=978-0-393-04994-7}} * {{Cite book|last=Kershaw|first=Ian|url=https://archive.org/details/fatefulchoiceste0000kers|title=Fateful Choices: Ten Decisions That Changed the World, 1940–1941|date=2007|publisher=[[Penguin Books|Allen Lane]]|location=London|author-mask=3|isbn=978-0-7139-9712-5}} * {{Cite book|last=Kitson|first=Alison|url=https://archive.org/details/germany18581990h0000kits|title=Germany 1858–1990: Hope, Terror, and Revival|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=978-0-19-913417-5}} * {{Cite journal|last1=Klavans|first1=Richard A.|last2=Di Benedetto|first2=C. Anthony|last3=Prudom|first3=Melanie J.|date=1997|title=Understanding Competitive Interactions: The U.S. Commercial Aircraft Market|journal=Journal of Managerial Issues|volume=9|issue=1|pages=13–361|jstor=40604127}} * {{Cite journal|last=Kleinfeld|first=Gerald R.|date=1983|title=Hitler's Strike for Tikhvin|journal=Military Affairs|volume=47|issue=3|pages=122–128|doi=10.2307/1988082|jstor=1988082}} * {{Cite journal|last=Koch|first=H. W.|date=1983|title=Hitler's 'Programme' and the Genesis of Operation 'Barbarossa'|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1983-12_26_4/page/891|journal=[[The Historical Journal]]|volume=26|issue=4|pages=891–920|doi=10.1017/S0018246X00012747|jstor=2639289|s2cid=159671713}} * {{Cite book|last=Kolko|first=Gabriel|url=https://archive.org/details/politicsofwarwor00kolkrich|title=The Politics of War: The World and United States Foreign Policy, 1943–1945|date=1990|publisher=[[Random House]]|location=New York|author-link=Gabriel Kolko|orig-date=1968|isbn=978-0-679-72757-6}} * {{Cite book|last=Kratoska|first=Paul H.|title=Asian Labor in the Wartime Japanese Empire: Unknown Histories|publisher=Routledge|year=2015|editor-last=Kratoska|editor-first=Paul H.|location=London and New York|chapter=Introduction|isbn=978-0-7656-1263-2}} * {{Cite book|last=Laurier|first=Jim|title=Tobruk 1941: Rommel's Opening Move|date=2001|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-84176-092-6}} * {{Cite book|last=Lee|first=En-han|title=Nanking 1937: Memory and Healing|date=2002|publisher=[[M. E. Sharpe]]|editor-last=Robert Sabella|location=Armonk, New York|pages=47–74|chapter=The Nanking Massacre Reassessed: A Study of the Sino-Japanese Controversy over the Factual Number of Massacred Victims|editor-last2=Fei Fei Li|editor-last3=David Liu|isbn=978-0-7656-0816-1}} * {{Cite book|title=The Cambridge History of the Cold War|date=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Leffler|editor-first=Melvyn P.|editor-link=Melvyn P. Leffler|location=Cambridge|postscript=,|editor-link2=Odd Arne Westad|editor-last2=Westad|editor-first2=Odd Arne|isbn=978-0-521-83938-9}} in 3 volumes. * {{Cite book|last=Levine|first=Alan J.|title=The Strategic Bombing of Germany, 1940–1945|date=1992|publisher=[[Praeger Publishers|Praeger]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-275-94319-6}} * {{Cite book|last=Lewis|first=Morton|url=https://www.history.army.mil/books/wwii/5-2/5-2_Contents.htm|title=The Fall of the Philippines|date=1953|publisher=[[US Government Printing Office]]|editor-last=Greenfield|editor-first=Kent Roberts|location=Washington, D.C.|chapter=Japanese Plans and American Defenses|access-date=1 October 2009|chapter-url=https://www.history.army.mil/books/wwii/5-2/5-2_29.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108061554/https://www.history.army.mil/books/wwii/5-2/5-2_Contents.htm|archive-date=8 January 2012|lccn=53-63678}} * {{Cite book|last=Liberman|first=Peter|title=Does Conquest Pay?: The Exploitation of Occupied Industrial Societies|url=https://archive.org/details/doesconquestpaye0000libe|date=1996|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton, New Jersey|isbn=978-0-691-02986-3}} * {{Cite book|last=Liddell Hart|first=Basil|url=https://archive.org/details/historyofsecondw0000lidd_i0g4|title=History of the Second World War|date=1977|publisher=Pan|edition=4th|location=London|isbn=978-0-330-23770-3}} * {{Cite book|last=Lightbody|first=Bradley|title=The Second World War: Ambitions to Nemesis|url=https://archive.org/details/secondworldwaram0000ligh|date=2004|publisher=[[Routledge]]|location=London & New York|isbn=978-0-415-22404-8}} * {{Cite book|last1=Lindberg|first1=Michael|title=Brown-, Green- and Blue-Water Fleets: the Influence of Geography on Naval Warfare, 1861 to the Present|url=https://archive.org/details/browngreenbluewa0000lind|date=2001|publisher=[[Praeger Publishers|Praeger]]|location=Westport, Connecticut|last2=Todd|first2=Daniel|isbn=978-0-275-96486-3}} * {{Cite book|last1=Lowe|first1=C. J.|title=Italian Foreign Policy 1870–1940|date=2002|publisher=[[Routledge]]|location=London|last2=Marzari|first2=F.|isbn=978-0-415-26681-9}} * {{Cite book|last=Lynch|first=Michael|title=The Chinese Civil War 1945–49|date=2010|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-84176-671-3}} * {{Cite book|last=Maddox|first=Robert James|url=https://archive.org/details/unitedstateswor00madd|title=The United States and World War II|date=1992|publisher=[[Westview Press]]|location=Boulder, Colorado|isbn=978-0-8133-0437-3}} * {{Cite book|last=Maingot|first=Anthony P.|title=The United States and the Caribbean: Challenges of an Asymmetrical Relationship|url=https://archive.org/details/unitedstatescari0000main_s1y8|date=1994|publisher=[[Westview Press]]|location=Boulder, Colorado|isbn=978-0-8133-2241-4}} * {{Cite book|last=Mandelbaum|first=Michael|url=https://archive.org/details/isbn_9780521357906/page/96|title=The Fate of Nations: The Search for National Security in the Nineteenth and Twentieth Centuries|date=1988|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=[https://archive.org/details/isbn_9780521357906/page/96 96]|isbn=978-0-521-35790-6}} * {{Cite book|last=Marston|first=Daniel|title=The Pacific War Companion: From Pearl Harbor to Hiroshima|url=https://archive.org/details/pacificwarcompan0000mars|date=2005|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-84176-882-3}} * {{Cite book|last=Masaya|first=Shiraishi|title=Japanese Relations with Vietnam, 1951–1987|url=https://archive.org/details/japaneserelation0000shir|date=1990|publisher=[[Cornell Southeast Asia Program|SEAP Publications]]|location=Ithaca, New York|isbn=978-0-87727-122-2}} * {{Cite journal|last=May|first=Ernest R.|author-link=Ernest R. May|date=1955|title=The United States, the Soviet Union, and the Far Eastern War, 1941–1945|url=https://archive.org/details/sim_pacific-historical-review_1955-05_24_2/page/153|journal=[[Pacific Historical Review]]|volume=24|issue=2|pages=153–174|doi=10.2307/3634575|jstor=3634575}} * {{Cite book|last=Mazower|first=Mark|url=https://archive.org/details/hitlersempirehow0000mazo|title=Hitler's Empire: Nazi Rule in Occupied Europe|date=2008|publisher=[[Penguin Group|Allen Lane]]|location=London|author-link=Mark Mazower|isbn=978-1-59420-188-2}} * {{Cite book|last=Milner|first=Marc|title=Decisive Campaigns of the Second World War|date=1990|publisher=[[Frank Cass]]|editor-last=Gooch|editor-first=John|location=Abingdon|pages=45–66|chapter=The Battle of the Atlantic|author-link=Marc Milner|isbn=978-0-7146-3369-5}} * {{Cite journal|last=Milward|first=A. S.|date=1964|title=The End of the Blitzkrieg|url=https://archive.org/details/economic-history-review_1964_16_3/page/499|journal=[[The Economic History Review]]|volume=16|issue=3|pages=499–518|jstor=2592851}} * {{Cite book|last=Milward|first=A. S.|title=War, Economy, and Society, 1939–1945|date=1992|publisher=[[University of California]] Press|location=Berkeley, California|author-mask=3|orig-date=1977|isbn=978-0-520-03942-1}} * {{Cite book|last=Minford|first=Patrick|title=Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today|date=1993|publisher=[[MIT Press]]|editor-last=Rudiger Dornbusch|location=Cambridge, Massachusetts|pages=115–138|chapter=Reconstruction and the UK Postwar Welfare State: False Start and New Beginning|author-link=Patrick Minford|editor-last2=Wilhelm Nölling|editor-last3=Richard Layard|isbn=978-0-262-04136-2}} * {{Cite book|last1=Mingst|first1=Karen A.|url=https://archive.org/details/unitednationsin20000ming|title=United Nations in the Twenty-First Century|date=2007|publisher=[[Westview Press]]|edition=3rd|location=Boulder, Colorado|last2=Karns|first2=Margaret P.|isbn=978-0-8133-4346-4}} * {{Cite book|last=Miscamble|first=Wilson D.|title=From Roosevelt to Truman: Potsdam, Hiroshima, and the Cold War|url=https://archive.org/details/fromroosevelttot0000misc|date=2007|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=New York|isbn=978-0-521-86244-8}} * {{Cite book|last=Mitcham|first=Samuel W.|title=Rommel's Desert War: The Life and Death of the Afrika Korps|date=2007|publisher=[[Stackpole Books]]|location=Mechanicsburg, Pennsylvania|orig-date=1982|isbn=978-0-8117-3413-4}} * {{Cite book|last=Mitter|first=Rana|title=Forgotten Ally: China's World War II, 1937–1945|date=2014|publisher=Mariner Books|author-link=Rana Mitter|isbn=978-0-544-33450-2}} * {{Cite book|last=Molinari|first=Andrea|title=Desert Raiders: Axis and Allied Special Forces 1940–43|date=2007|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|isbn=978-1-84603-006-2}} * {{Cite book|last=Murray|first=Williamson|url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/AAF-Luftwaffe|title=Strategy for Defeat: The Luftwaffe, 1933–1945|date=1983|publisher=[[Air University Press]]|location=[[Maxwell Air Force Base]]. Alabama|author-link=Williamson Murray|access-date=17 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124100749/https://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/AAF-Luftwaffe|archive-date=24 January 2022|url-status=live|isbn=978-1-4294-9235-5}} * {{Cite book|last1=Murray|first1=Williamson|title=A War to Be Won: Fighting the Second World War|url=https://archive.org/details/wartobewonfighti00murr_0|date=2001|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Massachusetts|author-mask1=3|last2=Millett|first2=Allan Reed|isbn=978-0-674-00680-5}} * {{Cite book|last1=Myers|first1=Ramon|title=The Japanese Colonial Empire, 1895–1945|date=1987|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton, New Jersey|last2=Peattie|first2=Mark|isbn=978-0-691-10222-1}} * {{Cite book|last=Naimark|first=Norman|title=The Cambridge History of the Cold War – Origins|date=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Melvyn P. Leffler|volume=I|location=Cambridge|pages=175–197|chapter=The Sovietization of Eastern Europe, 1944–1953|author-link=Norman Naimark|editor-last2=Odd Arne Westad|isbn=978-0-521-83719-4}} * {{Cite book|last=Neary|first=Ian|title=Power and Policy in Liberal Democracies|date=1992|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Martin Harrop|location=Cambridge|pages=49–70|chapter=Japan|isbn=978-0-521-34579-8}} * {{Cite book|last=Neillands|first=Robin|url=https://archive.org/details/diepperaidstoryo00robi|title=The Dieppe Raid: The Story of the Disastrous 1942 Expedition|date=2005|publisher=[[Indiana University Press]]|location=Bloomington, Indiana|author-link=Robin Neillands|isbn=978-0-253-34781-7}} * {{Cite book|last=Neulen|first=Hans Werner|title=In the skies of Europe – Air Forces allied to the Luftwaffe 1939–1945|url=https://archive.org/details/inskiesofeuropea0000hans_o1y0|date=2000|publisher=The Crowood Press|location=Ramsbury, Marlborough, United Kingdom|isbn=978-1-86126-799-3}} * {{Cite book|last=Neumann|first=Caryn E.|title=Atrocities, Massacres and War Crimes: An Encyclopedia|publisher=ABC-CLEO|year=2013|editor-last=Mikaberidze|editor-first=Alexander|volume=II, M-Z|location=Santa Barbara, California|chapter=Rape (Red Army in World War II)|isbn=978-1-59884-925-7}} * {{Cite book|last1=Niewyk|first1=Donald L.|url=https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew|title=The Columbia Guide to the Holocaust|date=2000|publisher=[[Columbia University Press]]|location=New York|last2=Nicosia|first2=Francis|isbn=978-0-231-11200-0}} * {{Cite book|last=Overy|first=Richard|url=https://archive.org/details/wareconomyinthir00over|title=War and Economy in the Third Reich|date=1994|publisher=[[Clarendon Press]]|location=New York|author-link=Richard Overy|isbn=978-0-19-820290-5}} * {{Cite book|last=Overy|first=Richard|url=https://archive.org/details/isbn_9780712674539|title=Why the Allies Won|date=1995|publisher=Pimlico|location=London|author-mask=3|isbn=978-0-7126-7453-9}} * {{Cite book|last=Overy|first=Richard|url=https://archive.org/details/dictators00rich|title=The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia|date=2004|publisher=W. W. Norton|location=New York|author-mask=3|isbn=978-0-393-02030-4}} * {{Cite book|last1=Overy|first1=Richard|url=https://archive.org/details/roadtowar00over|title=The Road to War|date=1999|publisher=[[Penguin Books]]|edition=2nd|location=London|author-mask1=3|last2=Wheatcroft|first2=Andrew|isbn=978-0-14-028530-7}} * {{Cite book|last=O'Reilly|first=Charles T.|title=Forgotten Battles: Italy's War of Liberation, 1943–1945|url=https://archive.org/details/forgottenbattles0000orei|date=2001|publisher=[[Lexington Books]]|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7391-0195-7}} * {{Cite journal|last=Painter|first=David S.|author-link=David S. Painter|date=2012|title=Oil and the American Century|journal=[[The Journal of American History]]|volume=99|issue=1|pages=24–39|doi=10.1093/jahist/jas073|doi-access=free}} * {{Cite book|last=Padfield|first=Peter|url=https://archive.org/details/warbeneathseasub0000padf|title=War Beneath the Sea: Submarine Conflict During World War II|date=1998|publisher=[[John Wiley & Sons|John Wiley]]|location=New York|isbn=978-0-471-24945-0}} * {{Cite journal|last=Pape|first=Robert A.|author-link=Robert Pape|date=1993|title=Why Japan Surrendered|url=https://archive.org/details/sim_international-security_fall-1993_18_2/page/154|journal=[[International Security]]|volume=18|issue=2|pages=154–201|doi=10.2307/2539100|jstor=2539100|s2cid=153741180}} * {{Cite book|last=Parker|first=Danny S.|title=Battle of the Bulge: Hitler's Ardennes Offensive, 1944–1945|url=https://archive.org/details/battleofbulgehit0000park_f1y4|date=2004|publisher=[[Da Capo Press]]|edition=New|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=978-0-306-81391-7}} * {{Cite book|last=Payne|first=Stanley G.|title=Franco and Hitler: Spain, Germany, and World War II|url=https://archive.org/details/francohitlerspai0000payn|date=2008|publisher=[[Yale University Press]]|location=New Haven, Connecticut|author-link=Stanley G. Payne|isbn=978-0-300-12282-4}} * {{Cite book|last=Perez|first=Louis G.|url=https://archive.org/details/historyofjapan00pere|title=The History of Japan|date=1998|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-30296-1}} * {{Cite book|last=Petrov|first=Vladimir|title=Money and Conquest: Allied Occupation Currencies in World War II|date=1967|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|location=Baltimore, Maryland|isbn=978-0-8018-0530-1}} * {{Cite book|last=Polley|first=Martin|title=An A–Z of Modern Europe Since 1789|url=https://archive.org/details/azofmoderneurope0000poll|date=2000|publisher=[[Routledge]]|location=London & New York|isbn=978-0-415-18597-4}} * {{Cite book|last=Portelli|first=Alessandro|title=The Order Has Been Carried Out: History, Memory, and Meaning of a Nazi Massacre in Rome|date=2003|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|location=Basingstoke & New York|author-link=Alessandro Portelli|isbn=978-1-4039-8008-3}} * {{Cite book|last=Preston|first=P. W.|title=Pacific Asia in the Global System: An Introduction|url=https://archive.org/details/pacificasiainglo0000pres|date=1998|publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishers]]|location=Oxford & Malden, Massachusetts|isbn=978-0-631-20238-7}} * {{Cite book|last=Prins|first=Gwyn|title=The Heart of War: On Power, Conflict and Obligation in the Twenty-First Century|url=https://archive.org/details/heartofwaronpowe0000gwyn|date=2002|publisher=[[Routledge]]|location=London & New York|isbn=978-0-415-36960-2}} * {{Cite book|last=Radtke|first=K. W.|title=Economic Development in Twentieth Century East Asia: The International Context|url=https://archive.org/details/economicdevelopm0000unse_c8j3|date=1997|publisher=[[Routledge]]|editor-last=Aiko Ikeo|location=London & New York|pages=[https://archive.org/details/economicdevelopm0000unse_c8j3/page/100 100]–120|chapter='Strategic' concepts underlying the so-called Hirota foreign policy, 1933–7|isbn=978-0-415-14900-6}} * {{Cite book|last=Rahn|first=Werner|title=Germany and the Second World War – The Global War|date=2001|publisher=[[Clarendon Press]]|editor-last=Horst Boog|volume=VI|location=Oxford|pages=191–298|chapter=The War in the Pacific|author-link=Werner Rahn|editor-last2=Werner Rahn|editor-last3=Reinhard Stumpf|editor-last4=Bernd Wegner|isbn=978-0-19-822888-2}} * {{Cite book|last=Ratcliff|first=R. A.|url=https://archive.org/details/delusionsofintel0000ratc|title=Delusions of Intelligence: Enigma, Ultra, and the End of Secure Ciphers|date=2006|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=New York|isbn=978-0-521-85522-8}} * {{Cite book|last=Read|first=Anthony|url=https://archive.org/details/devilsdisciplesh00read|title=The Devil's Disciples: Hitler's Inner Circle|date=2004|publisher=W. W. Norton|location=New York|isbn=978-0-393-04800-1}} * {{Cite book|last1=Read|first1=Anthony|title=The Fall Of Berlin|date=2002|publisher=[[Pimlico (publishing imprint)|Pimlico]]|location=London|orig-date=1992|last2=Fisher|first2=David|isbn=978-0-7126-0695-0}} * {{Cite book|last=Record|first=Jeffery|url=https://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB622.pdf|title=Appeasement Reconsidered: Investigating the Mythology of the 1930s|date=2005|publisher=Diane Publishing|page=50|access-date=15 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411104102/https://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB622.pdf|archive-date=11 April 2010|isbn=978-1-58487-216-0}} * {{Cite book|last=Rees|first=Laurence|title=World War II Behind Closed Doors: Stalin, the Nazis and the West|url=https://archive.org/details/worldwartwobehin0000rees|date=2008|publisher=[[BBC Books]]|location=London|author-link=Laurence Rees|isbn=978-0-563-49335-8}} * {{Cite book|last=Regan|first=Geoffrey|url=https://archive.org/details/brasseysbookofmi00geof|title=The Brassey's Book of Military Blunders|date=2004|publisher=Brassey's|isbn=978-1-57488-252-0}} * {{Cite book|last=Reinhardt|first=Klaus|title=Moscow – The Turning Point: The Failure of Hitler's Strategy in the Winter of 1941–42|date=1992|publisher=[[Berg Publishers|Berg]]|location=Oxford|author-link=Klaus Reinhardt|isbn=978-0-85496-695-0}} * {{Cite book|last=Reynolds|first=David|title=From World War to Cold War: Churchill, Roosevelt, and the International History of the 1940s|date=2006|publisher=[[Oxford University Press]]|author-link=David Reynolds (English historian)|isbn=978-0-19-928411-5}} * {{Cite book|last=Rich|first=Norman|url=https://archive.org/details/hitlerswaraimsid00rich|title=Hitler's War Aims, Volume I: Ideology, the Nazi State, and the Course of Expansion|date=1992|publisher=W. W. Norton|location=New York|orig-date=1973|isbn=978-0-393-00802-9}} * {{Cite book|last=Ritchie|first=Ella|title=Power and Policy in Liberal Democracies|date=1992|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Martin Harrop|location=Cambridge|pages=23–48|chapter=France|isbn=978-0-521-34579-8}} * {{Cite journal|last=Roberts|first=Cynthia A.|date=1995|title=Planning for War: The Red Army and the Catastrophe of 1941|url=https://archive.org/details/sim_europe-asia-studies_1995-12_47_8/page/1293|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume=47|issue=8|pages=1293–1326|doi=10.1080/09668139508412322|jstor=153299}} * {{Cite book|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953|url=https://archive.org/details/stalinswarsfromw0000robe|date=2006|publisher=[[Yale University Press]]|location=New Haven, Connecticut|author-link=Geoffrey Roberts|isbn=978-0-300-11204-7}} * {{Cite book|last=Roberts|first=J. M.|url=https://archive.org/details/penguinhistoryof00robe_1|title=The Penguin History of Europe|date=1997|publisher=[[Penguin Books]]|location=London|author-link=John Roberts (historian)|isbn=978-0-14-026561-3}} * {{Cite book|last=Ropp|first=Theodore|title=War in the Modern World|date=2000|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|edition=Revised|location=Baltimore, Maryland|author-link=Theodore Ropp|isbn=978-0-8018-6445-2}} * {{Cite book|last=Roskill|first=S. W.|url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-RN-I/index.html|title=The War at Sea 1939–1945, Volume 1: The Defensive|date=1954|publisher=[[HMSO]]|series=History of the Second World War. United Kingdom Military Series|location=London|access-date=17 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104023709/http://www.ibiblio.org/hyperwar/UN/UK/UK-RN-I/index.html|archive-date=4 January 2022|url-status=live}} * {{Cite book|last=Ross|first=Steven T.|title=American War Plans, 1941–1945: The Test of Battle|date=1997|publisher=[[Routledge]]|location=Abingdon & New York|isbn=978-0-7146-4634-3}} * {{Cite book|last=Rottman|first=Gordon L.|title=World War II Pacific Island Guide: A Geo-Military Study|date=2002|publisher=[[Greenwood Press]]|location=Westport, Connecticut|isbn=978-0-313-31395-0}} * {{Cite journal|last=Rotundo|first=Louis|date=1986|title=The Creation of Soviet Reserves and the 1941 Campaign|journal=Military Affairs|volume=50|issue=1|pages=21–28|doi=10.2307/1988530|jstor=1988530|url=https://stars.library.ucf.edu/facultybib1980/534}} * {{Cite book|last=Salecker|first=Gene Eric|title=Fortress Against the Sun: The B-17 Flying Fortress in the Pacific|date=2001|publisher=Combined Publishing|location=Conshohocken, Pennsylvania|isbn=978-1-58097-049-5}} * {{Cite book|title=The Marshall Plan Fifty Years Later|date=2001|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|editor-last=Schain|editor-first=Martin A.|location=London|isbn=978-0-333-92983-4}} * {{Cite book|last=Schmitz|first=David F.|url=https://archive.org/details/henrylstimsonfir0000schm|title=Henry L. Stimson: The First Wise Man|date=2000|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-8420-2632-1}} * {{Cite book|last=Schoppa|first=R. Keith|url=https://archive.org/details/inseaofbitternes0000scho|title=In a Sea of Bitterness, Refugees during the Sino-Japanese War|date=2011|publisher=[[Harvard University Press]]|isbn=978-0-674-05988-7}} * {{Cite journal|last=Sella|first=Amnon|author-link=Amnon Sella|date=1978|title="Barbarossa": Surprise Attack and Communication|url=https://archive.org/details/journal-of-contemporary-history_1978-07_13_3/page/555|journal=[[Journal of Contemporary History]]|volume=13|issue=3|pages=555–583|doi=10.1177/002200947801300308|jstor=260209|s2cid=220880174}} * {{Cite journal|last=Sella|first=Amnon|author-mask=3|date=1983|title=Khalkhin-Gol: The Forgotten War|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_1983-10_18_4/page/651|journal=[[Journal of Contemporary History]]|volume=18|issue=4|pages=651–687|doi=10.1177/002200948301800406|jstor=260307}} * {{Cite book|last=Senn|first=Alfred Erich|title=Lithuania 1940: Revolution from Above|url=https://archive.org/details/lithuania1940rev0000senn|date=2007|publisher=[[Rodopi (publisher)|Rodopi]]|location=Amsterdam & New York|author-link=Alfred E. Senn|isbn=978-9-0420-2225-6}} * {{Cite book|last=Shaw|first=Anthony|title=World War II: Day by Day|date=2000|publisher=[[MBI Publishing Company]]|location=Osceola, Wisconsin|isbn=978-0-7603-0939-1}} * {{Cite journal|last=Shepardson|first=Donald E.|date=1998|title=The Fall of Berlin and the Rise of a Myth|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_1998-01_62_1/page/135|journal=[[Journal of Military History]]|volume=62|issue=1|pages=135–154|doi=10.2307/120398|jstor=120398}} * {{Cite book|last=Shirer|first=William L.|title=The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany|title-link=The Rise and Fall of the Third Reich|date=1990|publisher=[[Simon & Schuster]]|location=New York|author-link=William L. Shirer|orig-date=1960|isbn=978-0-671-72868-7}} * {{Cite book|last=Shore|first=Zachary|url=https://archive.org/details/whathitlerknewba00shor_0|title=What Hitler Knew: The Battle for Information in Nazi Foreign Policy|date=2003|publisher=[[Oxford University Press]]|location=New York|url-access=registration|isbn=978-0-19-518261-3}} * {{Cite book|last=Slim|first=William|title=Defeat into Victory|url=https://archive.org/details/bwb_KU-154-859|date=1956|publisher=Cassell|location=London}} * {{Cite book|last=Smith|first=Alan|url=https://archive.org/details/russiaworldecono00smit|title=Russia and the World Economy: Problems of Integration|date=1993|publisher=[[Routledge]]|location=London|url-access=registration|isbn=978-0-415-08924-1}} * {{Cite book|last=Smith|first=J. W.|title=The World's Wasted Wealth 2: Save Our Wealth, Save Our Environment|url=https://archive.org/details/worldswastedweal0000smit_l8e5|date=1994|publisher=Institute for Economic Democracy|isbn=978-0-9624423-2-2}} * {{Cite book|last=Smith|first=Peter C.|title=Pedestal: The Convoy That Saved Malta|url=https://archive.org/details/pedestalmaltacon0000pete|date=2002|publisher=Goodall|edition=5th|location=Manchester|orig-date=1970|isbn=978-0-907579-19-9}} * {{Cite book|last1=Smith|first1=David J.|title=The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania|url=https://archive.org/details/balticstatesesto0000smit_l0z8|date=2002|publisher=[[Routledge]]|location=London|last2=Pabriks|last3=Purs|last4=Lane|first2=Artis|first3=Aldis|first4=Thomas|isbn=978-0-415-28580-3}} * {{Cite book|last1=Smith|first1=Winston|title=All Riot on the Western Front, Volume 3|date=2004|publisher=Last Gasp|last2=Steadman|first2=Ralph|isbn=978-0-86719-616-0}} * {{Cite book|last=Snyder|first=Timothy|title=Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin|url=https://archive.org/details/bloodlandseurope0000snyd_e5a3|date=2010|publisher=[[The Bodley Head]]|location=London|author-link=Timothy D. Snyder|isbn=978-0-224-08141-2}} * {{Cite journal|last=Spring|first=D. W.|date=1986|title=The Soviet Decision for War against Finland, 30 November 1939|journal=[[Soviet Studies]]|volume=38|issue=2|pages=207–226|doi=10.1080/09668138608411636|jstor=151203|s2cid=154270850}} * {{Cite journal|last=Steinberg|first=Jonathan|author-link=Jonathan Steinberg (historian)|date=1995|title=The Third Reich Reflected: German Civil Administration in the Occupied Soviet Union, 1941–4|url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1995-06_110_437/page/620|journal=[[The English Historical Review]]|volume=110|issue=437|pages=620–651|doi=10.1093/ehr/cx.437.620|jstor=578338}} * {{Cite journal|last=Steury|first=Donald P.|date=1987|title=Naval Intelligence, the Atlantic Campaign and the Sinking of the Bismarck: A Study in the Integration of Intelligence into the Conduct of Naval Warfare|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_1987-04_22_2/page/209|journal=[[Journal of Contemporary History]]|volume=22|issue=2|pages=209–233|doi=10.1177/002200948702200202|jstor=260931|s2cid=159943895}} * {{Cite book|last=Stueck|first=William|title=The Cambridge History of the Cold War – Origins|date=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor-last=Melvyn P. Leffler|volume=I|location=Cambridge|pages=266–287|chapter=The Korean War|editor-last2=Odd Arne Westad|isbn=978-0-521-83719-4}} * {{Cite book|last1=Sumner|first1=Ian|title=The Royal Navy 1939–45|url=https://archive.org/details/royalnavy19391940000sumn|date=2001|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|last2=Baker|first2=Alix|isbn=978-1-84176-195-4}} * {{Cite book|last=Swain|first=Bruce|title=A Chronology of Australian Armed Forces at War 1939–45|date=2001|publisher=[[Allen & Unwin]]|location=Crows Nest|isbn=978-1-86508-352-0}} * {{Cite journal|last=Swain|first=Geoffrey|date=1992|title=The Cominform: Tito's International?|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1992-09_35_3/page/641|journal=[[The Historical Journal]]|volume=35|issue=3|pages=641–663|doi=10.1017/S0018246X00026017|s2cid=163152235}} * {{Cite book|last=Tanaka|first=Yuki|title=Hidden Horrors: Japanese War Crimes in World War II|url=https://archive.org/details/hiddenhorrorsjap0000tana|date=1996|publisher=[[Westview Press]]|location=Boulder, Colorado|isbn=978-0-8133-2717-4}} * {{Cite book|last=Taylor|first=A. J. P.|title=The Origins of the Second World War|date=1961|publisher=[[Hamish Hamilton]]|location=London|author-link=A. J. P. Taylor}} * {{Cite book|last=Taylor|first=A. J. P.|title=How Wars Begin|url=https://archive.org/details/howwarsbegin0000tayl|date=1979|publisher=[[Hamish Hamilton]]|location=London|author-mask=3|isbn=978-0-241-10017-2}} * {{Cite book|last=Taylor|first=Jay|url=https://archive.org/details/generalissimochi00tayl|title=The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China|date=2009|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=978-0-674-03338-2}} * {{Cite book|last1=Thomas|first1=Nigel|title=German Army 1939–1945 (2): North Africa & Balkans|date=1998|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|last2=Andrew|first2=Stephen|isbn=978-1-85532-640-8}} * {{Cite book|last1=Thompson|first1=John Herd|url=https://archive.org/details/canadaunitedsta00thom|title=Canada and the United States: Ambivalent Allies|date=2008|publisher=[[University of Georgia Press]]|edition=4th|location=Athens, Georgia|author-link2=Stephen Randall (political scientist)|last2=Randall|first2=Stephen J.|isbn=978-0-8203-3113-3}} * {{Cite book|last=Trachtenberg|first=Marc|title=A Constructed Peace: The Making of the European Settlement, 1945–1963|url=https://archive.org/details/constructedpeace0000trac|date=1999|publisher=[[Princeton University Press]]|location=Princeton, New Jersey|author-link=Marc Trachtenberg|isbn=978-0-691-00273-6}} * {{Cite book|last1=Tucker|first1=Spencer C.|url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000unse_p0k0|title=Encyclopedia of World War II: A Political, Social, and Military History|date=2004|publisher=ABC-CIO|author-link1=Spencer C. Tucker|last2=Roberts|first2=Priscilla Mary|isbn=978-1-57607-999-7}} * {{Cite book|last=Umbreit|first=Hans|title=Germany and the Second World War – Germany's Initial Conquests in Europe|date=1991|publisher=[[Oxford University Press]]|editor-last=P. S. Falla|volume=2|location=Oxford|pages=227–326|chapter=The Battle for Hegemony in Western Europe|isbn=978-0-19-822885-1}} * {{Cite book|last=United States Army|url=https://www.history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm|title=The German Campaigns in the Balkans (Spring 1941)|date=1986|publisher=[[Department of the Army]]|location=Washington, D.C.|ref=CITEREFUS_Army1986|author-link=United States Army|access-date=17 February 2022|orig-date=1953|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117141003/https://history.army.mil/books/wwii/balkan/intro.htm|archive-date=17 January 2022}} * {{Cite journal|last=Waltz|first=Susan|author-link=Susan Waltz|date=2002|title=Reclaiming and Rebuilding the History of the Universal Declaration of Human Rights|url=https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_2002_23_3/page/437|journal=[[Third World Quarterly]]|volume=23|issue=3|pages=437–448|doi=10.1080/01436590220138378|jstor=3993535|s2cid=145398136}} * {{Cite book|last=Ward|first=Thomas A.|title=Aerospace Propulsion Systems|date=2010|publisher=[[John Wiley & Sons]]|location=Singapore|isbn=978-0-470-82497-9}} * {{Cite book|last=Watson|first=William E.|title=Tricolor and Crescent: France and the Islamic World|url=https://archive.org/details/tricolorcrescent0000wats|date=2003|publisher=[[Praeger Publishers|Praeger]]|location=Westport, Connecticut|author-link=William E. Watson|isbn=978-0-275-97470-1}} * {{Cite book|last=Weinberg|first=Gerhard L.|title=A World at Arms: A Global History of World War II|url=https://archive.org/details/worldatarms0000gerh|publisher=Cambridge University Press|year=1995|isbn=0-521-55879-4}} * {{Cite book|last=Weinberg|first=Gerhard L.|title=A World at Arms: A Global History of World War II|date=2005|publisher=[[Cambridge University Press]]|edition=2nd|location=Cambridge|author-link=Gerhard Weinberg|isbn=978-0-521-85316-3}}; comprehensive overview with emphasis on diplomacy * {{Cite book|last=Wettig|first=Gerhard|title=Stalin and the Cold War in Europe: The Emergence and Development of East-West Conflict, 1939–1953|date=2008|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7425-5542-6}} * {{Cite book|last=Wheeler|first=Mark|title=The Oxford Companion to World War II|date=2014|publisher=Oxford University Press|editor-last=Dear|editor-first=I. C. B.|chapter=Yugoslavia|doi=10.1093/acref/9780198604464.001.0001|editor-last2=Foot|editor-first2=M. R. D.|isbn=978-0-19-172760-3}} * {{Cite book|last1=Wiest|first1=Andrew|title=Strategy and Tactics: Infantry Warfare|date=2002|publisher=[[MBI Publishing Company]]|location=St Paul, Minnesota|last2=Barbier|first2=M. K.|isbn=978-0-7603-1401-2}} * {{Cite book|last=Williams|first=Andrew|title=Liberalism and War: The Victors and the Vanquished|url=https://archive.org/details/liberalismwarvic0000will|date=2006|publisher=[[Routledge]]|location=Abingdon & New York|isbn=978-0-415-35980-1}} * {{Cite journal|last=Wilt|first=Alan F.|author-link=Alan F. Wilt|date=1981|title=Hitler's Late Summer Pause in 1941|journal=Military Affairs|volume=45|issue=4|pages=187–191|doi=10.2307/1987464|jstor=1987464}} * {{Cite book|last=Wohlstetter|first=Roberta|url=https://archive.org/details/pearlharborwarni0000wohl|title=Pearl Harbor: Warning and Decision|date=1962|publisher=[[Stanford University Press]]|location=Palo Alto, California|author-link=Roberta Wohlstetter|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Wolf|first=Holger C.|title=Postwar Economic Reconstruction and Lessons for the East Today|date=1993|publisher=[[MIT Press]]|editor-last=Rudiger Dornbusch|location=Cambridge|pages=29–56|chapter=The Lucky Miracle: Germany 1945–1951|editor-last2=Wilhelm Nölling|editor-last3=Richard Layard|isbn=978-0-262-04136-2}} * {{Cite book|last=Wood|first=James B.|title=Japanese Military Strategy in the Pacific War: Was Defeat Inevitable?|url=https://archive.org/details/japanesemilitary0000wood|date=2007|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7425-5339-2}} * {{Cite book|last=Yoder|first=Amos|title=The Evolution of the United Nations System|date=1997|publisher=[[Taylor & Francis]]|edition=3rd|location=London & Washington, D.C.|isbn=978-1-56032-546-8}} * {{Cite book|last=Zalampas|first=Michael|title=Adolf Hitler and the Third Reich in American magazines, 1923–1939|url=https://archive.org/details/adolfhitlerthird0000zala|date=1989|publisher=Bowling Green University Popular Press|isbn=978-0-87972-462-7}} * {{Cite book|last=Zaloga|first=Steven J.|title=Bagration 1944: The Destruction of Army Group Centre|date=1996|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|author-link=Steven Zaloga|isbn=978-1-85532-478-7}} * {{Cite book|last=Zaloga|first=Steven J.|title=Poland 1939: The Birth of Blitzkrieg|url=https://archive.org/details/poland1939birtho0000zalo|date=2002|publisher=[[Osprey Publishing]]|location=Oxford|author-mask=3|isbn=978-1-84176-408-5}} * {{Cite book|last=Zeiler|first=Thomas W.|title=Unconditional Defeat: Japan, America, and the End of World War II|url=https://archive.org/details/unconditionaldef0000zeil|date=2004|publisher=Scholarly Resources|location=Wilmington, Delaware|isbn=978-0-8420-2991-9}} * {{Cite book|last1=Zetterling|first1=Niklas|title=''Bismarck'': The Final Days of Germany's Greatest Battleship|url=https://archive.org/details/bismarckfinalday0000zett|date=2009|publisher=[[Casemate Publishers|Casemate]]|location=Drexel Hill, Pennsylvania|last2=Tamelander|first2=Michael|isbn=978-1-935149-04-0}} {{Refend}}{{مصادر|30em}} == قرايه اكتر == * {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Globalizing the Second World War|صحيفة=Past & Present|مؤلف=Buchanan|الأول=Andrew|تاريخ=7 February 2023|العدد=258|صفحات=246–281|issn=0031-2746|دوي=10.1093/pastj/gtab042}} also see [https://hdiplo.org/to/AR1180 online review] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240504072231/https://hdiplo.org/to/AR1180|date=4 May 2024}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gerlach|الأول=Christian|عنوان=Conditions of Violence|تاريخ=2024|ناشر=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|لغة=en|isbn=978-3-1115-6873-7}} == لينكات برانيه == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Spanish Civil War}} لما الحرب الأهلية اندلعت فى اسبانيا، قدم هتلر وموسولينى دعم عسكرى للمتمردين القوميين بقيادة الجنرال [[فرانسيسكو فرانكو|فرانشيسكو فرانكو]] . وقدّمت ايطاليا دعم اكبر للقوميين مقارنه بالنازيين، حيث بعت موسولينى اكتر من 70 ألف جندى برى، و6 آلاف من أفراد الطيران، و720 طياره لاسبانيا. {{Sfn|Neulen|2000}} ، دعم الاتحاد السوفيتى حكومة [[الجمهوريه الاسبانيه التانيه|الجمهورية الإسبانية]] القائمة. كما قاتل اكتر من 30 ألف متطوع أجنبى، اتعرفوا بالألوية الدولية ، ضد القوميين. واستغلت المانيا والاتحاد السوفيتى دى [[حرب بالوكاله|الحرب بالوكالة]] لاختبار أحدث أسلحتهما وتكتيكاتهما فى القتال. انتصر القوميون فى الحرب الأهلية فى ابريل 1939، فى الوقت نفسه فضل فرانكو، اللى بقا ديكتاتور، على الحياد رسمى خلال الحرب العالميه التانيه.{{Spaces}}ثانى، لكنه كان يميل عموم لدول المحور . {{Sfn|Payne|2008}} و كان اكبر تعاون له مع المانيا هو إرسال متطوعين للقتال على الجبهة الشرقية . {{Sfn|Payne|2008}}<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Second Sino-Japanese War}}<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Mediterranean and Middle East theatre of World War II}}{{روابط شخص}} * [https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-europe خرائط ويست بوينت للحرب الاوروبية] . {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190323092741/https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-europe|date=23 March 2019}} . * [https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-asia خرائط ويست بوينت لحرب آسيا و المحيط الهادى] . {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190323092715/https://westpoint.edu/academics/academic-departments/history/world-war-two-asia|date=23 March 2019}} . * [[wikisource:Atlas of the World Battle Fronts in Semimonthly Phases to August 15 1945|أطلس جبهات القتال العالمية]] (يوليو 1943 - اغسطس 1945) {{Notelist}} {{World War II}} {{Western world}}{{ظبط استنادى}} {{World War II}}{{WWII history by nation}} [[تصنيف:الحرب العالميه التانيه|الحرب العالميه التانيه]] [[تصنيف:حروب]] [[تصنيف:عصر حديث]] [[تصنيف:احداث 1939]] [[تصنيف:حروب امريكا]] [[تصنيف:حروب السعوديه]] [[تصنيف:حروب ليبيريا]] [[تصنيف:حروب اليابان]] [[تصنيف:حروب مصر]] [[تصنيف:حرب]] [[تصنيف:Webarchive template wayback links]] [[تصنيف:حروب ارمينيا]] [[تصنيف:حروب اوستراليا]] [[تصنيف:حروب اذربيجان]] [[تصنيف:حروب بلجيكا]] [[تصنيف:حروب بوليڤيا]] [[تصنيف:حروب برازيل]] [[تصنيف:حروب الهند البريطانيه]] [[تصنيف:حروب بلجاريا]] [[تصنيف:حروب كندا]] [[تصنيف:حروب كوستاريكا]] [[تصنيف:حروب كوبا]] [[تصنيف:حروب فرنسا]] [[تصنيف:حروب المانيا]] [[تصنيف:حروب اليونان]] [[تصنيف:حروب جواتيمالا]] [[تصنيف:حروب هايتى]] [[تصنيف:حروب هوندوراس]] [[تصنيف:حروب ايرلندا]] [[تصنيف:حروب ايطاليا]] [[تصنيف:حروب كوريا]] [[تصنيف:حروب مالطا]] [[تصنيف:حروب مونتنيجرو]] [[تصنيف:حروب نيبال]] [[تصنيف:حروب نيوزيلندا]] [[تصنيف:حروب نيكاراجوا]] [[تصنيف:حروب بنما]] [[تصنيف:حروب پورتوجال]] [[تصنيف:حروب روديسيا]] [[تصنيف:حروب رومانيا]] [[تصنيف:حروب روسيا]] [[تصنيف:حروب صيربيا]] [[تصنيف:حروب جنوب افريقيا]] [[تصنيف:حروب سرى لانكا]] [[تصنيف:حروب السودان]] [[تصنيف:حروب تايوان]] [[تصنيف:حروب تايلاند]] [[تصنيف:حروب عالميه]] 3xjg06y92qsuzltqxqwqgx2qakpk7xm 0 4769 13235587 13176966 2026-09-17T15:56:02Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235587 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''دوجما''' (من اصل [[يونانى]]: δόγμα |dógma|) هو ال[[معتقد]] او ال[[مذهب]](المفهوم) المؤكد اللى متأسس لـ [[دين]]. او [[ايديولوجيا]] او أى نوع من ال[[منظمه|منظمات]]: الدوجما هى [[سلطه|سُلطويّه]] و غير قابلة مجال للجدل, او التشكيك او [[هرطقه|تفريع]]. المصطلح متتاخدمن اللغه ال[[يونانى]] "δόγμα" بمعنى رأى واحد او معتقد واحد<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2327819 Dogma], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus</ref> و من "δοκέω" |dokéo| تفكّر/تفترض/تخيل.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2327848 Dokeo], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus</ref> فى قلب مفهوم الدوجما, هى [[سلطه مطلقه]]; معصومه عن الغلط, مش متناقضه, لاتقبل الجدل (بـ النسبه للأتباع) و مضاده لل[[شكوكيه|شكوك]].<ref>{{مرجع ويب |url=http://www.answers.com/dogma |title=Archive copy |accessdate=2009-03-21 |archive-date=2007-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825150804/http://www.answers.com/dogma |url-status=dead}}</ref> دى المفاهيم تتسبب فى نقد نموذجى عن طريق المفاهيم المُعتدله و المتعدلّه, علشان كده "دوجما" تستخدم بـ طريقه دارجه بهدف الإشارة لـ مذهب عنده مشكله فى الادّعاء بـ انه وحده يملك الحقيقه المطلقه, بالرغم انه من الممكن ان تكون هناك مفاهيم اخرى متفوّقه عليه. == استخدام اخر == المصطلح "دوجماطى" فى العاده بيستخدم بـ استخفاف لوصف أى معتقد مُعتنَق عن عـِند وبغير دليل. == مصادر == <div dir="ltr">{{مصادر|30em}}</div> == لينكات برانيه == * [[wikt:en:Special:Search/dogma|معنى دوجما فى ويكشينارى]] * معنى دوجما فى قاموس [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?search=dogma encarta]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}, [http://www.wordreference.com/definition/dogma Word Reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808172922/http://www.wordreference.com/definition/dogma |date=2009-08-08 }},[http://www.merriam-webster.com/dictionary/dogma Merriam Webster], [http://www.urbandictionary.com/define.php?term=Dogma Urban Dictionary], [http://dictionary.reference.com/browse/dogma dictionary.reference.com], [http://www.thefreedictionary.com/dogma the free dictionary], [http://www.onelook.com/?loc=rescb&refclue=definite&w=dogma One Look]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[تصنيف:مصطلحات سياسيه]] [[تصنيف:اديان]] 9dtwtg4t50zhke79ul7kptq72n8qamm 0 4916 13235670 13177379 2026-09-17T21:10:41Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235670 wikitext text/x-wiki {{معلومات كائن |الاسم=كركديه Roselle |صورة= }} [[ملف:Flor de Jamaica.jpg|thumb|300px|نبات الكركديه]] '''كركديه''' اسمه العلمى (Hibiscus sabdariffa) اسمه فى الانجليزى Roselle او وردة [[چامايكا]] ، نبات طوله حوالى مترين بيتزرع فى [[صعيد مصر]] و [[سوريا]] و جنوب [[العراق]] و [[السودان]] و [[سينيجال|السنغال]]. و بسبب خصايصه الطبيه بيتزرع بنجاح فى [[الميكسيك|المكسيك]] و [[امريكا الوسطانيه]] و الجنوبيه و جنوب شرق [[اسيا]] ، بما فيها جنوب [[الصين]]. مكان زهرة الكركديه التاريخى هو مصر و شمال شرق افريقيا. الكركديه بنتمى لعيله من النباتات اسمها عيلة [[مالفاسى]] (عيلة الخبيزيات) و اللى بتضم كمان الباميه و الخبيزه و القطن. السبلات بتاعة زهرة الكركديه بيبقا لونها احمر و لما بتتنشف و تتغلى فى المايه السخنه او تتنقع فى المايه البارده بيتعمل منها مشروب ليه ريحه مميزه.مشروب الكركديه او مشروب الكركريه فى اللغه السواحليه المتلج بيتقال عليه فى الغالب '''عناب''' و هو من اكتر المشاريب اللى ليها شعبيه فى مصر و السودان و بيتقدم علا القهاوى. المشروب دا كمان بيبيعوه العطارين علا انه واحد من النباتات الطبيه و بيتقال انه بيساهم فى علاج ليسته طويله من الامراض من اول تنزيل ضغط الدم العالى لحد التخسيس و معالجة الاكتئاب و تقليل التبويض و الخصوبه عن الستات و كمان فى تحسين الحركه الدوديه فى المصارين و فى علاج المغص و اعراض قبل الدوره الشهريه. لكن خد بالك كويس لو اتغلا بيرفع الضغط و اللى عنده ضفط عالى لازم يشربه منقوع علا البارد بس و مش اكتر من 24 ساعة لأنه بيطلع منه املاح بتأثر على الكلى ==مراجع== {{مصادر|30em}} {{تصنيف كومونز|Hibiscus sabdariffa}} [[تصنيف:نباتات]] [[تصنيف:مشاريب]] [[تصنيف:نباتات طبيه]] ntq6xoak3dgrh0ahq46jdhqldwv5o3a 0 5727 13235706 13232717 2026-09-18T07:05:43Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: [[Ancient history| ← [[تاريخ قديم| 13235706 wikitext text/x-wiki {{bots|deny=InternetArchiveBot,Citation bot}} {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Use British English|date=December 2024}} {{Infobox historical era|name=Middle Ages|life_span={{circa|AD&nbsp;500|1500}}|start={{circa|AD 500}}|end=1500|image=[[File:Canterbury Cathedral, window nXV detail (46220634195).jpg|290px|alt=See caption]]|caption=A [[medieval stained glass]] panel from [[Canterbury Cathedral]]. {{circa|1175|1180}}, depicting the [[Parable of the Sower]]. a [[biblical]] narrative|before={{unbulleted list||[[تاريخ قديم|Antiquity]]|[[اواخر العصور القديمه]]}}|after={{unbulleted list|[[Early modern period]]|[[Renaissance]]|[[Age of Discovery]]}}|including={{hlist|[[بدايات العصور الوسطانيه]]|[[عصور وسطانيه عاليه]]|[[اواخر العصور الوسطانيه]]}}|key_events={{hlist|[[سقوط الامبراطوريه الرومانيه الغربيه]]|[[Spread of Islam]]|[[Treaty of Verdun]]|[[East–West Schism]]|[[Crusades]]|[[Magna Carta]]|[[Hundred Years' War]]|[[Black Death]]|[[Fall of Constantinople]]|[[Exploration of North America]]}}}} '''العصور الوسطانيه ''' أو '''الفترة القروسطية''' فى [[تاريخ اوروبا]] ، استمرت بالتقريب من القرن الخامس لأواخر القرن الخمستاشر ، على نحو مماثل لفترة ما بعد الكلاسيكية من التاريخ العالمى . ابتدت مع سقوط الامبراطوريه الرومانيه الغربية ونقلت ل[[عصر النهضه|عصر النهضة]] وعصر الاكتشافات . العصور الوسطانيه هيا الفترة الوسطانيه من التقسيمات التلاته التقليدية للتاريخ الغربي: العصور القديمة الكلاسيكية ، والفترة الوسطانيه، والفترة الحديثة . تنقسم العصور الوسطانيه نفسها لالعصور الوسطانيه المبكرة والعصور الوسطانيه العالية والعصور الوسطانيه المتأخرة .استمر انخفاض عدد السكان ، والتحضر المضاد ، وانهيار السلطة المركزية، والغزوات، والهجرات الجماعية [[قبيله|للقبائل]] ، اللى ابتدت فى أواخر العصور القديمة ، لحد أوائل العصور الوسطانيه . شكلت الحركات واسعة النطاق فى فترة الهجرة ، بما فيها مختلف الشعوب الجرمانية ، ممالك جديدة فى اللى اتبقا من الامبراطوريه الرومانيه الغربية. فى القرن السابع، بقت [[شمال افريقيا]] و الشرق الوسطانى -التى كانت يوم جزء من [[امبراطوريه بيزنطيه|الامبراطورية البيزنطية-]] تحت حكم [[الدوله الامويه|الخلافة الأموية]] ، هيا إمبراطورية إسلامية، بعد الغزو اللى عمله خلفاء محمد . رغم التغييرات الجوهرية اللى حصلت فى المجتمع والهياكل السياسية، لكن القطيعة مع العصور القديمة الكلاسيكية ما كانتش كاملة. فضلت الامبراطورية البيزنطية، اللى لسه كبيرة الحجم، اللى تعتبر استمرار مباشر لروما، باقية فى شرق البحر المتوسط و فضلت قوة عظمى. أعيد اكتشاف مجموعة القوانين الامبراطورية، ''[[قانون جستنيان|المعروفة]]'' باسم "قانون جستنيان"، فى شمال ايطاليا فى القرن الحداشر. و فى الغرب، ضمت معظم الممالك المؤسسات الرومانية القليلة المتبقية. اتأسست الأديرة فى الوقت نفسه استمرت الحملات لنشر المسيحية بين الوثنيين المتبقين فى كل اماكن اوروبا . أسس [[فرانكيين|الفرانكيين]] ، تحت [[كارولينجيين|حكم السلالة الكارولينجية]] ، لمده صغيره [[امبراطوريه كارولينجيه|الامبراطورية الكارولينجية]] خلال أواخر القرن الثامن و أوائل القرن التاسع. غطت الامبراطوريه الرومانيه معظم اوروبا الغربية لكن استسلمت بعدين لضغوط الحروب الأهلية الداخلية مع الغزوات الخارجية: [[ڤايكينج|الفايكنج]] من الشمال، والمجريون من الشرق، [[ساراكينوس|والمسلمين]] من الجنوب. خلال العصور الوسطانيه العليا، اللى ابتدت بعد سنة 1000، زاد عدد سكان اوروبا بشكل كبير حيث سمحت الابتكارات التكنولوجية والزراعية بازدهار التجارة، كما سمح تغير المناخ فى فترة الدفء فى العصور الوسطانيه بزيادة غلة المحاصيل. كانت المانورية ، هيا تنظيم [[فلاح|الفلاحين]] فى قرى كانت مدينة بالنبلاء مقابل الإيجار وخدمات العمل، [[اقطاع|والإقطاع]] ، و هو الهيكل السياسى اللى بموجبه كان [[فارس (وسام)|الفرسان]] والنبلاء من اصحاب المكانة الدنيا مدينين بخدمة عسكرية لأسيادهم فى مقابل الحق فى الإيجار من الأراضى والقصور ، اثنتين من الطرق اللى تم بيها تنظيم المجتمع فى العصور الوسطانيه العليا. شافت الفتره دى كمان انهيار الكنيسة المسيحية الموحدة مع [[الانشقاق الكبير|الانشقاق بين الشرق و الغرب]] سنة 1054. كانت [[حملات صليبيه|الحروب الصليبية]] ، اللى ابتدت لأول مرة سنة 1095، محاولات عسكرية من جانب المسيحيين فى اوروبا الغربية لاستعادة السيطرة على [[الارض المقدسه|الأراضى المقدسة]] من المسلمين . بقا الملوك رؤساء دول قومية مركزية،و ده اتسبب فى انخفاض الجريمة والعنف، لكن جعل فكرة [[العالم المسيحى|المسيحية]] الموحدة اكتر بعدًا. اتميزت الحياة الفكرية [[سكولايه|بالمدرسية]] ، هيا فلسفة أكدت على ربط الإيمان بالعقل، وتأسيس [[جامعه|الجامعات]] . ومن الإنجازات البارزة نحو نهاية الفتره دى و حتا أواخر العصور الوسطانيه ، لاهوت [[توماس اكويناس|توما الأكوينى]] ، ولوحات [[جوتو دى بوندونى|جيوتو]] ، وشعر [[دانتى اليجييرى|دانتى]] [[جيفرى تشوسر|وتشوسر]] ، ورحلات [[ماركو بولو]] ، [[عماره قوطيه|و العمارة القوطية]] للكاتدرائيات زى [[كاتدرائيه شارتر|شارتر]] . أواخر العصور الوسطانيه اتميزت بالصعوبات والكوارث، بما فيها المجاعة والطاعون والحرب،و ده اتسبب فى انخفاض كبير فى عدد سكان اوروبا؛ بين 1347 و1350، قتل [[الموت الاسود|الموت الأسود]] حوالى ثلث الاوروبيين. تزامن الجدل [[هرطقه|والهرطقة]] [[الانشقاق الغربى|والانشقاق الغربى]] جوه [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاثوليكية]] مع الصراع بين الدول والصراعات الأهلية وثورات الفلاحين اللى حصلت فى الممالك. وصلت التطورات الثقافية والتكنولوجية لتحويل المجتمع الاوروبى،و ده اتسبب فى اختتام العصور الوسطانيه المتأخرة و بداية العصر الحديث البدرى . == المصطلحات والتقسيم الدورى == العصور الوسطانيه هيا واحدة من الفترات الرئيسية الثلاث فى المخطط الاكتر استمرار لتحليل [[تاريخ اوروبا|التاريخ الاوروبى]] : الحضارة الكلاسيكية أو العصور القديمة ، والعصور الوسطانيه والعصر الحديث . ظهرت "العصور الوسطانيه " لأول مرة فى اللاتينية سنة 1469 باعتبارها ''media tempestas'' أو "موسم نص العام". فى الاستخدام المبكر، كان فيه كتير من المتغيرات، بما فيها ''medium aevum'' ، أو "نص العمر"، اللى تم تسجيله لأول مرة سنة 1604، و ''media saecula'' ، أو "القرون الوسطانيه"، اللى تم تسجيله لأول مرة سنة 1625. الصفة "العصور الوسطانيه " (أو ساعات "العصور الوسطانيه " <ref name="Random1194" /> أو "mediæval")، اللى تعنى العصور الوسطانيه ، مشتقة من {{Lang|la|medium aevum}} . الكتاب فى العصور الوسطانيه قسمو التاريخ لفترات زى " العصور الستة " أو " الامبراطوريات الأربع " واعتبروا عصرهم هو الأخير قبل نهاية العالم. ولما أشاروا لأوقاتهم الخاصة، اتكلمو عنها باعتبارها "حديثة". فى تلاتينات القرن الاربعتاشر، أشار الشاعر و الإنسانى الإيطالى [[فرانشيسكو بيتراركا|بترارك]] لالعصور قبل المسيحية باعتبارها {{Lang|la|antiqua}} ('قديم') و للفترة المسيحية كعصر {{Lang|la|nova}} ('جديد'). اعتبر بترارك القرون اللى تلت العصر الرومانى " [[عصور الظلام|مظلمة]] " مقارنة بـ "نور" العصور القديمة الكلاسيكية . كان [[ليوناردو برونى]] أول مؤرخ يستخدم التقسيم الثلاثى فى ''تاريخه للشعب الفلورنسي'' (1442)، مع فترة متوسطة "بين سقوط الامبراطوريه الرومانيه و إحياء الحياة فى المدينة فى وقت ما فى أواخر القرن الحداشر و الاتناشر". بقا التقسيم الثلاثى لفترات زمنية معيارى بعد ما قسم المؤرخ الألمانى [[كريستوف سيلاريوس]] فى القرن السبعتاشر التاريخ ل3 فترات: القديمة، والوسطانيه، والحديثة. نقطة البداية الاكتر انتشار للعصور الوسطانيه هيا حوالى سنة 500، مع استخدام تاريخ 476 لأول مرة ببرونى. {{Efn-ua|This is the year the last Western Roman Emperors were driven from Italy.<ref name=Wickham86 />}} بتستعمل ساعات تواريخ البدء اللى بعد كده فى الأجزاء الخارجية من اوروبا. بالنسبة لاوروبا ككل، فى الغالب بيعتبر سنة 1500 يعتبر نهاية العصور الوسطانيه ، لكن مافيش تاريخ نهاية متفق عليه عالمى. اعتماد على السياق، يتم استخدام أحداث زى [[سقوط كونستانتينوپوليس|غزو القسطنطينية]] على ايد الأتراك سنة 1453، أو رحلة [[كريستوفر كولومبوس]] الأولى ل[[الامريكتين|الأمريكتين]] سنة 1492، أو [[تعديل بروتيستانتى|التعديل الدينى]] سنة 1517 فى بعض الأحيان. فى الغالب يستخدم المؤرخين الإنجليز [[معركة بوسورث|معركة بوسورث فيلد]] سنة 1485 للإشارة لنهاية الفترة. بالنسبة لاسبانيا، التواريخ المستخدمة بشكل منتشر هيا وفاة الملك [[فرناندو التانى ملك اراجون|فرديناند التانى]] سنة 1516، أو وفاة الملكة [[ايزابيل الاولانيه ملكة كاستييا|إيزابيلا الأولى ملكة كاستييا]] سنة 1504، أو غزو جرانادا سنة 1492. يميل المؤرخين من البلاد الناطقة بالرومانسية لتقسيم العصور الوسطانيه لقسمين: فترة "عالية" سابقة وفترة "منخفضة" لاحقة. يقوم المؤرخين الناطقون باللغة الإنجليزية، على مثال نظرائهم الألمان، بتقسيم العصور الوسطانيه عموم ل3 فترات: "المبكرة"، و"المرتفعة"، و"المتأخرة". فى القرن التسعتاشر، كان يُشار لالعصور الوسطانيه كلها فى الغالب باسم " [[عصور الظلام|العصور المظلمة]] "، لكن مع اعتماد دى التقسيمات الفرعية، اقتصر استخدام المصطلح ده على العصور الوسطانيه المبكرة، على الأقل بين المؤرخين. == الامبراطوريه الرومانيه بعد كده == [[ملف:Venice_city_scenes_-_in_St._Mark's_square_-_St_Mark's_Basilica_(11002237996).jpg|تصغير| تمثال رومانى متأخر يصور الحكام ال 4 ، فيه دلوقتى فى [[ڤينيسيا]] ، ايطاليا]] [[الامبراطوريه الرومانيه]] أقصى امتداد إقليمى ليها خلال القرن التانى الميلادي؛ و شاف القرنين التاليان انحدار بطيئً للسيطرة الرومانية على أراضيها الخارجية. تضافرت القضايا الاقتصادية، بما فيها التضخم، والضغوط الخارجية على الحدود لخلق أزمة القرن التالت ، مع وصول الأباطرة لالعرش بس ليتم استبدالهم بسرعة بمغتصبين جدد. ارتفعت النفقات العسكرية بشكل مطرد خلال القرن التالت، و ده بشكل رئيسى استجابة للحرب مع [[الشاهنشاهية الساسانية|الامبراطورية الساسانية]] ، اللى انتعشت فى نص القرن التالت.<ref name="Heather111" /> تضاعف حجم الجيش، وحل سلاح الفرسان والوحدات الأصغر محل الفيلق الرومانى كوحدة تكتيكية رئيسية. وصلت الحاجة لالإيرادات لزيادة الضرائب وانخفاض أعداد طبقة الكوريال ، أو ملاك الأراضى، وانخفاض أعداد الراغبين فى تحمل أعباء اتولا المناصب فى مدنهم الأصلية. كان فيه حاجة لالمزيد من البيروقراطيين فى الإدارة المركزية للتعامل مع احتياجات الجيش،و ده اتسبب فى شكاوى من المدنيين من وجود عدد اكبر من جامعى الضرائب فى الامبراطورية مقارنة بدافعى الضرائب.<ref name="Brown24-25" /> الامبراطور [[ديوكلتيانوس|دقلديانوس]] (حكم من 284 ل305) قسم الامبراطورية نصين [[امبراطوريه بيزنطيه|شرقى]] [[الامبراطوريه الرومانيه الغربيه|وغربى]] يتم إدارتهما بشكل منفصل سنة 286؛ ولم تعتبر الامبراطورية مقسمة على ايد سكانها أو حكامها، كانت الإصدارات القانونية و الإدارية فى واحد من القسمين تعتبر صالحة فى القسم الآخر. {{Efn-ua|This system, which eventually encompassed two senior co-emperors and two junior co-emperors, is known as the [[Tetrarchy]].<ref name=Collins9 />}} سنة 330، بعد فترة من الحرب الأهلية، أعاد [[قنسطنطين الاول|قسطنطين الكبير]] (حكم من 306 ل337) تأسيس مدينة [[بيزنطه|بيزنطة]] باعتبارها العاصمة الشرقية اللى أُعيدت تسميتها جديد، [[كونستانتينوبوليس|القسطنطينية]] . وصلت تعديلات دقلديانوس لتقوية البيروقراطية الحكومية، و تعديل الضرائب، و تعزيز الجيش، الأمر اللى منح الامبراطورية الوقت، لكنه لم يحل المشاكل اللى كانت تواجهها: الضرائب المفرطة، وانخفاض معدل المواليد، والضغوط على حدودها، و غيرها. بقت الحرب الأهلية بين الأباطرة المتنافسين أمر منتشر فى نص القرن الرابع،و ده اتسبب فى تحويل الجنود عن قوات الحدود اللى تبع لإمبراطورية والسماح للغزاة بالتعدى. لمدة طويلة من القرن الرابع، استقر المجتمع الرومانى فى شكل جديد يختلف عن الفترة الكلاسيكية السابقة، مع اتساع الفجوة بين الأغنياء والفقراء، وانحدار حيوية المدن الصغيرة. كان التغيير التانى هو التنصير ، أو تحويل الامبراطورية ل[[مسيحيه|المسيحية]] ، هيا عملية تدريجية استمرت من القرن التانى للقرن الخامس. [[ملف:Europe map 450-ar.png|left|تصغير| خريطة الحدود السياسية التقريبية فى اوروبا حوالى سنة 450 م]] [[جوث|القوط]] ، اللى هربو من الهون ، سنة 376، اخدو إذن من الامبراطور [[فالنس]] (حكم من 364 ل378) للاستقرار فى مقاطعة تراقيا الرومانية فى [[البلقان]] . ولم تسير عملية التسوية بسلاسة، وبدأ القوط فى شن الغارات والنهب لما أساء المسؤولين الرومان التعامل مع الوضع. {{Efn-ua|The commanders of the Roman military in the area appear to have taken food and other supplies intended to be given to the Goths and instead sold them to the Goths. The revolt was triggered when one of the Roman military commanders attempted to take the Gothic leaders hostage but failed to secure all of them.<ref name=Collins51>Collins ''Early Medieval Europe'' p. 51</ref>}} اتقتل فالنس وقت محاولته قمع الفوضى وقت قتال القوط فى معركة أدرنة فى 9 اغسطس 378. و التهديد اللى تشكله زى دى الاتحادات القبلية فى الشمال، تسببت الانقسامات الداخلية جوه الامبراطورية، و بالخصوص جوه الكنيسة المسيحية، فى حدوث مشاكل. سنة 400، غزا [[ڤيسيجوث|القوط الغربيون]] الامبراطوريه الرومانيه الغربية، و رغم إجبارهم على الانسحاب لمده صغيره من ايطاليا، إلا أنهم نهبوا مدينة روما سنة 410. سنة 406، عبر [[الانز|الآلان]] [[ڤاندال|والوندال]] والسويفيون ل[[الغال|بلاد الغال]] ؛ وعلى مدى السنين الثلاث اللى بعد كده انتشروا عبر بلاد الغال و سنة 409 عبروا [[البرانس|جبال البرانس]] لاسبانيا الحديثة. ابتدت فترة الهجرة ، لما نقلت شعوب مختلفة، فى البداية كانت شعوب جرمانية لحد كبير، عبر اوروبا. انتهى المطاف [[فرانكيين|بالفرانكيين]] [[الالامان|والألمانيين]] والبرغنديين فى شمال بلاد الغال فى الوقت نفسه استقر [[انجل|الأنجل]] والساكسون والجوت فى بريطانيا ، <ref name="Cunliffe417">Cunliffe ''Europe Between the Oceans'' p. 417</ref> واستمر الوندال فى عبور مضيق جبل طارق بعد كده غزوا مقاطعة إفريقيا . فى تلاتينات القرن الخامس الميلادى، ابتدا الهون فى غزو الامبراطورية؛ حيث قاد ملكهم [[اتيلا الهونى|أتيلا]] (حكم من سنة 434 لسنة 453) غزوات لالبلقان فى 442 و447، و لبلاد الغال سنة 451، و لايطاليا سنة 452. ظل التهديد الهونى قائم لحد وفاة أتيلا سنة 453، لما انهار الاتحاد الهونى اللى قاده. وصلت دى الغزوات اللى عملتها القبائل لتغيير الطبيعة السياسية وال ديموجرافية لما كان معروف بالامبراطوريه الرومانيه الغربية بشكل كامل. بحلول نهاية القرن الخامس، تم تقسيم القسم الغربى من الامبراطورية لوحدات سياسية أصغر يحكمها القبائل اللى غزت فى الجزء 1 القرن. تقليديا، كان عزل آخر إمبراطور للغرب، [[رومولوس اوجستولوس]] ، سنة 476 يعتبر نهاية الامبراطوريه الرومانيه الغربية. {{Efn-ua|An alternative date of 480 is sometimes given, as that was the year Romulus Augustulus' predecessor [[Julius Nepos]] died; Nepos had continued to assert that he was the Western emperor while holding onto [[Dalmatia]].<ref name=Wickham86 />}} بحلول عام 493، تم غزو شبه الجزيرة الإيطالية على ايد [[اوستروجوث|القوط الشرقيين]] . كانت الامبراطوريه الرومانيه الشرقية، اللى يشار ليها فى الغالب بالامبراطورية البيزنطية بعد سقوط نظيرتها الغربية، ليها قدرة صغيره على فرض السيطرة على الأراضى الغربية المفقودة. حافظ [[الاباطره البيزنطيين|الأباطرة البيزنطيين]] على مطالباتهم بالمنطقة، لكن فى الوقت نفسه لم يجرؤ أى من الملوك الجدد فى الغرب على رفع نفسه لمنصب إمبراطور الغرب، ماكانش من الممكن الحفاظ على السيطرة البيزنطية على معظم الامبراطورية الغربية؛ و كان استعادة محيط البحر المتوسط و شبه الجزيرة الإيطالية ( الحرب القوطية ) فى عهد [[جستينيان الاول|جستنيان]] (حكم 527-565) الاستثناء الوحيد و المؤقت. == العصور الوسطانيه المبكرة == === مجتمعات جديدة === [[ملف:Europe_and_the_Near_East_at_476_AD.png|تصغير|الممالك والقبائل البربرية بعد نهاية الامبراطوريه الرومانيه الغربية]] تغير الهيكل السياسى لاوروبا الغربية مع نهاية الامبراطوريه الرومانيه الموحدة. ورغم أن تحركات الشعوب خلال الفتره دى توصف فى العاده بأنها "غزوات"، فإنها ما كانتش مجرد حملات عسكرية، لكن كانت هجرات شعوب كلها للامبراطورية. و ساعدت دى الحركات رفض النخب الرومانية الغربية دعم الجيش أو دفع الضرائب اللى كانت ستسمح للجيش بقمع الهجرة. كان أباطرة القرن الخامس فى الغالب يخضعون لسيطرة رجال عسكريين أقوياء زى [[ستيليكو]] (تو سنة 408)، [[ايتيوس|وأيتيوس]] (تو سنة 454)، [[اسبار|وأسبار]] (تو سنة 471)، وريكيمر (تو سنة 472)، أو غوندوباد (تو سنة 516)، اللى كانو جزئى أو كلى من خلفية غير رومانية. ولما انتهى عهد الأباطرة الغربيين، كان كتير من الملوك اللى حلوا محلهم من نفس الخلفية. كان الجواز المختلط بين الملوك الجدد والنخب الرومانية أمر منتشر. و أدى ده لاندماج الثقافة الرومانية مع عادات القبائل الغازية، بما فيها الجمعيات الشعبية اللى سمحت لأعضاء القبائل الذكور الأحرار بالمزيد من القول فى الأمور السياسيةو ده كان منتشر فى الدولة الرومانية. فى الغالب تكون القطع الأثرية المادية اللى تركها الرومان والغزاة متشابهة، و فى الغالب كانت العناصر القبلية مصممة على مثال الأشياء الرومانية. كان جزء كبير من الثقافة العلمية والمكتوبة فى الممالك الجديدة يعتمد كمان على التقاليد الفكرية الرومانية. و كان الفارق المهم هو الخسارة التدريجية للإيرادات الضريبية اللى تكبدتها السياسات الجديدة. لم تعتبر كتير من الكيانات السياسية الجديدة تدعم جيوشها بالضرائب؛ و بدل ده، اعتمدت على منحها الأراضى أو الإيجارات. وده يعنى أن هناك حاجة أقل لإيرادات ضريبية كبيرة، و علشان كده تدهورت [[الامبراطوريه الرومانيه|أنظمة الضرائب]] . كانت الحرب منتشرة بين الممالك وداخلها. تراجعت العبودية مع ضعف العرض، و بقا المجتمع اكتر ريفية. {{Efn-ua|The English word "slave" derives from the Latin term for Slavs, ''slavicus''.<ref name=Dict261>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 261</ref>}} [[ملف:Theoderic_Quarter_Siliqua_80000847.jpg|left|تصغير| عملة معدنية للزعيم [[اوستروجوث|القوطى الشرقى]] [[ثيودوريك العظيم|ثيودوريك الكبير]] ، ضربت فى ميلانو، ايطاليا، {{حوالى|AD 491–501}}]] بين القرنين الخامس والثامن، ملأ أفراد وشعوب جدد الفراغ السياسى اللى خلفته الحكومة الرومانية المركزية. استوطن [[اوستروجوث|القوط الشرقيين]] ، و هما قبيلة قوطية، فى ايطاليا الرومانية فى أواخر القرن الخامس فى عهد [[ثيودوريك العظيم|ثيودوريك الكبير]] (تو سنة 526) و أنشأوا مملكة اتميزت بالتعاون بين الإيطاليين والقوط الشرقيين، على الأقل لحد السنين الأخيرة من حكم ثيودوريك. استوطن البورجونديون فى بلاد الغال، و بعد ما دمر الهون مملكتهم السابقة سنة 436، شكلو مملكة جديدة فى اربعينات القرن الخامس. بين [[چينيڤ|جنيف]] [[ليون|وليون]] اليوم، تطورت علشان تكون مملكة بورغوندى فى أواخر القرن الخامس و أوائل القرن السادس. و فى أماكن تانيه من بلاد الغال، أنشأ الفرانكيين والبريطانيين السلتيون كيانات سياسية صغيرة. كانت [[فرانكيا|فرنسا]] فى شمال بلاد الغال، و أول ملك معروف عنه الكتير هو [[شيلديريك الاولانى|تشيلدريك الأول]] (تو سنة 481). تم اكتشاف قبره سنة 1653 ويتميز بمقتنياته الجنائزية ، اللى تضمنت أسلحة وكمية كبيرة من الذهب. فى عهد ابن تشيلدريك [[كلوڤيس الاول|كلوفيس الأول]] (حكم 509-511)، مؤسس [[ميروڤينجيين|سلالة الميروفنجيين]] ، اتوسعت مملكة الفرانكيين وتحولت للمسيحيه. البريطانيين، مرتبطون بسكان بريطانيا الاصليين&nbsp;- بريطانيا العظمى فى العصر الحديث&nbsp;- استقر فى للى يتعرف دلوقتى باسم بريتانى . {{Efn-ua|Brittany takes its name from this settlement by Britons.<ref name=James78 />}} تم تأسيس ممالك تانيه على ايد [[مملكة الفيسيجوث|مملكة القوط الغربيين]] فى [[شبه الجزيره الايبيريه|شبه الجزيرة الأيبيرية]] ، و مملكة السويبيين فى شمال غرب أيبيريا، [[مملكة الڤاندال|و مملكة الوندال]] فى [[شمال افريقيا]] . فى القرن السادس، استقر اللومبارديون فى شمال ايطاليا ، واستبدلوا مملكة القوط الشرقيين بمجموعة من [[دوقيه|الدوقيات]] اللى اختارت فى بعض الأحيان ملك ليحكمهم جميع. بحلول أواخر القرن السادس، تم استبدال ده الترتيب بنظام ملكى دائم، مملكة اللومبارديين . جلبت الغزوات مجموعات عرقية جديدة لاوروبا، رغم ان بعض المناطق تلقت تدفقات اكبر من الشعوب الجديدة من غيرها. زى ، فى بلاد الغال، استوطن الغزاة على نطاق أوسع بكتير فى الشمال الشرقى مقارنة بالجنوب الغربى. استوطن [[سلافيين|السلاف]] فى [[وسط اوروبا|وسط]] [[اوروبا الشرقيه|وشرق اوروبا]] و شبه جزيرة البلقان. رافقت التغيرات فى اللغات استقرار الشعوب. تم استبدال [[لاتينى|اللغة اللاتينية]] ، هيا اللغة الأدبية للإمبراطورية الرومانية الغربية، تدريجى [[لغه محليه|باللغات العامية]] ، اللى تطورت من اللاتينية لكن كانت متميزة عنها، والمعروفة بشكل جماعى باسم اللغات الرومانسية . استغرقت دى التغييرات من اللاتينية لاللغات الجديدة قرون كتيرة. فضلت اللغة اليونانية لغة الامبراطورية البيزنطية، لكن هجرات السلاف أضافت [[لغات سلافيه|اللغات السلافية]] لاوروبا الشرقية. === البقاء البيزنطى === [[ملف:Sanvitale03.jpg|يسار|تصغير| فسيفساء بتبيين [[جستينيان الاول|جستنيان]] مع [[ماكسيميان رافينا|أسقف]] [[رافينا]] (ايطاليا)، وحراسه الشخصيين، ورجال الحاشية.]] فى الوقت اللى اوروبا الغربية شافت تشكيل ممالك جديدة، فضلت الامبراطوريه الرومانيه الشرقية على حالها و شافت انتعاش اقتصادى استمر لحد أوائل القرن السابع. كان فيه عدد أقل من الغزوات للجزء الشرقى من الامبراطورية؛ حيث حصلت معظمها فى البلقان. دام السلام مع [[الشاهنشاهية الساسانية|الامبراطورية الساسانية]] ، العدو التقليدى لروما، معظم القرن الخامس. اتميزت الامبراطورية الشرقية بالعلاقات الوثيقة بين الدولة السياسية والكنيسة المسيحية، حيث كسبت المسائل العقائدية أهمية فى السياسة الشرقية ما كانتش ليها فى اوروبا الغربية. تضمنت التطورات القانونية تدوين [[قانون رومانى|القانون الرومانى]] ؛ و اكتملت الجهود الأولى فى ده الصدد - ''Codex Theodosianus'' - سنة 438. فى عهد الامبراطور جستنيان (حكم من 527 ل565)، تم تجميع مجموعة تانيه من القوانين - ''[[قانون جستنيان|Corpus Juris Civilis]]'' . أشرف جستنيان كمان على بناء [[ايا صوفيا|آيا صوفيا]] فى القسطنطينية واستعادة شمال إفريقيا من الوندال وايطاليا من القوط الشرقيين، <ref name="Bauer206">Bauer ''History of the Medieval World'' pp. 206–213</ref> فى عهد [[بيليساريوس]] (تو سنة 565). ماكانش غزو ايطاليا كامل، حيث أدى تفشى [[طاعون جستنيان|الطاعون المميت سنة 542]] لتركيز بقية عهد جستنيان على التدابير الدفاعية بدل المزيد من الغزوات. عند وفاة الامبراطور، كان البيزنطيين يسيطرون على معظم ايطاليا و شمال افريقيا، و موطئ قدم صغير فى جنوب اسبانيا. انتقد المؤرخين غزوات جستنيان لأنها وصلت لتوسيع مملكته بشكل مفرط و إعداد المسرح [[الغزوات الإسلاميه|للغزوات الإسلامية المبكرة]] ، لكن كتير من الصعوبات اللى واجهها خلفاء جستنيان ما كانتش بسبب الضرائب الزائدة لدفع ثمن حروبه فحسب، لكن بسبب الطبيعة المدنية للإمبراطورية بشكل أساسى،و ده جعل جمع القوات أمر صعب . فى الامبراطورية الشرقية، أضاف التسلل البطيء للسلاف لالبلقان المزيد من الصعوبات لخلفاء جستنيان. ابتدا الأمر تدريجى، لكن بحلول أواخر اربعينات القرن السادس، كانت القبائل السلافية موجودة فى [[تراقيا]] و إيليريوم وغلبت جيش إمبراطورى قرب [[ادرنة]] سنة 551. فى ستينات القرن السادس، ابتدا الآفار فى التوسع من قاعدتهم على الضفة الشمالية لنهر [[نهر الدانوب|الدانوب]] ؛ و نهاية القرن السادس، بقو القوة المهيمنة فى اوروبا الوسطانيه وقادرين بشكل روتينى على إجبار الأباطرة الشرقيين على دفع الجزية. فضلو قوة قوية لحد سنة 796. و الامبراطورية واجهت مشكلة إضافية نتيجة لتدخل الامبراطور [[موريكيوس|موريس]] (حكم 582-602) فى السياسة الفارسية لما تدخل فى [[كسرى التانى|نزاع على الخلافة]] . و أدى ده لفترة من السلام، لكن لما أطيح بموريس، غزا الفرس و خلال عهد الامبراطور [[هرقل]] (حكم من 610 ل641) سيطروا على أجزاء كبيرة من الامبراطورية، بما فيها مصر وسوريا [[اسيا الصغرى|والأناضول]] لحد هجوم هرقل المضاد الناجح. سنة 628، حصلت الامبراطورية على معاهدة سلام واسترجعت أراضيها المفقودة. === المجتمع الغربى === فى اوروبا الغربية، انقرضت بعض العائلات النخبوية الرومانية القديمة فى الوقت نفسه بقت عائلات تانيه اكتر انخراط فى الشؤون الكنسية من الشؤون الدنيوية. اختفت لحد كبير القيم المرتبطة بالمنح الدراسية والتعليم اللاتينى ، ورغم أن معرفة القراءة والكتابة فضلت مهمة، إلا أنها بقت مهارة عملية بدل كونها علامة على الوضع النخبوى. فى القرن الرابع، حلم [[جيروم]] (ت. 420) أن الله وبخه لأنه قضى وقت أطول فى قراية [[شيشرون]] من [[الكتاب المقدس]] . بحلول القرن السادس، كان عند [[جريجورى اوف تورز|جريجورى من تورز]] (تو سنة 594) حلم مماثل، لكن بدل توبيخه لقراءة شيشرون، تم توبيخه لتعلم الاختزال . بحلول أواخر القرن السادس، بقت المزيكا و الفن الوسيلة الرئيسية للتعليم الدينى فى الكنيسة مش الكتاب. اتجهت معظم الجهود الفكرية نحو تقليد الدراسات الكلاسيكية، لكن اتعمل بعض الأعمال الأصلية ، مع المؤلفات الشفوية المفقودة دلوقتى . كتابات [[سيدونيوس ابوليناريس|سيدونيوس أبوليناريس]] (ت 489)، [[كاسيودوروس]] (ت. {{حوالى|585}} )، [[بوثيوس|وبوثيوس]] (تو سنة 525) كانا نموذجيين لده العصر. حصلت تغييرات كمان بين عامة الناس، حيث ركزت الثقافة الأرستقراطية على الاحتفالات الكبرى اللى بتتعمل فى القاعات بدل التركيز على المساعى الأدبية. كانت هدوم النخبة مزينة بشكل غنى بالمجوهرات والذهب. و دعم الأمراء والملوك حاشية المقاتلين اللى شكلوا العمود الفقرى للقوات العسكرية. {{Efn-ua|Such entourages are named ''[[Comitatus (classical meaning)|comitatus]]'' by historians, although it is not a contemporary term. It was adapted in the 19th century from a word used by the 2nd-century historian [[Tacitus]] to describe the close companions of a lord or king.<ref name=Dict80>Coredon ''Dictionary of Medieval Terms'' p. 80</ref> The ''comitatus'' comprised young men who were supposed to be utterly devoted to their lord. If their sworn lord died, they were also expected to fight to the death.<ref name=Geary56>Geary ''Before France and Germany'' pp. 56–57</ref>}} كانت الروابط العائلية جوه النخبة مهمة، كمان فضائل الولاء والشجاعة و الشرف. و وصلت دى العلاقات لانتشار العداوات فى المجتمع الأرستقراطى، بما فيها اللى رواها جريجورى التورى فى بلاد الغال [[ميروڤينجيين|الميروفنجية]] . بيظهر ان معظم الخلافات خلصت بسرعة مع دفع بعض التعويضات . شاركت الستات فى المجتمع الأرستقراطى بشكل رئيسى فى أدوارهن كزوجات و أمهات للرجال، و كان دور أم الحاكم بارز بشكل خاص فى بلاد الغال الميروفنجية. فى المجتمع [[انجلو ساكسون|الأنجلوسكسونى]] ، كان عدم وجود كتير من الحكام الأطفال يعنى دور أقل للستات كأمهات الملكات، لكن تم تعويض ده بالدور المتزايد اللى تلعبه رئيسات الأديرة. بس فى ايطاليا بيظهر ان الستات كانو بيعتبرن دايما تحت حماية وسيطرة قريب ذكر. [[ملف:Frühmittelalterliches_Dorf.jpg|left|تصغير| إعادة بناء قرية فلاحية من العصور الوسطانيه المبكرة فى بافاريا، ألمانيا]] المجتمع الفلاحى أقل توثيق بكتير من مجتمع النبلاء. معظم المعلومات المتبقية المتاحة للمؤرخين تأتى من [[علم الاثار|علم الآثار]] ؛ ومافيش سوى عدد قليل من السجلات المكتوبة التفصيلية اللى توثق حياة الفلاحين على ايد القرن التاسع. معظم أوصاف الطبقات الدنيا تأتى إما من مدونات القوانين أو من كتاب الطبقات العليا. ما كانتش أنماط حيازة الأراضى فى الغرب موحدة؛ ففى بعض المناطق كانت أنماط حيازة الأراضى مجزأة لحد كبير، لكن فى مناطق تانيه كانت الكتل المتجاورة الكبيرة من الأراضى هيا القاعدة. سمحت دى الاختلافات بتشكيلة واسعة من المجتمعات الفلاحية، بعضها يهيمن عليها أصحاب الأراضى الأرستقراطيون والبعض التانى ليه استقلالية كبيرة. كما تباينت كمان تسوية الأراضى بشكل كبير. كان بعض الفلاحين يعيشو فى مستوطنات كبيرة يوصل عدد سكانها ل700 انسان . وعاش تانيين فى مجموعات صغيرة مكونة من عائلات قليلة، وعاشوا فى مزارع معزولة منتشرة فى الريف. و كان فيه كمان مناطق كان النمط مزيج من نظامين أو اكتر. عكس ده من الفترة الرومانية المتأخرة، ماكانش هناك انقطاع حاد بين الوضع القانونى للفلاح الحر و الأرستقراطى، و كان بإمكان عيلة الفلاح الحر أن ترتفع لالطبقة الأرستقراطية على مدى شوية أجيال بالخدمة العسكرية لسيد قوى. تغيرت حياة المدينة الرومانية و ثقافتها بشكل كبير فى أوائل العصور الوسطانيه . رغم ان المدن الإيطالية فضلت مأهولة بالسكان، إلا أنها تقلصت بشكل كبير فى حجمها. زى ، تقلص عدد سكان روما من مئات الآلاف لحوالى 30 ألف بحلول نهاية القرن السادس. تم تحويل المعابد الرومانية لكنائس مسيحية و فضلت أسوار المدينة قيد الاستخدام. و فى شمال اوروبا، انكمش حجم المدن أيضاً، فى حين اتعرضت المعالم المدنية والمبانى العامة التانيه لمهاجمة للحصول على مواد البناء. فى الغالب كان إنشاء الممالك الجديدة يعنى بعض النمو للمدن المختارة كعواصم. رغم وجود مجتمعات يهودية فى كتير من المدن الرومانية ، لكن [[يهود|اليهود]] عانوا من فترات من الاضطهاد بعد تحول الامبراطورية للمسيحيه. رسمى، تم التسامح معهم، رغم خضوعهم لجهود التحويل، وتم تشجيعهم ساعات على الاستقرار فى مناطق جديدة. === صعود الإسلام === [[ملف:Map_of_expansion_of_Caliphate.svg|تصغير|[[الغزوات الإسلاميه|الغزوات الإسلامية المبكرة]]]] المعتقدات الدينية فى الامبراطوريه الرومانيه الشرقية و ايران كانت متقلبة خلال أواخر القرن السادس و أوائل القرن السابع. و كانت [[يهوديه|اليهودية]] ديانة تبشيرية نشطة، و اعتنقها على الأقل زعيم سياسى [[عرب|عربى]] واحد. {{Efn-ua|[[Dhu Nuwas]]. ruler of what is today [[Yemen]]. converted in 525, and his subsequent persecution of Christians led to the invasion and conquest of his kingdom by the [[Axumite]] of [[Ethiopia]].<ref name=Collins138>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 138–139</ref>}} و ذلك، كتب علما اللاهوت اليهود كلام يدافعون فيه عن دينهم ضد التأثيرات المسيحية و الإسلامية. كانت للمسيحية بعثات نشطة تتنافس مع [[زرادشتيه|الزرادشتية]] الفارسية فى البحث عن المتحولين، و بالخصوص بين سكان [[شبه الجزيره العربيه|شبه الجزيرة العربية]] . و اجتمعت كل دى الخيوط مع ظهور [[الاسلام|الإسلام]] فى شبه الجزيرة العربية فى حياة [[محمد]] (ت 632). بعد وفاته، غزت القوات الإسلامية جزء كبير من الامبراطوريه الرومانيه الشرقية وبلاد فارس، بدايه من [[فتح الشام|سوريا]] فى 634-635، واستمرت فى [[غزو المسلمين فارس|بلاد فارس]] بين 637 و642، ووصلت ل[[غزو العرب مصر|مصر]] فى 640-641، [[فتح المغرب|و شمال إفريقيا]] فى أواخر القرن السابع، و شبه [[فتح الاندلس|الجزيرة الأيبيرية]] فى 711. بحلول سنة 714، سيطرت القوات الإسلامية على جزء كبير من شبه الجزيرة فى منطقة أطلقوا عليها اسم [[الاندلس]] . الغزوات الإسلامية وصلت عزها فى نص القرن الثامن. وصلت هزيمة القوات الإسلامية فى معركة تورز سنة 732 لاستعادة الفرانكيين لجنوب فرنسا، لكن السبب الرئيسى بعد توقف النمو الإسلامى فى اوروبا كان الإطاحة بالخلافة الأموية واستبدالها بالخلافة العباسية. نقل العباسيون عاصمتهم لبغداد و كانو اكتر اهتمام بالشرق الوسطانى من اوروبا، وفقدوا السيطرة على أجزاء من الأراضى الإسلامية. استولى أحفاد الأمويين على شبه الجزيرة الأيبيرية، وسيطر الأغالبة على شمال إفريقيا، و بقا الطولونيون حكام مصر. بحلول نص القرن الثامن، ظهرت أنماط تجارية جديدة فى البحر المتوسط؛ حلت التجارة بين الفرانكيين والعرب محل الاقتصاد الرومانى القديم. كان الفرانكيين يتاجرون بالأخشاب والفراء والسيوف والعبيد فى مقابل الحرير و الأقمشة التانيه والتوابل والمعادن الثمينة من العرب. === التجارة والاقتصاد === الهجرات والغزوات فى القرنين الرابع والخامس وصلت لتعطيل شبكات التجارة حول البحر المتوسط. توقف استيراد البضائع الأفريقية لاوروبا، فاختفت الاول من الداخل، و القرن السابع لم ى اتلقا عليها إلا فى عدد قليل من المدن زى روما أو [[نابولى]] . بحلول نهاية القرن السابع، و تحت تأثير [[الغزوات الإسلاميه|الغزوات الإسلامية]] ، لم تعتبر المنتجات الأفريقية موجودة فى اوروبا الغربية. كان استبدال البضائع من التجارة طويلة المدى بالمنتجات المحلية اتجاه سايد فى كل اماكن الأراضى الرومانية القديمة فى أوائل العصور الوسطانيه . و كان ده واضحا بشكل خاص فى الأراضى اللى لا على البحر المتوسط، زى شمال بلاد الغال أو بريطانيا. إن السلع اللى مشمحلية اللى تظهر فى السجل الأثرى هيا فى العادة سلع فاخرة. و فى شمال اوروبا، ما كانتش شبكات التجارة محلية فحسب، لكن كانت البضائع المنقولة بسيطة، مع القليل من الفخار أو المنتجات المعقدة التانيه. و فى كل اماكن البحر المتوسط، ظل الفخار منتشر ويبدو أنه كان يتم تداوله عبر شبكات متوسطة المدى، مش بس إنتاجه محلى. كانت كل الدول الجرمانية المختلفة فى الغرب تمتلك عملات معدنية تحاكى الأشكال الرومانية والبيزنطية الموجودة. استمر سك الذهب لحد نهاية القرن السابع فى 693 و694، لما تم استبداله بالفضة فى مملكة الميروفنجيين. كانت العملة الفضية الفرنجية الأساسية هيا الديناريوس أو الدينير ، فى حين كانت النسخة الأنجلو ساكسونية تسمى بنس . ومن دى المناطق انتشر الدينار أو البنس فى كل اماكن اوروبا من سنة 700 لسنة 1000. ولم يتم سك العملات النحاسية أو البرونزية، ولا العملات الذهبية، إلا فى جنوب اوروبا. لم يتم سك أى عملات فضية مقومة بوحدات متعددة. === الكنيسة والرهبنة === [[ملف:Gregory_I_-_Antiphonary_of_Hartker_of_Sankt_Gallen.jpg|تصغير| رسم توضيحى من القرن الحداشر للقديس [[القديس جريجورى الاول|جريجوريوس الكبير]] و هو يملى على سكرتيرته]] المسيحية كانت عامل توحيد رئيسى بين اوروبا الشرقية و الغربية قبل الغزوات العربية، لكن غزو شمال افريقيا اتسبب فى قطع الروابط البحرية بين تلك المناطق. اختلفت الكنيسة البيزنطية بشكل متزايد فى اللغة والممارسات [[الطقوس الليتورجيه المسيحيه|والطقوس]] عن الكنيسة الغربية. استخدمت الكنيسة الشرقية اللغة اليونانية بدل اللاتينية الغربية. ظهرت الاختلافات اللاهوتية والسياسية، و أوائل ونص القرن الثامن، اتسعت قضايا زى تحطيم الأيقونات ، وزواج رجال الدين ، وسيطرة الدولة على الكنيسة للحد اللى بقت فيه الاختلافات الثقافية والدينية اكتر أهمية من أوجه التشابه. حدث انقسام رسمى معروف باسم [[الانشقاق الكبير|الانشقاق بين الشرق و الغرب]] سنة 1054، لما اصطدمت [[بابا الفاتيكان|البابوية]] [[البطريرك المسكونى فى القسطنطينيه|وبطريركية القسطنطينية]] حول السيادة البابوية وطردت كل منهم التانيه،و ده اتسبب فى انقسام المسيحية لكنيستين - بقا الفرع الغربى [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الرومانية الكاثوليكية]] و الفرع الشرقى [[الكنيسه الاورثوذوكسيه الشرقيه|الكنيسة الأرثوذكسية الشرقية]] . نجا الهيكل الكنسى للإمبراطورية الرومانية من الحركات والغزوات فى الغرب سليم فى الغالب. بس، ما كانتش البابوية تاخد بالتقدير الكافى، ولم يتطلع سوى عدد قليل من [[اسقف|الأساقفة]] الغربيين لأسقف روما للحصول على الزعامة الدينية أو السياسية. كان كتير من الباباوات قبل سنة 750 اكتر اهتمام بالشؤون البيزنطية و الخلافات اللاهوتية الشرقية. و نجا السجل أو النسخ المؤرشفة من رسايل البابا [[القديس جريجورى الاول|جريجوريوس الكبير]] (البابا 590-604). ومن تلك الرسايل الـ 850، كانت أغلبها تتعلق بشئون ايطاليا أو القسطنطينية. كان الجزء الوحيد من اوروبا الغربية كان للبابوية نفوذ هو بريطانيا، حيث بعت جريجورى البعثة الجريجورىة سنة 597 لتحويل الأنجلوساكسونيين للمسيحيه. كان المبشرون الأيرلنديون اكتر نشاط فى اوروبا الغربية بين القرنين الخامس والسابع، حيث راحو الاول لانجلترا واسكتلندا بعدين للقارة. و تحت [[راهب|حكم الرهبان]] أمثال [[كولومبا]] (تو سنة 597) [[كولومبانوس|وكولومبانوس]] (تو سنة 615)، أسسو الأديرة، ودرّسوا باللغتين اللاتينية واليونانية، و ألفوا أعمال علمانية ودينية. شاف أوائل العصور الوسطانيه صعود الرهبنة فى الغرب. تم تحديد شكل الرهبنة الاوروبية بالتقاليد و الأفكار اللى نشأت مع [[اباء الصحراء|آباء الصحراء]] فى [[مصر]] [[سوريا|وسوريا]] . كانت معظم الأديرة الاوروبية من النوع اللى بيركز على تجربة المجتمع للحياة الروحية، اللى تسمى الرهبانية الجماعية ، اللى كان رائدها [[الانبا باخوميوس|باخوميوس]] (تو سنة 348) فى القرن الرابع. انتشرت المثل الرهبانية من مصر لاوروبا الغربية فى القرنين الخامس والسادس بالأدبيات المتعلقة بالسيرة الذاتية زى ''[[انطونيوس الكبير|حياة أنطونيوس]]'' . كتب [[بندكت النيرسى|بنديكت النورسى]] (تو سنة 547) القاعدة البيندكتينية للرهبنة الغربية خلال القرن السادس، موضح بالتفصيل المسؤوليات الإدارية والروحية لمجتمع الرهبان بقيادة [[رئيس الدير]] . كان للرهبان و الأديرة تأثير عميق على الحياة الدينية والسياسية فى أوائل العصور الوسطانيه ، و فى حالات مختلفة كانو يعتبر صناديق للأراضى للعائلات القوية، ومراكز للدعاية والدعم الملكى فى المناطق المحتلة جديد، وقواعد للبعثات والتبشير. كانو يعتبر المراكز الرئيسية والوحيدة ساعات للتعليم ومحو الأمية فى المنطقة. تم نسخ كتير من المخطوطات الباقية من الكلاسيكيات اللاتينية فى الأديرة فى أوائل العصور الوسطانيه . كان الرهبان كمان مؤلفين لأعمال جديدة، بما فيها التاريخ واللاهوت ومواضيع تانيه، كتبها مؤلفين زى [[بيدا (عالم لاهوت)|بيدى]] (تو سنة 735)، و هو مواطن من شمال انجلترا كتب فى أواخر القرن السابع و أوائل القرن الثامن. === اوروبا الكارولنجية === [[ملف:Frankish Empire 481 to 814-ar.svg|تصغير|خريطة توضح نمو القوة الفرنجية من سنة 481 لسنة 814]] مملكة الفرانكيين فى شمال بلاد الغال انقسمت ممالك تسمى أوستراسيا ، ونيوستريا ، وبورجوندى خلال القرنين السادس والسابع، و كانت جميعها تحت حكم سلالة الميروفنجيين، اللى ينحدرون من كلوفيس. كان القرن السابع فترة مضطربة من الحروب بين أوستراسيا ونيوستريا. تم استغلال دى الحرب على ايد بيبين الاولانى (تو سنة 640)، عمدة قصر أوستراسيا اللى بقا القوة الدافعة بعد عرش أوستراسيا. و بعد كده ، ورثت عيلته المنصب واشتغلت مستشارين و أوصياء. كسب واحد من أحفاده، [[كارل مارتل|شارل مارتيل]] (تو سنة 741)، بمعركة بواتييه سنة 732،و ده اتسبب فى إيقاف تقدم الجيوش الإسلامية عبر جبال البرانس. {{Efn-ua|Muslim armies had earlier [[Umayyad conquest of Hispania|conquered the Visigothic kingdom]] of Spain, after defeating the last Visigothic King [[Ruderic]] (d. 711 or 712) at the [[Battle of Guadalete]] in 711, finishing the conquest by 719.<ref name=Bauer344>Bauer ''History of the Medieval World'' p. 344</ref>}} تم تقسيم بريطانيا العظمى لدول صغيرة تهيمن عليها ممالك نورثمبريا ، [[ميرسيا|وميرسيا]] ، [[ويسيكس]] ، [[ايست انجليا|وشرق أنجليا]] اللى انحدرت من الغزاة الأنجلو ساكسونيين. كانت الممالك الأصغر فى ويلز واسكتلندا الحاليتين لسه تحت سيطرة البريطانيين والبيكتس الاصليين. كانت أيرلندا مقسمة لوحدات سياسية أصغر، معروفه فى العاده بالممالك القبلية، تحت سيطرة الملوك. ممكن كان فيه ما يوصل ل150 ملك محلى فى أيرلندا بدرجات متفاوتة من الأهمية. [[كارولينجيين|سيطرت العيله الكارولينجية]] ، كاللى يتعرف خلفاء شارل مارتيل، رسمى على مملكتى أوستراسيا ونيوستريا فى انقلاب سنة 753 بقيادة {{Nowrap|[[Pippin III]]}} (حكم من 752 ل768). تقال واحده من الوقائع المعاصرة أن بيبين سعى و اخد السلطة لتنفيذ ده الانقلاب من البابا {{Nowrap|[[Pope Stephen II|Stephen II]]}} (البابا 752-757). و تعزز استيلاء بيبين على السلطة بالدعاية اللى صورت الميروفنجيين كحكام غير أكفاء أو قساة، و أشادت بإنجازات شارل مارتيل، و نشرت قصص عن تقوى العيلة العظيمة. عند وفاته سنة 768، ترك بيبين مملكته فى ايدين ابنيه، تشارلز (حكم من 768 ل814) [[كارلومان الاول ملك فرنسا|وكارلومان]] (حكم من 768 ل771). لما مات كارلومان لأسباب طبيعية، قام تشارلز بمنع خلافة ابن كارلومان الصغير ونصب نفسه ملك على أوستراسيا ونيوستريا المتحدتين. شرع شارل، المعروف فى الغالب باسم شارل الاكبر أو [[شارلمان]] ، فى برنامج توسع منهجى سنة 774 اتسبب فى توحيد جزء كبير من اوروبا، وسيطر فى النهاية على فرنسا الحديثة و شمال ايطاليا وساكسونيا . فى الحروب اللى استمرت لاكتر من سنة 800، كافأ حلفاءه بالغنائم الحربية و السيطرة على قطع من الأراضى. سنة 774، غزا شارلمان اللومبارديين، الأمر اللى حرر البابوية من الخوف من الغزو اللومباردى، و كان بداية [[الدوله البابويه|الدولة البابوية]] . {{Efn-ua|The Papal States endured until 1870, when the [[Kingdom of Italy]] seized most of them.<ref name=Davies824>Davies ''Europe'' p. 824</ref>}} تتويج شارلمان إمبراطور فى يوم عيد الميلاد سنة 800 نقطة تحول فى التاريخ الوسيط، يمثل رجوع الامبراطوريه الرومانيه الغربية حيث حكم الامبراطور الجديد مساحة كبيرة من المنطقة اللى كانت خاضعة فى السابق لسيطرة الأباطرة الغربيين. كما أنها تمثل تغيير فى علاقة شارلمان بالامبراطورية البيزنطية، حيث أكد اتولا الكارولينجيين للقب الامبراطورى تكافؤهم مع الدولة البيزنطية. كان فيه شوية اختلافات بين الامبراطورية الكارولينجية اللى اتأسست جديد والامبراطوريه الرومانيه الغربية القديمة و الامبراطورية البيزنطية المتزامنة. كانت الأراضى الفرنجية ريفية، وماكانش فيها سوى عدد قليل من المدن الصغيرة. كان معظم الناس من الفلاحين اللى استقرو فى المزارع الصغيرة. كانت التجارة قليلة، و كان معظمها مع الجزر البريطانية والدول الاسكندنافية، عكس ده من الامبراطوريه الرومانيه القديمة بشبكاتها التجارية اللى تركزت على البحر المتوسط.<ref name="Backman109" /> كانت الامبراطورية تُدار على ايد محكمة متنقلة كانت تسافر مع الامبراطور، و يقارب من 300 مسؤول إمبراطورى يتقال عليهم [[كونت|الكونتات]] ، اللى كانو يديرون [[مقاطعه|المقاطعات]] اللى تم تقسيم الامبراطورية ليها. خدم رجال الدين و الأساقفة المحليون كمسؤولين، و المسؤولين الامبراطوريين، اللى سماهم اسم ''missi dominici'' ، اللى خدموا كمفتشين متجولين ومستكشفين للمشاكل. === النهضة الكارولنجية === {{Main|Carolingian Renaissance}} [[ملف:Kloster_Lorsch_07.jpg|left|تصغير| بوابة دير لورش ، {{حوالى|800|lk=no}} ، مثال على العمارة الكارولينجية - أول حركة معمارية كلاسيكية ، و إن كانت معزولة]] بلاط شارلمان فى [[اخين|آخن]] كان مركز للنهضة الثقافية، اللى يشار ليها ساعات باسم " النهضة الكارولينجية ". وارتفعت معدلات معرفة القراءة والكتابة، زى ما حصل التطور فى الفنون، و العمارة، والفقه، والدراسات الليتورجية والكتابية. تمت دعوة الراهب الإنجليزى [[الكوين|ألكوين]] (ت. 804) لآخن وجلب معه التعليم المتاح فى أديرة نورثمبريا. استخدمت مستشارية شارلمان -أو مكتب الكتابة- [[سيستم كتابه|خطًا]] جديد معروف اليوم باسم الخط الكارولنجى الصغير ، {{Efn-ua|The [[Carolingian minuscule]] was developed from the [[uncial script]] of Late Antiquity, which was a smaller, rounder form of writing the [[Latin alphabet]] than the classical forms.<ref name=Davies241>Davies ''Europe'' p. 241</ref>}}و ده سمح بأسلوب كتابة قياسى اتسبب فى تقدم الاتصالات عبر معظم اماكن اوروبا. رعى شارلمان تغييرات فى طقوس الكنيسة ، وفرض الشكل الرومانى لخدمة الكنيسة على ممتلكاته، و الترانيم الجريجورىة فى المزيكا الليتورجية للكنائس. كان من أهم أنشطة العلما فى الفتره دى نسخ وتصحيح و نشر الأعمال الأساسية حول المواضيع الدينية والدنيوية لتشجيع التعلم. كما تم إنتاج أعمال جديدة حول المواضيع الدينية والكتب المدرسية. قام علما النحو فى الفتره دى بتعديل اللغة اللاتينية، وتغييرها من اللاتينية الكلاسيكية للإمبراطورية الرومانية لشكل اكتر مرونة لتناسب احتياجات الكنيسة والحكومة. بحلول عهد شارلمان، انحرفت اللغة عن اللاتينية الكلاسيكية لدرجة أنها أُطلق عليها بعدين اللاتينية فى العصور الوسطانيه . === تفكك الامبراطورية الكارولينجية === <div class="thumb tmulti tleft"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:417px;max-width:417px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:137px;max-width:137px"><div class="thumbimage">[[File:Carolingian_territorial_divisions,_843.png|بديل=|161x161بك]]</div></div><div class="tsingle" style="width:137px;max-width:137px"><div class="thumbimage">[[File:Carolingian_territorial_divisions,_855.png|بديل=|161x161بك]]</div></div><div class="tsingle" style="width:137px;max-width:137px"><div class="thumbimage">[[File:Carolingian_territorial_divisions,_870.png|بديل=|161x161بك]]</div></div></div><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> التقسيمات الإقليمية [[Carolingian Empire|للإمبراطورية الكارولينجية]] فى سنين 843 و855 و870</div></div></div></div>كان شارلمان يخطط لمواصلة التقليد الفرنجى بتقسيم مملكته بين كل ورثته، لكنه لم يتمكن من القيام بكده لأن واحد من أبنائه بس، [[لويس الاول|لويس الورع]] (حكم من 814 ل840)، كان لسه على قيد الحياة بحلول سنة 813. قبل وفاة شارلمان سنة 814، توج لويس خليفة له. تميز حكم لويس اللى دام 26 سنه بين أبنائه بالانقسامات الكتيرة للإمبراطورية، و بعد سنه 829، اندلعت حروب أهلية بين تحالفات مختلفة بين الأب والولاد للسيطرة على أجزاء مختلفة من الامبراطورية. و فى الاخر، اعترف لويس بابنه الاكبر {{Nowrap|[[Lothair I]]}} (تو سنة 855) إمبراطور و أعطاه ايطاليا. {{Efn-ua|Italy at the time did not include the entire peninsula but only part of the north.<ref name=Davies285>Davies ''Europe'' p. 285</ref>}} قام لويس بتقسيم بقية الامبراطورية بين لوثر [[شارل الاصلع|وشارل الأصلع]] (تو سنة 877)، ابنه الأصغر. استولى لوثر على شرق فرنسا ، اللى فيها ضفتى نهر الراين وشرق، تارك لشارل [[غرب فرانكيا|غرب فرنسا]] مع الامبراطورية للغرب من الراينلاند وجبال الألب. [[لودفيش الجرمانى|لويس الألمانى]] (تو سنة 876)، الابن الأوسط، اللى ظل متمرد لحد النهاية، سُمح له بإبقاء بافاريا تحت [[wiktionary:suzerainty|سيادة]] اخوه الاكبر. كان التقسيم محل نزاع. تمرد <span about="#mwt395" class="nowrap" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Nowrap&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./قالب:Nowrap&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Pepin II&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAvE" typeof="mw:Transclusion">Pepin II</span> ملك آكيتاين (توفى بعد 864)، حفيد الامبراطور، فى صراع على [[اكويتين|آكيتاين]] ، فى الوقت نفسه حاول لويس الألمانى ضم كل شرق فرنسا. مات لويس الورع سنة 840، و كانت الامبراطورية لسه فى حالة من الفوضى. وقد تلت وفاته حرب أهلية استمرت 3 سنين . وحسب معاهدة فردان (843)، اتعمل مملكة بين نهرين [[نهر الراين|الراين]] [[نهر الرون|والرون]] لينضم ليها لوثر مع أراضيه فى ايطاليا، وتم الاعتراف بلقبه الامبراطورى. سيطر لويس الألمانى على بافاريا و الأراضى الشرقية فى المانيا دلوقتى . حصل شارل الأصلع على الأراضى الفرنجية الغربية، اللى فيها معظم فرنسا الحديثة. قام أحفاد شارلمان و أحفاد أحفاده بتقسيم ممالكهم بين أحفادهم، ده وصل فى النهاية لفقدان كل التماسك الداخلى. {{Efn-ua|There was a brief re-uniting of the Empire by [[Charles the Fat|Charles III]]. known as "the Fat", in 884. However, the actual units of the empire did not merge, and they retained their separate administrations. Charles was deposed in 887 and died in January 888.<ref name=Collins356>Collins ''Early Medieval Europe'' pp.&nbsp;356–358</ref>}} سنة 987، تم استبدال سلالة الكارولينجيين فى الأراضى الغربية، بتتويج [[اوجو كاپى|هيو كابيت]] (حكم 987-996) ملك. {{Efn-ua|The كارولينجيين had earlier been displaced by King [[Odo of France|Odo]] (r. 888–898), previously [[Count of Paris]]. who took the throne in 888.<ref name=Collins358>Collins ''Early Medieval Europe'' pp. 358–359</ref> Although members of the كارولينجيين became kings in the western lands after Odo's death, Odo's family also supplied kings—his brother [[Robert I of France|Robert I]] became king for 922–923, and then Robert's son-in-law [[Rudolph of France|Raoul]] was king from 929 to 936—before the Carolingians reclaimed the throne once more.<ref name=Collins360 />}} {{Efn-ua|Hugh Capet was a grandson of Robert I, an earlier king.<ref name=Collins360 />}} فى الأراضى الشرقية، انقرضت العيله الحاكمة فى وقت سابق، سنة 911، بوفاة [[لودفيش الطفل|لويس الطفل]] ، و اختيار [[كونراد الاول|كونراد الأول]] (حكم من 911 ل918) اللى مشمرتبط به كملك. رافق تفكك الامبراطورية الكارولينجية الغزوات والهجرات والغارات على ايد الأعداء الخارجيين. اتعرضت سواحل المحيط الاطلنطى والسواحل الشمالية لمضايقات على ايد [[ڤايكينج|الفايكنج]] ، اللى قاموا كمان بغزو الجزر البريطانية واستقرو هناك و فى أيسلندا. سنة 911، حصل زعيم الفايكنج رولو (تو سنة 931) على إذن من الملك الفرنجى [[شارل التالت ملك فرنسا|شارل البسيط]] (حكم من 898 ل922) للاستقرار فى ما بقا [[نورماندى]] . {{Efn-ua|This settlement eventually expanded and sent out conquering expeditions to England, Sicily, and southern Italy.<ref name=Davies336>Davies ''Europe'' pp. 336–339</ref>}} كانت الأجزاء الشرقية من الممالك الفرانكيين، و بالخصوص المانيا وايطاليا، تتعرض لهجوم [[مجريين|مجرى]] مستمر لحد هزيمة الغزاة فى معركة ليشفيلد سنة 955. أدى تفكك الدولة العباسية لتجزئة العالم الإسلامى لدول سياسية أصغر، ابتدا بعضها فى التوسع لايطاليا وصقلية، كمان عبر جبال البرانس للأجزاء الجنوبية من ممالك الفرانكيين. === الممالك الجديدة والنهضة البيزنطية === [[ملف:Europe_in_900_AD.png|تصغير|اوروبا سنة 900]] جهود الملوك المحليين لمحاربة الغزاة وصلت لتشكيل كيانات سياسية جديدة. فى انجلترا الأنجلو ساكسونية ، توصل الملك [[الفريد العظيم|ألفريد الكبير]] (حكم من 871 ل899) لاتفاق مع الغزاة الفايكنج فى أواخر القرن التاسع،و ده اتسبب فى إنشاء [[دينلو|مستوطنات دنماركية]] فى نورثمبريا، وميرسيا، و أجزاء من شرق أنجليا. بحلول نص القرن العاشر، تمكن خلفاء ألفريد من غزو نورثمبريا واستعادة السيطرة الإنجليزية على معظم الجزء الجنوبى من بريطانيا العظمى. فى شمال بريطانيا، قام [[كينيث ماك البين|كينيث ماك ألبين]] (تو سنة 860) بتوحيد البيكتس [[اسكتلنديون|والاسكتلنديين]] فى مملكة ألبا . فى أوائل القرن العاشر، أنشأت سلالة أوتونيان نفسها فى المانيا ، وشاركت فى طرد المجريين. وصلت جهودها عزها بتتويج {{Nowrap|[[Otto I]]}} (حكم من 936 ل973) [[امبراطور رومانى مقدس|إمبراطور رومانى مقدس]] سنة 962. سنة 972، اخد اعتراف الامبراطورية البيزنطية بلقبه، اللى تم ختمه بزواج ابنه [[اوتو التانى|أوتو التانى]] (حكم 967-983) من [[ثيوفانو]] (ت. 991)، بنت الامبراطور البيزنطى السابق [[رومانوس التانى]] (حكم 959-963). بحلول أواخر القرن العاشر، كانت ايطاليا قد انجذبت لالمجال الأوتونى بعد فترة من عدم الاستقرار؛ قضا [[اوتو التالت|أوتو التالت]] (حكم من 996 ل1002) معظم فترة حكمه اللى بعد كده فى المملكة. كانت مملكة الفرانكيين الغربية اكتر تفتت، و رغم بقاء الملوك فى السلطة اسمى، كتير من السلطة السياسية نقلت لاللوردات المحليين. [[ملف:Christ_Magdeburg_Cathedral_Met_41.100.157.jpg|left|تصغير|لوحة عاجية أوتونية من القرن العاشر تصور المسيح و هو يستقبل كنيسة من {{Nowrap|[[Otto I]]}}]] الجهود التبشيرية فى الدول الإسكندنافية خلال القرنين التاسع والعاشر ساعدت فى تعزيز نمو الممالك زى السويد و الدنمارك والنرويج ، اللى كسبت القوة و الأراضى. تحول بعض الملوك للمسيحيه، رغم ان مش جميعهم تحولوا ليها بحلول سنة 1000. كما توسع الاسكندنافيون واستعمروا فى كل اماكن اوروبا. و المستوطنات فى أيرلندا وانجلترا ونورماندى، حدث المزيد من الاستيطان فى ما بقا دلوقتى روسيا و أيسلندا . كان التجار والغزاة السويديون يتجولو على طول أنهار السهوب الروسية، لكن وحاولو الاستيلاء على القسطنطينية فى 860 و 907 . كانت اسبانيا المسيحية، اللى انحصرت فى البداية فى قسم صغير من شبه الجزيرة فى الشمال، تتوسع ببطء نحو الجنوب خلال القرنين التاسع والعاشر، حيث أسست مملكتين [[مملكة استورياس|أستورياس]] [[مملكة ليون|و ليون]] . فى اوروبا الشرقية، انتعشت بيزنطة فى عهد الامبراطور [[باسل الاول|باسيليوس الأول]] (حكم من 867 ل886) وخلفائه [[ليو السادس الحكيم|ليو السادس]] (حكم من 886 ل912) [[قسطنطين السابع|وقسطنطين السابع]] (حكم من 913 ل959)، و هما أعضاء من العيله المقدونية . وانتعشت التجارة، و أشرف الأباطرة على توسيع الإدارة الموحدة لتشمل كل المقاطعات. تم إعادة تنظيم الجيش،و ده سمح للإمبراطور [[يوحنا زيمسكى|جون الأول]] (حكم من 969 ل976) [[باسيل التانى|وباسيليوس التانى]] (حكم من 976 ل1025) بتوسيع حدود الامبراطورية على كل الجبهات. كانت البلاط الامبراطورى مركز لإحياء التعلم الكلاسيكى، هيا العملية المعروفة باسم النهضة المقدونية . قام كتاب زى جون جيومترى ( فى أوائل القرن العاشر) بتأليف ترانيم جديدة وقصايد و أعمال تانيه. وصلت الجهود التبشيرية اللى قام بيها رجال الدين الشرقيين و الغربيون لتحويل المورافيين ، والبلغار ، والبوهيميين ، والبولنديين ، والمجريين، والسلافيين سكان كييف روس . ساهمت دى التحولات فى تأسيس دول سياسية فى أراضى تلك الشعوب - دول مورافيا ، اريا ، وبوهيميا ، وبولندا ، والمجر، وروسيا الكييفية. بلجاريا، اللى اتأسست حوالى سنة 680، امتدت فى أوجها من بودابست لالبحر الأسود ومن نهر دنيبر فى أوكرانيا الحديثة لالبحر الأدرياتيكى. بحلول سنة 1018، استسلم آخر النبلاء البلغاريين للإمبراطورية البيزنطية. === الفن و العمارة === {{Main|Medieval art|Medieval architecture}} [[ملف:KellsFol032vChristEnthroned.jpg|تصغير|صفحة من كتاب كيلز ، هيا مخطوطة مزخرفة اتنشأت فى الجزر البريطانية فى أواخر القرن الثامن أو أوائل القرن التاسع]] اتبنا عدد قليل من المبانى الحجرية الكبيرة بين [[بازيليكا|الكنائس]] القسطنطينية فى القرنين الرابع والثامن، رغم بناء كتير من المبانى الأصغر حجم خلال القرنين السادس والسابع. بحلول بداية القرن الثامن، أحيت الامبراطورية الكارولينجية شكل العمارة البازيليكية. من ميزات البازيليكا استخدام جناح عرضى ، أو "دراعات " مبنى على شكل صليب عمودية على الصحن الطويل. بتشمل الميزات الجديدة التانيه للهندسة المعمارية الدينية برج العبور والمدخل الضخم للكنيسة ، اللى فى العاده فى الطرف الغربى من المبنى. تم إنتاج الفن الكارولينجى لمجموعة صغيرة من الشخصيات حول البلاط و الأديرة والكنائس اللى دعموها. و هيمنت عليها الجهود الرامية لاستعادة كرامة وكلاسيكية الفن الامبراطورى الرومانى والبيزنطى، ولكنهااتأثرت كمان بالفن الجزيرى فى الجزر البريطانية. دمج الفن الجزيرى طاقة الأنماط الزخرفة السلتية الأيرلندية و الأنجلوساكسونية الجرمانية مع الأشكال المتوسطية زى الكتاب، و أسس كتير من خصايص الفن لبقية العصور الوسطانيه . تتكون معظم الأعمال الدينية الباقية من العصور الوسطانيه المبكرة من مخطوطات مزخرفة وعاج منحوت، صنعت فى الأصل للعمل المعدنى بعدين تم صهرها من كده الحين. كانت الأشياء المصنوعة من المعادن الثمينة هيا الشكل الاكتر هيبة للفن، لكن فقدت جميعها بالتقريب باستثناء بعض الصلبان زى صليب لوثير ، و كتير من الصناديق التذكارية ، واكتشافات زى المدفن الأنجلو ساكسونى فى ساتون هوو ومخزون جوردون من فرنسا الميروفنجية، وجوارزار من اسبانيا القوطية الغربية، وناجيسينتميكلوس قرب الأراضى البيزنطية. هناك بقايا من الدبابيس الكبيرة على شكل شظية أو شبه دائرية اللى كانت تشكل قطع أساسية من الزينة الشخصية للنخبة، بما فيها بروش تارا الأيرلندى. كانت الكتب المزخرفة بشكل كبير كتب إنجيلية و نجت بأعداد اكبر ، بما فيها كتاب كيلز الجزيرى، وكتاب ليندسفارن ، والمخطوطة الذهبية الامبراطورية لسانت إيميرام ، هيا واحدة من الكتب القليلة اللى احتفظت بـ " غلافها الثمين " المصنوع من الذهب المرصع بالجواهر. بيظهر ان بلاط شارلمان كان مسؤول عن قبول النحت الضخم التصويرى فى الفن المسيحى ، و نهاية الفترة بقت التماثيل بالحجم الطبيعى بالتقريب زى صليب جيرو منتشرة فى الكنائس المهمة. === التطورات العسكرية والتكنولوجية === خلال فترة الامبراطوريه الرومانيه اللاحقة، كانت التطورات العسكرية الرئيسية تتمثل فى محاولات إنشاء قوة سلاح فرسان فعالة والاستمرار فى تطوير أنواع متخصصة اوى من القوات. كان إنشاء جنود من نوع كاتافراكت مدرعين بشكل كبير كسلاح فرسان سمة مهمة للجيش الرومانى فى القرن الخامس. كان عند القبائل الغازية المختلفة تركيز مختلف على أنواع الجنود - بدايه من الغزاة الأنجلو ساكسونيين لبريطانيا اللى كانو يعتمدون فى المقام الاولانى على المشاة لالوندال والقوط الغربيين، اللى كانت عندهم نسبة عالية من سلاح الفرسان فى جيوشهم. خلال فترة الغزو المبكرة، لم يتم إدخال الركاب فى الحرب،و ده حد من فائدة سلاح الفرسان كقوات صدمة لأنه ماكانش من الممكن وضع القوة الكاملة للحصان والفارس خلف الضربات اللى يوشها الفارس. كان التغيير الأعظم فى الشؤون العسكرية خلال فترة الغزو هو اعتماد القوس المركب الهونى بدل القوس المركب السكيثى الأقدم و الأضعف. كان التطور التانى هو الاستخدام المتزايد للسيوف الطويلة والاستبدال التدريجى للدروع القشرية بالدروع البريدية والدروع الصفائحية . تراجعت أهمية المشاة وسلاح الفرسان الخفيف خلال الفترة الكارولينجية المبكرة، مع هيمنة متزايدة لسلاح الفرسان الثقيل النخبة. انخفض استخدام قوات الميليشيات من السكان الأحرار خلال الفترة الكارولينجية. رغم ان معظم الجيوش الكارولينجية كانت تعتمد على الخيالة، لكن نسبة كبيرة منها خلال الفترة المبكرة كانت بتتكون من المشاة الفرسان ، مش سلاح الفرسان الحقيقى. كان فيه استثناء واحد و هو انجلترا الأنجلوساكسونية، كانت الجيوش لسه بتتكون من قوات إقليمية، معروفه باسم " ''الفيرد"'' ، اللى كانت بقيادة النخب المحلية. فى التكنولوجيا العسكرية، كان واحد من التغييرات الرئيسية هو رجوع القوس والنشاب ، اللى كان معروف فى العصر الرومانى وظهر تانى كسلاح عسكرى خلال الجزء الأخير من العصور الوسطانيه المبكرة. و كان التغيير التانى هو إدخال الركاب،و ده زاد من فعالية سلاح الفرسان كقوات صدمة. كان التقدم التكنولوجى اللى كان له آثار تتجاوز المجال العسكرى هو حدوة الحصان ، اللى سمحت باستخدام الحصنه فى التضاريس الصخرية. == العصور الوسطانيه العليا == === المجتمع والحياة الاقتصادية === [[ملف:Cleric, Knight, and Workman representing the Three Classes.jpg|left|تصغير| رسم توضيحى لمخطوطة فرنسية من العصور الوسطانيه للطبقات الثلاث فى المجتمع فى العصور الوسطانيه : دول اللى يصلون ( [[اكليروس|رجال الدين]] ) و دول اللى يقاتلون ( [[فارس (وسام)|الفرسان]] ) و دول اللى يشتغلو ( [[فلاح|الفلاحون]] ). كانت العلاقة بين دى الطبقات محكومة [[اقطاع|بالإقطاعية]] و الإقطاعية . ( ''كتب الصحة'' ، القرن التلاتاشر)]] فترة العصور الوسطانيه العليا كانت فترة توسع سكانى هائل. ارتفع عدد سكان اوروبا من 35 ل80 مليون انسان .&nbsp;مليون انسان بين 1000 و1347، رغم ان الأسباب الدقيقة لسه مش واضحة: تم اقتراح تكنولوجيات زراعية محسنة، وتراجع حيازة العبيد، ومناخ اكتر اعتدال ، وغياب الغزو. بقدر 90&nbsp;ظلت نسبة 100% من سكان اوروبا من الفلاحين الريفيين. ما بقاش كتير منهم مستقرين فى مزارع معزولة، لكن تجمعوا فى مجتمعات صغيرة، معروفه فى العاده باسم القصور أو القرى.<ref name="Backman156" /> كان دول الفلاحين ساعات كتير خاضعين لأمراء نبلاء و كانو مدينين لهم بالإيجارات و غيرها من الخدمات فى نظام معروف باسم نظام الإقطاع . بقى عدد قليل من الفلاحين الأحرار طول الفتره دى وما بعدها، و كان عددهم اكبر فى مناطق جنوب اوروبا مقارنة بالشمال. كما ساهمت ممارسة استصلاح الأراضى ، أو إدخال الأراضى الجديدة لالإنتاج بتقديم الحوافز للفلاحين اللى استوطنوا فيها، فى التوسع السكانى. كان نظام الحقل المفتوح للزراعة متبع بصوره كبيره فى معظم اماكن اوروبا، و بالخصوص فى "شمال غرب و وسط اوروبا". كانت دى المجتمعات الزراعية تتميز بثلاث خصايص أساسية: كانت الحيازات الفردية للفلاحين فى شكل شرائط من الأرض متناثرة بين الحقول المختلفة اللى تبع لقصر؛ و كانت المحاصيل تتناوب من سنة لتانيه للحفاظ على خصوبة التربة؛ و كانت الأراضى المشتركة تستخدم لرعى المواشى و غيرها من الأغراض. استخدمت بعض المناطق نظام تناوب المحاصيل بثلاثة حقول؛ فى الوقت نفسه احتفظت مناطق تانيه بنظام الحقلين القديم. وشملت الأقسام التانيه من المجتمع النبلاء ورجال الدين وسكان المدن. استغل النبلاء، سواء من أصحاب الألقاب أو [[فارس (وسام)|الفرسان]] البسطاء، القصور والفلاحين. بس، لم يمتلكوا الأراضى بشكل مباشر، لكن تم منحهم حقوق فى الدخل من العقار أو الأراضى التانيه على ايد سيدهم بنظام [[اقطاع|الإقطاع]] . خلال القرنين الحداشر و الاتناشر، بقت دى الأراضى، أو الإقطاعيات ، تعتبر وراثية. و فى معظم المناطق، لم تعتبر التركة قابلة للقسمة بين كل الورثة، زى ما كان الحال فى أوائل العصور الوسطانيه . و بدل ده، راحت معظم الإقطاعيات و الأراضى لالابن الاكبر. {{Efn-ua|This inheritance pattern is known as [[primogeniture]].<ref name=Wordbook193>Cosman ''Medieval Wordbook'' p. 193</ref>}} كانت هيمنة النبلاء مبنية على سيطرتهم على الأرض، وخدمتهم العسكرية فى سلاح الفرسان الثقيل ، و السيطرة على القلاع ، والحصانات المختلفة من الضرائب أو غيرها من الضرائب. {{Efn-ua|Heavy cavalry had been introduced into Europe from the Persian [[cataphract]] of the 5th and 6th centuries, but the addition of the [[stirrup]] in the 7th allowed the full force of horse and rider to be used in combat.<ref name=Davies311 />}} ابتدا بناء القلاع، فى البداية من الخشب بعدين من الحجر، فى القرنين التاسع والعاشر استجابة لاضطرابات ذلك الوقت، ولحماية الغزاة والسماح للوردات بالدفاع عن نفسهم من المنافسين. سمحت السيطرة على القلاع للنبلاء بتحدى الملوك أو غيرهم من اللوردات. كان النبلاء مقسمين لطبقات؛ كان الملوك و أعلى رتبة من النبلاء يسيطرون على أعداد كبيرة من سنةة الناس ومساحات كبيرة من الأراضى، فضل عن النبلاء التانيين. تحتهم، كان النبلاء الأقل سلطة على مناطق أصغر من الأرض وعدد أقل من الناس. كان الفرسان هم اقل مستوى من النبلاء؛ فقد كانو يسيطرون على الأراضى ولكنهم ما يمتلكشونها و كان عليهم خدمة النبلاء التانيين. {{Efn-ua|In France, Germany, and the Low Countries there was a further type of "noble", the ''[[ministerialis]]'', who were in effect, unfree knights. They descended from serfs who had served as warriors or government officials, whose increased status allowed their descendants to hold fiefs and become knights while still technically serfs.<ref name=Singman8>Singman ''Daily Life'' p. 8</ref>}} تم تقسيم رجال الدين لنوعين: رجال الدين العلمانيين ، اللى عاشوا فى العالم، ورجال الدين العاديين ، اللى عاشوا معزولين تحت حكم دينى ويتكونون فى العاده من الرهبان. طول الفتره دى، ظل الرهبان بيشكلو نسبة صغيره من السكان، و فى العاده كانت نسبتهم أقل من واحد %. كان معظم رجال الدين العاديين من طبقة النبلاء، هيا نفس الطبقة الاجتماعية اللى كانت يعتبر أرض التجنيد للمستويات العليا من رجال الدين العلمانيين. كان كهنة [[رعيه|الرعية]] المحليين ساعات كتير من طبقة الفلاحين. كان سكان المدن غير عاديين لحد ما، حيث لم يكونو يتناسبون مع التقسيم التقليدى للمجتمع للنبلاء ورجال الدين والفلاحين. خلال القرنين الاتناشر و التلاتاشر ، اتوسعت صفوف سكان المدن بشكل كبير مع نمو المدن القائمة وتأسيس مراكز سكانية جديدة. لكن طول العصور الوسطانيه ، ممكن لم يتجاوز عدد سكان المدن 10 % من إجمالى السكان. [[ملف:Petrus_alphonsi_dialogues.jpg|تصغير| رسم توضيحى من القرن التلاتاشر ليهودى (يرتدى قبعة يهودية مدببة) والمسيحى [[پيتروس الفونسى|بيتروس ألفونسى]] يتناقشان]] وانتشر اليهود كمان فى مختلف اماكن اوروبا خلال الفتره دى. اتأسست المجتمعات اليهودية فى المانيا وانجلترا فى القرنين الحداشر و الاتناشر، لكن [[تاريخ اليهود فى اسبانيا|اليهود الإسبان]] ، اللى استقرو لفترة طويلة فى اسبانيا تحت حكم المسلمين، مضو تحت الحكم المسيحى وتعرضوا لضغوط متزايدة للتحول للمسيحيه. كان معظم اليهود محصورين فى المدن، حيث ماتسمحش لهم بامتلاك الأراضى أو يكونو فلاحين. {{Efn-ua|A few Jewish peasants remained on the land under Byzantine rule in the East as well as some on Crete under Venetian rule, but they were the exception in Europe.<ref name=Epstein54 />}} و اليهود، كان فيه اللى مشمسيحيين التانيين على أطراف اوروبا - السلاف الوثنيون فى اوروبا الشرقية والمسلمين فى جنوب اوروبا. كان مطلوب رسمى من الستات فى العصور الوسطانيه أن يكن تابعات لبعض الذكور، سواء كان الأب أو الزوج أو واحد من قرايبهن التانيين. ساعات كتير كان يتسمح للأرامل بقدر كبير من السيطرة على حياتهن، لكنهن ما زلن مقيدات قانونى. بيتكون عمل الست عموم من الأعمال المنزلية أو المهام المنزلية التانيه. كانت الستات الفلاحات فى العاده مسؤولات عن رعاية العيله، ورعاية الأطفال، والبستنة، و تربية الحيوانات قرب المنزل. و كان بإمكانهم زيادة دخل أسرهم بالغزل أو التخمير فى المنزل. و فى وقت الحصاد، كان من المتوقع منهم كمان المساعدة فى العمل الميدانى. كانت ستات المدن، زى ستات الفلاحين، مسؤولات عن شؤون البيت ويمكنهن كمان الانخراط فى التجارة. كانت المهن المفتوحة للستات تختلف باختلاف البلد والفترة. كانت الستات النبيلات مسؤولات عن إدارة العيله، و فى بعض الأحيان كان من المتوقع منهن التعامل مع العقارات فى غياب القرايب الذكور، لكن فى العاده كان يُمنعن من المشاركة فى الشؤون العسكرية أو الحكومية. كان الدور الوحيد المفتوح قدام الستات فى الكنيسة هو دور [[راهبه|الراهبات]] ، حيث ماكانش بوسعهن أن يصبحن كاهنات.<ref name="Daily14" /> و فى وسط و شمال ايطاليا و فى [[فلاندر|فلاندرز]] ، أدى ظهور المدن اللى كانت ليها الحكم الذاتى لحد ما لتحفيز النمو الاقتصادى وخلق بيئة مناسبة لأنواع جديدة من الجمعيات التجارية. دخلت المدن التجارية على شطوط بحر البلطيق فى اتفاقيات تعرف باسم الرابطة الهانزية . قامت الجمهوريات البحرية الإيطالية زى [[ڤينيسيا]] ، [[چينوا|وجنوة]] ، [[بيزا|وبيزا]] بتوسيع تجارتها فى كل اماكن البحر المتوسط. {{Efn-ua|These two groups—Germans and Italians—took different approaches to their trading arrangements. Most German cities co-operated in the Hanseatic League, contrasting with the Italian city-states engaged in internecine strife.<ref name=Epstein81>Epstein ''Economic and Social History'' p. 81</ref>}} اتعمل وازدهار المعارض التجارية الكبرى فى شمال فرنسا خلال الفتره دى،و ده سمح للتجار الإيطاليين و الألمان بالتجارة مع بعضهم البعض كمان التجار المحليين. فى أواخر القرن التلاتاشر، تم ابتكار طرق برية وبحرية جديدة للشرق الأقصى، اللى تم وصفها بشكل مشهور فى ''كتاب رحلات ماركو بولو'' اللى كتبه واحد من التجار، [[ماركو بولو]] (تو سنة 1324). و فرص التجارة الجديدة، وصلت التحسينات الزراعية والتكنولوجية لزيادة إنتاج المحاصيل،و ده سمح لشبكات التجارة بالتوسع. أدى ارتفاع التجارة لظهور أساليب جديدة للتعامل مع الأموال، وتم سك العملات الذهبية تانى فى اوروبا، الاول فى ايطاليا بعدين فى فرنسا وبلاد تانيه. وظهرت أشكال جديدة من العقود التجارية، اللى تتقاسم المخاطر بين التجار. تحسنت أساليب المحاسبة، جزئى باستخدام نظام القيد المزدوج فى المحاسبة ؛ كما ظهرت خطابات الاعتماد ،و ده سمح بسهولة نقل الأموال. === صعود سلطة الدولة === [[ملف:Europe mediterranean 1190-ar.jpg|تصغير|اوروبا و البحر المتوسط سنة 1190]] العصور الوسطانيه العليا كانت فترة تكوينية فى تاريخ الدولة الغربية الحديثة. عزز الملوك فى فرنسا وانجلترا واسبانيا سلطتهم و أنشأوا مؤسسات حاكمة دائمة. بقت الممالك الجديدة زى المجر [[مملكة بولاندا|وبولندا]] ، بعد تحولها للمسيحيه، قوى أوروبية وسطى. استوطن المجريون فى المجر حوالى سنة 900 تحت حكم الملك [[ارباد|أرباد]] (تو سنة 907) بعد سلسلة من الغزوات فى القرن التاسع. كانت البابوية، اللى ارتبطت لفترة طويلة بأيديولوجية الاستقلال عن الملوك العلمانيين، أول من أكد على مطالبتها بالسلطة الدنيوية على العالم المسيحى بأكمله؛ و وصلت الملكية البابوية عزها فى أوائل القرن التلاتاشر فى عهد بابوية {{Nowrap|[[Innocent III]]}} (البابا 1198-1216). وصلت الحروب الصليبية الشمالية و تقدم الممالك المسيحية والتنظيمات العسكرية لالمناطق الوثنية قبل كده فى بحر البلطيق و شمال شرق [[فينلاندا]] لالاستيعاب القسرى للكتير من الشعوب الأصلية فى الثقافة الاوروبية. خلال أوائل العصور الوسطانيه العليا، كانت المانيا تحت حكم سلالة أوتون ، اللى كافحت للسيطرة على الدوقات الأقوياء اللى يحكمون الدوقيات الإقليمية ، اللى يرجع تاريخها لفترة الهجرة. سنة 1024، تم استبدالهم بسلالة ساليان ، اللى اشتبكت بشكل مشهور مع البابوية فى عهد الامبراطور {{Nowrap|[[Henry IV, Holy Roman Emperor|Henry IV]]}} (حكم من 1084 ل1105) بخصوص التعيينات الكنسية كجزء من الجدل حول التنصيب . وواصل خلفاؤه النضال ضد البابوية كمان ضد النبلاء الألمان. تلت وفاة الامبراطور {{Nowrap|[[Henry V, Holy Roman Emperor|Henry V]]}} (حكم من 1111 ل1125)، اللى مات دون ورثة، فترة من عدم الاستقرار لحد اتولا [[فريدريك بارباروسا|{{Nowrap|Frederick I}} بربروسا]] (حكم من 1155 ل1190) العرش الامبراطورى. و رغم أنه حكم بفعالية، لكن المشاكل الأساسية فضلت قائمة، و فضل خلفاؤه يكافحون لحد القرن التلاتاشر. كان حفيد بارباروسا [[فريدريك التانى]] (حكم من سنة 1220 لسنة 1250)، اللى كان كمان وريث لعرش صقلية بوالدته، يتصادم كتير مع البابوية. كانت بلاطه مشهورة بعلمائها، و كتير اتهم بالهرطقة . واجه هو وخلفاؤه كتير من الصعوبات، بما فيها غزو [[مونجول|المغول]] لاوروبا فى نص القرن التلاتاشر. قام المغول الاول بتحطيم إمارات كييف روس بعدين غزوا اوروبا الشرقية فى سنين 1241 و1259 و1287. [[ملف:Bayeux_Tapestry_scene44_William_Odo_Robert.jpg|left|تصغير| نسيج بايو (تفاصيل) بيظهر [[ويليام الاولانى ملك انجلترا|ويليام الفاتح]] (وسط) و أخويه اللى مشأشقاء [[روبرت كونت مورتين|روبرت، كونت مورتين]] (يمين) [[اودو دى بايو|وأودو]] ، أسقف [[بايو (بلديه فى فرنسا)|بايو]] فى دوقية نورماندى (شمال)]] فى عهد سلالة الكابيتيين، ابتدت الملكية الفرنسية فى توسيع سلطتها ببطء على النبلاء، حيث نمت من [[ايل دو فرانس|إيل دو فرانس]] لتفرض سيطرتها على المزيد من أجزاء البلاد فى القرنين الحداشر و الاتناشر. واجهوا منافس قوى فى دوقات نورماندى ، اللى غزوا انجلترا (حكم من 1066 ل1087) سنة 1066 تحت قيادة [[ويليام الاولانى ملك انجلترا|ويليام الفاتح]] (الدوق 1035-1087) و أنشأوا إمبراطورية عبر القناة استمرت، بأشكال مختلفة، طول بقية العصور الوسطانيه . كما استقر النورمان فى صقلية و جنوب ايطاليا، لما هبط [[روبرت جيسكارد]] (تو سنة 1085) هناك سنة 1059 و أسس دوقية بقت بعدين [[مملكة صقليه|مملكة صقلية]] . فى عهد سلالة أنجوى بقيادة {{Nowrap|[[Henry II of England|Henry II]]}} (حكم من 1154 ل1189) وابنه [[ريتشارد قلب الأسد|ريتشارد الأول]] (حكم من 1189 ل1199)، حكم ملوك انجلترا انجلترا و مناطق كبيرة من فرنسا، {{Efn-ua|This grouping of lands is often called the [[Angevin Empire]].<ref name=Feudal285>Barlow ''Feudal Kingdom'' pp. 285–286</ref>}} و جلب جواز هنرى التانى من [[اليانور اكيتاين|إليانور آكيتاين]] ( ماتت سنة 1204)، وريثة معظم جنوب فرنسا، السلطة دى للعيلة. {{Efn-ua|Eleanor had previously been married to [[Louis VII of France]] (r. 1137–1180), but their marriage was annulled in 1152.<ref name=Eleanor />}} خسر شقيق ريتشارد الأصغر [[جون ملك انجلترا|جون]] (حكم من 1199 ل1216) نورماندى وبقية الممتلكات الفرنسية الشمالية سنة 1204 لصالح الملك الفرنساوى [[فيليب اوجست|فيليب التانى أوغسطس]] (حكم من 1180 ل1223). و أدى ده لالخلاف بين النبلاء الإنجليز. وصلت الابتزازات المالية اللى فرضها جون لدفع ثمن محاولاته الفاشلة لاستعادة نورماندى لظهور ''[[ماجنا كارتا|الميثاق الأعظم (ماجنا كارتا)]]'' سنة 1215، و هو الميثاق اللى أكد على حقوق وامتيازات الرجال الأحرار فى انجلترا. فى عهد {{Nowrap|[[Henry III of England|Henry III]]}} (حكم من سنة 1216 لسنة 1272)، ابن جون، تم تقديم المزيد من التنازلات للنبلاء، وتقلصت السلطة الملكية. استمرت الملكية الفرنسية فى تحقيق مكاسب ضد النبلاء خلال أواخر القرنين الاتناشر و التلاتاشر ،و ده اتسبب فى إخضاع المزيد من الأراضى جوه المملكة للحكم الشخصى للملك و مركزية الإدارة الملكية. فى عهد [[لويس التاسع]] (حكم من سنة 1226 لسنة 1270)، ارتفعت المكانة الملكية لمستويات جديدة لما عمل لويس وسيط لمعظم دول اوروبا. {{Efn-ua|Louis was [[canonised]] in 1297 by Pope [[Boniface VIII]].<ref name=Hallam401>Hallam and Everard ''Capetian France'' p. 401</ref>}} و فى شبه الجزيرة الأيبيرية، ابتدت الدول المسيحية، اللى كانت محصورة فى الجزء الشمالى الغربى من شبه الجزيرة، فى الضغط على الدول الإسلامية فى الجنوب، هيا الفترة المعروفة باسم ''[[الاسترداد]]'' . بحلول سنة 1150 بالتقريب ، اندمج الشمال المسيحى فى الممالك الخمس الكبرى هيا [[مملكة ليون|ليون]] ، [[مملكة كاستييا|وكاستييا]] ، [[مملكة اراجون|واراجون]] ، [[مملكة ناڤارا|ونافارا]] ، [[مملكة پورتوجال|والبرتغال]] . فضلت جنوب شبه الجزيرة الأيبيرية تحت سيطرة الدول الإسلامية، فى البداية تحت [[امارة كوردوبا|حكم خلافة كوردوبا]] ، اللى انقسمت سنة 1031 لعدد متغير من الدول الصغيرة المعروفة باسم ''[[ملوك الطوايف|الطوايف]]'' ، <ref name="Davies345" /> اللى قاتلت مع المسيحيين لحد أرجعت [[دولة الموحدين|الخلافة الموحدية]] تأسيس الحكم المركزى على جنوب شبه الجزيرة الأيبيرية فى سبعينات القرن الاتناشر. تقدمت القوات المسيحية تانى فى أوائل القرن التلاتاشر، و وصلت عزها بالاستيلاء على [[سيبييا]] سنة 1248. === الحروب الصليبية === [[ملف:Crac_des_chevaliers_syria.jpeg|تصغير| اتبنا قلعة الحصن خلال الحروب الصليبية لصالح [[فرسان الاسبتاريه|فرسان الإسبتارية]] .]] فى القرن الحداشر، استولى الأتراك السلاجقة على جزء كبير من الشرق الأوسط، فاحتلوا بلاد فارس خلال اربعينات القرن الحداشر، وارمينيا فى ستينات القرن الحداشر، والقدس سنة 1070. سنة 1071، غلب الجيش التركى الجيش البيزنطى فى [[موقعة ملازكرد|معركة ملاذكرد]] و أسر الامبراطور البيزنطى [[رومانوس الرابع ديوجينيس|رومانوس الرابع]] (حكم من سنة 1068 لسنة 1071). بعد كده بقا الأتراك أحرار فى غزو آسيا الصغرى، الأمر اللى وجه ضربة خطيرة للإمبراطورية البيزنطية بالاستيلاء على جزء كبير من سكانها ومعقلها الاقتصادى. و رغم ان البيزنطيين أرجعو تنظيم صفوفهم واسترجعو عافيتهم لحد ما، إلا أنهم لم يستعيدوا آسيا الصغرى بالكامل و كانو ساعات كتير فى موقف دفاعى. كما واجه الأتراك صعوبات كمان ، حيث فقدوا السيطرة على القدس قدام [[الفاطميين]] فى مصر، وعانوا من سلسلة من الحروب الأهلية الداخلية. كما واجه البيزنطيين بلجاريا المتجددة، اللى انتشرت فى أواخر القرنين الاتناشر و التلاتاشر فى كل اماكن البلقان. الحروب الصليبية كانت تهدف لالاستيلاء على [[القدس]] من السيطرة الإسلامية. أعلن البابا [[اوربان التانى|أوربان التانى]] (البابا 1088-1099) عن [[الحمله الصليبيه الاولى|الحملة الصليبية الأولى]] فى مجمع كليرمونت سنة 1095 استجابة لطلب الامبراطور البيزنطى [[اليكسيوس الاول كومنينوس|ألكسيوس الاولانى كومنينوس]] (حكم 1081-1118) للحصول على المساعدة ضد المزيد من التقدم الإسلامى. ووعد أوربان [[صكوك الغفران|بتقديم التسامح]] لأى شخص شارك. حشد عشرات الآلاف من الناس من كل مستويات المجتمع فى كل اماكن اوروبا واستولوا على القدس سنة 1099. كانت واحده من سمات الحروب الصليبية هيا المذابح ضد اليهود المحليين اللى كانت بتحصل فى الغالب لما غادر الصليبيين بلادهم متجهين للشرق. كانت دى الأعمال وحشية بشكل خاص وقت الحملة الصليبية الأولى، لما تم تدمير المجتمعات اليهودية فى [[كولونيا]] [[ماينتس|وماينز]] [[فورمس, المانيا|وفورمس]] ، و مجتمعات تانيه فى المدن بين نهرين [[سين (نهر فى فرنسا)|السين]] والراين. كان واحد من النتايج التانيه للحروب الصليبية هو تأسيس نوع جديد من النظام الرهبانى، و هو النظام العسكرى [[فرسان المعبد|لفرسان الهيكل]] [[فرسان الاسبتاريه|وفرسان الإسبتارية]] ، اللى دمج الحياة الرهبانية مع الخدمة العسكرية. الباباوات دعو لشن الحروب الصليبية فى أماكن تانيه اللى مشأرض المقدسة: فى اسبانيا، و جنوب فرنسا، وعلى طول بحر البلطيق. اندمجت الحملات الصليبية الإسبانية مع ''حروب استرداد'' اسبانيا من المسلمين. رغم ان فرسان الهيكل وفرسان الإسبتارية شاركو فى الحروب الصليبية الإسبانية، فقد اتأسست طوايف دينية عسكرية إسبانية مماثلة، و بقا معظمها جزء من الطائفتين الرئيسيتين كالاترافا و سانتياجو بحلول بداية القرن الاتناشر. و فضلت اوروبا الشمالية كمان بره النفوذ المسيحى لحد القرن الحداشر أو بعده وبقت مكان للحروب الصليبية كجزء من الحروب الصليبية الشمالية فى القرنين الاتناشر والاربعتاشر. و وصلت دى الحملات الصليبية كمان لظهور نظام عسكرى، و هو نظام الإخوة السيف . هناك طائفة تانيه، هيا [[تيوتون|فرسان التيوتونيون]] ، رغم تأسيسها فى الدول الصليبية، إلا أنها ركزت معظم أنشطتها فى منطقة البلطيق بعد سنة 1225، و سنة 1309 نقلت مقرها لمارينبورغ فى [[بروسيا]] . === الحياة الفكرية === خلال القرن الحداشر، وصلت التطورات فى الفلسفة واللاهوت لزيادة النشاط الفكرى. كان فيه كلام بين الواقعيين و الإسميين حول مفهوم " الكليات ". و نشأ الخطاب الفلسفى بفضل إعادة اكتشاف [[اريسطو|أرسطو]] وتأكيده على [[التجريبيه|التجريبية]] [[العقلانيه|والعقلانية]] . قام علما زى [[بيار ابيلار|بيتر أبيلارد]] (تو سنة 1142) [[پيتير لومبارد|وبيتر لومبارد]] (تو سنة 1164) بإدخال المنطق الأرسطى فى علم اللاهوت. فى أواخر القرن الحداشر و أوائل القرن الاتناشر انتشرت المدارس الكاتدرائية فى كل اماكن اوروبا الغربية،و ده يشير لتحول التعلم من الأديرة لالكاتدرائيات والمدن. تم استبدال المدارس الكاتدرائية بدورها بالجامعات اللى أنشئت فى المدن الاوروبية الكبرى. اندمجت الفلسفة واللاهوت فى [[سكولايه|المدرسية]] ، هيا محاولة من جانب علما القرنين الاتناشر و التلاتاشر للتوفيق بين النصوص المعتمدة، و أبرزها أرسطو والكتاب المقدس. حاولت دى الحركة استخدام نهج منهجى للحقيقة والعقل ت عزها فى فكر [[توماس اكويناس|توما الأكوينى]] (تو سنة 1274)، اللى كتب كتاب ''Summa Theologica'' ، أو ''ملخص اللاهوت'' . [[ملف:Richard_of_Wallingford.jpg|left|تصغير| عالم من العصور الوسطانيه يقوم بإجراء قياسات دقيقة فى رسم توضيحى لمخطوطة تعود للقرن الاربعتاشر]] روح الفروسية و أخلاقيات الحب البلاطى اتطورت فى البلاط الملكى والنبيل. تم التعبير عن دى الثقافة [[لغه محليه|باللغات العامية]] مش اللاتينية، و كانت بتتكون من القصايد والقصص و الأساطير و الأغانى الشعبية اللى نشرها [[تروبادور|الشعراء الجوالون]] أو المينيسانج ، أو الشعراء المتجولون. فى الغالب كانت القصص ''تُدوَّن'' فى "أغانى الأعمال العظيمة"، زى ''أغنية رولاند'' أو ''أغنية هيلدبراند'' . كما تم إنتاج تاريخ علمانى و دينى. [[جيفرى مونماوث|ألف جيفرى مونماوث]] (تو سنة 1155) كتابه ''Historia Regum Britanniae'' ، و هو مجموعة من القصص و الأساطير عن [[الملك ارثر|آرثر]] . كان فيه أعمال تانيه اوضح فى التاريخ، زى كتاب [[اوتو فون فرايزنج|أوتو فون فريسينج]] (ت. 1158) ''Gesta Friderici Imperatoris'' اللى يفصل أفعال الامبراطور فريدريك بارباروسا، أو كتاب [[وليام مالميسبرى|ويليام مالميسبرى]] (ت. 1143) ''Gesta Regum'' عن ملوك انجلترا.<ref name="Davies349" /> تقدمت الدراسات القانونية خلال القرن الاتناشر. تمت دراسة القانون العلمانى والقانون الكنسى ، أو القانون الكنسى، فى العصور الوسطانيه العليا. شاف القانون العلمانى، أو القانون الرومانى، تقدم كبير باكتشاف قانون ''[[قانون جستنيان|كوربوس جوريس سيفيليس]]'' فى القرن الحداشر، و سنة 1100، ابتدا تدريس القانون الرومانى فى [[جامعة بولونيا|بولونيا]] . و أدى ده لتسجيل و توحيد القواعد القانونية فى كل اماكن اوروبا الغربية. تمت دراسة القانون الكنسى كمان ، و فى حوالى سنة 1140، كتب راهب اسمه جراتيان (من القرن الاتناشر)، و هو مدرس فى بولونيا، ما بقا النص القياسى للقانون الكنسى - ''المرسوم'' . ومن نتايج التأثير اليونانى و الإسلامى على الفتره دى فى تاريخ اوروبا استبدال [[نمر رومانى|الأرقام الرومانية]] بنظام الأعداد العشرية واختراع [[جبر|الجبر]] ، اللى سمح بتطور الرياضيات بشكل اكبر. تقدم علم الفلك بعد ترجمة كتاب ''[[الماجيست|الماجستى]]'' [[كلاوديوس بطليموس|لبطليموس]] من اليونانية للاتينية فى أواخر القرن الاتناشر. كما تمت دراسة الطب كمان ، و بالخصوص فى جنوب ايطاليا، حيث أثر الطب الإسلامى على [[المدرسه الطبيه الساليرنيه|المدرسة فى ساليرنو]] . === التكنولوجيا والعسكرية === [[ملف:Tommaso_da_modena,_ritratti_di_domenicani_(Ugo_di_Provenza)_1352_150cm,_treviso,_ex_convento_di_san_niccolò,_sala_del_capitolo.jpg|تصغير| صورة الكاردينال [[هوج اوف ساينت تشير|هيو من سانت شير]] بتوماسو دا مودينا ، 1352، أول تصوير معروف للنظارات]] اوروبا فى القرنين الاتناشر و التلاتاشر ، شافت نمواً اقتصادى وابتكارات فى أساليب الإنتاج. شملت التطورات التكنولوجية الهامة اختراع طاحونة الهواء ، والساعات الميكانيكية الأولى، وتصنيع [[الليكير (مشروب مقطر)|المشاريب الروحية المقطرة]] ، واستخدام الإسطرلاب . تم اختراع النظارات المقعرة حوالى سنة 1286 بحرفى إيطالى مش معروف، ممكن كان يعمل فى بيزا أو قرب ها. تطوير نظام تناوب الزراعة بثلاثة حقول لزراعة المحاصيل {{Efn-ua|It had spread to Northern Europe by 1000 and had reached Poland by the 12th century.<ref name=Epstein45>Epstein ''Economic and Social History'' p. 45</ref>}} اتسبب فى زيادة استخدام الأراضى من نصفها قيد الاستخدام كل سنه تحت نظام الحقلين القديم لثلثيها تحت النظام الجديد، مع زيادة لاحقة فى الإنتاج. تطوير المحراث الثقيل بزراعة التربة الثقيلة سمح بكفاءة اكبر، بمساعدة انتشار طوق الحصان ،و ده اتسبب فى استخدام الحصنه بدل الثيران. الحصنه أسرع من الثيران وتحتاج لمرعى أقل، هيا العوامل اللى ساعدت فى تنفيذ نظام الحقول الثلاثة. تمت زراعة البقوليات - زى البازلاء والفاصوليا والعدس - على نطاق أوسع كمحاصيل، و محاصيل الحبوب المعتادة من القمح والشوفان والشعير والجاودار. بنا [[كاتدرائيه|الكاتدرائيات]] والقلاع اتسبب فى تقدم تكنولوجيا البناء، وتطوير المبانى الحجرية الكبيرة. وشملت الهياكل المساعدة قاعات البلديات الجديدة و البيوت والكبارى ومخازن العشور . تحسن بناء المراكب باستخدام طريقة الضلع واللوح الخشبى بدل نظام الوصلة واللسان الرومانى القديم. وشملت التحسينات التانيه اللى تم إدخالها على المراكب استخدام الأشرعة اللاتينية ودفة المؤخرة ، والاتنين زاد من السرعة اللى ممكن بيها إبحار السفن. فى الشؤون العسكرية، زاد استخدام المشاة فى الأدوار المتخصصة. مع سلاح الفرسان الثقيل اللى لسه مهيمن، فى الغالب الجيوش كانت فيها رماة القوس والنشاب من الفرسان والمشاة، و خبراء المتفجرات و المهندسين. زاد استخدام القوس والنشاب، اللى كان معروف فى أواخر العصور القديمة، جزئى بسبب زيادة حروب [[حصار عسكرى|الحصار]] فى القرنين العاشر والحداشر. {{Efn-ua|Crossbows are slow to reload, which limits their use on open battlefields. In sieges, slowness is not as big a disadvantage as the crossbowman, who can hide behind fortifications while reloading.<ref name=Daily124>Singman ''Daily Life'' p. 124</ref>}} أدى الاستخدام المتزايد للأقواس النشابية خلال القرنين الاتناشر و التلاتاشر لاستخدام الخوذات ذات الوجه المقفول، والدروع الثقيلة، و دروع الحصنه . كان [[بارود|البارود]] معروف فى اوروبا فى نص القرن التلاتاشر، مع تسجيل استخدامه فى الحرب الاوروبية على ايد الإنجليز ضد الاسكتلنديين سنة 1304. بس، ف تم استخدامه بس كمتفجر مش كسلاح. تم استخدام المدافع فى الحصارات فى عشرينات القرن الاربعتاشر، وتم استخدام البنادق المحمولة باليد بحلول ستينات القرن الاربعتاشر. === الهندسة المعمارية و الفن والمزيكا === [[ملف:Maria_Lach_02.jpg|تصغير| كنيسة ماريا لاخ [[معمار رومانسكى|الرومانية]] [[دير ماريا لاش|، ألمانيا]]]] إنشاء الكنائس و الأديرة فى القرن العاشر، اتسبب فى تطوير العمارة الحجرية اللى طورت الأشكال الرومانية العامية، اللى اشتق منها مصطلح "رومانسيك". لما كان ذلك متاح ، تم إعادة تدوير المبانى الرومانية المصنوعة من الطوب والحجر للحصول على المواد اللازمة لصنعها. من البدايات التجريبية المعروفة باسم الرومانسكى الاولانى ، ازدهر الأسلوب وانتشر فى كل اماكن اوروبا فى شكل متجانس بشكل ملحوظ. قبل سنة 1000 بقليل، ابتدت موجة كبيرة من الكنائس الحجرية فى البناء فى كل اماكن اوروبا. تتميز المبانى [[معمار رومانسكى|الرومانية]] بجدران حجرية ضخمة، وفتحات تعلوها أقواس نصف دائرية، وشبابيك صغيرة، و أقبية حجرية مقوسة، خاصة فى فرنسا. بقت البوابة الكبيرة ذات النحت الملون البارز سمة أساسية للواجهات، و بالخصوص فى فرنسا، و فى الغالب كانت [[تاج العمود|تيجان]] الأعمدة منحوتة بمشاهد سردية لوحوش وحيوانات خيالية. حسب لمؤرخ الفن [[تشارلز رينالد دودويل|سى آر دودويل]] ، "كانت كل الكنائس فى الغرب بالتقريب مزينة بلوحات جدارية"، اللى مافضلش منها سوى القليل. بالتزامن مع التطور فى هندسة الكنائس، تم تطوير الشكل الاوروبى المميز للقلعة و بقا حاسم للسياسة والحرب. الفن الرومانى، و بالخصوص الأعمال المعدنية، كان فى عز تطوره فى الفن الموسانى ، حيث بقت الشخصيات الفنية المتميزة، بما فيها نيكولاس من فردان (تو سنة 1205)، واضحة. ممكن رؤية [[الفن فى اليونان القديمه|أسلوب كلاسيكى]] بالتقريب فى أعمال زى الخط الموجود فى لييج ، اللى يتناقض مع الحيوانات المتلوية فى شمعدان جلوسيستر المعاصر تمام. كانت الكتب المقدسة الكبيرة المزخرفة وكتب المزامير هيا الأشكال النموذجية للمخطوطات الفاخرة، كما ازدهرت أعمال الرسم على الجدران فى الكنائس، و فى الغالب كانت تتبع مخطط يتضمن ''[[يوم القيامه|يوم القيامة]]'' على الجدار الغربى، والمسيح فى الجلالة فى الطرف الشرقى، ومشاهد توراتية سردية على طول صحن الكنيسة، أو فى احسن مثال باقٍ، فى سان سافين سور جارتيمب ، على السقف المقبب . [[ملف:Nef_cathédrale_Laon.jpg|left|تصغير| التصميم الداخلى [[عماره قوطيه|القوطى]] [[كاتدرائيه لاون|لكاتدرائية لاون]] ، فرنسا]] منذ أوائل القرن الاتناشر، طوّر البناؤون الفرنساويين الطراز [[عماره قوطيه|القوطى]] ، اللى يتميز باستخدام أقبية الضلع ، و الأقواس المدببة ، والدعامات الطياره ، وشبابيك [[زجاج معشق|الزجاج الملون]] الكبيرة. كان يستخدم بشكل رئيسى فى الكنائس والكاتدرائيات واستمر لحد القرن الستاشر فى معظم اماكن اوروبا. بتشمل الأمثلة الكلاسيكية للعمارة القوطية [[كاتدرائيه شارتر|كاتدرائية شارتر]] [[كاتدرائيه ريمس|وكاتدرائية ريمس]] فى فرنسا، و كاتدرائية سالزبورى فى انجلترا. بقا الزجاج الملون عنصر حاسم فى تصميم الكنائس، اللى استمرت فى استخدام اللوحات الجدارية بصوره كبيره، اللى فقدت دلوقتى كلها بالتقريب . خلال الفتره دى، نقلت ممارسة زخرفة المخطوطات تدريجى من الأديرة لورش العمل العلمانية، بحيث حسب لجانيتا بينتون "بحلول سنة 1300، اشترى معظم الرهبان كتبهم من المحلات"، وتطور [[اجبيه|كتاب الساعات]] كشكل من أشكال الكتب التعبدية للعلمانيين. ظل العمل المعدنى هو الشكل الفنى الاكتر شهرة، كان مينا ليموج خيار منتشر وبأسعار معقولة نسبى للأشياء زى الصناديق المقدسة والصلبان. فى ايطاليا، وصلت ابتكارات [[تشيمابو|تشيمابوى]] [[دوكسيو دى بونينسيجنا|ودوتشيو]] ، اللى تلاها المعلم تريسينتو [[جوتو دى بوندونى|جيوتو]] (تو سنة 1337)، لزيادة تعقيد ومكانة الرسم على الألواح واللوحات [[الفريسكو|الجدارية]] بشكل كبير. الرخاء المتزايد خلال القرن الاتناشر اتسبب فى زيادة إنتاج الفن العلماني؛ حيث نجت كتير من الأشياء العاجية المنحوتة زى قطع الألعاب و الأمشاط والشخصيات الدينية الصغيرة. === حياة الكنيسة === [[ملف:Bonaventura_Berlinghieri_Francesco.jpg|تصغير| أسس القديس [[فرانسيس الاسيزى|فرنسيس الأسيزى]] ، اللى صوره بونافينتورا بيرلينجيرى سنة 1235، الرهبانية [[الفرنسيسكان|الفرنسيسكانية]] .]] التعديل الرهبانى بقا قضية مهمة خلال القرن الحداشر، حيث ابتدت النخبة تشعر بالقلق من أن الرهبان لا يلتزمون بالقواعد اللى تربطهم بحياة دينية شديده. اتأسس دير كلونى ، فى منطقة [[ماكون (بلديه فى فرنسا)|ماكون]] فى فرنسا عام 909، كجزء من تعديلات كلونى ، هيا حركة اكبر للتعديل الرهبانى استجابة لده الخوف. بسرعه كسب كلونى سمعة طيبة فى التقشف والصرامة. سعت لالحفاظ على جودة عالية من الحياة الروحية بوضع نفسها تحت حماية البابوية وانتخاب رئيس دير خاص بيها دون تدخل من العلمانيين، و علشان كده الحفاظ على الاستقلال الاقتصادى والسياسى عن اللوردات المحليين. التعديل الرهبانى ألهم التغيير فى الكنيسة العلمانية. البابا [[ليون التاسع]] (البابا 1049-1054) جلب المثل العليا اللى استند ليها المبدأ ده للبابوية اللى قدمت أيديولوجية الاستقلال الدينى اللى وصلت لالجدل حول التنصيب فى أواخر القرن الحداشر. ده شمل البابا [[جريجورى السابع]] (البابا 1073-1085) و الامبراطور هنرى الرابع، اللى اصطدما فى البداية بخصوص التعيينات الأسقفية، و هو النزاع اللى تحول لمعركة حول أفكار التنصيب ، والجواز الدينى، [[السيمونيه|والسيمونية]] . رأى الامبراطور أن حماية الكنيسة هيا واحده من مسؤولياته، و كان عايز الحفاظ على حقه فى تعيين اختياراته كأساقفة جوه أراضيه. بس، أصرت البابوية على استقلال الكنيسة عن اللوردات العلمانيين. فضلت دى القضايا دون حل بعد تسوية سنة 1122، المعروفة باسم اتفاقية فورمز . ويمثل ده النزاع مرحلة مهمه فى إنشاء ملكية بابوية منفصلة عن السلطات العلمانية ومتساوية معها. و كان لده كمان نتيجة دائمة تتمثل فى تمكين الأمراء الألمان على حساب الأباطرة الألمان. [[ملف:Abbey-of-senanque-provence-gordes.jpg|left|تصغير| دير سينانك ، جوردس ، فرنسا]] العصور الوسطانيه العليا كانت فترة حركات دينية عظيمة. و الحروب الصليبية والتعديلات الرهبانية، سعى الناس لالمشاركة فى أشكال جديدة من الحياة الدينية. اتأسست رهبانيات جديدة، بما فيها [[الكرثوزيان|الرهبان الكارثوسيون]] [[رهبنه سيسترسيه|والسيسترسيون]] . و اتوسعت الأخيرة، على وجه الخصوص، بسرعة فى سنين ها الأولى تحت إشراف [[برنارد من كليرفو]] (تو سنة 1153). و تشكلت دى الرهبانية الجديدة استجابة لشعور العلمانيين بأن الرهبنة البيندكتية لم تعتبر تلبى احتياجات العلمانيين، اللى أرادوا، مع دول الراغبين فى دخول الحياة الدينية، الرجوع لالرهبنة [[ناسك|الهرمسية]] البسيطة للمسيحية المبكرة، أو عيش [[تلاميذ المسيح|حياة رسولية]] . وتم تشجيع [[مواقع مقدسه مسيحيه|الحج الدينى]] كمان . استقبلت مواقع الحج القديمة زى روما والقدس [[كاتدرائيه سانتياجو دى كومبوستيلا|وكومبوستيلا]] اعداد متزايدة من الزوار، كما برزت مواقع جديدة زى مونتى جارجانو [[بازيليك سان نقولا|وبارى]] . فى القرن التلاتاشر، تمت الموافقة على الرهبنات المتسولة - [[الفرنسيسكان]] [[دومينيكانيه|والدومينيكان]] - اللى أقسموا عهود الفقر وكسبوا عيشهم عن طريق التسول، على ايد البابوية. كما حاولت جماعات دينية زى الوالدنسيين والهوميلياتى الرجوع لحياة المسيحية المبكرة فى نص القرن الاتناشر و أوائل القرن التلاتاشر، هيا حركة هرطوقية تانيه أدانتها البابوية. وانضم تانيين ل[[كاثار|الكاثار]] ، هيا حركة تانيه أدانتها البابوية باعتبارها هرطوقية. سنة 1209، تم شن حملة صليبية ضد الكاثار، هيا الحملة الصليبية الكاثارية ، اللى، بالاشتراك مع محاكم التفتيش فى العصور الوسطانيه ، وصلت لالقضاء عليهم. == أواخر العصور الوسطانيه == === حرب و مجاعة و طاعون === السنين الأولى من القرن الاربعتاشر اتميزت بالمجاعات، اللى وصلت عزها بالمجاعة الكبرى فى الفترة من 1315 ل1317. وشملت أسباب المجاعة الكبرى الانتقال البطيء من فترة الدفء فى العصور الوسطانيه للعصر الجليدى الصغير ،و ده جعل السكان اتعرضة للخطر لما تسبب سوء الأحوال الجوية فى فشل المحاصيل. كانت السنين 1313-1314 و1317-1321 ممطرة بشكل مفرط فى كل اماكن اوروبا،و ده اتسبب فى فشل المحاصيل بصوره كبيره. تغير المناخ - اللى اتسبب فى انخفاض متوسط درجات الحرارة السنوية فى اوروبا خلال القرن الاربعتاشر - كان مصحوب بتباطؤ اقتصادى. [[ملف:Jacquerie_Navarre.jpg|يسار|تصغير| إعدام بعض زعماء عصابة ''الجاكيري'' ، من مخطوطة من القرن الاربعتاشر لـ ''Chroniques de France ou de St Denis'']] تبع المشاكل دى سنة 1347 [[الموت الاسود|الموت الأسود]] ، و هو [[وباء عالمى|وباء]] انتشر فى كل اماكن اوروبا خلال السنين الثلاث اللى بعد كده . {{Efn-ua|The historical consensus for the last 100 years has been that the Black Death was a form of [[bubonic plague]]. but some historians have [[Theories of the Black Death|begun to challenge this view]] in recent years.<ref name=Epstein171>Epstein ''Economic and Social History'' pp. 171–172</ref>}} ممكن عدد القتلى حوالى 35 شخص .&nbsp;عدد سكان اوروبا حوالى مليون انسان ، أى يقارب من ثلث السكان. كانت المدن الاكتر تضررا بسبب ظروفها المزدحمة. {{Efn-ua|One town, [[لوبيك]] in Germany, lost 90&nbsp;percent of its population to the Black Death.<ref name=Daily189>Singman ''Daily Life'' p. 189</ref>}} سابت مساحات كبيرة من الأرض مأهولة بالسكان بشكل متفرق، و فى بعض الأماكن سابت الحقول دون زراعة. ارتفعت الأجور مع سعى أصحاب الأراضى لجذب عدد أقل من العمال المتاحين لحقولهم. و كان فيه مشاكل تانيه زى انخفاض الإيجارات وانخفاض الطلب على الغذاء،و ده اتسبب فى خفض الدخل الزراعى. وشعر العمال الحضريون كمان بحقهم فى الحصول على مكاسب اكبر، واندلعت الانتفاضات الشعبية فى كل اماكن اوروبا. ومن الانتفاضات كانت ثورة ''الجاكية'' فى فرنسا، وثورة الفلاحين فى انجلترا، والثورات فى مدن [[فلورنسا]] فى ايطاليا، [[جنت|وغنت]] [[بروج|وبروج]] فى فلاندرز. وصلت صدمة الطاعون لزيادة التقوى فى كل اماكن اوروبا، اللى تجلى ذلك فى تأسيس جمعيات خيرية جديدة، و إذلال الذات على ايد الجلادين ، و إلقاء اللوم على اليهود . زادت الأوضاع اضطراب بسبب رجوع الطاعون خلال بقية القرن الاربعتاشر؛ حيث استمر فى ضرب اوروبا بشكل دورى خلال بقية العصور الوسطانيه .<ref name="MAPlague" /> === المجتمع والاقتصاد === المجتمع فى كافة اماكن اوروبا كان مضطرب بسبب الاضطرابات اللى تسبب فيها الموت الأسود. تم التخلى عن الأراضى اللى كانت ذات إنتاجية هامشية تمكن الناجون من الحصول على مناطق اكتر خصوبة. رغم تراجع [[فلاح عبد|نظام العبودية]] فى اوروبا الغربية، إلا أنه بقا اكتر انتشار فى اوروبا الشرقية، حيث فرضه أصحاب الأراضى على مستأجريهم اللى كانو أحرار فى السابق. قام معظم الفلاحين فى اوروبا الغربية بتغيير العمل اللى كانو يدينون به لملاك الأراضى لإيجارات نقدية.<ref name="Keen234" /> انخفضت نسبة الأقنان بين الفلاحين من 90% ليقارب من 50% بحلول نهاية الفترة. و بقا أصحاب الأراضى كمان اكتر وعى بالمصالح المشتركة مع أصحاب الأراضى التانيين وانضموا لبعضهم البعض لابتزاز امتيازات حكوماتهم. و بدافع جزئى من شجع أصحاب الأراضى، حاولت الحكومات تشريع الرجوع لالظروف الاقتصادية اللى كانت موجودة قبل الموت الأسود. بقا غير رجال الدين اكتر معرفة بالقراءة والكتابة، وابتدت السكان الحضريون فى تقليد اهتمام النبلاء بالفروسية. تم طرد المجتمعات اليهودية من انجلترا سنة 1290 ومن فرنسا سنة 1306 . و رغم السماح لبعضهم بالرجوع لفرنسا، لكن معظمهم ماتسمحش لهم بذلك. هاجر كتير من اليهود شرق، واستقرو فى بولندا والمجر. تم طرد اليهود من [[مرسوم الحمرا|اسبانيا سنة 1492]] ، وتشتتوا فى تركيا وفرنسا وايطاليا و نيديرلاند. استمر صعود القطاع المصرفى فى ايطاليا خلال القرن التلاتاشر طول القرن الاربعتاشر، و كان ذلك مدفوع جزئى بالحروب المتزايدة فى الفتره دى وحاجة البابوية لنقل الأموال بين الممالك. قامت كتير من الشركات المصرفية بإقراض العيلة المالكة الأموال مع وجود مخاطر كبيرة، حيث اتعرضت بعضها للإفلاس لما تخلف الملوك عن سداد قروضهم. {{Efn-ua|As happened with the [[Bardi family|Bardi]] و [[Peruzzi]] firms in the 1340s when King [[Edward III of England]] repudiated their loans to him.<ref name=Keen237 />}} === نهضة الدولة === [[ملف:Europe_1360.jpg|left|تصغير| اوروبا سنة 1360]] دول قومية قوية قائمة على الملكية نشأت فى كل اماكن اوروبا فى أواخر العصور الوسطانيه ، و بالخصوص فى [[مملكة انجلترا|انجلترا]] ، [[مملكة فرنسا|وفرنسا]] ، والممالك المسيحية فى شبه الجزيرة الأيبيرية: [[تاج اراجون|اراجون]] ، [[تاج كاستییا|وكاستييا]] ، [[مملكة پورتوجال|والبرتغال]] . و وصلت الصراعات الطويلة فى الفتره دى لتعزيز السيطرة الملكية على ممالكها و كانت قاسية اوى على الفلاحين. استفاد الملوك من الحروب اللى وصلت لتوسيع التشريعات الملكية وزيادة الأراضى اللى يسيطرون عليها بشكل مباشر. إن دفع تكاليف الحروب يتطلب أن تبقا أساليب الضرائب اكتر فعالية وكفاءة، و كتير كان معدل الضرائب يرتفع. سمح شرط الحصول على موافقة دافعى الضرائب للهيئات التمثيلية زى البرلمان الإنجليزى والجمعية العامة الفرنسية بالحصول على القوة والسلطة. [[ملف:Joan_of_Arc_miniature_graded.jpg|تصغير| [[جان دارك]] فى تصوير يرجع للقرن الخمستاشر]] طوال القرن الاربعتاشر، سعى الملوك الفرنساويين لتوسيع نفوذهم على حساب الممتلكات الإقليمية للنبلاء. واجهوا صعوبات عند محاولتهم مصادرة ممتلكات الملوك الإنجليز فى جنوب فرنسا،و ده اتسبب فى بداية [[حرب الميت سنه|حرب المائة عام]] ، اللى اندلعت من سنة 1337 لسنة 1453. فى وقت بدرى من الحرب، كسب الإنجليز بقيادة [[ادوارد التالت ملك انجلترا|إدوارد التالت]] (حكم من سنة 1327 لسنة 1377) وابنه [[ادوارد الامير الاسود|إدوارد، الأمير الأسود]] (تو سنة 1376)، {{Efn-ua|Edward's nickname probably came from his black armour, and was first used by [[John Leland (antiquary)|John Leland]] in the 1530s or 1540s.<ref name=BP242>Barber ''Edward'' pp. 242–243</ref>}} بمعركتين كريسى وبواتييه ، واستولوا على مدينة [[كاليه]] ، و كسبوا بالسيطرة على جزء كبير من فرنسا. {{Efn-ua|Calais remained in English hands until 1558.<ref name=Davies545>Davies ''Europe'' p. 545</ref>}} كادت الضغوط الناتجة أن توصل لتفكك المملكة الفرنسية خلال السنين الأولى من الحرب. فى أوائل القرن الخمستاشر ، اقتربت فرنسا تانى من التفكك، لكن فى أواخر عشرينات القرن الخمستاشر ، وصلت النجاحات العسكرية [[جان دارك|لجان دارك]] ( ماتت سنة 1431) لانتصار الفرنسيين والاستيلاء على آخر الممتلكات الإنجليزية فى جنوب فرنسا سنة 1453. و كان الثمن باهظا، علشان كان عدد سكان فرنسا فى نهاية الحروب فى الغالب نصف ما كان عليه فى بداية الصراع. و عكس كده، أثرت الحروب بشكل إيجابى على الهوية الوطنية الإنجليزية ، وساهمت لحد كبير فى دمج الهويات المحلية المختلفة فى مثال وطنى إنجليزى. ساعد الصراع مع فرنسا كمان فى خلق ثقافة وطنية فى انجلترا منفصلة عن الثقافة الفرنسية، اللى كانت فى السابق ذات تأثير مهيمن. هيمنة القوس الطويل الإنجليزى ابتدت خلال المراحل المبكرة من حرب المائة عام، وظهرت المدافع فى ساحة المعركة فى كريسى سنة 1346. [[الامبراطوريه الرومانيه المقدسه|الامبراطوريه الرومانيه المقدسة]] فى المانيا الحديثة، استمرت فى الحكم، لكن الطبيعة الاختيارية للتاج الامبراطورى تعنى أنه ماكانش هناك سلالة دائمة ممكن تتشكل حولها دولة قوية. و فى الشرق، بقت ممالك بولندا والمجر [[مملكة بوهيميا|وبوهيميا]] أقوى. فى شبه الجزيرة الأيبيرية، استمرت الممالك المسيحية فى اكتساب الأراضى من الممالك الإسلامية فى شبه الجزيرة؛ ركزت پورتوجال على التوسع فى الخارج خلال القرن الخمستاشر ، كانت الممالك التانيه تعانى من صعوبات تتعلق بخلافة العرش ومخاوف تانيه. بعد خسارة حرب المائة عام، عانت انجلترا من حرب أهلية طويلة اتعرفت باسم [[حروب الوردتين]] ، اللى استمرت لحد تسعينيات القرن الخمستاشر <ref name="Watts340" /> ولم تنته إلا لما بقا [[هنرى السابع ملك انجلترا|هنرى تيودور]] (حكم من 1485 ل1509 باسم هنرى السابع) ملك وعزز سلطته بانتصاره على [[ريتشارد التالت ملك انجلترا|ريتشارد التالت]] (حكم من 1483 ل1485) فى [[معركة بوسورث|بوسورث]] سنة 1485. فى الدول الإسكندنافية، قامت [[مارجريتا الاولى الدانماركيه|مارجريت الأولى ملكة الدنمارك]] (حكمت فى الدنمارك 1387–1412) بتوحيد النرويج و الدنمارك والسويد فى اتحاد كالمار ، اللى استمر لحد سنة 1523. كانت القوة الرئيسية المحيطة ببحر البلطيق هيا الرابطة الهانزية، هيا اتحاد تجارى من دول المدن اللى كانت تتاجر من اوروبا الغربية لروسيا. اسكتلندا خرجت من الهيمنة الإنجليزية تحت حكم [[روبرت الاول ملك اسكتلندا|روبرت بروس]] (حكم من 1306 ل1329)، اللى اخد اعتراف بابوى بملكيته سنة 1328. === انهيار الدولة البيزنطية === رغم ان الأباطرة الباليولوجيين استعادو القسطنطينية من الاوروبيين الغربيين سنة 1261، إلا أنهم ماقدروش أبدًا من استعادة السيطرة على كتير من الأراضى الامبراطورية السابقة. كانو يسيطرون فى العاده على جزء صغير بس من شبه جزيرة البلقان قرب القسطنطينية، والمدينة نفسها، و بعض الأراضى الساحلية على [[البحر الاسود|البحر الأسود]] وحول [[بحر ايجه|بحر إيجه]] . تم تقسيم الأراضى البيزنطية السابقة فى البلقان بين مملكة صيربيا الجديدة، و الامبراطورية البلغارية التانيه ، و مدينة الدولة [[جمهورية ڤينيسيا|ڤينيسيا]] . هددت قبيلة تركية جديدة سلطة الأباطرة البيزنطيين، [[امبراطوريه عثمانيه|العثمانيين]] ، اللى أسسو نفسهم فى الأناضول فى القرن التلاتاشر و توسعوا بشكل مطرد طول القرن الاربعتاشر. توسع العثمانيين فى اوروبا، وحولوا بلجاريا لدولة تابعة بحلول سنة 1366، واستولوا على صيربيا بعد هزيمتها فى [[معركة قوصوه|معركة كوسوفو]] سنة 1389. اجتمع الاوروبيين الغربيون لمساعدة المسيحيين فى البلقان و أعلنوا حملة صليبية جديدة سنة 1396؛ وتم إرسال جيش كبير لالبلقان، حيث انغلب فى [[معركة نيقوبولس (1396)|معركة نيكوبوليس]] . أخير [[سقوط كونستانتينوپوليس|استولى]] العثمانيين على القسطنطينية سنة 1453. === الجدل جوه الكنيسة === [[ملف:07_Grégoire_XI_(couronné_par_Guy_de_Boulogne).jpg|left|تصغير| [[جى بولونى|جاى من بولون]] يتوج البابا جريجورى الحداشر فى صورة مصغرة من القرن الخمستاشر من سجلات فرويسارت]] النزاعات جوه قيادة الكنيسة خلال القرن الاربعتاشر المضطرب، وصلت ل[[بابوية افينيون|بابوية أفينيون]] فى الفترة من 1309 ل1376، اللى تسمى كمان "الأسر البابلى للبابوية" (إشارة ل[[السبى البابلى|الأسر البابلى]] لليهود)، بعدين ل[[الانشقاق الغربى|الانشقاق العظيم]] ، اللى استمر من سنة 1378 لسنة 1418، لما كان فيه اثنان بعدين 3 باباوات متنافسون، كل منهم مدعوم على ايد شوية دول. اجتمع المسؤولين الكنسيون فى [[مجمع كونستانس]] سنة 1414، و فى العام اللى بعد كده عزل المجمع واحد من الباباوات المنافسين ولم يبق سوى اثنين من المطالبين بالمنصب. و بعد كده المزيد من الإيداعات، و فى نوفمبر 1417، انتخب المجلس [[مارتن الخامس]] (البابا 1417-1431) بابا. و الانشقاق، كانت الكنيسة الغربية تعانى من الخلافات اللاهوتية، و بعضها تحول لهرطقات. [[جون ويكليف]] (تو سنة 1384)، و هو عالم لاهوت إنجليزى، أُدين بالهرطقة سنة 1415 لتعليمه أن العلمانيين لازم يكون عندهم حق الوصول لنص الكتاب المقدس، فضل عن تبنيه لآراء حول [[تناول|القربان المقدس]] تتعارض مع عقيدة الكنيسة. أثرت تعاليم ويكليف على اثنتين من الحركات الهرطوقية الكبرى فى أواخر العصور الوسطانيه : حركة لولاردى فى انجلترا والحركة [[هوسيون|الهوسيتية]] فى بوهيميا. ابتدت الحركة البوهيمية بتعاليم [[يان هوس]] ، اللى اتحرق على المحك سنة 1415 بعد ما أدانه مجمع كونستانس باعتباره هرطوقى. رغم ان الكنيسة الهوسية كانت هدف للحملات الصليبية، إلا أنها نجت من العصور الوسطانيه . و تم تصنيع بدع تانيه، زى الاتهامات الموجهة لفرسان الهيكل اللى وصلت لقمعهم سنة 1312، وتقسيم ثرواتهم الكبيرة بين الملك الفرنساوى [[فيليب الرابع ملك فرنسا|فيليب الرابع]] (حكم من 1285 ل1314) وفرسان الإسبتارية. البابوية حسنت الممارسة دى فى القداس فى أواخر العصور الوسطانيه ، حيث قررت أن رجال الدين وحدهم هم اللى سُمح لهم بالمشاركة فى النبيت فى القربان المقدس. وده زاد من المسافة بين العلمانيين العلمانيين ورجال الدين. واستمر العلمانيون فى ممارسة الحج، وتبجيل الآثار، و الإيمان بقوة الشيطان. كتب صوفيون زى [[ميستر اكهرت|مايستر إيكهارت]] (تو سنة 1327) [[توما الكمبيسى|وتوماس أ كيمبيس]] (تو سنة 1471) أعمال علمت العلمانيين التركيز على حياتهم الروحية الداخلية، الأمر اللى أرست الأساس للتعديل البروتستانتى. و التصوف، انتشر الاعتقاد بالسحرة والشعوذة بصوره كبيره. بحلول أواخر القرن الخمستاشر ، ابتدت الكنيسة فى إضفاء مصداقية على المخاوف الشعبية من السحر بإدانتها للسحرة سنة 1484 و نشر كتاب ''Malleus Maleficarum'' سنة 1486، و هو الدليل الاكتر شعبية لصائدى السحرة. === العلما والمثقفين والاستكشاف === خلال أواخر العصور الوسطانيه ، قاد علما دين زى [[دانز سكوطس|جون دنس سكوتس]] (تو سنة 1308) [[وليم الاوكامى|وويليام الأوكامى]] (تو سنة 1348) رد فعل ضد المدرسة الفكرية، معترضين على تطبيق العقل على الإيمان. وصلت جهودهم لتقويض فكرة أفلاطون السائدة حول الكونيات. إن إصرار أوكام على أن العقل يعمل بشكل مستقل عن الإيمان سمح بفصل العلم عن اللاهوت والفلسفة. اتميزت الدراسات القانونية بالتقدم المطرد للقانون الرومانى فى مجالات الفقه اللى كانت تحكمها فى السابق القانون العرفى . و كانت انجلترا هيا الاستثناء الوحيد لده الاتجاه، حيث ظل [[القانون العام]] هو السائد. قامت بلاد تانيه بتدوين قوانينها؛ تم إصدار القوانين فى كاستييا وبولندا [[دوقية ليتوانيا الكبرى|وليتوانيا]] . [[ملف:Studying_astronomy_and_geometry.jpg|تصغير| رجال الدين يدرسو [[فلك|علم الفلك]] والهندسة ، فرنسيون، أوائل القرن الخمستاشر]] التعليم ركز فى الأغلب على تدريب رجال الدين فى المستقبل. ظل التعلم الأساسى للحروف و الأرقام من اختصاص العيله أو كاهن القرية، لكن المواد الثانوية من الثلاثية - القواعد والبلاغة و المنطق - كانت تدرس فى المدارس الكاتدرائية أو المدارس اللى توفرها المدن. انتشرت المدارس الثانوية التجارية، و فى بعض المدن الإيطالية كان فيه اكتر من مدرسة ثانوية تجارية. وانتشرت الجامعات كمان فى مختلف اماكن اوروبا فى القرنين الاربعتاشر والخمستاشر. ارتفعت معدلات معرفة القراءة والكتابة بين عامة الناس لكن فضلت منخفضة؛ حيث أشار واحد من التقديرات لأن معدل معرفة القراءة والكتابة وصل 10% بين الذكور و1% بين الإناث سنة 1500. [[ملف:Press_-Bettman.jpg|تصغير| ابتدا [[يوهانيس جوتينبرج|جوتنبرج]] انتشار الطباعة من [[ماينتس|ماينز]] بألمانيا]] زاد نشر الأدب العامى، مع [[دانتى اليجييرى|دانتى]] (تو سنة 1321)، [[فرانشيسكو بيتراركا|وبترارك]] (تو سنة 1374)، [[جيوفانى بوكاتشيو|وجيوفانى بوكاتشيو]] (تو سنة 1375) فى ايطاليا فى القرن الاربعتاشر، [[جيفرى تشوسر|وجيفرى تشوسر]] (تو سنة 1400) [[ويليام لانجلاند|وويليام لانجلاند]] (تو سنة 1386) فى انجلترا، [[فرانسوا فيلون|وفرانسوا فيون]] (تو سنة 1464) وكريستين [[كريستين دى بيزان|دى بيزان]] (تو سنة 1430) فى فرنسا. ظل كتير من الأدب دينى، و رغم استمرار كتابة كتير منه باللغة اللاتينية، فقد نشأ طلب جديد على حياة القديسين و غيرها من المنشورات التعبدية باللغات العامية. و غذت دى الحركة نمو حركة ''التدين الحديث'' ، و بالخصوص فى تشكيل جماعة إخوان الحياة المشتركة ، لكن كمان فى أعمال الصوفيين الألمان زى مايستر إيكهارت [[جوهانس تاولر|ويوهانس تاولر]] (تو سنة 1361). كما تطور المسرح كمان فى هيئة مسرحيات المعجزات اللى قدمتها الكنيسة.<ref name="Davies438" /> و فى نهاية الفتره دى، أدى تطوير المطبعة على ايد [[يوهانيس جوتينبرج|يوهانس جوتنبرج]] فى حوالى سنة 1450 لإنشاء دور النشر فى كل اماكن اوروبا بحلول سنة 1500. فى أوائل القرن الخمستاشر ، ابتدت بلاد [[شبه الجزيره الايبيريه|شبه الجزيرة الأيبيرية]] برعاية الاستكشاف بره حدود اوروبا. بعت الأمير [[هنرى الملاح]] البرتغالى (ت. 1460) بعثات اكتشفت [[جزر الكنارى]] ، [[جزر الازور|وجزر الأزور]] ، [[كابو فيردا|والرأس الأخضر]] خلال حياته. بعد وفاته، استمرت الاستكشافات؛ حيث قام [[بارتولوميو دياز|بارتولوميو دياس]] (تو سنة 1500) بجولة حول [[رأس الرجاء الصالح]] سنة 1486، و أبحر [[فاسكو دا جاما]] (تو سنة 1524) حول افريقيا للهند سنة 1498. رعت المملكتان الإسبانيتان المشتركتان كاستييا واراجون رحلة الاستكشاف اللى قام بيها [[كريستوفر كولومبوس]] (تو سنة 1506) سنة 1492 اللى اكتشفت الأمريكتين . رعت التاج الإنجليزى فى عهد [[هنرى السابع ملك انجلترا|هنرى السابع]] رحلة [[جون كابوت]] (تو سنة 1498) سنة 1497، اللى هبطت فى [[جزيره كيب بريتون|جزيرة كيب بريتون]] . === التطورات التكنولوجية والعسكرية === [[ملف:Crescenzi_calendar.jpg|تصغير|التقويم الزراعى، حوالى سنة 1470، من مخطوطة بييترو دى كريسينزى]] كان واحد من التطورات الرئيسية فى المجال العسكرى خلال أواخر العصور الوسطانيه هو الاستخدام المتزايد للمشاة والفرسان الخفيفين. استخدم الإنجليز كمان رماة القوس الطويل، لكن الدول التانيه ماقدرتش من إنشاء قوات مماثلة بنفس النجاح. استمر تطور الدروع، مدفوع بالقوة المتزايدة للأقواس، وتم تطوير الدروع اللوحية لحماية الجنود من الأقواس و البنادق المحمولة باليد اللى تم تطويرها. وصلت الأسلحة القطبية لأهمية جديدة مع تطور المشاة الفلمنكيين والسويسريين المسلحين بالرماح والرماح الطويلة التانيه. فى الزراعة، الاستخدام المتزايد للأغنام صوفلياف الطويلة اتسبب فى غزل خيوط أقوى. و ذلك، حلت عجلة الغزل محل المغزل التقليدى لغزل الصوف،و ده اتسبب فى مضاعفة الإنتاج 3 مرات. {{Efn-ua|This wheel was still simple, as it did not yet incorporate a treadle-wheel to twist and pull the fibres. That refinement was not invented until the 15th century.<ref name=Daily36>Singman ''Daily Life'' p. 36</ref>}} كان فيه تطور أقل تطور من الناحية التكنولوجية، ولكنه كان لسه يؤثر بشكل كبير على الحياة اليومية، و هو استخدام الأزرار لقفل الهدوم،و ده سمح بتركيب احسن دون الحاجة لربط الهدوم على مرتديها. تم تطوير طواحين الهواء بإنشاء طاحونة البرج ،و ده يسمح بتدوير الجزء العلوى من طاحونة الهواء لمواجهة الاتجاه اللى تهب منه الرياح. ظهر فرن الصهر حوالى سنة 1350 فى السويد،و ده اتسبب فى زيادة كمية الحديد المنتج وتحسين جودته. كان أول قانون لبراءات الاختراع سنة 1447 فى ڤينيسيا يحمى حقوق المخترعين فى اختراعاتهم. === الفن و العمارة فى أواخر العصور الوسطانيه === [[ملف:Les_Très_Riches_Heures_du_duc_de_Berry_février.jpg|left|تصغير| مشهد من شهر فبراير من المخطوطة المضيئة Très Riches Heures du Duc de Berry اللى تعود للقرن الخمستاشر]] أواخر العصور الوسطانيه فى اوروبا تتوافق مع الفترات الثقافية فى ايطاليا فى عهد تريسينتو وعصر [[عصر النهضه|النهضة المبكر]] . واصلت اوروبا الشمالية واسبانيا استخدام الأساليب القوطية، اللى بقت اكتر تعقيد فى القرن الخمستاشر لحد نهايته بالتقريب . كان الطراز القوطى الدولى أسلوب ملكى انتشر فى معظم اماكن اوروبا فى العقود اللى تلت سنة 1400، علشان تج روائع زى Très Riches Heures du Duc de Berry . فى كل اماكن اوروبا، استمر الفن العلمانى فى التزايد حسب الكمية والنوعية. فى القرن الخمستاشر ، بقت الطبقات التجارية فى ايطاليا وفلاندرز من الرعاة المهمين، حيث كلفوا برسم صور صغيرة لنفسهم بالزيوت و مجموعة متزايدة من العناصر الفاخرة زى المجوهرات، وصناديق العاج ، وصناديق الكاسون ، وفخار المايوليكا . وشملت دى الأشياء كمان الفخار الإسبانى الموريسكى اللى أنتجه فى الغالب صانعو الفخار [[موديخار|المدجنون]] فى اسبانيا. رغم ان العيلة المالكة كانت تمتلك مجموعات ضخمة من الأطباق، لكن القليل منها بقى على قيد الحياة باستثناء الكأس الذهبية الملكية . تطورت صناعة الحرير الإيطالية بحيث لم تعتبر الكنائس والنخب الغربية بحاجة لالاعتماد على الواردات من بيزنطة أو العالم الإسلامى. فى فرنسا وفلاندرز، بقا نسج مجموعات من المفروشات زى ''"السيدة و وحيد القرن"'' صناعة فاخرة كبرى. أفسحت المخططات النحتية الخارجية الكبيرة للكنائس القوطية المبكرة المجال لمزيد من النحت جوه المبنى، حيث بقت المقابر اكتر تفصيل وتم نحت ميزات تانيه زى المنابر ساعات بشكل فخم، زى ما هو الحال فى المنبر اللى صممه جيوفانى بيسانو فى سانت أندريا . بقت مذابح الخشب المرسومة أو المنحوتة منتشرة، خاصة مع إنشاء الكنائس للكتير من المصليات الجانبية . كانت اللوحات النيديرلاندية المبكرة اللى رسمها فنانين زى [[يان فان ايك|يان فان آيك]] (تو سنة 1441) [[روجير فان در فايدن|وروجير فان دير فايدن]] (تو سنة 1464) تنافس اللوحات الإيطالية، كما فعلت المخطوطات المزخرفة الشمالية، اللى ابتدا جمعها بصوره كبيره فى القرن الخمستاشر على ايد النخب العلمانية، اللى كلفت كمان كتب علمانية، و بالخصوص كتب التاريخ. من سنة 1450 بالتقريب ، بقت الكتب المطبوعة منتشرة بسرعة، رغم أنها كانت لسه غاليه اوى. كان فيه حوالى 30.000 طبعة مختلفة من الطبعات الأولى ، أو الأعمال المطبوعة قبل سنة 1500، و ساعتها كانت المخطوطات المزخرفة تُكلف بس على ايد أفراد العيلة المالكة وعدد قليل من التانيين. كانت النقوش الخشبية الصغيرة اوى، اللى كانت كلها بالتقريب ذات طابع دينى، متاحة بأسعار معقولة لحد بالنسبة للفلاحين فى أجزاء من شمال اوروبا من نص القرن الخمستاشر . زودت النقوش الاكتر تكلفة سوق اكتر ثراء بصور متنوعة. == التصورات الحديثة == [[ملف:Gossuin_de_Metz_-_L'image_du_monde_-_BNF_Fr._574_fo42.jpg|تصغير|رسم توضيحى للأرض الكروية من العصور الوسطانيه فى نسخة من ''كتاب L'Image du monde'' تعود للقرن الاربعتاشر]] فى الغالب بتتصور العصور الوسطانيه على أنها "زمن الجهل والخرافات" اللى وضع "كلمة السلطات الدينية فوق الخبرة الشخصية والنشاط العقلاني". و ده إرث من [[عصر النهضه|عصر النهضة]] [[عصر التنوير|والتنوير]] لما قارن العلما بشكل إيجابى بين ثقافاتهم الفكرية و ثقافات العصور الوسطانيه . اعتبر علما عصر النهضة أن العصور الوسطانيه كانت فترة تراجع للثقافة والحضارة الرفيعة للعالم الكلاسيكى. رأى علما التنوير أن العقل متفوق على الإيمان و علشان كده نظرو للعصور الوسطانيه باعتبارها وقت للجهل والخرافات. و تانيين شافو أن العقل كان يحظى باحترام كبير خلال العصور الوسطانيه . يكتب مؤرخ العلوم [[ادوارد جرانت|إدوارد جرانت]] : "إذا تم التعبير عن الأفكار العقلانية الثورية [فى القرن التمنتاشر]، بقا ذلك ممكن بس بسبب التقليد الطويل فى العصور الوسطانيه اللى أسس لاستخدام العقل ك واحد من أهم الأنشطة البشرية". كما كتب [[ديفيد س. ليندبرج|ديفيد ليندبرج]] ، عكس الاعتقاد السائد، "نادر ما واجه عالم العصور الوسطانيه المتأخر القوة القسرية للكنيسة و كان ليعتبر نفسه حر (خاصة فى العلوم الطبيعية) فى اتباع العقل والملاحظة مكان قادا". وينعكس الكاريكاتير السائد فى الفتره دى كمان فى بعض المفاهيم الاكتر بالتحديد. هناك مفهوم غلط انتشر لأول مرة فى القرن التسعتاشر و لسه منتشر اوى، و هو أن كل الناس فى العصور الوسطانيه كانو يعتقدون أن الأرض مسطحة .<ref name="flat" /> ده مش صح، كان المحاضرون فى الجامعات فى العصور الوسطانيه يزعمون فى العاده أن الأدلة بتبيين أن الأرض كروية. يذكر ليندبيرج [[ارقام رونالد|ورونالد نامبرز]] ، و هو باحث آخر فى الفتره دى ، أنه "ماكانش هناك عالم مسيحى واحد فى العصور الوسطانيه لم يعترف بكرة الأرض ولم يعرف لحد محيطها التقريبي". ويستشهد نمبرز بمفاهيم غلطة تانيه زى "حظرت الكنيسة التشريح خلال العصور الوسطانيه "، أو "تسبب صعود المسيحية فى القضاء على العلوم القديمة"، أو "قمع الكنيسة المسيحية فى العصور الوسطانيه نمو الفلسفة الطبيعية"، كأمثلة على الأساطير الشائعة بصوره كبيره اللى لسه تمر على أنها حقيقة تاريخية، رغم عدم دعمها بالبحث التاريخى. == شوف كمان == * [[مصر فى العصور الوسطانيه]] * [[عصور الظلام]] == ملحوظات == {{notelist-ua|60em}}{{مصادر|30em}} * [http://www.netserf.org/ NetSERF] - اتصال الإنترنت بالموارد اللى تعود لالعصور الوسطانيه * [http://www.deremilitari.org/ De Re Militari: جمعية التاريخ العسكرى فى العصور الوسطانيه ] * [http://www.medievalmap.org/ Medievalmap.org] - خرائط تفاعلية من العصور الوسطانيه (تتطلب البرنامج الإضافى Flash). * [http://www.bl.uk/learning/histcitizen/medieval/medievalrealms.html العوالم فى العصور الوسطانيه ] - مصادر التعلم من المكتبة البريطانية، بما فيها دراسات المخطوطات الجميلة اللى تعود لالعصور الوسطانيه . * [http://www.medievalists.net/ Medievalists.net] - أخبار ومقالات عن الفتره دى * [http://medieval-history.org/ قاعدة بيانات التاريخ فى العصور الوسطانيه (MHDB)] * [[الاكاديميه النمساويه للعلوم|العوالم فى العصور الوسطانيه]] ، [https://medieval.vlg.oeaw.ac.at/ الموقع الرسمي] - مقالات عن الفتره دى * [http://www.the-orb.net/ ORB الكتاب المرجعى الإلكترونى للدراسات فى العصور الوسطانيه ] - مقالات وموسوعات أكاديمية محكمة * [https://blogs.commons.georgetown.edu/labyrinth/ المتاهة] - مصادر للدراسات فى العصور الوسطانيه {{العصور الوسطانيه}}{{Middle Ages by region}}{{History of Europe}}{{ثقافه غربيه}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:عصور وسطانيه]] [[تصنيف:عصور تاريخى]] [[تصنيف:القرن الخامس]] ryh2pv72egxlqke1jx3trrbm27mnggp 0 6989 13235568 13235505 2026-09-17T12:33:21Z Ghaly 11 /* شوف كمان */ 13235568 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات قديس}} '''القديس مرقص'''{{efn|{{langx|la|Marcus}}; {{langx|grc|Μᾶρκος|Mârkos}}; {{langx|arc|ܡܪܩܘܣ|Marqōs}}; {{langx|he|מַרְקוֹס|Marqōs}}; {{langx|gez|ማርቆስ|Marḳos}}.}}، المعروف كمان باسم '''القديس مرقس''' أو '''مار مرقس'''، و كمان '''[[يوحنا مرقس]]'''، كان شخصيه مسيحيه من القرن الاولانى و واحد من الشخصيات المذكوره فى [[العهد الجديد]]. التقليد المسيحى بينسب له كتابة [[انجيل مرقس]]، و التقليد الكنسى الاسكندرى بيعتبره كاروز [[مصر]]، و مؤسس [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و أول بابا و بطريرك على كرسى اسكندريه. اسمه '''يوحنا مرقس'''، و معروف فى التقليد القبطى باسم '''مرقص الانجيلى''' و '''ناظر الإله'''. اسمه باليونانى الكوينى Μᾶρκος (''Mârkos'')، و اسم يوحنا مرقس باليونانى Ἰωάννης Μᾶρκος (''Iōánnēs Mârkos'')، و بالآرامى ܝܘܚܢܢ (''Yōḥannān'')، و بال[[لغه قبطى|قبطى]] {{قبطى|Ⲙⲁⲣⲕⲟⲥ}}. حسب التقليد القبطى، مرقص كان افريقى رومانى من [[ليبيا القديمه]]، لكن التقليد ده مش مشترك بين كل الطوايف المسيحيه. بعض الروايات بتحط مكان ميلاده فى ليبيا، و روايات تانيه بتربطه بـ [[فلسطين]]. مرقص عاش فى القرن الاولانى الميلادى و اتوفى حوالى سنة [[68]]. التقليد الكنسى بينسب للقديس مرقص كتابة [[انجيل مرقس]]، اللى هو واحد من الأناجيل الأربعه فى [[العهد الجديد]]. أغلب الباحثين المعاصرين بيعتبروا إن نص انجيل مرقس نفسه ما بيذكرش اسم مؤلفه،{{refn|<ref name="Ehrman 2004 p. "/><ref name="Jeon Baugh 2017 p. 181"/><ref name=lost/><ref name=nickle/><ref name="BartNT"/>}} بس موضوع هوية المؤلف لسه عليه نقاش بين الباحثين. بعض الباحثين بيرفضوا نسبة الإنجيل لمرقص، و باحثين تانيين شايفين إن المؤلف ممكن يكون شخص اسمه مرقص، مع اختلافهم حوالين إذا كان هو [[يوحنا مرقس]] نفسه ولا شخص تانى بنفس الاسم.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 702">{{cite book |last1=Tucker |first1=J. Brian |title=T&T Clark Social Identity Commentary on the New Testament |last2=Kuecker |first2=Aaron |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2020 |isbn=9780567667854 |page=70}}</ref><ref>{{cite book |last=Hatina |first=Thomas R. |editor-last=Evans |editor-first=Craig A. |title=The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus |publisher=Taylor & Francis |year=2014 |isbn=978-1-317-72224-3 |chapter=Gospel of Mark |page=252}}</ref> حسب التقليد الكنسى الاسكندرى، القديس مرقص جه مصر فى القرن الأول، و بشر بالمسيحيه فيها، و أسس أول كنيسه مسيحيه فى [[اسكندريه]]. مرقص بقى أول رئيس لكنيسة اسكندريه، و التقليد القبطى بيعتبر فترة رئاسته للكنيسه بالتقريب من سنة 55 لسنة 68. الكنيسه اللى أسسها مرقص اتطورت بعد كده لـ [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و بابا اسكندريه لحد النهارده بيعتبر خليفة القديس مرقص على الكرسى المرقسى. كرسى اسكندريه كان كمان واحد من أهم الكراسى فى المسيحيه القديمه. مرقص مات فى [[اسكندريه]] حسب التقليد القبطى. رفاته فضلت مرتبطة بالكنيسه المصريه، لكن أجزاء من جسمه اتنقلت بعد كده من اسكندريه لـ [[ڤينيسيا]] فى [[ايطاليا]]. فى التقليد المسيحى، عيد القديس مرقص بيتحتفل بيه يوم 25 ابريل، و رمزه المعروف هو [[اسد القديس مرقص|الأسد المجنح]].<ref name=EECp720>{{Citation |last=Senior |first=Donald P. |year=1998 |edition=2nd |contribution=Mark |editor1-last=Ferguson |editor1-first=Everett |title=Encyclopedia of Early Christianity |place=New York and London |publisher=Garland Publishing, Inc. |page=720 |isbn=0-8153-3319-6 }}</ref> === القديس مرقص و اسكندريه === القديس مرقص ليه مكانه خاصه اوى فى تاريخ المسيحيه المصريه. التقليد القبطى بيعتبره أول واحد بشر بالمسيحيه بشكل منظم فى مصر، و مؤسس الكرسى الرسولى الاسكندرى. [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]] بتعتبر نفسها كنيسه رسوليّه لأن تأسيسها بيرجع للقديس مرقص، اللى التقليد المسيحى بيحطه ضمن الجيل المرتبط مباشرة بالرسل. باباوات اسكندريه بيتعتبروا خلفاء القديس مرقص، و لقب البابا الكامل مرتبط بالكرسى الرسولى للقديس مرقص. === رفات القديس مرقص === القديس مرقص اتدفن فى اسكندريه بعد موته. بعد قرون، بحاره و تجار من [[ڤينيسيا]] خدوا جزء كبير من رفاته من اسكندريه لايطاليا، و الرفات بقت مرتبطة بعد كده بـ [[كاتدرائية سان ماركو]] فى ڤينيسيا. التقليد القبطى احتفظ بجزء من رفات القديس مرقص فى مصر، و الكنيسه المصريه فضلت تعتبر اسكندريه المكان الأصلى لكرسيه و استشهاده. فى سنة 1968، جزء من رفات القديس مرقص رجع من ڤينيسيا لمصر فى عهد [[البابا كيرلس السادس]]، و اتحط فى [[الكاتدرائيه المرقسيه بالعباسيه]] الجديده فى القاهره. النصوص التاريخيه المصريه سجلت كمان عمليات أخد رفات مرتبطة بالقديس مرقص من اسكندريه. [[المقريزى]] كتب عن واحده من الحوادث و قال: :"سرق الفرنج الڤينيسيين من الاسكندرية رأس مرقص الانجيلى -احد من كتبة الانجيل- فغضب اليعاقبة من النصارى واكبروا ذلك، وعدوه وهنا فى دينهم. و ده أنهم لا يولون بطركاً الا ويمضى الى الاسكندرية، و توضع دى الرأس فى حجره" وجود رفات القديس مرقص و علاقته التاريخيه باسكندريه فضل جزء أساسى من هوية و تقاليد كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه. === الهويه === {{see also|الاربع انجيليين}} [[ملف:Leone marciano andante - Vittore Carpaccio - Google Cultural Institute.jpg|تصغير|upright=1.3|رمز [[القديس مرقص]] هو [[اسد القديس مرقص|الأسد المجنح]]. الكتابه باللاتينى بتقول: {{lang|la|PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS}}، بمعنى "السلام ليك يا مرقص يا مبشرى". نفس الأسد بقى كمان رمز [[ڤينيسيا]].]] حسب تقليد كنسى قديم، [[القديس مرقص]] هو نفسه [[يوحنا مرقس]] المذكور فى [[العهد الجديد]]. الباحث William Lane كتب سنة 1974 إن فيه تقليد مستمر بيربط مرقص الانجيلى بيوحنا مرقس،<ref>{{cite book |last=Lane |first=William L.|author-link=William L. Lane|chapter=The Author of the Gospel |chapter-url=https://books.google.com/books?id=nIjPDDlweUgC&pg=PA21 |title=The Gospel According to Mark |series=[[New International Commentary on the New Testament]] |year=1974 |publisher=Eerdmans |location=Grand Rapids |pages=21–3 |isbn=978-0-8028-2502-5}}</ref> و يوحنا مرقس كان قريب [[برنابا]].<ref>Mark: Images of an Apostolic Interpreter p55 C. Clifton Black – 2001 –"... infrequent occurrence in the Septuagint (Num 36:11; Tob 7:2) to its presence in Josephus (JW 1.662; Ant 1.290, 15.250) and Philo (On the Embassy to Gaius 67), anepsios consistently carries the connotation of "cousin", though ..."</ref> بس [[هيبوليتوس الرومانى]] فرّق بين تلات شخصيات: مرقص الانجيلى المذكور فى [[2 تيموثاوس 4]]:11،<ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11">{{bibleverse|2 Timothy|4:11}}</ref> و [[يوحنا مرقس]] المذكور فى [[سفر اعمال الرسل]]،<ref>{{bibleverse|Acts|12:12–25}}, {{bibleverse|Acts|13:5–13}}, {{bibleverse|Acts|15:37}}</ref> و مرقس قريب برنابا المذكور فى [[كولوسى 4]]:10 و رسالة فليمون.<ref name="bibleverse|Colossians|4:10">{{bibleverse|Colossians|4:10}}</ref><ref name="bibleverse|Philemon|1:24">{{bibleverse|Philemon|1:24}}</ref> هيبوليتوس قال إن التلاته كانوا من [[السبعين رسول]] اللى [[يسوع]] بعتهم يبشروا بالإنجيل.<ref>{{cite book |author=Hippolytus |author-link=Hippolytus of Rome |chapter=The same Hippolytus on the Seventy Apostles |chapter-url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf05.iii.v.iii.html |title=Ante-Nicene Fathers|title-link=Ante-Nicene Fathers }}</ref><ref name="bibleverse|Luke|10:1">{{bibleverse|Luke|10:1}}</ref> حسب [[يوسابيوس القيصرى]]، الملك [[هيرودس اغريباس الاول]] قتل [[يعقوب بن زبدى]] فى أول سنة من حكمه على اليهوديه سنة 41م، و قبض على [[القديس بطرس]] و كان ناوى يقتله بعد عيد الفصح. بطرس، حسب الروايه فى سفر اعمال الرسل، خرج من السجن بطريقة معجزية و هرب من حكم هيرودس.<ref>{{bibleverse|Acts|12:1–19}}</ref> بطرس راح بعد كده [[انطاكيه]] و مناطق مختلفه فى [[اسيا الصغرى]]، و حسب التقليد وصل [[روما]] فى السنه التانيه من حكم الامبراطور [[كلوديوس]] حوالى سنة 42م. فى الفتره دى بطرس قابل مرقص و خده معاه كمرافق و مترجم. حسب التقليد اللى نقله يوسابيوس، مرقص كتب عظات بطرس و تعاليمه، و ده كان أصل [[انجيل مرقس]]، و بعد كده مرقص سافر لـ [[اسكندريه]] حوالى سنة 43م.<ref>''The Ecclesiastical History'' 15–16</ref><ref>{{cite book |first=Jack |last=Finegan |title=Handbook of Biblical Chronology |location=Peabody, Massachusetts |publisher=Hendrickson |year=1998 |page=374 |isbn=978-1-56563-143-4}}</ref> [[سفر اعمال الرسل]] بيقول إن مرقس راح [[قبرص]] مع [[برنابا]] بعد الخلاف اللى حصل بين برنابا و [[بولس الرسول]].<ref>{{bibleverse|Acts|15:39}}</ref> حسب التقليد، حوالى سنة 49م، بعد حوالى 16 سنه من [[صعود المسيح]]، مرقص راح اسكندريه و أسس [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه|كنيسة اسكندريه]]، بعد ما كان موجود فى مصر بالفعل من أربع لخمس سنين. [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و [[كنيسة اسكندريه للروم الارثوذكس]]، و [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]] كلهم بيرجعوا أصلهم للجماعه المسيحيه الأولى دى فى اسكندريه.<ref name="georgetown1">{{cite web |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |title=Egypt |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]] |access-date=December 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220145046/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |archive-date=December 20, 2011 }}</ref> أجزاء من [[الطقس القبطى]] حسب التقليد الكنسى بيرجع أصلها للقديس مرقص نفسه.<ref>{{cite web|title=The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url=http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website=Encyclopedia Coptica|access-date=26 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date=August 31, 2005}}</ref> مرقص بقى أول اسقف على كرسى اسكندريه، و التقليد المسيحى بيكرمه كمؤسس للمسيحيه المنظمه فى افريقيا.<ref name=OSVESp401>{{cite book |last1=Bunson |first1=Matthew |last2=Bunson |first2=Margaret |last3=Bunson |first3=Stephen |title=Our Sunday Visitor's Encyclopedia of Saints |publisher=Our Sunday Visitor Publishing Division |year=1998 |place=Huntington, Indiana |page=401 |isbn=0-87973-588-0}}</ref> حسب يوسابيوس، [[البابا انيانوس]] خلف مرقص كأسقف اسكندريه فى السنه التامنه من حكم [[نيرون]]، يعنى حوالى سنة 62 أو 63م، و التقليد القبطى اللاحق بيقول إن مرقص استشهد سنة 68م.<ref name=cocn/><ref name=macrory>{{cite web |url=https://www.newadvent.org/cathen/09672c.htm |title=Catholic Encyclopedia, St. Mark |access-date=March 1, 2013 }}</ref> === انجيل مرقس و هوية المؤلف === التقليد الكنسى من العصور المسيحيه الأولى بينسب [[انجيل مرقس]] للقديس مرقص، و بيربطه بالقديس بطرس، و حسب التقليد مرقص كتب و سجل تعليم و عظات بطرس. الباحثين المعاصرين فى الكتاب المقدس مختلفين حوالين الموضوع. أغلب الباحثين النقديين شايفين إن نص انجيل مرقس نفسه ما بيذكرش اسم المؤلف، و عشان كده بيعتبروه نص مجهول المؤلف من الناحيه النصيه.<ref name="Ehrman 2004 p. ">{{cite book | last=Ehrman | first=Bart D. | title=The New Testament | publisher=Oxford University Press, USA | date=2004 | isbn=0-19-515462-2 | pages=58–59 }}</ref><ref name=lost>{{cite book|last=Ehrman|first=Bart D.|author-link=Bart D. Ehrman|title=Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew|url=https://books.google.com/books?id=URdACxKubDIC&pg=PA235|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-518249-1|page=235}}</ref><ref name=nickle>{{cite book |last=Nickle |first=Keith Fullerton |title=The Synoptic Gospels: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=5SSytjasmAgC&pg=PA43|date=January 1, 2001|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-22349-6|page=43}}</ref> بس الخلاف الأكاديمى مش مقفول. بعض الباحثين بيرفضوا إن المؤلف كان أى شخص اسمه مرقص، و باحثين تانيين بيقبلوا إن اسم المؤلف ممكن فعلًا يكون مرقص، بس بيختلفوا إذا كان هو [[يوحنا مرقس]] المذكور فى العهد الجديد ولا شخص تانى اسمه مرقص.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 70">{{cite book |last1=Tucker |first1=J. Brian |title=T&T Clark Social Identity Commentary on the New Testament |last2=Kuecker |first2=Aaron |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2020 |isbn=9780567667854 |page=70}}</ref> بعض الباحثين استخدموا وصف الأماكن و العادات اليهوديه فى الإنجيل كحجه ضد إن المؤلف كان يوحنا مرقس من فلسطين. Edmund Leach و George Wells و باحثين تانيين قالوا إن فيه أخطاء أو مشاكل فى جغرافية فلسطين و وصف بعض العادات.<ref name="leach">{{cite book | last=Leach | first=Edmund | editor-last1=Alter | editor-first1=Robert | editor-last2=Kermode | editor-first2=Frank | title=The Literary Guide to the Bible | publisher=Harvard University Press | year=1990 | isbn=978-0-674-26141-9 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=MSEwEAAAQBAJ&pg=PT354 | chapter=Fishing for men on the edge of the wilderness | page=590 }}</ref><ref>{{cite book | last=Wells | first=George Albert | title=Cutting Jesus Down to Size: What Higher Criticism Has Achieved and Where It Leaves Christianity | publisher=Open Court | year=2013 | isbn=978-0-8126-9867-1 | url=https://books.google.com/books?id=KuccAwAAQBAJ&pg=PA25 | access-date=13 August 2023 | page=25 }}</ref> باحثين تانيين اعترضوا على الاستنتاج ده. Heidi Roskam قالت إن جزء كبير من جغرافية الجليل فى الإنجيل دقيق،<ref>{{Cite book |last=Roskam |first=Heidi |title=The Purpose of the Gospel of Mark in its Historical and Social Context |publisher=Brill |year=2004 |isbn=978-9004140523 |pages=95–110}}</ref> و Michael Kok قال إن الادعاء إن مؤلف مرقس ماكانش فاهم جغرافية و عادات فلسطين مش مبرر بشكل كافى، و إن يوحنا مرقس لسه ممكن يكون مرشح لتأليف الإنجيل.<ref>{{Cite book |last=Kok |first=Michael |title=The Gospel on the Margins: The Reception of Mark in the Second Century |publisher=Fortress Press |year=2015 |isbn=978-1451490220 |pages=85–87 }}</ref> بعض الباحثين شايفين إن المؤلف غالبًا كان يهودى متأثر بالثقافه اليونانيه و عايش بره فلسطين.<ref>{{cite book | last=Watts Henderson | first=Suzanne | editor-last1=Coogan | editor-first1=Michael | editor-last2=Brettler | editor-first2=Marc | editor-last3=Newsom | editor-first3=Carol | editor-last4=Perkins | editor-first4=Pheme | title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version | publisher=Oxford University Press | year=2018 | isbn=978-0-19-027605-8 | chapter=The Gospel according to Mark | chapter-url=https://books.google.com/books?id=T05WDwAAQBAJ&pg=PA1431 | access-date=13 August 2023 | page=1431 }}</ref> Mitchell Reddish قال إن ممكن يكون اسم المؤلف مرقص فعلًا، بس هوية مرقص ده مش معروفه بشكل مؤكد. Francis Moloney اقترح كمان إن المؤلف ممكن يكون شخص اسمه مرقص، بس مش بالضروره واحد من الأشخاص اللى اسمهم مرقس فى العهد الجديد.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 70"/> ''The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus'' بتاخد موقف مشابه: اسم المؤلف ممكن يكون مرقص، بس الباحثين مختلفين إذا كان هو يوحنا مرقس ولا شخص تانى بنفس الاسم.<ref name="Evans 2014 p. 252">{{cite book | last=Hatina | first=Thomas R. |editor-last=Evans | editor-first=Craig A. | title=The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus | publisher=Taylor & Francis | year=2014 | isbn=978-1-317-72224-3 | chapter=Gospel of Mark | chapter-url=https://books.google.com/books?id=StasAgAAQBAJ&pg=PA252 | access-date=13 August 2023 | page=252 }}</ref> الأناجيل الأربعه نفسها ما بتكتبش أسماء مؤلفيها جوه النصوص، و ده ماكانش حاجه غريبه فى بعض الكتابات القديمه.<ref>{{cite book |last1=Gurtner|first1=Daniel|title=Engaging the First Christian Historian: Essays on Luke-Acts (The Library of New Testament Studies)|last2=Tabb|first2=Brian|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2025|isbn=9780567713421|page=73-74}}</ref> أغلب الباحثين الأكاديميين النقديين دلوقتى ما بيعتبروش إن الأناجيل الأربعه اتكتبت مباشرة بواسطة شهود عيان، بس ده فى حد ذاته ما يمنعش نظريه إن انجيل مرقس اعتمد على ذكريات أو شهادة بطرس زى ما بيقول التقليد الكنسى.<ref name="Millard 2006">{{Cite book|last=Millard|first=Alan|chapter=Authors, Books, and Readers in the Ancient World|editor1-last=Rogerson|editor1-first=J.W.|editor2-last=Lieu|editor2-first=Judith M.|title=The Oxford Handbook of Biblical Studies|publisher=Oxford University Press|year=2006|chapter-url=https://books.google.com/books?id=eKZYMifS1fAC&pg=PA558|isbn=978-0-19-925425-5|page=558}}</ref> == معلومات من الكتاب المقدس و التقليد == الدليل على إن [[مرقس الانجيلى]] هو كاتب [[انجيل مرقس]] اللى شايل اسمه بيرجع لـ[[بابياس]] ({{circa|60|130 AD}}).<ref>{{cite web|url=http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705013329/http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf |archive-date=2016-07-05|title=From Stories to Canon|access-date=2023-08-20}}</ref><ref name="Papias01">{{cite book|chapter=[[s:Ante-Nicene Christian Library/Fragments of Papias|Exposition of the Oracles of the Lord]]|title=Ante-Nicene Christian Library, Volume I|year=1885|publisher=T. & T. Clark |location= Edinburgh|author=Papias|author-link=Papias of Hierapolis|translator1=Alexander Roberts |translator2= James Donaldson}}</ref><ref name=NJBCp596>{{Citation |last=Harrington |first=Daniel J. |year=1990 |contribution=The Gospel According to Mark |editor1-last=Brown |editor1-first=Raymond E. |editor1-link=Raymond E. Brown |editor2-last=Fitzmyer |editor2-first=Joseph A. |editor2-link=Joseph A. Fitzmyer |editor3-last=Murphy |editor3-first=Roland E. |title=The New Jerome Biblical Commentary |location=Englewood Cliffs, New Jersey |publisher=Prentice Hall |page=596 |isbn=0-13-614934-0 }}</ref> باحثين من [[Trinity Evangelical Divinity School]] "شبه متأكدين" إن بابياس كان بيتكلم عن [[يوحنا مرقس]].<ref>[[D. A. Carson]], [[Douglas J. Moo]] and [[Leon Morris]], ''An Introduction to the New Testament'' (Apollos, 1992), 93.</ref> إنما أغلب باحثين الكتاب المقدس المعاصرين بيلاقوا معلومات بابياس صعبه فى التفسير.<ref name="MuddimanBarton2010">{{cite book|first1=Henry|last1=Wansbrough|editor-first1=John|editor-last1=Muddiman|editor-first2=John|editor-last2=Barton|title=The Gospels|url=https://books.google.com/books?id=utMUDAAAQBAJ&pg=PA243|date=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958025-5|page=243|quote=Finally it is important to realize that none of the four gospels originally included an attribution to an author. All were anonymous, and it is only from the fragmentary and enigmatic and—according to Eusebius, from whom we derive the quotation—unreliable evidence of Papias in 120/130 CE that we can begin to piece together any external evidence about the names of their authors and their compilers. This evidence is so difficult to interpret that most modern scholars form their opinions from the content of the gospels themselves, and only then appeal selectively to the external evidence for confirmation of their findings.}}</ref> [[الكنيسه القبطيه الأرثوذكسيه]] بتتفق مع تحديد [[مرقس الانجيلى]] على إنه [[يوحنا مرقس]]، و كمان إنه كان واحد من [[السبعين رسول]] اللى يسوع بعتهم (لوقا 10:1)،<ref name="bibleverse|Luke|10:1"/> زى ما [[هيبوليتوس الرومانى]] أكد.<ref name=Shen01/> و حسب التقليد القبطى، مرقس استضاف التلاميذ فى بيته بعد موت يسوع، و يسوع بعد القيامه جه لبيت مرقس ([[يوحنا 20]])، و [[الروح القدس]] حل على التلاميذ فى [[العنصره]] فى نفس البيت.<ref name=Shen01/> و كمان بيتعتقد إن مرقس كان من الخدام الموجودين فى [[عرس قانا الجليل]] اللى صبوا الميه اللى يسوع حولها لنبيت ([[يوحنا 2]]:1–11).<ref>{{bibleverse|John|2:1–11}}</ref><ref name=Shen01>[[البابا شنوده التالت]]، ''ناظر الإله مار مرقس الرسول القديس و الشهيد''، الفصل الأول. [http://tasbeha.org/content/hh_books/Stmark/ Tasbeha.org]</ref> حسب التقليد القبطى، مرقس اتولد فى [[قورينا]]، مدينه فى [[البنتابوليس|الخمس مدن فى شمال افريقيا]]، فى [[ليبيا]] دلوقتى. {{incomprehensible span|reason=Mangled sentence|text=و التقليد بيقول كمان إن مرقس رجع للبنتابوليس بعد كده فى حياته، بعد ما [[بولس الرسول]] بعته لـ[[كولوسى]] ([[كولوسى]] 4:10;<ref name="bibleverse|Colossians|4:10"/> [[رسالة فليمون|فليمون]] 1:24.)<ref>{{bibleverse|Philemon|24}}</ref> لكن فيه ناس شايفه إن الكلام ده فى الواقع بيشير لـ[[مرقس ابن اخت برنابا]]. و حسب التقليد، بعد ما خدم مع بولس فى روما (2 تيموثاوس 4:11)،<ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11"/> راح للبنتابوليس، و بعدين لـ[[اسكندريه]].<ref name=SUSCopt>{{cite web |publisher = Coptic Orthodox Diocese of the Southern United States |url = http://www.suscopts.org/diocese/about/ |title = About the Diocese}}</ref><ref> {{cite web |url = http://www.suscopts.org/coptic-orthodox/church/saint-mark/ |title=Saint Mark |access-date = May 14, 2009}}</ref>|date=April 2026}} لما مرقس وصل اسكندريه، الوثنيين فى المدينه غضبوا من محاولته إنه يبعد السكندريين عن عبادة [[الديانه الهيلينستيه|آلهتهم التقليديه]].<ref name=Shen07/> سنة 68 م، حطوا حبل حوالين رقبته و جروه فى الشوارع لحد ما مات.<ref name=Shen07>[[البابا شنوده التالت]]. ''ناظر الإله مار مرقس الرسول القديس و الشهيد''، الفصل السابع. [http://tasbeha.org/content/hh_books/Stmark/ Tasbeha.org]</ref> == التكريم == {{See also|رفات مار مرقس}} [[File:La tradizione del dono del "Bocol".jpg|thumb|''Festa del bocoło''، مهرجان برعم [[ورد|الورد]] فى [[ميدان سان ماركو]]، [[البندقيه]]، ايطاليا]] عيد [[مار مرقس]] بيتحتفل بيه يوم 25 ابريل<ref>{{Cite web |last=Giorgi |first=Emanuela |date=2025-04-28 |title=April 25: Saint Mark the Evangelist |url=http://www.vaticanstate.va/en/state-and-government/general-informations/saint-of-the-day/1806-april-25-saint-mark-the-evangelist.html |access-date=2026-03-31 |website=Home Page di Vatican State |language=en-gb}}</ref> فى الكنيسه الكاثوليكيه و الكنائس الأرثوذكسيه الشرقيه. الكنائس اللى لسه بتستخدم [[التقويم اليوليانى]] بيوافق عندها 25 ابريل يوم 8 مايو فى [[التقويم الجريجورى]] لحد سنة 2099. [[الكنيسه القبطيه الأرثوذكسيه]] بتحتفل بعيد مار مرقس يوم [[برموده|30 برموده]]<ref>{{Cite web |title=30 برمودة - اليوم الثلاثين من شهر برمودة - السنكسار |url=https://st-takla.org/Full-Free-Coptic-Books/Synaxarium-or-Synaxarion/08-Bermodah/30-Bermodah.html |access-date=2026-03-31 |website=St-Takla.org}}</ref> حسب [[التقويم القبطى]]، و اليوم ده دايماً بيوافق 25 ابريل فى التقويم اليوليانى أو 8 مايو فى التقويم الجريجورى. فى التقاليد اللى بتميز بين [[يوحنا مرقس]] و [[مرقس الانجيلى]]، بيتحتفل بيوحنا مرقس يوم 27 سبتمبر، زى ما هو موجود فى [[السنكسار الرومانى]]، و بيتحتفل بمرقس الانجيلى يوم 25 ابريل.<ref>{{Cite web |title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Saint Mark |url=https://www.newadvent.org/cathen/09672c.htm |access-date=2026-04-01 |website=[www.newadvent.org](http://www.newadvent.org)}}</ref> [[كنيسة انجلترا]] و أجزاء كبيره من الطائفه الأنجليكانيه بتفتكر مرقس فى تقويم القديسين، و ليه [[عيد (انجليكانى)|عيد]] يوم [[25 ابريل]].<ref>{{Cite web|title=The Calendar|url=https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/common-worship/churchs-year/calendar|access-date=2021-03-27|website=The Church of England}}</ref> == فى الفن == {{more citations needed section|date=April 2018}} [[مرقس الانجيلى]] غالباً بيتصور و هو بيكتب أو ماسك إنجيله.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/christianiconog00millgoog|page=[https://archive.org/details/christianiconog00millgoog/page/n369 356]|quote=St. Mark iconography.|title=Christian Iconography: The Trinity. Angels. Devils. Death. The soul. The Christian scheme. Appendices|first=Adolphe Napoléon|last=Didron|date=February 20, 1886|publisher=G. Bell|via=Internet Archive}}</ref> فى التقليد المسيحى، رمز مرقس الانجيلى هو أسد بجناحات.<ref>{{Cite web|url=http://www.christianiconography.info/mark.html|title=St. Mark in Art|website=[www.christianiconography.info](http://www.christianiconography.info)}}</ref> من الرموز المرتبطه بمرقس الانجيلى الأسد فى [[صحرا|الصحرا]]؛ و ممكن يتصور كأسقف قاعد على عرش متزين بأسود؛ أو كراجل بيساعد بحاره من [[البندقيه]]. و غالباً بيتصور ماسك كتاب مكتوب عليه ''pax tibi Marce''، أو ماسك سعفة نخيل و كتاب. صور تانيه لمرقس بتظهره كراجل مع كتاب أو لفافه و معاه أسد بجناحات. الأسد ممكن كمان يكون مرتبط بـ[[قيامة يسوع]]، لأن كان فيه اعتقاد إن الأسود بتنام و عينيها مفتوحه، و بالتالى اتعمل تشبيه بالمسيح فى القبر و بالمسيح كملك. مرقس الانجيلى ممكن كمان يتصور كراجل حوالين رقبته حبل، أو و هو بينقذ عبيد مسيحيين من [[ساراكين|الساراكين]]. <gallery widths="180" heights="200" caption="صور مرقس الانجيلى"> File:Accademia - St Mark's Body Brought to Venice by Jacopo Tintoretto.jpg|تجار من البندقيه بمساعدة راهبين يونانيين بياخدوا جثمان [[مرقس الانجيلى]] لـ[[البندقيه]]، لوحة لـ[[تينتوريتو]] File:Vangeli di ebbone (evangelista marco), epernay, Bibliothèque municipale, Ms. 1 f 18 v., 20,8x26 cm, ante 823.jpg|مرقس الانجيلى بيبص للأسد، {{Circa|823}} File:Folio 19v - The Martyrdom of Saint Mark.jpg|[[استشهاد]] مار مرقس. ''[[Très Riches Heures du Duc de Berry]]'' ([[Musée Condé]]، [[شانتيى]])، {{Circa|1412}} و 1416 File:Andrea Mantegna 087.jpg|''[[مار مرقس (مانتينيا)|مار مرقس]]'' لـ[[اندريا مانتينيا]]، 1448 File:Evangelist-with-lion.jpg|مرقس الانجيلى مع الأسد، 1524 File:Bodleian Library MS. Arm. d.13. Armenian Gospels-0041-0.jpg|منمنمه مرسومه فى مخطوطة إنجيل أرمنيه من سنة 1609، محفوظه فى [[مكتبة بودليان]] File:Åhus kyrka-15.jpg|مار مرقس فى لوحه ساذجه من القرن الـ17 لفنان مجهول فى خورس كنيسة سانت مارى فى [[Åhus]]، السويد File:Pasquale Ottino San Marcos escribe sus Evangelios al dictado de San Pedro Musée des Beaux-Arts, Bordeaux.jpg|''مار مرقس بيكتب إنجيله بإملاء مار بطرس''، لـ[[Pasquale Ottino]]، القرن الـ17، متحف الفنون الجميله، بوردو File:Il Pordenone - San Marco - Budapest.jpg|مرقس الانجيلى لـ[[Il Pordenone]] ({{Circa|1484|1539}}) File:GRM Inv. J-3179.jpg|أيقونة مار مرقس الانجيلى من الأبواب الملكيه للحاجز الأيقونى المركزى فى [[كاتدرائية كازان]] فى سان بطرسبورج، 1804 File:Tzanes Emmanuel - St Mark the Evangelist - Google Art Project.jpg|[[ايقونه]] لـ[[مار مرقس (تزانيس)|مار مرقس الانجيلى]]، 1657 File:San Marco cathedral in Venice.JPG|[[كاتدرائية سان ماركو]] File:Nuremberg chronicles f 104r 1.png|مار مرقس فى ''[[Nuremberg Chronicle]]'' File:Stmark.jpg|''[[مار مرقس (دوناتيلو)|مار مرقس]]''، 1411–1413، لـ[[دوناتيلو]]، فى [[اورسانميكيلى]]، [[فلورنسا]] File:StMarkcoptic.jpg|[[ايقونه قبطيه]] لمار مرقس الانجيلى </gallery> == المزارات الرئيسيه == * [[كاتدرائية سان ماركو]] ([[البندقيه]]، ايطاليا) * [[كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه فى اسكندريه]] ([[اسكندريه]]، مصر) * [[كنيسة القديس مرقس فى بلجراد]]، صربيا * [[كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه]] ([[القاهره]]، مصر) * [[كنيسة القديس مرقس فى الباورى]]، [[نيو يورك]]، الولايات المتحده * رعية مار مرقس الانجيلى، باليان، بانجيل، لاجونا، الفلبين * رعية مار مرقس الانجيلى، ليناو، اورموك سيتى == شوف كمان == * [[بوكاليا]] * [[عيد مار مرقس]] * [[يوحنا الانجيلى]] * [[لوقا الانجيلى]] * [[ايام الطلبات]] * [[ليستة بطاركة اسكندريه]] * [[بطريرك اسكندريه]] * [[درجات الكهنوت والالقاب الدينية بـالكنيسه القبطيه]] {| align="center" border="1" width="600" | colspan="3" | {{center| ''' [[بابا اسكندريه للمصريين الاورتودوكس|بطاركة اسكندريه]] '''}} |- ! width="العرض%" |{{center|''' سبقه'''}} ! width="العرض%" |{{center|''' الفتره '''}} ! width="العرض%" |{{center|''' لحقه'''}} |- | align="center" | ........ | align="center" | 61 - 68 م | align="center" | [[انيانوس (بابا اسكندريه)]] |- |} == ملاحظات == {{notelist}} == مراجع == === استشهادات === {{reflist}} === بيبليوجرافيا === * {{Cite book |last=Cousland |first=J. R. C. |editor-first4=Pheme|editor-last4=Perkins|editor-first1=Michael David|editor-last1=Coogan|editor-first2=Marc Zvi|editor-last2=Brettler|editor-first3=Carol Ann|editor-last3=Newsom|title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version|publisher=Oxford University Press|year=2010|page=1744|isbn=978-0-19-528955-8}} * {{cite book |last=Cousland |first=J. R. C. |editor-first1=Michael David|editor-last1=Coogan|editor-first2=Marc Zvi|editor-last2=Brettler|editor-first3=Carol Ann|editor-last3=Newsom|editor-first4=Pheme|editor-last4=Perkins|title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version|url=https://books.google.com/books?id=T05WDwAAQBAJ&pg=PA1380|date=1 March 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-027605-8|page=1380}} * {{Cite book |last1 = Fant |first1 = Clyde E. |last2 = Reddish |first2 = Mitchell E. |title = Lost Treasures of the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2008 |url = https://books.google.com/books?id=Dj6zVQJz7zYC |isbn = 978-0-8028-2881-1 }} * {{Cite book | title = The Johannine Literature | last1 = Lindars | first1 = Barnabas | last2 = Edwards | first2 = Ruth | last3 = Court | first3 = John M. | year = 2000 | publisher = A&C Black | url = https://books.google.com/books?id=qVOD0PhayhsC | isbn = 978-1-84127-081-4 }} * {{Cite book |last = Reddish |first = Mitchell |title = An Introduction to The Gospels |year = 2011 |publisher = Abingdon Press |url = https://books.google.com/books?id=hliGUOv18cQC |isbn = 978-1-4267-5008-3 }} {{s-start}} {{s-rel|grt}} {{s-new|creation}} {{s-ttl|title=[[بطريرك اسكندريه|بابا و بطريرك اسكندريه]]|years=43–68}} {{s-aft|after=[[انيانوس]]}} {{s-end}} {{Gospel of Mark}} {{New Testament people}} {{Apostles}} {{Navboxes |list= {{Coptic saints}} {{Catholic saints}} {{Patriarchs of Alexandria}} }} {{Subject bar |portal1= Saints |portal2= Biography |portal3= Christianity |portal4= Bible}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mark the Evangelist}} [[Category:مرقس الانجيلى| ]] [[Category:مواليد 12]] [[Category:شهداء مسيحيين فى القرن الاول]] [[Category:باباوات و بطاركه اسكندريه فى القرن الاول]] [[Category:كتاب القرن الاول]] [[Category:وفيات 68]] [[Category:قديسين انجليكان]] [[Category:سرقة الجثث]] [[Category:مدفونين فى كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه فى اسكندريه]] [[Category:مبشرين مسيحيين فى افريقيا]] [[Category:كتاب مسيحيين]] [[Category:مسيحيين يهود اوائل]] [[Category:الانجيليين الاربعه]] [[Category:انجيل مرقس]] [[Category:شخصيات فى سفر اعمال الرسل]] [[Category:قديسين من مصر الرومانيه]] [[Category:السبعين رسول]] [[Category:سنة الميلاد مش معروفه]] == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} {{تصنيف كومونز|Saint Mark}} * [[commons:Category:Saint Mark|'''ويكى كومونز''': القديس مرقس]] [[ملف:القديس مرقس.jpg|200px|thumb|left|'''القديس مرقس''']] [[ملف:Folio 19v - The Martyrdom of Saint Mark.jpg|200px|thumb |موت القديس مرقس سنة 62]] [[ملف:Coptic cross.svg|100 px|يمين]] {{العهد الجديد}} {{باباوات اسكندريه للمصريين الاورتودوكس}} == شوف كمان == [[بطاركة الاسكندريه للروم الارتودكس]] == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{شخصيات من العهد الجديد}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:شخصيات من العهد الجديد]] [[تصنيف:يهوديه]] [[تصنيف:مسيحيه]] [[تصنيف:كتب مقدسه]] [[تصنيف:اديان]] [[تصنيف:وفيات فى اسكندريه]] h3ihugt3wps190rgla6ewspbp7al335 13235569 13235568 2026-09-17T12:33:58Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: [[البندقيه]] ← [[ڤينيسيا]] (4)، غالبًا ← فى الغالب ، كانوا ← كانو ، لًا ← ل (2)، جغرافية ← جغرافيا (3)، صربي ← صيربي، ← (19)، see also ← شوف كمان (2)، ماً ← م، باً ← ب (2)، اعترضوا ← اعترضو، ]] ← ]]، بواسطة ← ب، }} ← }} (12)، ]], ← ]]. (2)، عيد الفصح ← عيد القيامه، ]] and [[ ← ]] و [[ 13235569 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات قديس}} '''القديس مرقص'''{{efn|{{langx|la|Marcus}}; {{langx|grc|Μᾶρκος|Mârkos}}; {{langx|arc|ܡܪܩܘܣ|Marqōs}}; {{langx|he|מַרְקוֹס|Marqōs}}; {{langx|gez|ማርቆስ|Marḳos}}.}}، المعروف كمان باسم '''القديس مرقس''' أو '''مار مرقس'''، و كمان '''[[يوحنا مرقس]]'''، كان شخصيه مسيحيه من القرن الاولانى و واحد من الشخصيات المذكوره فى [[العهد الجديد]]. التقليد المسيحى بينسب له كتابة [[انجيل مرقس]]، و التقليد الكنسى الاسكندرى بيعتبره كاروز [[مصر]]، و مؤسس [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و أول بابا و بطريرك على كرسى اسكندريه. اسمه '''يوحنا مرقس'''، و معروف فى التقليد القبطى باسم '''مرقص الانجيلى''' و '''ناظر الإله'''. اسمه باليونانى الكوينى Μᾶρκος (''Mârkos'')، و اسم يوحنا مرقس باليونانى Ἰωάννης Μᾶρκος (''Iōánnēs Mârkos'')، و بالآرامى ܝܘܚܢܢ (''Yōḥannān'')، و بال[[لغه قبطى|قبطى]] {{قبطى|Ⲙⲁⲣⲕⲟⲥ}}. حسب التقليد القبطى، مرقص كان افريقى رومانى من [[ليبيا القديمه]]، لكن التقليد ده مش مشترك بين كل الطوايف المسيحيه. بعض الروايات بتحط مكان ميلاده فى ليبيا، و روايات تانيه بتربطه بـ [[فلسطين]]. مرقص عاش فى القرن الاولانى الميلادى و اتوفى حوالى سنة [[68]]. التقليد الكنسى بينسب للقديس مرقص كتابة [[انجيل مرقس]]، اللى هو واحد من الأناجيل الأربعه فى [[العهد الجديد]]. أغلب الباحثين المعاصرين بيعتبروا إن نص انجيل مرقس نفسه ما بيذكرش اسم مؤلفه،{{refn|<ref name="Ehrman 2004 p. "/><ref name="Jeon Baugh 2017 p. 181"/><ref name=lost/><ref name=nickle/><ref name="BartNT"/>}} بس موضوع هوية المؤلف لسه عليه نقاش بين الباحثين. بعض الباحثين بيرفضوا نسبة الإنجيل لمرقص، و باحثين تانيين شايفين إن المؤلف ممكن يكون شخص اسمه مرقص، مع اختلافهم حوالين إذا كان هو [[يوحنا مرقس]] نفسه ولا شخص تانى بنفس الاسم.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 702">{{cite book |last1=Tucker |first1=J. Brian |title=T&T Clark Social Identity Commentary on the New Testament |last2=Kuecker |first2=Aaron |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2020 |isbn=9780567667854 |page=70}}</ref><ref>{{cite book |last=Hatina |first=Thomas R. |editor-last=Evans |editor-first=Craig A. |title=The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus |publisher=Taylor & Francis |year=2014 |isbn=978-1-317-72224-3 |chapter=Gospel of Mark |page=252}}</ref> حسب التقليد الكنسى الاسكندرى، القديس مرقص جه مصر فى القرن الأول، و بشر بالمسيحيه فيها، و أسس أول كنيسه مسيحيه فى [[اسكندريه]]. مرقص بقى أول رئيس لكنيسة اسكندريه، و التقليد القبطى بيعتبر فترة رئاسته للكنيسه بالتقريب من سنة 55 لسنة 68. الكنيسه اللى أسسها مرقص اتطورت بعد كده لـ [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و بابا اسكندريه لحد النهارده بيعتبر خليفة القديس مرقص على الكرسى المرقسى. كرسى اسكندريه كان كمان واحد من أهم الكراسى فى المسيحيه القديمه. مرقص مات فى [[اسكندريه]] حسب التقليد القبطى. رفاته فضلت مرتبطة بالكنيسه المصريه، لكن أجزاء من جسمه اتنقلت بعد كده من اسكندريه لـ [[ڤينيسيا]] فى [[ايطاليا]]. فى التقليد المسيحى، عيد القديس مرقص بيتحتفل بيه يوم 25 ابريل، و رمزه المعروف هو [[اسد القديس مرقص|الأسد المجنح]].<ref name=EECp720>{{Citation |last=Senior |first=Donald P. |year=1998 |edition=2nd |contribution=Mark |editor1-last=Ferguson |editor1-first=Everett |title=Encyclopedia of Early Christianity |place=New York and London |publisher=Garland Publishing, Inc. |page=720 |isbn=0-8153-3319-6 }}</ref> === القديس مرقص و اسكندريه === القديس مرقص ليه مكانه خاصه اوى فى تاريخ المسيحيه المصريه. التقليد القبطى بيعتبره أول واحد بشر بالمسيحيه بشكل منظم فى مصر، و مؤسس الكرسى الرسولى الاسكندرى. [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]] بتعتبر نفسها كنيسه رسوليّه لأن تأسيسها بيرجع للقديس مرقص، اللى التقليد المسيحى بيحطه ضمن الجيل المرتبط مباشرة بالرسل. باباوات اسكندريه بيتعتبروا خلفاء القديس مرقص، و لقب البابا الكامل مرتبط بالكرسى الرسولى للقديس مرقص. === رفات القديس مرقص === القديس مرقص اتدفن فى اسكندريه بعد موته. بعد قرون، بحاره و تجار من [[ڤينيسيا]] خدوا جزء كبير من رفاته من اسكندريه لايطاليا، و الرفات بقت مرتبطة بعد كده بـ [[كاتدرائية سان ماركو]] فى ڤينيسيا. التقليد القبطى احتفظ بجزء من رفات القديس مرقص فى مصر، و الكنيسه المصريه فضلت تعتبر اسكندريه المكان الأصلى لكرسيه و استشهاده. فى سنة 1968، جزء من رفات القديس مرقص رجع من ڤينيسيا لمصر فى عهد [[البابا كيرلس السادس]]، و اتحط فى [[الكاتدرائيه المرقسيه بالعباسيه]] الجديده فى القاهره. النصوص التاريخيه المصريه سجلت كمان عمليات أخد رفات مرتبطة بالقديس مرقص من اسكندريه. [[المقريزى]] كتب عن واحده من الحوادث و قال: :"سرق الفرنج الڤينيسيين من الاسكندرية رأس مرقص الانجيلى -احد من كتبة الانجيل- فغضب اليعاقبة من النصارى واكبروا ذلك، وعدوه وهنا فى دينهم. و ده أنهم لا يولون بطركاً الا ويمضى الى الاسكندرية، و توضع دى الرأس فى حجره" وجود رفات القديس مرقص و علاقته التاريخيه باسكندريه فضل جزء أساسى من هوية و تقاليد كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه. === الهويه === {{شوف كمان |الاربع انجيليين}} [[ملف:Leone marciano andante - Vittore Carpaccio - Google Cultural Institute.jpg|تصغير|upright=1.3|رمز القديس مرقص هو [[اسد القديس مرقص|الأسد المجنح]]. الكتابه باللاتينى بتقول: {{lang|la|PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS}}، بمعنى "السلام ليك يا مرقص يا مبشرى". نفس الأسد بقى كمان رمز [[ڤينيسيا]].]] حسب تقليد كنسى قديم، القديس مرقص هو نفسه [[يوحنا مرقس]] المذكور فى [[العهد الجديد]]. الباحث William Lane كتب سنة 1974 إن فيه تقليد مستمر بيربط مرقص الانجيلى بيوحنا مرقس،<ref>{{cite book |last=Lane |first=William L.|author-link=William L. Lane|chapter=The Author of the Gospel |chapter-url=https://books.google.com/books?id=nIjPDDlweUgC&pg=PA21 |title=The Gospel According to Mark |series=[[New International Commentary on the New Testament]] |year=1974 |publisher=Eerdmans |location=Grand Rapids |pages=21–3 |isbn=978-0-8028-2502-5}}</ref> و يوحنا مرقس كان قريب [[برنابا]].<ref>Mark: Images of an Apostolic Interpreter p55 C. Clifton Black – 2001 –"... infrequent occurrence in the Septuagint (Num 36:11; Tob 7:2) to its presence in Josephus (JW 1.662; Ant 1.290, 15.250) and Philo (On the Embassy to Gaius 67), anepsios consistently carries the connotation of "cousin", though ..."</ref> بس [[هيبوليتوس الرومانى]] فرّق بين تلات شخصيات: مرقص الانجيلى المذكور فى [[2 تيموثاوس 4]]:11،<ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11">{{bibleverse|2 Timothy|4:11}}</ref> و [[يوحنا مرقس]] المذكور فى [[سفر اعمال الرسل]]،<ref>{{bibleverse|Acts|12:12–25}}, {{bibleverse|Acts|13:5–13}}, {{bibleverse|Acts|15:37}}</ref> و مرقس قريب برنابا المذكور فى [[كولوسى 4]]:10 و رسالة فليمون.<ref name="bibleverse|Colossians|4:10">{{bibleverse|Colossians|4:10}}</ref><ref name="bibleverse|Philemon|1:24">{{bibleverse|Philemon|1:24}}</ref> هيبوليتوس قال إن التلاته كانو من [[السبعين رسول]] اللى [[يسوع]] بعتهم يبشروا بالإنجيل.<ref>{{cite book |author=Hippolytus |author-link=Hippolytus of Rome |chapter=The same Hippolytus on the Seventy Apostles |chapter-url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf05.iii.v.iii.html |title=Ante-Nicene Fathers|title-link=Ante-Nicene Fathers}}</ref><ref name="bibleverse|Luke|10:1">{{bibleverse|Luke|10:1}}</ref> حسب [[يوسابيوس القيصرى]]، الملك [[هيرودس اغريباس الاول]] قتل [[يعقوب بن زبدى]] فى أول سنة من حكمه على اليهوديه سنة 41م، و قبض على [[القديس بطرس]] و كان ناوى يقتله بعد عيد القيامه. بطرس، حسب الروايه فى سفر اعمال الرسل، خرج من السجن بطريقة معجزية و هرب من حكم هيرودس.<ref>{{bibleverse|Acts|12:1–19}}</ref> بطرس راح بعد كده [[انطاكيه]] و مناطق مختلفه فى [[اسيا الصغرى]]، و حسب التقليد وصل [[روما]] فى السنه التانيه من حكم الامبراطور [[كلوديوس]] حوالى سنة 42م. فى الفتره دى بطرس قابل مرقص و خده معاه كمرافق و مترجم. حسب التقليد اللى نقله يوسابيوس، مرقص كتب عظات بطرس و تعاليمه، و ده كان أصل [[انجيل مرقس]]، و بعد كده مرقص سافر لـ [[اسكندريه]] حوالى سنة 43م.<ref>''The Ecclesiastical History'' 15–16</ref><ref>{{cite book |first=Jack |last=Finegan |title=Handbook of Biblical Chronology |location=Peabody, Massachusetts |publisher=Hendrickson |year=1998 |page=374 |isbn=978-1-56563-143-4}}</ref> [[سفر اعمال الرسل]] بيقول إن مرقس راح [[قبرص]] مع [[برنابا]] بعد الخلاف اللى حصل بين برنابا و [[بولس الرسول]].<ref>{{bibleverse|Acts|15:39}}</ref> حسب التقليد، حوالى سنة 49م، بعد حوالى 16 سنه من [[صعود المسيح]]، مرقص راح اسكندريه و أسس [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه|كنيسة اسكندريه]]، بعد ما كان موجود فى مصر بالفعل من أربع لخمس سنين. [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و [[كنيسة اسكندريه للروم الارثوذكس]]، و [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]] كلهم بيرجعوا أصلهم للجماعه المسيحيه الأولى دى فى اسكندريه.<ref name="georgetown1">{{cite web |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |title=Egypt |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]] |access-date=December 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220145046/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |archive-date=December 20, 2011}}</ref> أجزاء من [[الطقس القبطى]] حسب التقليد الكنسى بيرجع أصلها للقديس مرقص نفسه.<ref>{{cite web|title=The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url=http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website=Encyclopedia Coptica|access-date=26 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date=August 31, 2005}}</ref> مرقص بقى أول اسقف على كرسى اسكندريه، و التقليد المسيحى بيكرمه كمؤسس للمسيحيه المنظمه فى افريقيا.<ref name=OSVESp401>{{cite book |last1=Bunson |first1=Matthew |last2=Bunson |first2=Margaret |last3=Bunson |first3=Stephen |title=Our Sunday Visitor's Encyclopedia of Saints |publisher=Our Sunday Visitor Publishing Division |year=1998 |place=Huntington, Indiana |page=401 |isbn=0-87973-588-0}}</ref> حسب يوسابيوس، [[البابا انيانوس]] خلف مرقص كأسقف اسكندريه فى السنه التامنه من حكم [[نيرون]]، يعنى حوالى سنة 62 أو 63م، و التقليد القبطى اللاحق بيقول إن مرقص استشهد سنة 68م.<ref name=cocn/><ref name=macrory>{{cite web |url=https://www.newadvent.org/cathen/09672c.htm |title=Catholic Encyclopedia, St. Mark |access-date=March 1, 2013}}</ref> === انجيل مرقس و هوية المؤلف === التقليد الكنسى من العصور المسيحيه الأولى بينسب [[انجيل مرقس]] للقديس مرقص، و بيربطه بالقديس بطرس، و حسب التقليد مرقص كتب و سجل تعليم و عظات بطرس. الباحثين المعاصرين فى الكتاب المقدس مختلفين حوالين الموضوع. أغلب الباحثين النقديين شايفين إن نص انجيل مرقس نفسه ما بيذكرش اسم المؤلف، و عشان كده بيعتبروه نص مجهول المؤلف من الناحيه النصيه.<ref name="Ehrman 2004 p. ">{{cite book | last=Ehrman | first=Bart D. | title=The New Testament | publisher=Oxford University Press, USA | date=2004 | isbn=0-19-515462-2 | pages=58–59}}</ref><ref name=lost>{{cite book|last=Ehrman|first=Bart D.|author-link=Bart D. Ehrman|title=Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew|url=https://books.google.com/books?id=URdACxKubDIC&pg=PA235|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-518249-1|page=235}}</ref><ref name=nickle>{{cite book |last=Nickle |first=Keith Fullerton |title=The Synoptic Gospels: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=5SSytjasmAgC&pg=PA43|date=January 1, 2001|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-22349-6|page=43}}</ref> بس الخلاف الأكاديمى مش مقفول. بعض الباحثين بيرفضوا إن المؤلف كان أى شخص اسمه مرقص، و باحثين تانيين بيقبلوا إن اسم المؤلف ممكن فعل يكون مرقص، بس بيختلفوا إذا كان هو [[يوحنا مرقس]] المذكور فى العهد الجديد ولا شخص تانى اسمه مرقص.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 702"/> بعض الباحثين استخدموا وصف الأماكن و العادات اليهوديه فى الإنجيل كحجه ضد إن المؤلف كان يوحنا مرقس من فلسطين. Edmund Leach و George Wells و باحثين تانيين قالوا إن فيه أخطاء أو مشاكل فى جغرافيا فلسطين و وصف بعض العادات.<ref name="leach">{{cite book | last=Leach | first=Edmund | editor-last1=Alter | editor-first1=Robert | editor-last2=Kermode | editor-first2=Frank | title=The Literary Guide to the Bible | publisher=Harvard University Press | year=1990 | isbn=978-0-674-26141-9 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=MSEwEAAAQBAJ&pg=PT354 | chapter=Fishing for men on the edge of the wilderness | page=590}}</ref><ref>{{cite book | last=Wells | first=George Albert | title=Cutting Jesus Down to Size: What Higher Criticism Has Achieved and Where It Leaves Christianity | publisher=Open Court | year=2013 | isbn=978-0-8126-9867-1 | url=https://books.google.com/books?id=KuccAwAAQBAJ&pg=PA25 | access-date=13 August 2023 | page=25}}</ref> باحثين تانيين اعترضو على الاستنتاج ده. Heidi Roskam قالت إن جزء كبير من جغرافيا الجليل فى الإنجيل دقيق،<ref>{{Cite book |last=Roskam |first=Heidi |title=The Purpose of the Gospel of Mark in its Historical and Social Context |publisher=Brill |year=2004 |isbn=978-9004140523 |pages=95–110}}</ref> و Michael Kok قال إن الادعاء إن مؤلف مرقس ماكانش فاهم جغرافيا و عادات فلسطين مش مبرر بشكل كافى، و إن يوحنا مرقس لسه ممكن يكون مرشح لتأليف الإنجيل.<ref>{{Cite book |last=Kok |first=Michael |title=The Gospel on the Margins: The Reception of Mark in the Second Century |publisher=Fortress Press |year=2015 |isbn=978-1451490220 |pages=85–87}}</ref> بعض الباحثين شايفين إن المؤلف فى الغالب كان يهودى متأثر بالثقافه اليونانيه و عايش بره فلسطين.<ref>{{cite book | last=Watts Henderson | first=Suzanne | editor-last1=Coogan | editor-first1=Michael | editor-last2=Brettler | editor-first2=Marc | editor-last3=Newsom | editor-first3=Carol | editor-last4=Perkins | editor-first4=Pheme | title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version | publisher=Oxford University Press | year=2018 | isbn=978-0-19-027605-8 | chapter=The Gospel according to Mark | chapter-url=https://books.google.com/books?id=T05WDwAAQBAJ&pg=PA1431 | access-date=13 August 2023 | page=1431}}</ref> Mitchell Reddish قال إن ممكن يكون اسم المؤلف مرقص فعل، بس هوية مرقص ده مش معروفه بشكل مؤكد. Francis Moloney اقترح كمان إن المؤلف ممكن يكون شخص اسمه مرقص، بس مش بالضروره واحد من الأشخاص اللى اسمهم مرقس فى العهد الجديد.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 702"/> ''The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus'' بتاخد موقف مشابه: اسم المؤلف ممكن يكون مرقص، بس الباحثين مختلفين إذا كان هو يوحنا مرقس ولا شخص تانى بنفس الاسم.<ref name="Evans 2014 p. 252">{{cite book | last=Hatina | first=Thomas R. |editor-last=Evans | editor-first=Craig A. | title=The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus | publisher=Taylor & Francis | year=2014 | isbn=978-1-317-72224-3 | chapter=Gospel of Mark | chapter-url=https://books.google.com/books?id=StasAgAAQBAJ&pg=PA252 | access-date=13 August 2023 | page=252}}</ref> الأناجيل الأربعه نفسها ما بتكتبش أسماء مؤلفيها جوه النصوص، و ده ماكانش حاجه غريبه فى بعض الكتابات القديمه.<ref>{{cite book |last1=Gurtner|first1=Daniel|title=Engaging the First Christian Historian: Essays on Luke-Acts (The Library of New Testament Studies)|last2=Tabb|first2=Brian|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2025|isbn=9780567713421|page=73-74}}</ref> أغلب الباحثين الأكاديميين النقديين دلوقتى ما بيعتبروش إن الأناجيل الأربعه اتكتبت مباشرة بشهود عيان، بس ده فى حد ذاته ما يمنعش نظريه إن انجيل مرقس اعتمد على ذكريات أو شهادة بطرس زى ما بيقول التقليد الكنسى.<ref name="Millard 2006">{{Cite book|last=Millard|first=Alan|chapter=Authors, Books, and Readers in the Ancient World|editor1-last=Rogerson|editor1-first=J.W.|editor2-last=Lieu|editor2-first=Judith M.|title=The Oxford Handbook of Biblical Studies|publisher=Oxford University Press|year=2006|chapter-url=https://books.google.com/books?id=eKZYMifS1fAC&pg=PA558|isbn=978-0-19-925425-5|page=558}}</ref> == معلومات من الكتاب المقدس و التقليد == الدليل على إن [[مرقس الانجيلى]] هو كاتب [[انجيل مرقس]] اللى شايل اسمه بيرجع لـ[[بابياس]] ({{circa|60|130 AD}}).<ref>{{cite web|url=http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705013329/http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf |archive-date=2016-07-05|title=From Stories to Canon|access-date=2023-08-20}}</ref><ref name="Papias01">{{cite book|chapter=[[s:Ante-Nicene Christian Library/Fragments of Papias|Exposition of the Oracles of the Lord]]|title=Ante-Nicene Christian Library, Volume I|year=1885|publisher=T. & T. Clark |location= Edinburgh|author=Papias|author-link=Papias of Hierapolis|translator1=Alexander Roberts |translator2= James Donaldson}}</ref><ref name=NJBCp596>{{Citation |last=Harrington |first=Daniel J. |year=1990 |contribution=The Gospel According to Mark |editor1-last=Brown |editor1-first=Raymond E. |editor1-link=Raymond E. Brown |editor2-last=Fitzmyer |editor2-first=Joseph A. |editor2-link=Joseph A. Fitzmyer |editor3-last=Murphy |editor3-first=Roland E. |title=The New Jerome Biblical Commentary |location=Englewood Cliffs, New Jersey |publisher=Prentice Hall |page=596 |isbn=0-13-614934-0 }}</ref> باحثين من [[Trinity Evangelical Divinity School]] "شبه متأكدين" إن بابياس كان بيتكلم عن [[يوحنا مرقس]].<ref>[[D. A. Carson]]. [[Douglas J. Moo]] و [[Leon Morris]]. ''An Introduction to the New Testament'' (Apollos, 1992), 93.</ref> إنما أغلب باحثين الكتاب المقدس المعاصرين بيلاقوا معلومات بابياس صعبه فى التفسير.<ref name="MuddimanBarton2010">{{cite book|first1=Henry|last1=Wansbrough|editor-first1=John|editor-last1=Muddiman|editor-first2=John|editor-last2=Barton|title=The Gospels|url=https://books.google.com/books?id=utMUDAAAQBAJ&pg=PA243|date=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958025-5|page=243|quote=Finally it is important to realize that none of the four gospels originally included an attribution to an author. All were anonymous, and it is only from the fragmentary and enigmatic and—according to Eusebius, from whom we derive the quotation—unreliable evidence of Papias in 120/130 CE that we can begin to piece together any external evidence about the names of their authors and their compilers. This evidence is so difficult to interpret that most modern scholars form their opinions from the content of the gospels themselves, and only then appeal selectively to the external evidence for confirmation of their findings.}}</ref> [[الكنيسه القبطيه الأرثوذكسيه]] بتتفق مع تحديد [[مرقس الانجيلى]] على إنه [[يوحنا مرقس]]، و كمان إنه كان واحد من [[السبعين رسول]] اللى يسوع بعتهم (لوقا 10:1)،<ref name="bibleverse|Luke|10:1"/> زى ما [[هيبوليتوس الرومانى]] أكد.<ref name=Shen01/> و حسب التقليد القبطى، مرقس استضاف التلاميذ فى بيته بعد موت يسوع، و يسوع بعد القيامه جه لبيت مرقس ([[يوحنا 20]])، و [[الروح القدس]] حل على التلاميذ فى [[العنصره]] فى نفس البيت.<ref name=Shen01/> و كمان بيتعتقد إن مرقس كان من الخدام الموجودين فى [[عرس قانا الجليل]] اللى صبوا الميه اللى يسوع حولها لنبيت ([[يوحنا 2]]:1–11).<ref name=Shen01>[[البابا شنوده التالت]]، ''ناظر الإله مار مرقس الرسول القديس و الشهيد''، الفصل الأول. [http://tasbeha.org/content/hh_books/Stmark/ Tasbeha.org]</ref><ref>{{bibleverse|John|2:1–11}}</ref> حسب التقليد القبطى، مرقس اتولد فى [[قورينا]]، مدينه فى [[البنتابوليس|الخمس مدن فى شمال افريقيا]]، فى [[ليبيا]] دلوقتى. {{incomprehensible span|reason=Mangled sentence|text=و التقليد بيقول كمان إن مرقس رجع للبنتابوليس بعد كده فى حياته، بعد ما [[بولس الرسول]] بعته لـ[[كولوسى]] ([[كولوسى]] 4:10;<ref name="bibleverse|Colossians|4:10"/> [[رسالة فليمون|فليمون]] 1:24.)<ref>{{bibleverse|Philemon|24}}</ref> لكن فيه ناس شايفه إن الكلام ده فى الواقع بيشير لـ[[مرقس ابن اخت برنابا]]. و حسب التقليد، بعد ما خدم مع بولس فى روما (2 تيموثاوس 4:11)،<ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11"/> راح للبنتابوليس، و بعدين لـ[[اسكندريه]].<ref name=SUSCopt>{{cite web |publisher = Coptic Orthodox Diocese of the Southern United States |url = http://www.suscopts.org/diocese/about/ |title = About the Diocese}}</ref><ref> {{cite web |url = http://www.suscopts.org/coptic-orthodox/church/saint-mark/ |title=Saint Mark |access-date = May 14, 2009}}</ref>|date=April 2026}} لما مرقس وصل اسكندريه، الوثنيين فى المدينه غضبوا من محاولته إنه يبعد السكندريين عن عبادة [[الديانه الهيلينستيه|آلهتهم التقليديه]].<ref name=Shen07/> سنة 68 م، حطوا حبل حوالين رقبته و جروه فى الشوارع لحد ما مات.<ref name=Shen07>[[البابا شنوده التالت]]. ''ناظر الإله مار مرقس الرسول القديس و الشهيد''، الفصل السابع. [http://tasbeha.org/content/hh_books/Stmark/ Tasbeha.org]</ref> == التكريم == {{شوف كمان |رفات مار مرقس}} [[File:La tradizione del dono del "Bocol".jpg|thumb|''Festa del bocoło''، مهرجان برعم [[ورد|الورد]] فى [[ميدان سان ماركو]]، [[ڤينيسيا]]، ايطاليا]] عيد [[مار مرقس]] بيتحتفل بيه يوم 25 ابريل<ref>{{Cite web |last=Giorgi |first=Emanuela |date=2025-04-28 |title=April 25: Saint Mark the Evangelist |url=http://www.vaticanstate.va/en/state-and-government/general-informations/saint-of-the-day/1806-april-25-saint-mark-the-evangelist.html |access-date=2026-03-31 |website=Home Page di Vatican State |language=en-gb}}</ref> فى الكنيسه الكاثوليكيه و الكنائس الأرثوذكسيه الشرقيه. الكنائس اللى لسه بتستخدم [[التقويم اليوليانى]] بيوافق عندها 25 ابريل يوم 8 مايو فى [[التقويم الجريجورى]] لحد سنة 2099. [[الكنيسه القبطيه الأرثوذكسيه]] بتحتفل بعيد مار مرقس يوم [[برموده|30 برموده]]<ref>{{Cite web |title=30 برمودة - اليوم الثلاثين من شهر برمودة - السنكسار |url=https://st-takla.org/Full-Free-Coptic-Books/Synaxarium-or-Synaxarion/08-Bermodah/30-Bermodah.html |access-date=2026-03-31 |website=St-Takla.org}}</ref> حسب [[التقويم القبطى]]، و اليوم ده دايم بيوافق 25 ابريل فى التقويم اليوليانى أو 8 مايو فى التقويم الجريجورى. فى التقاليد اللى بتميز بين [[يوحنا مرقس]] و [[مرقس الانجيلى]]، بيتحتفل بيوحنا مرقس يوم 27 سبتمبر، زى ما هو موجود فى [[السنكسار الرومانى]]، و بيتحتفل بمرقس الانجيلى يوم 25 ابريل.<ref>{{Cite web |title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Saint Mark |url=https://www.newadvent.org/cathen/09672c.htm |access-date=2026-04-01 |website=[www.newadvent.org](http://www.newadvent.org)}}</ref> [[كنيسة انجلترا]] و أجزاء كبيره من الطائفه الأنجليكانيه بتفتكر مرقس فى تقويم القديسين، و ليه [[عيد (انجليكانى)|عيد]] يوم [[25 ابريل]].<ref>{{Cite web|title=The Calendar|url=https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/common-worship/churchs-year/calendar|access-date=2021-03-27|website=The Church of England}}</ref> == فى الفن == {{more citations needed section|date=April 2018}} [[مرقس الانجيلى]] غالب بيتصور و هو بيكتب أو ماسك إنجيله.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/christianiconog00millgoog|page=[https://archive.org/details/christianiconog00millgoog/page/n369 356]|quote=St. Mark iconography.|title=Christian Iconography: The Trinity. Angels. Devils. Death. The soul. The Christian scheme. Appendices|first=Adolphe Napoléon|last=Didron|date=February 20, 1886|publisher=G. Bell|via=Internet Archive}}</ref> فى التقليد المسيحى، رمز مرقس الانجيلى هو أسد بجناحات.<ref>{{Cite web|url=http://www.christianiconography.info/mark.html|title=St. Mark in Art|website=[www.christianiconography.info](http://www.christianiconography.info)}}</ref> من الرموز المرتبطه بمرقس الانجيلى الأسد فى [[صحرا|الصحرا]]؛ و ممكن يتصور كأسقف قاعد على عرش متزين بأسود؛ أو كراجل بيساعد بحاره من [[ڤينيسيا]]. و غالب بيتصور ماسك كتاب مكتوب عليه ''pax tibi Marce''، أو ماسك سعفة نخيل و كتاب. صور تانيه لمرقس بتظهره كراجل مع كتاب أو لفافه و معاه أسد بجناحات. الأسد ممكن كمان يكون مرتبط بـ[[قيامة يسوع]]، لأن كان فيه اعتقاد إن الأسود بتنام و عينيها مفتوحه، و بالتالى اتعمل تشبيه بالمسيح فى القبر و بالمسيح كملك. مرقس الانجيلى ممكن كمان يتصور كراجل حوالين رقبته حبل، أو و هو بينقذ عبيد مسيحيين من [[ساراكين|الساراكين]]. <gallery widths="180" heights="200" caption="صور مرقس الانجيلى"> File:Accademia - St Mark's Body Brought to Venice by Jacopo Tintoretto.jpg|تجار من البندقيه بمساعدة راهبين يونانيين بياخدوا جثمان [[مرقس الانجيلى]] لـ[[ڤينيسيا]]، لوحة لـ[[تينتوريتو]] File:Vangeli di ebbone (evangelista marco), epernay, Bibliothèque municipale, Ms. 1 f 18 v., 20,8x26 cm, ante 823.jpg|مرقس الانجيلى بيبص للأسد، {{Circa|823}} File:Folio 19v - The Martyrdom of Saint Mark.jpg|[[استشهاد]] مار مرقس. ''[[Très Riches Heures du Duc de Berry]]'' ([[Musée Condé]]، [[شانتيى]])، {{Circa|1412}} و 1416 File:Andrea Mantegna 087.jpg|''[[مار مرقس (مانتينيا)|مار مرقس]]'' لـ[[اندريا مانتينيا]]، 1448 File:Evangelist-with-lion.jpg|مرقس الانجيلى مع الأسد، 1524 File:Bodleian Library MS. Arm. d.13. Armenian Gospels-0041-0.jpg|منمنمه مرسومه فى مخطوطة إنجيل أرمنيه من سنة 1609، محفوظه فى [[مكتبة بودليان]] File:Åhus kyrka-15.jpg|مار مرقس فى لوحه ساذجه من القرن الـ17 لفنان مجهول فى خورس كنيسة سانت مارى فى [[Åhus]]، السويد File:Pasquale Ottino San Marcos escribe sus Evangelios al dictado de San Pedro Musée des Beaux-Arts, Bordeaux.jpg|''مار مرقس بيكتب إنجيله بإملاء مار بطرس''، لـ[[Pasquale Ottino]]، القرن الـ17، متحف الفنون الجميله، بوردو File:Il Pordenone - San Marco - Budapest.jpg|مرقس الانجيلى لـ[[Il Pordenone]] ({{Circa|1484|1539}}) File:GRM Inv. J-3179.jpg|أيقونة مار مرقس الانجيلى من الأبواب الملكيه للحاجز الأيقونى المركزى فى [[كاتدرائية كازان]] فى سان بطرسبورج، 1804 File:Tzanes Emmanuel - St Mark the Evangelist - Google Art Project.jpg|[[ايقونه]] لـ[[مار مرقس (تزانيس)|مار مرقس الانجيلى]]، 1657 File:San Marco cathedral in Venice.JPG|[[كاتدرائية سان ماركو]] File:Nuremberg chronicles f 104r 1.png|مار مرقس فى ''[[Nuremberg Chronicle]]'' File:Stmark.jpg|''[[مار مرقس (دوناتيلو)|مار مرقس]]''، 1411–1413، لـ[[دوناتيلو]]، فى [[اورسانميكيلى]]، [[فلورنسا]] File:StMarkcoptic.jpg|[[ايقونه قبطيه]] لمار مرقس الانجيلى </gallery> == المزارات الرئيسيه == * [[كاتدرائية سان ماركو]] ([[ڤينيسيا]]، ايطاليا) * [[كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه فى اسكندريه]] ([[اسكندريه]]، مصر) * [[كنيسة القديس مرقس فى بلجراد]]، صيربيا * [[كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه]] ([[القاهره]]، مصر) * [[كنيسة القديس مرقس فى الباورى]]، [[نيو يورك]]، الولايات المتحده * رعية مار مرقس الانجيلى، باليان، بانجيل، لاجونا، الفلبين * رعية مار مرقس الانجيلى، ليناو، اورموك سيتى == شوف كمان == * [[بوكاليا]] * [[عيد مار مرقس]] * [[يوحنا الانجيلى]] * [[لوقا الانجيلى]] * [[ايام الطلبات]] * [[ليستة بطاركة اسكندريه]] * [[بطريرك اسكندريه]] * [[درجات الكهنوت والالقاب الدينية بـالكنيسه القبطيه]] {| align="center" border="1" width="600" | colspan="3" | {{center| ''' [[بابا اسكندريه للمصريين الاورتودوكس|بطاركة اسكندريه]] '''}} |- ! width="العرض%" |{{center|''' سبقه'''}} ! width="العرض%" |{{center|''' الفتره '''}} ! width="العرض%" |{{center|''' لحقه'''}} |- | align="center" | ........ | align="center" | 61 - 68 م | align="center" | [[انيانوس (بابا اسكندريه)]] |- |} == ملاحظات == {{notelist}} == مراجع == === استشهادات === {{مصادر}} === بيبليوجرافيا === * {{Cite book |last=Cousland |first=J. R. C. |editor-first4=Pheme|editor-last4=Perkins|editor-first1=Michael David|editor-last1=Coogan|editor-first2=Marc Zvi|editor-last2=Brettler|editor-first3=Carol Ann|editor-last3=Newsom|title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version|publisher=Oxford University Press|year=2010|page=1744|isbn=978-0-19-528955-8}} * {{cite book |last=Cousland |first=J. R. C. |editor-first1=Michael David|editor-last1=Coogan|editor-first2=Marc Zvi|editor-last2=Brettler|editor-first3=Carol Ann|editor-last3=Newsom|editor-first4=Pheme|editor-last4=Perkins|title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version|url=https://books.google.com/books?id=T05WDwAAQBAJ&pg=PA1380|date=1 March 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-027605-8|page=1380}} * {{Cite book |last1 = Fant |first1 = Clyde E. |last2 = Reddish |first2 = Mitchell E. |title = Lost Treasures of the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2008 |url = https://books.google.com/books?id=Dj6zVQJz7zYC |isbn = 978-0-8028-2881-1 }} * {{Cite book | title = The Johannine Literature | last1 = Lindars | first1 = Barnabas | last2 = Edwards | first2 = Ruth | last3 = Court | first3 = John M. | year = 2000 | publisher = A&C Black | url = https://books.google.com/books?id=qVOD0PhayhsC | isbn = 978-1-84127-081-4 }} * {{Cite book |last = Reddish |first = Mitchell |title = An Introduction to The Gospels |year = 2011 |publisher = Abingdon Press |url = https://books.google.com/books?id=hliGUOv18cQC |isbn = 978-1-4267-5008-3 }} {{s-start}} {{s-rel|grt}} {{s-new|creation}} {{s-ttl|title=[[بطريرك اسكندريه|بابا و بطريرك اسكندريه]]|years=43–68}} {{s-aft|after=[[انيانوس]]}} {{s-end}} {{Gospel of Mark}} {{New Testament people}} {{Apostles}} {{Navboxes |list= {{Coptic saints}} {{Catholic saints}} {{Patriarchs of Alexandria}} }} {{Subject bar |portal1= Saints |portal2= Biography |portal3= Christianity |portal4= Bible}} {{Authority control}} == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} {{تصنيف كومونز|Saint Mark}} * [[commons:Category:Saint Mark|'''ويكى كومونز''': القديس مرقس]] [[ملف:القديس مرقس.jpg|200px|thumb|left|'''القديس مرقس''']] [[ملف:Folio 19v - The Martyrdom of Saint Mark.jpg|200px|thumb |موت القديس مرقس سنة 62]] [[ملف:Coptic cross.svg|100 px|يمين]] {{العهد الجديد}} {{باباوات اسكندريه للمصريين الاورتودوكس}} == شوف كمان == [[بطاركة الاسكندريه للروم الارتودكس]] == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{شخصيات من العهد الجديد}} {{ظبط استنادى}} {{DEFAULTSORT:Mark the Evangelist}} [[تصنيف:مرقس الانجيلى|مرقس الانجيلى]] [[تصنيف:مواليد 12]] [[تصنيف:شهداء مسيحيين فى القرن الاول]] [[تصنيف:باباوات و بطاركه اسكندريه فى القرن الاول]] [[تصنيف:كتاب القرن الاول]] [[تصنيف:وفيات 68]] [[تصنيف:قديسين انجليكان]] [[تصنيف:سرقة الجثث]] [[تصنيف:مدفونين فى كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه فى اسكندريه]] [[تصنيف:مبشرين مسيحيين فى افريقيا]] [[تصنيف:كتاب مسيحيين]] [[تصنيف:مسيحيين يهود اوائل]] [[تصنيف:الانجيليين الاربعه]] [[تصنيف:انجيل مرقس]] [[تصنيف:شخصيات فى سفر اعمال الرسل]] [[تصنيف:قديسين من مصر الرومانيه]] [[تصنيف:السبعين رسول]] [[تصنيف:سنة الميلاد مش معروفه]] [[تصنيف:شخصيات من العهد الجديد]] [[تصنيف:يهوديه]] [[تصنيف:مسيحيه]] [[تصنيف:كتب مقدسه]] [[تصنيف:اديان]] [[تصنيف:وفيات فى اسكندريه]] 6iz7bn226wjmi4wyucey6btkdnzc6f2 13235570 13235569 2026-09-17T12:34:09Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، ← (2)، }} ← }} (3) 13235570 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات قديس}} '''القديس مرقص'''{{efn|{{langx|la|Marcus}}; {{langx|grc|Μᾶρκος|Mârkos}}; {{langx|arc|ܡܪܩܘܣ|Marqōs}}; {{langx|he|מַרְקוֹס|Marqōs}}; {{langx|gez|ማርቆስ|Marḳos}}.}}، المعروف كمان باسم '''القديس مرقس''' أو '''مار مرقس'''، و كمان '''[[يوحنا مرقس]]'''، كان شخصيه مسيحيه من القرن الاولانى و واحد من الشخصيات المذكوره فى [[العهد الجديد]]. التقليد المسيحى بينسب له كتابة [[انجيل مرقس]]، و التقليد الكنسى الاسكندرى بيعتبره كاروز [[مصر]]، و مؤسس [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و أول بابا و بطريرك على كرسى اسكندريه. اسمه '''يوحنا مرقس'''، و معروف فى التقليد القبطى باسم '''مرقص الانجيلى''' و '''ناظر الإله'''. اسمه باليونانى الكوينى Μᾶρκος (''Mârkos'')، و اسم يوحنا مرقس باليونانى Ἰωάννης Μᾶρκος (''Iōánnēs Mârkos'')، و بالآرامى ܝܘܚܢܢ (''Yōḥannān'')، و بال[[لغه قبطى|قبطى]] {{قبطى|Ⲙⲁⲣⲕⲟⲥ}}. حسب التقليد القبطى، مرقص كان افريقى رومانى من [[ليبيا القديمه]]، لكن التقليد ده مش مشترك بين كل الطوايف المسيحيه. بعض الروايات بتحط مكان ميلاده فى ليبيا، و روايات تانيه بتربطه بـ [[فلسطين]]. مرقص عاش فى القرن الاولانى الميلادى و اتوفى حوالى سنة [[68]]. التقليد الكنسى بينسب للقديس مرقص كتابة [[انجيل مرقس]]، اللى هو واحد من الأناجيل الأربعه فى [[العهد الجديد]]. أغلب الباحثين المعاصرين بيعتبروا إن نص انجيل مرقس نفسه ما بيذكرش اسم مؤلفه،{{refn|<ref name="Ehrman 2004 p. "/><ref name="Jeon Baugh 2017 p. 181"/><ref name=lost/><ref name=nickle/><ref name="BartNT"/>}} بس موضوع هوية المؤلف لسه عليه نقاش بين الباحثين. بعض الباحثين بيرفضوا نسبة الإنجيل لمرقص، و باحثين تانيين شايفين إن المؤلف ممكن يكون شخص اسمه مرقص، مع اختلافهم حوالين إذا كان هو [[يوحنا مرقس]] نفسه ولا شخص تانى بنفس الاسم.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 702">{{cite book |last1=Tucker |first1=J. Brian |title=T&T Clark Social Identity Commentary on the New Testament |last2=Kuecker |first2=Aaron |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2020 |isbn=9780567667854 |page=70}}</ref><ref>{{cite book |last=Hatina |first=Thomas R. |editor-last=Evans |editor-first=Craig A. |title=The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus |publisher=Taylor & Francis |year=2014 |isbn=978-1-317-72224-3 |chapter=Gospel of Mark |page=252}}</ref> حسب التقليد الكنسى الاسكندرى، القديس مرقص جه مصر فى القرن الأول، و بشر بالمسيحيه فيها، و أسس أول كنيسه مسيحيه فى [[اسكندريه]]. مرقص بقى أول رئيس لكنيسة اسكندريه، و التقليد القبطى بيعتبر فترة رئاسته للكنيسه بالتقريب من سنة 55 لسنة 68. الكنيسه اللى أسسها مرقص اتطورت بعد كده لـ [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و بابا اسكندريه لحد النهارده بيعتبر خليفة القديس مرقص على الكرسى المرقسى. كرسى اسكندريه كان كمان واحد من أهم الكراسى فى المسيحيه القديمه. مرقص مات فى [[اسكندريه]] حسب التقليد القبطى. رفاته فضلت مرتبطة بالكنيسه المصريه، لكن أجزاء من جسمه اتنقلت بعد كده من اسكندريه لـ [[ڤينيسيا]] فى [[ايطاليا]]. فى التقليد المسيحى، عيد القديس مرقص بيتحتفل بيه يوم 25 ابريل، و رمزه المعروف هو [[اسد القديس مرقص|الأسد المجنح]].<ref name=EECp720>{{Citation |last=Senior |first=Donald P. |year=1998 |edition=2nd |contribution=Mark |editor1-last=Ferguson |editor1-first=Everett |title=Encyclopedia of Early Christianity |place=New York and London |publisher=Garland Publishing, Inc. |page=720 |isbn=0-8153-3319-6 }}</ref> === القديس مرقص و اسكندريه === القديس مرقص ليه مكانه خاصه اوى فى تاريخ المسيحيه المصريه. التقليد القبطى بيعتبره أول واحد بشر بالمسيحيه بشكل منظم فى مصر، و مؤسس الكرسى الرسولى الاسكندرى. [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]] بتعتبر نفسها كنيسه رسوليّه لأن تأسيسها بيرجع للقديس مرقص، اللى التقليد المسيحى بيحطه ضمن الجيل المرتبط مباشرة بالرسل. باباوات اسكندريه بيتعتبروا خلفاء القديس مرقص، و لقب البابا الكامل مرتبط بالكرسى الرسولى للقديس مرقص. === رفات القديس مرقص === القديس مرقص اتدفن فى اسكندريه بعد موته. بعد قرون، بحاره و تجار من [[ڤينيسيا]] خدوا جزء كبير من رفاته من اسكندريه لايطاليا، و الرفات بقت مرتبطة بعد كده بـ [[كاتدرائية سان ماركو]] فى ڤينيسيا. التقليد القبطى احتفظ بجزء من رفات القديس مرقص فى مصر، و الكنيسه المصريه فضلت تعتبر اسكندريه المكان الأصلى لكرسيه و استشهاده. فى سنة 1968، جزء من رفات القديس مرقص رجع من ڤينيسيا لمصر فى عهد [[البابا كيرلس السادس]]، و اتحط فى [[الكاتدرائيه المرقسيه بالعباسيه]] الجديده فى القاهره. النصوص التاريخيه المصريه سجلت كمان عمليات أخد رفات مرتبطة بالقديس مرقص من اسكندريه. [[المقريزى]] كتب عن واحده من الحوادث و قال: :"سرق الفرنج الڤينيسيين من الاسكندرية رأس مرقص الانجيلى -احد من كتبة الانجيل- فغضب اليعاقبة من النصارى واكبروا ذلك، وعدوه وهنا فى دينهم. و ده أنهم لا يولون بطركاً الا ويمضى الى الاسكندرية، و توضع دى الرأس فى حجره" وجود رفات القديس مرقص و علاقته التاريخيه باسكندريه فضل جزء أساسى من هوية و تقاليد كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه. === الهويه === {{شوف كمان |الاربع انجيليين}} [[ملف:Leone marciano andante - Vittore Carpaccio - Google Cultural Institute.jpg|تصغير|upright=1.3|رمز القديس مرقص هو [[اسد القديس مرقص|الأسد المجنح]]. الكتابه باللاتينى بتقول: {{lang|la|PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS}}، بمعنى "السلام ليك يا مرقص يا مبشرى". نفس الأسد بقى كمان رمز [[ڤينيسيا]].]] حسب تقليد كنسى قديم، القديس مرقص هو نفسه [[يوحنا مرقس]] المذكور فى [[العهد الجديد]]. الباحث William Lane كتب سنة 1974 إن فيه تقليد مستمر بيربط مرقص الانجيلى بيوحنا مرقس،<ref>{{cite book |last=Lane |first=William L.|author-link=William L. Lane|chapter=The Author of the Gospel |chapter-url=https://books.google.com/books?id=nIjPDDlweUgC&pg=PA21 |title=The Gospel According to Mark |series=[[New International Commentary on the New Testament]] |year=1974 |publisher=Eerdmans |location=Grand Rapids |pages=21–3 |isbn=978-0-8028-2502-5}}</ref> و يوحنا مرقس كان قريب [[برنابا]].<ref>Mark: Images of an Apostolic Interpreter p55 C. Clifton Black – 2001 –"... infrequent occurrence in the Septuagint (Num 36:11; Tob 7:2) to its presence in Josephus (JW 1.662; Ant 1.290, 15.250) and Philo (On the Embassy to Gaius 67), anepsios consistently carries the connotation of "cousin", though ..."</ref> بس [[هيبوليتوس الرومانى]] فرّق بين تلات شخصيات: مرقص الانجيلى المذكور فى [[2 تيموثاوس 4]]:11،<ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11">{{bibleverse|2 Timothy|4:11}}</ref> و [[يوحنا مرقس]] المذكور فى [[سفر اعمال الرسل]]،<ref>{{bibleverse|Acts|12:12–25}}, {{bibleverse|Acts|13:5–13}}, {{bibleverse|Acts|15:37}}</ref> و مرقس قريب برنابا المذكور فى [[كولوسى 4]]:10 و رسالة فليمون.<ref name="bibleverse|Colossians|4:10">{{bibleverse|Colossians|4:10}}</ref><ref name="bibleverse|Philemon|1:24">{{bibleverse|Philemon|1:24}}</ref> هيبوليتوس قال إن التلاته كانو من [[السبعين رسول]] اللى [[يسوع]] بعتهم يبشروا بالإنجيل.<ref>{{cite book |author=Hippolytus |author-link=Hippolytus of Rome |chapter=The same Hippolytus on the Seventy Apostles |chapter-url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf05.iii.v.iii.html |title=Ante-Nicene Fathers|title-link=Ante-Nicene Fathers}}</ref><ref name="bibleverse|Luke|10:1">{{bibleverse|Luke|10:1}}</ref> حسب [[يوسابيوس القيصرى]]، الملك [[هيرودس اغريباس الاول]] قتل [[يعقوب بن زبدى]] فى أول سنة من حكمه على اليهوديه سنة 41م، و قبض على [[القديس بطرس]] و كان ناوى يقتله بعد عيد القيامه. بطرس، حسب الروايه فى سفر اعمال الرسل، خرج من السجن بطريقة معجزية و هرب من حكم هيرودس.<ref>{{bibleverse|Acts|12:1–19}}</ref> بطرس راح بعد كده [[انطاكيه]] و مناطق مختلفه فى [[اسيا الصغرى]]، و حسب التقليد وصل [[روما]] فى السنه التانيه من حكم الامبراطور [[كلوديوس]] حوالى سنة 42م. فى الفتره دى بطرس قابل مرقص و خده معاه كمرافق و مترجم. حسب التقليد اللى نقله يوسابيوس، مرقص كتب عظات بطرس و تعاليمه، و ده كان أصل [[انجيل مرقس]]، و بعد كده مرقص سافر لـ [[اسكندريه]] حوالى سنة 43م.<ref>''The Ecclesiastical History'' 15–16</ref><ref>{{cite book |first=Jack |last=Finegan |title=Handbook of Biblical Chronology |location=Peabody, Massachusetts |publisher=Hendrickson |year=1998 |page=374 |isbn=978-1-56563-143-4}}</ref> [[سفر اعمال الرسل]] بيقول إن مرقس راح [[قبرص]] مع [[برنابا]] بعد الخلاف اللى حصل بين برنابا و [[بولس الرسول]].<ref>{{bibleverse|Acts|15:39}}</ref> حسب التقليد، حوالى سنة 49م، بعد حوالى 16 سنه من [[صعود المسيح]]، مرقص راح اسكندريه و أسس [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه|كنيسة اسكندريه]]، بعد ما كان موجود فى مصر بالفعل من أربع لخمس سنين. [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه]]، و [[كنيسة اسكندريه للروم الارثوذكس]]، و [[الكنيسه القبطيه الكاتوليكيه]] كلهم بيرجعوا أصلهم للجماعه المسيحيه الأولى دى فى اسكندريه.<ref name="georgetown1">{{cite web |url=http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |title=Egypt |publisher=[[Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs]] |access-date=December 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220145046/http://berkleycenter.georgetown.edu/resources/countries/egypt |archive-date=December 20, 2011}}</ref> أجزاء من [[الطقس القبطى]] حسب التقليد الكنسى بيرجع أصلها للقديس مرقص نفسه.<ref>{{cite web|title=The Christian Coptic Orthodox Church Of Egypt|url=http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|website=Encyclopedia Coptica|access-date=26 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20050831164722/http://www.coptic.net/EncyclopediaCoptica/|archive-date=August 31, 2005}}</ref> مرقص بقى أول اسقف على كرسى اسكندريه، و التقليد المسيحى بيكرمه كمؤسس للمسيحيه المنظمه فى افريقيا.<ref name=OSVESp401>{{cite book |last1=Bunson |first1=Matthew |last2=Bunson |first2=Margaret |last3=Bunson |first3=Stephen |title=Our Sunday Visitor's Encyclopedia of Saints |publisher=Our Sunday Visitor Publishing Division |year=1998 |place=Huntington, Indiana |page=401 |isbn=0-87973-588-0}}</ref> حسب يوسابيوس، [[البابا انيانوس]] خلف مرقص كأسقف اسكندريه فى السنه التامنه من حكم [[نيرون]]، يعنى حوالى سنة 62 أو 63م، و التقليد القبطى اللاحق بيقول إن مرقص استشهد سنة 68م.<ref name=cocn/><ref name=macrory>{{cite web |url=https://www.newadvent.org/cathen/09672c.htm |title=Catholic Encyclopedia, St. Mark |access-date=March 1, 2013}}</ref> === انجيل مرقس و هوية المؤلف === التقليد الكنسى من العصور المسيحيه الأولى بينسب [[انجيل مرقس]] للقديس مرقص، و بيربطه بالقديس بطرس، و حسب التقليد مرقص كتب و سجل تعليم و عظات بطرس. الباحثين المعاصرين فى الكتاب المقدس مختلفين حوالين الموضوع. أغلب الباحثين النقديين شايفين إن نص انجيل مرقس نفسه ما بيذكرش اسم المؤلف، و عشان كده بيعتبروه نص مجهول المؤلف من الناحيه النصيه.<ref name="Ehrman 2004 p. ">{{cite book | last=Ehrman | first=Bart D. | title=The New Testament | publisher=Oxford University Press, USA | date=2004 | isbn=0-19-515462-2 | pages=58–59}}</ref><ref name=lost>{{cite book|last=Ehrman|first=Bart D.|author-link=Bart D. Ehrman|title=Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew|url=https://books.google.com/books?id=URdACxKubDIC&pg=PA235|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-518249-1|page=235}}</ref><ref name=nickle>{{cite book |last=Nickle |first=Keith Fullerton |title=The Synoptic Gospels: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=5SSytjasmAgC&pg=PA43|date=January 1, 2001|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-22349-6|page=43}}</ref> بس الخلاف الأكاديمى مش مقفول. بعض الباحثين بيرفضوا إن المؤلف كان أى شخص اسمه مرقص، و باحثين تانيين بيقبلوا إن اسم المؤلف ممكن فعل يكون مرقص، بس بيختلفوا إذا كان هو [[يوحنا مرقس]] المذكور فى العهد الجديد ولا شخص تانى اسمه مرقص.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 702"/> بعض الباحثين استخدموا وصف الأماكن و العادات اليهوديه فى الإنجيل كحجه ضد إن المؤلف كان يوحنا مرقس من فلسطين. Edmund Leach و George Wells و باحثين تانيين قالوا إن فيه أخطاء أو مشاكل فى جغرافيا فلسطين و وصف بعض العادات.<ref name="leach">{{cite book | last=Leach | first=Edmund | editor-last1=Alter | editor-first1=Robert | editor-last2=Kermode | editor-first2=Frank | title=The Literary Guide to the Bible | publisher=Harvard University Press | year=1990 | isbn=978-0-674-26141-9 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=MSEwEAAAQBAJ&pg=PT354 | chapter=Fishing for men on the edge of the wilderness | page=590}}</ref><ref>{{cite book | last=Wells | first=George Albert | title=Cutting Jesus Down to Size: What Higher Criticism Has Achieved and Where It Leaves Christianity | publisher=Open Court | year=2013 | isbn=978-0-8126-9867-1 | url=https://books.google.com/books?id=KuccAwAAQBAJ&pg=PA25 | access-date=13 August 2023 | page=25}}</ref> باحثين تانيين اعترضو على الاستنتاج ده. Heidi Roskam قالت إن جزء كبير من جغرافيا الجليل فى الإنجيل دقيق،<ref>{{Cite book |last=Roskam |first=Heidi |title=The Purpose of the Gospel of Mark in its Historical and Social Context |publisher=Brill |year=2004 |isbn=978-9004140523 |pages=95–110}}</ref> و Michael Kok قال إن الادعاء إن مؤلف مرقس ماكانش فاهم جغرافيا و عادات فلسطين مش مبرر بشكل كافى، و إن يوحنا مرقس لسه ممكن يكون مرشح لتأليف الإنجيل.<ref>{{Cite book |last=Kok |first=Michael |title=The Gospel on the Margins: The Reception of Mark in the Second Century |publisher=Fortress Press |year=2015 |isbn=978-1451490220 |pages=85–87}}</ref> بعض الباحثين شايفين إن المؤلف فى الغالب كان يهودى متأثر بالثقافه اليونانيه و عايش بره فلسطين.<ref>{{cite book | last=Watts Henderson | first=Suzanne | editor-last1=Coogan | editor-first1=Michael | editor-last2=Brettler | editor-first2=Marc | editor-last3=Newsom | editor-first3=Carol | editor-last4=Perkins | editor-first4=Pheme | title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version | publisher=Oxford University Press | year=2018 | isbn=978-0-19-027605-8 | chapter=The Gospel according to Mark | chapter-url=https://books.google.com/books?id=T05WDwAAQBAJ&pg=PA1431 | access-date=13 August 2023 | page=1431}}</ref> Mitchell Reddish قال إن ممكن يكون اسم المؤلف مرقص فعل، بس هوية مرقص ده مش معروفه بشكل مؤكد. Francis Moloney اقترح كمان إن المؤلف ممكن يكون شخص اسمه مرقص، بس مش بالضروره واحد من الأشخاص اللى اسمهم مرقس فى العهد الجديد.<ref name="Tucker Kuecker 2020 p. 702"/> ''The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus'' بتاخد موقف مشابه: اسم المؤلف ممكن يكون مرقص، بس الباحثين مختلفين إذا كان هو يوحنا مرقس ولا شخص تانى بنفس الاسم.<ref name="Evans 2014 p. 252">{{cite book | last=Hatina | first=Thomas R. |editor-last=Evans | editor-first=Craig A. | title=The Routledge Encyclopedia of the Historical Jesus | publisher=Taylor & Francis | year=2014 | isbn=978-1-317-72224-3 | chapter=Gospel of Mark | chapter-url=https://books.google.com/books?id=StasAgAAQBAJ&pg=PA252 | access-date=13 August 2023 | page=252}}</ref> الأناجيل الأربعه نفسها ما بتكتبش أسماء مؤلفيها جوه النصوص، و ده ماكانش حاجه غريبه فى بعض الكتابات القديمه.<ref>{{cite book |last1=Gurtner|first1=Daniel|title=Engaging the First Christian Historian: Essays on Luke-Acts (The Library of New Testament Studies)|last2=Tabb|first2=Brian|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2025|isbn=9780567713421|page=73-74}}</ref> أغلب الباحثين الأكاديميين النقديين دلوقتى ما بيعتبروش إن الأناجيل الأربعه اتكتبت مباشرة بشهود عيان، بس ده فى حد ذاته ما يمنعش نظريه إن انجيل مرقس اعتمد على ذكريات أو شهادة بطرس زى ما بيقول التقليد الكنسى.<ref name="Millard 2006">{{Cite book|last=Millard|first=Alan|chapter=Authors, Books, and Readers in the Ancient World|editor1-last=Rogerson|editor1-first=J.W.|editor2-last=Lieu|editor2-first=Judith M.|title=The Oxford Handbook of Biblical Studies|publisher=Oxford University Press|year=2006|chapter-url=https://books.google.com/books?id=eKZYMifS1fAC&pg=PA558|isbn=978-0-19-925425-5|page=558}}</ref> == معلومات من الكتاب المقدس و التقليد == الدليل على إن [[مرقس الانجيلى]] هو كاتب [[انجيل مرقس]] اللى شايل اسمه بيرجع لـ[[بابياس]] ({{circa|60|130 AD}}).<ref>{{cite web|url=http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160705013329/http://oyc.yale.edu/sites/default/files/canon_0.pdf |archive-date=2016-07-05|title=From Stories to Canon|access-date=2023-08-20}}</ref><ref name="Papias01">{{cite book|chapter=[[s:Ante-Nicene Christian Library/Fragments of Papias|Exposition of the Oracles of the Lord]]|title=Ante-Nicene Christian Library, Volume I|year=1885|publisher=T. & T. Clark |location= Edinburgh|author=Papias|author-link=Papias of Hierapolis|translator1=Alexander Roberts |translator2= James Donaldson}}</ref><ref name=NJBCp596>{{Citation |last=Harrington |first=Daniel J. |year=1990 |contribution=The Gospel According to Mark |editor1-last=Brown |editor1-first=Raymond E. |editor1-link=Raymond E. Brown |editor2-last=Fitzmyer |editor2-first=Joseph A. |editor2-link=Joseph A. Fitzmyer |editor3-last=Murphy |editor3-first=Roland E. |title=The New Jerome Biblical Commentary |location=Englewood Cliffs, New Jersey |publisher=Prentice Hall |page=596 |isbn=0-13-614934-0 }}</ref> باحثين من [[Trinity Evangelical Divinity School]] "شبه متأكدين" إن بابياس كان بيتكلم عن [[يوحنا مرقس]].<ref>[[D. A. Carson]]. [[Douglas J. Moo]] و [[Leon Morris]]. ''An Introduction to the New Testament'' (Apollos, 1992), 93.</ref> إنما أغلب باحثين الكتاب المقدس المعاصرين بيلاقوا معلومات بابياس صعبه فى التفسير.<ref name="MuddimanBarton2010">{{cite book|first1=Henry|last1=Wansbrough|editor-first1=John|editor-last1=Muddiman|editor-first2=John|editor-last2=Barton|title=The Gospels|url=https://books.google.com/books?id=utMUDAAAQBAJ&pg=PA243|date=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958025-5|page=243|quote=Finally it is important to realize that none of the four gospels originally included an attribution to an author. All were anonymous, and it is only from the fragmentary and enigmatic and—according to Eusebius, from whom we derive the quotation—unreliable evidence of Papias in 120/130 CE that we can begin to piece together any external evidence about the names of their authors and their compilers. This evidence is so difficult to interpret that most modern scholars form their opinions from the content of the gospels themselves, and only then appeal selectively to the external evidence for confirmation of their findings.}}</ref> [[الكنيسه القبطيه الأرثوذكسيه]] بتتفق مع تحديد [[مرقس الانجيلى]] على إنه [[يوحنا مرقس]]، و كمان إنه كان واحد من [[السبعين رسول]] اللى يسوع بعتهم (لوقا 10:1)،<ref name="bibleverse|Luke|10:1"/> زى ما [[هيبوليتوس الرومانى]] أكد.<ref name=Shen01/> و حسب التقليد القبطى، مرقس استضاف التلاميذ فى بيته بعد موت يسوع، و يسوع بعد القيامه جه لبيت مرقس ([[يوحنا 20]])، و [[الروح القدس]] حل على التلاميذ فى [[العنصره]] فى نفس البيت.<ref name=Shen01/> و كمان بيتعتقد إن مرقس كان من الخدام الموجودين فى [[عرس قانا الجليل]] اللى صبوا الميه اللى يسوع حولها لنبيت ([[يوحنا 2]]:1–11).<ref name=Shen01>[[البابا شنوده التالت]]، ''ناظر الإله مار مرقس الرسول القديس و الشهيد''، الفصل الأول. [http://tasbeha.org/content/hh_books/Stmark/ Tasbeha.org]</ref><ref>{{bibleverse|John|2:1–11}}</ref> حسب التقليد القبطى، مرقس اتولد فى [[قورينا]]، مدينه فى [[البنتابوليس|الخمس مدن فى شمال افريقيا]]، فى [[ليبيا]] دلوقتى. {{incomprehensible span|reason=Mangled sentence|text=و التقليد بيقول كمان إن مرقس رجع للبنتابوليس بعد كده فى حياته، بعد ما [[بولس الرسول]] بعته لـ[[كولوسى]] ([[كولوسى]] 4:10;<ref name="bibleverse|Colossians|4:10"/> [[رسالة فليمون|فليمون]] 1:24.)<ref>{{bibleverse|Philemon|24}}</ref> لكن فيه ناس شايفه إن الكلام ده فى الواقع بيشير لـ[[مرقس ابن اخت برنابا]]. و حسب التقليد، بعد ما خدم مع بولس فى روما (2 تيموثاوس 4:11)،<ref name="bibleverse|2 Timothy|4:11"/> راح للبنتابوليس، و بعدين لـ[[اسكندريه]].<ref name=SUSCopt>{{cite web |publisher = Coptic Orthodox Diocese of the Southern United States |url = http://www.suscopts.org/diocese/about/ |title = About the Diocese}}</ref><ref> {{cite web |url = http://www.suscopts.org/coptic-orthodox/church/saint-mark/ |title=Saint Mark |access-date = May 14, 2009}}</ref>|date=April 2026}} لما مرقس وصل اسكندريه، الوثنيين فى المدينه غضبوا من محاولته إنه يبعد السكندريين عن عبادة [[الديانه الهيلينستيه|آلهتهم التقليديه]].<ref name=Shen07/> سنة 68 م، حطوا حبل حوالين رقبته و جروه فى الشوارع لحد ما مات.<ref name=Shen07>[[البابا شنوده التالت]]. ''ناظر الإله مار مرقس الرسول القديس و الشهيد''، الفصل السابع. [http://tasbeha.org/content/hh_books/Stmark/ Tasbeha.org]</ref> == التكريم == {{شوف كمان |رفات مار مرقس}} [[File:La tradizione del dono del "Bocol".jpg|thumb|''Festa del bocoło''، مهرجان برعم [[ورد|الورد]] فى [[ميدان سان ماركو]]، [[ڤينيسيا]]، ايطاليا]] عيد [[مار مرقس]] بيتحتفل بيه يوم 25 ابريل<ref>{{Cite web |last=Giorgi |first=Emanuela |date=2025-04-28 |title=April 25: Saint Mark the Evangelist |url=http://www.vaticanstate.va/en/state-and-government/general-informations/saint-of-the-day/1806-april-25-saint-mark-the-evangelist.html |access-date=2026-03-31 |website=Home Page di Vatican State |language=en-gb}}</ref> فى الكنيسه الكاثوليكيه و الكنائس الأرثوذكسيه الشرقيه. الكنائس اللى لسه بتستخدم [[التقويم اليوليانى]] بيوافق عندها 25 ابريل يوم 8 مايو فى [[التقويم الجريجورى]] لحد سنة 2099. [[الكنيسه القبطيه الأرثوذكسيه]] بتحتفل بعيد مار مرقس يوم [[برموده|30 برموده]]<ref>{{Cite web |title=30 برمودة - اليوم الثلاثين من شهر برمودة - السنكسار |url=https://st-takla.org/Full-Free-Coptic-Books/Synaxarium-or-Synaxarion/08-Bermodah/30-Bermodah.html |access-date=2026-03-31 |website=St-Takla.org}}</ref> حسب [[التقويم القبطى]]، و اليوم ده دايم بيوافق 25 ابريل فى التقويم اليوليانى أو 8 مايو فى التقويم الجريجورى. فى التقاليد اللى بتميز بين [[يوحنا مرقس]] و [[مرقس الانجيلى]]، بيتحتفل بيوحنا مرقس يوم 27 سبتمبر، زى ما هو موجود فى [[السنكسار الرومانى]]، و بيتحتفل بمرقس الانجيلى يوم 25 ابريل.<ref>{{Cite web |title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Saint Mark |url=https://www.newadvent.org/cathen/09672c.htm |access-date=2026-04-01 |website=[www.newadvent.org](http://www.newadvent.org)}}</ref> [[كنيسة انجلترا]] و أجزاء كبيره من الطائفه الأنجليكانيه بتفتكر مرقس فى تقويم القديسين، و ليه [[عيد (انجليكانى)|عيد]] يوم [[25 ابريل]].<ref>{{Cite web|title=The Calendar|url=https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/common-worship/churchs-year/calendar|access-date=2021-03-27|website=The Church of England}}</ref> == فى الفن == {{more citations needed section|date=April 2018}} [[مرقس الانجيلى]] غالب بيتصور و هو بيكتب أو ماسك إنجيله.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/christianiconog00millgoog|page=[https://archive.org/details/christianiconog00millgoog/page/n369 356]|quote=St. Mark iconography.|title=Christian Iconography: The Trinity. Angels. Devils. Death. The soul. The Christian scheme. Appendices|first=Adolphe Napoléon|last=Didron|date=February 20, 1886|publisher=G. Bell|via=Internet Archive}}</ref> فى التقليد المسيحى، رمز مرقس الانجيلى هو أسد بجناحات.<ref>{{Cite web|url=http://www.christianiconography.info/mark.html|title=St. Mark in Art|website=[www.christianiconography.info](http://www.christianiconography.info)}}</ref> من الرموز المرتبطه بمرقس الانجيلى الأسد فى [[صحرا|الصحرا]]؛ و ممكن يتصور كأسقف قاعد على عرش متزين بأسود؛ أو كراجل بيساعد بحاره من [[ڤينيسيا]]. و غالب بيتصور ماسك كتاب مكتوب عليه ''pax tibi Marce''، أو ماسك سعفة نخيل و كتاب. صور تانيه لمرقس بتظهره كراجل مع كتاب أو لفافه و معاه أسد بجناحات. الأسد ممكن كمان يكون مرتبط بـ[[قيامة يسوع]]، لأن كان فيه اعتقاد إن الأسود بتنام و عينيها مفتوحه، و بالتالى اتعمل تشبيه بالمسيح فى القبر و بالمسيح كملك. مرقس الانجيلى ممكن كمان يتصور كراجل حوالين رقبته حبل، أو و هو بينقذ عبيد مسيحيين من [[ساراكين|الساراكين]]. <gallery widths="180" heights="200" caption="صور مرقس الانجيلى"> File:Accademia - St Mark's Body Brought to Venice by Jacopo Tintoretto.jpg|تجار من البندقيه بمساعدة راهبين يونانيين بياخدوا جثمان [[مرقس الانجيلى]] لـ[[ڤينيسيا]]، لوحة لـ[[تينتوريتو]] File:Vangeli di ebbone (evangelista marco), epernay, Bibliothèque municipale, Ms. 1 f 18 v., 20,8x26 cm, ante 823.jpg|مرقس الانجيلى بيبص للأسد، {{Circa|823}} File:Folio 19v - The Martyrdom of Saint Mark.jpg|[[استشهاد]] مار مرقس. ''[[Très Riches Heures du Duc de Berry]]'' ([[Musée Condé]]، [[شانتيى]])، {{Circa|1412}} و 1416 File:Andrea Mantegna 087.jpg|''[[مار مرقس (مانتينيا)|مار مرقس]]'' لـ[[اندريا مانتينيا]]، 1448 File:Evangelist-with-lion.jpg|مرقس الانجيلى مع الأسد، 1524 File:Bodleian Library MS. Arm. d.13. Armenian Gospels-0041-0.jpg|منمنمه مرسومه فى مخطوطة إنجيل أرمنيه من سنة 1609، محفوظه فى [[مكتبة بودليان]] File:Åhus kyrka-15.jpg|مار مرقس فى لوحه ساذجه من القرن الـ17 لفنان مجهول فى خورس كنيسة سانت مارى فى [[Åhus]]، السويد File:Pasquale Ottino San Marcos escribe sus Evangelios al dictado de San Pedro Musée des Beaux-Arts, Bordeaux.jpg|''مار مرقس بيكتب إنجيله بإملاء مار بطرس''، لـ[[Pasquale Ottino]]، القرن الـ17، متحف الفنون الجميله، بوردو File:Il Pordenone - San Marco - Budapest.jpg|مرقس الانجيلى لـ[[Il Pordenone]] ({{Circa|1484|1539}}) File:GRM Inv. J-3179.jpg|أيقونة مار مرقس الانجيلى من الأبواب الملكيه للحاجز الأيقونى المركزى فى [[كاتدرائية كازان]] فى سان بطرسبورج، 1804 File:Tzanes Emmanuel - St Mark the Evangelist - Google Art Project.jpg|[[ايقونه]] لـ[[مار مرقس (تزانيس)|مار مرقس الانجيلى]]، 1657 File:San Marco cathedral in Venice.JPG|[[كاتدرائية سان ماركو]] File:Nuremberg chronicles f 104r 1.png|مار مرقس فى ''[[Nuremberg Chronicle]]'' File:Stmark.jpg|''[[مار مرقس (دوناتيلو)|مار مرقس]]''، 1411–1413، لـ[[دوناتيلو]]، فى [[اورسانميكيلى]]، [[فلورنسا]] File:StMarkcoptic.jpg|[[ايقونه قبطيه]] لمار مرقس الانجيلى </gallery> == المزارات الرئيسيه == * [[كاتدرائية سان ماركو]] ([[ڤينيسيا]]، ايطاليا) * [[كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه فى اسكندريه]] ([[اسكندريه]]، مصر) * [[كنيسة القديس مرقس فى بلجراد]]، صيربيا * [[كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه]] ([[القاهره]]، مصر) * [[كنيسة القديس مرقس فى الباورى]]، [[نيو يورك]]، الولايات المتحده * رعية مار مرقس الانجيلى، باليان، بانجيل، لاجونا، الفلبين * رعية مار مرقس الانجيلى، ليناو، اورموك سيتى == شوف كمان == * [[بوكاليا]] * [[عيد مار مرقس]] * [[يوحنا الانجيلى]] * [[لوقا الانجيلى]] * [[ايام الطلبات]] * [[ليستة بطاركة اسكندريه]] * [[بطريرك اسكندريه]] * [[درجات الكهنوت والالقاب الدينية بـالكنيسه القبطيه]] {| align="center" border="1" width="600" | colspan="3" | {{center| ''' [[بابا اسكندريه للمصريين الاورتودوكس|بطاركة اسكندريه]] '''}} |- ! width="العرض%" |{{center|''' سبقه'''}} ! width="العرض%" |{{center|''' الفتره '''}} ! width="العرض%" |{{center|''' لحقه'''}} |- | align="center" | ........ | align="center" | 61 - 68 م | align="center" | [[انيانوس (بابا اسكندريه)]] |- |} == ملاحظات == {{notelist}} == مراجع == === استشهادات === {{مصادر|30em}} === بيبليوجرافيا === * {{Cite book |last=Cousland |first=J. R. C. |editor-first4=Pheme|editor-last4=Perkins|editor-first1=Michael David|editor-last1=Coogan|editor-first2=Marc Zvi|editor-last2=Brettler|editor-first3=Carol Ann|editor-last3=Newsom|title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version|publisher=Oxford University Press|year=2010|page=1744|isbn=978-0-19-528955-8}} * {{cite book |last=Cousland |first=J. R. C. |editor-first1=Michael David|editor-last1=Coogan|editor-first2=Marc Zvi|editor-last2=Brettler|editor-first3=Carol Ann|editor-last3=Newsom|editor-first4=Pheme|editor-last4=Perkins|title=The New Oxford Annotated Bible: New Revised Standard Version|url=https://books.google.com/books?id=T05WDwAAQBAJ&pg=PA1380|date=1 March 2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-027605-8|page=1380}} * {{Cite book |last1 = Fant |first1 = Clyde E. |last2 = Reddish |first2 = Mitchell E. |title = Lost Treasures of the Bible |publisher = Eerdmans |year = 2008 |url = https://books.google.com/books?id=Dj6zVQJz7zYC |isbn = 978-0-8028-2881-1 }} * {{Cite book | title = The Johannine Literature | last1 = Lindars | first1 = Barnabas | last2 = Edwards | first2 = Ruth | last3 = Court | first3 = John M. | year = 2000 | publisher = A&C Black | url = https://books.google.com/books?id=qVOD0PhayhsC | isbn = 978-1-84127-081-4 }} * {{Cite book |last = Reddish |first = Mitchell |title = An Introduction to The Gospels |year = 2011 |publisher = Abingdon Press |url = https://books.google.com/books?id=hliGUOv18cQC |isbn = 978-1-4267-5008-3 }} {{s-start}} {{s-rel|grt}} {{s-new|creation}} {{s-ttl|title=[[بطريرك اسكندريه|بابا و بطريرك اسكندريه]]|years=43–68}} {{s-aft|after=[[انيانوس]]}} {{s-end}} {{Gospel of Mark}} {{New Testament people}} {{Apostles}} {{Navboxes |list= {{Coptic saints}} {{Catholic saints}} {{Patriarchs of Alexandria}} }} {{Subject bar |portal1= Saints |portal2= Biography |portal3= Christianity |portal4= Bible}} {{Authority control}} == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} {{تصنيف كومونز|Saint Mark}} * [[commons:Category:Saint Mark|'''ويكى كومونز''': القديس مرقس]] [[ملف:القديس مرقس.jpg|200px|thumb|left|'''القديس مرقس''']] [[ملف:Folio 19v - The Martyrdom of Saint Mark.jpg|200px|thumb |موت القديس مرقس سنة 62]] [[ملف:Coptic cross.svg|100 px|يمين]] {{العهد الجديد}} {{باباوات اسكندريه للمصريين الاورتودوكس}} == شوف كمان == [[بطاركة الاسكندريه للروم الارتودكس]] == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{شخصيات من العهد الجديد}} {{ظبط استنادى}} {{DEFAULTSORT:Mark the Evangelist}} [[تصنيف:مرقس الانجيلى|مرقس الانجيلى]] [[تصنيف:مواليد 12]] [[تصنيف:شهداء مسيحيين فى القرن الاول]] [[تصنيف:باباوات و بطاركه اسكندريه فى القرن الاول]] [[تصنيف:كتاب القرن الاول]] [[تصنيف:وفيات 68]] [[تصنيف:قديسين انجليكان]] [[تصنيف:سرقة الجثث]] [[تصنيف:مدفونين فى كاتدرائية القديس مرقس القبطيه الأرثوذكسيه فى اسكندريه]] [[تصنيف:مبشرين مسيحيين فى افريقيا]] [[تصنيف:كتاب مسيحيين]] [[تصنيف:مسيحيين يهود اوائل]] [[تصنيف:الانجيليين الاربعه]] [[تصنيف:انجيل مرقس]] [[تصنيف:شخصيات فى سفر اعمال الرسل]] [[تصنيف:قديسين من مصر الرومانيه]] [[تصنيف:السبعين رسول]] [[تصنيف:سنة الميلاد مش معروفه]] [[تصنيف:شخصيات من العهد الجديد]] [[تصنيف:يهوديه]] [[تصنيف:مسيحيه]] [[تصنيف:كتب مقدسه]] [[تصنيف:اديان]] [[تصنيف:وفيات فى اسكندريه]] 53gevnudqwg2804ucefkqrx4deepykq 0 8325 13235636 13213216 2026-09-17T21:00:33Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: دماغ ← مخ 13235636 wikitext text/x-wiki {{معلومات محامى}} '''چوزيف روبينيت (جو) بايدن الابن''' ([[انجليزى]]:Joseph Robinette Biden Jr., {{نطق|dʒoʊzɨf rɒbɨnɛt baɪdən}}; مواليد [[20 نوفمبر]] سنة [[1942]]) هو [[رئيس امريكا|رئيس امريكا ال46]] من يوم [[20 يناير]] سنة [[2021]]. چو بايدن كان [[نايب رئيس امريكا]] رقم 47, و كان عضو [[مجلس شيوخ امريكا]] عن ولاية [[ديلاوير]] من [[3 يناير]] سنة [[1973]] من سنة 1973 لحد استقالته يوم [[15 يناير]] سنة [[2009]]. بايدن اتولد فى [[سكرانتون (بنسيلفانيا)]] ، و نقل مع عيلته ديلاوير سنة 1953. اتخرج من [[جامعة ديلاوير]] قبل حصوله على شهادة الحقوق من [[جامعة سيراكيوز]] . انتخب لعضوية مجلس مقاطعة نيو كاسل سنة 1970 و مجلس الشيوخ الامريكانى سنة 1972 . بصفته عضو فى مجلس الشيوخ، بايدن صاغ و قاد جهود المبذولة قانون مكافحة جرائم العنف و تنفيذ القانون وقانون العنف ضد الست . كمان أشرف على 6 جلسات استماع [[محكمة امريكا العليا|للمحكمة العليا الامريكانيه]] ، بما فيها جلسات الاستماع الموضوع كلام لروبرت بورك وكلارنس توماس . ولم ينجح بايدن فى خوض انتخابات الرئاسة عن الحزب الديمقراطى فى 1988 و 2008 . سنة 2008، اختار أوباما بايدن نايب له، و كان مستشار مقرب لأوباما خلال فترتيه كنايب للرئيس. فى [[انتخابات رياسة امريكا سنة 2020|الانتخابات الرئاسية سنة 2020]] ،غلب بايدن ونايبته [[كامالا هاريس]] المرشحين الحاليين [[دونالد ترامپ]] [[مايك بنس]] . بقا اكبر رئيس سن فى تاريخ امريكا ، و أول رئيس عنده نايبة رئيس. كرئيس، بايدن مضا قانون خطة الإنقاذ الامريكانيه استجابه لوباء كوفيد-19 والركود اللاحق . مضا مشاريع قوانين من الحزبين بخصوص البنية التحتية والتصنيع .اقترح قانون إعادة البناء بشكل احسن ، و اللى فشل فى الكونجرس، لكن تم دمج جوانب منه فى قانون الحد من التضخم اللى مضاه علشان يكون قانون سنة 2022. عين بايدن كيتانجى براون جاكسون فى المحكمة العليا.عمل مع [[الحزب الجمهورى فى امريكا|الجمهوريين]] فى الكونجرس لحل أزمة سقف ديون امريكا سنة 2023 بالتفاوض على صفقة لرفع سقف الديون. فى السياسة الخارجية، أ رجع بايدن عضوية أميركا فى اتفاق باريس . أشرف على الانسحاب الكامل للقوات الأميركية من أفغانستان ، و هو ما أنهى الحرب فى أفغانستان ، اللى انهارت خلالها الحكومة الأفغانية وسيطرت حركة طالبان على السلطة . رد على الغزو الروسى لأوكرانيا بفرض عقوبات على روسيا والسماح بتقديم المساعدات المدنية والعسكرية لأوكرانيا . خلال [[حرب اسرائيل و حماس 2023|الحرب بين إسرائيل وحماس سنة 2023]] ، بايدن أعلن عن دعم عسكرى لإسرائيل ، و أدان تصرفات [[حركة حماس]] والمسلحين الفلسطينيين التانيين باعتبارها إرهاب. فى ابريل 2023، أعلن بايدن ترشحه لترشيح الحزب الديمقراطى فى الانتخابات الرئاسية 2024 . == الحياة المبكرة (1942-1965) == جوزيف روبينيت بايدن جونيور اتولد فى مستشفى سانت مارى ف [[سكرانتون (جرين)]]، ف ولاية [[بنسيلفانيا]] فى 20 نوفمبر سنة 1942، {{Sfn|Witcover|2010}} عاش هناك 10 سنين قبل ما عيلته راحت تعيش فى [[ديلاوير]]. چو بايدن عنده [[تهتهه]] بس اتحسنت لما كبر. والديه كاثرين يوجينيا "جين" بايدن (نى فينيجان) و جوزيف روبينيت بايدن الأب اكبر طفل فى عيلة [[كنيسة الروم الكاتوليك|كاثوليكية]] من أصل أيرلندى لحد كبير، عنده أخت، فاليرى ، و أخين، فرانسيس و جيمس. {{Sfn|Witcover|2010}} والد بايدن كان غنى و العيلة اشترت بيت فى ضاحية [[جاردين سيتى, نيو يورك|جاردن سيتى]] الثرية فى لونج ايلاند فى خريف سنة 1946، لكنه عانى من انتكاسات تجارية لما كان بايدن فى السابعة من عمره، {{Sfn|Witcover|2010}} وعاشت العيلة لكذا سنين مع أجداد بايدن لأمه فى سكرانتون. وقعت سكرانتون فى تدهور اقتصادى خلال الخمسينات و والد بايدن ماقدرش يلاقى عمل ثابت. من سنة 1953 لما كان بايدن 10 سنين ، العيلة عاشت فى شقة فى كليمونت بولاية ديلاوير ، قبل ما تنقل بيت فى منطقة مايفيلد القريبة.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.homesandgardens.com/news/joe-biden-house | title = Joe Biden's houses | date = January 20, 2021 | website = Homes and Gardens | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210918200800/https://www.homesandgardens.com/news/joe-biden-house | archivedate = September 18, 2021 | accessdate = September 18, 2021 | authors = Ebert Jennifer }}</ref><ref name="promises2008" /><ref name="nyt-father" /> بايدن الأب بقا بعدين بياع ناجح للعربيات المستعملة ، و حافظ على أسلوب حياة العيله من الطبقة المتوسطة.<ref name="nyt-father" /><ref name="ap-scranton" /><ref name="aap08-bio">''Almanac of American Politics'' 2008, p. 364.</ref> فى أكاديمية أرشمير فى كليمونت، {{Sfn|Witcover|2010}} بايدن لعب بيسبول و كان لاعب متميز فى [[هافباك (فوتبول امريكانى)|خط]] الوسط ومستقبل [[وايد ريسيڤير|واسع]] فى فريق كرة القدم بالمدرسة الثانوية . رغم انه كان طالب فقير، إلا أنه كان رئيس للصف فى سنين ه الأولى والعليا. {{Sfn|Witcover|2010}} {{Sfn|Taylor|1990}} تخرج سنة 1961 {{Sfn|Witcover|2010}} فى [[جامعة ديلاوير]] فى [[نيوارك (نيو كاسل)|نيوارك]] ، بايدن لعب لمده صغيره كرة القدم للطلاب الجدد، <ref>Biden, ''Promises to Keep'', pp. 27, 32–33.</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.nbcnews.com/news/world/fact-check-bidens-too-tall-football-tale-flna1c6504609 | title = Fact Check: Biden's Too Tall Football Tale | date = October 16, 2012 | website = [[NBC News]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121221225751/http://firstread.nbcnews.com/_news/2012/10/16/14489712-fact-check-bidens-too-tall-football-tale | archivedate = December 21, 2012 | authors = Montanaro Domenico }}</ref> و كطالب غير استثنائى، اخد درجة البكالوريوس فى الآداب سنة 1965 مع تخصص مزدوج فى التاريخ [[علوم سياسيه]] . {{Sfn|Taylor|1990}} بايدن كان يعانى [[تهتهه|من التأتأة]] و خفف منها من أوائل العشرينات من عمره.<ref>{{استشهاد ويب | url = http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf | title = Letter to National Stuttering Association chairman | date = July 9, 2009 | publisher = [[National Stuttering Association]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110728173845/http://www.westutter.org/pdfs/Joe_Biden-PublicGreeting_NationalStutteringAssoc_7.1.09.pdf | archivedate = July 28, 2011 | accessdate = December 9, 2010 | authors = Biden Joseph R. Jr. }}</ref> وصف جهوده لتقليلها بإلقاء الشعر قدام المرآة. {{Sfn|Taylor|1990}} <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.latimes.com/politics/story/2019-09-15/joe-bidens-childhood-struggle-with-a-stutter | title = Joe Biden's childhood struggle with a stutter: How he overcame it and how it shaped him | date = September 16, 2019 | website = [[Los Angeles Times]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190916173912/https://www.latimes.com/politics/story/2019-09-15/joe-bidens-childhood-struggle-with-a-stutter | archivedate = September 16, 2019 | accessdate = July 24, 2020 | authors = Hook Janet }}</ref> == الجوازات و كلية الحقوق و المهنة المبكرة (1966-1973) == [[ملف:Neilia_Hunter,_Joe,_Hunter,_Naomi_Christina,_and_Beau_Biden,_c._1972.jpg|تصغير|نيليا هانتر، جو، هانتر، نعومى كريستينا وبو بايدن، {{حوالى|1972}}]] چو بايدن اتخرج من [[جامعة ديلاوير]] سنة 1965 و من [[جامعة سيراكيوز]] سنة 1968. اشتغل محامى سنة 1969، بايدن اكتوبر تجوز نيليا هانتر ، هيا طالبة فى [[جامعة سيراكيوز]] ، فى 27 اغسطس 1966، بعد ما غلبت عدم رغبة وا عندهافى الجواز من رجل [[كنيسة الروم الكاتوليك|كاثوليكى]] . حفل زفافهم فى الكنيسة الكاثوليكية فى سكانيتيلز، نيو يورك .<ref>Biden, ''Promises to Keep'', pp. 32, 36–37.</ref> كان عندهم 3 أطفال: [[بو بايدن]] ، [[هنتر بايدن]] ، و نايومى كريستينا "إيمي" بايدن.<ref name="ap-timeline" /> [[ملف:Joe_Biden_in_1968_Edition_of_Onondagan_Yearbook.jpg|تصغير|بايدن فى الكتاب السنوى لسيراكيوز سنة 1968]] بايدن اخد دكتوراه فى القانون من كلية الحقوق بجامعة سيراكيوز سنة 1968. احتل المرتبة 76 فى فصل مكون من 85 طالب بعد ما سقط فى واحده من الدورات لأنه سرق مقال لمراجعة القانون لبحث كتبه فى سنته الأولى فى كلية الحقوق. تم قبوله فى نقابة المحامين فى ديلاوير سنة 1969 بايدن اشتغل كاتب فى مكتب محاماة [[ويلمنتجون (ديلاوير)|فى ويلمنجتون]] يرأسه [[الحزب الجمهورى فى امريكا|الجمهورى]] المحلى البارز ويليام بريكيت سنة 1968، وقال بعدين : "اعتبر نفسى جمهورى ". كان يكره السياسات العنصرية المحافظة لحاكم ولاية ديلاوير الديمقراطى الحالى [[تشارلز لام تيرى|تشارلز إل تيرى]] و دعم الجمهورى الاكتر ليبرالية، راسل دبليو بيترسون ، اللىغلب تيرى سنة 1968 <ref name="dmn-87" /> حاول الجمهوريين المحليون تجنيد بايدن، لكنه سجل [[سياسى مستقل|كمستقل]] بسبب نفوره من المرشح الرئاسى الجمهورى [[ريتشارد نيكسون]] .<ref name="dmn-87" /> سنة 1969، مارس بايدن القانون، فى البداية كمحامى عام بعدين فى شركة يرأسها ديمقراطى نشط محلى ، <ref name="cby-43">''Current Biography Yearbook 1987'', p. 43.</ref> اللى عينه فى المنتدى الديمقراطى، هيا مجموعة تحاول تعديل وتنشيط حزب الدولة؛ {{Sfn|Witcover|2010}} أ رجع بايدن تسجيله بعدين باعتباره ديمقراطى .<ref name="dmn-87" /> هو و محامى آخر أسسو مكتب محاماة.<ref name="cby-43" /> ما عجبوش قانون الشركات ، وما كانش [[القانون الجنائى]] يدفع له كويس . استكمل دخله بإدارة الممتلكات. بايدن اترشح للمنطقة الرابعة فى مجلس مقاطعة نيو كاسل سنة 1970 على منصة ليبرالية تضمنت دعم الإسكان العام فى الضواحى. {{Sfn|Witcover|2010}} شغل المقعد الجمهورى هنرى ر. فولسوم، اللى كان يترشح فى المنطقة الخامسة بعد إعادة تقسيم مناطق المجلس.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://udspace.udel.edu/bitstream/handle/19716/24355/MSS0733_F5.pdf?sequence=1&isAllowed=y | title = Republican Information Center: 1970 List of Candidates | year = 1970 | website = University of Delaware Library Institutional Repository | publisher = [[University of Delaware]] | page = 11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210115185424/https://udspace.udel.edu/bitstream/handle/19716/24355/MSS0733_F5.pdf?sequence=1&isAllowed=y | archivedate = January 15, 2021 | accessdate = January 13, 2021 | authors = Delaware Republican State Headquarters }}</ref> كسب ايدن فى الانتخابات العامة، مغلب الجمهورى لورانس ت. ميسيك، و اتولا منصبه فى 5 يناير 1971. خدم لحد 1 يناير 1973، و خلفه الديمقراطى فرانسيس ر. سويفت. {{Sfn|Witcover|2010}} خلال فترة وجوده فى مجلس المقاطعة، عارض مشاريع الطرق السريعة الكبيرة، اللى قال إنها تعطل أحياء ويلمنجتون. {{Sfn|Witcover|2010}} بايدن مادعمش و لا عارض [[حرب فييتنام]] علن لحد ترشح لعضوية مجلس الشيوخ وعارض سلوك ريتشارد نيكسون فى الحرب. {{Sfn|Witcover|2010}} وقت دراسته فى جامعة ديلاوير و جامعة سيراكيوز، اخد تأجيل التجنيد ل5 طلاب فى وقت تم فيه إرسال معظم المجندين للحرب. وبناء على الفحص البدنى، اخد تأجيل طبى مشروط سنة 1968؛ سنة 2008، قال متحدث باسم بايدن إن إصابته "بالربو لما كان مراهق" كان سبب التأجيل. === 1972 حملة مجلس الشيوخ الامريكانى فى ولاية ديلاوير === چو بايدن كسب انتخاب مجلس الشيوخ أول مره سنة 1972، و كان سادس أصغر سيناتور فى تاريخ امريكا. بايدن كسب انتخاب مجلس الشيوخ ست مرات تانيين، و كان رابع اكبر عضو ف مجلس الشيوخ لما استقال علشاه يمسك منصب نايب الرئيس سنة 2009. چو بايدن كان عضو قديم و رئيس سابق للجنة العلاقات الخارجية. چو بايدن عارض حرب الخليج سنة 1991، لكن دعا لتدخل امريكا و الناتو ف حرب البوسنة سنة 1994 و سنة 1995. بايدن غلب المرشح الجمهورى الحالى [[چيمس كاليب بوجس|جيه كاليب بوجز]] علشان يكون السيناتور الامريكانى الشاب من ولاية ديلاوير سنة 1972.كان الديمقراطى الوحيد اللى تحدى بوجز، و مع الحد الأدنى من أموال الحملة، كان يُعتقد أنه ما عندوش فرصة للفوز.<ref name="cby-43" /> أفراد العيله ادارو الحملة و تجهيزها، اللى اعتمدت على مقابلة الناخبين و توزيع أوراق الموقف يدوى ، اللى بقا ممكن بفضل صغر حجم ولاية ديلاوير. اخد مساعدة من AFL – CIO و منظم استطلاعات الرأى الديمقراطى باتريك كاديل .<ref name="cby-43" /> ركز برنامجه على البيئة، و الانسحاب من فيتنام، و الحقوق المدنية، والنقل الجماعى، والضرائب العادلة، و الرعاية الصحية، والاستياء العام من "السياسة كالمعتاد".<ref name="cby-43" /><ref name="npr-72" /> قبل أشهر من الانتخابات، بايدن تخلف عن بوجز بما يقرب من 30 نقطة مئوية، <ref name="cby-43" /> لكن طاقته و عيلته الشابة الجذابة و قدرته على التواصل مع مشاعر الناخبين عملت لصالحه، <ref name="aap08-bio" /> و كسب نسبة 50.5٪ من الأصوات. التصويت.<ref name="npr-72" /> === وفاة المرات والابنة === بعد أسابيع قليلة من انتخاب بايدن عضو فى مجلس الشيوخ، اتقتلت مراته نيليا و بنته ناومى اللى عندها سنه واحد فى حادثة عربيه وقت التسوق لعيد الميلاد فى هوكسين بولاية ديلاوير ، فى 18 ديسمبر 1972. اصطدمت عربية محطة نيليا بشاحنة نصف مقطورة وقت خروجها من تقاطع طرق. أبنائهم بو (الذين تتراوح أعمارهم بين{{Spaces}}3) و هانتر (بعمر{{Spaces}}2) كان فى العربية، وتم نقله للمستشفى بإصابات غير مهددة للحياة، بو بكسر فى الساق وجروح تانيه، و هانتر بكسر طفيف فى الجمجمة و إصابات تانيه فى الرأس. {{Sfn|Witcover|2010}} فكر بايدن فى الاستقالة علشان رعايتهم، <ref name="aap08-bio" /> لكن زعيم الأغلبية فى مجلس الشيوخ [[مايكل چوزيف مانسفيلد|مايك مانسفيلد]] أقنعه بعدم القيام بذلك. ملأ الحادث بايدن بالغضب والشك الدينى. كتب أنه "شعر أن الله لعب معه خدعة مروعة"، <ref>Biden, ''Promises to Keep'', p. 81</ref> و كان يواجه صعوبة فى التركيز على العمل. === الجواز التانى === [[ملف:Joe_and_Jilly_Biden_early_photo.jpg|بديل=Photo of Biden and his wife smiling, dressed casually|تصغير|بايدن قابل مراته التانيه [[چيل بايدن|جيل]] سنة 1975 و اتجوزو سنة 1977.]] قابل بايدن بالمعلمة [[چيل بايدن|جيل تريسى جاكوبس]] سنة 1975 فى موعد أعمى . اتجوزو فى كنيسة الامم المتحده فى نيو يورك فى 17 يونيه 1977.<ref>Biden, ''Promises to Keep'', p. 117.</ref> أمضوا شهر العسل فى بحيرة بالاتون فى جمهورية المجر الشعبية . وينسب ليها بايدن الفضل فى تجديد اهتمامه بالسياسة والحياة.<ref>Biden, ''Promises to Keep'', p. 113.</ref> بايدن هو كاثوليكى رومانى ويحضر القداس مع مراته جيل فى [[كنيسه سانت چوزيف على نهر برانديواين|كنيسة سانت جوزيف فى برانديواين]] فى جرينفيل بولاية ديلاوير . ابنتهما، [[اشلى بايدن|أشلى بايدن]] ، عاملة اجتماعية و متجوزه الطبيب هوارد كيرين . بو بايدن بقا محامى قاضى للجيش فى العراق و بعدين مدعى سنه لولاية ديلاوير . تفى بسرطان المخ سنة 2015. عمل هانتر بايدن كعضو فى جماعة ضغط ومستشار استثمارى فى واشنطن. خضعت تعاملاته التجارية وحياته الشخصية لتدقيق كبير خلال رئاسة والده. === تعليم === من سنة 1991 لسنة 2008، بصفته أستاذ مساعد ، شارك بايدن فى تدريس ندوة حوالين القانون الدستورى فى كلية الحقوق بجامعة وايدنر .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.snopes.com/fact-check/biden-constitutional-law-teach/ | title = Did Biden Teach Constitutional Law for 21 Years? | date = October 16, 2020 | website = [[Snopes]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211110005703/https://www.snopes.com/fact-check/biden-constitutional-law-teach/ | archivedate = November 10, 2021 | accessdate = July 8, 2021 | authors = Evon Dan }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://eu.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/10/28/fact-check-joe-biden-wants-return-teaching-if-he-loses-election/6037909002/ | title = Fact check: If he loses election, Biden said he wants to teach, but where is uncertain | date = October 28, 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201101033652/https://eu.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/10/28/fact-check-joe-biden-wants-return-teaching-if-he-loses-election/6037909002/ | archivedate = November 1, 2020 | accessdate = August 29, 2021 | authors = Fauzia Miriam }}</ref> يرجع بايدن ساعات من الخارج لتدريس الفصل.<ref>{{استشهاد ويب | url = http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | title = Faculty: Joseph R. Biden, Jr. | publisher = [[Widener University School of Law]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081006123224/http://law.widener.edu/Academics/Faculty/ProfilesDeAdj/BidenJosephR.aspx | archivedate = October 6, 2008 | accessdate = September 24, 2008 }}</ref><ref name="wid-veep-elect">{{استشهاد ويب | url = http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx | title = Senator Biden becomes Vice President-elect | date = November 6, 2008 | publisher = [[Widener University School of Law]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090105150946/http://law.widener.edu/NewsandEvents/Articles/2008/de110508bidenvpelect.aspx | archivedate = January 5, 2009 | accessdate = November 26, 2008 }}</ref> == مجلس الشيوخ الامريكانى (1973–2009) == === أنشطة مجلس الشيوخ === [[ملف:Joe_Biden_and_Jimmy_Carter.jpg|بديل=Scanned photo of Biden and Carter smiling at each other in the Oval Office. On the photo, Carter wrote: "Best wishes to my friend Joe Biden"|تصغير|بايدن مع الرئيس [[جيمى كارتر]] سنة 1979]] [[ملف:Biden-Church-Sadat.jpg|بديل=Biden-Church-Sadat|تصغير|بايدن يصافح الرئيس [[محمد انور السادات]] بعد توقيع معاهدة السلام المصرية الإسرائيلية سنة 1979]] بايدن حلف اليمين الدستورية أمين مجلس الشيوخ فرانسيس ر. فاليو فى قسم ديلاوير فى مركز ويلمنجتون الطبى فى يناير 1973. {{Sfn|Witcover|2010}} ولاده كانو حاضرين بو ( اللى كانت ساقه لسه متأثرة بحادث العربية) و هانتر و أفراد العيله التانيين.<ref name="ap-sworn" /> {{Sfn|Witcover|2010}} فى سن الثلاثين، كان سابع أصغر عضو فى مجلس الشيوخ فى تاريخ امريكا . لرؤية أبنائه، بايدن بالقطار بين بيته فى ديلاوير والعاصمة - 74 دقيقة فى كل اتجاه - وحافظ على العادة دى طول 36 سنه فى مجلس الشيوخ.<ref name="aap08-bio" /> تم انتخاب بايدن لعضوية مجلس الشيوخ سنة 1972، و أُعيد انتخابه فى السنين 1978 و 1984 و 1990 و 1996 و 2002 و 2008 ، حيث حصل بانتظام على حوالى 60% من الأصوات.<ref name="aap08-366">''Almanac of American Politics'' 2008, p. 366.</ref> كان عضو صغير فى مجلس الشيوخ عن [[ويليام روث]] ، اللى تم انتخابه لأول مرة سنة 1970، لحد هزيمة روث سنة 2000 {{As of|2023}} ، و كان السيناتور التسعتاشر الأطول خدمة فى تاريخ امريكا.<ref name="26 Aug 2018">{{استشهاد ويب | url = https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm | title = Longest Serving Senators | website = [[مجلس شيوخ امريكا]] | publisher = United States Senate | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180919101452/https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm | archivedate = September 19, 2018 | accessdate = August 26, 2018 }}</ref> خلال سنين ه الأولى فى مجلس الشيوخ، ركز بايدن على حماية المستهلك والقضايا البيئية و دعا لقدر اكبر من المساءلة الحكومية. فى مقابلة معاه سنة 1974، وصف نفسه بأنه ليبرالى فى ما يتعلق بالحقوق المدنية والحريات، واهتمامات كبار السن والرعاية الصحية، لكنه محافظ فى قضايا تانيه، بما فيها الإجهاض والتجنيد العسكرى . كان بايدن أول سيناتور امريكانى بيأيد ترشيح [[جيمى كارتر]] للرئاسة فى الانتخابات التمهيدية للحزب الديمقراطى سنة 1976 . ذهب كارتر للفوز بترشيح الحزب الديمقراطى وهزيمة الرئيس الجمهورى الحالى [[جيرالد فورد]] فى انتخابات سنة 1976 . عمل بايدن كمان على الحد من الأسلحة .<ref name="cby-45">''Current Biography Yearbook 1987'', p. 45.</ref> بعد فشل الكونجرس فى التصديق على معاهدة سولت 2 اللى وقعها سنة 1979 الأمين العام السوفييتى [[ليونيد بريجنيف]] والرئيس [[جيمى كارتر]] ، قابل بايدن مع وزير الخارجية السوفييتى [[اندرى جروميكو|أندريه جروميكو]] للتعبير عن المخاوف الامريكانيه وتأمين التغييرات اللى تناولت اعتراضات لجنة العلاقات الخارجية بمجلس الشيوخ. حظى باهتمام كبير لما انتقد وزير الخارجية [[جورج شولتز]] فى جلسة استماع بمجلس الشيوخ لدعم إدارة ريجان لجنوب إفريقيا رغم استمرار سياسة [[ابارتهيد|الفصل العنصرى]] . فى نص السبعينات، بايدنكان واحد من أقوى المعارضين فى مجلس الشيوخ لاوتوبيسات التكامل العرقى . عارضه ناخبين ديلاوير بشدة، وقادت دى المعارضة فى كل اماكن البلاد بعدين حزبه لالتخلى فى الغالب عن سياسات التكامل فى المدارس. فى حملته الأولى فى مجلس الشيوخ، أعرب بايدن عن دعمه لاستخدام الاوتوبيسات لمعالجة الفصل ''العنصرى بحكم القانون'' ، زى ما هو الحال فى الجنوب، لكن عارض استخدامه لعلاج الفصل ''الفعلي'' الناشئ عن الأنماط العنصرية للإقامة فى الحى، زى ما هو الحال فى ولاية ديلاوير؛ عارض التعديل الدستورى المقترح اللى يحظر استخدام الاوتوبيسات بالكامل. {{Sfn|Gadsden|2012}} بايدن أيد إجراء صدر سنة 1976 يحظر استخدام الأموال الفيدرالية لنقل الطلاب بره المدرسة الأقرب ليهم.<ref name="Gadsden" /> شارك فى رعاية تعديل سنة 1997 لسد الثغرات فى الإجراء ده ، اللى مضاه الرئيس كارتر علشان يكون قانون سنة 1978 [[ملف:President Ronald Reagan meeting with Senators Joseph Biden and William Cohen to discuss arms control and the results of their trip to the Soviet Union last month in oval office - DPLA - 3c0002ee171c06689feb0b9c9eca5961.jpg|بديل=Photo of Biden shaking hands with Reagan in the Oval Office|تصغير|بايدن يصافح الرئيس [[رونالد ريجان]] سنة 1984]] بايدن بقا عضو بارز فى الأقلية فى اللجنة القضائية بمجلس الشيوخ سنة 1981.كان مدير ديمقراطى للنجاح فى إقرار قانون مكافحة الجريمة الشامل سنة 1984. أشاد أنصاره بتعديله بعض من أسو أ أحكام القانون، و كان ده أهم إنجاز تشريعى له لحد ذلك الوقت.<ref name="cby-44">''Current Biography Yearbook 1987'', p. 44.</ref> سنة 1994، ساعد بايدن فى إقرار قانون مكافحة جرائم العنف و تنفيذ القانون ، و اللى تضمن حظر على الأسلحة الهجومية ، و قانون العنف ضد الست ، و اللى وصفه بأنه أهم تشريعاته.<ref>{{استشهاد ويب | url = http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | title = Domestic Violence | publisher = [[مجلس شيوخ امريكا]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080822144642/http://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | archivedate = August 22, 2008 | accessdate = September 9, 2008 }}</ref> قانون الجرائم سنة 1994 ما كانش يحظى بشعبية كبيرة بين التقدميين وانتُقد لأنه اتسبب فى سجن جماعى. سنة 2019، وصف بايدن دوره فى تمرير مشروع القانون بأنه " غلط كبير"، مستشهد بسياسته بخصوص الكوكايين وقال إن مشروع القانون "حاصر جيل كامل". بايدن صوت لصالح بند سنة 1993 اللى يعتبر المثلية الجنسية غير متوافقة مع الحياة العسكرية، و علشان كده منع المثليين من الخدمة فى القوات المسلحة. سنة 1996، صوت لصالح قانون الدفاع عن الجواز ، اللى يحظر على الحكومة الفيدرالية الاعتراف بزواج المثليين، و علشان كده يمنع الأفراد فى زى دى الزيجات من الحماية المتساوية حسب القانون الفيدرالى ويسمح للولايات بفعل الشيء نفسه. سنة 2015، تم الحكم على القانون ده بأنه غير دستورى فى ''قضية أوبيرجيفيل ضد هودجز'' . انتقد بايدن المستشار المستقل [[كين ستار]] خلال كلام وايت ووتر فى التسعينيات وتحقيقات فضيحة لوينسكى ، قائل "سيكون يوم بارد فى الجحيم" قبل ما يُمنح محامى مستقل آخر صلاحيات مماثلة.<ref>''Almanac of American Politics'' 2000, p. 372.</ref> صوت لتبرئة الرئيس خلال عزل الرئيس كلينتون . خلال العقد 1 القرن الواحد و عشرين، رعى بايدن تشريعات الإفلاس اللى سعى ليها مصدرو بطاقات الائتمان.<ref name="aap08-bio" /> استخدمت كلينتون حق النقض ضد مشروع القانون سنة 2000، لكن أقرت سنة 2005 باسم قانون منع إساءة استخدام الإفلاس وحماية المستهلك ، <ref name="aap08-bio" /> و كان بايدن واحد من 18 ديمقراطى بس صوتوا لصالحه، فى الوقت نفسه عارضه كبار الديمقراطيين ومنظمات حقوق المستهلك. بصفته عضو فى مجلس الشيوخ، أيد بايدن بقوة زيادة تمويل شركة أمتراك و أمن السكك الحديد.<ref name="aap08-366" /> === جراحات المخ === فى فبراير 1988، بعد شوية نوبات من آلام الرقبة الشديدة بشكل متزايد، خضع بايدن لعملية جراحية لتصحيح تسرب تمدد الأوعية الدموية جوه الجمجمة . وقت تعافيه، أصيب بانسداد رئوى ، و هو من المضاعفات الخطيرة.<ref name="nyt-4cmed" /> بعد تعديل تمدد الأوعية الدموية جراحى فى مايو، <ref name="nyt-4cmed" /> أدى تعافى بايدن لإبعاده عن مجلس الشيوخ لمدة سبعة أشهر. === اللجنة القضائية بمجلس الشيوخ === [[ملف:Biden_Crime_Bill.jpg|بديل=Photo of Senator Biden giving a speech, with uniformed law enforcement officers in the background|تصغير|بايدن يتكلم عند التوقيع على مشروع قانون الجريمة سنة 1994 مع الرئيس [[بيل كلينتون]] سنة 1994]] بايدن كان عضو فترة طويلة فى لجنة مجلس الشيوخ المعنية بالسلطة القضائية . ترأسها من سنة 1987 لسنة 1995 و كان عضو رفيع المستوى فى الأقلية من سنة 1981 لسنة 1987 ومرة تانيه من سنة 1995 لسنة 1997 <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.judiciary.senate.gov/about/chairman/previous | title = Previous Committee Chairman | publisher = United States Senate Committee on the Judiciary | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230511035733/https://www.judiciary.senate.gov/about/chairman/previous | archivedate = May 11, 2023 | accessdate = May 14, 2023 }}</ref> كرئيس، ترأس بايدن جلستين مثيرتين للجدل اوى للتصديق على تعيينه [[محكمة امريكا العليا|فى المحكمة العليا الامريكانيه]] .<ref name="aap08-bio" /> لما اترشح روبرت بورك سنة 1988، بايدن اتراجع عن موافقته — فى مقابلة فى السنه اللى قبلها — بورك الافتراضى. كان المحافظين غاضبين، {{Sfn|Bronner|1989}} لكن فى جلسات الاستماع القريبة تمت الإشادة ببايدن لنزاهته وروح الدعابة والشجاعة اللى ليه ها. {{Sfn|Bronner|1989}} رفض لحجج بعض معارضى بورك، <ref name="aap08-bio" /> صاغ بايدن اعتراضاته على بورك حسب الصراع بين أصالة بورك القوية والرأى القائل بأن [[دستور امريكا]] بيقول حقوق الحرية والخصوصية بما يتجاوز تلك المذكورة صراحة فى نصه.<ref name="nyt-lg-87" /> اترفض ترشيح بورك فى اللجنة بأغلبية 5-9 أصوات <ref name="nyt-lg-87" /> بعدين فى مجلس الشيوخ بكامل هيئته، 42–58. خلال جلسات الاستماع لترشيح كلارنس توماس سنة 1991، كانت أسئلة بايدن حوالين القضايا الدستورية معقدة ساعات كتير لدرجة أن توماس فقد مسارها أحيان، {{Sfn|Mayer|Abramson|1994}} وكتب توماس بعدين أن أسئلة بايدن كانت أقرب ل" كرات الفاصوليا ". بعد اختتام جلسة اللجنة، علم الجمهور أن [[انيتا هيل|أنيتا هيل]] ، أستاذة كلية الحقوق [[جامعة اوكلاهوما|بجامعة اوكلاهوما]] ، اتهمت توماس بالإدلاء [[تحرش جنسى|بتعليقات جنسية غير مرحب بها]] لما كانو بيشتغلو مع بعض . بايدن كان على علم ببعض الاتهامات دى ، لكنه لم يشاركها فى البداية إلا مع اللجنة علشان هيل ما كانتش مستعده تشهد.<ref name="aap08-bio" /> أعيد فتح جلسة اللجنة و هيل شهدت، لكن بايدن لم يسمح بشهادة شهود تانيين، زى ست وجهت اتهامات مماثلة و خبراء فى مجال التحرش. أكد مجلس الشيوخ بكامل هيئته تعيين توماس بأغلبية 52 صوت مقابل 48 صوت، مع معارضة بايدن.<ref name="aap08-bio" /> شعر المدافعون القانونيون الليبراليين والجماعات النسائية بقوة أن بايدن أساء التعامل مع جلسات الاستماع و ما عملش ما يكفى لدعم هيل.<ref name="nyt-hill" /> سنة 2019، أخبر هيل أنه نادم على معاملته لها، لكن هيل قالت بعد كده إنها فضلت غير راضية. === لجنة العلاقات الخارجية بمجلس الشيوخ === [[ملف:Bill_Clinton_and_officials_on_Air_Force_One.jpg|بديل=Photo of Clinton, his senior officials, and Biden on Air Force One|تصغير|السيناتور بايدن يرافق الرئيس كلينتون ومسؤولين تانيين [[البوسنه و الهرسك]] ، ديسمبر 1997.]] وكان بايدن عضوا من فترة طويلة فى لجنة العلاقات الخارجية بمجلس الشيوخ . بقا عضو بارز فى الأقلية سنة 1997 وترأسها من يونيه 2001 ل2003 ومن 2007 ل2009 <ref name="aap08-365">''Almanac of American Politics'' 2008, p. 365.</ref> و كانت مواقفه أممية ليبرالية بشكل عام. تعاون بشكل فعال مع الجمهوريين وعارض ساعات عناصر من حزبه.<ref name="aap08-365" /><ref name="lat-foreign" /> خلال الوقت ده قابل ب ما يقلش عن 150 زعيم من 60 دولة ومنظمة دولية، علشان يكون صوت ديمقراطى معروف فى السياسة الخارجية. بايدن صوت ضد التفويض [[حرب الخليج التانيه|بحرب الخليج]] سنة 1991، وانحاز ل45 من أصل 55 عضو ديمقراطى فى مجلس الشيوخ. وقال إن امريكا تتحمل تقريبا كل العبء فى [[قوات التحالف فى حرب الخليج التانيه|التحالف المناهض للعراق]] . بايدن بقا مهتم بالحروب اليوجوسلاڤية بعد ما سمع عن الانتهاكات الصيربية خلال حرب الاستقلال الكرواتية سنة 1991. بمجرد بداية حرب البوسنة ، كان بايدن من أول من دعا لسياسة " الرفع والضرب ".<ref name="aap08-365" /><ref name="nyt-foreign" /> و كانت إدارة جورج بوش الأب و إدارة كلينتون مترددتين فى تنفيذ دى السياسة، خوف من التورط [[البلقان]] .<ref name="nyt-foreign" /> فى ابريل 1993، عقد بايدن اجتماع متوتر استمر 3 ساعات مع الزعيم الصيربى [[سلوبودان ميلوشيفيتش]] . عمل بايدن على شوية إصدارات من اللغة التشريعية اللى تشجع امريكا على المشاركة بشكل اكبر.<ref name="wapo-bosnia" /> ووصف بايدن دوره فى التأثير على سياسة البلقان فى نص التسعينيات بأنه "اكتر اللحظات اللى يفتخر بيها فى الحياة العامة" بخصوص بالسياسة الخارجية.<ref name="lat-foreign" /> سنة 1999، خلال [[حرب كوسوڤو|حرب كوسوفو]] ، دعم قصف الناتو ليوجوسلاڤيا الاتحادية سنة 1999 .<ref name="nyt-foreign" /> شارك هو والسناتور [[جون ماكين]] فى رعاية قرار ماكين و بايدن بخصوص كوسوفو، اللى دعا كلينتون لاستخدام كل القوة اللازمة، بما فيها القوات البرية، لمواجهة ميلوسيفيتش بخصوص التصرفات [[صيربيا و مونتنيجرو|اليوجوسلاڤية]] تجاه [[البان كوسوفو|الألبان العرقيين]] فى كوسوفو .<ref name="lat-foreign" /> ==== الحروب فى أفغانستان والعراق ==== [[ملف:Joe_Biden_addresses_the_press_after_having_a_brief_meeting_with_Iraq's_interim_Prime_Minister_lyad_Allawi.jpg|بديل=refer to caption|تصغير|بايدن يخاطب الصحافة بعد لقائه مع رئيس الوزراء [[اياد علاوى]] فى [[بغداد]] سنة 2004.]] بايدن كان مؤيد قوى للحرب فى أفغانستان ، حيث قال: "علينا أن نفعل كل ما يتطلبه الأمر". بصفته رئيس للجنة العلاقات الخارجية بمجلس الشيوخ، قال سنة 2002 إن الرئيس العراقى [[صدام حسين]] يمثل تهديدًا للأمن القومى ومافيش خيار آخر اللا "القضاء" على ده التهديد. فى اكتوبر 2002، صوت لصالح التفويض باستخدام القوة العسكرية ضد العراق ، ووافق على [[غزو العراق (2003)|الغزو الامريكانى للعراق]] . وبصفته رئيس للجنة، قام بجمع سلسلة من الشهود للإدلاء بشهادتهم لصالح الترخيص.أدلوا بشهادات تحريف بشكل فاضح نية وتاريخ ومكانة صدام و حكومته العلمانية، اللى كانت عدو صريح [[تنظيم القاعده|للقاعدة]] ، وروجوا لحيازة العراق الخيالية لأسلحة الدمار الشامل . بقا بايدن فى النهاية من منتقدين الحرب واعتبر تصويته ودوره يعتبر "خطأ"، لكنه ما دفعش باتجاه الانسحاب.<ref name="lat-foreign" /> أيد الاعتمادات المخصصة للاحتلال، لكنه أكد على ضرورة تدويل الحرب، و أن الأمر يتطلب المزيد من الجنود، و أن إدارة بوش لابد و أن "تتكلم مع الشعب الأميركي" بخصوص تكاليف الحرب ومدتها.<ref name="aap08-365" /> بحلول أواخر سنة 2006، تغير موقف بايدن بشكل كبير.عارض زيادة القوات سنة 2007 ، قائل إن الجنرال [[ديفيد بتريوس]] كان "مخطئً تمام" فى الاعتقاد بأن زيادة القوات ممكن تنجح. بدل ده، دعا بايدن لتقسيم العراق لاتحاد فيدرالى فضفاض من 3 ولايات عرقية . وبدل الاستمرار فى النهج الحالى أو الانسحاب، دعت الخطة ل"طريق تالت": تحويل العراق لنظام فيدرالى و إعطاء [[اكراد]] [[شيعه|والشيعة]] [[اهل السنة و الجماعه|والسنة]] "متنفسي" فى مناطقهم. {{Sfn|Witcover|2010}} فى سبتمبر 2007، أقر مجلس الشيوخ قرار غير ملزم بيأيد الخطة، لكن الفكرة فشلت فى جذب الاهتمام.<ref name="nytm-traub" /> == الحملات الرئاسية 1988 و 2008 == === حملة 1988 === بايدن أعلن رسمى ترشحه لترشيح الحزب الديمقراطى للرئاسة سنة 1988 فى 9 يونيه 1987. تم اعتباره مرشح قوى بسبب صورته المعتدلة، و رته على التحدث، ومكانته البارزة كرئيس للجنة القضائية بمجلس الشيوخ فى جلسات الاستماع القادمة لترشيح روبرت بورك للمحكمة العليا ، وجاذبيته لجيل طفرة المواليد ؛ كان ممكن يكون تانى أصغر رئيس منتخب بعد [[جون كينيدى]] . {{Sfn|Taylor|1990}}جمع فى الربع 1 سنة 1987 اكتر من أى مرشح آخر.<ref name="nyt083187" /> {{Sfn|Taylor|1990}} بحلول اغسطس، بقت رسايل حملته مشوشة بسبب التنافس بين الموظفين، {{Sfn|Taylor|1990}} فى سبتمبر، اتُهم بسرقة خطاب لزعيم [[حزب العمال البريطانى]] [[نيل كينوك]] . كان لخطاب بايدن سطور مماثلة حوالين كونه أول شخص فى عيلته يلتحق بالجامعة.و نسب بايدن الفضل لكينوك فى الصياغة فى مناسبات سابقة، <ref name="lat-speech" /> لكنه ما عملش ذلك فى مناسبتين فى أواخر اغسطس. : 230-232 كان كينوك نفسه تسامح . قابل الرجلان سنة 1988، وش صداقة دائمة.<ref>{{استشهاد ويب | url = http://www.theguardian.com/us-news/2020/sep/07/neil-kinnock-joe-biden-1987-scandal | title = Neil Kinnock on Biden's plagiarism 'scandal' and why he deserves to win: 'Joe's an honest guy' | date = September 7, 2020 | website = [[الجارديان]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210223091956/https://www.theguardian.com/us-news/2020/sep/07/neil-kinnock-joe-biden-1987-scandal | archivedate = February 23, 2021 | accessdate = February 24, 2021 | authors = Smith David | author-link = David Smith (journalist) }}</ref> فى وقت سابق من السنه دى، استخدم كمان مقاطع من خطاب ألقاه [[روبرت كينيدى|روبرت ف. كينيدى]] سنة 1967 (و اللى ألقى مساعدوه اللوم عليه) وعبارة قصيرة من خطاب تنصيب جون ف. كينيدى ؛ قبل سنتين كان استخدم مقطع من سنة 1976 بقلم [[هيوبرت همفرى]] . رد بايدن بأن السياسيين غالبا يستلفو من بعضهم دون منح الائتمان، و أن واحد من منافسيه على الترشيح، چيسى چاكسون ، اتصل به للإشارة لأنه (جاكسون) استخدم نفس المادة اللى كتبها همفرى اللى استخدمها بايدن.<ref name="aap08-bio" /> بعد شوية أيام، تم نشر حادثة وقعت فى كلية الحقوق، استخرج بايدن نص من مقالة فى مجلة ''Fordham Law Review'' مع الاستشهادات اللى مشكافية. طُلب منه إعادة الدورة و نجح بدرجات عالية. بناء على طلب بايدن، قام مجلس المسؤولية المهنية بالمحكمة العليا فى ديلاوير بمراجعة الحادث و خلص أنه مانتهاش ك أى قواعد. بايدن قدم شوية ادعاءات كاذبة أو مبالغ فيها حوالين حياته المبكرة: أنه اخد 3 درجات جامعية، و أنه دخل كلية الحقوق بمنحة دراسية كاملة، و أنه تخرج فى النصف الأعلى من فصله، <ref>{{Cite video|date=August 23, 2008|url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho|title=1988 Road to the White House with Sen. Biden|publisher=[[C-SPAN]]|access-date=January 14, 2023}}</ref> و أنه شارك فى حركة الحقوق المدنية . العدد المحدود من الأخبار التانيه حوالين السباق الرئاسى اتسبب فى تضخيم الإفصاحات دى فى 23 سبتمبر 1987، سحب بايدن ترشيحه، قائل إن "الفضل المبالغ فيه" لأخطائه الماضية تغلب عليه. === حملة 2008 === [[ملف:Sen._Joe_Biden_attends_a_Creston_house_party.jpg|بديل=Photo of Biden, casually dressed, talking with a citizen in a garden|تصغير|حملة بايدن فى حفل بيتى فى [[كريستون (يونيون)|كريستون، آيوا]] ، يوليه 2007.]] بعد استكشاف إمكانية الترشح فى شوية دورات سابقة، أعلن بايدن فى يناير2007، ترشحه لانتخابات سنة 2008 .<ref name="aap08-366" /> خلال حملته الانتخابية، ركز بايدن على حرب العراق ، و سجله كرئيس للجان الرئيسية فى مجلس الشيوخ، وخبرته فى السياسة الخارجية. اشتهر بايدن بتصريحاته المفردة خلال الحملة الانتخابية؛ قال فى واحده من المناظرات عن المرشح الجمهورى [[رودى جوليانى]] : "هناك 3 حاجات بس يذكرها فى الجملة: الاسم والفعل و 11 سبتمبر". واجه بايدن صعوبة فى جمع الأموال، وكافح علشان جذب الناس لمسيراته، وفشل فى كسب تأييد ضد الترشيحات البارزة لأوباما والسناتور [[هيلارى كلينتون]] .<ref>{{استشهاد ويب | url = http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php | title = Conventions 2008: Sen. Joseph Biden (D) | date = August 25, 2008 | website = [[National Journal]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080906210353/http://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php | archivedate = September 6, 2008 | accessdate = September 16, 2008 }}</ref> ولم يرتفع قط فوق رقم واحد فى استطلاعات الرأى الوطنية للمرشحين الديمقراطيين . فى المسابقة الأولى اللى جرت فى 3 يناير 2008، احتل بايدن المركز الخامس فى المؤتمرات الحزبية فى ولاية أيوا ، حيث اخد أقل بقليل من واحد % من مندوبىن الولاية.<ref>{{استشهاد ويب | url = http://www.iowacaucusresults.com/ | title = Iowa Democratic Party Caucus Results | publisher = [[Iowa Democratic Party]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081229055041/http://www.iowacaucusresults.com/ | archivedate = December 29, 2008 | accessdate = August 28, 2021 }}</ref> انسحب من السباق فى ذلك المساء. رغم عدم نجاحها، حملة بايدن سنة 2008 رفعت مكانته فى عالم السياسة. : 336 وعلى وجه الخصوص، غيرت العلاقة بين بايدن و أوباما. رغم من أنهم خدمامع بعض فى لجنة العلاقات الخارجية بمجلس الشيوخ ، إلا أنهما لم يكونا قريبين: استاء بايدن من صعود أوباما السريع للنجومية السياسية، {{Sfn|Wolffe|2009}} فى الوقت نفسه نظر أوباما لبايدن على أنه ثرثار و متعالى.:<ref name="gamechange" /> 28, 337-338 بعد اللى تتعرفا على بعضهما البعض خلال سنة 2007، أعرب أوباما عن تقديره لأسلوب حملة بايدن وجاذبيته للناخبين من الطبقة العاملة، وقال بايدن إنه بقا مقتنع بأن أوباما هو "الصفقة الحقيقية". :{{Sfn|Wolffe|2009}}<ref name="gamechange" /> 28, 337–338  == حملات نايب الرئيس 2008 و 2012 == === حملة 2008 === [[ملف:Biden_Obama_3b.jpg|بديل=Photo of Biden outdoors behind a lectern, with Obama seated behind him and smiling|تصغير|بايدن يتكلم فى 23 اغسطس 2008، فى إعلان نايب الرئيس فى مبنى الكابيتول القديم فى [[سبرينجفيلد (ايلينوى)|سبرينجفيلد، إلينوى]] .]] بعد وقت قصير من انسحاب بايدن من السباق الرئاسى، أخبره أوباما سر أنه مهتم بإيجاد مكان مهم لبايدن فى إدارته. فى أوائل اغسطس، قابل أوباما وبايدن سر لمناقشة الاحتمال، <ref name="ny-lizza" /> و طورت علاقة شخصية قوية. {{Sfn|Wolffe|2009}} فى 22 اغسطس 2008، أعلن أوباما أن بايدنهايكون نايب له. ''نيو يورك تايمز'' ذكرت أن الاستراتيجية ورا الاختيار تعكس الرغبة فى ملء التذكرة بشخص ليه خبرة فى السياسة الخارجية و الأمن القومى . أشار تانيين لجاذبية بايدن للناخبين من الطبقة المتوسطة والعمال . {{Sfn|Wolffe|2009}} بايدن رسمى اترشح لمنصب نايب الرئيس فى 27 اغسطس عن طريق التصويت الصوتى فى المؤتمر الوطنى الديمقراطى سنة 2008 فى [[دينڤر|دنفر]] . حملة بايدن لمنصب نايب الرئيس ماخدتش إلا قدر صغير من الاهتمام الإعلامى، الصحافة خصصت قدر اكبر من التغطية للمرشحة الجمهورية، حاكمة ألاسكا [[ساره بالين|سارة بالين]] . وحسب تعليمات من الحملة، بايدن خللا خطاباته مقتضبة و حاول تجنب التصريحات المرتجلة، زى اللى أدلى بيها حوالين اختبار أوباما على ايد قوة أجنبية بعد فتره قصيره من توليه منصبه، اللى جذبت اهتماما سلبى. فى السر، أحبطت تصريحات بايدن أوباما. "كم مرة سيقول بايدن شيئً غبى ؟" سأل. : 411-414، 419 ووصف موظفين حملة أوباما أخطاء بايدن الشديده بأنها "قنابل جو" و أبقوا بايدن على علم بالمناقشات الاستراتيجية، الأمر اللى أثار بدوره غضب بايدن. توترت العلاقات بين الحملتين لمدة شهر، لحد اعتذر بايدن فى اتصال هاتفى مع أوباما، فبنى الاتنين شراكة أقوى.:<ref name="gamechange" /> 411–414  مع وصول [[الازمه الماليه 2007-2008|الأزمة المالية 2007-2010]] عزها مع [[الازمه الماليه 2007-2008|أزمة السيولة فى سبتمبر 2008،]] و بقت خطة الإنقاذ المقترحة للنظام المالى للولايات المتحدة عامل رئيسى فى الحملة، صوت بايدن لصالح مبلغ 700 دولار.{{Spaces}}مليار قانون الاستقرار الاقتصادى الطارئ سنة 2008 ، اللى أقره مجلس الشيوخ بأغلبية 74 صوت مقابل 25 صوت. فى 2 اكتوبر 2008، شارك فى مناظرة نايب الرئيس مع بالين فى [[جامعة واشينطون فى سانت لويس]] . لقت استطلاعات الرأى اللى اتعملت بعد المناظرة أنه رغم ان بالين تجاوزت توقعات كتير من الناخبين، لكن بايدن كسب المناظرة بشكل عام. {{Sfn|Witcover|2010}} فى 4 نوفمبر 2008، تم انتخاب أوباما وبايدن بنسبة 53% من الأصوات الشعبية و 365 صوت انتخابى مقابل 173 صوت لماكين وبالين فى نفس الوقت اللى كان فيه بايدن يترشح لمنصب نايب الرئيس، كان كمان يترشح لإعادة انتخابه لمجلس الشيوخ، حسب ما يسمح به قانون ولاية ديلاوير.<ref name="aap08-366" /> فى نوفمبر{{Spaces}}فى 4 اكتوبر، أُعيد انتخابه لعضوية مجلس الشيوخ، مغلب الجمهورية [[كريستين اودونيل|كريستين أودونيل]] . بعد فوزه فى السباقين، حرص بايدن على الانتظار للاستقالة من مجلس الشيوخ لحد يؤدى اليمين لولايته السابعة فى 6 يناير 2009. آخر تصويت له فى مجلس الشيوخ فى 15 يناير، لدعم الإفراج عن الدفعة التانيه البالغة 350 مليار دولار لبرنامج إغاثة الأصول المتعثرة ، واستقال من مجلس الشيوخ بعد كده من كده اليوم. {{ملا|Delaware's Democratic governor, [[Ruth Ann Minner]]. announced on November 24, 2008, that she would appoint Biden's longtime senior adviser [[Ted Kaufman]] to succeed Biden in the Senate.<ref name="bloom112408" /> Kaufman said he would serve only two years, until [[2010 United States Senate special election in Delaware|Delaware's special Senate election in 2010]].<ref name="bloom112408">{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=apZPaTS_UmpM |title=Kaufman Picked by Governor to Fill Biden Senate Seat (Update 3) |last=Milford |first=Phil |publisher=[[بلومبيرج نيوز]] |date=November 24, 2008 |access-date=November 24, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116003829/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087 |archive-date=November 16, 2008}}</ref> Biden's son [[بو بايدن]] ruled himself out of the 2008 selection process due to his impending tour in Iraq with the [[Delaware Army National Guard]].<ref>{{cite news |url=https://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html |title=Ted Kaufman to succeed Biden in Senate |last=Kraushaar |first=Josh |work=[[Politico]] |date=November 24, 2008 |access-date=November 24, 2008 |archive-date=January 24, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124112431/http://www.politico.com/blogs/scorecard/1108/Minner_appoints_Ted_Kaufman_to_Biden_seat.html |url-status=live}}</ref> He was a possible candidate for the 2010 special election, but in early 2010 said he would not run for the seat.<ref>{{cite news |url=https://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ |title=Biden's Son Will Not Run for Delaware's Open Senate Seat |last=Hulse |first=Carl |newspaper=[[نيو يورك تايمز]] |date=January 25, 2010 |access-date=January 25, 2010 |archive-date=January 27, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127063705/http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2010/01/25/bidens-son-will-not-run-for-delaware-senate-seat/ |url-status=live}}</ref>}} === حملة 2012 === [[ملف:Official_portrait_of_President_Obama_and_Vice_President_Biden_2012.jpg|بديل=Official portrait of Obama and Biden, smiling|يسار|تصغير|بايدن و أوباما، يوليه 2012]] فى اكتوبر 2010، قال بايدن إن أوباما طلب منه البقاء نايب له فى [[انتخابات رياسة امريكا سنة 2012|الانتخابات الرئاسية سنة 2012]] ، لكن مع تراجع شعبية أوباما، عمل رئيس موظفين البيت الأبيض [[وليام دالى|ويليام إم دالى]] بعض الاستطلاعات السرية و أبحاث مجموعات التركيز. فى أواخر سنة 2011 على فكرة استبدال بايدن على التذكرة بهيلارى كلينتون.<ref name="nyt-dd-replace" /> تم إسقاط دى الفكرة لما أظهرت النتايج عدم وجود تحسن ملحوظ بالنسبة لأوباما، وقال مسؤولين البيت الأبيض بعدين إن أوباما نفسه لم يفكر فى الفكرة. تصريح بايدن فى مايو 2012 بأنه "مرتاح تمام" [[جواز نفس الجنس|لزواج المثليين]] حظى باهتمام عام كبير مقارنة بموقف أوباما، اللى اتوصف بأنه "متطور". بايدن صرح دون موافقة الإدارة، و كان أوباما ومساعدوه غاضبين للغاية، علشان أوباما كان يعتزم تغيير موقفه بعد شوية أشهر، فى الفترة اللى سبقت مؤتمر الحزب.<ref name="ap051012" /> استغل المدافعون عن حقوق المثليين تصريح بايدن، <ref name="ap051012" /> و فى أيام،أوباما أعلن أنه يدعم كمان جواز المثليين، و هو الإجراء اللى فرضته تصريحات بايدن جزئى . بايدن اعتذر لأوباما على انفراد لأنه اتكلم علن، اعترف أوباما علن أن ده كان من القلب. حملة أوباما قدرت بايدن باعتباره سياسى على مستوى التجزئة، و كان عنده جدول مزدحم من الظهور فى الولايات المتأرجحة لما ابتدت حملة إعادة الانتخاب بشكل جدى فى ربيع سنة 2012. ملاحظة فى اغسطس 2012 قدام جمهور مختلط الأعراق مفادها أن المقترحات الجمهورية لتخفيف لوائح وول ستريت من شأنها أن "تعيدكم كل للأغلال" لفتت الانتباه تانى لميل بايدن للإدلاء بتصريحات ملونة.<ref name="time-be-joe2" /> فى مناظرة نايب الرئيس فى 11 اكتوبر مع المرشح الجمهورى [[بول رايان]] ، بايدن دافع عن سجل إدارة أوباما. فى 6 نوفمبر، كسب أوباما و بايدن إعادة انتخاب على [[ميت رومنى]] و بول رايان بحصولهم على 332 صوت من أصل 538 صوت فى المجمع الانتخابى و 51% من الأصوات الشعبية. == نايب الرئيس (2009–2017) == === الفصل الاولانى (2009–2013) === [[ملف:Joe_Biden_sworn_in_1-20-09_hires_090120-N-0696M-204a.jpg|بديل=Photo of Biden raising his right hand, reciting the Oath|تصغير|بايدن أدى اليمين كنايب للرئيس فى 20 يناير 2009]] وقال بايدن إنه ينوى إلغاء بعض الأدوار الصريحة اللى كان يتولاها نايب رئيس [[جورج ووكر بوش]] ، [[ديك تشينى]] ، ولا ينوى محاكاة أى نايب رئيس سابق. أدى اليمين الدستورية كنايب رئيس امريكا 47 فى 20 يناير 2009 كان أول نايب رئيس من ولاية ديلاوير و أول نايب رئيس [[كنيسة الروم الكاتوليك|كاثوليكى رومانى]] . وبسرعه قارن أوباما بايدن بلاعب كرة سلة "يقوم بمجموعة من الأشياء اللى ما بتظهرش فى ورقة الإحصائيات". بايدن زار [[كوسوفو]] فى مايو و أكد الموقف الامريكانى بأن "استقلالها لا رجعة فيه".<ref name="Chun9194">{{Cite journal|last=Chun|first=Kwang-Ho|title=Kosovo: A New European Nation-State?|url=http://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/96517/1/5.Kosovo-A-New-European-Nation-State_Kwang-ho-Chun.pdf|journal=Journal of International and Area Studies|volume=18|issue=1|year=2011|pages=91, 94|accessdate=January 24, 2021|archivedate=January 3, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210103082124/https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/96517/1/5.Kosovo-A-New-European-Nation-State_Kwang-ho-Chun.pdf}}</ref> خسر بايدن مناظرة داخلية قدام وزيرة الخارجية [[هيلارى كلينتون]] حوالين إرسال 21.000 جندى جديد لأفغانستان ، لكن شكوكه كانت موضع تقدير، سنة 2009، كسبت آراء بايدن تأثير اكبر لما أ رجع أوباما النظر فى استراتيجيته فى أفغانستان. كان بايدن يزور العراق كل شهرين بالتقريب ، علشان يكون الرجل المسؤول عن الإدارة فى إيصال الرسايل لالقيادة العراقية حوالين التقدم المتوقع هناك.<ref name="pol091609" /> و بشكل اكتر عمومية، بقا الإشراف على سياسة العراق مسؤولية بايدن: وقيل إن أوباما قال: "جو، أنت من يتولى شؤون العراق". بحلول سنة 2012، كان بايدن قام بثمانى رحلات لهناك، لكن إشرافه على السياسة الامريكانيه فى العراق تراجع مع خروج القوات الامريكانيه سنة 2011. [[ملف:President_Barack_Obama_and_Vice_President_Joe_Biden_shake_hands_in_the_Oval_Office_following_a_phone_call_with_House_Speaker_John_Boehner_securing_a_bipartisan_deal_to_reduce_the_nation's_deficit_and_avoid_default.jpg|بديل=Photo of Obama and Biden shaking hands in the Oval Office|left|تصغير|يهنئ الرئيس أوباما بايدن على دوره فى صياغة اتفاق سقف الديون اللى اتسبب فى قانون مراقبة الميزانية سنة 2011 .]] بايدن أشرف على الصرف على البنية التحتية بحزمة التحفيز اللى أقرها أوباما اللى تهدف لالمساعدة فى مواجهة الركود المستمر . خلال الفتره دى، كان بايدن مقتنع بعدم حدوث حالات كبيرة من الهدر أو الفساد، ولما أكمل الدور ده فى فبراير 2011، قال إن عدد حوادث الاحتيال بأموال التحفيز كانت أقل من واحد %. رد بايدن بره الرسالة على سؤال فى أواخر ابريل 2009، خلال بداية [[وباء انفلونزا الخنازير 2009|تفشى أنفلونزا الخنازير]] ، اتسبب فى تراجع سريع من البيت الأبيض. أحيت الملاحظة سمعة بايدن بارتكاب زلات . فى مواجهة ارتفاع معدلات البطالة لحد يوليه 2009، بايدن اعترف بأن الإدارة "أخطأت فى قراية مدى سوء الاقتصاد" لكنه حافظ على ثقته فى أن حزمة التحفيز ها تخلق المزيد من فرص العمل بمجرد ارتفاع وتيرة النفقات. التقط ميكروفون ساخن بايدن و هو يخبر أوباما أن توقيعه على قانون حماية العيانين والرعاية الميسرة كان "صفقة كبيرة" فى 23 مارس 2010. رغم اختلاف شخصياتهم، شكل أوباما وبايدن صداقة، تمحورت جزئى حوالين ساشا بنت أوباما وحفيدة بايدن مايسى، اللى التحقتا بمدرسة سيدويل فريندز مع بعض . أعضاء فى إدارة أوباما قالو إن دور بايدن فى البيت الأبيض هو أن يكون متناقضا ويجبر التانيين على الدفاع عن مواقفهم. [[رام ايمانويل]] ، كبير موظفين البيت الأبيض، قال إن بايدن ساعد فى مكافحة التفكير الجماعى . أوباما قال: "احسن ما فى جو هو أنه لما نجمع الجميع مع بعض ، فإنه يجبر الناس حق على التفكير والدفاع عن مواقفهم، والنظر للأمور من كل زاوية، وده أمر بقيمة كبيرة بالنسبة لي". عيلة بايدن حافظت على أجواء مريحة فى مقر إقامتهم الرسمى فى واشنطن، وغالب كانو يستمتعو بأحفادهم، و كانو يعودو بانتظام بيتهم فى ديلاوير. بايدن قام بحملة مكثفة لصالح الديمقراطيين فى انتخابات التجديد النصفى سنة 2010 ، وحافظ على موقف التفاؤل فى مواجهة التوقعات بخساير واسعة النطاق للحزب. بعد المكاسب الجمهورية الكبيرة فى الانتخابات و رحيل كبير موظفين البيت الأبيض [[رام ايمانويل]] ، بقت علاقات بايدن السابقة مع الجمهوريين فى الكونجرس أهم. قاد جهود الإدارة الناجحة للحصول على موافقة مجلس الشيوخ على معاهدة ستارت الجديدة .<ref name="pol1209102" /><ref name="nyt1211102" /> فى ديسمبر 2010، دعوة بايدن لحل وسط، اللى أعقبتها مفاوضاته مع زعيم الأقلية فى مجلس الشيوخ [[ميتش ماكونيل]] ، كانت فعالة فى إنتاج الحزمة الضريبية التوفيقية للإدارة اللى ضمت تمديد مؤقت لتخفيضات بوش الضريبية .<ref name="nyt1211102" /> مرت الحزمة تحت اسم قانون الإعفاء الضريبى و إعادة التأمين ضد البطالة و خلق فرص العمل سنة 2010 . [[ملف:Obama_and_Biden_await_updates_on_bin_Laden.jpg|بديل=Photo of Obama, Biden, and national security staffers in the Situation Room, somberly listening to updates on the bin Laden raid|تصغير|اجتمع بايدن و أوباما و فريق الأمن القومى فى اوضه العمليات بالبيت الأبيض لمراقبة التقدم المحرز فى مهمة مايو 2011 لقتل [[اسامه بن لادن]] .]] أوباما فوض بايدن لقيادة المفاوضات مع الكونجرس فى مارس 2011 لحل مستويات الصرف الفيدرالى لبقية العام و تجنب قفل الحكومة. تطورت أزمة سقف الديون الامريكانيه خلال الأشهر القليلة اللى بعد كده ، لكن علاقة بايدن مع ماكونيل أثبتت تانى أنها أساسية فى كسر الجمود والتوصل لاتفاق لحلها، فى شكل قانون مراقبة الميزانية سنة 2011 ، الموقع فى 2 اغسطس 2011. ، فى نفس اليوم اللى لاح فيه فى الأفق عجز مش مسبوق فى امريكا . تشير بعض التقارير علشان بايدن عارض المضى قدم فى المهمة الامريكانيه فى مايو 2011 لقتل أسامة بن لادن ، خشية أن يؤثر الفشل سلب على فرص إعادة انتخاب أوباما. أوباما عيين بايدن لرئاسة فرقة العمل المعنية بالعنف المسلح ، اللى اتنشأت لمعالجة أسباب ضرب النار فى المدارس والنظر فى إمكانية تطبيق السيطرة على الأسلحة بعد ضرب النار فى مدرسة ساندى هوك الابتدائية ، فى ديسمبر 2012 بعد كده من كده الشهر، خلال الأيام الأخيرة قبل سقوط امريكا من " الهاوية المالية "، أثبتت علاقة بايدن مع ماكونيل أهميتها تانى حيث تفاوض الاتنين على صفقة وصلت لإقرار قانون إعانة دافعى الضرائب الامريكان سنة 2012 فى بداية سنة 2013. جعل كتير من التخفيضات الضريبية اللى أقرها بوش دائمة، لكنه رفع المعدلات على مستويات الدخل العليا.<ref name="ap-cliff" /> === الولاية التانيه (2013–2017) === [[ملف:Joe_and_Jill_Biden_arrive_in_Morocco_-_2014-11-20.jpg|تصغير|بايدن فى [[المغرب]] نوفمبر 2014]] تم تنصيب بايدن لولاية ثانية فى 20 يناير 2013، فى حفل صغير فى دايرة المرصد رقم واحد ، مقره الرسمى، برئاسة القاضية [[سونيا سوتومايور]] (أقيم حفل عام فى 21 يناير). بايدن لعب دور صغير فى المناقشات اللى وصلت لإقرار قانون المخصصات المستمرة سنة 2014 فى اكتوبر 2013 ، اللى حل أزمة قفل الحكومة الفيدرالية سنة 2013 و أزمة سقف الديون سنة 2013 . علشان زعيم الأغلبية فى مجلس الشيوخ [[هارى ريد]] و غيره من الزعماء# الديمقراطيين استبعدوه من أى محادثات مباشرة مع الكونجرس، لشعورهم أن بايدن اتخلى عن كتير خلال المفاوضات السابقة. تمت إعادة تفويض قانون بايدن بخصوص العنف ضد الست تانى سنة 2013. القانون اتسبب فى تطورات ، زى مجلس البيت الأبيض المعنى بالستات والفتيات ، اللى ابتدا فى الفصل الدراسى الأول، و فريق عمل البيت الأبيض لحماية الطلاب من الاعتداء الجنسى ، اللى ابتدا فى يناير 2014 مع بايدن و [[فالرى جارت|فاليرى جاريت]] رؤساء مشاركين.<ref name="Report">{{استشهاد ويب | url = https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/docs/sexual_assault_report_1-21-14.pdf | title = Rape and sexual assault: A renewed call to action | date = January 2014 | publisher = [[البيت الابيض]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170121105625/https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/docs/sexual_assault_report_1-21-14.pdf | archivedate = January 21, 2017 | accessdate = August 24, 2016 }}</ref> بايدن كان يفضل تسليح المقاتلين المتمردين فى سوريا . مع اشتداد تمرد [[تنظيم الدوله الاسلاميه (داعش)|داعش]] فى العراق سنة 2014، حصل اهتمام متجدد لخطة بايدن-جيلب الفيدرالية العراقية سنة 2006، بعض المراقبين أشاروض إن بايدن كان على حق طول الوقت. بايدن نفسه قال إن امريكا هاتطارد داعش "لحد أبواب الجحيم". بايدن كان ليه علاقات وثيقة مع كتير من قادة امريكا اللاتينية وتم تكليفه بالتركيز على المنطقة خلال الإدارة. فقد زار المنطقة 16 مرة خلال فترة توليه منصب نايب الرئيس، و هو اكبر عدد من الزيارات اللى قام بيها أى رئيس أو نايب رئيس. فى اغسطس 2016، زار [[صيربيا]] ، قابل رئيس الوزراء الصيربى، [[الكسندر فوتشيتش|ألكسندر فوتشيتش]] ، و عزا فى الضحايا المدنيين لحملة القصف خلال حرب كوسوفو. [[ملف:Vice_President_Joe_Biden_visit_to_Israel_March_2016_(25554709411).jpg|بديل=Photo of Biden and Netanyahu giving speeches, with American and Israeli flags in the background|تصغير| بايدن مع رئيس الوزرا الإسرائيلى [[بنيامين نتنياهو]] فى [[القدس]] ، 9 مارس، 2016]] بايدن عمره ما حط صوت فاصل فى مجلس الشيوخ ، ده يخلليه نايب الرئيس الأطول خدمة بالتمييز ده .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/ | title = Pence Has Already Done Something Biden Never Did: Break A Senate Tie | date = February 7, 2017 | website = [[FiveThirtyEight]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210103082937/https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/ | archivedate = January 3, 2021 | accessdate = January 24, 2021 | quote = Twelve vice presidents, including Biden, never broke a tie; Biden was the longest-serving vice president to never do so. | authors = Bycoffe Aaron }}</ref> ==== دوره فى الحملة الرئاسية 2016 ==== خلال فترة ولايته الثانية، قيل ساعات كتير أن بايدن يستعد للترشح لترشيح الحزب الديمقراطى للرئاسة سنة 2016 .<ref name="Itkowitz1" /> مع تشجيع عيلته و كتير من الاصحاب والمانحين له فى نص سنة 2015 لدخول السباق، و مع انخفاض معدلات تأييد [[هيلارى كلينتون]] ساعتها ، أفادت التقارير أن بايدن يفكر جد مرة تانيه فى الاحتمال و" مسودة بايدن 2016". "اتعمل PAC . بحلول أواخر سنة 2015، كان بايدن لسه مش متأكد من ترشحه.شعر أن وفاة ابنه بو استنزفت طاقته العاطفية لحد كبير، وقال: "مافيش حد عن الحق ده {{Spaces}}... للسعى للمنصب ده اذا ما كانش مستعد يدى 110٪و ده هم عليه." فى اكتوبر،بايدن أعلن ، من منصة فى جنينة الورود مع مراته و أوباما جنبه، قرار بعدم الترشح للرئاسة سنة 2016. == الأنشطة اللى بعد كده (2017-2019) == [[ملف:58th_Presidential_Inaugural_Ceremony_170120-D-BP749-1327.jpg|بديل=Photo of Trump speaking to Biden and Obama, with Trump's hand on Obama's shoulder|يسار|تصغير|220x220بك| بايدن مع [[باراك اوباما]] [[دونالد ترامپ|ودونالد ترامپ]] ، فى حفل تنصيب الأخير فى 20 يناير 2017]] بعد تركه منصب نايب الرئيس،بايدن بقا أستاذ فخرى فى [[جامعة بنسلفانيا]] ، و طور مركز بن بايدن للدبلوماسية والمشاركة العالمية . فضل بايدن فى المنصب ده لحد سنة 2019، قبل الترشح للرئاسة.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.inquirer.com/news/joe-biden-penn-salary-lectures-20190712.html | title = Penn has paid Joe Biden more than $900K since he left the White House. What did he do to earn the money? | date = July 12, 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230222055817/https://www.inquirer.com/news/joe-biden-penn-salary-lectures-20190712.html | archivedate = February 22, 2023 | accessdate = February 22, 2023 | authors = Tamari Jonathan }}</ref> سنة 2017، كتب بايدن مذكراته، ''أوعدنى يا أبي'' ، وذهب فى جولة كتابية. بحلول سنة 2019، أفاد هو و مراته أنهم اخدو اكتر من 15 مليون دولار من نهاية فترة نايبه من المشاركات الخطابية و مبيعات الكتب. فضل بايدن فى أعين الجمهور، أيد المرشحين فى الوقت نفسه استمر فى التعليق على السياسة وتغير المناخ ورئاسة دونالد ترامپ . واصل التحدث لصالح حقوق المثليين، و استمر فى الدفاع عن قضية بقا مرتبط بيها بشكل وثيق خلال فترة نايبه. فى سنة 2018، ألقى تأبين للسيناتور [[جون ماكين]] ، مشيد باحتضان ماكين للمثل الامريكانيه والصداقات بين الحزبين. واصل دعم أبحاث السرطان . == الحملات الرئاسية 2020 و 2024 == === 2020 === ==== التكهنات و الإعلان ==== [[ملف:Biden9_(32932624647).jpg|بديل=Photo of Biden raising his fist while while standing behind a lectern|تصغير|بايدن فى تجمعه الرئاسى فى [[فيلادلفيا]] ، مايو 2019]] بين 2016 و 2019، كتير ذكرت وسايل الإعلام بايدن كمرشح محتمل للرئاسة فى سنة 2020. ولما سئل عما إذا كان هايترشح، ادا إجابات متنوعة ومتناقضة، قائلا "لا تقل أبدا أبدا". تم تشكيل لجنة عمل سياسى عرفت باسم "حان وقت بايدن" فى يناير 2018، سعى لدخول بايدن السباق. أطلق حملته أخير فى 25 ابريل 2019، قال إنه طُلب منه الترشح لأنه كان قلقان من إدارة ترامب وشعر "بإحساس بالواجب". ==== حملة ==== مع احتدام موسم الحملات الانتخابية سنة 2020، أظهرت استطلاعات الرأى العامة الضخمة أن بايدن واحد من احسن المرشحين الديمقراطيين أداء فى منافسة مباشرة ضد الرئيس ترامب.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.nbcnews.com/think/opinion/joe-biden-democrats-best-chance-beat-trump-2020-no-other-ncna961836 | title = Opinion {{!}} Joe Biden is the Democrats' best chance to beat Trump in 2020. Period. | date = January 24, 2019 | website = [[NBC News]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230514003526/https://www.nbcnews.com/think/opinion/joe-biden-democrats-best-chance-beat-trump-2020-no-other-ncna961836 | archivedate = May 14, 2023 | accessdate = May 14, 2023 | authors = Oates Ashley Pratte }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.huffpost.com/entry/electability-2020_n_5cb73acbe4b0c53a1705763f | title = Every 2020 Democrat Wants To Be The Electable Candidate | date = April 17, 2019 | website = HuffPost | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230514003526/https://www.huffpost.com/entry/electability-2020_n_5cb73acbe4b0c53a1705763f | archivedate = May 14, 2023 | accessdate = May 14, 2023 | authors = Robillard Kevin | authors2 = Terkel Amanda }}</ref> مع تركيز الديمقراطيين بشدة على "الأهلية الانتخابية" لهزيمة ترامب، عزز ده شعبيته بين الناخبين الديمقراطيين. ده خللا بايدن هدف متكرر لترامب.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.axios.com/2018/07/25/scoop-trump-fears-biden-losing-pennsylvania-1532514558 | title = Scoop: Trump fears Biden 2020, losing Pennsylvania | date = July 25, 2018 | website = Axios | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230514003522/https://www.axios.com/2018/07/25/scoop-trump-fears-biden-losing-pennsylvania-1532514558 | archivedate = May 14, 2023 | accessdate = May 13, 2023 | authors = Allen Mike }}</ref> فى سبتمبر 2019، أفيد أن ترامب ضغط على الرئيس الأوكرانى [[فولوديمير زيلينسكى]] للتحقيق فى المخالفات المزعومة اللى ارتكبها بايدن و ابنه [[هنتر بايدن]] . رغم دى الادعاءات، لم يتم تقديم أى دليل على ارتكاب أى مخالفات على ايد عيلة بايدن. واعتبر الكثيرون أن ضغط ترامب للتحقيق فى قضية بايدن هو محاولة للإضرار بفرص بايدن فى الفوز بالرئاسة. وصلت تصرفات ترامب المزعومة ضد بايدن لفضيحة سياسية وعزل ترامب على ايد مجلس النواب بتهمة إساءة استخدام السلطة وعرقلة عمل الكونجرس. فى مارس 2019 و ابريل 2019، 8 ستات اتهمو بايدن بحالات سابقة من الاتصال الجسدى اللى مشمناسب، زى العناق أو اللمس أو التقبيل.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.thecut.com/2020/04/joe-biden-accuser-accusations-allegations.html | title = All the Women Who Have Spoken Out Against Joe Biden | date = April 12, 2020 | website = [[The Cut (website)|The Cut]] | archiveurl = https://archive.today/20201217214742/https://www.thecut.com/2020/04/joe-biden-accuser-accusations-allegations.html | archivedate = December 17, 2020 | accessdate = May 19, 2021 | authors = Arnold Amanda | authors2 = Lampen Claire }}</ref> وبايدن كان اعترف بأن السلوك ده سبب له متاعب. وصف الصحفى [[مارك بودن]] فى العاده بايدن المتمثلة فى التحدث عن قرب طول حياته، فكتب أنه "لا يقابلك فحسب،لكن يبتلعك... يقترب منك اكتر" ويميل لقدام للتحدث. فى ابريل 2019، تعهد بايدن بأن يكون اكتر "احترام للمساحة الشخصية للناس". [[ملف:Joe_Biden_Rally_at_Hiatt_Middle_School_-_49480899101.jpg|بديل=Photo of Biden holding a microphone, with a crowd in the background|left|تصغير| بايدن فى تجمع عشية المؤتمرات الحزبية فى ولاية أيوا، فبراير 2020]] طول سنة 2019، بايدن فضل متقدم بشكل عام على الديمقراطيين التانيين فى استطلاعات الرأى الوطنية. رغم ذلك، فقد احتل المركز الرابع فى المؤتمرات الحزبية فى ولاية أيوا ، و بعد ثمانية أيام، احتل المركز الخامس فى الانتخابات التمهيدية فى نيو هامبشاير . كان أداؤه احسن فى المؤتمرات الحزبية فى نيفادا ، هناك وصل لنسبة 15% المطلوبة للمندوبين، لكنه احتل المركز التانى بفارق 21.6 نقطة مئوية عن بيرنى ساندرز .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.politico.com/2020-election/results/nevada/ | title = Nevada Election Results 2020 | website = [[Politico]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201115105350/https://www.politico.com/2020-election/results/nevada/ | archivedate = November 15, 2020 | accessdate = November 14, 2020 }}</ref> وبتوجيه نداءات قوية للناخبين السود خلال الحملة الانتخابية و فى مناظرة ساوث كارولينا، كسب ايدن بالانتخابات التمهيدية فى ساوث كارولينا باكتر من 28 نقطة. بعد الانسحابات والتأييد اللاحق للمرشحين [[پيت بوداچيدچ|بيت بوتيجيج]] و إيمى [[آمى كلوبوشار|كلوبوشار]] ، حقق مكاسب كبيرة فى انتخابات مارس.{{Spaces}}3 الانتخابات التمهيدية يوم التلات الكبير . كسب ايدن بـ 18 من أصل 26 مسابقة تالية ،و ده وضعه فى الصدارة بشكل عام.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2020/03/04/811868704/5-takeaways-from-super-tuesday-and-joe-bidens-big-night | title = 5 Takeaways From Super Tuesday And Joe Biden's Big Night | date = March 4, 2020 | publisher = [[NPR]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201113205101/https://www.npr.org/2020/03/04/811868704/5-takeaways-from-super-tuesday-and-joe-bidens-big-night | archivedate = November 13, 2020 | accessdate = November 14, 2020 | authors = Montanaro Domenico }}</ref> وبسرعه انسحبت إليزابيث وارن ومايك بلومبرج من الانتخابات، ووسع بايدن تقدمه بانتصاراته على ساندرز فى أربع ولايات فى 10 مارس تارا ريد، واحده من الستات الثمانى اللاتى اتهمن بايدن فى سنة 2019 بالاتصال الجسدى اللى مشمناسب، فى أواخر مارس 2020، اتهمت بايدن بالاعتداء عليها جنسى فى سنة 1993. كان فيه تناقضات بين ادعاءات ريد 2019 و 2020.<ref name="nytimesallegations" /> بايدن و حملته نفو مزاعم الاعتداء الجنسى. لما علق ساندرز حملته الانتخابية فى 8 ابريل 2020، بقا بايدن المرشح المفترض للحزب الديمقراطى لمنصب الرئيس. ساندرز فى 13 ابريل، أيد بايدن فى مناقشة اتذاعت مباشرة من بيوتهم. الرئيس السابق [[باراك اوباما]] أيد بايدن فى اليوم اللى بعده. فى 11 اغسطس، أعلن بايدن عن ترشيح السيناتور الامريكانيه [[كامالا هاريس]] من كاليفورنيا لمنصب نايب الرئيس، ده يخلليها أول امريكانيه من أصل أفريقى و أول [[امريكا الجنوبيه الآسيويه|امريكانيه من جنوب آسيا]] مرشحة لمنصب نايب الرئيس على تذكرة حزب كبير.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-53739323 | title = Biden VP pick: Kamala Harris chosen as running mate | date = August 12, 2020 | website = [[بى بى سى نيوز]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201010223842/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-53739323 | archivedate = October 10, 2020 | accessdate = August 26, 2021 }}</ref> فى 18 اغسطس 2020، اترشح بايدن رسمى فى المؤتمر الوطنى الديمقراطى 2020 كمرشح الحزب الديمقراطى للرئاسة فى [[انتخابات رياسة امريكا سنة 2020|انتخابات 2020]] . ==== الانتقال الرئاسى ==== چو بايدن كسب [[انتخابات رياسة امريكا سنة 2020]] وبقا [[رئيس امريكا]] وسط [[وباء كوڤيد-19]] اللى سبب اضطراب اجتماعى و اقتصادى عالمى<ref name="SCMP 20200206">{{استشهاد ويب | url = https://www.scmp.com/news/china/society/article/3049298/coronavirus-zhejiang-adopts-draconian-quarantine-measures-fight | title = Coronavirus: Shanghai neighbour Zhejiang imposes draconian quarantine | date = 6 February 2020 | work = [[South China Morning Post]] | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20200206112642/https://www.scmp.com/news/china/society/article/3049298/coronavirus-zhejiang-adopts-draconian-quarantine-measures-fight | archive-date = 6 February 2020 | access-date = 8 February 2020 }}</ref><ref name="AutoDW-7">{{Cite news|last=Marsh|first=Sarah|url=https://www.theguardian.com/world/live/2020/feb/23/coronavirus-outbreak-woman-tests-positive-after-disembarking-diamond-princess-live-news|title=Four cruise ship passengers test positive in UK—as it happened|date=23 February 2020|work=[[الجارديان]]|access-date=23 February 2020|issn=0261-3077}}</ref> حدود كتير اتقفلت .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.forbes.com/sites/davidnikel/2020/03/13/denmark-closes-border-to-all-international-tourists-for-one-month/ | title = Denmark Closes Border To All International Tourists For One Month | work = [[فوربس (مجلة)]] | authors = Nikel David | access-date = 13 March 2020 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.straitstimes.com/world/europe/coronavirus-poland-to-close-borders-to-foreigners-quarantine-returnees | title = Coronavirus: Poland to close borders to foreigners, quarantine returnees | date = 14 March 2020 | agency = [[رويترز]] | via = [[The Straits Times]] | access-date = 13 March 2020 }}</ref> مراقبه ف المطارات و [[محطة قطر|محطات القطر]] <ref name="AutoDW-9" /> و ف حركة السفر.<ref name="CDC Travel" /><ref name="Level4" /><ref name="EUPrepares" /><ref name="AutoDW-10" /> ومخاوف واسعة النطاق من نقص الامدادات عملت تشجيع عل شرا البضايع. انتشرت معلومات غلط و نظريات المؤامرة عن الفيروس على الانترنت، و حصلت هناك حالات خوف من الأجانب و العنصرية ضد [[صينيين|الصينيين]] وغيرهم من سكان شرق أو جنوب شرق آسيا<ref name="NYT Racism">{{cite news|last1=Tavernise|first1=Sabrina|last2=Oppel Jr|first2=Richard A.|title=Spit On, Yelled At, Attacked: Chinese-Americans Fear for Their Safety|url=https://www.nytimes.com/2020/03/23/us/chinese-coronavirus-racist-attacks.html|accessdate=23 March 2020|work=[[نيو يورك تايمز]]|date=23 March 2020}}</ref> ناس كتيرة اتعدت بالفايروس و منهم مشاهير.<ref name="G13March">[https://www.theguardian.com/world/2020/mar/13/coronavirus-outbreak-justin-trudeau-disrupts-sport-arsenal-chelsea The Guardian:Coronavirus pandemic reaches world leaders and disrupts global sporting events ]</ref> چو بايدن عين [[انتونى فاوتشى]] يكون [[كبير مستشارين رئيس امريكا الطبيين]]. تم [[انتخابات رياسة امريكا سنة 2020|انتخاب]] بايدن الرئيس السادس و الأربعين للولايات المتحدة فى نوفمبر 2020. غلب الرئيس الحالى [[دونالد ترامپ]] ، علشان يكون أول مرشح يهزم رئيس فى منصبه من غلب [[بيل كلينتون]] [[جورج هيربيرت ووكر بوش|جورج بوش الأب]] سنة 1992 . ترامب رفض التنازل، و أصر على أن الانتخابات "سُرقت" منه ب"تزوير الناخبين"، وطعن فى النتايج فى المحكمة وروج للكتير من [[نظرية المؤامره|نظريات المؤامرة]] حوالين عمليات التصويت وفرز الأصوات، فى محاولة لقلب نتايج الانتخابات . وتأخرت عملية انتقال بايدن لكذا أسابيع أمر البيت الأبيض الوكالات الفيدرالية بعدم التعاون. فى نوفمبر{{Spaces}}فى 23 نوفمبر، اعترفت مديرة الخدمات العامة إميلى دبليو مورفى رسمى ببايدن باعتباره الفائز الواضح فى انتخابات 2020 و ودنت ببدء عملية انتقالية لإدارة بايدن. أمدح فرز الأصوات الانتخابية للكونجرس، فى 6 يناير 2021، أخبر ترامب أنصاره المتجمعين قدام [[البيت الابيض]] بالسير لمبنى الكابيتول، قائل: "لن نستسلم أبدًا. لن نتنازل أبدًا. ده لا يحدث. لا تتنازل لما تكون هناك سرقة." <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.usnews.com/news/politics/articles/2021-01-13/transcript-of-trumps-speech-at-rally-before-us-capitol-riot | title = Transcript of Trump's Speech at Rally Before US Capitol Riot | date = January 13, 2021 | website = [[U.S. News & World Report]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210209013727/https://www.usnews.com/news/politics/articles/2021-01-13/transcript-of-trumps-speech-at-rally-before-us-capitol-riot | archivedate = February 9, 2021 | accessdate = February 9, 2021 }}</ref> و بعد فتره قصيره ، هاجموا مبنى الكابيتول . وقت التمرد فى مبنى الكابيتول، خاطب بايدن الأمة، واصف الأحداث بأنها "اعتداء مش مسبوق لا يشبه أى شيء رأيناه فى العصر الحديث". بعد إخلاء مبنى الكابيتول، استأنف الكونجرس جلسته المشتركة وصدق رسمى على نتايج الانتخابات مع إعلان نايب الرئيس [[مايك بنس]] ، بصفته رئيس مجلس الشيوخ، فوز بايدن وهاريس. === 2024 === بعد أشهر من التكهنات، بايدن فى 25 ابريل 2023، أكد أنه ها يرشح نفسه لولاية ثانية كرئيس فى انتخابات 2024 ، مع هاريس مرة تانيه كنايب له. انطلقت الحملة بعد أربع سنين من اليوم اللى بعد كده لبدء حملته الرئاسية سنة 2020 . اتعلن كمان أن جولى شافيز رودريجيز ها تعمل كمديرة للحملة و ها يكون كوينتين فولكس نايب رئيسى لمدير الحملة. ومن الرؤساء المشاركين [[ليزا بلانت روتشستر]] ، [[چيم كليبورن|وجيم كلايبورن]] ، [[كريس كونس]] ، [[تامى دوكوورث|وتامى داكوورث]] ، [[جيفرى كاتزنبرج|وجيفرى كاتزنبرج]] ، [[جريتشن ويتمر]] . وفى يوم إعلانه، وجد استطلاع عملته مؤسسة غالوب أن نسبة تأييد بايدن وصلت 37 بالمئة بس. وقال معظم اللى شملهم الاستطلاع أن الاقتصاد هو مصدر قلقهم الاكبر.<ref name="pollrui" /> خلال حملته الانتخابية، بايدن شجع زيادة النمو الاقتصادى والتعافى بعد وباء كوفيد-19 <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2023/06/WH-Bidenomics-Deck-6.22.23.pdf | title = Bidenomics: President Biden and Congressional Democrats' Plan to Grow the Economy from the Bottom Up and Middle Out, Not the Top Down, Is Delivering for the American People | date = June 22, 2023 | website = [[Whitehouse.gov]] | accessdate = June 28, 2023 | archive-date = 2023-06-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230626120055/https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2023/06/WH-Bidenomics-Deck-6.22.23.pdf | url-status = dead }}</ref> == الرئاسة (2021–حالى) == [[ملف:President_Biden_taking_oath_of_office_(cropped).png|بديل=Photo of Biden raising his right hand, with his left hand placed on a thick Bible|تصغير|222x222بك| يؤدى بايدن اليمين الدستورية قدام [[رئيس قضاة امريكا|رئيس المحكمة العليا]] [[جون روبرتس (محامى)|جون جى روبرتس جونيور]] فى مبنى الكابيتول فى 20 يناير 2021.]] === تنصيب === تم تنصيب بايدن رئيس امريكا فى 20 يناير 2021. عمره 78 سنه ، و هو اكبر شخص يتولى المنصب ده.<ref name="hunnicutt" /> و هو الرئيس [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكاثوليكى]] التانى (بعد [[جون كينيدى]] ) <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.nbcnews.com/now/video/biden-to-become-the-second-catholic-president-in-u-s-history-after-jfk-99673157918 | title = Biden to become the second Catholic president in U.S. history, after JFK | date = January 19, 2021 | publisher = [[NBC News]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210119212606/https://www.nbcnews.com/now/video/biden-to-become-the-second-catholic-president-in-u-s-history-after-jfk-99673157918 | archivedate = January 19, 2021 | accessdate = January 20, 2021 }}</ref> و أول رئيس موطنه ولاية [[ديلاوير]] .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.delawareonline.com/story/news/politics/2020/11/07/one-us-delaware-pride-soars-biden-makes-history/6121243002/ | title = Delaware history is made: The First State gets its first president in Joe Biden | date = November 7, 2020 | website = [[The News Journal]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201108021346/https://www.delawareonline.com/story/news/politics/2020/11/07/one-us-delaware-pride-soars-biden-makes-history/6121243002/ | archivedate = November 8, 2020 | accessdate = January 20, 2021 | authors = Cormier Ryan | authors2 = Talorico Patricia }}</ref> و هو كمان أول رجل من [[جورج هيربيرت ووكر بوش|جورج بوش الأب]] يتولى منصب نايب الرئيس والرئيس، و تانى نايب رئيس غير حالى (بعد [[ريتشارد نيكسون]] فى سنة 1968 ) يتم انتخابه رئيس. هو كمان أول رئيس من الجيل الصامت .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.ft.com/content/b66a24e4-5eea-11ea-b0ab-339c2307bcd4 | title = At long last, the silent generation's hour has come | date = March 6, 2020 | website = [[فاينانشال تايمز]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210126034429/https://www.ft.com/content/b66a24e4-5eea-11ea-b0ab-339c2307bcd4 | archivedate = January 26, 2021 | accessdate = August 26, 2021 }}</ref> كان تنصيب بايدن "حدث صامت عكس أى حفل تنصيب سابق" بسبب احتياطات كوفيد-19 بالإضافة للإجراءات الأمنية المتزايدة بشكل كبير بسبب هجوم الكابيتول فى امريكا فى 6 يناير . وما حضرش ترامب، علشان يكون أول رئيس المنتهية ولايته من سنة 1869 لا يحضر حفل تنصيب خليفته. === أول 100 يوم === فى أول يومين له كرئيس، بايدن مضا 17 أمر تنفيذى. بحلول يومه التالت، تضمنت الأوامر الرجوع لاتفاقية باريس للمناخ ، و إنهاء حالة الطوارئ الوطنية على الحدود مع المكسيك ، و توجيه الحكومة للانضمام مرة تانيه ل[[منظمة الصحه العالمية|منظمة الصحة العالمية]] ، ومتطلبات أقنعة الوجه على الممتلكات الفيدرالية ، و إجراءات مكافحة الجوع فى امريكا. الدول ، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://apnews.com/article/joe-biden-executive-orders-b5b409da08e42414b9a12e2c67ee2df6 | title = Biden's first act: Orders on pandemic, climate, immigration | date = January 20, 2021 | website = [[اسوشيتد برس]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210120230130/https://apnews.com/article/joe-biden-executive-orders-b5b409da08e42414b9a12e2c67ee2df6 | archivedate = January 20, 2021 | accessdate = January 21, 2021 | authors = Alonso-Zaldivar Ricardo | authors2 = Knickmeyer Ellen | authors3 = Fox Ben | last4 = Spagat | first4 = Elliot | last5 = Lee | first5 = Matt | last6 = Boak | first6 = Josh }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cbsnews.com/news/biden-executive-orders-watch-live-stream-today-2021-01-20/ | title = Biden signs executive actions on COVID, climate change, immigration and more | date = January 20, 2021 | publisher = [[CBS News]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210120233631/https://www.cbsnews.com/news/biden-executive-orders-watch-live-stream-today-2021-01-20/ | archivedate = January 20, 2021 | accessdate = January 21, 2021 | authors = Erikson Bo }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.politico.com/news/2021/01/22/biden-executive-orders-hunger-workers-461270 | title = Biden signs executive orders aimed at combating hunger, protecting workers | date = January 22, 2021 | website = [[Politico]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210122112210/https://www.politico.com/news/2021/01/22/biden-executive-orders-hunger-workers-461270 | archivedate = January 22, 2021 | accessdate = January 23, 2021 | authors = Cassella Megan }}</ref> و إلغاء تراخيص بناء خط أنابيب كيستون XL . فى أول أسبوعين له فى منصبه، مضا أوامر تنفيذية اكتر من أى رئيس آخر من [[فرانكلين روزيڤيلت|فرانكلين روزفلت]] فى أول شهر له فى منصبه.<ref name="With 28 Executive Orders Signed, President Biden Is Off To A Record Start">{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2021/02/03/963380189/with-28-executive-orders-signed-president-biden-is-off-to-a-record-start | title = With 28 Executive Orders Signed, President Biden Is Off To A Record Start | date = February 3, 2021 | publisher = [[NPR]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210214082819/https://www.npr.org/2021/02/03/963380189/with-28-executive-orders-signed-president-biden-is-off-to-a-record-start | archivedate = February 14, 2021 | accessdate = February 4, 2021 | authors = Keith Tamara }}</ref> إدارة بايدن فى 4 فبراير 2021، أعلنت أن امريكا ها تنهى دعمها لحملة القصف اللى تقودها السعودية فى اليمن.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://apnews.com/article/biden-end-support-saudi-offenseive-yemen-b68f58493dbfc530b9fcfdb80a13098f | title = Biden ending US support for Saudi-led offensive in Yemen | date = February 5, 2021 | website = [[اسوشيتد برس]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211023211712/https://apnews.com/article/biden-end-support-saudi-offenseive-yemen-b68f58493dbfc530b9fcfdb80a13098f | archivedate = October 23, 2021 | accessdate = February 5, 2021 | authors = Knickmeyer Ellen }}</ref> [[ملف:Cabinet members of Joe Biden.jpg|بديل=Group photo of Biden, Harris and cabinet members standing outdoors|تصغير| بايدن مع حكومته ، يوليه 2021]] فى 11 مارس، فى الذكرى السنوية الأولى لإعلان [[منظمة الصحه العالمية|منظمة الصحة العالمية]] أن فيروس كورونا (كوفيد-19) وباء عالمى، بايدن مضا قانون خطة الإنقاذ الامريكانيه سنة 2021 ، بقيمة 1.9 دولار. حزمة تشجيع اقتصادى و إغاثة بقيمة تريليون دولار كان اقترحها لدعم تعافى امريكا من الآثار الاقتصادية والصحية لوباء كوفيد-19 .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/1319 | title = H.R.1319 – American Rescue Plan Act of 2021 | date = March 11, 2021 | publisher = [[كونجرس امريكا]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210313014919/https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/1319 | archivedate = March 13, 2021 | accessdate = August 27, 2021 }}</ref> وتضمنت الحزمة مدفوعات مباشرة لمعظم الأميركيين، وتمديد إعانات البطالة المتزايدة، و أموال لتوزيع اللقاحات و إعادة فتح المدارس، و توسيع إعانات التأمين الصحى و الإعفاء الضريبى للأطفال . تضمن الاقتراح الأولى لبايدن زيادة الحد الأدنى الفيدرالى للأجور ل15 دولار فى الساعة، لكن بعد ما قرر عضو البرلمان فى مجلس الشيوخ أن تضمين الزيادة فى مشروع قانون تسوية الميزانية من شأنه أن ينتهك قواعد مجلس الشيوخ، رفض الديموقراطيين متابعة نقضها و إزالة الزيادة من الحزمة. وفى مارس كمان ، وسط ارتفاع عدد المهاجرين اللى يدخلون امريكا من المكسيك ، قال بايدن للمهاجرين: "لا تأتوا". وقال بايدن إنه فى دى الأثناء، "يتم إعادة المهاجرين البالغين"، فى إشارة لاستمرار سياسة إدارة ترامب حسب المادة 42 للترحيل السريع. أعلن بايدن فى وقت سابق أن إدارته لن تقوم بترحيل الأطفال المهاجرين اللى مشمصحوبين بذويهم؛ و تجاوز ارتفاع عدد الوافدين من الأطفال دول قدرة المرافق المخصصة لإيواءهم (قبل إرسالهم للجهات الراعية)، دفع إدارة بايدن فى مارس لتوجيه الوكالة الفيدرالية لإدارة الطوارئ للمساعدة. بايدن فى 14 ابريل، أعلن أن امريكا ها تؤجل انسحاب كل قواتها من الحرب فى أفغانستان لحد 11 سبتمبر،و ده يشير لنهاية التدخل العسكرى المباشر للبلاد فى أفغانستان بعد يقارب من 20 سنه . فى فبراير 2020، عملت إدارة ترامب اتفاق مع حركة طالبان يقضى بسحب القوات الامريكانيه بالكامل بحلول 1 مايو 2021. اتقابل قرار بايدن بمجموعة واسعة من ردود الفعل، من الدعم والارتياح لالخوف من الانهيار المحتمل للحكومة الأفغانية دون دعم أميركى.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/04/14/biden-afghanistan-withdrawal-plan-draws-strong-reaction-capitol-hill/7220926002/ | title = Afghanistan withdrawal draws strong Capitol Hill reactions, making some strange alliances | date = April 14, 2021 | website = [[يو اس ايه توداى]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210422144959/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/04/14/biden-afghanistan-withdrawal-plan-draws-strong-reaction-capitol-hill/7220926002/ | archivedate = April 22, 2021 | accessdate = April 23, 2021 | authors = Wadington Katie }}</ref> فى الفترة من 22 ل23 ابريل، عقد قمة دولية للمناخ أعلن فيها أن امريكا ها تخفض انبعاثات الغازات الدفيئة بنسبة 50% ل52% بحلول سنة 2030 مقارنة بمستويات سنة 2005.. دول تانيه زودت تعهداتها. فى 28 ابريل، عشية مرور 100 يوم على توليه منصبه، ألقى بايدن خطابه الاولانى قدام جلسة مشتركة للكونجرس .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/ | title = Biden to the nation and world: 'America is rising anew' | date = April 28, 2021 | website = [[Star Tribune]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210429023533/http://www.startribune.com/biden-to-the-nation-and-world-america-is-rising-anew/600051057/ | archivedate = April 29, 2021 | accessdate = April 28, 2021 | authors = Lemire Jonathan | authors2 = Boak Josh }}</ref> === سياسة محلية === بايدن فى 17 يونيه، مضا قانون عيد الاستقلال الوطنى اللى يصادف يوم 19 يونيه ، اللى أعلن رسمى أن يوم 19 يونيه عطلة فيدرالية .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.govexec.com/pay-benefits/2021/06/most-federal-employees-will-receive-friday-juneteenth/174796/ | title = Most Federal Employees Will Receive Friday Off for Juneteenth | date = June 17, 2021 | website = [[Government Executive]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210618055747/https://www.govexec.com/pay-benefits/2021/06/most-federal-employees-will-receive-friday-juneteenth/174796/ | archivedate = June 18, 2021 | accessdate = June 17, 2021 }}</ref> [[چونتينث]] Juneteenth هيا أول عطلة فيدرالية جديدة من سنة 1986 فى يوليه 2021، وسط تباطؤ معدل التطعيم ضد كوفيد-19 فى البلاد وانتشار متغير دلتا SARS-CoV-2 ، قال إن البلاد تعانى من "وباء بالنسبة لدول اللى ما خدوش التطعيم" علشان كده كان من "المهم للغاية" أن يتم تطعيم الامريكان. ==== اقتصاد ==== [[ملف:Inflation_rate,_United_States_and_eurozone,_January_2018_through_June_2023.png|تصغير|330x330بك| معدل التضخم، امريكا ومنطقة اليورو، من يناير 2018 ليونيه 2023]] تولى بايدن منصبه بعد 9 أشهر من التعافى من ركود كوفيد-19، وتميزت سنته الأولى فى منصبه بنمو قوى فى الناتج المحلى الإجمالى الحقيقى والتوظيف و الأجور وعوائد سوق الأسهم، وسط تضخم مرتفع بشكل ملحوظ . ونما الناتج المحلى الإجمالى الحقيقى بنسبة 5.9 فى المائة، و هو أسرع معدل من 37 عاما. وسط خلق فرص عمل قياسية، انخفض معدل البطالة بأسرع وتيرة خلال العام.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://fred.stlouisfed.org/series/PAYEMS | title = All Employees, Total Nonfarm | publisher = fred.stlouisfed.org | accessdate = July 29, 2022 }}</ref> و نهاية سنة 2021، وصل التضخم لأعلى مستوى له من 40 سنه بالتقريب بنسبة 7.1%، و هو ما تم تعويضه جزئى بأعلى نمو اسمى للأجور والمرتبات من 20 سنه على الأقل. فى شهره التالت فى منصبه، مضا أمر تنفيذى لزيادة الحد الأدنى لأجور المقاولين الفيدراليين ل15 دولار فى الساعة، أى بزيادة قدرها 37 % بالتقريب . دخل الأمر التنفيذ بالنسبة لـ 390 ألف عامل فى يناير 2022. وسط ارتفاع التضخم وارتفاع أسعار الغاز ، انخفضت معدلات موافقة بايدن، لتصل لصافى سلبى فى أوائل سنة 2022.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.realclearpolitics.com/epolls/other/president-biden-job-approval-7320.html | title = President Biden Job Approval | website = [[RealClearPolitics]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210124133936/https://www.realclearpolitics.com/epolls/other/president-biden-job-approval-7320.html | archivedate = January 24, 2021 | accessdate = February 10, 2022 }}</ref> و بعد نمو بنسبة 5.9 بالمئة فى 2021، تباطأ نمو الناتج المحلى الإجمالى الحقيقى فى العام التانى لبايدن ل2.1 بالمئة، بعد ما أثار نمو سلبى طفيف فى النصف الاولانى مخاوف من الركود. فضل خلق فرص العمل والصرف الاستهلاكى قويين طول العام، حيث انخفض معدل البطالة ليدور اقل مستوى له من 53 سنه عند 3.5% فى ديسمبر. التضخم ذروته عند 9.1 بالمئة فى يونيه قبل ما يتراجع ل3.2 بالمئة بحلول اكتوبر 2023. شاف سنة 2022 أسوأ عام للأسهم من سنة 2008 قبل ما تتعافى. ولم تتحقق التوقعات واسعة النطاق بحدوث ركود وشيك فى 2022 و 2023، و أواخر سنة 2023 أظهرت المؤشرات انخفاض حاد فى التضخم مع التسارع الاقتصادى. وصل نمو الناتج المحلى الإجمالى 4.9٪ فى الربع التالت من سنة 2023 وانتهى العام مع الأسهم قرب مستويات قياسية، مع صرف قوى للعطلات.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cbsnews.com/news/gdp-third-quarter-4-9-economic-growth/ | title = GDP surged 4.9% in the third quarter, defying the Fed's rate hikes | date = 2023-10-26 | website = CBS News | language = en-US | accessdate = 2023-11-21 }}</ref> و وقع بايدن على كتير من التشريعات الاقتصادية الرئيسية فى [[كونجرس امريكا ال117|الكونجرس السبعتاشر بعد المائة]] ، بما فيها خطة الإنقاذ الأميركية ، وقانون الاستثمار فى البنية الأساسية والوظايف ، وقانون الرقائق و العلوم ، وقانون الحد من التضخم ، وقانون احترام ميثاقنا .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2023/01/01/1143149435/despite-infighting-its-been-a-surprisingly-productive-2-years-for-democrats | title = Despite infighting, it's been a surprisingly productive 2 years for Democrats | website = [[NPR]] | authors = Jones Dustin }}</ref> على مدار 5 أيام فى مارس 2023، فشلت 3 بنوك امريكانيه صغيرة و متوسطة الحجم ، اتسبب فى انخفاض حاد فى أسعار أسهم البنوك العالمية واستجابة سريعة على ايد الهيئات التنظيمية لمنع العدوى العالمية المحتملة. بعد انهيار بنك وادى السيليكون ، و هو أول من فعل ذلك، أعرب بايدن عن معارضته لخطة الإنقاذ على ايد دافعى الضرائب.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://abcnews.go.com/Politics/biden-speaks-banking-crisis/story?id=97820883 | title = Amid crisis, Biden tells Americans 'banking system is safe' | date = March 13, 2023 | website = [[ABC News]] | accessdate = March 13, 2023 | authors = Cathey Libby }}</ref> وادعى أن التراجع الجزئى عن لوائح دود فرانك ساهم فى فشل البنك.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.reuters.com/markets/us/biden-defend-us-banking-system-after-svb-signature-collapse-2023-03-13/ | title = Biden vows new bank rules after SVB collapse, cites Trump rollback | date = March 13, 2023 | website = [[رويترز]] | accessdate = March 13, 2023 | authors = Hunnicutt Trevor }}</ref> وفى بداية [[كونجرس امريكا ال118|الدورة الـ118 للكونجرس]] ، دخل بايدن والجمهوريين فى الكونجرس فى مواجهة بعد ما وصلت امريكا الحد الأقصى لديونها ،و ده زاد من خطر تخلف امريكا عن سداد ديونها . توصل بايدن و رئيس مجلس النواب [[كيفين مكارثى|كيفن مكارثى]] لاتفاق لرفع حد الدين، و هو قانون المسؤولية المالية سنة 2023 ، اللى علق حد الدين لحد يناير 2025. وقع بايدن عليها فى 3 يونيه،و ده اتسبب فى تجنب التخلف عن السداد. كان بيتبص للصفقة بشكل عام على أنها فى صالح بايدن. ==== القضاء ==== [[ملف:P20220407AS-0337_(52068715434).jpg|بديل=Photo of Biden and Jackson looking at an off-camera television screen|تصغير| بايدن [[كيتانچى برون چاكسون|وكيتانجى براون جاكسون]] يشاهدو تصويت [[مجلس شيوخ امريكا|مجلس الشيوخ الأمريكى]] على تأكيد تعيينها، ابريل 2022]] بحلول نهاية سنة 2021، تم تأكيد تعيين 40 من المعينين على ايد بايدن فى القضاء الفيدرالى، و هو اكتر من أى رئيس فى عامه الاولانى فى منصبه من [[رونالد ريجان]] . ادا بايدن الأولوية للتنوع فى تعييناته القضائية اكتر من أى رئيس فى تاريخ امريكا، كان معظم المعينين من الستات و الأشخاص الملونين.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2021/12/28/1067206141/biden-federal-judges-nominations-diverse | title = Biden had a productive year picking federal judges. The job could get tougher in 2022 | date = December 28, 2021 | publisher = [[NPR]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220204171925/https://www.npr.org/2021/12/28/1067206141/biden-federal-judges-nominations-diverse | archivedate = February 4, 2022 | accessdate = February 1, 2022 | authors = Johnson Carrie }}</ref> كانت معظم تعييناته فى الولايات الزرقاء ،و ده كان له تأثير محدود علشان المحاكم فى الولايات دى تميل بالفعل للليبرالية بشكل عام.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://fivethirtyeight.com/features/how-biden-is-reshaping-the-courts/ | title = How Biden Is Reshaping The Courts | date = December 7, 2021 | website = FiveThirtyEight | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220204070719/https://fivethirtyeight.com/features/how-biden-is-reshaping-the-courts/ | archivedate = February 4, 2022 | accessdate = February 1, 2022 | authors = Mejía Elena }}</ref> فى يناير 2022، أعلن قاضى المحكمة العليا [[ستيفن براير]] ، و هو ليبرالى معتدل رشحه [[بيل كلينتون]] ، عن نيته التقاعد من المحكمة العليا. خلال حملته الانتخابية سنة 2020، تعهد بايدن بترشيح أول ست سوداء للمحكمة العليا فى حالة وجود منصب فاضى، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2022/01/26/1075781724/justice-stephen-breyer-supreme-court-retires | title = Justice Stephen Breyer, an influential liberal on the Supreme Court, to retire | date = January 26, 2022 | website = [[All Things Considered]] | publisher = [[NPR]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220204091216/https://www.npr.org/2022/01/26/1075781724/justice-stephen-breyer-supreme-court-retires | archivedate = February 4, 2022 | accessdate = February 1, 2022 | authors = Totenberg Nina }}</ref> و هو الوعد اللى كرره بعد إعلان براير اعتزاله.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.reuters.com/world/us/retiring-us-justice-breyer-appear-with-biden-white-house-2022-01-27/ | title = Biden vows to nominate Black woman to U.S. Supreme Court by end of February | date = January 28, 2022 | website = Reuters | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220202194132/https://www.reuters.com/world/us/retiring-us-justice-breyer-appear-with-biden-white-house-2022-01-27/ | archivedate = February 2, 2022 | accessdate = February 1, 2022 | authors = Chung Andrew | authors2 = Hurley Lawrence | authors3 = Holland Steve }}</ref> فى 25 فبراير، رشح بايدن القاضى الفيدرالى [[كيتانچى برون چاكسون|كيتانجى براون جاكسون]] للمحكمة العليا. تم تأكيد تعيينها على ايد [[مجلس شيوخ امريكا|مجلس الشيوخ الأمريكى]] فى 7 ابريل <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.axios.com/ketanji-brown-jackson-supreme-court-biden-5aaba226-c0e0-43f6-8952-a803c9c0e29c.html | title = Ketanji Brown Jackson confirmed as first Black female Supreme Court justice | date = April 7, 2022 | website = [[Axios (website)|axios.com]] | accessdate = April 8, 2022 | authors = Baker Sam | authors2 = Gonzalez Oriana | archive-date = 2022-04-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220409000920/https://www.axios.com/ketanji-brown-jackson-supreme-court-biden-5aaba226-c0e0-43f6-8952-a803c9c0e29c.html | url-status = dead }}</ref> و وصلت اليمين فى 30 يونيه <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2022/06/30/1108714345/ketanji-brown-jackson-supreme-court-oath-swearing-in | title = Ketanji Brown Jackson sworn in as first Black woman on the Supreme Court | date = June 30, 2022 | publisher = NPR | accessdate = July 5, 2022 | authors = Bustillo Ximena }}</ref> بحلول نوفمبر 2023، بايدن عين 150 قاضى فيدرالى، من بينهم 100 ست.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/senate-confirms-bidens-150th-judge-rcna123849 | title = Senate confirms Biden's 150th judge | date = 2023-11-07 | website = NBC News | language = en | accessdate = 2023-11-21 }}</ref> ==== البنية التحتية و المناخ ==== [[ملف:P20211101AS-0357_(51846489866).jpg|بديل=Phot of Biden, Johnson and Guterres standing onstage|تصغير| بايدن و رئيس وزراء المملكة المتحدة [[بوريس جونسون]] و الأمين العام للأمم المتحدة [[انتونيو جوتيريس|أنطونيو غوتيريش]] فى حفل افتتاح [[مؤتمرات الامم المتحده للتغير المناخى|قمة المناخ COP26]] فى جلاسجو فى 1 نوفمبر 2021]] كجزء من أجندة بايدن لإعادة البناء بشكل أفضل، اقترح فى أواخر مارس 2021 خطة الوظايف الامريكانيه ، هيا خطة بقيمة 2 دولار. حزمة تريليون تعالج قضايا بتشمل البنية التحتية للنقل، والبنية التحتية للمرافق، والبنية التحتية للنطاق العريض، و الإسكان، و المدارس، والتصنيع، والبحث، وتنمية القوى العاملة. بعد أشهر من المفاوضات بين بايدن والمشرعين، أقر مجلس الشيوخ فى اغسطس 2021 مشروع قانون بقيمة دولار واحد تريليون مشروع قانون للبنية التحتية من الحزبين يسمى قانون الاستثمار فى البنية التحتية والوظايف ، فى الوقت نفسه وافق مجلس النواب، كمان بطريقة الحزبين، على مشروع القانون ده فى أوائل نوفمبر 2021، اللى يغطى البنية التحتية المتعلقة بالنقل والمرافق والنطاق العريض. وقع بايدن على مشروع القانون علشان يكون قانون فى نص نوفمبر 2021. الجزء الأساسى التانى من أجندة إعادة البناء بشكل احسن كان قانون إعادة البناء بشكل احسن ، و هو 3.5 دولار مشروع قانون للصرف الاجتماعى بقيمة تريليون دولار لتوسيع شبكة الأمان الاجتماعى و فيه أحكام رئيسية بخصوص تغير المناخ.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cnbc.com/2021/08/11/senate-passes-3point5-trillion-budget-resolution-after-infrastructure-bill.html | title = Senate approves framework of $3.5 trillion budget plan that would expand Medicare, tax credits and climate initiatives | date = August 11, 2021 | website = CNBC | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220411025307/https://www.cnbc.com/2021/08/11/senate-passes-3point5-trillion-budget-resolution-after-infrastructure-bill.html | archivedate = April 11, 2022 | accessdate = April 13, 2022 | authors = Pramuk Jacob }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://thehill.com/policy/energy-environment/562983-senator-expects-clean-electricity-standard-to-be-part-of/ | title = Democratic senator: Reconciliation package to include clean electricity standard | date = July 14, 2021 | website = [[The Hill (newspaper)|The Hill]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211026222513/https://thehill.com/policy/energy-environment/562983-senator-expects-clean-electricity-standard-to-be-part-of | archivedate = October 26, 2021 | accessdate = April 13, 2022 | authors = Frazin Rachel }}</ref> لم يحظى مشروع القانون بدعم الجمهوريين، علشان كده حاول الديموقراطيين تمريره عبر تصويت حزبى بتسوية الميزانية ، لكنهم كافحوا لكسب دعم السيناتور [[جو مانشين]] ، لحد مع تخفيض السعر ل2.2 دولار. تريليون.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cbsnews.com/news/biden-reconciliation-bill-house-democrats-progressives/ | title = Biden sets $1.9 – $2.2 trillion price range for social safety net bill in call with House progressives | date = October 5, 2021 | website = [[CBS News]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211023023747/https://www.cbsnews.com/news/biden-reconciliation-bill-house-democrats-progressives/ | archivedate = October 23, 2021 | accessdate = April 13, 2022 | authors = Cordes Nancy | authors2 = Kim Ellis | authors3 = O'Keefe Ed | last4 = Jiang | first4 = Weijia | last5 = Freiman | first5 = Jordan }}</ref> بعد رفض مانشين لمشروع القانون، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2021/12/19/1065636709/joe-manchin-says-he-cannot-support-bidens-build-back-better-plan | title = Joe Manchin says he won't support President Biden's Build Back Better plan | date = December 19, 2021 | website = [[NPR]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220411025452/https://www.npr.org/2021/12/19/1065636709/joe-manchin-says-he-cannot-support-bidens-build-back-better-plan | archivedate = April 11, 2022 | accessdate = April 13, 2022 | authors = Seipel Arnie | authors2 = Hernandez Joe }}</ref> تم تقليص حجم قانون إعادة البناء بشكل احسن و إعادة صياغته بشكل شامل علشان يكون قانون خفض التضخم سنة 2022 ، اللى يغطى خفض العجز، وتغير المناخ، والرعاية الصحية، والتعديل الضريبى. تم تقديم قانون الحد من التضخم سنة 2022 على ايد أعضاء مجلس الشيوخ [[تشاك شومر]] [[جو مانشين]] . تهدف الحزمة لجمع 739 مليار دولار والتصريح بصرف 370 مليار دولار على الطاقة [[دفا كوكبى|وتغير المناخ]] ، و 300 مليار دولار لخفض العجز، و 3 سنين من إعانات دعم قانون الرعاية الميسرة ، و تعديل الأدوية الموصوفة لخفض الأسعار، والتعديل الضريبى . حسب تحليل مجموعة روديوم، مشروع القانون سيخفض انبعاثات الغازات الدفيئة فى امريكا بنسبة بين 31 % و 44 % أقل من مستويات سنة 2005 بحلول سنة 2030. فى 7 اغسطس 2022، أقر مجلس الشيوخ مشروع القانون (بصيغته المعدلة) بأغلبية 51 صوت مقابل 50 صوت، مع تصويت كل الديمقراطيين لصالحه، وعارضه كل الجمهوريين، و كسرت نايبة الرئيس [[كامالا هاريس]] التعادل . تمت الموافقة على مشروع القانون على ايد مجلس النواب فى 12 اغسطس <ref name="Joan" /> و وقعه بايدن فى 16 اغسطس قبل و وقت مؤتمر الامم المتحده لتغير المناخ (COP26) سنة 2021 ، بايدن روج لاتفاق يقضى بخفض انبعاثات غاز الميثان بين امريكا والاتحاد [[اتحاد اوروبى|الاوروبى]] بمقدار الثلث بحلول سنة 2030، وحاول إضافة عشرات الدول التانيه للجهد ده . حاول إقناع الصين <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.carbonbrief.org/china-briefing-16-september-2021-xi-and-biden-discuss-climate-johnsons-last-ditch-talks-with-xi-advice-for-chinas-carbon-goals | title = China Briefing, 16 September 2021: Xi and Biden discuss climate; Johnson's 'last-ditch' talks with Xi; Advice for China's carbon goals | date = September 16, 2021 | website = Carbon Brief | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210920001009/https://www.carbonbrief.org/china-briefing-16-september-2021-xi-and-biden-discuss-climate-johnsons-last-ditch-talks-with-xi-advice-for-chinas-carbon-goals | archivedate = September 20, 2021 | accessdate = September 17, 2021 }}</ref> واوستراليا ببذل المزيد من الجهد. عقد منتدى للاقتصادات الكبرى عبر الإنترنت حوالين الطاقة وتغير المناخ للضغط على الدول التانيه لتعزيز سياساتها المناخية.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/09/15/president-biden-to-host-leader-level-meeting-of-the-major-economies-forum-on-energy-and-climate/ | title = President Biden to Host Leader-Level Meeting of the Major Economies Forum on Energy and Climate | date = September 15, 2021 | publisher = [[البيت الابيض]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210920011558/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/09/15/president-biden-to-host-leader-level-meeting-of-the-major-economies-forum-on-energy-and-climate/ | archivedate = September 20, 2021 | accessdate = September 17, 2021 }}</ref> وتعهد بايدن بمضاعفة تمويل المناخ للدول النامية بحلول سنة 2024. فى COP26 كمان ، توصلت امريكا والصين لاتفاق بخصوص خفض انبعاثات الغازات الدفيئة. والدولتان مسؤولتان عن 40 بالمئة من الانبعاثات العالمية. فى يوليه 2023، لما ضربت موجات الحر 2023 امريكا ، أعلن بايدن عن شوية إجراءات لحماية السكان وقال إن موجات الحر مرتبطة بتغير المناخ.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/07/27/fact-sheet-president-biden-to-announce-new-actions-to-protect-workers-and-communities-from-extreme-heat/ | title = FACT SHEET: President Biden Announces New Actions to Protect Workers and Communities from Extreme Heat | date = July 27, 2023 | website = The White House | accessdate = August 15, 2023 | archive-date = 2023-08-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230815031754/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2023/07/27/fact-sheet-president-biden-to-announce-new-actions-to-protect-workers-and-communities-from-extreme-heat/ | url-status = dead }}</ref> ==== تشخيص كوفيد-19 ==== فى 21 يوليه 2022، ثبتت إصابة بايدن [[كوڤيد-19|بكوفيد-19]] مع ظهور أعراض خفيفة.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-21/biden-is-positive-for-covid-has-mild-symptoms-white-house-says | title = Biden Tests Positive for Covid, Has Mild Symptoms, White House Says | date = July 21, 2022 | website = [[بلومبيرج نيوز]] | accessdate = July 21, 2022 | authors = Wingrove Josh | authors2 = Sink Justin }}</ref> ووفقا للبيت الأبيض، تم علاجه بباكسلوفيد .<ref name="NYTimesPositive">{{استشهاد ويب | url = https://www.nytimes.com/2022/07/21/us/politics/biden-covid-positive.html | title = Biden, 79, is experiencing fatigue, a runny nose and a dry cough after testing positive. | date = July 21, 2022 | website = نيو يورك تايمز | accessdate = July 21, 2022 | authors = Shear Michael }}</ref> اشتغل فى عزلة فى البيت الأبيض لمدة 5 أيام <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cnn.com/2022/07/27/politics/joe-biden-negative-covid-test/index.html | title = Biden 'feeling great' and back to work in person after testing negative for Covid-19 | date = July 27, 2022 | website = CNN | accessdate = July 30, 2022 | authors = Liptak Kevin | authors2 = Klein Betsy | authors3 = Sullivan Kate }}</ref> و رجع للعزلة لما ثبتت إصابته مرة تانيه فى 30 يوليه <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cnn.com/2022/07/30/politics/joe-biden-covid-19-positive/index.html | title = President Joe Biden tests positive for Covid-19 again | date = July 30, 2022 | website = CNN | accessdate = July 30, 2022 | authors = Liptak Kevin }}</ref> ==== قضايا السياسة الداخلية التانيه ==== بايدن فى سنة 2022، أيد تغيير فى مماطلة مجلس الشيوخ للسماح بتمرير قانون حرية التصويت وقانون جون لويس لحقوق التصويت ، و الاتنين فشل مجلس الشيوخ فى استدعاء الجلطة . فشل تغيير القواعد لما انضم 2 من أعضاء مجلس الشيوخ الديمقراطيين، [[جو مانشين]] وكيرستن [[كيرستن سنيما]] ، للجمهوريين فى مجلس الشيوخ فى معارضته. فى ابريل 2022، بايدن مضا قانون تعديل الخدمة البريدية سنة 2022 من الحزبين الجمهورى والديمقراطى لتجديد الشؤون المالية والعمليات لوكالة الخدمة البريدية الامريكانيه . فى 28 يوليه 2022، أعلنت إدارة بايدن أنها ها سد 4 فجوات واسعة على الحدود بين المكسيك و امريكا فى [[اريزونا]] قرب [[يوما]] ، هيا منطقة بيها بعض الممرات الازحم للعبور اللى مشقانونى. خلال حملته الرئاسية، تعهد بايدن بوقف كل أعمال بناء الجدار الحدودى فى المستقبل. بعد ما انتقد حلفاء بايدن ومنتقدوه إدارة إدارته للحدود الجنوبية. [[ملف:P20220727AS-0409-1_(52386660528).jpg|بديل=Photo of Biden and staffers, seated, looking at a television|left|تصغير| بايدن وكبار المستشارين يشاهدون مجلس الشيوخ و هو يمرر قانون CHIPS و العلوم فى 27 يوليه 2022.]] وفى صيف سنة 2022، أقر الكونجرس كتير من التشريعات التانيه اللى دعمها بايدن. يهدف قانون المجتمعات الاكتر أمان من الحزبين لمعالجة قضايا تعديل الأسلحة بعد ضرب النار فى مدرسة روب الابتدائية فى [[افايلد|أوفالدى، تكساس]] . تتضمن أحكام القانون المتعلقة بالسيطرة على الأسلحة فحوصات خلفية موسعة لمشترى الأسلحة اللى تقل أعمارهم عن 21 سنه ، و توضيح متطلبات الترخيص الفيدرالى للأسلحة النارية ، وتمويل قوانين العلم الأحمر بالولاية و غيرها من برامج التدخل فى الأزمات ، ومواصلة تجريم الاتجار بالأسلحة وشراء القش ، والقفل الجزئى لثغرة الصديق. . بايدن مضا مشروع القانون فى 25 يونيه 2022. تم تقديم قانون تكريم ميثاقنا سنة 2022 فى سنة 2021 و مضاه بايدن علشان يكون قانون فى 10 اغسطس 2022. يهدف القانون لتحسين الوصول لالرعاية الصحية وتمويل المحاربين القدام اللى تعرضوا للمواد السامة، بما فيها حفر الحرق ، وقت الخدمة العسكرية بشكل كبير. مشروع القانون اخد تغطية إعلامية كبيرة بسبب نشاط الممثل الكوميدى [[چون ستيوارت|جون ستيوارت]] . بايدن مضا قانون الرقائق و العلوم علشان يكون قانون فى 9 اغسطس 2022. ويوفر القانون مليارات الدولارات من التمويل الجديد لتعزيز الأبحاث المحلية حوالين وتصنيع أشباه الموصلات ، للتنافس اقتصاديا مع الصين . فى 6 اكتوبر 2022، أصدر عفو عن كل الامريكان المدانين بكميات "صغيرة" من حيازة القنب حسب القانون الفيدرالى. فى 22 ديسمبر 2023، بايدن أصدر مرة تانيه عفو عن الامريكان بخصوص استخدام الماريجوانا أو حيازتها على الأراضى الفيدرالية بغض النظر إذا كان الفرد تم اتهامه أو محاكمته.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2023/12/22/1221230390/biden-pardons-clemency-marijuana-drug-offenses | title = Biden expands pardons for marijuana possession and grants clemency to 11 | date = December 22, 2023 | website = [[NPR]] | authors = Shivaram Deepa }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://apnews.com/article/biden-marijuana-pardons-clemency-02abde991a05ff7dfa29bfc3c74e9d64 | title = Biden pardons thousands convicted of marijuana charges on federal lands and in Washington | date = December 22, 2023 | website = [[اسوشيتد برس]] | authors = Miller Zeke }}</ref> بعد شهرين من جولة العفو الأولى، مضا قانون احترام الجواز ، اللى لغا قانون الدفاع عن الجواز و يتطلب من الحكومة الفيدرالية الاعتراف بصحة جواز المثليين والجواز بين الأعراق . ==== انتخابات 2022 ==== [[ملف:Biden_rally_at_Bowie_State_University_(52485660899).jpg|بديل=Photo of Biden holding a microphone at a campaign rally, with his jacket off and sleeves rolled up|تصغير| بايدن يعقد تجمع فى [[جامعة ولايه باوى|جامعة ولاية باوى]] فى [[ماريلاند]] لدعم المرشح لمنصب حاكم الولاية [[ويس مور]] ، 7 نوفمبر 2022]] فى 2 سبتمبر 2022، دعا بايدن، فى خطاب ألقاه على المستوى الوطنى فى فيلادلفيا ، ل"معركة علشان روح الأمة". وبعيد عن الكاميرا، وصف أنصار ترامب بأنهم "شبه فاشيين"، و هو ما ندد به المعلقون الجمهوريين. لم تتحقق موجة انتخابات الجمهوريين المتوقعة والسباق للسيطرة على [[كونجرس امريكا|الكونجرس الأمريكى]] كان أقرب بكثيرو ده كان متوقع، حيث الجمهوريين كسبو أغلبية صغيره 222 مقعد فى مجلس النواب ، و يحافظ التجمع الديمقراطى على سيطرته على مجلس الشيوخ الامريكانى بـ51 مقعد، بزيادة مقعد واحد عن الكونجرس السابق.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://fivethirtyeight.com/live-blog/2022-midterm-election/ | title = 2022 Election: Live Analysis and Results | date = November 8, 2022 | website = FiveThirtyEight | accessdate = November 9, 2022 | تاريخ-الأرشيف = 2022-11-16 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20221116174931/https://fivethirtyeight.com/live-blog/2022-midterm-election/ | url-status = dead }}</ref> {{ملا|[[Kyrsten Sinema]]. whose seat was not up for election in 2022, left the Democratic Party and became an [[سياسى مستقل]] in December 2022, after the election but before the swearing in of the next Congress. As a result, 48 Democrats (rather than 49), plus [[Angus King]] و [[Bernie Sanders]]. independents who caucus with Democrats, were in the Senate upon commencement of the [[118th United States Congress]]. on January 3, 2023. Sinema has opted to caucus with neither party but to continue to align with the Democrats, bringing the Democratic Senate majority to 51 seats.<ref>{{USCongRec|2023|S22|January 3, 2023}}</ref><ref>{{استشهاد ويب |last=Skelley |first=Geoffrey |date=December 9, 2022 |title=Why Kyrsten Sinema Left The Democratic Party |url=https://fivethirtyeight.com/features/why-kyrsten-sinema-left-the-democratic-party/ |access-date=December 11, 2022 |website=FiveThirtyEight|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606220147/https://fivethirtyeight.com/features/why-kyrsten-sinema-left-the-democratic-party/ |archive-date=June 6, 2023}}</ref>}} كانت دى أول انتخابات نص المدة من سنة 1986 يحقق فيها حزب الرئيس الحالى مكاسب صافية فى مناصب حكام الولايات، و الأولى من سنة 1934 اللى ما خسرش فيها حزب الرئيس أى مجالس تشريعية فى اى ولاية. الديموقراطيين نسبو الفضل لبايدن لأدائهم الإيجابى اللى مشمتوقع، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.theguardian.com/us-news/2022/nov/20/joe-biden-midterms-democrats-presidency | title = 'You did it!': Biden basks in midterms afterglow after beating expectations | date = November 20, 2022 | accessdate = November 28, 2022 | authors = Gambino Lauren }}</ref> و احتفل بالنتايج باعتبارها يوم قوى للديمقراطية. ==== اكتشاف الوثائق السرية ==== فى 2 نوفمبر 2022، وقت تعبئة الملفات فى مركز بنسلفانيا بايدن ، عثر محامين بايدن على وثائق سرية تعود لنايبه فى "خزانة مقفلة". وبحسب البيت الأبيض، ف تم إرسال الوثائق فى اليوم ده ل[[اداره المحفوظات و السجلات الوطنيه|الأرشيف الوطنى الأمريكى]] ، اللى است رجع الوثائق فى اليوم اللى بعده.<ref name="nytbatch1" /> فى 14 نوفمبر ، عين المدعى العام [[ميريك جارلاند]] المدعى العام الامريكانى جون ر. لاوش جونيور لإجراء تحقيق. فى 20 ديسمبر ، تم اكتشاف الدفعة التانيه من الوثائق السرية فى جراج بيت بايدن فى [[ويلمنتجون (ديلاوير)|ويلمنجتون بولاية ديلاوير]] . تم نشر النتايج فى 10 يناير 2023، بعد ما نشرت شوية مؤسسات إخبارية مقالات حوالين التحقيق. جارلاند فى 12 يناير، عين [[روبرت كيونج هور|روبرت ك. هور]] كمستشار خاص للتحقيق فى "احتمال الإزالة والاحتفاظ اللى مشمصرح به للوثائق السرية أو السجلات التانيه". فى 20 يناير، بعد تفتيش بالتراضى لمدة 13 ساعة على ايد محققى مكتب التحقيقات الفيدرالى، تم انتشال 6 حاجات تانيه تحمل علامات سرية من مقر إقامة بايدن فى ويلمنجتون. وقام عملاء مكتب التحقيقات الفيدرالى بتفتيش بيت بايدن فى [[ريهوبوث بيتش]] فى 1 فبراير وجمعو أوراق و مذكرات من الفترة اللى قضاها كنايب للرئيس، لكنهم لم يعثروا على أى معلومات سرية. === السياسة الخارجية === [[ملف:P20210607AS-0995_(51268398621).jpg|بديل=Photo of Biden, Stoltenberg, and staffers sitting in the Oval Office|يسار|تصغير| لقاء بايدن مع [[سكرتير عام حلف الناتو|الأمين العام لحلف شمال الاطلنطى]] [[ينس ستولتنبرج|ينس ستولتنبرغ]] فى المكتب البيضاوى ، 7 يونيه 2021]] بايدن قام بأول رحلة له لالخارج كرئيس فى يونيه 2021، . فى 8 أيام زار بلجيكا وسويسرا والمملكة المتحدة. وحضر قمة مجموعة السبع ، وقمة الناتو ، وقمة الاتحاد الاوروبى، و عمل محادثات فردية مع الرئيس الروسى [[فلاديمير بوتين]] . بايدن فى سبتمبر 2021، أعلن عن اتفاقية AUKUS ، هيا اتفاقية أمنية بين اوستراليا والمملكة المتحدة و امريكا، لضمان "السلام والاستقرار فى منطقة المحيطين الهندى والهادئ على المدى الطويل"؛ وتضمنت الصفقة غواصات تعمل بالطاقة النووية مصممة للاستخدام الأسترالى. ==== الانسحاب من أفغانستان ==== [[ملف:President_Joe_Biden_and_Vice_President_Kamala_Harris_meet_with_their_national_security_team_and_senior_officials.jpg|بديل=Photo of Biden seated alone at a table, looking at a videoconference screen|تصغير| بايدن فى مؤتمر عبر الفيديو مع نايب الرئيس [[كامالا هاريس]] و فريق الأمن القومى الامريكانى يناقشو سقوط كابول فى 15 اغسطس 2021]] القوات الامريكانيه ابتدت الانسحاب من أفغانستان فى سنة 2020، حسب أحكام اتفاق فبراير 2020 بين امريكا وطالبان اللى حدد 1 مايو 2021 موعد نهائى.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.factcheck.org/2021/08/timeline-of-u-s-withdrawal-from-afghanistan/ | title = Timeline of U.S. Withdrawal from Afghanistan | date = August 17, 2021 | website = [[FactCheck.org]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210817224525/https://www.factcheck.org/2021/08/timeline-of-u-s-withdrawal-from-afghanistan/ | archivedate = August 17, 2021 | accessdate = February 4, 2022 | authors = Kiely Eugene | authors2 = Farley Robert }}</ref> حركة طالبان ابتدت هجومها فى 1 مايو <ref>{{استشهاد ويب | url = https://apnews.com/article/joe-biden-evacuations-32bb6a22846f649b626a3130f8c5dffb | title = Misread warnings helped lead to chaotic Afghan evacuation | date = August 19, 2021 | website = [[اسوشيتد برس]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210829230019/https://apnews.com/article/joe-biden-evacuations-32bb6a22846f649b626a3130f8c5dffb | archivedate = August 29, 2021 | accessdate = August 26, 2021 | authors = Merchant Nomaan | authors2 = Miller Zeke }}</ref> و بحلول أوائل يوليه ، كانت معظم القوات الامريكانيه فى أفغانستان قد انسحبت. بايدن قال عن الانسحاب فى يوليه ، : "إن احتمال أن تسيطر طالبان على كل شيء وتسيطر على البلاد كلها هو أمر مستبعد للغاية".<ref name="images" /> وفى 15 اغسطس، انهارت الحكومة الأفغانية تحت هجوم طالبان، وفر الرئيس الأفغانى [[اشرف غنى|أشرف غنى]] من البلاد. ورد بايدن بأن أمر بإرسال 6000 جندى امريكانى للمساعدة فى إجلاء الموظفين الامريكان والحلفاء الأفغان. واجه انتقادات من الحزبين بخصوص طريقة الانسحاب، مع إجلاء الامريكان والحلفاء الأفغان، و اللى وصفت بأنها فوضوية و فاشلة. فى 16 اغسطس ، تناول بايدن الوضع "الفوضوي"، و تحمل المسؤولية عنه، و اعترف أن الوضع "اتكشف بسرعة اكبرو ده توقعنا".<ref name="messy" /> ودافع عن قراره بالانسحاب، قال إن الأميركيين مش ضرورى أن "يموتو فى حرب لا ترغب القوات الأفغانية فى خوضها علشان نفسها".<ref name="buck1" /> تفجير انتحارى فى مطار كابول فى 26 اغسطس، اتسبب فى مقتل 13 جندى امريكانى و 169 أفغانى. فى 27 اغسطس ، قتلت غارة امريكانيه بطياره بدون طيار هدفين من تنظيم داعش-خراسان، كانا "مخططين وميسرين"، حسب جنرال بالجيش الأمريكى. فى 29 اغسطس ، غارة امريكانيه تانيه بطياره بدون طيار قتلت 10 مدنيين، بينهم 7 أطفال. قالت وزارة الدفاع فى البداية أن الهجوم تم تنفيذه على انتحارى من تنظيم داعش كان يهدد مطار كابول، لكن اعترفت بأن المشتبه به ماكانش بريئ فى 17 سبتمبر، و وصفت قتل المدنيين بأنه " غلط مأساوي". واستكمل الجيش الامريكانى انسحابه من أفغانستان فى 30 اغسطس . بايدن وصف إخراج اكتر من 120 ألف امريكانى و أفغانى و حلفاء تانيين بأنه "نجاح استثنائي". اعترف بأن ما يوصل ل200 امريكانى أرادوا المغادرة لم يفعلوا ذلك، رغم تعهده فى 18 اغسطس بإبقاء القوات فى أفغانستان لحد يغادر كل الامريكان اللى يريدون المغادرة. ==== المساعدات لأوكرانيا ==== [[ملف:President_Biden_met_with_refugees_from_Ukraine_in_Warsaw.jpg|بديل=Photo of a smiling Biden holding a child, with a mask lowered onto his chin|تصغير| بايدن مع لاجئين من أوكرانيا فى [[وارسو]] ، بولندا، مارس 2022]] فى 20 فبراير 2023، قبل 4 أيام من ذكرى الغزو الروسى لأوكرانيا، زار بايدن كييف وقابل بالرئيس فولوديمير زيلينسكى والسيدة الأولى لأوكرانيا [[اولينا زيلينسكا|أولينا زيلينسكا]] . أمدح وجوده هناك، وعد بتقديم المزيد من المساعدات العسكرية لأوكرانيا وندد بالحرب. الرحلة كانت غير معلنة، و ضمت تنسيق أمنى كبير لضمان السلامة. ==== علاقات الصين ==== [[ملف:President_Biden_met_with_Xi_Jinping_before_the_2022_G20_Bali_Summit.jpg|تصغير| بايدن مع الزعيم الصينى [[شى چينپينج|شى جين بينج]] خلال قمة مجموعة العشرين فى بالى ، 14 نوفمبر 2022]] ويظل عدوان الصين، و بالخصوص فى منطقة المحيط الهادى، يشكل تحدى لبايدن. الاتفاقية الأمنية بين جزر سليمان والصين كانت سبب خوف، حيث تقدر الصين بناء قواعد عسكرية عبر جنوب المحيط الهادى. سعى بايدن لتعزيز العلاقات مع اوستراليا ونيوزيلندا بعد الصفقة، حيث نجح [[انتونى البانيز|أنتونى ألبانيز]] فى رئاسة وزراء اوستراليا و اتخذت حكومة [[چاسيندا ارديرن|جاسيندا أرديرن]] موقف اكتر صرامة تجاه النفوذ الصينى.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cfr.org/in-brief/china-solomon-islands-security-pact-us-south-pacific | title = What the China-Solomon Islands Pact Means for the U.S. and South Pacific | date = May 4, 2022 | publisher = [[Council on Foreign Relations]] | accessdate = July 18, 2022 | authors = Liu Zongyuan Zoe }}</ref> فى مقابلة فى سبتمبر 2022 مع ''برنامج 60 دقيقة'' ، قال بايدن إن القوات الامريكانيه ستدافع عن تايوان فى حالة وقوع "هجوم مش مسبوق" على ايد الصينيين، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2022/09/19/1123759127/biden-again-says-u-s-would-help-taiwan-if-china-attacks | title = Biden, again, says U.S. would help Taiwan if China attacks | publisher = NPR | accessdate = January 29, 2023 | authors = John Ruwitch }}</ref> و هو ما يتناقض مع سياسة " الغموض الاستراتيجى " الامريكانيه طويلة الأمد تجاه تايوان. الصين وتايوان.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cbsnews.com/news/china-biden-taiwan-remarks-angry-reaction/ | title = A bristling China says Biden remarks on Taiwan "severely violate" U.S. policy | date = September 19, 2022 | website = CBS News | accessdate = January 29, 2023 }}</ref> تعليقات سبتمبر جت بعد 3 تعليقات سابقة لبايدن مان امريكا ها تدافع عن تايوان فى حالة الغزو الصينى. وسط التوتر المتزايد مع الصين، إدارة بايدن تراجعت عن تصريحاته و أكدت أن سياسة امريكا تجاه تايوان ما تغييرتش.<ref name="theories" /><ref name="Kine" /> فى أواخر سنة 2022، أصدر بايدن كتير من الأوامر التنفيذية والقواعد الفيدرالية المصممة لإبطاء النمو التكنولوجى الصينى، والحفاظ على قيادة امريكا فى مجال الكومبيوترة والتكنولوجيا الحيوية والطاقة النظيفة. بايدن فى 4 فبراير 2023، أمر القوات الجوية الامريكانيه بإسقاط بالون مراقبة صينى مشتبه به قبالة ساحل [[ميرتل بيتش]] .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.defense.gov/News/News-Stories/Article/Article/3288543/f-22-safely-shoots-down-chinese-spy-balloon-off-south-carolina-coast/ | title = F-22 Safely Shoots Down Chinese Spy Balloon Off South Carolina Coast | date = February 4, 2023 | publisher = [[وزارة الدفاع الامريكيه]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230211012305/https://www.defense.gov/News/News-Stories/Article/Article/3288543/f-22-safely-shoots-down-chinese-spy-balloon-off-south-carolina-coast/ | archivedate = February 11, 2023 | accessdate = February 12, 2023 | quote = A U.S. Air Force fighter safely shot down a Chinese high-altitude surveillance balloon today, Secretary of Defense Lloyd J. Austin III said in a written statement. | authors = Garamone Jim }}</ref> ووصفت إدارة بايدن المنطاد بأنه يحمل يسوا عربتى سكة حديد من معدات التجسس مع مروحة للقدرة على المناورة. وقالت [[وزارة خارجية الولايات المتحده|وزارة الخارجية]] إن البالون يحمل هوائيات ومعدات تانيه قادرة على تحديد الموقع الجغرافى لإشارات الاتصالات، و حلقت بالونات مماثلة من الصين فوق اكتر من 40 دولة. أنكرت الحكومة الصينية أن يكون المنطاد جهاز مراقبة، و قالت أنه منطاد مدنى (خاص بالأرصاد الجوية) بعد عن مساره. واعتبر الحادث ضرر للعلاقات بين امريكا والصين. ==== إسرائيل ==== [[ملف:Isaac_Herzog_at_Ben_Gurion_Airport,_October_2023_(ABG_4491).jpg|تصغير| بايدن مع الرئيس الإسرائيلى [[اسحاق هرتزوج|إسحاق هرتسوغ]] و رئيس الوزراء [[بنيامين نتنياهو]] فى تل أبيب، إسرائيل، 18 اكتوبر 2023]] بايدن وقت تصاعد الصراع الإسرائيلى الفلسطينى ، فى مايو 2021، قال: "حزبى لسه يدعم إسرائيل".<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/05/21/remarks-by-president-biden-and-h-e-moon-jae-in-president-of-the-republic-of-korea-at-press-conference/ | title = Remarks by President Biden and H.E. Moon Jae-in, President of the Republic of Korea at Press Conference | date = May 21, 2021 | publisher = [[البيت الابيض]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210628163754/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/05/21/remarks-by-president-biden-and-h-e-moon-jae-in-president-of-the-republic-of-korea-at-press-conference/ | archivedate = June 28, 2021 | accessdate = June 23, 2021 }}</ref> فى اكتوبر 2023، شنت حماس هجوم مفاجئ على إسرائيل [[حرب اسرائيل و حماس 2023|اتطور لحرب]] ، عرض للخطر مساعى الإدارة لتطبيع العلاقات بين إسرائيل والمملكة [[المملكه العربيه السعوديه]] . بايدن أعلن دعمه المطلق لإسرائيل ، و نشر حاملات طيارات فى المنطقة لردع التانيين عن الانضمام للحرب، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cnn.com/2023/10/18/politics/middle-east-conflict-biden-israel/index.html | title = What Biden did and didn't achieve during his trip to Israel | date = 2023-10-18 | website = CNN | language = en | accessdate = 2023-10-31 | authors = Collinson Stephen }}</ref> ودعا لتقديم مساعدات عسكرية إضافية لإسرائيل بقيمة 14 مليار دولار. بعدين ابتدا الضغط على إسرائيل لمعالجة الأزمة الإنسانية المزادة فى غزة . رفض الدعوات لوقف ضرب النار لكن قال إنه بيأيد "وقفات إنسانية" لإيصال المساعدات لسكان [[قطاع غزه]] . طلب من إسرائيل وقف الغزو 3 أيام على الأقل للسماح بإجراء مفاوضات بخصوص الرهائن. ووافقت إسرائيل على فترات توقف يومية مدتها 4 ساعات.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://apnews.com/article/israel-gaza-humanitarian-pauses-b8fc613ffd8b9351c0dc37b90b6e10dd | title = Israel agrees to 4-hour daily pauses in Gaza fighting to allow civilians to flee, White House says | date = 2023-11-09 | website = AP News | language = en | accessdate = 2023-11-13 }}</ref> و بايدن قال إنه [[صهيونيه]] .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.reuters.com/world/us/i-am-zionist-how-joe-bidens-lifelong-bond-with-israel-shapes-war-policy-2023-10-21/ | title = 'I am a Zionist': How Joe Biden's lifelong bond with Israel shapes war policy | date = 2023-10-23 | website = Reuters | authors = Spetalnick Matt | authors2 = Mason Jeff | authors3 = Holland Steve | last4 = Zengerle | first4 = Patricia }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/biden-were-there-no-israel-there-wouldnt-be-a-jew-in-the-world-who-is-safe/ | title = 'I am a Zionist,' says Biden at Hanukkah event, promises continued military assistance to Israel | date = 2023-12-12 | website = The Times of Israel | authors = TOI Staff }}</ref> ==== قضايا خارجية تانيه ==== بايدن فى أوائل فبراير 2022، أمر بغارة لمكافحة الإرهاب فى شمال سوريا سببت [[ابو ابراهيم الهاشمى القرشى|مقتل أبو إبراهيم الهاشمى القرشى]] ، الزعيم التانى لتنظيم [[تنظيم الدوله الاسلاميه (داعش)|الدولة الإسلامية]] . فى أواخر يوليه ، وافق بايدن على غارة جوية بطياره بدون طيار اتسببت فى مقتل أيمن الظواهرى ، الزعيم التانى [[تنظيم القاعده|لتنظيم القاعدة]] ، والعضو الأساسى فى التخطيط [[هجمات 11 سبتمبر]] . [[اوبيك|خفض إنتاج البترول اللى أقرته منظمة أوبك+ فى سنة 2022]] تسبب فى خلاف دبلوماسى مع المملكة العربية السعودية، اتسبب فى اتساع الفجوة بين البلدين، و تهديد تحالف طويل الأمد. فى اغسطس 2023، رسالة بايدن لرئيسة [[بيرو]] دينا بولوارتى فى مهرجان فيستاس باترياس، مشيدة بحكومتها على "تعزيز قيمنا الديمقراطية، بما فيها حقوق الإنسان أثارت " كلام بسبب رد إدارتها العنيف على الاحتجاجات ، بما فيها مذابح أياكوتشو وجوليكا .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://larepublica.pe/politica/actualidad/2023/08/01/dina-boluarte-recibe-respaldo-de-joe-biden-pese-a-que-congresistas-denunciaron-vulneracion-de-derechos-en-protestas-marchas-cidh-estados-unidos-eeu-noticia-65561 | title = Boluarte recibe respaldo de Biden pese a que congresistas denunciaron vulneración de derechos en protestas | date = August 1, 2023 | website = [[La República]] | language = es | accessdate = August 2, 2023 | authors = Vasquez Laura }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.infobae.com/peru/2023/08/02/joe-biden-ratifica-respaldo-a-dina-boluarte-espero-con-interes-continuar-nuestra-colaboracion/ | title = Joe Biden ratifica respaldo a Dina Boluarte: "Espero con interés continuar nuestra colaboración" | date = August 2, 2023 | website = [[infobae]] | language = es-ES | accessdate = August 2, 2023 | authors = Paucar Luis }}</ref> بايدن ما حضرش مؤتمر الامم المتحده لتغير المناخ (COP28) سنة 2023 ،رغم ان المسؤولين فى [[الامارات]] اتوقعو مشاركته. تم الاستشهاد [[حرب اسرائيل و حماس 2023|بالحرب بين إسرائيل وحماس سنة 2023]] و المشاكل الداخلية المتعلقة بالصرف الحكومى كأسباب محتملة.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.politico.com/news/2023/11/03/biden-climate-summit-africa-trip-00125247 | title = Biden expected to skip COP climate summit, trip to Africa | date = November 3, 2023 | website = Politico | accessdate = 10 November 2023 | authors = LEMIRE JONATHAN }}</ref> === تحقيق المساءلة === فى 12 سبتمبر 2023، ابتدا رئيس مجلس النواب كيفن مكارثى تحقيق رسمى لعزل بايدن، قائل إن التحقيقات الأخيرة لمجلس النواب "ترسم صورة للفساد" من قبله وعيلته.<ref name="AP1">{{استشهاد ويب | url = https://apnews.com/article/mccarthy-biden-impeachment-shutdown-house-republicans-b187202be8814f7acbdd6e2e937e23d4 | title = Speaker McCarthy directs the House to open an impeachment inquiry into President Biden | date = September 12, 2023 | website = اسوشيتد برس News | accessdate = September 12, 2023 | authors = Mascaro Lisa | authors2 = Farnoush Amiri }}</ref><ref name="CNN0912a">{{استشهاد ويب | url = https://www.cnn.com/2023/09/12/politics/biden-impeachment-house-gop/index.html | title = McCarthy calls for formal impeachment inquiry into Biden amid pressure from conservatives | date = September 12, 2023 | publisher = CNN | accessdate = September 12, 2023 | authors = Zanona Melania | authors2 = Tablot Haley | authors3 = Fox Lauren | last4 = Grayer | first4 = Annie }}</ref> تحقيقات الكونجرس، و أبرزها لجنة الرقابة بمجلس النواب ، ما اكتشفتش أى دليل على ارتكاب بايدن أى مخالفات ديسمبر 2023. {{ملا|Attributed to multiple sources:<ref>{{cite news |last1=Broadwater |first1=Luke |title=House Republican Report Finds No Evidence of Wrongdoing by President Biden |url=https://www.nytimes.com/2023/05/10/us/politics/hunter-biden-house-republicans-report.html |work=نيو يورك تايمز |date=May 10, 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Demirjian |first1=Karoun |title=Republicans Are Divided on Impeaching Biden as Panel Begins New Inquiry |url=https://www.nytimes.com/2023/07/04/us/republicans-biden-inquiry.html |work=نيو يورك تايمز |date=July 4, 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=How a fight over immunity unraveled Hunter Biden's plea deal |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/08/17/hunter-biden-plea-deal/ |newspaper=The Washington Post |date=August 17, 2023|author1=Perry Stein|authors2=Devlin Barrett|authors3=Matt Viser}}</ref><ref>{{cite magazine |last1=Otten |first1=Tori |title=McCarthy Plans Biden Impeachment Inquiry—With No Evidence and Not Enough Votes |url=https://newrepublic.com/post/175504/mccarthy-biden-impeachment-inquiry-no-evidence-not-enough-votes |magazine=The New Republic |date=September 12, 2023}}</ref>}} فى 13 ديسمبر 2023، صوت [[مجلس نواب امريكا|مجلس النواب]] بأغلبية 221 صوت مقابل 212 لإضفاء الطابع الرسمى على تحقيق عزل بايدن .<ref name="Hill 12.17.23">{{استشهاد ويب | url = https://thehill.com/homenews/house/4362989-biden-impeachment-inquiry-backfiring-on-house-gop/ | title = Biden impeachment inquiry risks backfiring on House GOP | website = The Hill | accessdate = 17 December 2023 | authors = Brooks Emily }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://thehill.com/homenews/house/4358911-biden-impeachment-inquiry-house-gop/ | title = House formally approves Biden impeachment inquiry | date = 2023-12-13 | website = The Hill | language = en-US | accessdate = 2023-12-14 | authors = Rebecca Beitsch Emily Brooks }}</ref> == المواقف السياسية == [[ملف:Barack_Obama_&_Joe_Biden_with_Mikhail_Gorbachev_3-20.09.jpg|بديل=Photo of Obama, Biden and Gorbachev smiling at each other|تصغير| [[ميخائيل جورباتشوف]] (يمين) يتم تقديمه للرئيس أوباما على ايد جو بايدن، مارس 2009. تظهر الصورة فى الخلفية السفير الامريكانى عند روسيا [[مايكل ماكفول]] .]] [[ملف:Pope_Francis_and_Joe_Biden_at_the_White_House.jpg|تصغير| [[فرانسيسكو الاولانى|البابا فرانسيس]] (شمال) يلتقى جو بايدن فى البيت الأبيض، سبتمبر 2015.]] بايدن ديمقراطى معتدل <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2019/may/06/joe-biden/joe-biden-claims-he-was-staunch-liberal-senate-he-/ | title = Joe Biden claims he was a staunch liberal in the Senate. He wasn't | date = May 6, 2019 | publisher = [[PolitiFact]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190506170707/https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2019/may/06/joe-biden/joe-biden-claims-he-was-staunch-liberal-senate-he-/ | archivedate = May 6, 2019 | accessdate = May 6, 2019 | authors = Kruzel John }}</ref> وتتأثر مواقفه بشدة بالتعاليم الاجتماعية الكاثوليكية .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.irishcentral.com/opinion/niallodowd/joe-bidens-catholic-social-teaching-central-presidency | title = Joe Biden's Catholic social teaching central to his presidency | date = April 30, 2021 | website = IrishCentral | accessdate = September 28, 2023 | authors = O'Dowd Niall | author-link = Niall O'Dowd }}</ref> حسب العالم السياسى كارلو إنفيرنيزى أسيتى، " بقا طبيعى وصف سياساته بمسميات جاهزة زى الوسط أو المعتدل".<ref name=":0">{{استشهاد ويب | url = https://foreignpolicy.com/2020/03/16/joe-biden-election-liberal-moderate-christian-democrat/ | title = Joe Biden Isn't a Liberal or a Moderate. He's a Christian Democrat. | date = March 16, 2020 | website = Foreign Policy | language = en-US | accessdate = October 20, 2023 | authors = Accetti Carlo Invernizzi }}</ref> أكسيتى يقول أن بايدن يمثل شكل امريكانى من أشكال الديمقراطية المسيحية ، ويتخذ مواقف مميزة ليمين الوسط ويسار الوسط .<ref name=":0" /> و استشهد بايدن بالفيلسوف الكاثوليكى [[جاك ماريتان]] ، اللى بيتنسب ليه الفضل فى بدء الحركة الديمقراطية المسيحية، باعتباره مؤثر اوى فى تفكيره.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.newstatesman.com/ideas/2023/05/red-christian-democracy-history-philosophy | title = The Red Christian | date = May 3, 2023 | website = New Statesman | language = en-US | accessdate = October 20, 2023 | authors = Cairns Madoc }}</ref> و شبه محللون تانيين أيديولوجيته [[ليبراليه]] التقليدية، "عقيدة الحرية و المساواة والعدالة و الحقوق الفردية اللى تعتمد، فى العصر الحديث، على حكومة اتحادية قوية للتنفيذ". يميز زى دول المحللين بين الليبراليين، اللى يؤمنون [[اقتصاد السوق الحر|باقتصاد السوق]] المنظم ، عن [[يساريه]] ، اللى يؤمنون بتدخل اقتصادى اكبر أو [[اقتصاد شمولى|اقتصاد موجه]] .<ref name="Greenberg" /><ref name="Broich" /> فى سنة 2022، كتبت الصحفية ساشا إيسنبرغ أن "المهارة السياسية الاكتر قيمة لبايدن" كانت "بوصلة فطرية للتيار السائد المتغير باستمرار فى الحزب الديمقراطي". بايدن اقترح تراجع جزئى عن التخفيضات الضريبية على الشركات حسب قانون التخفيضات الضريبية والوظايف سنة 2017 ، قال إن ده مش ها يضر قدرة الشركات على التوظيف. لكنه بيأيد رفع ضريبة الشركات بنسبة توصل ل28% بس من 21% المنصوص عليها فى مشروع قانون سنة 2017، مش الرجوع ل35%، و هو معدل ضريبة الشركات لحد سنة 2017.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cato.org/blog/8-biggest-tax-increases-bidens-budget | title = The 8 Biggest Tax Increases in Biden's Budget | date = March 9, 2023 | website = [[Cato Institute]] | accessdate = May 13, 2023 | authors = Michel Adam N. }}</ref> صوت لصالح اتفاقية التجارة الحرة لامريكا الشمالية (نافتا) و الشراكة عبر المحيط الهادى .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://thehill.com/homenews/house/267420-biden-coaxes-dems-on-obama-trade-deal | title = Biden coaxes Dems on Obama trade deal | date = January 28, 2016 | website = [[The Hill (newspaper)|The Hill]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191107075246/https://thehill.com/homenews/house/267420-biden-coaxes-dems-on-obama-trade-deal | archivedate = November 7, 2019 | accessdate = January 24, 2021 | authors = Lillis Mike }}</ref> بايدن مؤيد قوى لقانون الرعاية الميسرة (ACA). روج لخطة للتوسع والبناء عليها، مدفوعة بالإيرادات المكتسبة من عكس بعض التخفيضات الضريبية اللى عملتها إدارة ترامب.<ref name="ACA203" /> خطة بايدن تهدف لتوسيع تغطية التأمين الصحى لتشمل 97% من الامريكان، بما فيها عن طريق إنشاء خيار التأمين الصحى العام . بايدن لم يدعم حقوق [[جواز نفس الجنس|جواز]] [[جواز نفس الجنس|المثليين]] الوطنية وقت وجوده فى مجلس الشيوخ وصوت لصالح قانون الدفاع عن الجواز ، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1042/vote_104_2_00280.htm | title = On Passage of the Bill (H.R.3396) | date = September 10, 1996 | website = [[104th United States Congress]] – 2nd Session | publisher = [[مجلس شيوخ امريكا]] | accessdate = May 13, 2023 }}</ref> لكن عارض مقترحات التعديلات الدستورية اللى كانت ستحظر جواز المثليين على الصعيد الوطنى.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1092/vote_109_2_00163.htm | title = On the Cloture Motion (Motion to Invoke Cloture on the Motion to Proceed to the Consideration of S. J. Res. 1) | date = June 7, 2006 | website = [[109th United States Congress]] – 2nd Session | publisher = [[مجلس شيوخ امريكا]] | accessdate = May 13, 2023 }}</ref> و دعم جواز المثليين من سنة 2012. بصفته عضو فى مجلس الشيوخ، أقام بايدن علاقات عميقة مع مجموعات البوليس و كان من كبار المؤيدين لقانون حقوق ظباط البوليس اللى دعمته نقابات البوليس لكن رؤساء البوليس عارضوه. فى سنة 2020، ترشح بايدن كمان لإلغاء تجريم [[ماريجوانا]] ، <ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.bradley.com/insights/publications/2020/12/president-elect-joe-biden-and-the-future-of-cannabis-policy-in-america | title = President-Elect Joe Biden and the Future of Cannabis Policy in America | date = December 28, 2020 | website = Cannabis News Industry Alert: Client Alert | publisher = [[Bradley Arant Boult Cummings]] | accessdate = August 22, 2023 | authors = Steineker Whitt | archive-date = 2021-02-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210217144322/https://www.bradley.com/insights/publications/2020/12/president-elect-joe-biden-and-the-future-of-cannabis-policy-in-america | url-status = dead }}</ref> بعد ما دعا لفرض عقوبات أشد على تعاطى المخدرات لما كان عضو فى مجلس الشيوخ الأمريكى.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.c-span.org/video/?8997-1/democratic-response-drug-policy-address | title = Democratic Response to Drug Policy Address | website = C-SPAN.org | accessdate = May 13, 2023 }}</ref> ويعتقد بايدن أنه لازم اتخاذ إجراءات بخصوص [[دفا كوكبى|ظاهرة الاحتباس الحرارى]] . بصفته عضو فى مجلس الشيوخ، شارك فى رعاية قانون بوكسر-ساندرز للحد من التلوث الناجم عن ظاهرة الاحتباس الحرارى ، و هو مشروع قانون المناخ الاكتر صرامة فى [[مجلس شيوخ امريكا|مجلس الشيوخ الأمريكى]] . ويعارض بايدن التنقيب عن البترول فى محمية الحياة البرية الوطنية فى القطب الشمالى .<ref>{{استشهاد ويب | url = http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php | title = Presidential Candidates views on ANWR, The Democrats | publisher = [[Arctic National Wildlife Refuge]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080807162357/http://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php | archivedate = August 7, 2008 | accessdate = August 25, 2008 }}</ref> إنه عايز تحقيق قطاع طاقة خالى من الكربون فى امريكا بحلول سنة 2035 ووقف الانبعاثات تمام بحلول سنة 2050. ويتضمن برنامجه الرجوع لاتفاق باريس ، والحفاظ على الطبيعة ، والمبانى الخضراء . يدعم بايدن العدالة البيئية ، بما فيها عدالة المناخ وعدالة المحيطات ، و خد خطوات لتنفيذه.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.whitehouse.gov/environmentaljustice/ | title = Environmental Justice | website = The White House | accessdate = May 14, 2023 | تاريخ-الأرشيف = 2023-12-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231222202432/https://www.whitehouse.gov/environmentaljustice/ | url-status = dead }}{{وصله مكسوره|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> وتتمثل واحده من الخطوات الرئيسية فى زيادة كفاءة الطاقة وكفاءة استخدام الميه والقدرة على الصمود فى مواجهة الكوارث المناخية فى البيوت ذات الدخل المنخفض. ومفترض أن يساعد ذلك فى التخفيف من تغير المناخ، وخفض التكاليف اللى تتحملها الأسر، وتحسين الصحة والسلامة.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.environmentalleader.com/2023/05/biden-administration-invests-over-830-million-in-energy-efficient-low-income-housing/ | title = Biden Administration Allocates $830 Million in Energy-Efficient Low-Income Housing | date = May 12, 2023 | website = Environmental + Energy leader | accessdate = May 14, 2023 | authors = Higgins Marisa | archive-date = 2023-06-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230622164907/https://www.environmentalleader.com/2023/05/biden-administration-invests-over-830-million-in-energy-efficient-low-income-housing/ | url-status = dead }}</ref> ووصف بايدن ارتفاع درجة الحرارة العالمية فوق حد 1.5 درجة بأنه "التهديد الوجودى الوحيد اللى تواجهه البشرية بشكل اكتر إثارة للخوف من حرب نووية". رغم سياساته المتعلقة بالطاقة النظيفة ووصفها الجمهوريين فى الكونجرس بأنها "حرب على الطاقة الامريكانيه "، فقد وصل إنتاج البترول المحلى لمستوى قياسى فى اكتوبر 2023. وقال بايدن إن امريكا بحاجة "للتشدد" مع الصين، واصفها بـ"المنافس الاكتر خطورة" اللى يشكل تحديات ل"ازدهار امريكا و أمنها وقيمها الديمقراطية".<ref name="whit_Remarks_by">{{استشهاد ويب | url = https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/04/remarks-by-president-biden-on-americas-place-in-the-world/ | title = Remarks by President Biden on America's Place in the World | date = February 4, 2021 | publisher = [[The White House]] | accessdate = February 6, 2021 | archive-date = 2021-02-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210215153831/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/04/remarks-by-president-biden-on-americas-place-in-the-world/ | url-status = dead }}</ref> بتحصل بايدن عن انتهاكات حقوق الإنسان فى منطقة شينجيانج لزعيم الحزب الشيوعى الصينى [[شى چينپينج|شى جين بينج]] ، وتعهد بفرض عقوبات وتقييد تجارى على المسؤولين الحكوميين الصينيين والكيانات اللى تمارس القمع. وقال بايدن إنه ضد تغيير النظام ، لكنه يعارض تقديم الدعم اللى مشعسكرى لحركات المعارضة. عارض التدخل الامريكانى المباشر فى ليبيا ، صوت ضد مشاركة امريكا فى [[حرب الخليج التانيه|حرب الخليج]] ، صوت لصالح حرب العراق ، ويدعم حل الدولتين فى الصراع الإسرائيلى الفلسطينى. . وتعهد بايدن بإنهاء الدعم الامريكانى للتدخل اللى تقوده المملكة العربية السعودية فى اليمن و إعادة تقييم علاقة امريكا مع [[المملكه العربيه السعوديه]] . ويدعم بايدن تمديد معاهدة ستارت الجديدة للحد من الأسلحة مع روسيا للحد من عدد [[سلاح نووى|الأسلحة النووية]] اللى ينشرها الجانبان. سنة 2021، اعترف بايدن رسمى [[مدابح الارمن|بالإبادة الجماعية للأرمن]] ، علشان يكون أول رئيس امريكانى يفعل ذلك. {{ملا|In 1981, President [[رونالد ريجان]] referred to the Armenian genocide in passing in a statement regarding [[هولوكوست]]. but never made a formal declaration recognizing it.<ref>{{استشهاد ويب |last1=Borger |first1=Julian |last2=Chulov |first2=Martin |title=Biden becomes first US president to recognise Armenian genocide |url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/apr/24/joe-biden-armenian-genocide-recognition |website=The Observer |access-date=February 27, 2023 |date=April 24, 2021}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blake |first1=Aaron |date=April 24, 2021 |title=Analysis {{!}} Biden goes where his predecessors wouldn't in recognizing Armenian genocide |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/04/22/bidens-bold-move-recognize-armenian-genocide/ |newspaper=Washington Post |access-date=February 27, 2023}}</ref>}} لقد دعم بايدن حقوق الإجهاض طول فترة رئاسته. فى سنة 2019، قال إنه يدعم ''قضية رو ضد وايد'' و إلغاء تعديل هايد .<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.politico.com/story/2019/06/22/biden-roe-v-wade-2020-1376712 | title = Biden calls for enshrining Roe v. Wade in federal law | date = June 22, 2019 | website = [[Politico]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200402175549/https://www.politico.com/story/2019/06/22/biden-roe-v-wade-2020-1376712 | archivedate = April 2, 2020 | accessdate = April 19, 2020 | authors = Siders Dave }}</ref> بعد ''دوبس ضد منظمة صحة الست جاكسون'' ، انتقد الحظر شبه الكامل على الوصول لالإجهاض اللى تم إقراره فى غالبية الولايات اللى يسيطر عليها [[الحزب الجمهورى فى امريكا|الجمهوريين]] ، و خد تدابير لحماية حقوق الإجهاض فى امريكا . تعهد بالتوقيع على مشروع قانون يقنن حماية ''رو'' فى القانون الفيدرالى. أقر مجلس النواب زى ده المشروع فى سنة 2022، لكنه لم يتمكن من إقرار التعطيل فى مجلس الشيوخ. == الصورة العامة == [[ملف:Joe_Biden_Receives_Presidential_Medal_of_Freedom.jpg|بديل=Photo of Obama placing a medal on Biden, who looks emotional but solemn|تصغير| الرئيس أوباما يقدم لبايدن وسام الحرية الرئاسى بامتياز، 12 يناير 2017.]] تم تصنيف بايدن باستمرار ك واحد من أقل [[مجلس شيوخ امريكا|أعضاء مجلس الشيوخ]] ثراءً، و هو ما نسبه لانتخابه شاب. ومع شعوره بأن المسؤولين الحكوميين الأقل ثراء قد يستسلمون لإغراء قبول المساهمات فى مقابل الحصول على خدمات سياسية، فقد اقترح تدابير علشان تعديل تمويل الحملات الانتخابية خلال فترة ولايته الأولى.<ref name="cby-44"/> صافى ثروة بايدن 27.012 دولار.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.cbsnews.com/news/237-millionaires-in-congress/ | title = 237 Millionaires in Congress | date = November 6, 2009 | publisher = [[cbsnews.com|CBS News]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210818145713/https://www.cbsnews.com/news/237-millionaires-in-congress/ | archivedate = August 18, 2021 | accessdate = August 25, 2021 | authors = Montopoli Brian }}</ref> ، كانت قيمة عيلة بايدن 9 دولارات مليون دولار، لحد كبير لمبيعات كتب بايدن ورسوم التحدث بعد توليه منصب نائب الرئيس.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.businessinsider.com/joe-biden-net-worth-lifestyle-real-estate-family-wealth-assets-2020-1 | title = President-elect Joe Biden just turned 78. Here's how he went from 'Middle-Class Joe' to millionaire. | date = January 7, 2020 | website = [[Business Insider]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210319163402/https://www.businessinsider.com/joe-biden-net-worth-lifestyle-real-estate-family-wealth-assets-2020-1 | archivedate = March 19, 2021 | accessdate = August 25, 2021 | authors = Borden Taylor }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.forbes.com/sites/michelatindera/2019/08/28/joe-bidens-net-worth-how-the-2020-presidential-candidate-built-a-9-million-fortune/ | title = Here's How Much 2020 Presidential Candidate Joe Biden Is Worth | date = August 28, 2019 | website = [[فوربس (مجلة)]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210319162048/https://www.forbes.com/sites/michelatindera/2019/08/28/joe-bidens-net-worth-how-the-2020-presidential-candidate-built-a-9-million-fortune/ | archivedate = March 19, 2021 | accessdate = August 24, 2021 | authors = Tindera Michela }}</ref> كتب الكاتب السياسى [[هوارد فينيمان|هوارد فاينمان]] : "بايدن مش أكاديمى، مش مفكر نظرى، إنه سياسى عظيم فى الشارع. إنه ينحدر من سلسلة طويلة من العمال فى سكرانتون - بائعو العربيات، وتجار العربيات، و الأشخاص اللى يعرفو كيفية إدارة الأمور". إجراء عملية بيع. عنده تلك الهدية الأيرلندية العظيمة." كاتب العمود السياسى [[ديڤيد اس. برودير|ديفيد س. برودر]] كتب أن بايدن نما بمرور الوقت: "إنه يستجيب لأشخاص حقيقيين - و كان ثابت ده طول . تحسنت قدرته على فهم نفسه والتعامل مع السياسيين التانيين كتير ".<ref name="watn020109" /> كتب الصحفى جيمس تروب أن "بايدن هو نوع الشخص السعيد بشكل أساسى اللى ممكن يكون كريم مع التانيين زى ما هو مع نفسه". فى السنين الأخيرة، و بالخصوص بعد وفاة ابنه الاكبر بو سنة 2015، اشتهر بايدن بطبيعته المتعاطفة وقدرته على التواصل بخصوص الحزن.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.forbes.com/sites/johnbaldoni/2020/08/20/how-empathy-defines-joe-biden/ | title = How Empathy Defines Joe Biden | date = August 20, 2020 | website = [[فوربس (مجلة)]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220618172934/https://www.forbes.com/sites/johnbaldoni/2020/08/20/how-empathy-defines-joe-biden/ | archivedate = June 18, 2022 | accessdate = March 17, 2021 | authors = Baldoni John }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://abcnews.go.com/Politics/50-years-death-wife-daughter-empathy-remains-joe/story?id=74814251 | title = Nearly 50 years after death of wife and daughter, empathy remains at Joe Biden's core | date = December 19, 2020 | website = [[ABC News]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210302080416/https://abcnews.go.com/Politics/50-years-death-wife-daughter-empathy-remains-joe/story?id=74814251 | archivedate = March 2, 2021 | accessdate = March 17, 2021 | authors = Nagle Molly }}</ref> فى سنة 2020، كتبت [[سى ان ان|سى إن إن]] أن حملته الرئاسية تهدف لجعله "المعالج الرئيسي"، فى الوقت نفسه وصفت ''[[نيو يورك تايمز]]'' تاريخه الطويل فى استدعائه لإلقاء كلمات التأبين. وقد وصف الصحفى والمذيع التلفزيونى [[وولف بلتزر]] بايدن بأنه ثرثار؛ قال الصحفى مارك بودين إنه مشهور بـ "التحدث كتير "، ويميل لالاقتراب "مثل صديق قديم عنده شيء عاجل ليخبرك به". فى الغالب ينحرف عن الملاحظات المعدة و ساعات "يضع قدمه فى فمه". يشتهر بايدن بكونه عرضة للزلات و سنة 2018 أطلق على نفسه اسم "ماكينة الزلات". كتبت ''جورنال نيو يورك تايمز'' أن "مرشحات بايدن الضعيفة تجعله قادر على إخفاء أى شيء بالتقريب ".<ref name="nyt-no2" /> خلال فترة رئاسته، انتقد كتير من الجمهوريين زلات بايدن المعلنة باعتبارها تتعلق بقضايا الصحة الإدراكية بسبب عمره، و هو ما نفاه بايدن فى الغالب يزين بايدن عناصر من حياته أو يبالغ فيها، هيا سمة لاحظتها كمان ''نيو يوركر'' فى سنة 2014.<ref name=":4">{{Cite news}}</ref> زى ، ادعى أنه كان أنشط فى حركة الحقوق المدنيةو ده كان عليه فى الواقع، وتذكر كذب أنه طالب ممتاز اخد 3 درجات جامعية.<ref name=":3" /> وكتبت ''التايمز'' : "يمكن أن تنحرف شخصية السيد بايدن الشعبية لالفولكلور، مع تواريخ غير منطقية تمام وتفاصيل مبالغ فيها أو غلط، و تم حلق الحواف الواقعية علشان يخلليها اكتر قوة بالنسبة للجمهور". === الموافقة على الوظيفة === حسب لاستطلاع Morning Consult ، حافظ بايدن على نسبة تأييد تزيد عن 50 % فى 8 اشهر الأولى من رئاسته. فى اغسطس 2021، ابتدا فى الانخفاض، ووصل لأدنى الاربعينات بحلول ديسمبر.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://news.gallup.com/poll/358343/joe-biden-job-approval-rating-steady-december.aspx | title = Joe Biden's Job Approval Rating Steady in December | date = December 21, 2021 | publisher = Gallup, Inc. | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220123222342/https://news.gallup.com/poll/358343/joe-biden-job-approval-rating-steady-december.aspx | archivedate = January 23, 2022 | accessdate = February 2, 2022 | authors = Jones Jeffrey M. }}</ref> ده بسبب الانسحاب من أفغانستان، وزيادة حالات العلاج فى المستشفيات من متغير الدلتا ، وارتفاع معدلات التضخم و أسعار الغاز ، والفوضى فى الحزب الديمقراطى، و الانخفاض العام فى الشعبية المعتادة فى السياسة.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://fivethirtyeight.com/features/why-has-bidens-approval-rating-gotten-so-low-so-quickly/ | title = Why Has Biden's Approval Rating Gotten So Low So Quickly? | date = October 12, 2021 | website = FiveThirtyEight | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211012100615/https://fivethirtyeight.com/features/why-has-bidens-approval-rating-gotten-so-low-so-quickly/ | archivedate = October 12, 2021 | accessdate = February 1, 2022 | authors = Frostenson Sarah }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.vox.com/2021/9/20/22678173/biden-polls-approval-rating-morning-consult | title = Why Biden's approval numbers have sagged, explained by an expert | date = September 20, 2021 | website = Vox | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211028195231/https://www.vox.com/2021/9/20/22678173/biden-polls-approval-rating-morning-consult | archivedate = October 28, 2021 | accessdate = February 1, 2022 | authors = Rupar Aaron }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.npr.org/2021/09/02/1033433959/biden-approval-rating-afghanistan-withdrawal | title = Biden's Approval Rating Hits A New Low After The Afghanistan Withdrawal | date = September 2, 2021 | publisher = NPR | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211027035207/https://www.npr.org/2021/09/02/1033433959/biden-approval-rating-afghanistan-withdrawal | archivedate = October 27, 2021 | accessdate = February 1, 2022 | authors = Montanaro Domenico }}</ref> فى فبراير 2021، أفادت شركة غالوب أن 98 % من الديمقراطيين وافقو على بايدن.<ref name="BidenGallup">{{استشهاد ويب | url = https://news.gallup.com/interactives/185273/presidential-job-approval-center.aspx | title = Presidential Job Approval Center | publisher = Gallup, Inc. | accessdate = July 31, 2022 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب | url = https://news.gallup.com/poll/329348/biden-begins-term-job-approval.aspx | title = Biden Begins Term With 57% Job Approval | date = February 4, 2021 | publisher = Gallup, Inc. | accessdate = July 18, 2023 | authors = Jones Jeffrey M. }}</ref> و من اكتوبر 2023، انخفض ل75 %.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://www.msn.com/en-us/news/politics/joe-bidens-approval-among-democrats-plummets-to-record-low-gallup/ar-AA1iUlVN | title = Joe Biden's Approval Among Democrats Plummets to Record Low: Gallup | date = October 26, 2023 | publisher = Newsweek | accessdate = October 27, 2023 | authors = Jackson Jon }}</ref> نسبة تأييده بين الجمهوريين وصلت 12 % فى فبراير 2021 ومرة تانيه فى يوليه 2021.<ref name="BidenGallup" /> == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} {{US Presidents}} {{US Order of Precedence}}{{Heads of state of republics}}{{Current NATO leaders}}{{Current G7 Leaders}}{{Current G20 Leaders}}{{APEC Leaders}}{{Biden cabinet}}{{Current U.S. Cabinet}}{{Biden Vice Presidential staff}}{{US Vice Presidents}}{{Obama cabinet}}{{US Senators of Delaware}}{{الحزب الديموقراطى فى امريكا}}{{1988 United States presidential election}}{{2008 United States presidential election}}{{2012 United States presidential election}}{{2020 United States presidential election}}{{US Senate Judiciary chairs}}{{US Senate Foreign Relations chairs}} {{Patriot Act}} {{Time Persons of the Year}} {{USCongRep-start|congresses=93rd–111th [[كونجرس امريكا]]es|state=[[ديلاوير]]}} {{USCongRep/DE/93}} {{USCongRep/DE/94}} {{USCongRep/DE/95}} {{USCongRep/DE/96}} {{USCongRep/DE/97}} {{USCongRep/DE/98}} {{USCongRep/DE/99}} {{USCongRep/DE/100}} {{USCongRep/DE/101}} {{USCongRep/DE/102}} {{USCongRep/DE/103}} {{USCongRep/DE/104}} {{USCongRep/DE/105}} {{USCongRep/DE/106}} {{USCongRep/DE/107}} {{USCongRep/DE/108}} {{USCongRep/DE/109}} {{USCongRep/DE/110}} {{USCongRep/DE/111}} {{USCongRep-end}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{تصنيف كومونز|Joe Biden}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:چو بايدن|چو بايدن]] [[تصنيف:مواليد 1942]] [[تصنيف:رؤساء امريكا]] [[تصنيف:نائب ريس امريكا]] [[تصنيف:محامين امريكان]] [[تصنيف:كاثوليك امريكان]] [[تصنيف:شخصيات الحزب الديمقراطى الامريكى]] [[تصنيف:عيلة بايدن]] [[تصنيف:امريكان ايرلنديين]] [[تصنيف:امريكان فرنساويين]] [[تصنيف:امريكان انجليز]] [[تصنيف:ناس لسا عايشين]] [[تصنيف:Articles with hAudio microformats]] fylar7h2brtao1ivpw6l46cd96gqr07 0 10379 13235648 13055497 2026-09-17T21:08:29Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235648 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[ملف:LocationWHLatinAmeric.png|300px|thumb|left|امريكا اللاتينيه]] '''امريكا اللاتينيه''' هى منطقه موجوده فى الامريكتين و بتتميز بان شعوبها بتتكلم لغات رومانسيه زى ال[[لغه اسبانى|اسبانى]] و [[لغه بورتوجالى|البورتغالى]] و بنسبه اقل [[فرنساوى|الفرنساوى]]. امريكا اللاتينيه بتضم امريكا الجنوبيه كلها بالاضافه لاغلب بلاد امريكا الوسطانيه و المكسيك. السكان الاصليين بيتكلموا لغات تانيه مش من اصول رومانسيه و عشان كدا المصطلح بتاع امريكا اللاتينيه مش بيتفق على دقته كل الناس. كمان فيه مناطق زى كوبيك فى [[كندا]] بتتكلم فرنساوى (لغه رومانسيه) بس عمرها ما بتتحسب مع امريكا اللاتينيه. مساحة امريكا اللاتينيه 21,069,501 كم² و عدد سكانها فى 2008 وصل الى 569 مليون. == شوف كمان == * [[الاتحاد اللاتينى]] == مصادر == [[تصنيف:مناطق العالم]] 6y0o3yzlkd4nx8o4l2r7u6d47crr9zi 0 12585 13235623 13235529 2026-09-17T20:57:22Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر (3)، كانوا ← كانو (4)، شهدت ← شافت ، ياً ← ى (2)، بدأت ← ابتدت (2)، إنفاق ← صرف (2)، هولندي ← نيديرلاندي، ← (4)، لا ممكن ← مش ممكن ، ستينيات ← ستينات، عملت ك ← اشتغلت ، الحرب العالميه الأولى ← الحرب العالميه الاولانيه، باً ← ب (2)، أوروبا ← اوروبا، من خلال ← ب (2)، }} ← }} (2)، قديسى ← قديسين (2)، |يمين| ← |left|، الأورو ← الاورو، [[أ ← [[ا، [[إ ← [[ا (2)، ومقر ← و مقر، المرضى ← العيانين، نتائج ← نتايج، ساً ← سي، [[كوستاريكا]] ← [[كوست... 13235623 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} '''جواتيمالا'''،{{efn|بالإنجليزى: {{IPAc-en|audio=En-us-Guatemala.ogg|ˌ|ɡ|w|ɑː|t|ə|ˈ|m|ɑː|l|ə}} {{respell|GWAH|tə|MAH|lə}} {{IPA|es|ɡwateˈmala|lang|LL-Q1321 (spa)-Enohecruzl79-Guatemala.wav}} {{langx|kek|Watemaal}}؛ [[Kaqchikel language|كاكتشيكيل]] و {{langx|quc|Iximulew}}؛ {{langx|mam|Twitz Paxil}} }}، و اسمها الرسمى '''جمهورية جواتيمالا'''،{{efn|{{Langx|es|República de Guatemala|link=no}} {{IPA|es|reˈpuβlika ðe ɣwateˈmala|}} }} هى بلد فى شمال [[امريكا الوسطانيه]]. [[الميكسيك]] بتحدها من الشمال و الغرب، و [[بيليز]] بتحدها من الشمال الشرقى، فى [[النزاع الحدودى بين بيليز و جواتيمالا|منطقة التماس]]، و [[هوندوراس]] بتحدها من الشرق، و [[السالڤادور]] بتحدها من الجنوب الشرقى. [[المحيط الهادى]] بيحدها من الجنوب، و [[خليج هوندوراس]] بيحدها من الشمال الشرقى. أراضى جواتيمالا دلوقتى كانت من المناطق الأساسية [[حضارة المايا|لـحضارة المايا]]، اللى امتدت فى اماكن [[ميسوامريكا]]. فى القرن الـ16، الإسبان [[الغزو الاسبانى لجواتيمالا|غزوا معظم المنطقة]] و ضموها [[نيابة اسبانيا الجديده|لـاسبانيا الجديده]]. جواتيمالا استقلت عن [[اسبانيا]] و [[الميكسيك]] سنة 1821. من سنة 1823 لسنة 1841، جواتيمالا كانت جزء من [[جمهورية امريكا الوسطانيه الفيدراليه]]. فى النص التانى من القرن الـ19، جواتيمالا عانت من عدم الاستقرار و [[نزاع اهلى|الصراعات الداخلية]]. من بداية القرن الـ20، سلسلة من [[ديكتاتور|الديكتاتوريين]] المدعومين من [[الولايات المتحده|امريكا]] حكموا جواتيمالا. سنة 1944، [[انقلاب عسكرى]] مؤيد [[ديموقراطيه|لـالديموقراطية]] شال الحاكم السلطوى [[خورخى اوبيكو ذ كاستانيدا|خورخى اوبيكو]] من الحكم، و ده ابتدا [[الثوره الجواتيماليه|الثورة الجواتيمالية]]، اللى استمرت حوالى عشر سنين و وصلت لتعديلات [[مجتمع|اجتماعية]] و [[اقتصاد|اقتصادية]]. سنة 1954، [[انقلاب جواتيمالا سنة 1954|انقلاب عسكرى مدعوم من امريكا]] أنهى الثورة و أسس [[ديكتاتوريه|نظام ديكتاتورى]].{{sfn|Blakeley|2009|p=[https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&pg=PA92 92]}}<ref>{{cite book|last1=Bevins|first1=Vincent|title=[[The Jakarta Method|The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World]]|date=2020|publisher=[[PublicAffairs]]|pages=225–228|authorlink=Vincent Bevins|isbn=978-1541742406}}</ref> من سنة 1960 لسنة 1996، جواتيمالا عاشت [[الحرب الاهليه فى جواتيمالا|حرب أهلية دموية]] بين الحكومة المدعومة من [[الولايات المتحده|امريكا]] و متمردين [[شيوعيه|شيوعيين]] من [[يساريه|اليسار]] مدعومين من [[الاتحاد السوڤيتى]] و [[كوبا]]. الجيش الجواتيمالى خلال الحرب نفذ [[الاباده الجماعيه فى جواتيمالا|مذابح إبادة جماعية]] ضد شعب [[المايا]].{{sfn|Cooper|2008|p=171}}{{sfn|Solano|2012|pp=3–15}}{{sfn|Navarro|1999}} [[الامم المتحده]] توسطت فى [[اتفاق سلام]]، و الاتفاق ده أدى بعد كده [[نمو اقتصادى|لـنمو اقتصادى]] و [[انتخابات|انتخابات ديموقراطية]] متتالية. جواتيمالا فيها عدد كبير من [[نظام بيئى|النظم البيئية]] المميزة و المهمة بيولوجى، و فيها أنواع كتير [[نوع متوطن|متوطنة]]. النظم البيئية دى بتساهم فى اعتبار [[ميسوامريكا]] واحدة من [[منطقة تنوع حيوى|مناطق التنوع البيولوجى المهمة]] فى العالم.<ref>{{Cite web | url = https://www.conservation.org/learning/biodiversity-hotspots | title = Biodiversity Hotspots | website = Conservation International | access-date = 18 August 2026 }}</ref> جواتيمالا رغم غناها [[تصدير|بـسلع التصدير]]، حوالى ربع سكانها، يعنى حوالى 4.6 مليون شخص، بيعانوا من [[انعدام الأمن الغذائى]]. [[فقر|الفقر]]، و [[جريمة|الجريمة]]، و [[فساد|الفساد]]، و [[تجارة المخدرات]]، و عدم الاستقرار الداخلى من المشاكل الرئيسية التانية فى البلد. عدد سكان جواتيمالا بيتقدر بحوالى {{million|{{UN_Population|Guatemala}}|1}} نسمة.{{UN_Population|ref}} جواتيمالا هى أكتر بلد فى [[امريكا الوسطانيه]] من ناحية عدد السكان، و رابع أكتر بلد سكان فى [[امريكا الشماليه]]، و رقم 11 فى [[الامريكتين]]. [[مدينه جواتيمالا]]، عاصمة جواتيمالا و اكبر مدينة فيها، هى [[قائمة اكبر مدن امريكا الوسطانيه|تانى اكبر مدينة من ناحية السكان]] فى امريكا الوسطانيه، و [[منطقة مدينه جواتيمالا الحضريه|منطقتها الحضرية الكبرى]] هى أكتر منطقة حضرية سكان فى امريكا الوسطانيه. == أصل الكلمة == اسم "جواتيمالا" من كلمة [[ناواتل]] ''Cuauhtēmallān'' ، أو "مكان الشجر الكثيرة"، هيا مشتقة من كلمة K'iche' المايا اللى تعنى "الشجر الكثيرة" {{Sfn|Campbell|1997}} {{Sfn|Troika study abroad programs|2006}} أو ممكن بشكل اكتر بالتحديد، لشجرة Cuate/Cuatli [[ايسنهاردتيا|Eysenhardtia]] . كان الاسم ده بيستخدم فى الأصل من قبل شعب [[مكسيكا|المكسيكا]] للإشارة لمدينة إكسيمتشى اللى تبع قبيلة كاكشيكيل ، لكن تم توسيعه علشان يشمل البلد كله خلال فترة الاستعمار الإسبانى.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Carmack|الأول=Robert M.|مسار=https://archive.org/details/quichemayasofuta0000carm|عنوان=The Quiché Mayas of Utatlán: The Evolution of a Highland Guatemala Kingdom|ناشر=[[University of Oklahoma Press]]|سنة=1981|سلسلة=Civilization of the American Indian series, no. 155|مكان=Norman|أكلس=6555814|isbn=978-0-8061-1546-7}}</ref><ref name=":2">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Multiple Histories: The Archaeology, Ethnohistory, Oral History, and National History of Iximche', Guatemala|صحيفة=The University of Western Ontario Journal of Anthropology|مسار=https://ojs.lib.uwo.ca/index.php/uwoja/article/download/8851/7045|مؤلف=Metcalfe|الأول=Jessica|تاريخ=2005|المجلد=13|العدد=1|صفحات=61–72|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240131001231/https://ojs.lib.uwo.ca/index.php/uwoja/article/download/8851/7045|تاريخ-الأرشيف=31 January 2024|تاريخ-الوصول=31 January 2024|url-status=live}}</ref> الاسم الرسمى للبلاد هو جمهورية جواتيمالا ( ''República de Guatemala'' )، حسب مرسوم صادر فى 21 مارس 1847، وقبل كده كانت دولة جواتيمالا ( ''Estado de Guatemala'' ) من 17 ابريل 1839.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://www.loc.gov/item/02000889/|عنوان=The Republic of Guatemala, 1897|تاريخ=1897|ناشر=Bureau of American Republics|مكان=Washington, DC|صفحة=2|كونجرس=02000889}}</ref> == تاريخ == {{مفصلة|تاريخ جواتيمالا}} === قبل كولومبوس === أقدم دليل معروف على وجود بشر فى جواتيمالا بيرجع لحوالى سنة 12,000 ق.م. الأدلة [[علم الآثار|الأثرية]]، زى رؤوس السهام المصنوعة من [[اوبسيديان|الاوبسيديان]] اللى اتلاقت فى مناطق مختلفة من البلد، بتشير إن البشر ممكن يكونو عاشوا فى المنطقة من حوالى سنة 18,000 ق.م.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Ancient Guatemala|مسار=http://www.authenticmaya.com/ancient_guatemala.htm|ناشر=Authentic Maya|تاريخ-الوصول=29 April 2007|مؤلف=Mary Esquivel de Villalobos|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070523103423/http://www.authenticmaya.com/ancient_guatemala.htm|تاريخ-الأرشيف=23 May 2007|url-status=dead}}</ref> الأدلة الأثرية بتبين إن أوائل سكان جواتيمالا كانو [[صيادين و جامعين]]. زراعة [[دره|الدرة]] اتطورت بحلول سنة 3500 ق.م.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Pollen Evidence for Climatic Variability and Cultural Disturbance in the Maya Lowlands|مسار=http://ess.geology.ufl.edu/hodell/ICDP/Leyden.pdf|ناشر=University of Florida|مؤلف=Leyden|الأول=Barbara|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090206082017/http://ess.geology.ufl.edu/hodell/ICDP/Leyden.pdf|تاريخ-الأرشيف=6 February 2009}}</ref> مواقع أثرية بترجع لحوالى سنة 6500 ق.م. اتلاقت فى منطقة [[ادارة كيتشى|كيتشى]] فى [[مرتفعات جواتيمالا]]، و فى [[سيباكاتى]] و [[ايسكوينتلا]] على ساحل [[المحيط الهادى]] الأوسط. [[علم الآثار|علما الآثار]] بيقسموا تاريخ [[ميسوامريكا]] فى [[عصر قبل كولومبى|العصر قبل كولومبى]] لتلات فترات رئيسية: الفترة قبل الكلاسيكية، من سنة 2000 ق.م. لسنة 250 م، و الفترة الكلاسيكية، من سنة 250 لسنة 900 م، و الفترة بعد الكلاسيكية، من سنة 900 لسنة 1500 م.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronological Table of Mesoamerican Archaeology|مسار=http://weber.ucsd.edu/~dkjordan/arch/mexchron.html|ناشر=Regents of the University of California : Division of Social Sciences|تاريخ-الوصول=29 April 2007|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070406020436/http://weber.ucsd.edu/~dkjordan/arch/mexchron.html|تاريخ-الأرشيف=6 April 2007|url-status=live}}</ref> الباحثين لحد وقت قريب كانو بيعتبروا الفترة قبل الكلاسيكية فترة تكوين، السكان فيها كانو فى العادة عايشين فى أكواخ جوه قرى زراعية صغيرة، و كان فيها عدد قليل من المبانى الدائمة. الاكتشافات الأثرية من أواخر القرن العشرين غيرت التصور ده، بعد اكتشاف مبانى ضخمة بترجع للفترة دى، خصوصاً فى مدن [[حوض الميرادور]] زى [[ناكبى]]، و زولنال، و [[ال تينتال]]، و واكنا، و [[الميرادور]]. [[File:Tikal mayan ruins 2009.jpg|تصغير|upright=1.35|مدينة المايا [[تيكال]]]] الفترة الكلاسيكية من حضارة [[ميسوامريكا]] تزامنت مع قمة ازدهار [[حضارة المايا]]. آثار الفترة دى موجودة فى مواقع كتير اوى فى جواتيمالا، بس اكبر تجمع ليها موجود فى [[بيتين]]. الفترة دى اتميزت بنمو المدن، و ظهور [[دولة مدينة|دول مدن]] مستقلة، و التواصل مع حضارات ميسوامريكا التانية.<ref>{{استشهد بموقع الويب |عنوان=John Pohl's MESOAMERICA: CHRONOLOGY: MESOAMERICAN TIMELINE |مسار=http://www.famsi.org/research/pohl/chronology.html |تاريخ-الوصول=3 July 2016 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160708111303/http://www.famsi.org/research/pohl/chronology.html |تاريخ-الأرشيف=8 July 2016 |url-status=live }}</ref> الوضع ده استمر لحد حوالى سنة 900 م، لما [[انهيار المايا الكلاسيكى|حضارة المايا الكلاسيكية انهارت]].<ref name="Gill 2000">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gill|الأول=Richardson Benedict|مسار=https://books.google.com/books?id=DRt5RnlBTq0C|عنوان=The Great Maya Droughts|ناشر=University of New Mexico Press|سنة=2000|صفحة=384|تاريخ-الوصول=6 November 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160123214943/https://books.google.com/books?id=DRt5RnlBTq0C|تاريخ-الأرشيف=23 January 2016|url-status=live|isbn=0-8263-2774-5}}</ref> شعب [[المايا]] ساب مدن كتير فى الأراضى المنخفضة الوسطانيه، و ناس كتير ماتوا فى [[مجاعة]] مرتبطة بالجفاف.<ref name="Gill 2000" /> سبب الانهيار لسه عليه خلاف بين الباحثين، بس نظرية [[جفاف|الجفاف]] بقت مقبولة أكتر، و بيدعمها أدلة من قيعان البحيرات و [[حبوب اللقاح]] القديمة و مصادر تانية.<ref name="Gill 2000" /> الباحثين بيعتقدوا إن سلسلة من فترات الجفاف الطويلة فى منطقة مناخها جاف موسمى قضت على جزء كبير من سكان المايا، اللى كانو بيعتمدوا على نزول المطر بانتظام علشان يوفروا احتياجات العدد الكبير من السكان.{{Sfn|Foster|2000}} الفترة بعد الكلاسيكية اتميزت بوجود ممالك إقليمية، زى [[شعب إيتزا|الإيتزا]]، و [[كوووج]]، و [[يالاين]]، و [[كيخاتشى]] فى [[بيتين]]، و شعوب [[شعب مام|المام]]، و [[شعب كيتشى|الكيتشى]]، و [[شعب كاكتشيكيل|الكاكتشيكيل]]، و [[تشاجوما]]، و [[شعب تزوتوجيل|تزوتوجيل]]، و [[شعب بوكومتشى|بوكومتشى]]، و [[شعب كيكتشى|كيكتشى]]، و [[شعب تشورتى|تشورتى]] فى المرتفعات. مدن الشعوب دى حافظت على جوانب كتير من ثقافة المايا.<ref name=":2" /> [[حضارة المايا]] كان بينها و بين حضارات [[ميسوامريكا]] التانية صفات مشتركة كتير، بسبب درجة التواصل العالية و [[انتشار ثقافى|الانتشار الثقافى]] اللى ميز المنطقة. تطورات زى [[كتابة|الكتابة]]، و [[علم النقائش]]، و [[تقويم المايا|التقويم]] ما ابتدتش عند المايا، بس حضارة المايا طورتها بدرجة كبيرة. تأثير المايا ممكن يتشاف من [[هوندوراس]]، و [[بيليز]]، و جواتيمالا، و شمال [[السالڤادور]]، لحد وسط [[الميكسيك]] فى الشمال، على مسافة أكتر من {{حول|1000|km|mi}} من [[ميسوامريكا#منطقة المايا|منطقة المايا]]. [[فن المايا]] و عمارتهم فيهم تأثيرات خارجية كتير، و الباحثين بيعتقدوا إن التأثيرات دى حصلت نتيجة [[تجاره|التجارة]] و التبادل الثقافى، مش نتيجة [[غزو]] خارجى مباشر.<ref name=":2" /> === العصر الإسبانى (1519–1821) === {{شوف كمان|القيادة العامة لجواتيمالا|الغزو الإسبانى لجواتيمالا|الغزو الإسبانى لبيتين}} [[File:Pedro de Alvarado (Tomás Povedano).jpg|تصغير|upright|الـ''كونكيستادور'' [[بيدرو دى ألفارادو]] قاد أول محاولات الإسبان لغزو جواتيمالا.<ref name="Lovell05p58">Lovell 2005, p. 58.</ref>]] [[الغزو الإسبانى لجواتيمالا]] ابتدا فى أوائل القرن الـ16 بقيادة الكونكيستادور [[بيدرو دى ألفارادو]]، اللى [[ارنان كورتيس]] عيّنه علشان يوسع السيطرة الإسبانية فى [[امريكا الوسطانيه]]. فى 1523–1524، ألفارادو ابتدا حملة عسكرية فى [[مرتفعات جواتيمالا]]، و فى الاولانى اتحالف مع مايا [[كاكتشيكيل]] علشان يغلبو منافسينهم من [[شعب كيتشى|مايا كيتشى]]. العلاقة بين الإسبان و الكاكتشيكيل ساءت بسرعة بعد كده، و ده أدى لصراعات أكتر و فى الاخر لسيطرة الإسبان على المنطقة.<ref>[http://www.lienzo.ufm.edu/cms/en/home Lienzo de Quauhquechollan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724103204/http://www.lienzo.ufm.edu/cms/en/home |date=24 July 2009}} digital map exhibition on the History of the conquest of Guatemala.</ref> الغزو الإسبانى جاب معاه أوبئة مدمرة، من ضمنها [[جدرى|الجدرى]]، و الأوبئة دى قللت عدد السكان الاصليين بشكل كبير لحد قبل ما الإسبان يكملوا الغزو العسكرى.<ref>{{Cite journal |last=Lovell |first=W. George |date=2021-12-14 |title="Destroying Generation after Generation": Outbreaks of Smallpox in the Cuchumatán Highlands of Guatemala (1780-1810) |url=https://storicamente.org/lovell_smallpox_cuchumatan_highlands_of_guatemala |journal=Storicamente |language=it |volume=17 |doi=10.52056/9788833138732/03 |issn=2282-6033 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505105248/https://storicamente.org/lovell_smallpox_cuchumatan_highlands_of_guatemala |archive-date=5 May 2025 |doi-access=free |access-date=14 August 2025 |url-status=live}}</ref> سنة 1524، الإسبان أسسو أول عاصمة ليهم، ڤيلا دى سانتياجو دى جواتيمالا، جنب أطلال [[اكسيمتشى]]، العاصمة القديمة للكاكتشيكيل. سنة 1527، المستوطنة اتنقلت لـ[[سيوداد ڤيخا|وادى ألمولونجا]]، اللى فيه سيوداد ڤيخا دلوقتى، بسبب مقاومة السكان الاصليين.<ref>{{Cite magazine |title=Expedition Magazine {{!}} The Ancient Cakchiquel Capital of Iximché |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-ancient-cakchiquel-capital-of-iximche/ |access-date=2025-05-07 |magazine=Expedition Magazine |language=en}}</ref> يوم 11 سبتمبر 1541، [[لاهار|تدفق طينى بركانى]] كارثى من [[بركان أجوا]] دمر [[سيوداد ڤيخا]]، و ده أدى لنقل العاصمة لوادى بانشوى، و اتسمت [[سانتياجو دى لوس كاباييروس دى جواتيمالا]]، اللى هى [[انتيجوا جواتيمالا]] دلوقتى. سنة 1542، المنطقة اتنظمت رسمى فى [[القيادة العامة لجواتيمالا]]، كقسم من [[نيابة اسبانيا الجديده]]. بعد كده الوحدة الإدارية دى اتسمت مملكة جواتيمالا، و كانت بتضم أراضى جواتيمالا دلوقتى ، و [[بيليز]]، و [[السالڤادور]]، و [[هوندوراس]]، و [[نيكاراجوا]]، و [[كوستا ريكا]]، و ولاية [[تشياباس]] فى [[الميكسيك]].<ref>{{Cite web |title=Colonization {{!}} ConsuladoDeNicaragua.com |url=https://consuladodenicaragua.com/nicaragua/a-h/colonization-2/ |access-date=2025-05-07 |language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=HISTORY OF GUATEMALA {{!}} Historyworld |url=https://www.historyworld.net/history/Guatemala/583 |access-date=2025-05-07 |website=[www.historyworld.net](http://www.historyworld.net)}}</ref> موقع جواتيمالا الاستراتيجى على [[ساحل المحيط الهادى]] خلاها تدخل شبكة تجارة [[جاليون مانيلا]]، اللى كانت بتربط المستعمرات الإسبانية فى [[آسيا]] و [[الامريكتين]] بين 1565 و 1815.<ref name=":5">{{Cite news |title=Manila galleon {{!}} Pacific trade, Spanish colonies, Trade Route {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/technology/Manila-galleon |access-date=2026-06-09 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> سلع زى [[فضه|الفضة]]، و البورسلين، و [[حرير|الحرير]]، و التوابل كانت بتعدى من جواتيمالا فى طريقها بين [[مانيلا]] و [[اكابولكو]].<ref name=":5" /><ref>[https://www.academia.edu/44625493/Connecting_China_with_the_Pacific_World Connecting China with the Pacific World By Angela Schottenhammer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210527045556/https://www.academia.edu/44625493/Connecting_China_with_the_Pacific_World |date=27 May 2021}}(2019) (Page 144–145)</ref> سنة 1773، [[زلازل سانتا مارتا]] دمرت أجزاء كبيرة من [[انتيجوا جواتيمالا]]، و ده أدى لنقل العاصمة لمكانها الحالى فى [[مدينه جواتيمالا|وادى إرميتا]].<ref>{{Cite web |title=Antigua Guatemala |url=https://whc.unesco.org/en/list/65/ |access-date=2025-05-07 |website=whc.unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=History, disasters, and resilience: The story of Antigua Guatemala |url=https://blogs.worldbank.org/en/latinamerica/history-disasters-and-resilience-story-antigua-guatemala |access-date=2025-05-07 |website=World Bank Blogs |language=en}}</ref> المدينة الجديدة اتأسست رسمى سنة 1776، و اتسمت لا نويڤا جواتيمالا دى لا أسونسيون، اللى هى [[مدينه جواتيمالا]] دلوقتى.<ref>{{Cite web |last=Michael |date=2023-07-27 |title=Iximche – Tecpán - Guatemala |url=https://michaelharrison.org.uk/2023/07/iximche-tecpan/ |access-date=2025-05-07 |website=Left side of the road |language=en-GB}}</ref> === الاستقلال و امريكا الوسطانيه (1821–1847) === [[File:Independenciacentroamerica2.jpg|تصغير|[[اللاتينيين البيض#جواتيمالا|جواتيماليين بيض]] بعد إعلان الاستقلال يوم 15 سبتمبر 1821.]] يوم 15 سبتمبر 1821، [[القيادة العامة لجواتيمالا]] أعلنت رسمى استقلالها عن [[اسبانيا]] فى اجتماع عام فى [[مدينه جواتيمالا]]. بعد الاستقلال، القيادة العامة لجواتيمالا [[امريكا الوسطانيه تحت الحكم الميكسيكى|انضمت]] لـ[[الامبراطورية الميكسيكية الأولى]] تحت حكم [[اجوستين دى إيتوربيدى]].<ref name=":2" /> [[الميكسيك]] فى عهد الامبراطورية الميكسيكية الأولى وصلت لاكبر مساحة فى تاريخها، و امتدت من شمال [[كاليفورنيا]] لحد مقاطعات [[امريكا الوسطانيه]]، باستثناء [[باناما]] اللى كانت وقتها جزء من [[كولومبيا الكبرى]]. دول امريكا الوسطانيه فى الاولانى ما وافقوش يدخلوا الامبراطورية الميكسيكية، لكنهم انضموا ليها بعد استقلالهم بفترة قصيرة. المنطقة دى كانت رسمى جزء من [[نيابة اسبانيا الجديده]] خلال الفترة الاستعمارية، بس عملى كانت بتدار بشكل منفصل عن الميكسيك. جواتيمالا ماعملتش علم خاص بيها غير سنة 1825.<ref>{{cite web|url=http://www.guatemalago.com/en/home/flag |title=Flag |publisher=Guatemala Go |access-date=22 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926191709/http://www.guatemalago.com/en/home/flag |archive-date=26 September 2013}}</ref> سنة 1838، قوات ليبرالية بقيادة الزعيم الهوندوراسى [[فرانسيسكو مورازان]] و الجواتيمالى [[خوسيه فرانسيسكو بارونديا]] غزت جواتيمالا و وصلت سان سور، و هناك القوات أعدمت تشوا ألفاريز، حما [[رافاييل كاريرا]]، اللى كان وقتها قائد عسكرى و بقى بعد كده أول رئيس لجواتيمالا. القوات الليبرالية حطت راس ألفاريز على رمح كتحذير لأتباع الـ[[كاوديو]] الجواتيمالى.{{sfn|González Davison|2008|pp=84–85}} كاريرا و مراته بيترونا، اللى راحوا يواجهوا مورازان أول ما عرفوا بالغزو، أقسموا إنهم مش هيسامحوه لحد بعد موته.{{sfn|González Davison|2008|p=85}} مورازان بعد ما بعت كذا مبعوث و كاريرا رفض يقابلهم، ابتدا حملة [[الأرض المحروقة]]، و دمر القرى اللى كانت فى طريقه و أخد ممتلكاتها. قوات كاريرا اضطرت تستخبى فى الجبال.{{sfn|González Davison|2008|p=86}} مورازان و بارونديا اعتقدوا إن كاريرا اتهزم تمام، و دخلوا [[مدينه جواتيمالا]]، و حاكم الولاية بيدرو ڤالينزويلا و أعضاء عيلة أيسينينا المحافظة استقبلوهم كمنقذين.{{sfn|González Davison|2008|p=87}} [[File:Federal Republic of Central America (orthographic projection).svg|تصغير|[[جمهورية امريكا الوسطانيه الفيدراليه]] (1823–1838)، و عاصمتها مدينه جواتيمالا]] مورازان استخدم الموارد علشان يدعم لوس ألتوس، و بعد كده استبدل ڤالينزويلا بـ[[ماريانو ريڤيرا باز]]. [[خوان خوسيه دى أيسينينا إى بينيول]] بعد كده صوت لصالح حل [[اتحاد امريكا الوسطانيه]] فى [[سان سالڤادور]]، و ده أجبر مورازان يرجع السالڤادور علشان يدافع عن سلطته الفيدرالية.{{sfn|González Davison|2008|p=89}} كاريرا لما عرف إن مورازان راح السالڤادور حاول ياخد [[سالاما]] بالقوة الصغيرة اللى كانت باقية معاه، بس اتهزم و أخوه لاوريانو مات فى المعركة. كاريرا قدر يهرب لـ[[ساناراتى]] و هو مصاب إصابات شديدة.{{sfn|González Davison|2008|pp=91–92}} بعد ما اتحسن شوية، كاريرا هاجم قوة فى [[خوتيابا]] و بعدين هاجم [[بيتابا]] قريب من مدينه جواتيمالا، و هناك كسب رغم الخساير الكبيرة.{{sfn|González Davison|2008|p=92}} فى سبتمبر 1839، كاريرا حاول يهاجم عاصمة جواتيمالا، بس الجنرال الليبرالى [[كارلوس سالازار كاسترو]] هزمه فى [[ڤيلا نويڤا]].{{sfn|Hernández de León|1959|p=20 April}} كاريرا بعد محاولة فاشلة للسيطرة على [[كويتزالتينانجو]] بقى محاصر و مصاب، و اضطر يستسلم للجنرال الميكسيكى [[اجوستين جوزمان]]. مورازان كان عنده فرصة يقتل كاريرا، بس ماعملش كده لإنه كان محتاج دعم فلاحين جواتيمالا ضد هجمات [[فرانسيسكو فيريرا]] فى [[السالڤادور]].{{sfn|González Davison|2008|p=96}} كاريرا استغل ثقة سالازار و الأسلحة اللى فيريرا وفرها له، و فاجأ [[مدينه جواتيمالا]] يوم 13 ابريل 1839. سالازار، و [[ماريانو جالڤيز]]، و بارونديا هربوا قبل وصول ميليشيات كاريرا. كاريرا بعد كده رجّع ريڤيرا باز لرئاسة الدولة.{{sfn|Hernández de León|1959|p=48}}{{sfn|González Davison|2008|pp=122–127}} بين 1838 و 1840، حركة انفصالية فى [[كويتزالتينانجو]] أسست دولة [[لوس ألتوس]] و حاولت تنفصل عن جواتيمالا. أهم الليبراليين فى جواتيمالا و خصوم النظام المحافظ راحوا لوس ألتوس. المنطقة كانت مركز مهم للإنتاج و النشاط الاقتصادى، و انفصالها خللا المحافظين يخسرو موارد كتير كانت بتدى جواتيمالا نفوذها فى امريكا الوسطانيه. الحكومة حاولت توصل لحل سلمى، بس بعدها حصل صراع دموى استمر سنتين. يوم 17 ابريل 1839، جواتيمالا أعلنت استقلالها عن [[جمهورية امريكا الوسطانيه الفيدراليه|المقاطعات المتحدة لامريكا الوسطانيه]]. سنة 1840، [[بلجيكا]] ابتدت تدعم حركة كاريرا علشان تزود نفوذها فى امريكا الوسطانيه. شركة الاستعمار البلجيكية اللى كانت بتشتغل بتكليف من [[ليوبولد الاول ملك بلجيكا]] أخدت إدارة [[سانتو توماس دى كاستيا]].{{sfn|Compagnie Belge de Colonisation|1844}} بلجيكا فضلت تدعم كاريرا فى نص القرن الـ19، رغم إن [[بريطانيا]] فضلت أهم شريك تجارى و سياسى ليه.{{sfn|Woodward|1993|p=498}} سنة 1844، رافاييل كاريرا اتنتخب حاكم لجواتيمالا. === الجمهورية === يوم 21 مارس 1847، جواتيمالا أعلنت نفسها جمهورية مستقلة، و [[رافاييل كاريرا]] بقى أول رئيس ليها.<ref name=":6" /> [[File:Guatemala Real 1847 Silver Coin Fonrobert 7236.jpg|تصغير|عملة من سنة 1847 احتفال بإعلان جمهورية جواتيمالا المستقلة]] ==== حكومة كاريرا (1847–1851) ==== كاريرا فى ولايته الأولى رجّع البلد من المحافظة المتطرفة لسياسة محافظة أكتر اعتدال. سنة 1848، الليبراليين قدروا يبعدوه عن الحكم بعد شهور من الاضطرابات.{{sfn|Hernández de León|1930}}{{sfn|Miceli|1974|p=72}} كاريرا استقال بإرادته و راح [[الميكسيك]]. النظام الليبرالى الجديد اتحالف مع عيلة أيسينينا، و أصدر بسرعة قانون بيأمر بإعدام كاريرا لو رجع أراضى جواتيمالا.{{sfn|Hernández de León|1930}} الكريول الليبراليين فى [[كويتزالتينانجو]] كانو تحت قيادة الجنرال [[اجوستين جوزمان]]. يوم 26 اغسطس 1848، لوس ألتوس أعلنت نفسها دولة مستقلة من جديد. حكومة [[دوروتيو ڤاسكونسيلوس]] فى [[السالڤادور]] و جيش المتمردين بقيادة ڤيسينتى و سيرابيو كروز دعموا الدولة الجديدة.{{sfn|González Davison|2008|pp=270–271}} كاريرا قرر يرجع جواتيمالا، و دخل من [[هويهويتينانجو]]، و قابل زعماء السكان الاصليين و شجعهم يفضلوا متحدين. المجتمعات الأصلية ابتدت بالتدريج تطور هوية هندية جديدة تحت قيادة كاريرا.{{sfn|González Davison|2008|p=275}} كاريرا بعد كده استعاد نفوذه، و دعم المجتمعات الأصلية فى المرتفعات الغربية خلاه خلال شهور يرجع مدينه جواتيمالا كقائد عام للجيش. خلال رئاسته الأولى من 1844 لـ1848، كاريرا نقل النظام من محافظة شديدة لنظام أكتر اعتدال، و بمشورة خوان خوسيه دى أيسينينا إى بينيول و [[بيدرو دى أيسينينا]] رجع العلاقات مع الكنيسة فى روما عن طريق [[كونكوردات 1854]].{{sfn|Calvert|1985|p=36}} ==== حكومة كاريرا التانية (1851–1865) ==== [[File:Carrerayturcios 2014-06-22 09-46.jpg|تصغير|upright|[[رافاييل كاريرا]] بعد ما بقى رئيس مدى الحياة سنة 1854]] كاريرا بعد ما رجع من المنفى سنة 1849، رئيس السالڤادور [[دوروتيو ڤاسكونسيلوس]] ادّى لجوء لليبراليين الجواتيماليين. ڤاسكونسيلوس دعم جماعة متمردة اسمها «لا مونتانيا» فى شرق جواتيمالا بالفلوس و السلاح. فى أواخر 1850، ڤاسكونسيلوس قرر يهاجم جواتيمالا بشكل مباشر، و دعا [[هوندوراس]] و [[نيكاراجوا]] للتحالف، بس حكومة هوندوراس بقيادة [[خوان ليندو]] هى اللى وافقت.{{sfn|Hernández de León|1930}} سنة 1851، جواتيمالا غلبت جيش هوندوراس و السالڤادور المتحالف فى [[معركة لا أرادا]]. سنة 1854، كاريرا اتعلن «الزعيم الأعلى و الدائم للأمة» مدى الحياة، و خد حق اختيار خليفته. كاريرا فضل فى المنصب لحد وفاته يوم 14 ابريل 1865.<ref name=":6" /> الخلاف بين كاريرا و جيراردو باريوس، رئيس السالڤادور، أدى لحرب مفتوحة سنة 1863. قوات جواتيمالا اتغلبت بشدة فى [[معركة كواتيبيكى]]، بس الصراع فى الاخر انتهى لصالح كاريرا، اللى حاصر و احتل [[سان سالڤادور]]، و فرض نفوذه على هوندوراس و نيكاراجوا. قبل وفاته، كاريرا اختار صديقه و الجندى المخلص ليه [[ڤيسينتى سيرنا إى سيرنا]] علشان يخلفه.<ref name=":6" /> ==== نظام ڤيسينتى سيرنا إى سيرنا (1865–1871) ==== {{معلومات اكتر|ڤيسينتى سيرنا إى سيرنا}} [[File:VicenteCerna.jpg|تصغير|upright|[[ڤيسينتى سيرنا إى سيرنا]] كان رئيس جواتيمالا من 1865 لـ1871.]] ڤيسينتى سيرنا إى سيرنا كان [[رئيس جواتيمالا]] من 24 مايو 1865 لحد 29 يونيه 1871. الدولة و الكنيسة فى عهده كانو مرتبطين بشكل قوى، و النظام المحافظ كان متحالف مع [[رجال الدين النظاميين]] فى [[الكنيسه الكاتوليكيه]]، اللى كانو من اكبر ملاك الأراضى فى جواتيمالا. العلاقة الوثيقة بين الكنيسة و الدولة اتأكدت بالكونكوردات، و فضلت سارية لحد الإطاحة بسيرنا سنة 1871.{{sfn|Aycinena|1854|pp=2–16}} أعضاء الحزب الليبرالى خلال رئاسة سيرنا اتعرضوا للملاحقة و النفى، و منهم ناس شاركو بعد كده فى الثورة الليبرالية سنة 1871.{{sfn|Hernández de León|1930}} ==== الحكومات الليبرالية (1871–1898) ==== {{معلومات اكتر|الثورة الليبرالية سنة 1871}} «الثورة الليبرالية» فى جواتيمالا حصلت سنة 1871 بقيادة [[خوستو روفينو باريوس]]، اللى حاول بيحصل البلد، و يحسن التجارة، و يدخل محاصيل و صناعات جديدة. [[انتاج البن فى جواتيمالا|البن]] خلال الفترة دى بقى محصول مهم لجواتيمالا.{{sfn|Foster|2000|pp=173–175}} باريوس كان عايز يوحد امريكا الوسطانيه من جديد، و دخل البلد حرب فى محاولة فاشلة لتحقيق ده، و مات فى ساحة المعركة سنة 1885 قدام قوات السالڤادور. [[مانويل بارياس]] كان رئيس من 16 مارس 1886 لحد 15 مارس 1892. بارياس اختلف عن رؤساء جواتيمالا الليبراليين التانيين بإنه سلم السلطة لخليفته بشكل سلمى. [[خوسيه ماريا رينا باريوس]] كان رئيس بين 1892 و 1898. سلطة ملاك الأراضى على الفلاحين زادت فى عهده. باريوس أشرف على إعادة بناء أجزاء من [[مدينه جواتيمالا]] بشكل أوسع، بشوارع عريضة على الطراز الباريسى، و جواتيمالا استضافت أول معرض لامريكا الوسطانيه سنة 1897. حكومته كمان حسنت الطرق، و ركبت شبكة تلغراف محلية و دولية، و دخلت الكهربا لمدينه جواتيمالا. ==== نظام مانويل إسترادا كابريرا (1898–1920) ==== {{مفصلة|مانويل إسترادا كابريرا}} [[File:Estrada Cabrera, 16 yrs. Pres. of Guatemala LCCN2016821114 (cropped).tif|تصغير|[[مانويل إسترادا كابريرا]] حكم جواتيمالا من 1898 لـ1920.]] بعد اغتيال الجنرال [[خوسيه ماريا رينا باريوس]] يوم 8 فبراير 1898، مجلس وزراء جواتيمالا عقد اجتماع طوارئ لاختيار خليفة. إسترادا كابريرا كان الخليفة الرسمى، بس الوزراء ماعزموهوش. فيه روايتين عن إزاى كابريرا خد الرئاسة: واحدة بتقول إنه دخل الاجتماع و مسدسه فى إيده،{{sfn|Chapman|2007|p=54}} و التانية بتقول إنه دخل من غير سلاح و طالب بالرئاسة باعتباره الخليفة المعين.{{sfn|Arévalo Martinez|1945|p=42}} إسترادا كابريرا كان أول رئيس مدنى لجواتيمالا من أكتر من 50 سنة. بحلول اغسطس 1898، كابريرا قدر يغلب مقاومة نظامه، و دعا لانتخابات فى سبتمبر و كسبها بسهولة.{{sfn|Arévalo Martinez|1945|p=46}} واحد من أهم آثار حكمه كان إنه سمح لـ[[شركة الفاكهة المتحدة]] (UFCO) تدخل بقوة فى الاقتصاد و السياسة فى جواتيمالا. كابريرا كان عايز يطور الطرق، و السكك الحديد، و الموانى علشان يوسع اقتصاد التصدير.{{sfn|Dosal|1993}} سنة 1904، كابريرا وقع عقد مع [[مينور كوبر كيث]] من شركة يونايتد فروت، و العقد ادّى الشركة إعفاءات ضريبية، و أراضى، و السيطرة على السكك الحديد ناحية ساحل الأطلسى.{{sfn|Chapman|2007}} سنة 1906، إسترادا واجه تمردات خطيرة، بس قدر يقمعها. سنة 1907، إسترادا نجا بصعوبة من محاولة اغتيال لما قنبلة انفجرت جنب عربيته.{{sfn|de Aerenlund|2006}} [[مدينه جواتيمالا]] اتضررت جامد فى [[زلزال جواتيمالا 1917]]. إسترادا كابريرا فضل فى الحكم لحد سنة 1920، لما تمردات جديدة أجبرته يستقيل. الجمعية الوطنية اتهمته إنه مش صالح عقلى للحكم، و [[كارلوس هيريرا]] حل محله يوم 8 ابريل 1920.{{sfn|Dosal|1993|p=27}} جواتيمالا من 9 سبتمبر 1921 لحد 14 يناير 1922 دخلت اتحاد مع السالڤادور و هوندوراس. كارلوس هيريرا كان رئيس من 1920 لـ1921، و [[خوسيه ماريا أوريانا]] خلفه من 1921 لـ1926، و بعده [[لازارو تشاكون جونزاليس]] حكم لحد 1931. ==== نظام خورخى اوبيكو (1931–1944) ==== {{مفصلة|خورخى اوبيكو}} [[File:Presidente Jorge Ubico Castañeda.png|تصغير|upright|[[خورخى اوبيكو]] سنة 1931]] [[الكساد الكبير]] ابتدا سنة 1929 و ضرب اقتصاد جواتيمالا بشدة، و [[بطاله|البطالة]] زادت و حصلت اضطرابات وسط العمال. النخبة الكبيرة من ملاك الأراضى خافت من ثورة شعبية، و دعمت [[خورخى اوبيكو]]، اللى كان معروف وقتها بـ«الكفاءة و القسوة» كحاكم إقليمى. اوبيكو كسب انتخابات 1931، و كان المرشح الوحيد فيها.{{sfn|Forster|2001|pp=12–15}}{{sfn|Gleijeses|1991|pp=10–11}} سياسات اوبيكو بعد انتخابه اتحولت بسرعة لسياسات سلطوية. اوبيكو استبدل نظام العمل المرتبط بالديون بقانون صارم ضد «التشرد»، و القانون أجبر كل راجل فى سن العمل و مش مالك أرض إنه يشتغل 100 يوم على الأقل فى السنة فى أعمال شاقة.{{sfn|Forster|2001|p=29}} حكومة اوبيكو استخدمت عمالة السكان الاصليين من غير أجر فى بناء الطرق و السكك الحديد. اوبيكو جمد الأجور عند مستويات قليلة اوى، و عمل قانون بيدى ملاك الأراضى حصانة كاملة من الملاحقة عن أفعال بيعملوها للدفاع عن أملاكهم، و مؤرخين وصفوا ده بإنه تقنين للقتل.{{sfn|Gleijeses|1991|p=13}} اوبيكو قوى الشرطة بشكل كبير و خلاها واحدة من أكتر قوات الشرطة كفاءة و قسوة فى امريكا اللاتينية.{{sfn|Gleijeses|1991|p=17}} الحكومة فى عهده بقت شديدة العسكرة، و كل حاكم إقليمى كان جنرال فى الجيش.{{sfn|Gleijeses|1991|p=14}} اوبيكو كمل سياسة سلفه فى تقديم امتيازات ضخمة لـ[[شركة الفاكهة المتحدة]]. الشركة خدت {{حول|200000|ha|acre}} من أراضى الدولة مقابل وعد ببناء ميناء، لكن اوبيكو بعد كده أعفاها من الوعد.{{sfn|Gleijeses|1991|p=22}} الشركة سيطرت كمان على خط السكة الحديد الوحيد فى البلد، و مرافق إنتاج الكهربا، و مرافق ميناء [[بويرتو باريوس]].{{sfn|Schlesinger|Kinzer|1999|pp=67–71}} اوبيكو اعتبر [[امريكا]] حليف ضد التهديد الشيوعى المفترض من [[الميكسيك]]. لما امريكا [[اعلان امريكا الحرب على المانيا سنة 1941|أعلنت الحرب]] على [[المانيا]] سنة 1941، اوبيكو نفذ تعليمات امريكية و قبض على كل الناس من أصل ألمانى فى جواتيمالا.{{sfn|Gleijeses|1991|p=20}} اوبيكو سمح كمان لامريكا تعمل قاعدة جوية فى جواتيمالا بحجة حماية [[قناة باناما]].{{sfn|Immerman|1982|p=37}} اوبيكو كان معجب بالفاشيين الاوروبيين زى [[فرانسيسكو فرانكو]] و [[بينيتو موسولينى]]،{{sfn|Gleijeses|1991|p=19}} و كان بيعتبر نفسه «[[نابليون بونابرت|نابليون]] تانى».{{sfn|De los Ríos|1948|p=98}} و فى بعض الأوقات كان بيقارن نفسه بـ[[ادولف هتلر]].{{sfn|Shillington|2002|pp=38–39}} ==== الثورة الجواتيمالية (1944–1954) ==== {{مفصلة|الثورة الجواتيمالية}} يوم 1 يوليه 1944، موجة احتجاجات و [[اضراب عام]] بسبب ظروف العمل القاسية أجبرت اوبيكو يستقيل من الرئاسة.<ref>{{cite journal|last=Forster|first=Cindy|title=The Time of "Freedom": San Marcos Coffee Workers and the Radicalization of the Guatemalan National Revolution, 1944–1954|journal=Radical History Review|year=1994|volume=1994|issue=58|pages=35–78|doi=10.1215/01636545-1994-58-35 |issn=0163-6545}}</ref> الجنرال [[خوان فيديريكو بونسى ڤايديس]]، اللى اوبيكو اختاره يخلفه، اتشال من الحكم يوم 20 اكتوبر 1944 فى [[انقلاب]] بقيادة المايجور [[فرانسيسكو خاڤيير أرانا]] و الكابتن [[جاكوبو أربينز جوزمان]]. حوالى 100 شخص ماتوا فى الانقلاب. مجلس عسكرى مكون من أرانا، و أربينز، و [[خورخى تورييو جاريدو]] حكم البلد بعد كده.{{sfn|Forster|2001|pp=89–91}} [[File:Jacoboarbenz1950.jpg|تصغير|upright|[[جاكوبو أربينز]]، رئيس جواتيمالا 1950–1954]] المجلس نظم أول انتخابات حرة فى تاريخ جواتيمالا، و الكاتب و المدرس [[خوان خوسيه أريڤالو]] كسبها بنسبة 86%.{{sfn|Streeter|2000|pp=12–15}} أريڤالو كان عايز يحول البلد لمجتمع [[ديموقراطيه اجتماعيه|ديموقراطى اجتماعى]] و [[اشتراكيه ديموقراطيه|اشتراكى ديموقراطى]]. سياساته «الاشتراكية المسيحية» اتأثرت بدرجة كبيرة بـ[[الصفقة الجديده]] بتاعة الرئيس الامريكانى [[فرانكلين روزڤلت]]. أريڤالو بنى مراكز صحية جديدة، و زود تمويل التعليم، و عمل قانون عمل أكتر ليبرالية،{{sfn|Streeter|2000|pp=14–15}} لكنه فى نفس الوقت حظر النقابات فى أماكن العمل اللى فيها أقل من 500 عامل،{{sfn|Forster|2001|pp=98–99}} و ضيق على الشيوعيين.{{sfn|Streeter|2000|pp=15–16}} أريڤالو خلال رئاسته واجه على الأقل 25 محاولة انقلاب.{{sfn|Streeter|2000|pp=16–17}} الدستور منع أريڤالو يترشح فى انتخابات 1950. [[جاكوبو أربينز جوزمان]]، وزير دفاع أريڤالو، كسب الانتخابات اللى كانت حرة و نزيهة بدرجة كبيرة.{{sfn|Gleijeses|1991|pp=73–84}} أربينز كمل النهج الرأسمالى المعتدل لأريڤالو.{{sfn|Streeter|2000|pp=18–19}} أهم سياسة ليه كانت [[المرسوم 900]]، و هو قانون كبير للتعديل الزراعى صدر سنة 1952. القانون نقل الأراضى اللى مش مزروعة للفلاحين اللى ماعندهمش أرض، و استفاد منه حوالى 500,000 شخص، يعنى حوالى سدس السكان.{{sfn|Gleijeses|1991|pp=149–164}} ==== الانقلاب و الحرب الأهلية (1954–1996) ==== {{مفصلة|انقلاب جواتيمالا 1954|الحرب الاهليه فى جواتيمالا|الاباده الجماعيه فى جواتيمالا}} {{شوف كمان|تدخل امريكا فى تغيير الأنظمة}} تعديلات الثورة الجواتيمالية رغم شعبيتها جوه البلد ماعجبتش حكومة [[امريكا]]، اللى بسبب [[الحرب البارده]] كانت بتميل تعتبرها شيوعية. شركة الفاكهة المتحدة كمان عارضت التعديلات علشان أثرت على أرباحها الكبيرة.{{sfn|Streeter|2000|pp=15–16}}{{sfn|Immerman|1982|pp=48–50}} الرئيس الامريكانى [[هارى ترومان]] سنة 1952 وافق على عملية PBFortune للإطاحة بأربينز، بدعم من الديكتاتور النيكاراجوى [[اناستاسيو سوموزا جارسيا]].{{sfn|Schlesinger|Kinzer|1999|p=102}} العملية اتلغت بعد ما تفاصيل كتير منها بقت معروفة. [[دوايت ايزنهاور]] بعد ما بقى رئيس امريكا سنة 1953 سمح لـ[[وكالة المخابرات المركزيه|CIA]] تنفذ عملية PBSuccess. الـCIA سلحت و مولت و دربت قوة من 480 راجل بقيادة [[كارلوس كاستيو أرماس]].{{sfn|Immerman|1982|pp=161–170}}{{sfn|Schlesinger|Kinzer|1999|pp=171–175}} القوة دى غزت جواتيمالا يوم 18 يونيه 1954، و حملة كبيرة من [[حرب نفسيه|الحرب النفسية]] دعمتها، و شملت قصف [[مدينه جواتيمالا]] و محطة راديو ضد أربينز كانت بتقدم نفسها كإنها أخبار حقيقية.{{sfn|Immerman|1982|pp=161–170}} القوة الغازية أداؤها العسكرى كان ضعيف، لكن الحرب النفسية و احتمال تدخل امريكى مباشر خوفوا الجيش الجواتيمالى، و الجيش رفض يقاتل. أربينز استقال يوم 27 يونيه.{{sfn|Immerman|1982|pp=173–178}} بعد مفاوضات فى [[سان سالڤادور]]، كارلوس كاستيو أرماس بقى رئيس يوم 7 يوليه 1954. كل الأحزاب السياسية اتمنعت من المشاركة فى انتخابات اكتوبر، و كاستيو أرماس كان المرشح الوحيد و كسب 99% من الأصوات.{{sfn|Immerman|1982|pp=173–178}} كاستيو أرماس لغا المرسوم 900، و فضل يحكم لحد ما روميو ڤاسكيز، واحد من حرسه الشخصى، اغتاله يوم 26 يوليه 1957. الجنرال [[ميجيل يديجوراس فوينتيس]] وصل للحكم بعد انتخابات مزورة. يديجوراس سمح بتدريب 5,000 كوبى من المعارضين لـ[[فيديل كاسترو]] فى جواتيمالا، و وفر مهابط طيارات فى [[بيتين]] للعملية اللى بقت بعد كده [[غزو خليج الخنازير]] الفاشل سنة 1961. يوم 13 نوفمبر 1960، مجموعة من الظباط الصغيرين اليساريين عملوا تمرد فاشل ضد حكومة يديجوراس. المتمردين هربوا لجبال شرق جواتيمالا و هوندوراس و أسسو حركة MR-13. يوم 6 فبراير 1962، الحركة هاجمت مكاتب شركة الفاكهة المتحدة، و الهجوم أدى لإضرابات و احتجاجات طلابية، و الحكومة ردت بقمع عنيف. سنة 1963، يديجوراس وعد يسمح لأريڤالو يرجع من المنفى و يترشح فى انتخابات حرة، رغم معارضة إدارة [[جون كينيدى]]. أريڤالو رجع يوم 27 مارس 1963، لكن حكومة يديجوراس اتشالت بانقلاب يوم 31 مارس بقيادة وزير الدفاع العقيد [[انريكى بيرالتا أزورديا]]. سنة 1966، [[خوليو سيزار مينديز مونتينيجرو]] اتنتخب رئيس تحت شعار «الانفتاح الديموقراطى». فى الفترة دى، منظمات يمينية شبه عسكرية زى «اليد البيضا» و «الجيش السرى المناهض للشيوعية» اتأسست، و الجماعات دى كانت مقدمة لـ[[فرقة موت|فرق الموت]]. مستشارين من [[القوات الخاصة للجيش الامريكانى]] راحوا جواتيمالا علشان يدربوا الجيش و يحولوه لقوة حديثة لمكافحة التمرد. سنة 1970، العقيد [[كارلوس مانويل أرانا أوسوريو]] اتنتخب رئيس. بحلول 1972، أعضاء من حركة حرب العصابات دخلوا البلد من [[الميكسيك]] و استقرو فى المرتفعات الغربية. فى انتخابات 1974 المتنازع عليها، الجنرال [[كييل لاوجيرود جارسيا]] غلب الجنرال [[افراين ريوس مونت]]، مرشح الحزب الديموقراطى المسيحى، اللى قال إن التزوير حرمه من الفوز. يوم 4 فبراير 1976، زلزال كبير دمر كذا مدينة و تسبب فى موت أكتر من 25,000 شخص، و خصوصاً وسط الفقرا. فشل الحكومة فى التعامل بسرعة مع آثار الزلزال زود الغضب الشعبى. الجنرال [[روميو لوكاس جارسيا]] وصل للحكم سنة 1978 فى انتخابات مزورة. السبعينات شافت ظهور منظمتين جديدتين لحرب العصابات: جيش الفقرا (EGP) و منظمة الشعب المسلح (ORPA). الجماعتين ابتدو هجمات فى المدن و الريف ضد الجيش و بعض المدنيين المؤيدين ليه. الجيش و القوات شبه العسكرية ردوا بحملة وحشية لمكافحة التمرد وصلت لموت عشرات الآلاف من المدنيين.{{sfn|LaFeber|1993|p=165}} الرئيس الامريكانى [[جيمى كارتر]] سنة 1979 أمر بوقف كل المساعدات العسكرية الرسمية لجيش جواتيمالا بسبب الانتهاكات الواسعة و المنهجية لـ[[حقوق الإنسان]]. بس وثايق ظهرت بعد كده بتشير إن مساعدات امريكية فضلت مستمرة فى السر. [[File:Memorial Rio Negro.jpg|تصغير|نصب تذكارى لضحايا [[مذابح ريو نيجرو]]]] يوم 31 يناير 1980، مجموعة من السكان الاصليين من شعب [[كيتشى]] احتلوا سفارة اسبانيا احتجاجاً على مذابح الجيش فى الريف. قوات الحكومة الجواتيمالية هاجمت السفارة، و الحريق اللى حصل قتل تقريب كل الموجودين جوا. الحكومة قالت إن المحتجين هما اللى ولعوا النار، بس السفير الإسبانى اللى نجا عارض الرواية دى و قال إن الشرطة الجواتيمالية قتلت الموجودين عمداً و ولعت النار علشان تمسح آثار الجريمة. حكومة اسبانيا نتيجة ده قطعت العلاقات الدبلوماسية مع جواتيمالا. سنة 1982، الحكومة اتشالت، و الجنرال [[افراين ريوس مونت]] بقى رئيس المجلس العسكرى. ريوس مونت كمل حملة التعذيب، و [[اختفاء قسرى|الاختفاء القسرى]]، و سياسة [[الأرض المحروقة]]. جواتيمالا بقت شبه [[دولة منبوذة]] دولى، بس نظامه خد دعم كبير من [[ادارة رونالد ريجان]]. الجنرال [[اوسكار أومبرتو ميخيا ڤيكتوريس]] أطاح بريوس مونت بعد كده، و دعا لانتخاب جمعية تأسيسية علشان تكتب دستور جديد. الانتخابات الحرة سنة 1986 جابت [[ڤينيسيو سيريزو أريڤالو]]، مرشح الحزب الديموقراطى المسيحى، للرئاسة. سنة 1982، أربع جماعات حرب عصابات، EGP و ORPA و FAR و PGT، اندمجوا و أسسو [[الوحدة الثورية الوطنية الجواتيمالية]] (URNG). سياسة الأرض المحروقة بتاعة الجيش خلت أكتر من 45,000 جواتيمالى يهربوا عبر الحدود لـ[[الميكسيك]]، و الحكومة الميكسيكية حطت اللاجئين فى معسكرات فى [[تشياباس]] و [[تاباسكو]]. سنة 1992، [[جايزة نوبل للسلام]] راحت لـ[[ريجوبيرتا مينتشو]] بسبب جهودها فى لفت انتباه العالم لـ[[الاباده الجماعيه فى جواتيمالا|الإبادة الجماعية]] اللى اتعرض ليها السكان الاصليين.<ref>{{cite book|last=Burgos-Debray|first=Elizabeth|title=I, Rigoberta Menchu|year=2010|publisher=Verso}}</ref> ==== 1996–2000 ==== [[File:Chichicastenango market.jpg|تصغير|سوق فى الهوا الطلق فى [[تشيتشيكاستينانجو]] سنة 2018]] [[الحرب الاهليه فى جواتيمالا]] خلصت سنة 1996 باتفاق سلام بين المتمردين و الحكومة، و [[الامم المتحده]] توسطت فيه بمساعدة قوية من دول زى [[النرويج]] و [[اسبانيا]]. الطرفين قدموا تنازلات كبيرة، و مقاتلين حرب العصابات سلموا سلاحهم و خدوا أراضى يشتغلوا فيها. [[لجنة الحقيقة]] المدعومة من الامم المتحده، المعروفة باسم [[لجنة التوضيح التاريخى]]، قالت إن القوات الحكومية و القوات شبه العسكرية المدعومة من الدولة و المدربة بCIA كانو مسؤولين عن أكتر من 93% من انتهاكات حقوق الإنسان خلال الحرب.<ref name=RightsViolations>{{cite web |access-date=26 December 2006 |url=http://shr.aaas.org/guatemala/ceh/report/english/conc2.html |title=Conclusions: Human rights violations, acts of violence and assignment of responsibility |work=Guatemala: Memory of Silence |publisher=Guatemalan Commission for Historical Clarification}}</ref> ملايين الوثايق المرتبطة بجرائم الحرب الأهلية اتلاقت متروكة فى أرشيف الشرطة الجواتيمالية القديمة. عائلات أكتر من 45,000 ناشط جواتيمالى [[اختفاء قسرى|اختفوا]] وقت الحرب ابتدت تراجع الوثايق بعد ما اتعملت رقمى. ضحايا إرهاب الدولة فى أول عشر سنين من الحرب كانو أساسى طلبة، و عمال، و مهنيين، و شخصيات معارضة. فى السنين الأخيرة، الضحايا بقوا بالآلاف من فلاحين [[شعوب المايا|المايا]] فى الريف و المدنيين اللى مش مشاركين فى القتال. أكتر من 450 قرية للمايا اتدمرت، و أكتر من مليون شخص بقوا لاجئين أو نازحين جوه جواتيمالا. سنة 1995، أبرشية جواتيمالا الكاتوليكية ابتدت مشروع استعادة الذاكرة التاريخية (REMHI). المشروع كان هدفه يجمع حقايق و تاريخ الحرب الأهلية الطويلة. يوم 24 ابريل 1998، المشروع نشر تقرير «Guatemala: Nunca Más!»، اللى جمع شهادات آلاف الشهود و ضحايا القمع. الأسقف الكاتوليكى [[خوان خوسيه جيراردى كونيديرا]] اشتغل فى المشروع، و بعد يومين بس من إعلان التقرير فى ابريل 1998، مهاجمين اعتدوا عليه فى جراجه و ضربوه لحد الموت. سنة 2001، تلات ظباط فى الجيش اتدانوا بقتله و كل واحد اتحكم عليه بـ30 سنة سجن، و كاهن اتحكم عليه بـ20 سنة باعتباره شريك فى الجريمة. تقرير REMHI قدر عدد القتلى بحوالى 200,000 شخص. أكتر من مليون شخص اضطروا يهربوا من بيوتهم، و مئات القرى اتدمرت. لجنة التوضيح التاريخى قالت إن الحكومة العسكرية مسؤولة عن أكتر من 93% من انتهاكات حقوق الإنسان الموثقة، و إن سكان المايا الاصليين كانو حوالى 83% من الضحايا. سنة 1999، اللجنة خلصت لإن أفعال الدولة وصلت لدرجة [[ابادة جماعية]]. فى مناطق زى [[باخا ڤيراباز]]، لجنة الحقيقة لقت إن دولة جواتيمالا نفذت سياسة متعمدة للإبادة الجماعية ضد مجموعات عرقية معينة وقت الحرب الأهلية. سنة 1999، الرئيس الامريكانى [[بيل كلينتون]] قال إن امريكا غلطت لما دعمت القوات العسكرية الجواتيمالية اللى شاركت فى قتل المدنيين. ==== من سنة 2000 ==== جواتيمالا من بعد اتفاقات السلام شافت نمو اقتصادى و انتخابات ديموقراطية متتالية. فى انتخابات 2023، [[برناردو أريڤالو]] كسب الرئاسة، و استلم منصبه فى يناير 2024. [[افراين ريوس مونت]] فى يناير 2012 زى قدام محكمة جواتيمالية بتهمة الإبادة الجماعية. الحكومة قدمت أدلة على أكتر من 100 واقعة شملت على الأقل 1,771 قتيل، و 1,445 حالة اغتصاب، و تهجير حوالى 30,000 شخص خلال الـ17 شهر اللى حكم فيهم بين 1982 و 1983. يوم 10 مايو 2013، المحكمة أدانته و حكمت عليه بالسجن 80 سنة. دى كانت أول مرة محكمة وطنية تدين رئيس دولة سابق بتهمة الإبادة الجماعية. الحكم اتلغى بعد كده، و المحاكمة ابتدت من جديد سنة 2015. محكمة جواتيمالية فى اغسطس 2015 قالت إنه ممكن يتحاكم على الإبادة الجماعية و الجرائم ضد الإنسانية، لكن ماينفعش يتعاقب بالسجن بسبب سنه و تدهور صحته. الرئيس السابق [[الفونسو بورتيو]] اتقبض عليه فى يناير 2010 و هو بيحاول يهرب من جواتيمالا. بعد إجراءات قضائية طويلة، المحكمة العليا فى جواتيمالا سمحت بتسليمه لامريكا فى قضية اختلاس و غسل أموال. جواتيمالا فى [[الألعاب الأولمبية الصيفية 2012]] فى [[لندن]] كسبت أول ميدالية أولمبية فى تاريخها لما [[اريك باروندو]] خد الفضية فى [[سباق المشى 20 كيلومتر للرجالة فى أولمبياد 2012|سباق المشى 20 كيلومتر للرجالة]].<ref>{{Cite web |date=9 September 2022 |title=La única medalla Olímpica: El marchador que alcanzó la gloria para Guatemala |url=https://olympics.com/es/noticias/la-unica-medalla-olimpica-el-marchador-que-alcanzo-la-gloria-para-guatemala |access-date=5 December 2022 |website=Olympics}}</ref> ===== حكومة بيريز مولينا و «لا لينيا» ===== {{مفصلة|أوتو بيريز مولينا}} [[File:10 Aerial view - Zona 14 - Ciudad de Guatemala.jpg|تصغير|[[مدينه جواتيمالا]] هى العاصمة و اكبر مدينة فى جواتيمالا و اكبر منطقة حضرية سكان فى [[امريكا الوسطانيه]].]] الجنرال المعتزل [[اوتو بيريز مولينا]] اتنتخب رئيس سنة 2011 مع [[روكسانا بالدتى]]، اللى بقت أول ست تتنتخب نايبة رئيس فى جواتيمالا. الاتنين استلموا الحكم يوم 14 يناير 2012. يوم 16 ابريل 2015، تقرير من وكالة لمكافحة الفساد مدعومة من [[الامم المتحده]] اتهم شخصيات سياسية كبيرة، منهم السكرتير الخاص لروكسانا بالدتى، خوان كارلوس مونزون، و مدير هيئة الضرائب الجواتيمالية. الكشف ده عمل غضب شعبى كبير. [[اللجنة الدولية لمكافحة الإفلات من العقاب فى جواتيمالا]] (CICIG) اشتغلت مع النائب العام علشان تكشف شبكة الفساد المعروفة باسم [[قضية لا لينيا|«لا لينيا»]] بعد تحقيق استمر سنة و شمل التنصت على التليفونات. مسؤولين كانو بياخدوا رشاوى من المستوردين مقابل تخفيض الجمارك. النظام ده كان مرتبط بتاريخ طويل من فساد الجمارك و تمويل عمليات مكافحة التمرد خلال الحرب الأهلية اللى استمرت 36 سنة. حدث على [[فيسبوك]] باستخدام هاشتاج ''#RenunciaYa''، بمعنى «استقيل دلوقتى»، دعا الناس ينزلوا وسط مدينه جواتيمالا علشان يطالبو باستقالة بالدتى. خلال كام يوم، أكتر من 10,000 شخص أعلنوا إنهم هيشاركوا. عشرات الآلاف بعد كده نزلوا الشوارع و اتظاهروا قدام القصر الرئاسى. بالدتى استقالت بعد كام يوم. اللجنة الدولية لمكافحة الإفلات من العقاب كشفت قضايا تانية، و أكتر من 20 مسؤول حكومى استقالوا، و بعضهم اتقبض عليه. تحقيقات CICIG وصلت كمان لقيادات فى المعارضة السياسية. كذا عضو فى البرلمان و أعضاء حزب الحرية الديموقراطية المتجددة (LIDER) اتهموا رسمى بقضايا مرتبطة بالرشوة، و شعبية مرشح الحزب الرئاسى مانويل بالديسون نزلت بشكل كبير. CICIG كانت بتعلن عن قضايا كتير يوم الخميس لدرجة إن الجواتيماليين ابتدوا يسموا اليوم «خميس CICIG». يوم الجمعة 21 اغسطس 2015، CICIG و النائب العام ثيلما ألدانا قدموا أدلة قالوا إنها بتثبت إن الرئيس بيريز مولينا و نايبته السابقة بالدتى كانو الزعماء الفعليين لشبكة «لا لينيا». بالدتى اتقبض عليها فى نفس اليوم، و طلب رسمى اتقدم لرفع الحصانة عن الرئيس. آلاف المتظاهرين رجعوا الشوارع علشان يطالبو باستقالة بيريز مولينا. الكونجرس الجواتيمالى عين لجنة من خمس نواب علشان تدرس رفع حصانته. المحكمة العليا وافقت. يوم 27 اغسطس، مسيرات و قطع طرق حصلوا فى مناطق مختلفة من البلد، و الحركات المدينية انضمت لمنظمات ريفية و منظمات للسكان الاصليين. الإضراب فى مدينه جواتيمالا ضم ناس من خلفيات اجتماعية مختلفة، و عدد كبير من طلبة الجامعات الحكومية و الخاصة. مئات المدارس و الشركات قفلوا دعم للاحتجاجات. اكبر منظمة لرجال الأعمال فى جواتيمالا طالبت كمان باستقالة بيريز مولينا و رفع حصانته. بيريز مولينا فى الاولانى رفض يستقيل. بس يوم 2 سبتمبر 2015، بيريز مولينا استقال بعد يوم من رفع الكونجرس حصانته. يوم 3 سبتمبر، مولينا زى قدام القضاء فى أول جلسة ليه فى قضية [[قضية لا لينيا|لا لينيا]]. فى يونيه 2016، مدعى عام مدعوم من الامم المتحده وصف إدارة بيريز مولينا إنها منظمة إجرامية، و كشف قضية فساد تانية اسمها ''Cooperacha''. مدير مؤسسة الضمان الاجتماعى و خمس وزرا على الأقل جمعوا فلوس علشان يشتروا هدايا فاخرة لمولينا، منها مراكب سريعة، و المصروفات وصلت لأكتر من 4.7 مليون دولار خلال تلات سنين. ===== جيمى موراليس و أليخاندرو جياماتى فى الحكم (2016–2024) ===== فى [[انتخابات جواتيمالا العامة 2015|انتخابات الرئاسة فى اكتوبر 2015]]، الممثل الكوميدى التلفزيونى السابق [[جيمى موراليس]] اتنتخب رئيس جديد لجواتيمالا بعد المظاهرات الكبيرة ضد الفساد. موراليس استلم الحكم فى يناير 2016.<ref name="auto1">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35320332|title=Jimmy Morales inaugurated as new Guatemala president|work=BBC News|date=15 January 2016|access-date=8 January 2024}}</ref> فى ديسمبر 2017، الرئيس موراليس أعلن إن جواتيمالا هتنقل سفارتها فى [[اسرائيل]] لـ[[اورشليم القدس|القدس]]، و بقت أول دولة تتبع امريكا فى الخطوة دى.<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/guatemala-says-it-will-move-its-embassy-from-tel-aviv-to-jerusalem-1.5629570|title=Guatemala says it will move its embassy from Tel Aviv to Jerusalem|newspaper=Haaretz|access-date=8 January 2024|تاريخ-الأرشيف=2022-04-10|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220410053035/https://www.haaretz.com/israel-news/guatemala-says-it-will-move-its-embassy-from-tel-aviv-to-jerusalem-1.5629570|url-status=dead}}</ref> فى يناير 2020، [[اليخاندرو جياماتى]] خلف جيمى موراليس كرئيس لجواتيمالا. جياماتى كان كسب [[انتخابات جواتيمالا العامة 2019|انتخابات الرئاسة]] فى اغسطس 2019 ببرنامج انتخابى بيركز على التشدد ضد الجريمة.<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.dw.com/en/guatemala-swears-in-alejandro-giammattei-as-president/a-52006121|title=Guatemala swears in Alejandro Giammattei as president {{pipe}} DW {{pipe}} 15.01.2020|website=DW.COM|access-date=8 January 2024}}</ref> فى نوفمبر 2020، [[احتجاجات جواتيمالا 2020|احتجاجات و مظاهرات كبيرة]] حصلت ضد الرئيس أليخاندرو جياماتى و البرلمان بسبب تخفيض الصرف على التعليم و الصحة.<ref>{{cite news |agency=Associated Press |title=Guatemala protesters set congress on fire during budget protests |url=https://www.theguardian.com/world/2020/nov/22/guatemala-protesters-set-congress-on-fire-during-budget-protests |work=The Guardian |date=22 November 2020}}</ref> فى اغسطس 2023، [[برناردو أريڤالو]]، مرشح حركة [[سيميا (حزب سياسى)|سيميا]] من يسار الوسط، كسب [[انتخابات جواتيمالا العامة 2023|انتخابات الرئاسة]] بفارق كبير.<ref>{{cite news |title=Arevalo wins Guatemala presidency in landslide amid hopes for change |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/21/arevalo-wins-guatemala-presidency-in-landslide-amid-hopes-for-change |work=[www.aljazeera.com](http://www.aljazeera.com) |language=en}}</ref> إدارة جياماتى المنتهية ولايتها حاولت اتأثر على نتيجة الانتخابات عن طريق التضييق على الصحفيين، و المحققين فى قضايا الفساد، و الحركات الاجتماعية. بعد فوز أريڤالو، الحكومة المنتهية ولايتها حاولت تمنعه من استلام الحكم. احتجاجات بقيادة السكان الاصليين و ضغوط دولية أجبرت الحكومة فى الاخر تقبل نتيجة الانتخابات.<ref name=":4">{{Cite web |last=Rich |first=Brown |date=22 April 2025 |title=Timeline: Guatemala's 2023 Election Crisis |url=https://www.americasquarterly.org/article/timeline-guatemalas-2023-election-crisis/ |access-date=2025-05-03 |website=Americas Quarterly |language=en-US}}</ref> ===== برناردو أريڤالو و حركة سيميا (2024–دلوقتى) ===== [[File:Retrato oficial del Presidente de la República Bernardo Arévalo de León, como Comandante General de las Fuerzas Armadas de Guatemala.png|تصغير|upright|[[برناردو أريڤالو]]، رئيس جواتيمالا]] [[برناردو أريڤالو]] هو ابن الرئيس السابق [[خوان خوسيه أريڤالو]]، اللى كان أول رئيس منتخب ديموقراطى فى تاريخ جواتيمالا. أريڤالو كان المفروض يستلم منصبه كرئيس جواتيمالا رقم 52 يوم 14 يناير 2024 بقيادة حركة [[سيميا (حزب سياسى)|سيميا]]،<ref>{{cite news |title=Arevalo Wins Election in Guatemala, in Rebuke to Establishment |url=https://www.nytimes.com/2023/08/20/world/americas/arevalo-wins-election-guatemala.html |work=[www.nytimes.com](http://www.nytimes.com) |date=21 August 2023 |language=en}}</ref> بس تنصيبه اتأخر بسبب مشاكل فى الكونجرس و عدم اعتماد الوفد البرلمانى المسؤول عن المراسم.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/americas/guatemalas-arevalo-due-assume-presidency-with-difficult-path-ahead-2024-01-14/|title=Tensions high outside Guatemala Congress as inauguration sessions delayed|first=Sofia|last=Menchu|publisher=Reuters|date=14 January 2024}}</ref> بعد نص الليل بدقايق، برناردو أريڤالو أدى اليمين رسمى كرئيس لجواتيمالا يوم 15 يناير 2024.<ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/guatemala-arevalo-inauguration-opposition-f968cd763fa6540a784ea9612fc33e38|title=Bernardo Arévalo sworn in as Guatemala's president despite months of efforts to derail inauguration|first=Sonia Pérez|last=D.|publisher=Associated Press|date=15 January 2024}}</ref> == جغرافيا == {{مفصلة|جغرافيا جواتيمالا}} [[File:Guatemala WV regions map 2016 EN.png|تصغير|خريطة جواتيمالا]] [[File:Guatemala Köppen.svg|تصغير|أنواع المناخ حسب [[تصنيف كوبن للمناخ|كوبن]] فى جواتيمالا]] [[File:Quetzaltenango farm highlands 2009.jpg|تصغير|مرتفعات [[كويتزالتينانجو]]]] [[File:guatemala town volcanic crater.jpg|تصغير|بلدة على امتداد [[الطريق السريع للبلاد الامريكانيه]] جوه فوهة بركانية]] جواتيمالا بلد جبلى، و فيها مناطق صغيرة من [[صحرا|الصحرا]] و [[كثبان رمليه|الكثبان الرملية]]، و معظم أراضيها وديان و تلال، باستثناء الساحل الجنوبى و الأراضى المنخفضة الواسعة فى شمال [[ادارة بيتين|بيتين]]. سلسلتين جبليتين بيدخلوا جواتيمالا من الغرب للشرق، و بيقسموا البلد لتلات مناطق رئيسية: المرتفعات، اللى الجبال موجودة فيها؛ و ساحل [[المحيط الهادى]] جنوب الجبال؛ و منطقة بيتين شمال الجبال. المدن الكبيرة كلها تقريب موجودة فى المرتفعات و منطقة ساحل المحيط الهادى؛ أما بيتين فعدد سكانها قليل بالمقارنة. المناطق التلاتة بيختلفوا فى [[مناخ|المناخ]]، و الارتفاع، و شكل الأرض، و ده بيعمل اختلاف كبير بين الأراضى المنخفضة الاستوائية الحارة و الرطبة، و قمم المرتفعات الأبرد و الاكتر جفاف. [[بركان تاجومولكو]]، بارتفاع {{حول|4220|meter|abbr=off}}، هو أعلى نقطة فى بلاد [[امريكا الوسطانيه]]. الأنهار فى حوض تصريف المحيط الهادى قصيرة و ضحلة، أما الأنهار فى أحواض تصريف [[البحر الكاريبى]] و [[خليج الميكسيك]] فهى اكبر و أعمق. الأنهار دى بتشمل [[نهر بولوتشيك|بولوتشيك]] و [[نهر دولسى (جواتيمالا)|دولسى]]، اللى بيصبوا فى [[بحيرة إيزابال]]، و [[نهر موتاجوا]]، و [[نهر سارستون|سارستون]]، اللى بيكوّن جزء من الحدود مع [[بيليز]]، و [[نهر أوسوماسينتا]]، اللى بيكوّن جزء من الحدود بين [[ادارة بيتين|بيتين]] و [[تشياباس]] فى [[الميكسيك]]. === الكوارث الطبيعية === {{للاستخدام|ثوران البركان سنة 2018|ثوران بركان فويجو سنة 2018}} موقع جواتيمالا بين [[البحر الكاريبى]] و [[المحيط الهادى]] بيخليها عرضة لـ[[اعصار استوائى|الأعاصير]]، زى [[اعصار ميتش]] سنة 1998 و [[اعصار ستان]] فى اكتوبر 2005، اللى تسبب فى موت أكتر من 1,500 شخص. معظم الأضرار ماكانتش بسبب الرياح نفسها، لكن بسبب [[فيضان|الفيضانات]] الشديدة و [[تدفق طينى|الانهيارات و التدفقات الطينية]] اللى نتجت عنها. أحدث إعصار كبير كان [[اعصار إيتا]] فى نوفمبر 2020، و تسبب فى أكتر من 100 شخص بين مفقود و قتيل، مع إن العدد النهائى فضل مش مؤكد.<ref>{{cite web|title=Search Called Off For Hurricane Eta Landslide Victims in Guatemala {{!}} The Weather Channel - Articles from The Weather Channel {{!}} weather.com|url=https://weather.com/news/news/2020-11-09-hurricane-eta-central-america-guatemala-toll-rises|access-date=12 November 2020|website=The Weather Channel|language=en-US|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014853/https://weather.com/news/news/2020-11-09-hurricane-eta-central-america-guatemala-toll-rises|url-status=live}}</ref> مرتفعات جواتيمالا موجودة على امتداد [[صدع موتاجوا]]، اللى بيكوّن جزء من الحدود بين [[صفيحة الكاريبى]] و [[صفيحة امريكا الشماليه]] من [[صفيحة تكتونية|الصفايح التكتونية]]. الصدع ده كان مسؤول عن كذا [[زلزال]] كبير عبر التاريخ، من ضمنهم زلزال بقوة 7.5 يوم 4 فبراير 1976، اللى تسبب فى موت أكتر من 25,000 شخص. كمان [[خندق امريكا الوسطانيه]]، و هو [[اندساس|منطقة اندساس]] كبيرة، موجود قدام ساحل المحيط الهادى. فى المنطقة دى، [[صفيحة كوكوس]] بتنزل تحت صفيحة الكاريبى، و ده بيسبب نشاط بركانى جوه الارض بعيد شوية عن الساحل. جواتيمالا فيها 37 [[بركان]]، أربعة منهم نشطين: [[باكايا]]، و [[سانتياجيتو]]، و [[بركان فويجو|فويجو]]، و [[بركان تاكانا|تاكانا]]. الكوارث الطبيعية ليها تاريخ طويل فى المنطقة دى بسبب نشاطها الجيولوجى. زى ، نقل عاصمة جواتيمالا حصل مرتين من أصل تلات مرات بسبب كوارث طبيعية: المرة الأولى بسبب تدفقات طينية بركانية سنة 1541، و مرة تانية بسبب زلازل سنة 1773. === التنوع البيولوجى === {{مفصلة|التنوع البيولوجى فى جواتيمالا}} جواتيمالا فيها 14 [[منطقة بيئية]]، من غابات [[مانجروف|المانجروف]] لحد السواحل على الناحيتين، و فيها خمس [[نظام بيئى|أنظمة بيئية]] مختلفة. جواتيمالا عندها 252 [[ارض رطبة|منطقة رطبة]] مسجلة، منهم خمس بحيرات، و 61 بحيرة صغيرة، و 100 نهر، و أربع مستنقعات.<ref>{{cite web|url=http://www.iucn.org/en/news/archive/2001_2005/press/guatemalahumedales.pdf |title=Guatemala presenta su primer inventario de humedales en la historia |access-date=1 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060406233434/http://www.iucn.org/en/news/archive/2001_2005/press/guatemalahumedales.pdf |archive-date=6 April 2006|website=iucn.org|publisher=[[الاتحاد الدولى لحفظ الطبيعه|IUCN]]}}</ref> [[منتزه تيكال الوطنى]] كان أول موقع مختلط فى جواتيمالا يتسجل ضمن [[موقع تراث عالمى|مواقع التراث العالمى]] بتاعة [[يونسكو]]. جواتيمالا عندها تنوع كبير فى [[حيوان|الحيوانات]]، و معروف فيها حوالى 1,246 نوع. من الأنواع دى، 6.7% [[توطن|متوطنة]] و 8.1% مهددة. جواتيمالا كمان فيها على الأقل 8,682 نوع من [[نبات وعائى|النباتات الوعائية]]، و 13.5% منهم متوطن. حوالى 5.4% من مساحة جواتيمالا محمية تحت فئات الحماية من 1 لـ5 بتاعة [[الاتحاد الدولى لحفظ الطبيعه]].{{بحاجة لمصدر|تاريخ=يونيه 2009}} [[محمية المايا للمحيط الحيوى]] فى [[ادارة بيتين|بيتين]] مساحتها 2,112,940 هكتار،<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=GUA+01&mode=all |title=MAB Biosphere Reserves Directory |publisher=UNESCO |access-date=1 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322234230/http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=GUA+01&mode=all |archive-date=22 March 2017 |url-status=live}}</ref> و ده بيخليها تانى اكبر غابة فى امريكا الوسطانيه بعد [[بوساواس]]. جواتيمالا حصلت سنة 2019 على متوسط 3.85 من 10 فى [[مؤشر سلامة المناظر الطبيعية للغابات]]، و جات فى المركز 138 عالمى من أصل 172 بلد.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|year=2020|page=5978|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=33293507|pmc=7723057|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> == السكان == {{مفصلة|سكان جواتيمالا|قائمة مدن جواتيمالا}} [[File:santiago de atitlan natives 2009.JPG|تصغير|رجالة من شعب [[تزوتوخيل]] فى [[سانتياجو أتيتلان]]]] عدد سكان جواتيمالا حوالى {{UN_Population|Guatemala}} نسمة حسب تقديرات {{UN_Population|Year}}.{{UN_Population|ref}} سنة 1900، عدد السكان كان حوالى 885,000 بس، و ده بيخلى نمو السكان فى جواتيمالا من أسرع معدلات النمو فى نص الكرة الغربى خلال القرن الـ20.<ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Americas/guatemac.htm |title=Population Statistics |publisher=Populstat.info |access-date=1 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101502/http://www.populstat.info/Americas/guatemac.htm |archive-date=22 May 2010 |url-status=live}}</ref> أول تعداد سكان فى جمهورية جواتيمالا اتعمل سنة 1778.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cjlvEYiD9kkC|title=The States of Central America: Compromising Chapters on Honduras, San Salvador, Nicaragua, Costa Rica, Guatemala, Belize, the Bay Islands, the Mosquito Shore, and the Honduras Inter-Oceanic Railway|last=Squier|first=E. G|publisher=Harper & Brothers|year=1858|location=Franklin Square, New York|pages=45, 49, 57|access-date=17 October 2020}}</ref> سجلات تعدادات 1778، و 1880، و 1893، و 1921 اتستخدمت كورق خردة و ماعادتش موجودة، بس البيانات الإحصائية بتاعتها اتحفظت.<ref name=":3" /> التعدادات ما كانتش بتتعمل على فترات منتظمة. تعداد 1837 اتشكك فى دقته وقتها، و الإحصائى دون خوسيه دى لا ڤايى قدّر إن عدد السكان سنة 1837 كان حوالى 600,000.<ref name=":0" /> تعداد سنة 1940 اتحرق.<ref name=":3">{{Cite book|title=Census Records for Latin America and the Hispanic United States|last=Platt|first=Lyman|publisher=Genealogical Publishing Company|year=1998|isbn=0806315555|location=Baltimore, MD|page=38}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Rural Guatemala, 1760-1940|last=McCreery|first=David|publisher=Stanford University Press|year=1994|isbn=9780804723183|location=Stanford, CA|page=346}}</ref> === اكبر المدن === {{Largest cities | country = Guatemala | stat_ref = حسب تعداد 2018<ref>{{cite web |url=http://citypopulation.de/en/guatemala/cities/ |title=Guatemala: Departments |website=citypopulation.de |access-date=30 April 2022}}</ref> | list_by_pop = | div_name = الإدارة | div_link = |city_1 = مدينه جواتيمالا |div_1 = إدارة جواتيمالا{{!}}جواتيمالا |pop_1 = 1,221,739 |city_2 = ميكسكو |div_2 = إدارة جواتيمالا{{!}}جواتيمالا |pop_2 = 463,019 |city_3 = ڤيلا نويڤا |div_3 = إدارة جواتيمالا{{!}}جواتيمالا |pop_3 = 426,316 |city_4 = كوبان |div_4 = ألتا ڤيراباز |pop_4 = 212,047 |city_5 = كويتزالتينانجو |div_5 = كويتزالتينانجو |pop_5 = 180,706 |city_6 = خالابا |div_6 = خالابا |pop_6 = 159,840 |city_7 = إيسكوينتلا |div_7 = إيسكوينتلا |pop_7 = 156,313 |city_8 = سان خوان ساكاتيبيكيز |div_8 = إدارة جواتيمالا{{!}}جواتيمالا |pop_8 = 155,965 |city_9 = خوتيابا |div_9 = خوتيابا |pop_9 = 145,880 |city_10 = بيتابا |div_10 = إدارة جواتيمالا{{!}}جواتيمالا |pop_10 = 129,124 }} === المجموعات العرقية === {{مفصلة|سكان جواتيمالا#المجموعات العرقية}} {{Pie chart|thumb=right|caption=المجموعات العرقية فى جواتيمالا حسب تعداد 2018<ref name="censopoblacion.gt">{{cite web |url=https://www.censopoblacion.gt/mapas |title=Portal de Resultados del Censo 2018 |publisher=Censopoblacion.gt |accessdate=2022-04-14}}</ref> |label1 = [[لادينو]] |value1 = 56.01 |color1 = #CBA481 |label2 = [[الشعوب الأصلية فى جواتيمالا|السكان الاصليين]] |value2 = 43.43 |color2 = #BE7343 |label3 = [[جواتيماليين سود|السود]] |value3 = 0.32 |color3 = #62402F |label4 = مجموعات تانية |value4 = 0.24 |color4 = Lightgray }} جواتيمالا فيها مجموعات عرقية، و ثقافية، و لغوية مختلفة. حسب تعداد 2018 اللى عمله [[المعهد الوطنى للإحصاء (جواتيمالا)|المعهد الوطنى للإحصاء]]، حوالى 56% من السكان من [[لادينو|اللادينو]]، و هما فى الغالب من أصول مختلطة بين السكان الاصليين و الاوروبيين.<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=https://www.censopoblacion.gt/dondeestamos |title=Portal de Resultados del Censo 2018 |publisher=Censopoblacion.gt |accessdate=14 April 2022}}</ref> السكان الاصليين فى جواتيمالا بيمثلوا حوالى 43.6% من السكان، و دى من أعلى النسب فى [[الامريكتين]] بعد [[بيرو]] و [[بوليفيا]]. معظم السكان الاصليين، حوالى 41.7% من إجمالى السكان، من [[شعوب المايا]]. من اكبر المجموعات: * [[شعب كيتشى|كيتشى]]: 11.0% * [[شعب كيكتشى|كيكتشى]]: 8.3% * [[شعب كاكتشيكيل|كاكتشيكيل]]: 7.8% * [[شعب مام|مام]]: 5.2% * مجموعات مايا تانية: 7.6% حوالى 2% من السكان من شعوب أصلية مش من المايا. شعب [[شينكا]] بيمثل حوالى 1.8%، و [[جاريفونا]] حوالى 0.1%.<ref name="ReferenceA"/> بعض نشطاء حقوق السكان الاصليين بيقدروا نسبتهم بحوالى 61%.<ref>{{cite web |url=https://www.refworld.org/docid/526fb749b.html |title=Guatemala Minority Rights Group International, State of the World's Minorities and Indigenous Peoples 2013 - Guatemala |date=24 September 2013 |website=refworld |publisher=[[Minority Rights Group International]] |access-date=15 August 2021 }}</ref> [[File:Guatemala ethnie maya 2018.png|تصغير|left|نسبة الناس اللى بيعرفوا نفسهم كـمايا حسب البلدية سنة 2018]] الجواتيماليين البيض من أصل أوروبى، اللى بيتسموا كمان [[كريولو]]، ما بيتفصلوش فى التعداد عن اللادينو.<ref name="ReferenceA"/> أغلبهم من نسل مستوطنين ألمان و إسبان، و فيه كمان ناس من أصول إيطالية، و بريطانية، و فرنساوية، و سويسرية، و بلجيكية، و نيديرلاندية، و روسية، و دنماركية. المستوطنين الألمان بيتنسب ليهم إدخال تقليد شجرة عيد الميلاد لجواتيمالا.<ref>{{cite web|url=http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/traditions-world.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060905053744/http://www.urbanext.uiuc.edu/trees/traditions-world.html|url-status=dead|title=History of the Christmas Tree|archive-date=5 September 2006}}</ref> السكان بيشملوا كمان حوالى 110,000 سالڤادورى.{{بحاجة لمصدر|تاريخ=سبتمبر 2025}} [[جاريفونا|الجاريفونا]]، اللى أغلب أصولهم من أفارقة سود عاشوا و اتجوزوا من السكان الاصليين فى سانت ڤينسنت، عايشين أساسي فى [[ليفينجستون (جواتيمالا)|ليفينجستون]] و [[بويرتو باريوس]]. [[جواتيماليين أفارقة|الأفارقة الجواتيماليين]] و [[مولاتو|المولاتّو]] أغلب أصولهم من عمال مزارع الموز. فيه كمان سكان من أصول آسيوية، خصوصاً من أصل [[هان صينيين|صينى]]، و عرب مسيحيين من أصول [[لبنانيين|لبنانية]]، و [[فلسطينيين|فلسطينية]]، و [[سوريين|سورية]].<ref>Rodríguez, Luisa (29 August 2004) {{cite web |url=http://www.prensalibre.com/pl/2004/agosto/29/96392.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330000812/http://www.prensalibre.com/pl/2004/agosto/29/96392.html |archive-date=30 March 2009 |title=Guatemala como residencia |url-status=dead |access-date=1 June 2016 }}</ref> === اللغات === {{مفصلة|لغات جواتيمالا|الإسبانى الجواتيمالى}} {{bar box |title=اللغات فى جواتيمالا حسب اللغة الأم<ref>{{cite report|url=https://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_24/el_espanol_en_el_mundo_anuario_instituto_cervantes_2024.pdf|access-date=2025-05-25|title=El español en el mundo|page=34|lang=es|date=2024|publisher=[[Instituto Cervantes]]}}</ref> |titlebar=#ddd |left1=اللغة |right1=النسبة |float=right |bars= {{bar percent|[[اللغه الاسبانيه|الإسبانى]]|darkgreen|75.9}} {{bar percent|[[لغات المايا]]|purple|23.7}} {{bar percent|لغات تانية|blue|0.2}} {{bar percent|[[اللغه الانجليزيه|الإنجليزى]]|red|0.1}} {{bar percent|من غير لغة|green|0.1}} }} [[اللغه الاسبانيه]] هى اللغة الرسمية الوحيدة فى جواتيمالا. حوالى 93% من السكان بيتكلموها،<ref>{{Cite web|url=https://www.milmilagros.org/es-story/las-lenguas-indigenas-en-guatemala|title=Mil Milagros|website=[www.milmilagros.org|accessdate=19](http://www.milmilagros.org|accessdate=19) November 2025}}</ref> و بتتقدر كلغة أم لحوالى 75.9% من السكان. واحد و عشرين لغة من [[لغات المايا]] بيتكلمهم السكان، خصوصاً فى المناطق الريفية. فيه كمان لغتين من لغات السكان الاصليين مش من المايا: [[لغة شينكا|شينكا]]، و هى أصلية فى البلد، و [[لغة جاريفونا|جاريفونا]]، و هى لغة [[لغات أراواكية|أراواكية]] بتتقال على ساحل الكاريبى. قانون اللغات سنة 2003 بيعترف باللغات دى كلغات وطنية.<ref name="Decreto19-2003">{{cite web |access-date=10 June 2007 |url=http://www.oj.gob.gt/es/QueEsOJ/EstructuraOJ/UnidadesAdministrativas/CentroAnalisisDocumentacionJudicial/cds/CDs%20leyes/2003/Leyes%20en%20PDF/Decretos%202003/Decreto%2019-2003.pdf |title=Ley de Idiomas Nacionales, Decreto Número 19-2003 |language=es |publisher=El Congreso de la República de Guatemala}}</ref> === دمج السكان الاصليين و التعليم بلغتين === {{مفصلة|التعليم ثنائى اللغة بين الثقافات فى جواتيمالا}} خلال القرن الـ20، خطوات كتير حصلت علشان تدخل [[لغات المايا]] أكتر فى المجتمع و نظام التعليم فى جواتيمالا. العمليات دى ابتدت فى جزء كبير منها لأسباب سياسية، بس ساعدت كمان فى إحياء بعض لغات المايا و تطوير التعليم بلغتين. [[File:Idiomasmap Guatemala.svg|تصغير|خريطة اللغات فى جواتيمالا. المناطق المكتوب عليها «قشتالى» بتمثل الإسبانى.]] سنة 1945، الحكومة الجواتيمالية أسست المعهد الوطنى للسكان الاصليين بهدف تعليم أطفال المايا القراية و الكتابة بلغتهم الأم بدل الإسبانى فى البداية، علشان بعد كده يسهل دمجهم فى المجتمع الأوسع. تعليم القراية و الكتابة باللغة الأولى اتطور أكتر سنة 1952، لما معهد اللغويات الصيفى (SIL)، و مقره دالاس فى تكساس، تعاون مع وزارة التعليم الجواتيمالية. خلال سنتين، أعمال مكتوبة كتير بلغات المايا اتطبعت و اتنشرت، و ترجمة العهد الجديد اتقدمت بشكل كبير. برامج تانية حاولت تساعد طلبة المايا ينتقلوا للإسبانى، منها عمل أبجدية خاصة و تقديم تعليم ثنائى اللغة فى مناطق شعب كيكتشى. لما الإسبانى بقى اللغة الرسمية لجواتيمالا سنة 1965، الحكومة عملت برامج زى برنامج ''Castellanización'' و المدارس الإذاعية علشان تسرع انتقال طلبة المايا للإسبانى. المفارقة إن البرامج دى، رغم هدفها الدمج، ادّت المؤسسات أدوات تستخدم لغات المايا فى المدارس. سنة 1980، برنامج تجريبى اتعمل علشان الأطفال يتعلموا بلغتهم الأم لحد ما يبقوا قادرين على الإسبانى بشكل كافى. الطلبة فى البرنامج التجريبى حققوا نتايج دراسية أعلى من الطلبة اللى كانو بيدرسوا بالإسبانى بس. سنة 1987، التعليم ثنائى اللغة بقى رسمى فى جواتيمالا. === الدين === {{مفصلة|الدين فى جواتيمالا}} [[File:Guatemala City 3. catedral.jpg|تصغير|[[كاتدرائية مدينه جواتيمالا|الكاتدرائية المتروبوليتانية]] فى مدينه جواتيمالا]] [[المسيحيه]] ليها تأثير كبير على معظم المجتمع الجواتيمالى، سواء فى الثقافة أو فى الحياة الاجتماعية و السياسية. [[الكنيسه الكاتوليكيه]] كانت الطائفة المهيمنة فى البلد تاريخى بعد ما الإسبان دخلوها فى الفترة الاستعمارية، لكن جواتيمالا دلوقتى فيها طوايف مسيحية كتير. بين 2001 و 2012، نسبة الكاتوليك نزلت من 55% لـ47.9%.<ref>CID Gallup November 2001, September 2012</ref> فى نفس الفترة، نسبة [[بروتستانتيه|البروتستانت]] زادت من 30% لـ38.2%. الناس اللى قالوا إنهم من غير انتماء دينى نزلت نسبتهم من 12.7% لـ11.6%. الباقى، و منهم [[كنيسة يسوع المسيح لقديسين الأيام الأخيرة فى جواتيمالا|المورمون]]، و [[يهود جواتيمالا|اليهود]]، و [[الإسلام فى جواتيمالا|المسلمين]]، و [[بوذيه|البوذيين]]، كانو أكتر من 2% من السكان.<ref>{{cite web|url=https://www.ranchocolibri.net/prolades/cra/regions/cam/gte/guate_polls_1990-2018.pdf|title=Public opinion polls on religious affiliation in Guatemala: 1990-2018 |first1=Clifton L. |last1=Holland |via=Rancho Colibri |website=Prolades.com|access-date=9 April 2023}}</ref> من الستينات، و خصوصاً من بعد نهاية الحرب الأهلية، [[بروتستانتيه|البروتستانتية]] نمت بسرعة فى جواتيمالا، خصوصاً [[انجيليه|الإنجيلية]] و [[خمسينيه|الخمسينية]]، بسبب النشاط التبشيرى الكبير. البروتستانتية المسيحية دلوقتى بتتقدر بحوالى 45.7% من السكان.<ref name="cia" /> جواتيمالا اتوصفت إنها من أكتر بلاد امريكا اللاتينية إنجيلية.<ref>{{cite web |last1=Shellnutt |first1=Kate |title=Blessed Through Israel: How Guatemala's Evangelicals Inspired Its Embassy Move |url=https://www.christianitytoday.com/news/2018/may/jerusalem-embassy-guatemala-latin-america-pentecostals-zion.html |website=Christianity Today |date=17 May 2018 |access-date=8 January 2022}}</ref> النمو ده قوى بشكل خاص وسط سكان المايا. [[الكنيسة المشيخية الإنجيلية الوطنية فى جواتيمالا]] عندها 11 مجمع كنسى بلغات السكان الاصليين. [[كنيسة يسوع المسيح لقديسين الأيام الأخيرة]] زادت من حوالى 40,000 عضو سنة 1984 لـ164,000 سنة 1998، و فضلت تتوسع بعد كده. [[File:San andres xecul church 2009.JPG|تصغير|كنيسة استعمارية فى [[سان أندريس شيكول]]]] [[الكنيسه الأرثوذكسيه الشرقيه]] شافت نمو كبير كمان فى جواتيمالا، و مصادر أرثوذكسية بتتكلم عن مئات الآلاف من المتحولين خلال فترة قصيرة.<ref name=EOC3>{{cite web |last1=Jackson |first1=Fr. Peter |title=150,000 Converts in Guatemala |work=Interview Transcript |publisher=Ancient Faith Radio |date=13 September 2013 |url=http://www.ancientfaith.com/podcasts/features/150000_converts_in_guatemala/print |access-date=23 May 2014 |تاريخ-الأرشيف=2014-10-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141013125640/http://www.ancientfaith.com/podcasts/features/150000_converts_in_guatemala/print |url-status=dead}}</ref>{{Better source needed|reason=Current sources are only orthodox websites|date=October 2015}} [[ديانة المايا]] التقليدية لسه موجودة، و بعض ممارساتها دخلت جوه طقوس و عبادات كاتوليكية بعملية [[تثاقف دينى|التثاقف الدينى]]. الحكومة اشتغلت مان سياسة لتوفير مذابح فى مواقع أطلال المايا علشان تسهّل إقامة الطقوس التقليدية. === الهجرة === {{مفصلة|الهجرة لجواتيمالا}} خلال الفترة الاستعمارية، جواتيمالا كانت بتستقبل مستوطنين تقريب من [[اسبانيا]] بس. من نص القرن الـ19 و بداية القرن الـ20، جواتيمالا استقبلت موجات هجرة من اوروبا، خصوصاً من [[المانيا]]. المهاجرين دول عملوا مزارع بن و هيل فى [[التا ڤيراباز]]، و [[زاكابا]]، و [[كويتزالتينانجو]]، و [[باخا ڤيراباز]]، و [[ايزابال]]. أعداد أقل جت من اسبانيا، و [[فرنسا]]، و [[بلجيكا]]، و [[انجلترا]]، و [[ايطاليا]]، و [[السويد]]، و دول أوروبية تانية. مهاجرين أوروبيين كتير كانو سياسيين، و لاجئين، و رجال أعمال، و عائلات عايزة تستقر. لحد سنة 1950، جواتيمالا كانت من أكتر بلاد امريكا الوسطانيه استقبال للهجرة بعد [[كوستا ريكا]]. من تسعينيات القرن الـ19، الهجرة من شرق آسيا ابتدت كمان.{{Citation needed|date=March 2022}} و من بداية [[الحرب العالميه الاولانيه]]، الهجرة اليهودية زادت. فى النص التانى من القرن الـ20، الهجرة من بلاد امريكا اللاتينية لجواتيمالا زادت، خصوصاً من [[الميكسيك]]، و [[كوبا]]، و [[الارجنتين]]، بس كتير من المهاجرين دول كانو بيقعدوا فترة مؤقتة قبل ما يكملوا لـ[[امريكا]]. دلوقتى اكبر مجموعات المهاجرين جايين من [[السالڤادور]] و [[الميكسيك]]. {| class="sortable wikitable" |- | '''المقيمين المولودين برا جواتيمالا''' || '''السنة''' |- ! بلد الأصل || 2019 |- | {{SLV}} || align=right|19,704 |- | {{MEX}} || align=right|18,003 |- | {{USA}} || align=right|8,871 |- | {{NIC}} || align=right|8,787 |- | {{HND}} || align=right|8,608 |- | {{KOR}} || align=right|1,833 |- | {{ESP}} || align=right|1,354 |- | {{CRI}} || align=right|1,192 |- | {{COL}} || align=right|1,186 |- | {{BLZ}} || align=right|904 |- | '''المجموع''' || align=right|'''80,421''' |- | colspan="5" |<small>المصدر: DatosMacro.<ref>{{cite web |url=https://datosmacro.expansion.com/demografia/migracion/inmigracion/guatemala |title=Guatemala-Inmigración 2019 |language=es |website=Datosmacro |access-date=18 May 2022}}</ref></small> |} === التعليم === {{مفصلة|التعليم فى جواتيمالا}} [[File:Recursos Educativos.jpg|تصغير|مكتبة [[جامعة سان كارلوس فى جواتيمالا]]، رابع جامعة اتأسست فى الامريكتين]] التعليم فى جواتيمالا فى أغلبه حكومى، و الحكومة المركزية بتموله و بتشرف عليه. [[وزارة التعليم (جواتيمالا)|وزارة التعليم]] مسؤولة عن وضع و تنفيذ و متابعة السياسة التعليمية و المناهج على مستوى البلد. نظام التعليم بيتقسم لخمس مراحل، و بيشمل [[تعليم ابتدائى|التعليم الابتدائى]]، و بعده [[تعليم ثانوى|التعليم الثانوى]]، و [[تعليم عالى|التعليم العالى]] حسب مستوى التدريب الفنى.<ref name="es.wikisource.org">{{Cite web |title=Constitución de Guatemala - Wikisource |url=https://es.wikisource.org/wiki/Constituci%C3%B3n_de_Guatemala |access-date=4 February 2024 |website=es.wikisource.org |language=es}}</ref> التعليم بيتم بالإسبانى. المناطق اللى أغلب سكانها من السكان الاصليين فيها تعليم ثنائى اللغة بلغات السكان الاصليين.<ref name="es.wikisource.org"/> جواتيمالا فيها [[قائمة جامعات جواتيمالا|15 جامعة]]، واحدة حكومية و 14 خاصة. [[جامعة سان كارلوس فى جواتيمالا]]، اللى اتأسست سنة 1676، هى أقدم مؤسسة تعليم عالى فى جواتيمالا و رابع أقدم جامعة فى [[الامريكتين]].<ref>{{Cite web |date=29 January 2022 |title=Historia de la fundación de la Universidad de San Carlos de Guatemala |url=https://aprende.guatemala.com/centros-educativos/universidades/historia-de-la-fundacion-de-la-universidad-de-san-carlos-de-guatemala/ |access-date=4 February 2024 |language=es}}</ref> سنة 2023، جواتيمالا صرفت حوالى 3.2% من [[ناتج محلى إجمالى|الناتج المحلى الإجمالى]] على التعليم.<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/ |access-date=4 February 2024 |website=World Bank Open Data}}</ref> مشاركة الشباب فى التعليم فضلت تحدى مستمر، خصوصاً فى المناطق الريفية و مجتمعات السكان الاصليين. قلة تدريب المدرسين فى الريف من أسباب انخفاض مستويات القراية و الكتابة. رغم كده، نسبة القراية و الكتابة بين السكان اللى سنهم 15 سنة أو أكتر زادت من 74.5% سنة 2012 لـ82.1% سنة 2024. === الصحة === {{مفصلة|الصحة فى جواتيمالا}} سنة 2003، جواتيمالا كانت عندها بعض من أسوأ المؤشرات الصحية فى امريكا اللاتينية، منها معدلات عالية لوفيات الأطفال و متوسط عمر متوقع منخفض نسبى.<ref>{{cite web |publisher=The World Bank |title=Health and poverty in Guatemala, Volume 1 |last1=Gragnolati |first1=Michele |last2=Marini |first2=Alessandra |date=2003 |work=Poverty and Inequality |url=http://econ.worldbank.org/external/default/main?pagePK=64165259&theSitePK=477894&piPK=64165421&menuPK=64166093&entityID=000094946_0302070416252}}</ref> سنة 2012، جواتيمالا كان فيها حوالى 16,000 دكتور لحوالى 16 مليون شخص، يعنى تقريب نص نسبة الأطباء للسكان اللى [[منظمة الصحه العالميه]] كانت بتوصى بيها.<ref>{{cite web |title=The Healthcare System in Guatemala |website=Naraneta crossing |date=27 September 2012 |url=http://naranetacrossing.wordpress.com/2012/09/27/the-healthcare-system-in-guatemala/}}</ref> من بعد نهاية [[الحرب الاهليه فى جواتيمالا]]، وزارة الصحة وسعت الوصول للخدمات الصحية لحوالى 54% من سكان الريف.<ref name="www-wds.worldbank.org">{{citation |series=Universal Health Coverage Studies Series (UNICO) |issue=UNICO Studies Series No. 19 |first=Christine Lao |last=Pena |title=Improving Access to Health Care Services through the Expansion of Coverage Program (PEC): The Case of Guatemala |date=2013 |location=Washington, D.C. |page=7}}</ref> الحكومات المختلفة كانت عندها آراء مختلفة عن أحسن طريقة لإدارة الخدمات الصحية، سواء بالقطاع الحكومى أو الخاص، و عن حجم التمويل المطلوب.<ref name="www-wds.worldbank.org" /> سنة 2013، وزارة الصحة ماكانش عندها موارد مالية كفاية علشان تتابع و تقيّم برامجها.<ref name="www-wds.worldbank.org" /> سنة 2014، إجمالى الصرف الصحى الحكومى و الخاص كان بين 6.4% و 7.3% من الناتج المحلى الإجمالى.<ref>{{cite web |publisher=The World Bank |url=http://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.TOTL.ZS/countries/GT?display=graph |title=Health expenditure, total (% of GDP): Guatemala}}</ref> متوسط الصرف الصحى للفرد سنة 2012 كان حوالى 368 دولار فى السنة.<ref name="who.int">{{cite web |title=Countries: Guatemala |date=2012 |publisher=World Health Organization |url=http://www.who.int/countries/gtm/en/}}</ref> العيانين فى جواتيما مش ممكن يختاروا بين طرق علاج السكان الاصليين و الطب الغربى لما يتعاملوا مع النظام الصحى.<ref>{{cite book |first1=Walter Randolph |last1=Adams |first2=John P. |last2=Hawkins |title=Health Care in Maya Guatemala: Confronting Medical Pluralism in a Developing Country |location=Norman, Oklahoma |publisher=University of Oklahoma Press |date=2007 |pages=4–10}}</ref> فى [[مؤشر الجوع العالمى]] سنة 2024، جواتيمالا جات فى المركز 81 من أصل 127 بلد عندهم بيانات كفاية. نتيجتها كانت 18.8، و ده بيدل على مستوى متوسط من الجوع.<ref>{{Cite web |title=Global Hunger Index Scores by 2024 GHI Rank |url=https://www.globalhungerindex.org/ranking.html |access-date=2024-12-18 |website=Global Hunger Index (GHI)}}</ref> == ثقافة == {{Main|Culture of Guatemala}} [[File:Baile_de_la_Conquista.jpg|تصغير| [[بايلى دى لا كونكيستا|الرقصة التقليدية للغزو]]]] مدينة جواتيمالا فيها كتير من مكتبات ومتاحف البلاد، بما فيها الأرشيف الوطنى والمكتبة الوطنية و متحف الآثار و الإثنولوجيا، اللى فيه مجموعة واسعة من القطع الأثرية الماياوية. كما أنها فيها متاحف خاصة زى متحف إكسيل للمنسوجات والهدوم الأصلية و متحف بوبول فوه ، اللى بيركز على علم آثار المايا. يقع المتحفين فى حرم جامعة فرانسيسكو ماروكين . معظم البلديات اللى عددها 329 بلدية فى البلاد عندها متحف صغير على الأقل. === الفن === جواتيمالا طلعت فنانين كتير من السكان الاصليين، و فنانين كتير منهم بيمشوا على تقاليد فنية بترجع لقرون قبل وصول كولومبوس. تاريخ جواتيمالا الاستعمارى و بعد الاستعمارى، و احتكاكها بحركات فنية عالمية مختلفة، ساعد كمان فى ظهور فنانين جمعوا بين الأسلوب التقليدى [[بدائيه (فن)|البدائى]] أو [[فن فطرى|الفطرى]] و بين التقاليد الاوروبية و الامريكانيه الشمالية و تقاليد تانية. [[المدرسة الوطنية للفنون التشكيلية "رافاييل رودريجيز بادييا"]] هى أهم مدرسة فنون فى جواتيمالا، و عدد من أهم الفنانين من السكان الاصليين، اللى ااتخرجو كمان من المدرسة دى، أعمالهم موجودة فى المجموعة الدائمة لـ[[المتحف الوطنى للفن الحديث "كارلوس ميريدا"|المتحف الوطنى للفن الحديث]] فى العاصمة. من الفنانين الجواتيماليين المعاصرين اللى خدوا شهرة برا جواتيمالا داجوبيرتو ڤاسكيز، و [[لويس رولاندو إكسكياك شيكارا]]، و [[كارلوس ميريدا]]،<ref>{{cite web |url=http://www.latinartmuseum.com/merida.htm |title=retrieved September 28, 2009 |publisher=Latinartmuseum.com |date=1 October 2009 |access-date=1 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526201936/http://www.latinartmuseum.com/merida.htm |archive-date=26 May 2010 |url-status=live}}</ref> و [[انيبال لوبيز]]، و [[روبرتو جونزاليس جويرى]]، و [[المار روخاس|إلمار رينيه روخاس]].<ref>{{cite web |url=http://www.latinartmuseum.com/elmar_rojas.htm |title=Elmar Rojas y la utopia pictorica latinoamercana |work=Latin Art Museum |publisher=Latinartmuseum.com |access-date=1 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531042052/http://www.latinartmuseum.com/elmar_rojas.htm |archive-date=31 May 2010 |url-status=live}}</ref> === الأدب === {{معلومات اكتر|الأدب الجواتيمالى}} [[File:20240620 NP PRESIDENTE BERNARDO AREVALO Y KARIN HERRERA PARTICIPAN EN DIALOGO PREMIO NOBEL DE LA PAZ 054 (cropped).jpg|تصغير|الناشطة فى حقوق الإنسان و الكاتبة و الحاصلة على [[جايزة نوبل للسلام]]، [[ريجوبيرتا مينتشو]]]] * [[الجايزة الوطنية للأدب فى جواتيمالا]] هى جايزة بتتمنح مرة واحدة لكل كاتب، و بتكرم مجمل أعماله الأدبية. وزارة الثقافة و الرياضة بتديها كل سنة من سنة 1988. * [[ميجيل أنخيل أستورياس]] كسب [[جايزة نوبل فى الأدب]] سنة 1967. من أشهر كتبه رواية ''[[ال سينيور بريزيدينتى]]''، اللى مبنية على فترة حكم [[مانويل إسترادا كابريرا]]. * [[ريجوبيرتا مينتشو]]، اللى كسبت [[جايزة نوبل للسلام]] بسبب نضالها ضد اضطهاد السكان الاصليين فى جواتيمالا، معروفة بكتب زى ''I, Rigoberta Menchú''<ref>{{cite book |title=I, Rigoberta Menchu: An Indian Woman in Guatemala Paperback – January 12, 2010 |isbn=978-1844674183 |last1=Menchú |first1=Rigoberta |year=2009 |publisher=Verso Books}}</ref> و ''Crossing Borders''.<ref>{{cite book |title=Crossing Borders Hardcover – August 17, 1998 |year=1998 |isbn=1859848931 |url=https://archive.org/details/crossingborders00menc |last1=Menchú |first1=Rigoberta |publisher=Verso }}</ref> === السينما === المخرج الجواتيمالى [[خايرو بوستامانتى]] وصل لجمهور دولى بافلام بتركز على المجتمع و السياسة فى جواتيمالا دلوقتى، منها ''Ixcanul'' سنة 2015، و ''Temblores'' و ''La Llorona'' (''الست الندابة'') سنة 2019. === الإعلام و الأخبار === {{معلومات اكتر|الإعلام فى جواتيمالا}} من أهم الجرايد الوطنية فى جواتيمالا ''[[برينسا ليبرى]]''، و ''[[ال بيريوديكو (جواتيمالا)|إل بيريوديكو]]''، و ''[[سيجلو ڤينتيونو|سيجلو21]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.prensalibre.com/|title=Prensa Libre – Periódico líder de Guatemala|access-date=14 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080614153003/http://www.prensalibre.com/|archive-date=14 June 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.s21.com.gt/ |title=Siglo21.com.gt |access-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110303144144/http://www.s21.com.gt/ |archive-date=3 March 2011 |url-status=live}}</ref> جواتيمالا فيها كمان كذا قناة محلية و محطة راديو كبيرة، من ضمنهم ''إميسوراس أونيداس''، اللى هى واحدة من أهم محطات الراديو فى البلد. === المزيكا === {{معلومات اكتر|مزيكا جواتيمالا}} [[File:Concierto Ricardo Arjona Miami 2009.jpg|تصغير|upright|[[ريكاردو أرخونا]]، مغنى ليه مشوار فنى طويل، و مزيكته معروفة فى امريكا اللاتينية.]] مزيكا جواتيمالا فيها أنماط و أشكال كتير. التغيير الاجتماعى فى جواتيمالا اتأثر بمزيكا زى [[نويبا كانسيون]]، اللى بتمزج التاريخ، و القضايا دلوقتى ، و القيم السياسية، و نضالات الناس العاديين. [[حضارة المايا|المايا]] كان عندهم نشاط مزيكا قوى، و ده موثق فى [[ايقونوغرافيا|الأيقونوغرافيا]] بتاعتهم.<ref>{{cite thesis |access-date=1 June 2016 |url=https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/25824 |publisher=University of Texas ScholarWorks |title=Palatial soundscapes : music in Maya court societies |author=Bethany Kay Duke |date=May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914224115/https://repositories.lib.utexas.edu/handle/2152/25824 |archive-date=14 September 2016 |type=Thesis |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://bibliolore.org/2014/10/13/mayan-instrument-iconography/ |work=bibliolore |publisher=International Repertory of Music Literature |title=Mayan instrument iconography |date=13 October 2014 |access-date=19 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807124321/https://bibliolore.org/2014/10/13/mayan-instrument-iconography/ |archive-date=7 August 2016 |url-status=live }}</ref> جواتيمالا كانت كمان من أوائل مناطق [[العالم الجديد]] اللى دخلتها المزيكا الاوروبية، من سنة 1524. ملحنين كتير من عصور [[عصر النهضة|النهضة]]، و [[باروك|الباروك]]، و [[مزيكا كلاسيك|الكلاسيكية]]، و [[رومانتيكيه|الرومانسية]]، و المزيكا المعاصرة ساهموا بأعمال من أنواع مختلفة. [[ماريمبا|الماريمبا]]، اللى شبه [[زيلوفون|الزيلوفون]] الخشبى،<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/29/arts/music/29schw.html|title=The Marimba, Rich and Warm, Makes Itself Heard|last=SCHWEITZER|first=VIVIEN|date=29 June 2008|website=New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105220213/http://www.nytimes.com/2008/06/29/arts/music/29schw.html|archive-date=5 January 2018|url-status=live|access-date=4 June 2018}}</ref> هى الماكينة المزيكا الوطنية فى جواتيمالا، و مزيكتها منتشرة بشكل واسع فى البلد.<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music/also-performing-at-festival-in-the-park-1.715207|title=Also performing at Festival in the Park|last=Saeed|first=Saeed|date=22 March 2018|website=The National|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604065041/https://www.thenational.ae/arts-culture/music/also-performing-at-festival-in-the-park-1.715207|archive-date=4 June 2018|url-status=live|access-date=4 June 2018}}</ref> الماريمبا طورت ريبيرتوار كبير من القطع المزيكا المشهورة و المحبوبة، و بعضها منتشر من أكتر من قرن. ''Historia General de Guatemala'' نشرت سلسلة اسطوانات CD بتجمع المزيكا التاريخية لجواتيمالا، و بتشمل أنماط من عصر المايا، و الفترة الاستعمارية، و فترة الاستقلال، و العصر الجمهورى، لحد الوقت الحالى. فرق مزيكا معاصرة كتير فى جواتيمالا بتعزف [[مزيكا كاريبيه]]، و [[سالسا]]، و [[مزيكا جاريفونا]] المتأثرة بـ[[بونتا]]، و [[بوب لاتينى]]، و [[مزيكا الميكسيك|المزيكا الإقليمية الميكسيكية]]، و [[مارياتشى]]. === مطبخ === {{مفصلة|مطبخ جواتيمالا}} [[File:091225 tamales.JPG|تصغير|تاماليس سودا و حمرا فى جواتيمالا]] أكلات تقليدية كتير فى [[مطبخ جواتيمالا]] أصلها راجع لمطبخ [[المايا]]، و المكونات الأساسية فيها بتشمل [[دره|الدرة]]، و [[فلفل حار|الفلفل الحار]]، و [[فاصوليا سودا|الفاصوليا السودا]]. الأكلات التقليدية بتشمل كمان أنواع مختلفة من اليخنات، منها [[كاك إيك]] (''Kak-ik'')، و هى يخنة بالطماطم و [[ديك رومى|الديك الرومى]]، و [[بيبيان]]، و ''cocido''. جواتيمالا معروفة كمان بالـ''[[انتوخيتوس]]''، و هى وجبات خفيفة بتشمل [[تامال|تاماليس]] صغيرة اسمها ''chuchitos''، و [[موز بلانتين|بلانتين]] مقلى، و [[توستادا]] مع [[صلصة طماطم]]، أو [[جواكامولى]]، أو فاصوليا سودا. أكلات معينة الناس بتاكلها بشكل تقليدى فى أيام معينة من الأسبوع. زى ، من العادات المشهورة إن الناس ياكلوا ''paches''، و هى نوع من التامال معمول من [[بطاطس|البطاطس]]، يوم الخميس. أكلات معينة كمان مرتبطة بمناسبات خاصة، زى [[فيامبرى]] فى [[عيد كل القديسين]] يوم 1 نوفمبر، و التاماليس و ''ponche''، اللى هو [[بانش (مشروب)|بانش فواكه]]، و الاتنين منتشرين اوى حوالين [[عيد الميلاد]]. === رياضة === [[File:Estadio_Mateo_Flores_Guatemala.JPG|تصغير| ستاد دوروتيو جواموتش فلوريس فى [[مدينة جواتيمالا]]]] [[كورة قدم|كرة القدم]] هيا الرياضة الاكتر شعبية فى جواتيمالا، و شارك [[منتخب جواتيمالا لكره القدم|منتخبها الوطنى]] فى 18 نسخة من بطولة الكونكاكاف ، و كسبها مرة واحدة، سنة 1967 . بس، ما إتأهلش الفريق بعد [[كاس العالم لكورة القدم|لكأس العالم لكرة القدم]] . اتأسس الاتحاد الوطنى لكرة القدم فى جواتيمالا سنة 1919، و هو ينظم الدورى الوطنى للبلاد ومسابقاته ذات المستوى الأدنى. [[فوتسال|كرة الصالات]] هى أنجح [[رياضة جماعية]] فى جواتيمالا. [[منتخب جواتيمالا لكرة الصالات|منتخب جواتيمالا الوطنى لكرة الصالات]] كسب [[بطولة الكونكاكاف لكرة الصالات 2008]] لما جواتيمالا استضافت البطولة. المنتخب كمان جه فى المركز التانى فى [[بطولة الكونكاكاف لكرة الصالات 2012|بطولة 2012]] لما جواتيمالا استضافتها، و كسب الميدالية البرونزية فى [[بطولة الكونكاكاف لكرة الصالات 2016|2016]] و [[بطولة الكونكاكاف لكرة الصالات 2024|2024]].{{بحاجة لمصدر}} جواتيمالا شاركت لأول مرة فى كأس العالم لكرة الصالات عام [[بطولة العالم لكورة القدم جوه الصالات 2000|2000]] ، بصفتها الدولة المضيفة، ولعبت فى كل بطولة من [[بطولة العالم لكورة القدم جوه الصالات 2008|عام 2008]] . لم يسبق له أن تجاوز الجولة الأولى. كما شارك فى كل سباق جايزة كبرى لكرة الصالات من سنة 2009 ، ووصل دور ال4 سنة 2014 . اللجنة الأولمبية الجواتيمالية اتأسست سنة 1947 واعترفت بيها [[اللجنه الاوليمبيه الدوليه|اللجنة الأولمبية الدولية]] فى نفس السنه . شاركت جواتيمالا فى دورة الألعاب الأولمبية الصيفية سنة 1952 ، و فى كل دورة من دورة الألعاب الأولمبية الصيفية سنة 1968 . كما ظهرت فى نسخة واحدة من [[اوليمبياد شتا|دورة الألعاب الأولمبية الشتوية]] ، سنة 1988 . == شوف كمان == {{بوابه|Guatemala|Countries|Caribbean|Central America|Latin America|North America}} * مخطط جواتيمالا == ملحوظات == {{Notelist}} == مراجع == {{مصادر|20em}} == فهرس == {{refbegin|30em}} * {{cite book|last=Aguirre|first=Lily|url=https://books.google.com/books?id=LodnAAAAMAAJ|title=The land of eternal spring: Guatemala, my beautiful country|publisher=Patio Press|year=1949|page=253}} * {{cite book|last=Arévalo Martinez|first=Rafael|url=https://www.scribd.com/doc/190285559/Arevalo-Martinez-Ecce-Pericles#scribd|title=¡Ecce Pericles!|publisher=Tipografía Nacional|year=1945|location=Guatemala|language=es|access-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121083736/https://www.scribd.com/doc/190285559/Arevalo-Martinez-Ecce-Pericles#scribd|archive-date=21 November 2020|url-status=live}} * {{cite book|last=Aycinena|first=Pedro de|url=https://archive.org/details/concordatoen00unseguat|title=Concordato entre la Santa Sede y el presidente de la República de Guatemala|publisher=Imprenta La Paz|year=1854|location=Guatemala|language=la, es|author-link=Pedro de Aycinena}} * {{cite web | url = http://www.banguat.gob.gt/inc/ver.asp?id=/en/currency%20and%20bills/Monedas%20y%20Billetes%20Translation.htm&e=18108 | title = Ilustraciones de Cada una de las 11 Denominaciones. Anverso y Reverso | date = 29 December 1996 | website = Banguat.gob.gt | language = es | author = Banco de Guatemala | access-date = 22 September 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070607011018/http://www.banguat.gob.gt/inc/ver.asp?id=%2Fen%2Fcurrency+and+bills%2FMonedas+y+Billetes+Translation.htm&e=18108 | archive-date = 7 June 2007 | url-status = dead }} * {{cite journal|last=Barrientos|first=Alfonso Enrique|title=Ramón Rosa y Guatemala|journal=Revista del archivo y biblioteca nacionales|volume=27|issue=3–4|date=1948|location=Honduras|url=http://descargascdihh.ihah.hn/pdf/biblioteca/658/tomo_27/n03_04/rabv27p105a108.pdf|access-date=18 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219022739/http://descargascdihh.ihah.hn/pdf/biblioteca/658/tomo_27/n03_04/rabv27p105a108.pdf|archive-date=19 December 2014}} * {{Cite book|last=Benz|first=Stephen Connely|title=Guatemalan Journey|publisher=University of Texas Press|year=1996|isbn=978-0-292-70840-2}} *{{cite book|last=Blakeley|first=Ruth|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415462402/|title=State Terrorism and Neoliberalism: The North in the South|date=2009|publisher=[[Routledge]]|access-date=8 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614055306/http://www.routledge.com/books/details/9780415462402/|archive-date=14 June 2015|url-status=live|isbn=978-0415686174}} * {{cite book|last=Calvert|first=Peter|url=https://archive.org/details/guatemalanationi0000calv|title=Guatemala: A Nation in Turmoil|publisher=Westview Press|year=1985|location=Boulder, CO|url-access=registration|isbn=978-0-86531-572-3}} * {{cite book|last=Campbell|first=Lyle|title=American Indian languages: The historical linguistics of Native America|publisher=Oxford University Press|year=1997|location=New York, NY|isbn=0-19-509427-1}} * {{cite book|last=Chapman|first=Peter|title=Bananas: How the United Fruit Company Shaped the World|publisher=Canongate|year=2007|location=NY}} * {{cite book|author=Compagnie Belge de Colonisation|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Baie_et_Port_de_Santo_Thomas.jpg|title=Colonisation du district de Santo-Thomas de Guatemala par la Communauté de l'Union|publisher=Original held and digitised by the British Library|year=1844|series=Collection de renseignements publiés ou recueillis par la Compagnie|language=fr|access-date=10 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201135623/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Baie_et_Port_de_Santo_Thomas.jpg|archive-date=1 December 2021|url-status=live}} *{{cite web | url = http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots/mesoamerica/ | title = Biodiversity Hotspots-Mesoamerica-Overview | year = 2007 | website = Conservation International | ref = {{harvid|Conservation International|2007}} | access-date = 1 February 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080704190529/http://www.biodiversityhotspots.org/xp/hotspots/Mesoamerica | archive-date = 4 July 2008 }} * {{cite book|last=Cooper|first=Allan|url=https://books.google.com/books?id=Uyh8kdcuA1kC&pg=PA171|title=The Geography of Genocide|publisher=[[University Press of America]]|year=2008|page=171|access-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160245/https://books.google.com/books?id=Uyh8kdcuA1kC&pg=PA171|archive-date=22 January 2023|url-status=live|isbn=978-0-7618-4097-8}} * {{Cite book|last=Cullather|first=Nicholas|url=https://books.google.com/books?id=sp3IGB4csCQC|title=Secret History: The CIA's Classified Account of its Operations in Guatemala 1952–54|publisher=Stanford University Press|year=2006|edition=2nd|access-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160246/https://books.google.com/books?id=sp3IGB4csCQC|archive-date=22 January 2023|url-status=live|isbn=978-0-8047-5468-2}} * {{Cite report|last=Cullather|first=Nicholas|date=23 May 1997|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB4|title=CIA and Assassinations: The Guatemala 1954 Documents|series=National Security Archive Electronic|volume=Briefing Book No. 4|publisher=[[National Security Archive]]|access-date=14 February 2015|archive-date=10 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210090152/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB4/|url-status=live}} * {{cite book|last=de Aerenlund|first=C.|title=Voyage to an Unknown Land: The saga of an Italian Family from Lombardy to Guatemala|publisher=Xlibris Corporation|year=2006|isbn=1-4257-0187-6}} * {{Cite book|last=De los Ríos|first=Efraín|title=Ombres contra Hombres|publisher=Fondo para Cultura de la Universidad de México, México|year=1948|language=es}} * {{cite book|last=Dosal|first=Paul J.|title=Doing Business with the Dictators: A Political History of United Fruit in Guatemala|publisher=Scholarly Resources Inc.|year=1993|location=Wilmington, Delaware}} * {{Cite book|last=Forster|first=Cindy|url=https://books.google.com/books?id=5937zVXHZV8C|title=The time of freedom: campesino workers in Guatemala's October Revolution|publisher=University of Pittsburgh Press|year=2001|access-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021223800/https://books.google.com/books?id=5937zVXHZV8C|archive-date=21 October 2023|url-status=live|isbn=978-0-8229-4162-0}} * {{cite book|last=Foster|first=Lynn V.|title=A Brief History of Central America|publisher=Facts on File, Inc.|year=2000|location=New York, NY|isbn=0-8160-3962-3}} * {{cite book|last=Gleijeses|first=Piero|url=https://books.google.com/books?id=mS7ZVKa6i3AC&pg=PA134|title=Shattered hope: the Guatemalan revolution and the United States, 1944–1954|publisher=Princeton University Press|year=1991|location=United States|author-link=Piero Gleijeses|isbn=978-0-691-02556-8}} * {{cite book|last=González Davison|first=Fernando|title=La montaña infinita; Carrera, caudillo de Guatemala|publisher=Artemis y Edinter|year=2008|location=Guatemala|language=es|isbn=978-84-89452-81-7}} * {{Cite book|last=Grandin|first=Greg|url=https://archive.org/details/bloodofguatemala0000gran|title=The blood of Guatemala: a history of race and nation|publisher=Duke University Press|year=2000|url-access=registration|isbn=978-0-8223-2495-9}} * {{cite news|last=Hernández de León|first=Federico|author-link=Federico Hernández de León|title=El capítulo de las efemérides: José Milla y Rafael Carrera|newspaper=Diario La Hora|year=1959|location=Guatemala|language=es}} * {{cite book|last=Hernández de León|first=Federico|title=El libro de las efemérides|publisher=Tipografía Sánchez y de Guise|year=1930|volume=Tomo III|location=Guatemala|language=es}} * {{Cite book|last=Immerman|first=Richard H.|url=https://archive.org/details/ciainguatemalafo0000imme|title=The CIA in Guatemala: The Foreign Policy of Intervention|publisher=University of Texas Press|year=1982|url-access=registration|isbn=978-0-292-71083-2}} * {{cite web | url = http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores | title = Poblacion de Guatemala (Demografía) | year = 2014 | website = Instituto Nacional de Estadística (INE) | language = es | author = Instituto Nacional de Estadística | location = Guatemala | archive-url = https://web.archive.org/web/20140314175005/http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores | archive-date = 14 March 2014 }} * {{Cite book|last=LaFeber|first=Walter|url=https://archive.org/details/inevitablerevolu00laferich|title=Inevitable revolutions: the United States in Central America|publisher=W. W. Norton & Company|year=1993|url-access=registration|isbn=978-0-393-30964-5}} * {{Cite book|last1=Loveman|first1=Brian|url=https://books.google.com/books?id=U8MAN2Epwh0C|title=The Politics of antipolitics: the military in Latin America|publisher=Rowman & Littlefield|year=1997|edition=3rd, revised|last2=Davies|first2=Thomas M.|isbn=978-0-8420-2611-6}} * {{cite book|last=McCleary|first=Rachel|url=https://books.google.com/books?id=zEocngEACAAJ|title=Dictating Democracy: Guatemala and the End of Violent Revolution|publisher=University Press of Florida|year=1999|edition=Illustrated|isbn=978-0-8130-1726-6}} * {{cite journal|last=Miceli|first=Keith|title=Rafael Carrera: Defender and Promoter of Peasant Interests in Guatemala, 1837–1848|journal=The Americas|publisher=Academy of American Franciscan History|volume=31|issue=1|pages=72–95|year=1974|jstor=980382|doi=10.1017/S000316150008843X|s2cid=197669388}} *{{cite news|last=Navarro|first=Mireya|date=26 February 1999|title=Guatemalan Army Waged 'Genocide,' New Report Finds|url=https://www.nytimes.com/1999/02/26/world/guatemalan-army-waged-genocide-new-report-finds.html|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=20 November 2016|archive-date=27 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170227215408/http://www.nytimes.com/1999/02/26/world/guatemalan-army-waged-genocide-new-report-finds.html|url-status=live}} *{{cite book|last=Paterson|first=Thomas G.|title=American Foreign Relations: A History, Volume 2: Since 1895|publisher=Cengage Learning|year=2009|isbn=978-0-547-22569-2}} * {{cite web | url = http://rainforestcentralamerica.wordpress.com/2013/04/04/guatemala-rainforest-fact/ | title = Guatemala Rainforest Interesting fact {{pipe}} rainforest facts | date = 4 April 2013 | website = Rainforestcentralamerica.wordpress.com | author = Rain Forest Wordpress | access-date = 22 September 2013 | archive-date = 6 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181106183740/https://rainforestcentralamerica.wordpress.com/2013/04/04/guatemala-rainforest-fact/ | url-status = live }} *{{cite book|last1=Schlesinger|first1=Stephen|title=Bitter Fruit: The Story of the American Coup in Guatemala|publisher=David Rockefeller Center series on Latin American studies, Harvard University|year=1999|last2=Kinzer|first2=Stephen|isbn=978-0-674-01930-0}} * {{Cite book|last=Shillington|first=John|url=https://books.google.com/books?id=KJyWMjI4pfgC&pg=PA38|title=Grappling with atrocity: Guatemalan theater in the 1990s|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2002|pages=38–39|access-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021223800/https://books.google.com/books?id=KJyWMjI4pfgC&pg=PA38#v=onepage&q&f=false|archive-date=21 October 2023|url-status=live|isbn=9780838639306}} * {{cite book|last=Solano|first=Luis|url=http://www.albedrio.org/htm/documentos/EstudioFranjaTransversalNorteCEDFOG.pdf|title=Contextualización histórica de la Franja Transversal del Norte (FTN)|publisher=Centro de Estudios y Documentación de la Frontera Occidental de Guatemala, CEDFOG|year=2012|access-date=31 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113172058/http://www.albedrio.org/htm/documentos/EstudioFranjaTransversalNorteCEDFOG.pdf|archive-date=13 November 2014}} * {{Cite book|last=Streeter|first=Stephen M.|title=Managing the counterrevolution: the United States and Guatemala, 1954–1961|publisher=Ohio University Press|year=2000|isbn=978-0-89680-215-5}} * {{cite book|last=Torres Espinoza|first=Enrique|title=Enrique Gómez Carrillo, el cronista errante|publisher=Artemis-Edinter|year=2007|edition=2nd|location=Guatemala|language=es}} * {{cite book|last1=Trigger|first1=Bruce G.|title=The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas|year=2000|last2=Washburn|last3=Adams|first2=Wilcomb E.|first3=Richard E. W.}} * {{cite web | url = http://ccidinc.org/programs/countries.php?country_id_number=3 | title = Guatemala | year = 2006 | website = Community colleges for international development | author = Troika study abroad programs | archive-url = https://web.archive.org/web/20100918111113/http://ccidinc.org/programs/countries.php?country_id_number=3 | archive-date = 18 September 2010 | access-date = 12 June 2012 }} * {{cite web | url = http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf | title = Human Development Report 2011; Statistical annex | year = 2011 | website = United Nations | access-date = 22 December 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120111110322/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf | archive-date = 11 January 2012 }} * {{cite journal|first=Frederic S.|last=Weaver|title=Reform and (Counter) Revolution in Post-Independence Guatemala: Liberalism, Conservatism, and Postmodern Controversies|journal=Latin American Perspectives|volume=26|issue=2|jstor=2634298|date=March 1999|pages=129–158|doi=10.1177/0094582x9902600207|s2cid=143757705}} * {{cite book|last=White|first=Douglas R.|url=http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/pub/core11Casasola.pdf|title=The Marriage Core of the Elite Network of Colonial Guatemala|publisher=University of California, Irvine, School of Social Sciences|year=2002|location=Irvine, CA|archive-url=https://web.archive.org/web/20041210031143/http://eclectic.ss.uci.edu/~drwhite/pub/core11Casasola.pdf|archive-date=10 December 2004|url-status=live}} * {{cite book|last1=Woodward|first1=Ralph Lee|url=http://muse.jhu.edu/books/9780820343600|title=Rafael Carrera and the Emergence of the Republic of Guatemala, 1821–1871|publisher=University of Georgia Press|year=1993|location=Athens, GA|access-date=10 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105831/http://muse.jhu.edu/books/9780820343600|archive-date=4 March 2016|url-status=live|isbn=978-0-8203-1448-8}} {{refend}} == قرايه اكتر == {{refbegin|30em}} * {{cite news|newspaper=[[Diario de Centro América]]|title=Interview from Enrique Gómez Carrillo with His Excellency, President Manuel Estrada Cabrera|year=1898|location=Guatemala|last=Gómez Carrillo|first=Enrique|author-link=Enrique Gómez Carrillo|language=es}} * {{cite journal|url=https://www.academia.edu/3681333|title=The CIA and Jacobo Arbenz: The story of a disinformation campaign|last=Garcia Ferreira|first=Roberto|journal=Journal of Third World Studies|year=2008|volume=XXV|issue=2|page=59|location=United States|access-date=3 December 2017|archive-date=19 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219102725/https://www.academia.edu/3681333|url-status=live}} * {{cite book|last=Koeppel|first=Dan|url=https://archive.org/details/bananafateoffrui00koep|title=Banana: The Fate of the Fruit That Changed the World|publisher=Hudson Street Press|year=2008|location=New York|page=[https://archive.org/details/bananafateoffrui00koep/page/153 153]|url-access=registration|isbn=9781101213919}} * {{Cite book|last=Krehm|first=William|url=https://books.google.com/books?id=dAUd1NHWGhIC|title=Democracies and Tyrannies of the Caribbean in the 1940s|publisher=COMER Publications|year=1999|isbn=978-1-896266-81-7}} * {{cite book|last=Marroquín Rojas|first=Clemente|title=Francisco Morazán y Rafael Carrera|publisher=Piedrasanta|year=1971|location=Guatemala|language=es}} * {{cite book|last=Martínez Peláez|first=Severo|title=Racismo y Análisis Histórico de la Definición del Indio Guatemalteco|publisher=Universitaria|year=1988|location=Guatemala|language=es}} * {{cite book|last=Martínez Peláez|first=Severo|title=La patria del criollo; ensayo de interpretación de la realidad colonial guatemalteca|publisher=Ediciones en Marcha|year=1990|location=México|language=es}} * {{Cite book|last=McCreery|first=David|url=https://books.google.com/books?id=0mpsg65LOMcC|title=Rural Guatemala, 1760–1940|publisher=Stanford University Press|year=1994|isbn=978-0-8047-2318-3}} * Medina, José Toribio. ''La imprenta en Guatemala (1660-1821)'' por José Toribio Medina. Chile: Impreso en casa del autor, 1910, 1910. * {{cite book|last=Mendoza|first=Juan Manuel|title=Biografía de Enrique Gómez Carrillo: su vida, su obra y su época|publisher=Tipografía Nacional|year=1946|edition=2nd|location=Guatemala|language=es}} * {{cite news|url=http://servicios.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/noviembre05/201105/dfondo.shtml|title=Yo, el Supremo|last=Montenegro|first=Gustavo Adolfo|newspaper=Revista Domigo de Prensa Libre|year=2005|access-date=20 July 2014|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081159/http://servicios.prensalibre.com/pl/domingo/archivo/revistad/2005/noviembre05/201105/dfondo.shtml|archive-date=6 October 2014}} * {{cite book|last1=Montúfar|first1=Lorenzo|title=El centenario del general Francisco Morazán|publisher=Tipografía Nacional|year=1892|location=Guatemala|language=es|last2=Salazar|first2=Ramón A.}} * {{Cite book|last=Rabe|first=Stephen G.|url=https://archive.org/details/eisenhowerlatina0000rabe|title=Eisenhower and Latin America: The Foreign Policy of Anticommunism|publisher=University of North Carolina Press|year=1988|location=Chapel Hill|url-access=registration|isbn=978-0-8078-4204-1}} * {{cite book|last=Rosa|first=Ramón|url=http://www.cervantesvirtual.com/obra/historia-del-benemerito-gral-don-francisco-morazan-ex-presidente-de-la-republica-de-centroamerica/|title=Historia del Benemérito Gral. Don Francisco Morazán, ex Presidente de la República de Centroamérica|publisher=Ministerio de Educación Pública, Ediciones Técnicas Centroamericana|year=1974|location=Tegucigalpa|language=es|author-link=Ramón Rosa|access-date=10 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106193209/http://www.cervantesvirtual.com/obra/historia-del-benemerito-gral-don-francisco-morazan-ex-presidente-de-la-republica-de-centroamerica/|archive-date=6 November 2018|url-status=live}} * {{cite book|last=Rugeley|first=Terry|title=Yucatan's Maya Peasantry and the Origins of the Caste War|publisher=University of Texas|year=1996|location=San Antonio, TX|isbn=978-0-292-77078-2}} * {{cite book|last=Rugeley|first=Terry|url=https://books.google.com/books?id=dildxZvRwxQC|title=Maya Wars: Ethnographic Accounts from Nineteenth Century Yucatan|publisher=University of Oklahoma Press|year=2001|location=Norman|isbn=978-0-8061-3355-3}} * {{Cite book|last=Sabino|first=Carlos|title=Guatemala, la historia silenciada (1944–1989)|publisher=Fondo Nacional para la Cultura Económica|year=2007|volume=Tomo 1: Revolución y Liberación|location=Guatemala|language=es}} * {{cite book|last1=Stephens|first1=John Lloyd|url=https://archive.org/details/incidentstravel00cathgoog|title=Incidents of travel in Central America, Chiapas, and Yucatan|publisher=Arthur Hall, Virtue and Co.|year=1854|location=London, England|last2=Catherwood|first2=Frederick}} * {{Cite book|last1=Striffler|first1=Steve|url=https://archive.org/details/bananawars01unse|title=Banana wars: power, production, and history in the Americas|publisher=Duke University Press|year=2003|url-access=registration|last2=Moberg|first2=Mark|isbn=978-0-8223-3196-4}} * {{cite book|last=Taracena|first=Arturo|url=http://www.afehc-historia-centroamericana.org/index.php?action=fi_aff&id=244|title=Invención criolla, sueño ladino, pesadilla indigena, Los Altos de Guatemala: de región a Estado, 1740–1871|publisher=Biblioteca básica de historia de Guatemala|year=2011|edition=3rd|location=Guatemala|language=es|access-date=10 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109073146/http://www.afehc-historia-centroamericana.org/index.php?action=fi_aff&id=244|archive-date=9 January 2016|url-status=dead|isbn=978-9929-587-42-7}} * {{cite book|title=Politics of Latin America: The Power Game|publisher=Oxford University Press|year=2002|editor-last=Vanden|editor-first=Harry E.|chapter=Chapter Ten: Guatemala|editor-last2=Prevost|editor-first2=Gary|isbn=0-19-512317-4}} {{refend}} == لينكات برانيه == * [https://web.archive.org/web/20130117025729/http://uzonreport.com/?page_id=124 جواتيمالا بعد الحرب 1996-2000، صور فوتوغرافية لجورج أوزون] (أرشيف 17 يناير 2013) * [https://web.archive.org/web/20180309063237/http://latitudylongitud.com/ البحث فى خريطة جواتيمالا باستخدام خطوط الطول والعرض] (تمت أرشفته فى 9 مارس 2018) * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/701217/Guatemala جواتيمالا&nbsp;– مقالة عن البلد] – ''[[انسيكلوبيديا بريتانيكا|موسوعة بريتانيكا]]'' * [https://web.archive.org/web/20090814100556/http://www.guatemala.gob.gt/ حكومة جواتيمالا] {{In lang|es}} (تمت الأرشفة فى 14 اغسطس 2009) * [https://web.archive.org/web/20081210073759/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-g/guatemala.html رئيس الدولة و أعضاء مجلس الوزراء] (تمت أرشفة دى الوثيقة فى 10 ديسمبر 2008) * [https://web.archive.org/web/20260116194450/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guatemala/ جواتيمالا] . ''كتاب حقائق العالم'' . [[وكالة المخابرات الامريكانيه|وكالة المخابرات المركزية]] . * [https://web.archive.org/web/20080607084913/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/guatemala.htm جواتيمالا] فى ''مكتبات جامعة كاليفورنيا فى بيركلى ('' منشورات حكومية) (تمت أرشفة بتاريخ 7 يونيه 2008) * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1215758.stm نبذة عن جواتيمالا] من [[بى بى سى نيوز]] . * أطلس ويكيميديا لجواتيمالا * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GT توقعات التنمية الرئيسية لجواتيمالا] من مؤسسة "إنترناشونال فيوتشرز" . * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/guatemala/ أرشيف الأمن القومي: مشروع جواتيمالا] * [http://www.inguat.gob.gt/ هيئة السياحة فى جواتيمالا]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/GTM/Year/2012/Summary ملخص إحصاءات التجارة فى جواتيمالا من البنك الدولي] {{Adjacent communities|Center={{flag|Guatemala}}|N={{flagicon|MEX}} [[Yucatán Peninsula]]|NE={{flag|Belize}}|E=''[[Caribbean Sea]]''<br />{{flag|Honduras}}|SE={{flag|El Salvador}}|S=''[[Pacific Ocean]]''|SW=''[[Pacific Ocean]]''|W={{flagicon|MEX}} [[Chiapas]]|NW={{flagicon|MEX}} [[Tabasco]]}}{{Guatemala topics}}{{أشرطة}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:بلاد امريكا الشماليه]] [[تصنيف:جمهوريات]] [[تصنيف:اماكن كانت مستعمرات اسبانى]] [[تصنيف:جواتيمالا]] [[تصنيف:CS1 الفرنسية-language sources (fr)]] [[تصنيف:CS1 الإسبانية-language sources (es)]] [[تصنيف:Articles including recorded pronunciations]] [[تصنيف:Articles containing explicitly cited English-language text]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا باللاتينية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالإسبانية]] hjhys1pt0uc2fjorgrbiw2yzdbzxm6d 10 29096 13235733 12550388 2026-09-18T10:52:27Z Ghaly 11 #تحويل 13235733 wikitext text/x-wiki #تحويل [[قالب:صندوق معلومات قديس]] 7wfspd1it1y7mgf4o1oxvooeq77k96u 0 33140 13235554 13235510 2026-09-17T12:10:37Z El Gaafary 18310 13235554 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}} '''جانا كوفا''' (Jana Cova) ([[13 ابريل]] [[1980]] -) ممثلة بورنوجرافية تشيكية من اصل بولندى ، اسمها الحقيقى جانا اوجسكا (Jana Oujeska) == نشأتها == [[ملف:AN Jana Cova 1.jpg|right|thumb|250px|جانا كوفا]] اتولدت جانا كوفا يوم [[13 ابريل]] [[1980]] فى [[براج]] عاصمة [[تشيكيا]] == شغلها == [[ملف:Teagan Presley, Jana Cova, Sophia Santi AVN Awards 2006.jpg|thumb|250px|جانا كوفا فى الوسط بين الممثلتين البورنوجرافيتين [[صوفيا سانتى]] (Sophia Santi) على اليمين و [[تيجان بريسلى]] (Teagan Presley) على الشمال]] فى سنة [[2002]] دخلت جانا كوفا فى مجال ال[[بورنوجرافيا]] [http://www.clubjanacova.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604173720/http://www.clubjanacova.com/|date=2017-06-04}} [http://everipedia.org/wiki/lang_en/jana-cova] [http://www.boobpedia.com/boobs/Jana_Cova] [http://www.wikiporno.org/wiki/Jana_Cova] [http://sv.pornopedia.com/wiki/Jana_Cova] [http://www.freeones.com/jana-cova/profile] [http://www.imdb.com/name/nm1218973] [http://www.iafd.com/person.rme/perfid=janacova/gender=f/jana-cova.htm] [http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=30117] {{تصنيف كومونز|Jana Cova}} == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * {{روابط فنية}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]] [[تصنيف:موديلات عريانة]] [[تصنيف:ممثلات شبقيات]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]] [[تصنيف:تشيكيين بولانديين]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات تشيكيات]] gihvrs3um01m7q3oxdh1hji21wyo435 0 86350 13235555 13070137 2026-09-17T12:13:04Z El Gaafary 18310 13235555 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}} '''نيكيتا دينيس''' (Nikita Denise) ([[25 يوليه]] [[1976]] -) ممثلة ومخرجة بورنوجرافية تشيكية == نشأتها == [[ملف:Nikita Denise, 2005 (cropped).JPG|right|thumb|250px|نيكيتا دينيس]] اتولدت نيكيتا دينيس يوم [[25 يوليه]] [[1976]] فى مدينة [[برنو]] فى [[تشيكيا]] == شغلها == [[ملف:Nikita Denise DSC 0083.JPG|thumb|250px]] فى سنة [[2000]] دخلت نيكيتا دينيس فى مجال ال[[بورنوجرافيا]] [http://www.nikitadenise.com]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126021057/http://www.nikitadenise.com/|date=2021-01-26}} [http://everipedia.org/wiki/lang_en/Nikita_Denise] {{Dead link|date=May 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} [http://www.boobpedia.com/boobs/Nikita_Denise] [http://www.babepedia.com/babe/Nikita_Denise] [http://www.wikiporno.org/wiki/Nikita_Denise] [http://www.wikiwand.com/cs/Nikita_Denise] [http://www.freeones.com/nikita-denise/profile] [http://www.imdb.com/name/nm0219196] [http://www.iafd.com/person.rme/perfid=nikitadenice/gender=f/nikita-denise.htm] [http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=23409] {{تصنيف كومونز|Nikita Denise}} == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * {{روابط فنية}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]] [[تصنيف:مخرجات بورنوجرافيات]] [[تصنيف:موديلات عريانة]] [[تصنيف:رقاصات استربتيز]] [[تصنيف:ممثلات شبقيات]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]] [[تصنيف:فايزين بجوايز ايه فى ان]] [[تصنيف:غجريين]] [[تصنيف:امريكان تشيكيين]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات تشيكيات]] p8e4td1dmo5tng3zzw1dopza6r9e5nv 0 87883 13235655 10894336 2026-09-17T21:09:23Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: }} ← }}، الوسطى ← الوسطانيه 13235655 wikitext text/x-wiki {{معلومات كائن}} [[ملف:Ipomoea batatasL ja01.jpg|تصغير|البطاطا الحلوة]] ال'''بطاطا''' فى مصر وبتتسمى فى الدول العربية البطاطا الحلوة وبيسموا البطاطا بطاطس هى نبات جذرى وليها طعم سكرى حلو. == الوصف النباتى == الجزء المستعمل للأكل جدر منفوخ ، كبير،، طعمها حلو. اصل البطاطا [[امريكا الوسطانيه]] و [[امريكا الجنوبيه|امريكا الجنوبية]]. حسب [[منظمة الأغذية والزراعة|الفاو]] سنة [[2005]] [[الصين]] هى أكتر دولة فى العالم بتزرع بطاطا؛ بتوفر حوالى 83 ٪ من امدادات العالم [http://faostat.fao.org/ منظمة الأغذية والزراعة] == الفوائد الصحية == البطاطا الحلوة مصدر كويس للبروتينات القليلة السعرات عكس باقى الخضروات النشوية , هيا قليلة برضه فى السكر. وفوايد البطاطا ممكن نلخصها فى النقاط دي: * تخفيف الالتهابات: بتعمل على مقاومة الالتهابات زى الربو والنقرس والمفاصل. * بتلين الجهاز الهضمي * صحية للقلب علشان فيها البوتاسيوم اللى بيحافظ على توازن السوايل بالجسم * بتحمى المدخنين من امراض الرئة علشان فيها فيتامين أ كتير * غذاء كويس للرضع * ممكن تزود الأجسام الرفيعةة * بتتخلص من التجاعيد اللى فى الوش * بتحمى من امراض العيون * بتساعد فى تنظيم السكر بالدم == لينكات برانيه == * [http://www.فوائد.net/2014/03/sweet-potato-health-benefits.html فوائد البطاطا الحلوة ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140501011307/http://www.xn--lgbbz3e9a.net/2014/03/sweet-potato-health-benefits.html |date=2014-05-01}} {{تصنيف كومونز|Ipomoea batatas}} [[تصنيف:نباتات]] 0s18pfezq2udxmklgmxdhlt0f2q5ud0 0 90912 13235681 13188885 2026-09-18T02:13:46Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235681 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص}}'''سيلين ديون''' مغنيه [[كاناديين|كاناديه]] مشهوره '''سيلين مارى كلوديت ديون''' CC OQ ( {{IPAc-en|s|eɪ|ˌ|l|iː|n|_|d|i|ˈ|ɒ|n}} say-LEEN dee- ON ؛ {{Efn|Although common to pronounce her name as {{IPAc-en|s|ə|'|l|iː|n|_|d|i|ˈ|ɒ|n}} {{respell|sə|LEEN|_|dee|ON}}, the [[Longman Dictionary of Contemporary English]] has the pronunciation listed as {{IPAc-en|s|eɪ|ˌ|l|iː|n|_|d|i|ˈ|ɒ|n}}.<ref>{{مرجع ويب |url=https://www.ldoceonline.com/dictionary/celine-dion |title=Dion, Céline |work=[[Longman Dictionary of Contemporary English]] |publisher=[[Longman]] |access-date=6 September 2019}}</ref> The word "Dion" is also pronounced in UK as {{IPAc-en|ˈ|d|iː|ɒ|n}} {{respell|-_|DEE|on}}.<ref>{{مرجع ويب |title=Definition of 'Dion' |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/dion |website=[[Collins English Dictionary]] |year=2015 |access-date=19 November 2015}}</ref> In French, her name is pronounced as {{IPA-fr|selin maʁi klodɛt djɔ̃|}}, with "Dion" being pronounced in [[Quebec French]] as {{IPA-frdia|- d͡zjɔ̃|}}.}} من مواليد 30 مارس 1968) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.biography.com/musician/celine-dion | title = Celine Dion | publisher = Biography.com | accessdate = 27 March 2020 }}</ref> مغنية كندية. يشار ليها باسم " ملكة Power Ballads " ، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.mtv.com/news/2548040/amas-90s-moments/ | title = 9 Moments From The AMAs That Prove The Dream Of The '90s Is Alive | date = 23 November 2015 | publisher = MTV | accessdate = 26 November 2018 | authors = Roth Madeline | archive-date = 2015-11-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151124233735/http://www.mtv.com/news/2548040/amas-90s-moments/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/celine-dions-lasting-power-of-love | title = Celine Dion's lasting Power Of Love | date = 10 May 2018 | website = [[The Straits Times]] | accessdate = 26 November 2018 | authors = Raguraman Anjali | تاريخ-الأرشيف = 2018-05-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180511082123/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/celine-dions-lasting-power-of-love | url-status = dead }}</ref> هيا مشهورة بأغانيها القوية والماهرة من الناحية الفنية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.becomesingers.com/singer-success/celine-dion-perfect-singing-voice | title = Celine Dion: Perfect Singing Voice | date = 22 March 2020 | website = Become Singers | accessdate = 20 April 2020 | تاريخ-الأرشيف = 2016-06-19 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20160619055529/http://www.becomesingers.com/singer-success/celine-dion-perfect-singing-voice | url-status = dead | archive-date = 2016-06-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160619055529/http://www.becomesingers.com/singer-success/celine-dion-perfect-singing-voice }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.onthisday.com/people/celine-dion | title = Celine Dion | website = On This Day | accessdate = 20 April 2020 }}</ref> فيها مزيكتها أنواع زى مزيكا [[بوب|البوب]] [[مزيكا الروك|والروك]] و [[ريذم اند بلوز|R & B]] والانجيل [[مزيكا كلاسيك|والمزيكا الكلاسيكية]] . تسجيلاتها بالانجليزى و الفرنساوى بشكل أساسى ، رغم أنها غنت كمان باللغات الاسبانى و الطليانى و الألمانى و اللاتينى و اليابانى و الصينى. اتولدت ديون فى عيلة كبيرة فى شارلمان ، كيبيك ، وظهرت كنجمة مراهقة فى بلدها الأم بسلسلة من ألبومات اللغة الفرنسية فى التمانينات. كسبت شهرة دولية من فى فوزها فى مسابقة الأغنية الاوروبية سنة 1988 ، مثلت سويسرا بأغنية " Ne partez pas sans moi ". بعد ما تعلمت التحدث باللغة الانجليزية ، وقعت مع Epic Records فى امريكا. أسسها ألبومها الاولانى باللغة الانجليزية ، ''Unison'' (1990) ، كفنانة بوب قابلة للحياة بشكل أساسى فى امريكا الشمالية و كتير من الأسواق الناطقة باللغة الانجليزية ، فى الوقت نفسه أعطتها ''The Color of My Love'' (1993) نجمتها العالمية.واصلت ديون نجاحها طول التسعينيات من فى كتير من ألبومات اللغة الانجليزية الاكتر مبيع فى التاريخ ، زى ''Falling into You'' (1996) ، ''Let's Talk About Love'' (1997) ، اللى تم اعتماد الماس فى امريكا باكتر من 30 مليون مبيعات حول العالم كل. كما أصدرت سلسلة من الأغانى العالمية الأولى ، بما فيها " قوة الحب " ، " ثينك تويس " ، " لأنك أحببتنى " ، " كل شيء يرجع الى دلوقتى " ، " قلبى هايستمر " ، " أنا ملاكك " و " أنا على قيد الحياة ". واصل ديون اصدار ألبومات فرنسية بين كل سجل انجليزى ؛ بقا ''D'eux'' (1995) الألبوم الاكتر مبيع باللغة الفرنسية على الاطلاق ، فى حين تم اعتماد ''S'il suisait d'aimer'' (1998) و ''Sans attre'' (2012) و ''Encore un soir'' (2016) فى فرنسا . فى العقد 1 القرن الواحد و عشرين ، قامت ببناء سمعتها كعازفة حية ناجحة مع A New Day ... فى Las Vegas Strip (2003–07) ، هيا أعلى اقامة حفلات مزيكا ربح على الاطلاق ، وجولة Take Chances World Tour (2008–) 09) ، هيا واحدة من جولات الحفلات المزيكا الاكتر ربح فى العقد 1 القرن الواحد و عشرين .اعتبرتها مجلات كتير واحده من أعظم المطربين فى المزيكا. مع مبيعات قياسية تقدر بـ 200 مليون فى كل اماكن العالم ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.independent.ie/entertainment/music/celine-dion-and-james-corden-recreate-famous-titanic-scene-for-carpool-karaoke-38132381.html | title = Celine Dion and James Corden recreate famous Titanic scene for Carpool Karaoke | date = 21 May 2019 | website = independent | language = en | accessdate = 29 September 2021 }}</ref> هيا فنانة التسجيل الكندية الاكتر مبيع ، و الفنانة الفرنسية الاكتر مبيع ، و واحدة من احسن فنانى التسجيلات مبيع على الاطلاق . سنة 2003 ، تم تكريمها على ايد الاتحاد الدولى لصناعة التسجيلات الصوتية (IFPI) لبيعها اكتر من 50 شركة مليون ألبوم فى اوروبا. باعت سبعة من ألبوماتها ما يقلش عن 10 ملايين نسخة فى كل اماكن العالم ، هيا تانى اكتر ألبومات الستات فى التاريخ . اخدت خمس [[جرامى|جوايز جرامى]] ، و اخدت درجتى دكتوراه فخرية فى المزيكا من [[كلية بيركلى للمزيكا]] و [[جامعة لاڤال]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/celine-dion-receive-honorary-doctorate-degree-berklee-college-76746371 | title = Celine Dion to receive honorary doctorate degree from Berklee College of Music | website = Good Morning America | language = en | accessdate = 29 March 2022 }}</ref> ''بيلبورد'' اديتها لقب " ملكة الكبار المعاصرة " لامتلاكها اكتر الأغانى المعاصرة للكبار للفنانة. كمان ديون هيا سادس احسن عازفة منفردة على الاطلاق فى تاريخ Billboard 200. فى نهايةسنة 2009 ، تم الاعتراف بـ Dion على ايد ''Los Angeles Times'' كاحسن فنان فى ذلك العقد ، تجاوزت مبيعات الألبوم و ايرادات الحفلات المزيكا 747 مليون دولار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.grammy.com/news/grammy-winners-to-perform-at-haiti-benefit | title = GRAMMY Winners To Perform At Haiti Benefit | website = www.grammy.com | accessdate = 6 July 2022 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-jan-19-la-et-ultimate-top1019-2010jan19-story.html | title = Celine Dion reaches peak of Ultimate Top 10 | date = 2010-01-19 | website = Los Angeles Times | language = en-US | accessdate = 2023-05-12 | authors = Randy Lewis }}</ref> == الحياة و الوظيفة == === 1968-1989: بدايات الحياة والبدايات المهنية === [[ملف:Céline_Dion_1986.jpg|تصغير|ديون سنة 1986]] اتولد ديون فى شارلمان ، كيبيك ، {{حول|15|mi|km}} شمال شرق مونتريال ، الأصغر بين 14 طفل من تيريز ( née Tanguay ، 1927–2020) ، ست بيت ، و Adhémar Dion (1923–2003) ، جزار ، الاتنين من أصل فرنسى.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.perche-quebec.com/files/celine/individus/celine_en.htm | title = Celine Dion: From the Perche (France) to Las Vegas | website = perche-quebec.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110513183630/http://www.perche-quebec.com/files/celine/individus/celine_en.htm | archivedate = 13 May 2011 | accessdate = 23 January 2016 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.filmreference.com/film/75/Celine-Dion.html | title = Celine Dion Biography | publisher = Filmreference.com | accessdate = 18 April 2014 }}</ref> نشأت [[كنيسة الروم الكاتوليك|كاثوليكية رومانية]] فى بيت فقير ، لكن حسب حسابها الخاص ، كان بيت سعيدًا فى شارلمان.<ref name="autogenerated12">"Profiles of Celine Dion, Enrique Iglesias, Moby".</ref> طول عمر كانت المزيكا جزء رئيسى من عيلة ديون ، وسميت على اسم أغنية "سيلين" ، اللى سجلها المغنى الفرنساوى [[هوجو اوفراى|هوغز أوفراى]] قبل سنتين من ولادتها. فى 13 اغسطس 1973 ، ظهرت علن لأول مرة فى حفل زفاف اخوها ميشيل ، وصلت أغنية [[كريستين شاربونو]] "Du fil، des aiguilles et du coton".<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.portrait-star.fr/st-celine-dion.html | title = Céline Dion Biography | publisher = Portrait-star.fr | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120405132148/http://www.portrait-star.fr/st-celine-dion.html | archivedate = 5 April 2012 | accessdate = 18 April 2014 | authors = jmaster }}</ref> واصلت العزف مع أشقائها فى حانة البيانو الصغيرة لوا عندهااللى تسمى ''Le Vieux Baril'' ، "The Old Barrel". تعرضت لعدد من الحوادث لما كانت طفلة صغيرة ، بما فيها حادثة فى الخامسة من عمرها لما صدمتها عربية فى الوقت نفسه كان والدها واخوها كليمان ينظران. تم ادخالها للمستشفى لمده صغيره بسبب ارتجاج فى المخ. منذ سن مبكرة ، كانت تحلم تكون فنانة. فى مقابلة سنة 1994 مع ''People'' ، تتذكر ، "اشتقت لعيلتى ومنزلى ، لكننى لست نادم على فقدان مراهقتى. كان عند حلم واحد: أردت أن بقا مغنية. " <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.people.com/people/article/0,,20108321,00.html | title = North Star | date = 13 June 1994 | website = [[People (magazine)|People]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121021042024/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20108321%2C00.html | archivedate = 21 October 2012 | accessdate = 10 February 2012 | authors = Sanz Cynthia }}</ref> لما كانت طفلة فى كيبيك ، شاركت ديون فى برامج المرشدات كعضو فى Girl Guides of Canada .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cambridgetimes.ca/opinion-story/6155448-celine-dion-margaret-atwood-among-long-list-of-girl-guides/ | title = Opinion {{!}} Celine Dion, Margaret Atwood among long list of Girl Guides | date = 2 December 2015 | website = CambridgeTimes.ca | language = en-CA | accessdate = 23 April 2020 }}</ref> فى سن 12 ، تعاونت مع والدتها واخوها جاك لكتابة وتأليف أغنيتها الأولى " Ce n'était qu'un rêve " ، اللى يُترجم عنوانها ل"It was Only a Dream" أو "Nothing But A Dream" . بعت ميشيل التسجيل لمدير المزيكا [[رينيه انجليل|رينيه أنجيليل]] ، اللى اكتشف اسمه على ظهر ألبوم [[جينيت رينو|Ginette Reno]] .<ref name="Jam">{{مرجع ويب | url = http://jam.canoe.ca/Music/Pop_Encyclopedia/D/Dion_Celine.html | title = Dion, Celine | website = [[Jam!]] | publisher = Canoe.ca | accessdate = 25 September 2013 }}</ref> اتأثرت أنجيليل بالبكاء من صوت ديون وقررت أن تجعلها نجمة.<ref name="autogenerated12"/> سنة 1981 ، رهن بيته لتمويل سجلها الاولانى ، ''La voix du bon Dieu'' ، اللى بقا بعدين رقم 1 محلى وجعلها نجمة فورية فى كيبيك. امتدت شعبيتها لأجزاء تانيه من العالم لما تنافست فى مهرجان Yamaha World Popular Song سنة 1982 فى طوكيو و كسبت جايزة المزيكا عن "Top Performer" و الميدالية الذهبية عن "Best Song" مع " Tellement j'ai d ". "amour pour toi ".<ref name="Jam" /> بحلول سنة 1983 ، ديون بقت أول فنان كندى ياخد رقم قياسى ذهب فى فرنسا لأغنية " D'amour ou d'amitié " ("عن الحب أو الصداقة") ، كسبت كمان جوايز Félix كتير، بما فيها " احسن فنانة أداء "و" اكتشاف العام ".<ref name="Jam"/> وتحققت المزيد من النجاح لما مثلت سويسرا فى مسابقة الأغنية الاوروبية 1988 بأغنية " Ne partez pas sans moi " و كسبت بالمسابقة بفرق كبير فى [[دوبلين|دبلن]] . فى سن 18 ، بعد مشاهدة عرض [[مايكل جاكسون|لمايكل جاكسون]] ، أخبرت ديون أنجيليل بأنها عايزه تكون نجمة زى جاكسون.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.vh1.com/artists/az/dion_celine/artist.jhtml#biographyEnd | title = ''Céline Dion'' | website = MTV Artists | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121023034657/http://www.vh1.com/artists/az/dion_celine/artist.jhtml#biographyEnd | archivedate = 23 October 2012 | accessdate = 27 September 2014 }}</ref> رغم ثقتها فى موهبتها ، أنجيليل أدرك أن صورتها بحاجة لتغيير علشان يتم تسويقها فى كل اماكن العالم.<ref name="autogenerated12"/> ابتعدت عن الأضواء لأشهر ، خضعت فىها لعملية جراحية فى الأسنان لتحسين مظهرها ، وتم ارسالها لمدرسة بيرلتز سنة 1989 لتحسين لغتها الانجليزية.<ref name="Enc">{{Cite encyclopedia|title=Celine Dion|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/celine-dion|access-date=25 September 2013|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927173706/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/celine-dion|url-status=dead}}</ref> سنة 1989 ، فى حفل مزيكا فى Incognito tournée ، أصابت صوتها. استشرت طبيب الأنف و الودن والحنجرة ويليام جولد ، <ref name="Germain p. 279-280">Germain, Georges-Hébert (2010).</ref> اللى أعطاها انذار نهائى: اجراء جراحة فورية على أحبالها الصوتية أو عدم استخدامها على الاطلاق لمدة 3 أسابيع.<ref name="Bombardier 2009 172–173" /> اختار ديون الأخير وخضع لتدريب صوتى مع ويليام رايلى.<ref name="Germain p. 279-280" /><ref name="Bombardier 2009 172–173" /> === 1990-1992: ''ينسون'' ، ''ديون ترانيم بلاموندون'' ، ''وسيلين ديون'' === بعد سنتين من تعلمها للغة الانجليزية ، ظهرت ديون لأول مرة فى سوق اللغة الانجليزية مع ''Unison'' (1990) ، الأغنية الرئيسية اللى تم تسجيلها فى الأصل على ايد المغنى الانجليزى [[چونيور جيسكومب|جونيور]] سنة 1983 و بعدين [[لورا برانيجان]] .<ref name="Jam"/><ref>{{Citation|title=Unison by Junior - Track Info {{!}} AllMusic|url=https://www.allmusic.com/song/unison-mt0011877249|accessdate=10 April 2023|language=en}}</ref> حطت مساعدة المنتجين بما فيها Vito Luprano و [[دايفيد فوستر|David Foster]] . اتأثر الألبوم لحد كبير بمزيكا [[سوفت روك|الروك الناعمة]] فى التمانينات وبسرعه وجد مكان مناسب فى تنسيق الراديو المعاصر للبالغين . ضربت ''Unison'' كمان الملاحظات الصحيحة مع النقاد: كتب Jim Farber من ''Entertainment Weekly'' أن غناءها كان "غير مزين بذوق" ، ولم تحاول أبدًا "استحضار الأنماط اللى تفوقها". أعلن [[ستيفين توماس ارليوين|ستيفن توماس ايرلوين]] من AllMusic أنه "ظهور امريكانى رائع ومتطور".<ref>{{مرجع ويب | url = {{AllMusic|class=album|id=r5855|pure_url=yes}} | title = Allmusic | website = Review—Céline Dion Unison | accessdate = 18 November 2005 }}</ref> تضمنت الأغانى الفردية من الألبوم " (اذا كان فيه) أى طريقة تانيه " ، و " آخر من يعرف " ، و " ينسون " ، و " أين يتفوق قلبى دلوقتى " ، هيا أغنية مزيكا الروك الناعمة ذات الايقاع المتوسط اللى استفادت بشكل بارز من الجيتار الكهربائى. بقت الأخيرة أول أغنية ليها من العشرة الأوائل على امريكا بيلبورد هوت 100 ، ت ذروتها فى المركز الرابع. سنة 1991 ، كان ديون عازف منفرد مميز فى " أصوات تهتم " ، تكريم للقوات الامريكانيه اللى تقاتل فى [[حرب الخليج التانيه|عملية عاصفة الصحراء]] . جت انطلاقتها العالمية الحقيقية لما غنت الثنائى مع [[پيابو بريسون|بيبو برايسون]] على المسار الرئيسى لفيلم [[شركة والت ديزنى|ديزنى]] للرسوم المتحركة ''[[الجميله و الوحش (فيلم 1991)|Beauty and the Beast]]'' (1991). بقت أول أغنية ليها من العشرة الأوائل فى المملكة المتحدة وثانيها من العشرة الأوائل فى امريكا. حصلت الأغنية على [[جايزة اوسكار|جايزة الأوسكار]] لكتاب الأغانى احسن [[اوسكار احسن اغنيه|أغنية]] ومنحت ديون أول [[جرامى|جايزة جرامى]] احسن أداء بوب على ايد Duo أو Group with Vocal . كانت أغنية "Beauty and the Beast" هيا الأغنية الرئيسية من ألبومها اللى يحمل العنوان الذاتى سنة 1992 ، اللى ، زى أول ظهور ليها ، كان له تأثير قوى فى مزيكا البوب روك مع عناصر الروح والمزيكا الكلاسيكية. نظر لنجاح الأغنية المنفردة وتعاونها مع David Foster و [[دايان ووررين|Diane Warren]] ، لاقى الألبوم استحسان تجارى اكتر من ''Unison'' ؛ حصلت ''[[رخصه للقتل|على]]'' شهادة الماس فى كندا والبلاتين المزدوج فى امريكا [[باتى لابيل|.]] وصل ذروته فى المركز الرابع على امريكا ''بيلبورد'' هوت 100. كمان ، أصدرت ديون الألبوم الفرنكوفونى ''Dion chante Plamondon'' . تألف الألبوم فى الغالب من أغلفة ، لكنه تضمن أربع أغانى جديدة: " Des mots qui sonnent " و " Je danse dans ma tête " و " Quelqu'un que j'aime و quelqu'un qui m'aime " و " L ' amour موجودة تعود ". تم اصداره فى الأصل فى كندا وفرنسا فى الفترة 1991-1992 ، بعدين تلقى بعدين اصدار دولى سنة 1994 ، و هو أول ألبوم فرنساوى لسيلين ديون يقوم بذلك. حقق فيلم " Un garçon pas comme les autres (Ziggy) " نجاح ساحق فى فرنسا ، وصل للمركز التانى واخد الميدالية الذهبية. فى كيبيك ، حصل الألبوم على شهادة Gold فى النهارده اللى تم اصداره فيه.  بحلول 1992 ، دفعت ''يونيسون'' ''وسيلين ديون'' و مظاهر اعلامية رفيعة المستوى كتير ديون للنجومية فى امريكا الشمالية. حققت واحد من أهدافها الرئيسية: شق طريقها لسوق اللغة الانجليزية وتحقيق الشهرة.<ref name="autogenerated18">Alexander, Charles P. "The Arts & Media/Music: At Age Five She Belted Out French pop tunes standing atop tables".</ref> بس ، فى الوقت نفسه كانت تحقق نجاح متزايدًا فى امريكا ، انتقدها معجبوها الفرنساويين فى كندا لتجاهلها لهم.<ref name="autogenerated21">"Celine Dion".</ref> رفضت بعدين دى الانتقادات فى حفل توزيع جوايز فيليكس سنة 1991 ، رفضت الجايزة علن بعد فوزها "بفنان العام الانجليزي". أكدت أنها كانت وستظل دايما فنانة فرنسية و مش انجليزية.<ref name="Enc"/><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html | title = Celine Dion | website = Biography | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120118211922/http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html | archivedate = 18 January 2012 | accessdate = 26 April 2006 }}</ref> فى الواقع ، لحد يومنا ده ، تتكلم الانجليزية بلكنة فرنسية ملحوظة فى كيبيك .بصرف النظر عن نجاحها التجارى ، كان فيه كمان تغييرات فى حياتها الشخصية ، نقلت أنجيليل ، اللى كانت من العمر 26 سنه ، من مديرة لعشيقة. بس ، فضلت العلاقة سرية علشان الاتنين يخشى أن يجد الجمهور علاقاتهما غير مناسبة.<ref name="autogenerated21" /> === 1993-1995: ''لون حبي'' ''وديوكس'' === سنة 1993 ، أعلنت ديون عن مشاعرها تجاه مديرها من فى اعلانه "لون حبها" فى قسم التفانى فى ألبومها التالت باللغة الانجليزية ''The Color of My Love'' . بس ، بدل انتقاد علاقتهم زى ما كانت تخشى ، احتضن المشجعين الزوجين. فى النهاية ، اكتوبر تجوز أنجليل وديون فى حفل زفاف فخم فى 17 ديسمبر 1994 ، اللى تم بثه على الهواء مباشرة على التلفزيون الكندى. زى الحال مع معظم كتالوجها ، كان عند ''The Color of My Love'' موضوعات حب ورومانسية.<ref name="autogenerated23">{{مرجع ويب | url = http://www.pluggedin.com/music/albums/2002/celinedion-thecolourofmylove.aspx | title = Celine Dion The Colour of My Love | website = Plugged In | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120402231118/http://www.pluggedin.com/music/albums/2002/celinedion-thecolourofmylove.aspx | archivedate = 2 April 2012 | accessdate = 27 September 2013 }}</ref> بقا ده هو أنجح سجل ليها لحد دلوقتى ، بيعت اكتر من ستة ملايين نسخة فى امريكا ، ومليونى نسخة فى كندا ، ت ذروتها فى المرتبة الأولى فى كتير من البلاد. أنتج الألبوم كمان أغنية ديون الأولى فى امريكا و كندا واوستراليا رقم 1 " The Power of Love " (طبعة جديدة لأغنية [[جينيفر راش|جنيفر راش]] سنة 1985) ، اللى ها تكون توقيعها الشهير فى دول مختلفة لحد وصلت لمستويات مهنية جديدة فى أواخر التسعينيات.<ref name="autogenerated18"/> حققت الأغنية المنفردة " When I Fall in Love " ، هيا دويتو مع Clive Griffin ، نجاح معتدل على المخططات الامريكانيه والكندية وتم ترشيحها لجايزتين Grammy ، و كسبت بجائزتين. بقا ''لون حبي'' كمان أول نجاح كبير لديون فى اوروبا ، بالخصوص فى المملكة المتحدة. احتل الألبوم و الأغنية المنفردة " Think Twice " فى نفس الوقت صدارة المخططات البريطانية لمدة خمسة أسابيع متتالية. "Think Twice" ، اللى ظل فى المركز الاولانى لمدة سبعة أسابيع ، بقا فى النهاية رابع أغنية لفنانة تبيع اكتر من مليون نسخة فى المملكة المتحدة <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.celinedion.com/biography?page=0,2 | title = The Journey so Far | website = Celinedion.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120709112546/http://www.celinedion.com/biography?page=0%2C2 | archivedate = 9 July 2012 | accessdate = 16 August 2005 }}</ref> فى الوقت نفسه حصل الألبوم فى النهاية على شهادة بلاتينية خمس مرات مقابل اثنين اتباع مليون نسخة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx | title = Certified Awards Search | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130115055129/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx | archivedate = 15 January 2013 }}</ref> احتفظت ديون بجذورها الفرنسية واستمرت فى اصدار تسجيلات فرنكوفونية كتير بين كل تسجيلات انجليزية.<ref name="autogenerated21" /> بشكل عام ، حققوا مصداقية اكتر من أعمالها باللغة الانجليزية.<ref name="autogenerated21" /> أصدرت ''À l'Olympia'' ، و هو ألبوم مباشر تم تسجيله فى واحده من حفلاتها المزيكا فى Paris Olympia سنة 1994. كان ليها أغنية ترويجية واحدة ، نسخة حية من " Calling You " ، اللى وصلت ذروتها فى الخامسة والسبعين على مخطط الفردى الفرنسى. كما سجلت نسخة ثبعيده اللغة من " Petit Papa Noël " مع Alvin and the Chipmunks لألبوم عطلة 1994 ''A Very Merry Chipmunk'' . تم اصدار ''D'eux'' (المعروف كمان باسم ''الألبوم الفرنسي'' فى امريكا) سنة 1995 ، وسيصبح الألبوم الاكتر مبيع باللغة الفرنسية على الاطلاق.<ref name="autogenerated21"/> معظم الألبوم من تأليف و انتاج [[جان جاك جولدمان]] ، و حقق نجاح كبير مع أغنيتى " Pour que tu m'aimes encore " و " Je sais pas ". وصل "Pour que tu m'aimes encore" للمركز الاولانى فى فرنسا و فضل فى المركز الاولانى لمدة اثنى عشر أسبوع. تم اعتماده بعدين بلاتينيوم فى فرنسا.<ref>[http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=9 Celine Dion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111014755/http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=9|date=11 January 2012}}; retrieved 12 October 2009.</ref> وصلت الأغنية لالمراكز العشرة الأولى فى المملكة المتحدة و أيرلندا ، و هو انجاز نادر لأغنية فرنسية. الأغنية التانيه من الألبوم ، "Je sais pas" ، وصلت لالمرتبة الأولى فى قائمة الفردى الفرنساوى كمان و اخدت شهادة فضية هناك.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.snepmusique.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=6 | title = Les disques d'or | language = fr | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121011202015/http://www.snepmusique.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1995&type=6 | archivedate = 11 October 2012 | accessdate = 27 September 2013 }}</ref> فى نص التسعينيات وما بعده ، اتعمل ألبومات ديون بشكل عام على أساس أغانى مزيكا الروك الناعمة الميلودرامية ، مع رشاشات من البوب المتسارع وغزوات نادرة فى الأنواع التانيه.<ref>[[Stephen Thomas Erlewine|Erlewine, Stephen Thomas]].</ref> تعاونت مع الكتاب والمنتجين زى [[چيم ستينمان|Jim Steinman]] و David Foster ، اللى ساعدوها على تطوير صوت مميز. فى الوقت نفسه تذبذبت المراجعات النقدية ، كان أداء اصداراتها كويس بشكل متزايد على المخططات الدولية ، و سنة 1996 ، كسبت [[وورلد ميوزيك اوورد|جايزة المزيكا العالمية]] عن "احسن فنانة تسجيلات مبيع فى العالم لده العام" للمرة التالتة. بحلول نص التسعينيات ، أثبتت نفسها كواحدة من احسن الفنانين مبيع فى العالم .<ref name="Inter">Jerome, Jim.</ref> == الحياة الشخصية == [[ملف:Céline_Dion_René_Angelil_2012.jpg|تصغير| ديون وزوجها [[رينيه انجليل|رينيه أنجيليل]] سنة 2012]] علشان كانت الأصغر بين 14 طفل ، ديون كبرت و هيا بتلبس هدوم اخواتها الاكبر لما تكون صغيره عليهم و تشارك السرير مع اخوات. كتير <ref name=":1">{{مرجع ويب | url = https://people.com/archive/cover-story-family-matters-vol-51-no-8/ | title = Family Matters | date = 1999 | website = People | accessdate = 17 September 2019 | authors = Helligar Jeremy }}</ref> لما كانت طفلة ، كانت تنام فى درج علشان توفر سرير الأطفال. اتعرضت للتنمر فى المدرسة وسماها اسم "مصاص دماء" ، بسبب أسنانها وهيكلها النحيف. لحد أن الجرانيل الشعبية المحلية أطلقت عليها لقب "كانين ديون" فى سنين المراهقة من حياتها المهنية. فى الغالب تحدثت عن هروبها من المدرسة للبيت لتشغيل المزيكا فى الدور السفلى مع أشقائها وشقيقاتها. كتبت بعدين فى سيرتها الذاتية: "لقد كرهت المدرسة". "لقد عشت دايما محاط بالبالغين و الأطفال اللى يكبروننى كتير . تعلمت كل ما أحتاج لمعرفته منهم. بقدر ما كنت مهتم ، كانت الحياة الواقعية موجودة من حولهم ". كانت أخت ديون الكبرى فى العشرينات من عمرها ، متجوزه ، هيا حامل بطفلها الاولانى فى الوقت اللى كانت فيه والدة ديون ، تيريز ، حامل بسيلين. قابلت ديون لأول مرة مع [[رينيه انجليل|رينيه أنجليل]] ، زوجها المستقبلى ومديرها ، سنة 1980 ، لما كانت من العمر 12 سنه و كان من العمر 38 سنه ، بعد ما بعت له اخوها ، ميشيل دوندالينجر ديون ، تسجيل توضيحى لأغنية " Ce n'était qu'un rêve " ( "كان مجرد حلم / لا شيء اللا حلم") ، هيا أغنية كتبتها مع والدتها تيريز واخوها جاك ديون مع بعض . على مدى السنين اللى بعد كده ، أرشدتها أنجليل للنجومية فى المناطق الناطقة بالفرنسية. بعد فسخ الجواز التانى لأنجيليل ، خد هو وديون استراحة مهنية وقضى الجزء الاكبر من العام فى لاس ڤيجاس ، فى الوقت نفسه كان ديون يتعلم اللغة الانجليزية ويتلقى دروس فى الرقص و الصوت فى مونتريال. عند عودته ، "تجنب أن يكون وحيدًا معى لفترة طويلة اوى" ، قالت فى سيرتها الذاتيةسنة 2000 ''قصتى ، حلمي'' . فى دى الأمدح ، احتفظت بصورة أنجيليل تحت وسادتها ، وكتبت: " قبل ما أنام ، أنزلتها تحت الوسادة ، خوف من أن تجدها والدتى ، اللى كانت تشاركنى دايما فى الغرفة". كما كتبت "أقل و أقل أستطيع أن أخفى عن نفسى حقيقة أننى كنت فى حالة حب مع رينى ؛ كان عند كل الأعراض" و "كنت فى حالة حب مع رجل ماقدرش أحبه ، ولم أحبه" لا أريد أن أحبه ، اللى لا عايز أن يحبنى ". كانت والدة ديون ، اللى سافرت معاها فى كل مكان لحد وصلت التسعتاشر من العمر ، حذرة فى البداية من افتتانها المتزايد بأنجيليل الاكبر منها بكتير والمطلقة مرتين ، لكن ديون كانت مصرة ، قائلة لوالدتها "أنا لست قاصر. ده بلد حر. لا يحق لواحد من أن يمنعنى من محبة من أريد ". اتحولت علاقتهم المهنية فى النهاية لرومانسية بعد فوز ديون فى مسابقة الأغنية الاوروبية فى دبلن 1988 ؛ كانت من العمر 20 سنه .<ref name=":1"/> كانت الرومانسية معروفة للعيلة والاصحاب بس لمدة خمس سنين ، رغم ان ديون كشف كل شيء بالتقريب فى مقابلة سنة 1992 مع الصحفية [[ليس پايت|ليز باييت]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.tvanouvelles.ca/2018/09/06/celine-dion-rend-un-vibrant-hommage-a-lise-payette-1 | title = Céline Dion rend un vibrant hommage à Lise Payette | date = 6 September 2018 | website = TVA Nouvelles | accessdate = 17 September 2019 | authors = Murphy Caroline G. }}</ref> بعد شوية سنين ، صاغ باييت أغنية "Je cherche l'ombre" لألبوم ''D'elles'' سنة 2007.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/b4qTtyiFsY4 Ghostarchive] and the {{مرجع ويب | url = https://www.youtube.com/watch?v=b4qTtyiFsY4 | title = Céline Dion – D'elles TV Special – TVA | date = 21 May 2007 | website = [[YouTube]] | accessdate = 17 September 2019 | archive-date = 2014-02-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140201003223/https://www.youtube.com/watch?v=b4qTtyiFsY4 | url-status = bot: unknown }}: {{مرجع ويب | url = https://www.youtube.com/watch?v=b4qTtyiFsY4&t=13m09s | title = Céline Dion – D'elles TV Special – TVA | date = 21 May 2007 | website = [[YouTube]] | accessdate = 17 September 2019 }}</ref> تمت خطبة ديون و أنجليل فى 30 مارس 1993 ، و هو عيد ميلاد ديون الخامس والعشرين ، و أعلن عن علاقتهم فى ملاحظات الخطوط الملاحية لألبومها سنة 1993 ''The Color of My Love'' . اتجوزو فى 17 ديسمبر 1994 ، فى كنيسة نوتردام فى مونتريال ، كيبيك. فى 5 يناير 2000 ، جدد ديون و أنجيليل عهود زفافهما فى لاس ڤيجاس .<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.celinedion.us/event,rene-angelil-remarriage,20000105r.html | title = Celine Dion : 2000, Céline Dion & René Angélil's remarriage (USA) | website = CelineDion.US | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160205164957/http://www.celinedion.us/event,rene-angelil-remarriage,20000105r.html | archivedate = 5 February 2016 | accessdate = 15 January 2016 }}</ref> فى مايو 2000 ، ديون عملت عمليتين صغيرتين فى عيادة الخصوبة فى نيو يورك لتحسين فرصها فى الحمل ، بعد ما قررت استخدام الاخصاب فى المختبر بسبب سنين من المحاولات الفاشلة للحمل. ولد ابنهم الاولانى ، رينيه شارل أنجيليل ، فى 25 كانون التانى / يناير 2001. اتعرضت ديون للاجهاض سنة 2009. فى مايو 2010 ، أعلنت أنجيليل أنها حامل بتوأم 14 أسبوع بعد خضوعها للعلاج السادس من الاخصاب فى المختبر. يوم السبت 23 اكتوبر 2010 الساعة 11:11 والساعة 11:12 على التوالى ، خلفت ديون توأمان أخوين بعملية قيصرية فى [[مركز سانت مارى الطبى فى لونج بيتش, كاليفورنيا|مركز سانت مارى الطبى]] فى [[ويست پالم بيتش (فلوريدا)|ويست بالم بيتش ، فلوريدا]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.celinedion.com/news/celine-gives-birth-twins | title = Celine Gives Birth to Twins!! | date = 25 October 2010 | website = Celinedion.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110317033158/http://www.celinedion.com/news/celine-gives-birth-twins | archivedate = 17 March 2011 | accessdate = 25 October 2010 }}</ref> تم تسمية التوأم ايدى ، على اسم كاتب الأغانى الفرنساوى المفضل لديون ، [[ادى مارناى|ايدى مارنى]] ، اللى أنتج كمان أول خمس أغانى ليها ألبومات. ونيلسون ، بعد رئيس جنوب افريقيا السابق [[نيلسون مانديلا]] .<ref>[https://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20021142-10391698.html Celine Dion's Twins Named Nelson and Eddy]; retrieved 28 October 2010.</ref> ظهرت مع أبنائها حديثى الولادة على غلاف عدد 9 ديسمبر 2010 من الطبعة الكندية من ''Hello!'' مجلة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.hellomagazine.ca/magazine/cover-hello-canada-199.html | title = HELLO! – The place for daily celebrity news | website = hellomagazine.ca | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101212222310/http://www.hellomagazine.ca/magazine/cover-hello-canada-199.html | archivedate = 12 December 2010 | accessdate = 28 February 2011 }}</ref> فى 14 يناير 2016 ، مات أنجيليل عن عمر 73 سنه بسبب سرطان الحلق. اتعملت جنازته فى 22 يناير 2016 ، فى كاتدرائية نوتردام فى مونتريال ، اكتوبر تجوز هو وديون قبل 21 سنه . ادا الابن الاكبر للزوجين ، رينيه تشارلز ، تأبين قبل 3 أيام بس من عيد ميلاده الخمستاشر .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cbc.ca/news/canada/rene-angelil-funeral-memorable-moments-1.3416300 | title = René Angélil funeral: Memorable moments | date = 22 January 2016 | website = CBC News | accessdate = 17 September 2019 }}</ref> بعد وفاة أنجيليل ، بقت ديون المالك الوحيد و رئيس لشركاتها الادارية والانتاجية ، بما فيها CDA Productions و Les Productions Feeling.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ic.gc.ca/app/scr/cc/CorporationsCanada/fdrlCrpDtls.html?corpId=3976564&V_TOKEN=1567473463907&crpNm=feeling%20productions&crpNmbr=&bsNmbr= | title = Government of Canada, Federal Corporation Information | date = 30 June 2018 | website = Government of Canada | accessdate = 17 September 2019 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nvsos.gov/sosentitysearch/CorpDetails.aspx?lx8nvq=pmMjwx1oal9Lgsa83iGChg%253d%253d&nt7=0 | title = Nevada Secretary of State, Online Entity Search | date = 12 March 2019 | website = Nevada Secretary of State | accessdate = 17 September 2019 }}</ref> بعد يومين من وفاة أنجيليل — فى عيد ميلاد زوجها — مات دانيال شقيق ديون عن عمر 59 سنه ، بسبب السرطان كمان . فى 22 مارس 2018 ، أعلن فريق ادارة ديون أنها كانت تتعامل مع اضطرابات السمع فى الأشهر الـ 12-18 الماضية بسبب أنبوب أوستاش السبيط ، و أنها ستخضع لعملية جراحية طفيفة التوغل لتصحيح المشكلة بعد ما بدا أن أدوية قطرة الودن غير موجودة. يعد العمل.<ref>{{مرجع ويب | url = https://edition.cnn.com/2018/03/21/entertainment/celine-dion-cancels-concerts/index.html | title = Celine Dion cancels Vegas shows due to ear issues | date = 22 March 2018 | website = CNN | accessdate = 19 April 2018 | authors = Gonzalez Sandra }}</ref> بسبب هيكلها الطفيف ، اتعرضت ديون لعقود من الزمان لاشاعات عن اضطراب الأكل ، اللى نفتها باستمرار:<ref name=":0">{{مرجع ويب | url = https://www.ellecanada.com/culture/celebrity/celine-dion-is-our-summer-2019-cover-star/ | title = Céline Dion Is Our Summer 2019 Cover Star | date = 11 June 2019 | website = Elle Magazine | accessdate = 17 September 2019 | authors = Craft Vanessa }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCraft2019">Craft, Vanessa (11 June 2019). </cite></ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://people.com/style/celine-dion-new-face-of-loreal-at-51-body-shamers/ | title = Céline Dion Is the New Face of L'Oréal at 51 – and She's Shutting Down Body-Shamers | date = 2 April 2019 | website = People | accessdate = 17 September 2019 | authors = Rubenstein Janine }}</ref> "ليس عند مشكلة فى الأكل ، ولا يمكننى قول شيء آخر عنها".<ref name=":1"/> "عملى يتطلب منى أن أكون فى حالة بدنية رائعة. ماكنتش لأتمكن من تقديم ما يوصل لمائة عرض كل سنه والسفر بلا انقطاع من واحد من أطراف العالم لالطرف التانى اذا كنت قد أكلت كتير أو ماكنتش قد أكلت ما يكفى ، أو اذا كنت قد جعلت نفسى ، كما ادعت بعض المجلات ، تتقيأ بعد كل وجبة ". تحدثت كتير عن تعرضها للتنمر فى المدرسة وانعدام الثقة فى سنين ها الأولى فى العمل:<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.thecut.com/2019/04/51-year-old-cline-dion-is-the-new-face-of-loral-paris.html | title = 51-Year-Old Céline Dion Is the New Face of L'Oréal Paris | date = 2 April 2019 | website = New York Magazine / The Cut | accessdate = 17 September 2019 | authors = Hou Kathleen }}</ref> "ماكانش عند ، بصرى ، ما يتطلبه الأمر. ماكنتش جميلة ، كنت أعانى من مشاكل فى الأسنان ، وكنت نحيفة اوى. ماكنتش مناسب للقالب ".<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wmagazine.com/story/celine-dion | title = Celine Dion on Wearing That Suit Backwards at the Oscars, and Why She's Sick of Singing "My Heart Will Go On" | date = 1 October 2007 | website = W Magazine | accessdate = 17 September 2019 | authors = D'Souza Nandini }}</ref> أخذت ديون رقصة الباليه تحت اشراف راقصتها السابقة ، نعومى ستيكمان ، اللى سبق ليها أن غنت فى فرقة الباليه الوطنية الكندية و La La La Human Steps ، والراقصة السابقة Cirque du Soleil اللى تحولت لرسامة أزياء ، Pepe Muñoz ، هيا كمان جزء من فريق التصميم الخاص بها.<ref name=":0"/><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.naomistikeman.com/ | title = www.naomistikeman.com | authors = Stikeman Naomi | accessdate = 2023-05-22 | archive-date = 2018-08-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180826050621/https://www.naomistikeman.com/ | url-status = dead }}</ref> هيا كمان متزلجة ومنتظمة فى ألعاب الهوكى لابنها رينيه تشارلز.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2017/01/13/Celine-Dion-posts-photo-of-first-Christmas-without-Rene-Angelil/3921484325469/ | title = UPI: Celine Dion posts photo of first Christmas without Rene Angelil | date = 13 January 2017 | website = United Press International | accessdate = 17 September 2019 | authors = Martin Annie }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://ftw.usatoday.com/2017/08/celine-dion-is-a-super-fun-hockey-mom | title = Céline Dion just proved she's the most fun hockey mom | date = 15 August 2017 | website = USA Today | accessdate = 17 September 2019 | authors = Jhaveri Hemal | تاريخ-الأرشيف = 2023-04-09 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20230409063741/https://ftw.usatoday.com/2017/08/celine-dion-is-a-super-fun-hockey-mom | url-status = dead | archive-date = 2023-04-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230409063741/https://ftw.usatoday.com/2017/08/celine-dion-is-a-super-fun-hockey-mom }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.larevue.qc.ca/rene-charles-angelil-sur-la-glace-de-larena-de-lachenaie/ | title = René-Charles Angélil sur la glace de l'aréna de Lachenaie | date = 30 August 2016 | website = Journal Revue | accessdate = 17 September 2019 | authors = Talbot Véronick }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> يحب رينيه تشارلز أنجليل ، الابن الاكبر لديون ، المزيكا وحاول اتباع مسار مزيكا. تحت اسم المسرح Big Tip ، أصدر فى مايو 2018 على حساب [[ساوند كلاود|SoundCloud]] الخاص به 6 أغانى راب بما فيها الأغانى الأصلية "The Kid" و "The Apple" و "Never Stop" واثنين من اغانى [[ذا ويكند|The Weeknd]] ، "Catwalks" خد عينات من The Weeknd's " Sidewalks " وريمكس لأغنية "Loft Music" فى The Weeknd باسم "Loft Music Remix". كما قام باصدار 5 مسارات EP ''CasiNo. 5'' فى ديسمبر 2020 باستخدام الاسم الفنى RC Angelil. يتضمن EP مسارات "Mamba Mentality" و "Money، Thrills and Rest" و "No Ls" و "GG4" (يضم PAKKA) و "LV". فى ديسمبر 2022 ، كشفت ديون أا تم اد تم تا تم تيصها بمتلازمة الشخص المتيبس ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.instagram.com/reel/Cl5xJY1AjAO/ | title = Céline Dion on Instagram: "‼️ Celine Dion reschedules Spring 2023 shows to 2024, and cancels eight of her summer 2023 shows. ‼️ « 'I've been dealing with problems with my health for a long time, and it's been really difficult for me to face these challenges and to talk about everything that I've been going through…It hurts me to tell you that I won't be ready to restart my tour in Europe in February." - Céline More info in the bio" | website = Instagram | language = en | accessdate = 8 December 2022 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cnn.com/2022/12/08/entertainment/celine-dion-stiff-person-syndrome/index.html | title = Celine Dion reveals she has a rare neurological syndrome | date = 8 December 2022 | publisher = [[CNN]] | authors = Respers France Lisa }}</ref> و هو اضطراب عصبى يؤثر على عضلاتها. == ديسكغرفى == {{Col-begin}} {{Col-2}} '''French-language studio albums''' *''[[La voix du bon Dieu]]'' (1981) *''[[Céline Dion chante Noël]]'' (1981) *''[[Tellement j'ai d'amour...]]'' (1982) *''[[Les chemins de ma maison]]'' (1983) *''[[Chants et contes de Noël]]'' (1983) *''[[Mélanie (album)|Mélanie]]'' (1984) *''[[C'est pour toi]]'' (1985) *''[[Incognito (Celine Dion album)|Incognito]]'' (1987) *''[[Dion chante Plamondon]]'' (1991) *''[[D'eux]]'' (1995) *''[[S'il suffisait d'aimer]]'' (1998) *''[[1 fille & 4 types]]'' (2003) *''[[D'elles]]'' (2007) *''[[Sans attendre]]'' (2012) *''[[Encore un soir (album)|Encore un soir]]'' (2016) {{Col-2}} '''English-language studio albums''' *''[[Unison (Celine Dion album)|Unison]]'' (1990) *''[[سيلين ديون (album)|Celine Dion]]'' (1992) *''[[The Colour of My Love]]'' (1993) *''[[Falling into You]]'' (1996) *''[[Let's Talk About Love]]'' (1997) *''[[These Are Special Times]]'' (1998) *''[[A New Day Has Come]]'' (2002) *''[[One Heart]]'' (2003) *''[[Miracle (Celine Dion album)|Miracle]]'' (2004) *''[[Taking Chances]]'' (2007) *''[[Loved Me Back to Life]]'' (2013) *''[[Courage (Celine Dion album)|Courage]]'' (2019) {{Col-end}} == جولات الحفل والاقامات == === جولات === * ليه تشيمينز دى ما ميزون (1983–1984) * حفل سيلين ديون (1985) * Tournée Incognito (1988) * جولة انسجام (1990–1991) * سيلين ديون فى حفلة مزيكا (1992–1993) * لون جولة حبى (1994–1995) * جولة ديوكس (1995–1996) * الوقوع فى حبك: حول العالم (1996–1997) * دعونا نتحدث عن جولة الحب العالمية (1998–1999) * خد الفرص العالمية جولة (2008–2009) * Tournée Européenne 2013 * جولة الصيف 2016 * سيلين ديون لايف 2017 * سيلين ديون لايف 2018 * جولة الشجاعة العالمية (2019–2024) === عروض يوميه === * يوم جديد ... (2003–2007) * سيلين (2011–2019) * سيلين (2022) == فيلموجرافيا == * ''تطرق على ايد الملاك'' * ''المربية'' * ''كل اولادي'' * ''La fureur de Céline'' * ''دى فلور سور لا نيج'' * ''البحث عن كاميلوت'' بدور جوليانا (صوت الغناء) * ''Céline sur les Plaines'' * ''سيلين: من فى عيون العالم'' * ''سور لا بيست دو مارسوبيلامي'' * ''مطبخ الجحيم'' * ''[[اكتر العرايس المطلوبين (فيلم 2014)|المطلوبين الدمى]]'' * ''حب مرة اخرى'' == شوف كمان == * جلات و انجازات سيلين ديون == ملحوظات == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == مصادر == == فهرس == *   *   * [http://artistdirect.com/nad/music/artist/bio/0,,423645,00.html#bio ''Céline Dion''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807034919/http://artistdirect.com/nad/music/artist/bio/0,,423645,00.html#bio |date=2011-08-07}}. Artist direct. Retrieved on 18 December 2005. * "Celine Dion". ''Contemporary Musicians, Volume 25''. Gale Group, 1999. * "Celine Dion". ''Newsmakers 1995'', Issue 4. Gale Research, 1995. * [http://www.rockonthenet.com/artists-d/celinedion_main.htm ''Céline Dion'']. Rock on the Net. Retrieved 20 November 2005. * [https://web.archive.org/web/20060623155654/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0000970 Céline Dion]. ''The Canadian Encyclopedia''. Retrieved 2 July 2006 * [http://www.vh1.com/artists/az/dion_celine/artist.jhtml#biographyEnd ''Céline Dion''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023034657/http://www.vh1.com/artists/az/dion_celine/artist.jhtml#biographyEnd|date=23 October 2012}} provided by VH1.com Retrieved 16 August 2005. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3670760.stm ''Dion extends long Las Vegas stint'']. news.bbc.co.uk. Retrieved 5 November 2005. * Durchholz, Daniel. ''Review: One Heart''. ''St. Louis Post-Dispatch''. St. Louis, Mo.: 24 April 2003. p. F.3 *   *   *   * [https://web.archive.org/web/20051125144637/http://www.covemagazine.com/100vocalists.html ''The 100 Outstanding Pop Vocalist''] covemagazine.com Retrieved 1 November 2005. * ''Joel Whitburn Presents the Billboard Hot 100 Charts: The Nineties'' ({{ISBN|0-89820-137-3}}) * World Music Awards [https://web.archive.org/web/20260521134822/http://www.worldmusicawards.com/ ''Diamond Award''] Retrieved 1 November 2005, <small>(Search by year required)</small> [[تصنيف:فايزين جايزة جرامى]] [[تصنيف:ناس لسا عايشين]] [[تصنيف:مواليد 1968]] [[تصنيف:CS1 الفرنسية-language sources (fr)]] shl2c06n68o45hbmx9znvbc9tcenf7c 0 95490 13235619 13008831 2026-09-17T20:56:52Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: uscensus ← تعداد امريكا، ]] and [[ ← ]] و [[، الوسطى ← الوسطانيه (4) 13235619 wikitext text/x-wiki '''الانتاج المحلى الاجمالى للفرد''' ({{إنج|Gross domestic product per capita - GDPPC}}) هو [[انتاج محلى اجمالى|الانتاج المحلى الاجمالى]] و هو مجموع القيمة السوقية لكل السلع والخدمات جوه حدود بلد فى السنة متقسم على عدد سكان البلد ى. '''الانتاج المحلى الاجمالى للفرد''' ({{إنج|Gross domestic product per capita - GDPPC}}) هو [[انتاج محلى اجمالى|الانتاج المحلى الاجمالى]] و هو مجموع القيمة السوقية لكل السلع والخدمات جوه حدود بلد فى السنة متقسم على عدد سكان البلد ى. == ترتيب البلاد == {| style="font-size:90%;" |- | width="25%" align="center" | '''[[صندوء الفلوس الدولى]] (2013)'''<ref>Data refer mostly to the year 2012. [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=6&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPDPC&grp=0&a= World Economic Outlook Database-October 2013], [[صندوء الفلوس الدولى]]. Accessed on 8 October 2013.</ref> | width="25%" align="center" | '''[[بنك العالم]] (1990–2012)'''<ref>Data refer mostly to the year 2012. [http://databank.worldbank.org/ddp/home.do?Step=12&id=4&CNO=2 World Development Indicators database], [[World Bank]]. Database updated on 18 December 2013. Accessed on 18 December 2013.</ref> | width="25%" align="center" | '''[[كتاب حئايئ العالم|CIA World Factbook]] (2003–2013)'''<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html (nominal) GDP (official exchange rate)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004071135/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html |date=2008-10-04}}, [[The World Factbook]]. [[Central Intelligence Agency]]. accessed on 19 March 2014. Population data obtained from [http://www.census.gov/ipc/www/idb/tables.html Total Midyear Population], [[U.S. Census Bureau]]. International Data Base, accessed on 19 March 2014. Note: Per capita values were obtained by dividing the GDP (official exchange rate) data by the population data. The figures were then rounded to the nearest hundred in typical Factbook fashion.</ref> | width="25%" align="center" | '''[[الامم المتحده]] (2012)'''<ref>[http://unstats.un.org/unsd/snaama/selbasicFast.asp National Accounts Main Aggregates Database, December 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160205025204/http://unstats.un.org/unsd/snaama/selbasicFast.asp |date=2016-02-05}}, [[United Nations Statistics Division]]. Accessed on 13 December 2013.</ref> |- valign="top" | {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto;text-align: right" ! Rank ! Country ! [[دولار امريكانى|US$]] |- | 1 || align="right" | {{علم الدولة|Luxembourg}} || 110,573 |- | 2 || align="right" | {{علم الدولة|Qatar}} || 104,655 |- | 3 || align="right" | {{علم الدولة|Norway}} || 101,271 |- | 4 || align="right" | {{علم الدولة|Switzerland}} || 80,276 |- | 5 || align="right" | {{علم الدولة|Australia}} || 64,157 |- | 6 || align="right" | {{علم الدولة|Denmark}} || 57,999 |- | 7 || align="right" | {{علم الدولة|Sweden}} || 57,297 |- | 8 || align="right" | {{علم الدولة|Singapore}} || 52,918 |- | 9 || align="right" | {{علم الدولة|United States}} || 52,839 |- | 10 || align="right" | {{علم الدولة|Canada}} || 51,871 |- | 11 || align="right" | {{علم الدولة|Austria}} || 49,256 |- | 12 || align="right" | {{علم الدولة|Ireland}} || 47,882 |- | 13 || align="right" | {{علم الدولة|Kuwait}} || 47,829 |- | 14 || align="right" | {{علم الدولة|Netherlands}} || 47,651 |- | 15 || align="right" | {{علم بلد|فينلاندا}} || 47,625 |- | 16 || align="right" | {{علم الدولة|Belgium}} || 45,537 |- | 17 || align="right" | {{علم الدولة|Iceland}} || 45,315 |- | 18 || align="right" | {{علم الدولة|Germany}} || 43,952 |- | 19 || align="right" | {{علم الدولة|United Arab Emirates}} || 43,185 |- | 20 || align="right" | {{علم الدولة|France}} || 42,991 |- | 21 || align="right" | {{علم الدولة|Brunei}} || 40,804 |- | 22 || align="right" | {{علم الدولة|New Zealand}} || 40,465 |- | 23 || align="right" | {{علم الدولة|Japan}} || 39,321 |- | 24 || align="right" | {{علم الدولة|United Kingdom}} || 39,049 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Hong Kong}}'' || 38,605 |- | 25 || align="right" | {{علم الدولة|Israel}} || 34,651 |- | 26 || align="right" | {{علم الدولة|Italy}} || 33,909 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|European Union}}'' || 32,518 |- | 27 || align="right" | {{علم الدولة|Spain}} || 29,409 |- | 28 || align="right" | {{علم الدولة|Oman}} || 25,720 |- | 29 || align="right" | {{علم الدولة|Cyprus}} || 24,706 |- | 30 || align="right" | {{علم الدولة|Saudi Arabia}} || 24,246 |- | 31 || align="right" | {{علم الدولة|Bahrain}} <ref>The IMF is using a 2008 population estimate based on a 2001 census whose validity has been called into question. A 2003 U.S. State Department report on Equatorial Guinea stated that "although the 2002 (sic) census estimated the population at 1,015,000, credible estimates put the number at closer to 500,000. The opposition claimed that the Government inflated the census in anticipation of the December presidential election. (...) Opposition leaders charged earlier in the year that census results showing a twofold population increase were flawed and that numbers were inflated to perpetuate election fraud." [http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2002/18181.htm]</ref> || 24,153 |- | 32 || align="right" | {{علم الدولة|Korea, South}} || 23,838 |- | 33 || align="right" | {{علم الدولة|Bahamas}} || 23,505 |- | 34 || align="right" | {{علم الدولة|Slovenia}} || 22,719 |- | 35 || align="right" | {{علم الدولة|Equatorial Guinea}}|| 22,344 |- | 36 || align="right" | {{علم الدولة|Malta}} || 22,323 |- | 37 || align="right" | {{علم بلد|اليونان}} || 21,617 |- | 38 || align="right" | {{علم الدولة|Taiwan}} || 20,706 |- | 39 || align="right" | {{علم الدولة|Portugal}} || 20,663 |- | 40 || align="right" | {{علم الدولة|Trinidad and Tobago}} || 20,325 |- | 41 || align="right" | {{علم الدولة|Czech Republic}} || 18,868 |- | 42 || align="right" | {{علم الدولة|Estonia}} || 18,127 |- | 43 || align="right" | {{علم الدولة|Slovakia}} || 17,929 |- | 44 || align="right" | {{علم الدولة|Uruguay}} || 16,834 |- | 45 || align="right" | {{علم الدولة|Chile}} || 16,043 |- | 46 || align="right" | {{علم الدولة|Lithuania}} || 15,633 |- | 47 || align="right" | {{علم الدولة|Barbados}} || 15,294 |- | 48 || align="right" | {{علم الدولة|Russia}} || 14,973 |- | 49 || align="right" | {{علم الدولة|Latvia}} || 14,924 |- | 50 || align="right" | {{علم الدولة|Antigua and Barbuda}} || 13,926 |- | 51 || align="right" | {{علم الدولة|Seychelles}} || 13,684 |- | 52 || align="right" | {{علم الدولة|Poland}} || 13,334 |- | 53 || align="right" | {{علم الدولة|Croatia}} || 13,312 |- | 54 || align="right" | {{علم الدولة|Hungary}} || 13,172 |- | 55 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Kitts and Nevis}} || 13,118 |- | 56 || align="right" | {{علم الدولة|Kazakhstan}} || 13,048 |- | 57 || align="right" | {{علم الدولة|Gabon}} || 12,773 |- | 58 || align="right" | {{علم الدولة|Venezuela}} || 12,255 |- | 59 || align="right" | {{علم الدولة|Argentina}} || 11,679 |- | 60 || align="right" | {{علم الدولة|Mexico}} || 11,224 |- | 61 || align="right" | {{علم الدولة|Brazil}} || 10,958 |- | 62 || align="right" | {{علم الدولة|Panama}} || 10,916 |- | 63 || align="right" | {{علم الدولة|Libya}} || 10,864 |- | 64 || align="right" | {{علم الدولة|Turkey}} || 10,745 |- | 65 || align="right" | {{علم الدولة|Lebanon}} || 10,708 |- | 66 || align="right" | {{علم الدولة|Malaysia}} || 10,429 |- | 67 || align="right" | {{علم الدولة|Costa Rica}} || 10,166 |- | — || align="right" | {{noflag}}''[[العالم]]''<ref>Does not include [[Syria]]. Population for [[Kosovo]] و [[San Marino]] was not available at the IMF database. To calculate the World GDP per capita, population for these two countries was obtained from [http://www.census.gov/ipc/www/idb/informationGateway.php U.S. Census Bureau, International Data Base], accessed on 11 October 2012.</ref> || 10,100 |- | 68 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritius}} || 9,136 |- | 69 || align="right" | {{علم الدولة|Suriname}} || 9,061 |- | 70 || align="right" | {{علم الدولة|Romania}} || 8,630 |- | 71 || align="right" | {{علم الدولة|Azerbaijan}} || 8,165 |- | 72 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Lucia}} || 8,157 |- | 73 || align="right" | {{علم الدولة|Colombia}} || 7,831 |- | 74 || align="right" | {{علم الدولة|Grenada}} || 7,679 |- | 75 || align="right" | {{علم الدولة|Botswana}} || 7,470 |- | 76 || align="right" | {{علم الدولة|Belarus}} || 7,414 |- | 77 || align="right" | {{علم الدولة|Bulgaria}} || 7,411 |- | 78 || align="right" | {{علم الدولة|Montenegro}} || 7,252 |- | 79 || align="right" | {{علم الدولة|Turkmenistan}} || 7,110 |- | 80 || align="right" | {{علم الدولة|Dominica}} || 6,992 |- | 81 || align="right" | {{علم الدولة|South Africa}} || 6,847 |- | 82 || align="right" | {{علم الدولة|Peru}} || 6,797 |- | 83 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Vincent and the Grenadines}} || 6,763 |- | 84 || align="right" | {{علم الدولة|Maldives}} || 6,746 |- | 85 || align="right" | {{علم الدولة|China}} || 6,569 |- | 86 || align="right" | {{علم الدولة|Iraq}} || 6,377 |- | 87 || align="right" | {{علم الدولة|Ecuador}} || 6,154 |- | 88 || align="right" | {{علم الدولة|Serbia}} || 6,017 |- | 89 || align="right" | {{علم الدولة|Angola}} || 5,956 |- | 90 || align="right" | {{علم الدولة|Thailand}} || 5,879 |- | 91 || align="right" | {{علم الدولة|Dominican Republic}} || 5,690 |- | 92 || align="right" | {{علم الدولة|Algeria}} || 5,668 |- | 93 || align="right" | {{علم الدولة|Namibia}} || 5,657 |- | 94 || align="right" | {{علم الدولة|Jordan}} || 5,207 |- | 95 || align="right" | {{علم الدولة|Jamaica}} || 5,170 |- | 96 || align="right" | {{علم الدولة|East Timor}} || 5,162 |- | 97 || align="right" | {{علم الدولة|Macedonia}} || 5,073 |- | 98 || align="right" | {{علم الدولة|Iran}} || 5,039 |- | 99 || align="right" | {{علم الدولة|Bosnia and Herzegovina}} || 4,866 |- | 100 || align="right" | {{علم الدولة|Belize}} || 4,695 |- | 101 || align="right" | {{علم الدولة|Fiji}} || 4,669 |- | 102 || align="right" | {{علم الدولة|Tonga}} || 4,605 |- | 103 || align="right" | {{علم الدولة|Paraguay}} || 4,499 |- | 104 || align="right" | {{علم الدولة|Tunisia}} || 4,431 |- | 105 || align="right" | {{علم الدولة|Albania}} || 4,039 |- | 106 || align="right" | {{علم الدولة|Cape Verde}} || 3,908 |- | 107 || align="right" | {{علم الدولة|El Salvador}} || 3,900 |- | 108 || align="right" | {{علم الدولة|Guyana}} || 3,884 |- | 109 || align="right" | {{علم الدولة|Mongolia}} || 3,881 |- | 110 || align="right" | {{علم الدولة|Ukraine}} || 3,862 |- | 111 || align="right" | {{علم الدولة|Samoa}} || 3,833 |- | 112 || align="right" | {{علم الدولة|Georgia}} || 3,558 |- | 113 || align="right" | {{علم الدولة|Indonesia}} || 3,499 |- | 114 || align="right" | {{علم الدولة|Swaziland}} || 3,484 |- | 115 || align="right" | {{علم الدولة|Guatemala}} || 3,482 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Kosovo}}''<ref name="تعداد امريكاpop">Population obtained from [http://www.census.gov/ipc/www/idb/informationGateway.php U.S. Census Bureau, International Data Base], accessed on 11 October 2012.</ref> || 3,454 |- | 116 || align="right" |{{علم بلد|جمهورية كونجو الديموقراطيه}} || 3,408 |- | 117 || align="right" | {{علم الدولة|Tuvalu}} || 3,371 |- | 118 || align="right" | {{علم الدولة|Morocco}} || 3,190 |- | 119 || align="right" | {{علم الدولة|Armenia}} || 3,176 |- | 120 || align="right" | {{علم الدولة|Sri Lanka}} || 3,127 |- | 121 || align="right" | {{علم الدولة|Egypt}} || 3,114 |- | 122 || align="right" | {{علم الدولة|Vanuatu}} || 3,106 |- | 123 || align="right" | {{علم الدولة|Bhutan}} || 2,863 |- | 124 || align="right" | {{علم الدولة|Philippines}} || 2,792 |- | 125 || align="right" | {{علم الدولة|Bolivia}} || 2,701 |- | 126 || align="right" | {{علم الدولة|Honduras}} || 2,331 |- | 127 || align="right" | {{علم الدولة|Papua New Guinea}} || 2,300 |- | 128 || align="right" | {{علم الدولة|Moldova}} || 2,214 |- | 129 || align="right" | {{علم الدولة|Solomon Islands}} || 1,901 |- | 130 || align="right" | {{علم الدولة|Vietnam}} || 1,896 |- | 131 || align="right" | {{علم الدولة|Uzbekistan}} || 1,852 |- | 132 || align="right" | {{علم الدولة|Nicaragua}} || 1,842 |- | 133 || align="right" | {{علم الدولة|Ghana}} || 1,782 |- | 134 || align="right" | {{علم الدولة|Nigeria}} || 1,725 |- | 135 || align="right" | {{علم الدولة|Djibouti}} || 1,597 |- | 136 || align="right" | {{علم الدولة|Kiribati}} || 1,583 |- | 137 || align="right" | {{علم الدولة|Zambia}} || 1,530 |- | 138 || align="right" | {{علم الدولة|Sudan}} || 1,527 |- | 139 || align="right" | {{علم الدولة|Yemen}} || 1,518 |- | 140 || align="right" | {{علم الدولة|Laos}} || 1,490 |- | 141 || align="right" | {{علم الدولة|India}} || 1,414 |- | 142 || align="right" | {{علم الدولة|Pakistan}} || 1,295 |- | 143 || align="right" | {{علم الدولة|Lesotho}} || 1,289 |- | 144 || align="right" | {{علم الدولة|Kyrgyzstan}} || 1,282 |- | 145 || align="right" | {{علم الدولة|Cameroon}} || 1,268 |- | 146 || align="right" | {{علم الدولة|Chad}} || 1,234 |- | 147 || align="right" | {{علم الدولة|Côte d'Ivoire}} || 1,175 |- | 148 || align="right" | {{علم الدولة|Senegal}} || 1,141 |- | 149 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritania}} || 1,126 |- | 150 || align="right" | {{علم الدولة|South Sudan}} || 1,111 |- | 151 || align="right" | {{علم الدولة|Tajikistan}} || 1,050 |- | 152 || align="right" | {{علم الدولة|Kenya}} || 1,046 |- | 153 || align="right" | {{علم الدولة|Cambodia}} || 1,015 |- | 154 || align="right" | {{علم الدولة|Comoros}} || 928 |- | 155 || align="right" | {{علم الدولة|Burma}} || 915 |- | 156 || align="right" | {{علم الدولة|Bangladesh}} || 899 |- | 157 || align="right" | {{علم الدولة|Benin}} || 810 |- | 158 || align="right" | {{علم الدولة|Haiti}} || 759 |- | 159 || align="right" | {{علم الدولة|Zimbabwe}} || 756 |- | 160 || align="right" | {{علم الدولة|Nepal}} || 690 |- | 161 || align="right" | {{علم الدولة|Rwanda}} || 682 |- | 162 || align="right" | {{علم الدولة|Burkina Faso}} || 636 |- | 163 || align="right" | {{علم الدولة|Mozambique}} || 634 |- | 164 || align="right" | {{علم الدولة|Afghanistan}} || 633 |- | 165 || align="right" | {{علم الدولة|Mali}} || 631 |- | 166 || align="right" | {{علم الدولة|Tanzania}} || 629 |- | 167 || align="right" | {{علم الدولة|Sierra Leone}} || 615 |- | 168 || align="right" | {{علم الدولة|Togo}} || 607 |- | 169 || align="right" | {{علم الدولة|Uganda}} || 596 |- | 170 || align="right" | {{علم الدولة|North Korea}} || 583 |- | 171 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea-Bissau}} || 521 |- | 172 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea}} || 519 |- | 173 || align="right" | {{علم الدولة|Eritrea}} || 505 |- | 174 || align="right" | {{علم الدولة|Gambia}} || 497 |- | 175 || align="right" | {{علم الدولة|Ethiopia}} || 490 |- | 176 || align="right" | {{علم بلد|افريقيا الوسطانيه}} || 480 |- | 177 || align="right" | {{علم الدولة|Madagascar}} || 451 |- | 178 || align="right" | {{علم الدولة|Liberia}} || 436 |- | 179 || align="right" | {{علم الدولة|Niger}} || 408 |- | 180 || align="right" | {{علم الدولة|Burundi}} || 282 |- | 181 || align="right" | {{علم الدولة|Malawi}} || 251 |- | 182 || align="right" | {{علم بلد| جمهورية كونجو الديموقراطيه}} || 231 |- | - || align="right" | {{علم الدولة|Syria}} || n/a |} | {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto;text-align: right" ! Rank ! Country ! [[دولار امريكانى|US$]] ! Year |- | 1 || align="right" | {{علم الدولة|Monaco}} || 163,026 || 2011 |- | 2 || align="right" | {{علم الدولة|Liechtenstein}} || 134,617 || 2009 |- | 3 || align="right" | {{علم الدولة|Luxembourg}} || 107,476 || 2012 |- | 4 || align="right" | {{علم الدولة|Norway}} || 99,558 || 2012 |- | 5 || align="right" | {{علم الدولة|Qatar}} || 89,736 || 2011 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Bermuda}}'' || 84,460 || 2012 |- | 6 || align="right" | {{علم الدولة|Switzerland}} || 79,052 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Macau}}'' || 78,275 || 2012 |- | 7 || align="right" | {{علم الدولة|Australia}} || 67,036 || 2012 |- | 8 || align="right" | {{علم الدولة|San Marino}} || 62,188 || 2008 |- | 9 || align="right" | {{علم الدولة|Denmark}} || 56,210 || 2012 |- | 10 || align="right" | {{علم الدولة|Sweden}} || 55,245 || 2012 |- | 11 || align="right" | {{علم الدولة|Canada}} || 52,219 || 2012 |- | 12 || align="right" | {{علم الدولة|Singapore}} || 51,709 || 2012 |- | 13 || align="right" | {{علم الدولة|Kuwait}} || 51,497 || 2011 |- | 14 || align="right" | {{علم الدولة|United States}} || 49,965 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Isle of Man}}'' || 49,817 || 2007 |- | 15 || align="right" | {{علم الدولة|Austria}} || 47,226 || 2012 |- | 16 || align="right" | {{علم الدولة|Japan}} || 46,720 || 2012 |- | 17 || align="right" | {{علم الدولة|Andorra}} || 46,418 || 2008 |- | 18 || align="right" | {{علم بلد|فينلاندا}} || 46,179 || 2012 |- | 19 || align="right" | {{علم الدولة|Netherlands}} || 46,054 || 2012 |- | 20 || align="right" | {{علم الدولة|Ireland}} || 45,836 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Faroe Islands}}'' || 44,317 || 2009 |- | 21 || align="right" | {{علم الدولة|Belgium}} || 43,413 || 2012 |- | 22 || align="right" | {{علم الدولة|Iceland}} || 42,658 || 2012 |- | 23 || align="right" | {{علم الدولة|Germany}} || 41,514 || 2012 |- | 24 || align="right" | {{علم الدولة|Brunei}} || 41,127 || 2012 |- | 25 || align="right" | {{علم الدولة|France}} || 39,772 || 2012 |- | 26 || align="right" | {{علم الدولة|United Arab Emirates}} || 39,058 || 2011 |- | 27 || align="right" | {{علم الدولة|United Kingdom}} || 38,514 || 2012 |- | 28 || align="right" | {{علم الدولة|New Zealand}} || 37,749 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Hong Kong}}'' || 36,796 || 2012 |- | 29 || align="right" | {{علم الدولة|Israel}} || 33,250 || 2011 |- | 30 || align="right" | {{علم الدولة|Italy}} || 33,049 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|European Union}}'' || 32,672 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Cayman Islands}}'' || 30,191 || 1996 |- | 31 || align="right" | {{علم الدولة|Spain}} || 29,195 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Puerto Rico}}'' || 27,678 || 2012 |- | 32 || align="right" | {{علم الدولة|Cyprus}} || 26,315 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Aruba}}'' || 25,355 || 2011 |- | 33 || align="right" | {{علم الدولة|Saudi Arabia}} || 25,136 || 2012 |- | 34 || align="right" | {{علم الدولة|Equatorial Guinea}} || 24,036 || 2012 |- | 35 || align="right" | {{علم الدولة|Oman}} || 23,133 || 2011 |- | 36 || align="right" | {{علم الدولة|Korea, South}} || 22,590 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Greenland}}'' || 22,508 || 2009 |- | 37 || align="right" | {{علم الدولة|Bahrain}} || 22,467 || 2011 |- | 38 || align="right" | {{علم الدولة|Slovenia}} || 22,092 || 2012 |- | 39 || align="right" | {{علم بلد|اليونان}} || 22,083 || 2012 |- | 40 || align="right" | {{علم الدولة|Bahamas}} || 21,908 || 2012 |- | 41 || align="right" | {{علم الدولة|Malta}} || 20,848 || 2012 |- | 42 || align="right" | {{علم الدولة|Portugal}} || 20,182 || 2012 |- | 43 || align="right" | {{علم الدولة|Czech Republic}} || 18,608 || 2012 |- | 44 || align="right" | {{علم الدولة|Trinidad and Tobago}} || 17,934 || 2012 |- | 45 || align="right" | {{علم الدولة|Slovakia}} || 16,934 || 2012 |- | 46 || align="right" | {{علم الدولة|Estonia}} || 16,316 || 2012 |- | 47 || align="right" | {{علم الدولة|Chile}} || 15,363 || 2012 |- | 48 || align="right" | {{علم الدولة|Barbados}} || 14,917 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|French Polynesia}}'' || 14,530 || 2000 |- | 49 || align="right" | {{علم الدولة|Uruguay}} || 14,449 || 2012 |- | 50 || align="right" | {{علم الدولة|Lithuania}} || 14,150 || 2012 |- | 51 || align="right" | {{علم الدولة|Russia}} || 14,037 || 2012 |- | 52 || align="right" | {{علم الدولة|Latvia}} || 14,009 || 2012 |- | 53 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Kitts and Nevis}} || 13,969 || 2012 |- | 54 || align="right" | {{علم الدولة|Antigua and Barbuda}} || 13,207 || 2012 |- | 55 || align="right" | {{علم الدولة|Croatia}} || 13,227 || 2012 |- | 56 || align="right" | {{علم الدولة|Venezuela}} || 12,767 || 2012 |- | 57 || align="right" | {{علم الدولة|Poland}} || 12,708 || 2012 |- | 58 || align="right" | {{علم الدولة|Hungary}} || 12,622 || 2012 |- | 59 || align="right" | {{علم الدولة|Kazakhstan}} || 12,007 || 2012 |- | 60 || align="right" | {{علم الدولة|Seychelles}} || 11,758 || 2012 |- | 61 || align="right" | {{علم الدولة|Argentina}} || 11,558 || 2012 |- | 62 || align="right" | {{علم الدولة|Gabon}} || 11,430 || 2012 |- | 63 || align="right" | {{علم الدولة|Brazil}} || 11,139 || 2012 |- | 64 || align="right" | {{علم الدولة|Palau}} || 11,006 || 2012 |- | 65 || align="right" | {{علم الدولة|Turkey}} || 10,666 || 2012 |- | 66 || align="right" | {{علم الدولة|Libya}} || 10,456 || 2009 |- | 67 || align="right" | {{علم الدولة|Malaysia}} || 10,381 || 2012 |- | — || align="right" | {{noflag}}''[[العالم]]'' || 10,172 || 2012 |- | 68 || align="right" | {{علم الدولة|Mexico}} || 9,742 || 2012 |- | 69 || align="right" | {{علم الدولة|Lebanon}} || 9,705 || 2012 |- | 70 || align="right" | {{علم الدولة|Panama}} || 9,534 || 2012 |- | 71 || align="right" | {{علم الدولة|Costa Rica}} || 9,391 || 2012 |- | 72 || align="right" | {{علم الدولة|Suriname}} || 8,864 || 2012 |- | 73 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritius}} || 8,124 || 2012 |- | 74 || align="right" | {{علم الدولة|Romania}} || 7,943 || 2012 |- | 75 || align="right" | {{علم الدولة|Colombia}} || 7,752 || 2012 |- | 76 || align="right" | {{علم الدولة|South Africa}} || 7,508 || 2012 |- | 77 || align="right" | {{علم الدولة|Grenada}} || 7,485 || 2012 |- | 78 || align="right" | {{علم الدولة|Azerbaijan}} || 7,392 || 2012 |- | 79 || align="right" | {{علم الدولة|Botswana}} || 7,191 || 2012 |- | 80 || align="right" | {{علم الدولة|Bulgaria}} || 6,986 || 2012 |- | 81 || align="right" | {{علم الدولة|Iran}} || 6,816 || 2011 |- | 82 || align="right" | {{علم الدولة|Montenegro}} || 6,813 || 2012 |- | 83 || align="right" | {{علم الدولة|Belarus}} || 6,685 || 2012 |- | 84 || align="right" | {{علم الدولة|Dominica}} || 6,691 || 2012 |- | 85 || align="right" | {{علم الدولة|Peru}} || 6,573 || 2012 |- | 86 || align="right" | {{علم الدولة|Maldives}} || 6,567 || 2012 |- | 87 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Lucia}} || 6,558 || 2012 |- | 88 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Vincent and the Grenadines}} || 6,515 || 2012 |- | 89 || align="right" | {{علم الدولة|Turkmenistan}} || 6,511 || 2012 |- | 90 || align="right" | {{علم الدولة|Iraq}} || 6,455 || 2012 |- | 91 || align="right" | {{علم الدولة|China}} || 6,188 || 2012 |- | 92 || align="right" | {{علم الدولة|Cuba}} || 6,051 || 2011 |- | 93 || align="right" | {{علم الدولة|Dominican Republic}} || 5,736 || 2012 |- | 94 || align="right" | {{علم الدولة|Namibia}} || 5,668 || 2012 |- | 95 || align="right" | {{علم الدولة|Jamaica}} || 5,472 || 2012 |- | 96 || align="right" | {{علم الدولة|Angola}} || 5,482 || 2012 |- | 97 || align="right" | {{علم الدولة|Thailand}} || 5,474 || 2012 |- | 98 || align="right" | {{علم الدولة|Ecuador}} || 5,456 || 2012 |- | 99 || align="right" | {{علم الدولة|Algeria}} || 5,348 || 2012 |- | 100 || align="right" | {{علم الدولة|Serbia}} || 5,190 || 2012 |- | 101 || align="right" | {{علم الدولة|Jordan}} || 4,945 || 2012 |- | 102 || align="right" | {{علم الدولة|Belize}} || 4,720 || 2011 |- | 103 || align="right" | {{علم الدولة|Macedonia}} || 4,589 || 2012 |- | 104 || align="right" | {{علم الدولة|Tonga}} || 4,494 || 2012 |- | 105 || align="right" | {{علم الدولة|Bosnia and Herzegovina}} || 4,447 || 2012 |- | 106 || align="right" | {{علم الدولة|Fiji}} || 4,438 || 2012 |- | 107 || align="right" | {{علم الدولة|Tunisia}} || 4,237 || 2012 |- | 108 || align="right" | {{علم الدولة|Albania}} || 4,000 || 2012 |- | 109 || align="right" | {{علم الدولة|Ukraine}} || 3,867 || 2012 |- | 110 || align="right" | {{علم الدولة|Cape Verde}} || 3,838 || 2012 |- | 111 || align="right" | {{علم الدولة|Paraguay}} || 3,813 || 2012 |- | 112 || align="right" | {{علم الدولة|El Salvador}} || 3,777 || 2012 |- | 113 || align="right" | {{علم الدولة|Tuvalu}} || 3,740 || 2012 |- | 114 || align="right" | {{علم الدولة|Mongolia}} || 3,673 || 2012 |- | 115 || align="right" | {{علم الدولة|Guyana}} || 3,584 || 2012 |- | 116 || align="right" | {{علم الدولة|Samoa}} || 3,584 || 2012 |- | 117 || align="right" | {{علم الدولة|Indonesia}} || 3,557 || 2012 |- | 118 || align="right" | {{علم الدولة|Marshall Islands}} || 3,556 || 2012 |- | 119 || align="right" | {{علم الدولة|Georgia}} || 3,508 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Kosovo}}'' || 3,453 || 2012 |- | 120 || align="right" | {{علم الدولة|Guatemala}} || 3,368 || 2012 |- | 121 || align="right" | {{علم الدولة|Armenia}} || 3,351 || 2012 |- | 122 || align="right" | {{علم الدولة|Syria}} || 3,289 || 2012 |- | 123 || align="right" | {{علم الدولة|Egypt}} || 3,187 || 2012 |- | 124 || align="right" | {{علم الدولة|Vanuatu}} || 3,176 || 2012 |- | 125 || align="right" | {{علم بلد|مايكرونيزيا}} || 3,165 || 2012 |- | 126 || align="right" | {{علم بلد| جمهورية الكونجو}} || 3,154 || 2012 |- | 127 || align="right" | {{علم الدولة|Swaziland}} || 3,044 || 2012 |- | 128 || align="right" | {{علم الدولة|Morocco}} || 2,925 || 2012 |- | 129 || align="right" | {{علم الدولة|Sri Lanka}} || 2,923 || 2012 |- | 130 || align="right" | {{علم الدولة|Philippines}} || 2,587 || 2012 |- | 131 || align="right" | {{علم الدولة|Bolivia}} || 2,576 || 2012 |- | 132 || align="right" | {{علم الدولة|Bhutan}} || 2,399 || 2012 |- | 133 || align="right" | {{علم الدولة|Honduras}} || 2,264 || 2012 |- | 134 || align="right" | {{علم الدولة|Papua New Guinea}} || 2,184 || 2012 |- | 135 || align="right" | {{علم الدولة|Moldova}} || 2,038 || 2012 |- | 136 || align="right" | {{علم الدولة|Solomon Islands}} || 1,835 || 2012 |- | 137 || align="right" | {{علم الدولة|Vietnam}} || 1,755 || 2012 |- | 138 || align="right" | {{علم الدولة|Nicaragua}} || 1,754 || 2012 |- | 139 || align="right" | {{علم الدولة|Kiribati}} || 1,743 || 2012 |- | 140 || align="right" | {{علم الدولة|Uzbekistan}} || 1,717 || 2012 |- | 141 || align="right" | {{علم الدولة|Ghana}} || 1,605 || 2012 |- | 142 || align="right" | {{علم الدولة|Sudan}} || 1,580 || 2012 |- | 143 || align="right" | {{علم الدولة|Nigeria}} || 1,555 || 2012 |- | 144 || align="right" | {{علم الدولة|Yemen}} || 1,494 || 2012 |- | 145 || align="right" | {{علم الدولة|India}} || 1,489 || 2012 |- | 146 || align="right" | {{علم الدولة|Zambia}} || 1,469 || 2012 |- | 147 || align="right" | {{علم الدولة|São Tomé and Príncipe}} || 1,402 || 2012 |- | 148 || align="right" | {{علم الدولة|Laos}} || 1,399 || 2012 |- | 149 || align="right" | {{علم الدولة|Pakistan}} || 1,290 || 2012 |- | 150 || align="right" | {{علم الدولة|Côte d'Ivoire}} || 1,244 || 2012 |- | — || align="right" | ''{{علم بلد|فلسطين}}'' || 1,210 || 2005 |- | 151 || align="right" | {{علم الدولة|Lesotho}} || 1,193 || 2012 |- | 152 || align="right" | {{علم الدولة|Kyrgyzstan}} || 1,160 || 2012 |- | 153 || align="right" | {{علم الدولة|Cameroon}} || 1,151 || 2012 |- | 154 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritania}} || 1,106 || 2012 |- | 155 || align="right" | {{علم الدولة|East Timor}} || 1,068 || 2012 |- | 156 || align="right" | {{علم الدولة|Djibouti}} || 1,062 || 2007 |- | 157 || align="right" | {{علم الدولة|Senegal}} || 1,032 || 2012 |- | 158 || align="right" | {{علم الدولة|Cambodia}} || 946 || 2012 |- | 159 || align="right" | {{علم الدولة|Chad}} || 885 || 2012 |- | 160 || align="right" | {{علم الدولة|Tajikistan}} || 872 || 2012 |- | 161 || align="right" | {{علم الدولة|Kenya}} || 862 || 2012 |- | 162 || align="right" | {{علم الدولة|South Sudan}} || 862 || 2012 |- | 163 || align="right" | {{علم الدولة|Comoros}} || 831 || 2012 |- | 164 || align="right" | {{علم الدولة|Zimbabwe}} || 788 || 2012 |- | 165 || align="right" | {{علم الدولة|Haiti}} || 771 || 2012 |- | 166 || align="right" | {{علم الدولة|Benin}} || 752 || 2012 |- | 167 || align="right" | {{علم الدولة|Bangladesh}} || 747 || 2012 |- | 168 || align="right" | {{علم الدولة|Nepal}} || 707 || 2012 |- | 169 || align="right" | {{علم الدولة|Mali}} || 694 || 2012 |- | 170 || align="right" | {{علم الدولة|Afghanistan}} || 687 || 2012 |- | 171 || align="right" | {{علم الدولة|Sierra Leone}} || 635 || 2012 |- | 172 || align="right" | {{علم الدولة|Burkina Faso}} || 634 || 2012 |- | 173 || align="right" | {{علم الدولة|Rwanda}} || 620 || 2012 |- | 174 || align="right" | {{علم الدولة|Tanzania}} || 609 || 2012 |- | 175 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea}} || 591 || 2012 |- | 176 || align="right" | {{علم الدولة|Mozambique}} || 579 || 2012 |- | 177 || align="right" | {{علم الدولة|Togo}} || 574 || 2012 |- | 178 || align="right" | {{علم الدولة|Uganda}} || 547 || 2012 |- | 179 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea-Bissau}} || 539 || 2012 |- | 180 || align="right" | {{علم الدولة|Gambia}} || 512 || 2012 |- | 181 || align="right" | {{علم بلد|افريقيا الوسطانيه}} || 473 || 2012 |- | 182 || align="right" | {{علم الدولة|Eritrea}} || 450 || 2012 |- | 183 || align="right" | {{علم الدولة|Madagascar}} || 447 || 2012 |- | 184 || align="right" | {{علم الدولة|Liberia}} || 422 || 2012 |- | 185 || align="right" | {{علم الدولة|Ethiopia}} || 410 || 2012 |- | 186 || align="right" | {{علم الدولة|Niger}} || 383 || 2012 |- | 187 || align="right" | {{علم بلد| جمهورية الكونجو}} || 272 || 2012 |- | 188 || align="right" | {{علم الدولة|Malawi}} || 268 || 2012 |- | 189 || align="right" | {{علم الدولة|Burundi}} || 251 || 2012 |- | 190 || align="right" | {{علم الدولة|Somalia}} || 150 || 1990 |} | {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto;text-align: right" ! Rank ! Country ! [[دولار امريكانى|US$]] ! Year |- | 1 || align="right" | {{علم الدولة|Monaco}} || 159,400 || 2012 <small>est.</small> |- | 2 || align="right" | {{علم الدولة|Liechtenstein}} || 139,300 || 2010 |- | 3 || align="right" | {{علم الدولة|Luxembourg}} || 117,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 4 || align="right" | {{علم الدولة|Qatar}} || 104,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 5 || align="right" | {{علم الدولة|Norway}} || 101,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 6 || align="right" | {{علم الدولة|Switzerland}} || 80,800 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Macau}}'' || 76,600 || 2012 <small>est.</small> |- | 7 || align="right" | {{علم الدولة|United Arab Emirates}} || 70,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 8 || align="right" | {{علم الدولة|Kuwait}} || 66,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 9 || align="right" | {{علم الدولة|Australia}} || 65,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 10 || align="right" | {{علم الدولة|Denmark}} || 58,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 11 || align="right" | {{علم الدولة|San Marino}} || 57,900 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Jersey}}'' || 57,600 || 2005 <small>est.</small> |- | 12 || align="right" | {{علم الدولة|Sweden}} || 57,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 13 || align="right" | {{علم الدولة|Singapore}} || 54,700 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Falkland Islands}}''<ref>Population obtained from [http://www.allcountries.org/wfb2007/falkland_islands/falkland_islands_people.html The World Factbook 2007 archive]. Accessed on 18 April 2012.</ref> || 53,000 || 2007 <small>est.</small> |- | 14 || align="right" | {{علم الدولة|United States}} || 52,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 15 || align="right" | {{علم الدولة|Canada}} || 52,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 16 || align="right" | {{علم بلد|فينلاندا}} || 49,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 17 || align="right" | {{علم الدولة|Austria}} || 49,100 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Isle of Man}}'' || 47,800 || 2007 <small>est.</small> |- | 18 || align="right" | {{علم الدولة|Netherlands}} || 47,600 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Cayman Islands}}'' || 47,000 || 2008 <small>est.</small> |- | 19 || align="right" | {{علم الدولة|Iceland}} || 46,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 20 || align="right" | {{علم الدولة|Ireland}} || 46,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 21 || align="right" | {{علم الدولة|Belgium}} || 45,600 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Faroe Islands}}'' || 45,300 || 2010 <small>est.</small> |- | 22 || align="right" | {{علم الدولة|Germany}} || 44,300 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Guernsey}}'' || 43,400 || 2005 |- | 23 || align="right" | {{علم الدولة|France}} || 41,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 24 || align="right" | {{علم الدولة|New Zealand}} || 40,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 25 || align="right" | {{علم الدولة|Brunei}} || 39,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 26 || align="right" | {{علم الدولة|United Kingdom}} || 39,600 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{علم الدولة|Virgin Islands, British}} || 38,900 || 2008 |- | — || align="right" | {{علم الدولة|Gibraltar}} || 38,800 || 2006 <small>est.</small> |- | 27 || align="right" | {{علم الدولة|Japan}} || 38,500 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{علم الدولة|Hong Kong}} || 38,100 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{علم الدولة|Greenland}} || 37,500 || 2011 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{علم الدولة|Curaçao}} || 36,800 || 2008 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{علم الدولة|New Caledonia}} || 35,700 || 2008 <small>est.</small> |- | 28 || align="right" | {{علم الدولة|Israel}} || 35,400 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{علم الدولة|European Union}} || 34,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 29 || align="right" | {{علم الدولة|Italy}} || 33,600 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{علم الدولة|Guam}}|| 28,700 || 2010 <small>est.</small> |- | 30 || align="right" | {{علم الدولة|Spain}} || 28,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 31 || align="right" | {{علم الدولة|Bahamas}} || 26,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 32 || align="right" | {{علم الدولة|Oman}} || 26,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 33 || align="right" | {{علم الدولة|Korea, South}} || 25,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 34 || align="right" | {{علم الدولة|Cyprus}} || 25,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 35 || align="right" | {{علم الدولة|Saudi Arabia}} || 24,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 36 || align="right" | {{علم الدولة|Equatorial Guinea}} || 24,200 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Puerto Rico}}'' || 23,500 || 2010 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Aruba}}'' || 23,400 || 2009 <small>est.</small> |- | 37 || align="right" | {{علم الدولة|Slovenia}} || 22,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 38 || align="right" | {{علم الدولة|Malta}} || 22,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 39 || align="right" | {{علم الدولة|Bahrain}} || 22,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 40 || align="right" | {{علم الدولة|Trinidad and Tobago}} || 22,000 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Sint Maarten}}'' || 21,900 || 2008 |- | 41 || align="right" | {{علم بلد|اليونان}} || 21,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 42 || align="right" | {{علم الدولة|Portugal}} || 21,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 43 || align="right" | {{علم الدولة|Taiwan}} || 20,900 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|French Polynesia}}'' || 20,600 || 2006 |- | 44 || align="right" | {{علم الدولة|Estonia}} || 18,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 45 || align="right" | {{علم الدولة|Slovakia}} || 17,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 46 || align="right" | {{علم الدولة|Uruguay}} || 17,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 47 || align="right" | {{علم الدولة|Chile}} || 15,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 48 || align="right" | {{علم الدولة|Latvia}} || 15,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 49 || align="right" | {{علم الدولة|Lithuania}} || 15,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 50 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Kitts and Nevis}} || 15,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 51 || align="right" | {{علم الدولة|Barbados}} || 14,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 52 || align="right" | {{علم الدولة|Russia}} || 14,600 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Northern Mariana Islands}}'' || 14,300 || 2010 <small>est.</small> |- | 53 || align="right" | {{علم الدولة|Seychelles}} || 14,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 54 || align="right" | {{علم الدولة|Antigua and Barbuda}} || 13,500 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Cook Islands}}'' || 13,500 || 2005 <small>est.</small> |- | 55 || align="right" | {{علم الدولة|Croatia}} || 13,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 56 || align="right" | {{علم الدولة|Poland}} || 13,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 57 || align="right" | {{علم الدولة|Hungary}} || 13,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 58 || align="right" | {{علم الدولة|Venezuela}} || 12,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 59 || align="right" | {{علم الدولة|Kazakhstan}} || 12,700 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Anguilla}}'' || 12,500 || 2009 <small>est.</small> |- | 60 || align="right" | {{علم الدولة|Gabon}} || 12,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 61 || align="right" | {{علم الدولة|Libya}} || 11,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 62 || align="right" | {{علم الدولة|Panama}} || 11,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 63 || align="right" | {{علم الدولة|Argentina}} || 11,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 64 || align="right" | {{علم الدولة|Brazil}} || 11,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 65 || align="right" | {{علم الدولة|Turkey}} || 10,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 66 || align="right" | {{علم الدولة|Mexico}} || 10,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 67 || align="right" | {{علم الدولة|Lebanon}} || 10,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 68 || align="right" | {{علم الدولة|Palau}} || 10,500 || 2011 <small>est.</small> |- | 69 || align="right" | {{علم الدولة|Malaysia}} || 10,400 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | {{noflag}}''[[العالم]]'' || 10,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 70 || align="right" | {{علم الدولة|Costa Rica}} || 10,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 71 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritius}} || 9,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 72 || align="right" | {{علم الدولة|Romania}} || 8,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 73 || align="right" | {{علم الدولة|Suriname}} || 8,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 74 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Lucia}} || 8,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 75 || align="right" | {{علم الدولة|Colombia}} || 8,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 76 || align="right" | {{علم الدولة|Azerbaijan}} || 7,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 77 || align="right" | {{علم الدولة|Turkmenistan}} || 7,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 78 || align="right" | {{علم الدولة|Belarus}} || 7,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 79 || align="right" | {{علم الدولة|Grenada}} || 7,400 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|American Samoa}}'' || 7,400 || 2005 |- | 80 || align="right" | {{علم الدولة|Botswana}} || 7,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 81 || align="right" | {{علم الدولة|Bulgaria}} || 7,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 82 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Vincent and the Grenadines}} || 7,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 83 || align="right" | {{علم الدولة|Iraq}} || 6,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 84 || align="right" | {{علم الدولة|China}} || 6,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 85 || align="right" | {{علم الدولة|Montenegro}} || 6,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 86 || align="right" | {{علم الدولة|Dominica}} || 6,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 87 || align="right" | {{علم الدولة|Peru}} || 6,700 || 2012 <small>est.</small> |- | 88 || align="right" | {{علم الدولة|Angola}} || 6,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 89 || align="right" | {{علم الدولة|South Africa}} || 6,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 90 || align="right" | {{علم الدولة|Cuba}} || 6,500 || 2012 <small>est.</small> |- | 91 || align="right" | {{علم الدولة|Serbia}} || 6,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 92 || align="right" | {{علم الدولة|Ecuador}} || 5,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 93 || align="right" | {{علم الدولة|Dominican Republic}} || 5,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 94 || align="right" | {{علم الدولة|Maldives}} || 5,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 95 || align="right" | {{علم الدولة|Guyana}} || 5,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 96 || align="right" | {{علم الدولة|Algeria}} || 5,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 97 || align="right" | {{علم الدولة|Namibia}} || 5,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 98 || align="right" | {{علم الدولة|Thailand}} || 5,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 99 || align="right" | {{علم الدولة|Jordan}} || 5,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 100 || align="right" | {{علم الدولة|Iran}} || 5,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 101 || align="right" | {{علم الدولة|East Timor}} || 5,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 102 || align="right" | {{علم الدولة|Macedonia}} || 5,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 103 || align="right" | {{علم الدولة|Belize}} || 4,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 104 || align="right" | {{علم الدولة|Jamaica}} || 4,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 105 || align="right" | {{علم الدولة|Bosnia and Herzegovina}} || 4,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 106 || align="right" | {{علم الدولة|Fiji}} || 4,700 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Niue}}''<ref>Population obtained from [http://www.theodora.com/wfb2003/niue/niue_people.html The World Factbook 2003 archive]. Accessed on 18 April 2012.</ref> || 4,700 || 2003 |- | 107 || align="right" | {{علم الدولة|Paraguay}} || 4,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 108 || align="right" | {{علم الدولة|Tonga}} || 4,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 109 || align="right" | {{علم الدولة|Albania}} || 4,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 110 || align="right" | {{علم الدولة|Tunisia}} || 4,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 111 || align="right" | {{علم الدولة|El Salvador}} || 4,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 112 || align="right" | {{علم الدولة|Mongolia}} || 3,900 || 2013 <small>est.</small> |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Kosovo}}'' || 3,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 113 || align="right" | {{علم الدولة|Ukraine}} || 3,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 114 || align="right" | {{علم الدولة|Cape Verde}} || 3,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 115 || align="right" | {{علم الدولة|Guatemala}} || 3,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 116 || align="right" | {{علم الدولة|Samoa}} || 3,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 117 || align="right" | {{علم الدولة|Tuvalu}} || 3,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 118 || align="right" | {{علم الدولة|Georgia}} || 3,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 119 || align="right" | {{علم الدولة|Indonesia}} || 3,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 120 || align="right" | {{علم الدولة|Armenia}} || 3,400 || 2013 <small>est.</small> |- | 121 || align="right" | {{علم بلد|مايكرونيزيا}} || 3,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 122 || align="right" | {{علم الدولة|Morocco}} || 3,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 123 || align="right" | {{علم بلد| جمهورية كونجو الديموقراطيه}} || 3,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 124 || align="right" | {{علم الدولة|Egypt}} || 3,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 125 || align="right" | {{علم الدولة|Vanuatu}} || 3,100 || 2013 <small>est.</small> |- | 126 || align="right" | {{علم الدولة|Sri Lanka}} || 3,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 127 || align="right" | {{علم الدولة|Bhutan}} || 2,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 128 || align="right" | {{علم الدولة|Syria}} || 2,900 || 2011 <small>est.</small> |- | 129 || align="right" | {{علم الدولة|Bolivia}} || 2,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 130 || align="right" | {{علم الدولة|Marshall Islands}} || 2,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 131 || align="right" | {{علم الدولة|Swaziland}} || 2,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 132 || align="right" | {{علم الدولة|Philippines}} || 2,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 133 || align="right" | {{علم الدولة|Papua New Guinea}} || 2,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 134 || align="right" | {{علم الدولة|Honduras}} || 2,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 135 || align="right" | {{علم الدولة|Moldova}} || 2,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 136 || align="right" | {{علم الدولة|Uzbekistan}} || 1,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 137 || align="right" | {{علم الدولة|Nicaragua}} || 1,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 138 || align="right" | {{علم الدولة|Vietnam}} || 1,900 || 2013 <small>est.</small> |- | 139 || align="right" | {{علم الدولة|Djibouti}} || 1,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 140 || align="right" | {{علم الدولة|Ghana}} || 1,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 141 || align="right" | {{علم الدولة|Solomon Islands}} || 1,800 || 2013 <small>est.</small> |- | 142 || align="right" | {{علم الدولة|Kiribati}} || 1,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 143 || align="right" | {{علم الدولة|Nigeria}} || 1,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 144 || align="right" | {{علم الدولة|São Tomé and Príncipe}} || 1,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 145 || align="right" | {{علم الدولة|Yemen}} || 1,700 || 2013 <small>est.</small> |- | 146 || align="right" | ''{{علم بلد|فلسطين}}'' || 1,700 || 2008 <small>est.</small> |- | 147 || align="right" | {{علم الدولة|Zambia}} || 1,600 || 2013 <small>est.</small> |- | 148 || align="right" | {{علم الدولة|Laos}} || 1,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 149 || align="right" | {{علم الدولة|Sudan}} || 1,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 150 || align="right" | {{علم الدولة|India}} || 1,500 || 2013 <small>est.</small> |- | 151 || align="right" | {{علم الدولة|Côte d'Ivoire}} || 1,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 152 || align="right" | {{علم الدولة|Kyrgyzstan}} || 1,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 153 || align="right" | {{علم الدولة|Lesotho}} || 1,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 154 || align="right" | {{علم الدولة|Pakistan}} || 1,300 || 2013 <small>est.</small> |- | 155 || align="right" | {{علم الدولة|Cameroon}} || 1,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 156 || align="right" | {{علم الدولة|Korea, North}} || 1,200 || 2009 <small>est.</small> |- | 157 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritania}} || 1,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 158 || align="right" | {{علم الدولة|Senegal}} || 1,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 159 || align="right" | {{علم الدولة|Chad}} || 1,200 || 2013 <small>est.</small> |- | 160 || align="right" | {{علم الدولة|Cambodia}} || 1,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 161 || align="right" | {{علم الدولة|Kenya}} || 1,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 162 || align="right" | {{علم الدولة|Tajikistan}} || 1,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 163 || align="right" | {{علم الدولة|South Sudan}} || 1,000 || 2013 <small>est.</small> |- | 164 || align="right" | {{علم الدولة|Burma}} || 900 || 2013 <small>est.</small> |- | 165 || align="right" | {{علم الدولة|Bangladesh}} || 900 || 2013 <small>est.</small> |- | 166 || align="right" | {{علم الدولة|Comoros}} || 900 || 2013 <small>est.</small> |- | 167 || align="right" | {{علم الدولة|Benin}} || 800 || 2013 <small>est.</small> |- | 168 || align="right" | {{علم الدولة|Haiti}} || 800 || 2013 <small>est.</small> |- | 169 || align="right" | {{علم الدولة|Sierra Leone}} || 800 || 2013 <small>est.</small> |- | 170 || align="right" | {{علم الدولة|Zimbabwe}} || 800 || 2013 <small>est.</small> |- | 171 || align="right" | {{علم الدولة|Afghanistan}} || 700 || 2013 <small>est.</small> |- | 172 || align="right" | {{علم الدولة|Burkina Faso}} || 700 || 2013 <small>est.</small> |- | 173 || align="right" | {{علم الدولة|Mali}} || 700 || 2013 <small>est.</small> |- | 174 || align="right" | {{علم الدولة|Tanzania}} || 700 || 2013 <small>est.</small> |- | 175 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea}} || 600 || 2013 <small>est.</small> |- | 176 || align="right" | {{علم الدولة|Mozambique}} || 600 || 2013 <small>est.</small> |- | 177 || align="right" | {{علم الدولة|Nepal}} || 600 || 2013 <small>est.</small> |- | 178 || align="right" | {{علم الدولة|Somalia}} || 600 || 2010 <small>est.</small> |- | 179 || align="right" | {{علم الدولة|Rwanda}} || 600 || 2013 <small>est.</small> |- | 180 || align="right" | {{علم الدولة|Eritrea}} || 500 || 2013 <small>est.</small> |- | 181 || align="right" | {{علم الدولة|Gambia}} || 500 || 2013 <small>est.</small> |- | 182 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea-Bissau}} || 500 || 2013 <small>est.</small> |- | 183 || align="right" | {{علم الدولة|Togo}} || 500 || 2013 <small>est.</small> |- | 184 || align="right" | {{علم الدولة|Uganda}} || 500 || 2013 <small>est.</small> |- | 185 || align="right" | {{علم بلد|افريقيا الوسطانيه}} || 400 || 2013 <small>est.</small> |- | 186 || align="right" | {{علم الدولة|Ethiopia}} || 400 || 2013 <small>est.</small> |- | 187 || align="right" | {{علم الدولة|Madagascar}} || 400 || 2013 <small>est.</small> |- | 188 || align="right" | {{علم الدولة|Niger}} || 400 || 2013 <small>est.</small> |- | 189 || align="right" | {{علم الدولة|Liberia}} || 400 || 2013 <small>est.</small> |- | 190 || align="right" | {{علم الدولة|Burundi}} || 300 || 2013 <small>est.</small> |- | 191 || align="right" | {{علم الدولة|Malawi}} || 300 || 2013 <small>est.</small> |- | 192 || align="right" | {{علم بلد| جمهورية الكونجو}} || 200 || 2013 <small>est.</small> |} | {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto;margin-right:auto;text-align: right" ! Rank ! Country ! [[دولار امريكانى|US$]] |- | 1 || align="right" | {{علم الدولة|Liechtenstein}} || 158,977 |- | 2 || align="right" | {{علم الدولة|Monaco}} || 151,878 |- | 3 || align="right" | {{علم الدولة|Luxembourg}} || 105,287 |- | 4 || align="right" | {{علم الدولة|Norway}} || 100,056 |- | 5 || align="right" | {{علم الدولة|Qatar}} || 93,831 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Bermuda}}'' || 85,762 |- | 6 || align="right" | {{علم الدولة|Switzerland}} || 78,924 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Macau}}'' || 78,275 |- | 7 || align="right" | {{علم الدولة|Australia}} || 67,869 |- | 8 || align="right" | {{علم الدولة|San Marino}} || 59,303 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Cayman Islands}}'' || 58,942 |- | 9 || align="right" | {{علم الدولة|Kuwait}} || 56,367 |- | 10 || align="right" | {{علم الدولة|Denmark}} || 56,253 |- | 11 || align="right" | {{علم الدولة|Sweden}} || 55,072 |- | 12 || align="right" | {{علم الدولة|Canada}} || 52,283 |- | 13 || align="right" | {{علم الدولة|Singapore}} || 52,141 |- | 14 || align="right" | {{علم الدولة|United States}} || 51,163 |- | 15 || align="right" | {{علم الدولة|Japan}} || 46,838 |- | 16 || align="right" | {{علم الدولة|Austria}} || 46,604 |- | 17 || align="right" | {{علم الدولة|Netherlands}} || 46,073 |- | 18 || align="right" | {{علم الدولة|Ireland}} || 46,032 |- | 19 || align="right" | {{علم بلد|فينلاندا}} || 45,741 |- | 20 || align="right" | {{علم الدولة|Belgium}} || 43,707 |- | 21 || align="right" | {{علم الدولة|United Arab Emirates}} || 41,692 |- | 22 || align="right" | {{علم الدولة|Iceland}} || 41,670 |- | 23 || align="right" | {{علم الدولة|Germany}} || 41,376 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Greenland}}'' || 41,266 |- | 24 || align="right" | {{علم الدولة|Brunei}} || 41,127 |- | 25 || align="right" | {{علم الدولة|Andorra}} || 41,122 |- | 26 || align="right" | {{علم الدولة|France}} || 39,617 |- | 27 || align="right" | {{علم الدولة|United Kingdom}} || 39,367 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|New Caledonia}}'' || 38,869 |- | 28 || align="right" | {{علم الدولة|New Zealand}} || 38,399 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Hong Kong}}'' || 36,827 |- | 29 || align="right" | {{علم الدولة|Italy}} || 33,069 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|European Union}}'' || 32,507 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Virgin Islands, British}}'' || 32,375 |- | 30 || align="right" | {{علم الدولة|Israel}} || 31,537 |- | 31 || align="right" | {{علم الدولة|Spain}} || 28,278 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Puerto Rico}}'' || 28,021 |- | 32 || align="right" | {{علم الدولة|Cyprus}} || 26,462 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|French Polynesia}}'' || 26,113 |- | 33 || align="right" | {{علم الدولة|Saudi Arabia}} || 25,136 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Aruba}}'' || 24,852 |- | 34 || align="right" | {{علم الدولة|Oman}} || 23,570 |- | 35 || align="right" | {{علم الدولة|Korea, South}} || 23,052 |- | 36 || align="right" | {{علم الدولة|Bahrain}} || 23,039 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Turks and Caicos Islands}}'' || 22,448 |- | 37 || align="right" | {{علم بلد|اليونان}} || 22,377 |- | 38 || align="right" | {{علم الدولة|Slovenia}} || 21,947 |- | 39 || align="right" | {{علم الدولة|Bahamas}} || 21,624 |- | 40 || align="right" | {{علم الدولة|Malta}} || 20,514 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Anguilla}}'' || 20,048 |- | 41 || align="right" | {{علم الدولة|Portugal}} || 20,006 |- | 42 || align="right" | {{علم الدولة|Equatorial Guinea}} || 19,680 |- | 43 || align="right" | {{علم الدولة|Czech Republic}} || 18,428 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Netherlands Antilles}}'' || 18,360 |- | 44 || align="right" | {{علم الدولة|Trinidad and Tobago}} || 17,365 |- | 45 || align="right" | {{علم الدولة|Estonia}} || 17,335 |- | 46 || align="right" | {{علم الدولة|Slovakia}} || 16,774 |- | 47 || align="right" | {{علم الدولة|Barbados}} || 16,004 |- | 48 || align="right" | {{علم الدولة|Libya}} || 15,566 |- | 49 || align="right" | {{علم الدولة|Chile}} || 15,363 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Cook Islands}}'' || 14,918 |- | 50 || align="right" | {{علم الدولة|Gabon}} || 14,747 |- | 51 || align="right" | {{علم الدولة|Uruguay}} || 14,703 |- | 52 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Kitts and Nevis}} || 14,267 |- | 53 || align="right" | {{علم الدولة|Russia}} || 14,178 |- | 54 || align="right" | {{علم الدولة|Lithuania}} || 13,984 |- | 55 || align="right" | {{علم الدولة|Latvia}} || 13,773 |- | 56 || align="right" | {{علم الدولة|Antigua and Barbuda}} || 13,207 |- | 57 || align="right" | {{علم الدولة|Croatia}} || 13,105 |- | 58 || align="right" | {{علم الدولة|Poland}} || 12,820 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Montserrat}}'' || 12,774 |- | 59 || align="right" | {{علم الدولة|Venezuela}} || 12,767 |- | 60 || align="right" | {{علم الدولة|Hungary}} || 12,490 |- | 61 || align="right" | {{علم الدولة|Kazakhstan}} || 12,445 |- | 62 || align="right" | {{علم الدولة|Nauru}} || 12,022 |- | 63 || align="right" | {{علم الدولة|Argentina}} || 11,610 |- | 64 || align="right" | {{علم الدولة|Brazil}} || 11,347 |- | 65 || align="right" | {{علم الدولة|Seychelles}} || 11,164 |- | 66 || align="right" | {{علم الدولة|Turkey}} || 10,653 |- | 67 || align="right" | {{علم الدولة|Malaysia}} || 10,422 |- | 68 || align="right" | {{علم الدولة|Palau}} || 10,271 |- | — || align="right" | ''{{noflag}}[[العالم]]'' || 10,269 |- | 69 || align="right" | {{علم الدولة|Mexico}} || 9,795 |- | 70 || align="right" | {{علم الدولة|Panama}} || 9,534 |- | 71 || align="right" | {{علم الدولة|Costa Rica}} || 9,387 |- | 72 || align="right" | {{علم الدولة|Suriname}} || 9,376 |- | 73 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritius}} || 9,238 |- | 74 || align="right" | {{علم الدولة|Lebanon}} || 9,143 |- | 75 || align="right" | {{علم الدولة|Romania}} || 7,787 |- | 76 || align="right" | {{علم الدولة|Colombia}} || 7,752 |- | 77 || align="right" | {{علم الدولة|Maldives}} || 7,700 |- | 78 || align="right" | {{علم الدولة|Grenada}} || 7,418 |- | 79 || align="right" | {{علم الدولة|Azerbaijan}} || 7,383 |- | 80 || align="right" | {{علم الدولة|South Africa}} || 7,336 |- | 81 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Lucia}} || 7,289 |- | 82 || align="right" | {{علم الدولة|Iran}} || 7,217 |- | 83 || align="right" | {{علم الدولة|Botswana}} || 7,191 |- | 84 || align="right" | {{علم الدولة|Bulgaria}} || 7,004 |- | 85 || align="right" | {{علم الدولة|Dominica}} || 6,958 |- | 86 || align="right" | {{علم الدولة|Peru}} || 6,825 |- | 87 || align="right" | {{علم الدولة|Belarus}} || 6,726 |- | 88 || align="right" | {{علم الدولة|Montenegro}} || 6,514 |- | 89 || align="right" | {{علم الدولة|Turkmenistan}} || 6,469 |- | 90 || align="right" | {{علم الدولة|Saint Vincent and the Grenadines}} || 6,349 |- | 91 || align="right" | {{علم الدولة|Cuba}} || 6,301 |- | 92 || align="right" | {{علم الدولة|China}} || 6,070 |- | 93 || align="right" | {{علم الدولة|Thailand}} || 5,775 |- | 94 || align="right" | {{علم الدولة|Dominican Republic}} || 5,731 |- | 95 || align="right" | {{علم الدولة|Namibia}} || 5,668 |- | 96 || align="right" | {{علم الدولة|Ecuador}} || 5,648 |- | 97 || align="right" | {{علم الدولة|Angola}} || 5,586 |- | 98 || align="right" | {{علم الدولة|Algeria}} || 5,380 |- | 99 || align="right" | {{علم الدولة|Jamaica}} || 5,343 |- | 100 || align="right" | {{علم الدولة|Serbia}} || 5,315 |- | 101 || align="right" | {{علم الدولة|East Timor}} || 4,835 |- | 102 || align="right" | {{علم الدولة|Belize}} || 4,795 |- | 103 || align="right" | {{علم الدولة|Fiji}} || 4,572 |- | 104 || align="right" | {{علم الدولة|Iraq}} || 4,557 |- | 105 || align="right" | {{علم الدولة|Macedonia}} || 4,548 |- | 106 || align="right" | {{علم الدولة|Bosnia and Herzegovina}} || 4,517 |- | 107 || align="right" | {{علم الدولة|Tonga}} || 4,429 |- | 108 || align="right" | {{علم الدولة|Jordan}} || 4,414 |- | 109 || align="right" | {{علم الدولة|Tunisia}} || 4,150 |- | 110 || align="right" | {{علم الدولة|Tuvalu}} || 4,042 |- | 111 || align="right" | {{علم الدولة|Paraguay}} || 3,878 |- | 112 || align="right" | {{علم الدولة|Ukraine}} || 3,872 |- | 113 || align="right" | {{علم الدولة|Cape Verde}} || 3,850 |- | 114 || align="right" | {{علم الدولة|Albania}} || 3,809 |- | 115 || align="right" | {{علم الدولة|El Salvador}} || 3,790 |- | 116 || align="right" | {{علم الدولة|Marshall Islands}} || 3,773 |- | 117 || align="right" | {{علم الدولة|Mongolia}} || 3,673 |- | 118 || align="right" | {{علم الدولة|Georgia}} || 3,632 |- | 119 || align="right" | {{علم الدولة|Samoa}} || 3,607 |- | 120 || align="right" | {{علم الدولة|Guyana}} || 3,585 |- | 121 || align="right" | {{علم الدولة|Indonesia}} || 3,557 |- | 122 || align="right" | {{علم بلد| جمهورية الكونجو}} || 3,404 |- | 123 || align="right" | {{علم الدولة|Armenia}} || 3,351 |- | 124 || align="right" | {{علم الدولة|Guatemala}} || 3,340 |- | 125 || align="right" | {{علم بلد|مايكرونيزيا}} || 3,165 |- | 126 || align="right" | {{علم الدولة|Swaziland}} || 3,137 |- | 127 || align="right" | {{علم الدولة|Egypt}} || 3,115 |- | 128 || align="right" | {{علم الدولة|Vanuatu}} || 3,040 |- | 129 || align="right" | {{علم الدولة|Morocco}} || 2,952 |- | 130 || align="right" | {{علم الدولة|Sri Lanka}} || 2,816 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Kosovo}}'' || 2,813 |- | 131 || align="right" | {{علم الدولة|Philippines}} || 2,587 |- | 132 || align="right" | {{علم الدولة|Bolivia}} || 2,576 |- | 133 || align="right" | {{علم الدولة|Bhutan}} || 2,509 |- | 134 || align="right" | {{علم الدولة|Palestine}} || 2,431 |- | 135 || align="right" | {{علم الدولة|Honduras}} || 2,339 |- | 136 || align="right" | {{علم الدولة|Papua New Guinea}} || 2,187 |- | 137 || align="right" | {{علم الدولة|Syria}} || 2,126 |- | 138 || align="right" | {{علم الدولة|Moldova}} || 2,064 |- | 139 || align="right" | {{علم الدولة|Solomon Islands}} || 1,837 |- | 140 || align="right" | {{علم الدولة|Uzbekistan}} || 1,801 |- | 141 || align="right" | {{علم الدولة|Nicaragua}} || 1,754 |- | 142 || align="right" | {{علم الدولة|Kiribati}} || 1,745 |- | 143 || align="right" | {{علم الدولة|Vietnam}} || 1,716 |- | 144 || align="right" | {{علم الدولة|Ghana}} || 1,605 |- | 145 || align="right" | {{علم الدولة|Djibouti}} || 1,583 |- | 146 || align="right" | {{علم الدولة|Nigeria}} || 1,555 |- | 147 || align="right" | {{علم الدولة|Zambia}} || 1,527 |- | 148 || align="right" | {{علم الدولة|India}} || 1,516 |- | 149 || align="right" | {{علم الدولة|São Tomé and Príncipe}} || 1,386 |- | 150 || align="right" | {{علم الدولة|Sudan}} || 1,383 |- | 151 || align="right" | {{علم الدولة|Yemen}} || 1,376 |- | 152 || align="right" | {{علم الدولة|Laos}} || 1,369 |- | 153 || align="right" | {{علم الدولة|Côte d'Ivoire}} || 1,230 |- | 154 || align="right" | {{علم الدولة|Cameroon}} || 1,202 |- | 155 || align="right" | {{علم الدولة|Pakistan}} || 1,201 |- | 156 || align="right" | {{علم الدولة|Lesotho}} || 1,191 |- | 157 || align="right" | {{علم الدولة|Kyrgyzstan}} || 1,183 |- | 158 || align="right" | {{علم الدولة|Burma}} || 1,126 |- | 159 || align="right" | {{علم الدولة|Mauritania}} || 1,018 |- | 160 || align="right" | {{علم الدولة|Senegal}} || 1,017 |- | 161 || align="right" | {{علم الدولة|Tajikistan}} || 953 |- | 162 || align="right" | {{علم الدولة|Cambodia}} || 944 |- | 163 || align="right" | {{علم الدولة|Kenya}} || 943 |- | 164 || align="right" | {{علم الدولة|South Sudan}} || 928 |- | 165 || align="right" | {{علم الدولة|Comoros}} || 858 |- | 166 || align="right" | {{علم الدولة|Bangladesh}} || 822 |- | 167 || align="right" | {{علم الدولة|Chad}} || 818 |- | 168 || align="right" | {{علم الدولة|Benin}} || 752 |- | 169 || align="right" | {{علم الدولة|Sierra Leone}} || 725 |- | 170 || align="right" | {{علم الدولة|Zimbabwe}} || 714 |- | 171 || align="right" | {{علم الدولة|Haiti}} || 706 |- | 172 || align="right" | {{علم الدولة|Mali}} || 691 |- | 173 || align="right" | {{علم الدولة|Afghanistan}} || 683 |- | 174 || align="right" | {{علم الدولة|Nepal}} || 656 |- | 175 || align="right" | {{علم الدولة|Burkina Faso}} || 649 |- | 176 || align="right" | {{علم الدولة|Rwanda}} || 620 |- | 177 || align="right" | {{علم الدولة|Tanzania}} || 608 |- | 178 || align="right" | {{علم الدولة|Uganda}} || 598 |- | 179 || align="right" | {{علم الدولة|Togo}} || 590 |- | 180 || align="right" | {{علم الدولة|Korea, North}} || 583 |- | 181 || align="right" | {{علم الدولة|Mozambique}} || 579 |- | — || align="right" | ''{{علم الدولة|Zanzibar}}'' || 565 |- | 182 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea}} || 532 |- | 183 || align="right" | {{علم الدولة|Gambia}} || 512 |- | 184 || align="right" | {{علم الدولة|Guinea-Bissau}} || 510 |- | 185 || align="right" | {{علم الدولة|Eritrea}} || 507 |- | 186 || align="right" | {{علم بلد|افريقيا الوسطانيه}} || 483 |- | 187 || align="right" | {{علم الدولة|Madagascar}} || 447 |- | 188 || align="right" | {{علم الدولة|Niger}} || 395 |- | 189 || align="right" | {{علم الدولة|Liberia}} || 356 |- | 190 || align="right" | {{علم الدولة|Malawi}} || 355 |- | 191 || align="right" | {{علم الدولة|Ethiopia}} || 354 |- | 192 || align="right" | {{علم بلد| جمهورية كونجو الديموقراطيه}} || 286 |- | 193 || align="right" | {{علم الدولة|Burundi}} || 229 |- | 194 || align="right" | {{علم الدولة|Somalia}} || 128 |} |} == مصادر == {{مصادر|30em}} == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:اقتصاد]] q2vslpw9sgvzmtk1pqgmouwcikgm2rj 0 102680 13235739 13214970 2026-09-18T11:12:50Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235739 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[ملف:Scourged_back_by_McPherson_&_Oliver,_1863,_retouched.jpg|يسار|تصغير|242x242بك|بيتر ، عبد من لويزيانا ، سنة 1863. الندوب هيا نتيجة جلده من قبل مشرفه.]] '''العبودية''' هيا امتلاك شخص كملكية ،بالخصوص بخصوص بعمله.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Allain|الأول=Jean|مسار={{google books|plainurl=y|id=62t3a5iESy8C}}|عنوان=The Legal Understanding of Slavery: From the Historical to the Contemporary|ناشر=[[Oxford University Press]]|سنة=2012|محرر=Allain|محرر-الأول=Jean|مكان=Oxford|صفحات=199–219|الفصل=The Legal Definition of Slavery into the Twenty-First Century|url-access=subscription|isbn=978-0-19-164535-8}}</ref> هيا ظاهرة اقتصادية، وتاريخها متجذر فى التاريخ الاقتصادى.<ref name="harper1">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Harper|الأول=Kyle|عنوان=Slavery in the Late Roman World, AD 275-425|تاريخ=2015|ناشر=Cambridge University Press|صفحة=11|اقتباس=Slavery is an economic phenomenon, and a history of slavery must be situated within the economic history of the ancient world.|isbn=9781107640818}}</ref> تتضمن العبودية فى العا العمل ده الإجبارى ، حيث يحدد الطرف اللى يستعبد العبد مكان عمله ومكان إقامته. '''الاستعباد''' هو وضع شخص فى حالة عبودية، وبيتقال على الشخص ده اسم '''عبد''' أو '''مستعبد''' . كتير من حالات الاستعباد عبر التاريخ حصلت بسبب مخالفة القانون، أو الوقوع فى الديون، أو الهزيمة فى الحروب، أو استغلال الناس كعمالة رخيصة. و كان فيه كمان أشكال تانية من العبودية بتقوم على أسس ديموجرافية، زى [[العنصرية|العرق]] أو [[الجنس (أحياء)|الجنس]]. و كان العبيد يا إما بيفضلوا مستعبدين طول حياتهم، أو لفترة محددة، و بعدها كانو بيُعتَقو و ينالو حريتهم.<ref>{{cite book|last=Baker-Kimmons|first=Leslie C.|title=Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society|date=2008|publisher=[[SAGE Publishing]]|editor-last=Schaefer|editor-first=Richard T.|volume=3|page=1234|chapter=Slavery|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YMUola6pDnkC&pg=PT1360|isbn=9781412926942}}</ref> و رغم إن العبودية فى الغالب كانت بتُفرض على الناس بالقوة و من غير إرادتهم، فيه كمان حالات دخل فيها ناس العبودية بإرادتهم علشان يسددوا ديونهم أو يكسبوا فلوس بسبب [[الفقر]]. و على مدار [[تاريخ البشر]]، كانت العبودية من السمات المعتادة للحضارات، و كانت موجودة فى معظم المجتمعات عبر التاريخ،<ref>{{cite book|last1=Pargas|first1=Damian|title=The Palgrave Handbook of Global Slavery throughout History|date=2023|publisher=Palgrave MacMillan|chapter=Introduction: Historicizing and Spatializing Global Slavery|isbn=978-3031132629}}</ref><ref>{{cite book|title=Slavery (Oxford Reader)|url=https://archive.org/details/slavery0000unse_h5p2|date=2001|publisher=Oxford University Press|editor1-last=Engerman|editor1-first=Stanley|edition=Reprinted|page=[https://archive.org/details/slavery0000unse_h5p2/page/1 1]|quote=By the end of the twentieth century, slavery was no longer legally or morally acceptable anywhere in the world. Only two centuries ago, slavery was still among the most ubiquitous institutions in human societies, and had existed in most times and places throughout history.|editor2-last=Paquette|editor3-last=Drescher|editor2-first=Robert|editor3-first=Seymour|isbn=9780192893024}}</ref> لكن النهارده بقت [[الغاء العبودية|ممنوعة قانون]] فى بالتقريب كل دول العالم، باستثناء استخدامها فى بعض الدول كـ [[الأشغال الشاقة|عقوبة على جريمة]].{{sfn|Bales|2004|p=4}}<ref name="WhiteWhite2014">{{cite book|last1=White|first1=Shelley K.|url={{google books|plainurl=y|id=GsruAwAAQBAJ|page=43}}|title=Sociologists in Action on Inequalities: Race, Class, Gender, and Sexuality|date=2014|publisher=[[SAGE Publishing]]|page=43|last2=White|last3=Korgen|first2=Jonathan M.|first3=Kathleen Odell|isbn=978-1-4833-1147-0}}</ref> و بشكل عام، كان فيه نوعين رئيسيين من العبودية عبر تاريخ البشر: العبودية المنزلية، و العبودية الإنتاجية. فى '''نظام''' العبوديه ، بيعتبر العبد قانونى ملك شخصى (منقول) لصاحبه. و فى علم الاقتصاد، بيوصف مصطلح '''"العبوديه الفعلي"''' ظروف العمل القسرى والعمل اللى مش حر اللى يعانى منها معظم العبيد.<ref name="newint">{{استشهاد ويب|عنوان=Slavery in the 21st century|مسار=http://www.newint.org/issue337/facts.htm|ناشر=Newint.org|تاريخ-الوصول=August 29, 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100527095857/http://www.newint.org/issue337/facts.htm|تاريخ-الأرشيف=May 27, 2010}}</ref> لسه العبوديه منتشر بشكل أو بآخر فى كل دول العالم اليوم، رغم ان بعض المناطق تشهد تركيز اكبر للعبيد: 60% فى آسيا و المحيط الهادى، و23% فى افريقيا، و9% فى اوروبا و آسيا الوسطانيه، و5% فى الأمريكتين، و1% فى الدول العربية.<ref name="Villegas 2020">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Villegas|الأول=Christina G.|عنوان=Modern Slavery: A Reference Handbook|تاريخ=2020|ناشر=ABC-CLIO|صفحات=27–28|isbn=9781440859762}}</ref> سنة 2019، كان يقارب من 40 مليون شخص، 26% منهم أطفال، لسه مستعبدين فى كل اماكن العالم رغم ان العبوديه مش قانونى. فى العالم الحديث، يُجبر اكتر من 50% من العبيد على العمل ، فى العاده فى المصانع وورش العمل التابعة [[القطاع الخاص|للقطاع الخاص]] فى اقتصاد الدولة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=One in 200 people is a slave. Why?|مسار=https://www.theguardian.com/news/2019/feb/25/modern-slavery-trafficking-persons-one-in-200|صحيفة=[[The Guardian]]|تاريخ=May 31, 2016|مؤلف=Hodal|الأول=Kate|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190430012324/https://www.theguardian.com/news/2019/feb/25/modern-slavery-trafficking-persons-one-in-200|تاريخ-الأرشيف=April 30, 2019}}</ref> فى الدول الصناعية، بيعتبر الاتجار بالبشر شكل جديد من أشكال الرق. فى البلاد اللى مش صناعية، يعد الأشخاص اللى يعيشو فى عبودية الديون أمر منتشر، <ref name="newint" /> وتشمل الحالات التانيه الخدم المنزليين الأسرى، و الأشخاص اللى يتزوجون قسر ، و الأطفال الجنود .<ref name="modernslavery">{{استشهاد ويب|عنوان=Religion & Ethics – Modern slavery: Modern forms of slavery|مسار=https://www.bbc.co.uk/ethics/slavery/modern/modern_1.shtml#section_2|ناشر=[[BBC]]|تاريخ-الوصول=June 16, 2009|تاريخ=January 30, 2007|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140106012011/http://www.bbc.co.uk/ethics/slavery/modern/modern_1.shtml#section_2|تاريخ-الأرشيف=January 6, 2014|url-status=dead}}</ref> اشهر ثورة للعبيد فى التاريخ الاسلامى هى [[ثورة الزنج]] فى العصر العباسى فى ال[[قرن 9]]. فى ال[[قرن 15]] ابتدا الاوروبيين تجارة العبيد الافارقه وكانو بيبعتوهم للعالم الجديد عشان يزرعوا الاراضى فى الامريكيتين. فى عام [[1444]]م كان [[پورتوجال|البرتغاليين]] بيمارسوا النخاسه وبيبعتوا للبرتغال سنويا ما بين 700 – 800 عبد من مراكز تجميع العبيد على الساحل الغربى [[افريقيا|لافريقيا]] وكانو بيخطفوا الرجال والستات من ذويهم فى اواسط افريقيا. فى [[القرن الستاشر|القرن 16]] [[اسبانيا]] ابتدت تجارة العبيد اللى كانت بتبعتهم من افريقيا لمستعمراتها فى المناطق الاستوائيه فى [[امريكا اللاتينيه]] عشان يشتغلو فى الاعمال الصعبه بالسخره.{{Further|Atlantic slave trade|Encomienda|Slavery in colonial Spanish America|Slavery in Brazil|Slavery in the United States}}{{Multiple image | محاذاة = left | اتجاه = vertical | width = 150 | image1 = Slave ship diagram.png | alt1 = | caption1 = | image2 = African slave ship diagram.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = Diagrams of a [[slave ship]] and the alignment of captive slaves during the [[Atlantic slave trade]] }} == أصل الكلمة == كلمة ''{{Lang|en|slave}}'' تم استعارتها للغة الإنجليزية الوسطانيه من الكلمة الفرنسية القديمة {{Lang|fro|esclave}} واللى مشتقة فى النهاية من اليونانية البيزنطية {{Lang|grc-x-byzant|σκλάβος}} ( {{Lang|grc-latn|sklábos}} ) أو {{Lang|grc-x-byzant|ἐσκλαβῆνος}} ( {{Lang|grc-latn|esklabḗnos}} ).<ref>Variants include {{Lang|grc-x-byzant|σκλαῦος, ἐσκλαβηνός, σκλαυηνός, σκλαβινός, σκλαυινός, σκλαυῖνος, σκλαβοῦνος}}.</ref> وفق الرأى السائد، المعروف من القرن التمنتاشر، البيزنطيين {{Lang|grc-x-byzant|Σκλάβινοι}} ( {{Lang|grc-latn|Sklábinoi}} ), {{Lang|grc-x-byzant|Ἐσκλαβηνοί}} ( {{Lang|grc-latn|Esklabēnoí}} )، مُقتبسة من اسم قبيلة سلافية *Slověne، وحُوِّلت ل{{Lang|grc-x-byzant|σκλάβος}} {{Lang|grc-x-byzant|ἐσκλαβῆνος}} ( من اللاتينية المتأخرة sclāvus) بمعنى "أسير حرب أو عبد"، و"عبد" فى القرنين الثامن والتاسع، لأنهم كانو يُؤسرون ويُستعبدون ساعات كتير.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia|سنة=1989|موسوعة=[[قاموس اوكسفورد الانجليزى]]|طبعة=2nd|الفصل=slave}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=What Does the Slave Trade in the Saqaliba Tell Us about Early Islamic Slavery?|صحيفة=International Journal of Middle East Studies|مؤلف=Jankowiak|الأول=Marek|تاريخ=February 2017|المجلد=49|العدد=1|صفحات=169–172|issn=0020-7438|دوي=10.1017/S0020743816001240|doi-access=free}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | title = The international slave trade | url = https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology/The-international-slave-trade | work = Encyclopædia Britannica }}</ref> {{Sfn|Lewis|1992}} لكن دى الصيغة محل خلاف من القرن التسعتاشر.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kluge|الأول=Friedrich|عنوان=Etymologisches Wörterbuch Der Deutschen Sprache|ناشر=Trübner|سنة=1899|طبعة=6|مكان=Strassburg|صفحة=366|لغة=de|عنوان مترجم=Etymological dictionary of the German language|الفصل=Artikel Sklave|trans-article=Article Slave|وصلة مؤلف=Friedrich Kluge|مسار-الفصل=https://archive.org/details/etymologisches00klug/page/366/mode/2up}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dostoevsky|الأول=Fyodor|مسار=https://russian-literature.org/tom/416481|عنوان=Polnoye sobraniye sochineniy. V 30 tomakh|ناشر=Наука. Ленингр. отд-ние|سنة=1981|محرر=В. Г. Базанов и др., ИРЛИ|المجلد=23. Дневник писателя за 1876 год. Май-октябрь|مكان=Leningrad|صفحات=63, 382|لغة=ru|script-title=ru:Полное собрание сочинений. В 30 томах|عنوان مترجم=Full composition of writings. In 30 volumes|الفصل=Самое последнее слово цивилизации|وصلة مؤلف=Fyodor Dostoevsky|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180520190356/http://russian-literature.org/tom/416481|تاريخ-الأرشيف=May 20, 2018}}</ref> فرضية معاصرة بديلة تقترح أن اللاتينية فى العصور الوسطانيه {{Lang|la-x-medieval|sclāvus}} عبر {{Lang|la|*scylāvus}} مشتقة من الكلمة البيزنطية {{Lang|grc-x-byzant|σκυλάω}} ( {{Lang|grc-latn|skūláō}}, {{Lang|grc-latn|skyláō}} ) أو {{Lang|grc-x-byzant|σκυλεύω}} ( {{Lang|grc-latn|skūleúō}} {{Lang|grc-latn|skyleúō}} بمعنى "تجريد العدو (اللى اتقتل فى المعركة) من غنائمه" أو "الحصول على غنائم الحرب".<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Zur Etymologie des Wortes 'Slavus' (Sklave)|عنوان مترجم=On the etymology of the word 'Slavus' (slave)|صحيفة=Glotta, Zeitschrift für Griechische und Lateinische Sprache|مؤلف=Korth|الأول=Georg|وصلة مؤلف=Georg Korth|سنة=1970|لغة=de|مكان=Göttingen|ناشر=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG)|المجلد=48|العدد=1/2|صفحات=145–153|جايستور=40266114}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kluge|الأول=Friedrich|عنوان=Etymologisches Wörterbuch Der Deutschen Sprache|ناشر=[[De Gruyter]]|سنة=1989|محرر=Elmar Seebold|طبعة=22|مكان=Berlin & New York|صفحة=676|لغة=de|عنوان مترجم=|الفصل=Artikel Sklave|وصلة مؤلف=Friedrich Kluge|مسار-الفصل=https://archive.org/details/f.-kluge-etymologisches-worterbuch-der-deutschen-sprache-berlin-de-gruyter-1989/page/676/mode/2up|isbn=3-11-006800-1}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Köbler|الأول=Gerhard|عنوان=Deutsches Etymologisches Rechtswörterbuch|ناشر=Mohr|سنة=1995|مكان=Tübingen|صفحة=371|لغة=de|عنوان مترجم=German Etymological Legal Dictionary|الفصل=Sklave|trans-article=Slave|وصلة مؤلف=Gerhard Köbler|مسار-الفصل=https://archive.org/details/gerhard-kobler-deutsches-etymologisches-worterbuch-1995/page/370/mode/2up|isbn=978-3-8252-1888-1}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Scholten|الأول=Daniel|مسار=https://www.belleslettres.eu/content/wortkunde/sklave-slawe.php|عنوان=Deutsch für Dichter und Denker: Unsere Muttersprache in neuem Licht|ناشر=Bright Star Books|سنة=2020|لغة=de|عنوان مترجم=German for poets and thinkers: Our mother tongue in a new light|الفصل=Sklave und Slawe|trans-article=Slave and Slav|وصلة مؤلف=Daniel Scholten|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201024064810/https://www.belleslettres.eu/content/wortkunde/sklave-slawe.php|تاريخ-الأرشيف=October 24, 2020|isbn=978-3-948287-06-1}}</ref> و اتوجهت انتقادات لهذه الصيغة كمان .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ditten|الأول=Hans|مسار=https://archive.org/details/byz-slav-30-1969/ByzSlav%2033%20%281972%29/page/183/mode/2up|عنوان=Byzantinoslavica|ناشر=Academia, de l'Academie Tchecoslovaque des Sciences et Lettres|سنة=1972|المجلد=33|مكان=Prague|صفحات=183–184|الفصل=Kritik an G. Korth}}</ref> == مصطلحات == مافيش إجماع بين المؤرخين حول اذا كان ينبغى استخدام مصطلحات زى " عامل غير حر " أو "شخص مستعبد" بدل "عبد" عند وصف ضحايا العبودية. بيشوف من يقترحون تغيير المصطلحات أن كلمة ''"عبد"'' تُخلّد جريمة العبودية فى اللغة، علشان تُختزل ضحاياها لمجرد اسم غير بشرى بدل "التعامل معاهم كبشر، لا كممتلكات زى ما كانوا" (شوف كمان '': لغة تُعطى الأولوية للإنسان'' ). فى الوقت نفسه يُفضّل مؤرخين تانيين كلمة ''"عبد"'' لأنها مألوفة و أقصر، أو لأنها تعكس بدقة لا إنسانية العبودية، علشان بتشير ''كلمة "شخص'' " لدرجة من الاستقلالية ما بتسمحش بيها العبودية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Slave or Enslaved Person? It's not just an academic debate for historians of American slavery|مسار=http://www.slate.com/articles/life/the_history_of_american_slavery/2015/05/historians_debate_whether_to_use_the_term_slave_or_enslaved_person.html?wpsrc=sp_all_native_by-section|صحيفة=[[Slate (website)|Slate]]|تاريخ=May 19, 2015|مؤلف=Waldman|الأول=Katy|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150521212600/http://www.slate.com/articles/life/the_history_of_american_slavery/2015/05/historians_debate_whether_to_use_the_term_slave_or_enslaved_person.html?wpsrc=sp_all_native_by-section|تاريخ-الأرشيف=May 21, 2015|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> === العبودية المنقولة === [[ملف:Sale_of_negroes_1860.jpg|تصغير|بوستر لمزاد لبيع العبيد فى [[ولاية جورجيا|جورجيا]] ، امريكا ، 1860]] كمؤسسة اجتماعية، نظام العبوديه يصنف العبيد ''كسلع'' ( ممتلكات شخصية ) يملكها المستعبد؛ و زى المواشى، ممكن شراؤهم وبيعهم حسب الرغبة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brace|الأول=Laura|مسار={{google books|plainurl=y|id=osZnIiqDd4sC|page=162}}|عنوان=The Politics of Property: Labour, Freedom and Belonging|ناشر=[[Edinburgh University Press]]|سنة=2004|صفحة=162|تاريخ-الوصول=May 31, 2012|isbn=978-0-7486-1535-3}}</ref> نظام العبوديه كان شكل مقبول بصوره كبيره من أشكال العبوديه فى أجزاء كثيرة من العالم، ومُورِس فى أماكن زى اليونان القديمة والامبراطوريه الرومانيه ، كان بيعتبر ركيزة أساسية للمجتمع.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=slavery, Roman|مسار=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-7311|ناشر=[[Oxford University Press]]|تاريخ-الوصول=June 27, 2023|صحيفة=[[Oxford Classical Dictionary]]|تاريخ=March 7, 2016|مؤلف=Keith Bradley|لغة=en|دوي=10.1093/acrefore/9780199381135.013.7311|اقتباس=chattel-slavery, whereby the slave‐owner enjoyed complete mastery (dominium) over the slave's physical being […] was evident throughout the central era of Roman history, and in Roman no less than Greek thought was regarded as both the necessary antithesis of civic freedom|isbn=978-0-19-938113-5}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان='The Bitter Chain of Slavery': Reflections on Slavery in Ancient Rome|مسار=https://chs.harvard.edu/curated-article/snowden-lectures-keith-bradley-the-bitter-chain-of-slavery/|ناشر=[[Harvard University]]|تاريخ-الوصول=November 15, 2022|تاريخ=November 2, 2020|مؤلف=Bradley|الأول=Keith|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210411063656/https://chs.harvard.edu/curated-article/snowden-lectures-keith-bradley-the-bitter-chain-of-slavery/|تاريخ-الأرشيف=April 11, 2021}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Finley|الأول=Moses I.|عنوان=Ancient Slavery and Modern Ideology|ناشر=Viking Press|سنة=1980|صفحات=71|لغة=EN|isbn=9780670122776}}</ref> بتشمل الأمثلة التانيه نظام العبوديه فى العالم الإسلامى زى مصر فى العصور الوسطانيه ، <ref name="Alexander">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Islam, Archaeology and Slavery in Africa|صحيفة=[[World Archaeology]]|مؤلف=Alexander|الأول=J.|تاريخ=2001|لغة=en|المجلد=33|صفحة=51|اقتباس=Chattel-slaves were needed, especially from the ninth to thirteenth centuries, in the gold and emerald (carbuncle) mines of the Wadi Allaqi in the deserts east of the Nile’s 2nd Cataract|جايستور=00438243|دوي=10.1080/00438240120047627|number=1}}</ref> كمان [[افريقيا جنوب الصحرا|افريقيا جنوب الصحراء الكبرى]] ، <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Burkholder, Mark A.|عنوان=Colonial Latin America|تاريخ=2019|ناشر=[[Oxford University Press]]|طبعة=10th|صفحة=10|لغة=en|الفصل=1. America, Iberia, and Africa Before the Conquest|اقتباس=Wealth rested heavily on the possession of slaves across the large empires of West Africa as well as in Benin and other kingdoms […] Slave owners in sub-Saharan Africa also employed their chattel in a variety of occupations.|مؤلف2=Johnson, Lyman L.}}</ref> والبرازيل، و امريكا قبل الحرب الأهلية ، و أجزاء من منطقة البحر الكاريبى زى كوبا وهايتى.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bergad|الأول=Laird W.|عنوان=The Comparative Histories of Slavery in Brazil, Cuba, and the United States|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2007|مكان=New York|صفحات=57,132,165,166|لغة=EN|isbn=9780521872355}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Slavery and Social Death : A Comparative Study|الأول=Orlando|عنوان=Patterson|ناشر=Harvard University Press|سنة=1982|مكان=Cambridge, Mass.|صفحات=X|لغة=EN|isbn=9780674986909}}</ref> كان عند [[ايروكواس|الإيروكوا]] كمان ممارسات مشابهة لنظام الرقّ؛ و كان الاختلاف الرئيسى هو أن الأسرى كانو يُحتجزون لغرض مُعلن هو " دمجهم فى ثقافة الإيروكوا". و بسبب ده، كان فيه شوية طرق للهروب من الأسر، و بقا أطفال الأسرى "جزء كامل من المجتمع".<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=[[Wendy Warren]]|عنوان=New England Bound|تاريخ=2016|ناشر=[[W. W. Norton & Company]]|طبعة=1st.|صفحات=110–111|لغة=en|اقتباس=Iroquoian raids took captives from neighboring tribes in hopes of assimilating them into Iroquoian culture. Whether that integration was successful or not is a matter of debate, but the adoption of captives to replace dead tribe members was its stated goal. This form of captivity thus offered myriad roads out of bondage; in general terms, though not always and not everywhere, Indian slavery, albeit forcefully, assimilated captives into their new culture, and the children of captives became fully part of the society.|isbn=978-0-87140-672-9}}</ref> [[ملف:Slaves_Zadib_Yemen_13th_century_BNF_Paris.jpg|تصغير|سوق العبيد فى [[اليمن]] فى القرن التلاتاشر <ref>{{استشهاد بخبر | title = Slaves in Saudi | volume = 5 | issue = 61 | url = http://archive.thedailystar.net/2004/07/27/d40727150297.htm | accessdate = February 7, 2021 | work = [[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] | first = Naeem | last = Mohaiemen | date = July 27, 2004 | archivedate = April 5, 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140405053203/http://archive.thedailystar.net/2004/07/27/d40727150297.htm }}</ref>]] [[ملف:Woman_with_enslaved_girl,_New_Orleans_1850s.jpg|تصغير|صورة لست مسنة فى [[نيو اورلينز|نيو أورليانز]] مع خادمتها المستعبدة فى نص القرن التسعتاشر]] سلسلة من حركات إلغاء العبودية ابتدت فى اوروبا و الأمريكتين فى القرن التمنتاشر، علشان رأت فى العبودية انتهاك لحقوق العبيد كبشر (" كل الناس خُلقوا متساوين ")، وسعت لإلغائها. واجهت حركة إلغاء العبودية مقاومة شديدة، لكن نجحت فى الاخر. ابتدت شوية ولايات امريكانيه فى إلغاء العبودية خلال حرب الاستقلال الامريكانيه . بعد [[الثوره الفرنساويه]] ، ألغت الحكومة الفرنسية العبودية سنة 1794، لكن نابليون أعادها سنة 1802، ولم ى اتلغا ا نهائى إلا سنة 1848. فى معظم اماكن [[الامبراطوريه البريطانيه|الامبراطورية البريطانية]] ، اتلغت العبودية سنة 1833، و فى كل اماكن امريكا اتلغت سنة 1865 نتيجة [[الحرب الاهلية الامريكيه|للحرب الأهلية]] ، اللى اندلعت بعد محاولة انفصال الجنوب لحماية "مؤسسته الخاصة" (أى العبودية). تم إلغاء العبودية فى كوبا سنة 1886. و كانت البرازيل آخر دولة فى الأمريكتين تلغى العبودية، و ده سنة 1888.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Traditional or Chattel Slavery|مسار=http://www.brandeis.edu/projects/fse/slavery/contemporary/essay-chattel-slavery.html|ناشر=The Feminist Sexual Ethics Project|تاريخ-الوصول=August 31, 2014|صحيفة=FSE Project}}</ref> العبودية استمرت لأطول فترة فى الشرق الوسطانى . بعد قمع تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى ، استمرت تجارة العبيد القديمة عبر الصحراء الكبرى ، وتجارة العبيد فى المحيط الهندى ، وتجارة العبيد فى البحر الأحمر فى نقل العبيد من القارة الأفريقية للشرق الأوسط. خلال القرن العشرين، تمّت معالجة قضية العبوديه و دخليق فيها على مستوى العالم من هيئات دولية أنشأتها [[عصبة الامم|عصبة الأمم]] [[الامم المتحده|والامم المتحده]] ، زى اللجنة المؤقتة للرقّ فى الفترة 1924-1926، ولجنة الخبراء المعنية بالعبوديه سنة 1932، واللجنة الاستشارية للخبراء المعنية بالعبوديه فى الفترة 1934-1939. و وقت تشكيل لجنة الامم المتحده المخصصة للرقّ فى الفترة 1950-1951، كان العبوديه القانونى لسه موجود بس فى شبه الجزيرة العربية: فى عُمان ، وقطر ، والمملكة العربية السعودية ، و الإمارات المتصالحة ، واليمن .<ref name="Miers, S. 2003" /> أُلغى العبوديه القانونى نهائى فى شبه الجزيرة العربية فى ستينات القرن العشرين: فى المملكة العربية السعودية واليمن سنة 1962، و فى دبى سنة 1963، و فى عُمان سنة 1970.<ref name="Miers, S. 2003" /> [[موريتانيا]] كانت آخر دولة تلغى الرق، و ده سنة 1981. رغم ان فرنسا الاستعمارية كانت حظرت العبوديه رسمى فى غرب افريقيا الفرنسية (بما فيها موريتانيا) سنة 1905، <ref name="Ghanem">{{استشهاد ويب|عنوان=Slavery in Mauritania Emancipating the Free|مسار=http://www.onislam.net/english/politics/africa/438414|تاريخ-الوصول=28 October 2014|صحيفة=Onislam.net|تاريخ=21 August 2007|مؤلف=Ghanem|الأول=Omar|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141028173723/http://www.onislam.net/english/politics/africa/438414|تاريخ-الأرشيف=28 October 2014|url-status=bot: unknown}}</ref> لكن الحظر ده كان اسمى بس. ولم يُطبّق حظر سنة 1981 على العبوديه عملى، علشان لم تُفعّل الآليات القانونية لمقاضاة من استخدموا العبيد إلا سنة 2007.<ref name="BBC">{{استشهاد بخبر | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6938032.stm | work = [[BBC News]] | title = Mauritanian MPs pass slavery law | date = 9 August 2007 | accessdate = 2010-05-23 }}</ref> === العمل القسرى === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Slavery in Romania}} نظام العمل بالسخرة، أو العمل القسرى، أو عبودية الدين، معروف بأنه شكل من أشكال العمل اللى مش حر، حيث يعمل الشخص لسداد دين مقابل رهن نفسه. الخدمات المطلوبة لسداد الدين و مدتها ممكن تكون غير محددة. و ممكن عبودية الدين تنتقل من جيل لجيل، حيث يُطلب من الولاد سداد ديون أسلافهم. {{Sfn|Bales|2004}} عبودية الدين بتنتشر بشكل كبير فى جنوب آسيا، {{Sfn|Bales|2004}} هيا اكتر أشكال العبودية انتشار اليوم.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=20504&LangID=E | title = Debt bondage remains the most prevalent form of forced labour worldwide | publisher = [[الامم المتحده]] | accessdate = July 27, 2021 | date = September 15, 2016 }}</ref> مصطلح "زواج المال" يشير لجواز تُزوّج فيه فتاة، فى العاده، لسداد ديون والديها.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.aljazeera.com/news/2018/09/nigerias-young-daughters-sold-money-wives-180921153424671.html | title = Nigeria's young daughters are sold as 'money wives' | publisher = [[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] | accessdate = May 12, 2020 | date = September 21, 2018 }}</ref> أما نظام "تشوكرى " فهو نظام استغلال جنسى قائم على الديون ، ينتشر فى بعض مناطق البنغال ، حيث تُجبر الست أو الفتاة على ممارسة [[دعاره|الدعارة]] لسداد ديونها.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sleightholme|عنوان=Guilty Without Trial|تاريخ=1996|ناشر=Rutgers University Press|صفحات=11–12|مؤلف2=Indrani|isbn=0-8135-2381-8}}</ref> === المعالون === مصطلح ''العبودية'' كمان استُخدم للإشارة لحالة قانونية من التبعية لشخص آخر.<ref name="Encyclopedia1">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chatterjee|الأول=Indrani|عنوان=Slavery and South Asian History|ناشر=[[Indiana University Press]]|سنة=2006|صفحة=3|مؤلف2=Eaton|الأول2=Richard|isbn=978-0-253-11671-0}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dandamayev|الأول=M. A.|عنوان=Encyclopædia Iranica|مؤلف2=Barda|مؤلف3=Bardadārī}}</ref> زى ، فى [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|بلاد فارس]] ، أوضاع و حياة العبيد دول ممكن تكون احسن من أوضاع و حياة المواطنين العاديين.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Farazmand|الأول=Ali|عنوان=International Encyclopedia of Public Edict and Administration|تاريخ=1998|ناشر=[[Westview Press]]|محرر=Shafritz|محرر-الأول=Jay M.|مكان=Boulder, CO|صفحات=1640–1645 (1642)|الفصل=Persian/Iranian Administrative Tradition|اقتباس=Persians never practiced mass slavery, and in many cases the situations and lives of semi-slaves (prisoners of war) were in fact better than the common citizens of Persia.}}</ref> === العمل القسرى === {{Main|History of slavery}} مصطلح العمل القسرى، أو العمل اللى مش حر، ساعات بيستخدم لوصف فرد يُجبر على العمل رغم عنه، تحت تهديد العنف أو العقاب. و ده بيشمل كمان مؤسسات لا بتتصنف فى العاده ضمن العبودية، زى [[فلاح عبد|القنانة والتجنيد]] الإجبارى و الأشغال الشاقة . وبما أن العبودية محظورة قانون فى كل البلاد، العمل القسرى فى الوقت الحاضر (واللى يُشار ليه فى الغالب باسم " العبودية الحديثة ") يتمحور حول السيطرة اللى مش قانونية. الاتجار بالبشر فى المقام الاولانى شمل الستات و الأطفال اللى يُجبرو على [[دعاره|ممارسة الدعارة]] ، و هو أسرع أشكال العمل القسرى نمو، و تم تحديد تايلاند و كمبوديا و الهند و البرازيل و المكسيك كمراكز رئيسية للاستغلال الجنسى التجارى للأطفال .<ref name="voa">{{استشهاد ويب|عنوان=Experts encourage action against sex trafficking|مسار=https://www.voanews.com/a/a-13-2009-05-15-voa30-68815957/413170.html|تاريخ=November 2, 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091223080032/http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2009-05-15-voa30-68815957.html?rss=human%2Brights%2Band%2Blaw|تاريخ-الأرشيف=December 23, 2009|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Rights–Mexico: 16,000 Victims of Child Sexual Exploitation|مسار=http://www.ipsnews.net/2007/08/rights-mexico-16000-victims-of-child-sexual-exploitation/|تاريخ-الوصول=February 11, 2016|صحيفة=ipsnews.net|تاريخ=August 13, 2007}}</ref> ==== الأطفال الجنود و عمالة الأطفال ====  {{blockquote|ما فيش سجلات بتوضح عدد الرجالة و الستات و الأطفال اللى اتستعبدو، لكن ممكن يتعمل تقدير تقريبى لعدد الأسرى الجدد اللى كان لازم يتم أسرهم علشان يحافظوا على عدد العبيد ثابت، و يعوضو اللى ماتو، أو هربو، أو اتفدو، أو أسلمو. و على الأساس ده، بيُعتقد إن حوالى **8500 عبد جديد** كانو مطلوبين كل سنة للحفاظ على الأعداد، يعنى حوالى **850 ألف أسير** خلال المية سنة بين 1580 و1680. و بناء على ده، فمحتمل إن العدد خلال الـ250 سنة بين 1530 و1780 يكون وصل لحوالى **1,250,000 أسير**.<ref name=Earle>{{Cite news |url=[https://www.theguardian.com/uk/2004/mar/11/highereducation.books](https://www.theguardian.com/uk/2004/mar/11/highereducation.books) |title=New book reopens old arguments about slave raids on Europe |last1=Carroll |first1=Rory |date=March 11, 2004 |work=[[The Guardian]] |access-date=December 11, 2017 |issn=0261-3077}}</ref>}} [[هيومن رايتس ووتش|منظمة هيومن رايتس ووتش]] سنة 2007، قدّرت أن ما بين 200,000 و300,000 طفل خدموا كجنود فى النزاعات الدايرةساعتها .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Campaign Page: Child Soldiers|مسار=http://www.hrw.org/campaigns/crp/index.htm|ناشر=[[Human Rights Watch]]|تاريخ=June 2001|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080213041833/http://www.hrw.org/campaigns/crp/index.htm|تاريخ-الأرشيف=February 13, 2008}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Chikwanine|الأول=Michel|مسار=https://books.google.com/books?id=zKF6BwAAQBAJ&dq=estimate+child+soldiers&pg=PA45|عنوان=Child Soldier: When Boys and Girls Are Used in War|تاريخ=1 September 2015|ناشر=Kids Can Press Ltd|لغة=en|مؤلف2=Humphrey|الأول2=Jessica|isbn=978-1-77138-126-0}}</ref> وتعمل فتيات دون سن 16 كعاملات بيوت اكتر من أى فئة تانيه من عمالة الأطفال، و فى الغالب بيبعتهم آباؤهن اللى يعيشو فى فقر ريفى لالمدن، زى ما هو الحال مع عمال البيوت الهايتيين (الريستافيك) .<ref>{{استشهاد بخبر | title = In Togo, a 10-Year-Old's Muted Cry: 'I Couldn't Take Any More' | url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/25/AR2008122501198.html?wprss=rss_print/asection&sid=ST2008122600004 | last = Sullivan | first = Kevin | date = 2008-12-26 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180612143935/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/25/AR2008122501198.html?wprss=rss_print/asection&sid=ST2008122600004 | archivedate = 2018-06-12 | accessdate = 2024-01-15 | language = en }}</ref> === الجواز القسرى === الجواز القسرى أو الجواز البدرى ساعات كتير بيعتبر نوع من أنواع العبودية. و لسه الجواز القسرى يُمارس فى بعض اماكن العالم، بما فيها أجزاء من آسيا وافريقيا، و فى أوساط المهاجرين فى الغرب.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.bbc.co.uk/news/uk-21665322 | publisher = [[BBC News]] | title = Two-year-old 'at risk' of forced marriage | date = March 5, 2013 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Honor Diaries: Child/Forced Marriage: Factsheet|مسار=http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf|ناشر=Honordiaries.com|تاريخ-الوصول=September 29, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150924031200/http://www.honordiaries.com/wp-content/uploads/2013/06/FactSheet-ChildForcedMarriage-Updated.pdf|تاريخ-الأرشيف=September 24, 2015}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | last = Black | first = Debra | date = September 20, 2013 | title = Forced marriages rampant in Ontario | url = http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario | work = The Hamilton Spectator | accessdate = September 20, 2013 | archivedate = March 26, 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170326072557/http://www.thespec.com/news-story/4116168-forced-marriages-rampant-in-ontario/ }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Without Consent: Forced Marriage in Australia|مسار=http://www.mulr.com.au/issues/36_3/36_3_5.pdf|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150613000244/http://www.mulr.com.au/issues/36_3/36_3_5.pdf|تاريخ-الأرشيف=June 13, 2015|url-status=live}}</ref> كما ينتشر الجواز عن طريق الاختطاف فى كتير من دول العالم اليوم، حيث لقت دراسة اتعملت سنة 2003 أن 69% من الزيجات فى اثيوبيا تتم عن طريق الاختطاف.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=UNICEF supports fight to end marriage by abduction in Ethiopia|مسار=http://reliefweb.int/report/ethiopia/unicef-supports-fight-end-marriage-abduction-ethiopia|ناشر=reliefweb.int|تاريخ-الوصول=August 29, 2013|تاريخ=November 9, 2004}}</ref> === استخدامات تانيه للمصطلح === كلمة ''"العبودية"'' كتير بتستعمل بمعنى ازدرائى لوصف أى نشاط يُجبر المرء على القيام به. ويرى البعض أن التجنيد الإجبارى وغيره من أشكال العمل الحكومى القسرى بتشكل "عبودية تُديرها الدولة".<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=An Idea Not Worth Drafting: Conscription is Slavery|مسار=http://www.capmag.com/article.asp?ID=2346|ناشر=Capmag.com|تاريخ-الوصول=September 29, 2015|تاريخ=January 20, 2003|مؤلف=Krembs|الأول=Peter}}</ref> كما يعتبر بعض [[تحرريه|الليبرتاريين]] والرأسماليين الفوضويين الضرائب الحكومية شكل من أشكال العبودية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Tax Slavery|مسار=https://mises.org/library/tax-slavery|ناشر=[[Ludwig von Mises Institute]]|تاريخ-الوصول=October 9, 2006|تاريخ=April 13, 2000|مؤلف=Machan|الأول=Tibor R.}}</ref> استخدم بعض مناهضين الطب النفسى مصطلح "العبودية" لوصف العيانين النفسيين اللى مش طوعيين، زاعمين أنه مافيش فحوصات جسدية موضوعية للأمراض العقلية، بس لازم على المريض النفسى اتباع أوامر الطبيب النفسى. ويؤكدون أنه بدل استخدام السلاسل للسيطرة على العبد، يستخدم الطبيب النفسى الأدوية للسيطرة على عقله.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Valenstein|الأول=Elliot|مسار={{google books|plainurl=y|id=fBxyTAEiSUIC|page=26}}|عنوان=Blaming the Brain: The Truth About Drugs and Mental Health|تاريخ=2002|ناشر=[[Simon & Schuster]]|صفحة=26|isbn=978-0-7432-3787-1}}</ref> كان "هوس العبودية " تشخيص نفسى زائف بيتقال على العبد اللى يرغب فى الحرية؛ و شملت "الأعراض" الكسل والميل لالهروب من الأسر.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Szasz|الأول=Thomas Stephen|مسار={{google books|plainurl=y|id=3OeefBqX7ggC}}|عنوان=Psychiatric Slavery|وصلة مؤلف=Thomas Stephen Szasz|تاريخ-الوصول=September 29, 2015|عبر=Google Books}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slavery and psychiatry|صحيفة=[[British Journal of Psychiatry]]|مؤلف=Schaler|الأول=J. A.|سنة=2003|المجلد=183|صفحات=77–78|pmid=12835252|دوي=10.1192/bjp.183.1.77-a|doi-access=free}}</ref> بعض أنصار [[حقوق الحيوان]] استخدمو مصطلح ''العبودية'' لوصف حالة بعض أو كل الحيوانات المملوكة للبشر، بحجة أن وضعها مماثل لوضع العبيد من البشر.<ref name="MSpiegel">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Spiegel|الأول=Marjorie|عنوان=The Dreaded Comparison: Human and Animal Slavery|ناشر=Mirror Books|سنة=1996|مكان=New York}}</ref> سوق العمل، بصيغته المؤسسية تحت الأنظمة الرأسمالية المعاصرة، تعرض لانتقادات من [[اشتراكيه|الاشتراكيين]] السائدين والفوضويين النقابيين ، اللى بيستعملو مصطلح "عبودية الأجور" كصفة ازدرائية أو ملطفة للعمل المأجور .<ref>For sources about the concept of ''"wage slavery"'' and its various interpretations, see {{Cite encyclopedia|موسوعة=dictionary.com|مسار=http://www.dictionary.com/browse/wage-slave|تاريخ-الوصول=March 4, 2013|الفصل=wage slave}}</ref> {{Sfn|Ellerman|1992}} <ref name="merriam-webster.com">{{استشهاد ويب|عنوان=wage slave|مسار=http://www.merriam-webster.com/dictionary/wage%20slave|ناشر=merriam-webster.com|تاريخ-الوصول=March 4, 2013}}</ref> ويقارن الاشتراكيون بين تجارة العمل كسلعة والعبودية. معروف أن [[شيشرون]] أشار للمقارنات دى كمان .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Constitution Society – Advocates and enforcers of the U.S. and State Constitutions|مسار=https://constitution.org/|تاريخ-الوصول=February 6, 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201221014338/https://constitution.org/|تاريخ-الأرشيف=December 21, 2020|url-status=dead|اقتباس=...vulgar are the means of livelihood of all hired workmen whom we pay for mere manual labour, not for artistic skill; for in their case the very wage they receive is a pledge of their slavery.}}</ref> == صفات == === الاقتصاد === الاقتصاديين وضعو نماذج للظروف اللى ظهرت فيها العبودية (وأشكالها المختلفة [[فلاح عبد|كالقنانة]] ) و اختفت. واحد من النماذج النظرية هو أن العبودية تبقا اكتر جاذبية لملاك الأراضى حيثما تتوفر الأراضى بكثرة، فى الوقت نفسه يندر العمال،و ده يوصل لانخفاض الإيجارات و إمكانية مطالبة العمال بأجور مرتفعة. أما إذا كان العكس صحيح ، فتكلفة حراسة العبيد على ملاك الأراضى تكون أعلى من تكلفة توظيف عمال بأجور منخفضة بسبب شدة المنافسة.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Rise and Fall of the Manorial System: A Theoretical Model|صحيفة=[[The Journal of Economic History]]|مؤلف=North|الأول=Douglass C.|تاريخ=December 1971|المجلد=31|العدد=4|صفحات=777–803|مؤلف2=Thomas|جايستور=2117209|الأول2=Robert Paul|s2cid=154616683|دوي=10.1017/S0022050700074623}}</ref> وهكذا، انخفضت العبودية أول، بعدين القنانة، تدريجى فى اوروبا مع زيادة عدد السكان. بعدين رجعت العبودية للظهور فى الأمريكتين و روسيا مع توفر مساحات واسعه من الأراضى قليلة السكان.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Causes of Slavery or Serfdom: A Hypothesis|صحيفة=[[The Journal of Economic History]]|مؤلف=Domar|الأول=Evsey D.|تاريخ=March 1970|المجلد=30|العدد=1|صفحات=18–32|جايستور=2116721|s2cid=154921369|دوي=10.1017/S0022050700078566}}</ref> العبودية بتنتشر بشكل اكبر لما تكون المهام بسيطة نسبى ويسهل الإشراف عليها، زى ما هو الحال فى المحاصيل الأحادية واسعة النطاق زى [[قصب السكر]] [[قطن|والقطن]] ، حيث يعتمد الإنتاج على وفورات الحجم . ده ما يبوفر لأنظمة العمل، زى نظام فرق العمل فى امريكا، أن تبرز فى المزارع الكبيرة حيث يعمل العمال الزراعيون بدقة متناهية تُشبه دقة المصانع. ساعتها ، كانت كل فرقة عمل تعتمد على تقسيم داخلى للعمل يُسند لكل فرد فيها مهمة محددة، ويجعل أداء كل عامل مرتبط بأداء التانيين. كان العبيد يقطعون الأعشاب الضارة المحيطة بنباتات القطن، و البراعم الزائدة. وتتبعهم فرق الحراثة، تُقلب التربة قرب النباتات وتُعيدها حولها. وهكذا، كان نظام فرق العمل يعمل كخط تجميع .<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slavery and other property rights|صحيفة=MPRA Paper 372|مسار=https://ideas.repec.org/p/pra/mprapa/372.html|مؤلف=Lagerlöf|الأول=Nils-Petter|تاريخ=November 12, 2006|تاريخ-الوصول=May 6, 2009}}</ref> من القرن الـ18، جادل بعض النقاد إن العبودية كانت بتعطّل التقدم التكنولوجى، لأن الاهتمام كان منصب على زيادة عدد العبيد اللى بيقوموا بالشغل البسيط، بدل ما يطوروا وسايل تخلّى الشغل أكتر كفاءة. و زى ، بيتقال ساعات إنه بسبب التفكير ده، التكنولوجيا فى [[اليونان القديمة]]، و بعد كده فى [[روما القديمة]]، ما اتستخدمتش لتقليل المجهود البدنى أو لتطوير الصناعة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Technology|مسار=http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=223811|ناشر=History.com|تاريخ-الوصول=May 6, 2009|تاريخ=January 4, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080423152702/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=223811|تاريخ-الأرشيف=April 23, 2008}}</ref><ref name="Helper">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Helper|الأول=Hinton Rowan|مسار=https://www.gutenberg.org/ebooks/36055|عنوان=The Impending Crisis of the South: How to Meet It|تاريخ=1857|ناشر=Burdick Brothers|مكان=New York|وصلة مؤلف=Hinton Rowan Helper}}</ref> [[ملف:Fathers_of_the_Redemption.jpg|تصغير|كان عمل المرسيداريين يتمثل فى فداء العبيد المسيحيين المحتجزين فى شمال إفريقيا (1637).]] الاقتصادى الاسكتلندى [[ادم سميث|آدم سميث]] ذكر أن العمل الحر احسن اقتصادى من عمل العبيد، و أنه من شبه المستحيل إنهاء العبودية تحت نظام حكم حر أو ديمقراطى أو جمهورى، علشان كتير من المشرعين والشخصيات السياسية كانو من ملاك العبيد ولن يعاقبوا أنفسهم. و أضاف أن العبيد سيكونون اكتر قدرة على نيل حريتهم تحت حكومة مركزية، أو سلطة مركزية كالملك أو الكنيسة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=McKivigan|الأول=John R.|مسار={{google books|plainurl=y|id=e-unV4v5puYC|page=68}}|عنوان=Religion and the Antebellum Debate Over Slavery|ناشر=[[University of Georgia Press]]|سنة=1998|صفحة=68|تاريخ-الوصول=May 31, 2012|مؤلف2=Snay|الأول2=Mitchell|isbn=978-0-8203-2076-2}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Griswold|الأول=Charles L.|مسار={{google books|plainurl=y|id=WRcU_GJAc9gC|page=198}}|عنوان=Adam Smith and the Virtues of Enlightenment|ناشر=[[Cambridge University Press]]|سنة=1999|صفحة=198|تاريخ-الوصول=May 31, 2012|isbn=978-0-521-62891-4}}</ref> ظهرت حجج مماثلة بعدين فى مؤلفات [[اوجست كونت]] ،بالخصوص مع إيمان سميث [[فصل السلطات|بفصل السلطات]] ، أو ما أسماه كونت "فصل الروحى عن الدنيوي" خلال [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] و إنهاء العبودية، وانتقاد سميث للسادة، زمان والحاضر. كما ذكر سميث فى ''محاضراته فى علم القانون'' ، "إن السلطة العظيمة لرجال الدين، بالتوافق مع سلطة الملك، حررت العبيد. لكن كان من الضرورى اوى أن تكون سلطة الملك ورجال الدين عظيمة. فحيثما غابت أى منهما، استمرت العبودية..." {{Sfn|Forbes|1998}} [[ملف:The_inspection_and_sale_of_a_slave.jpg|تصغير|بيع وتفتيش العبيد]] حتا بعد ما العبودية اتجرّمت، فضل مُلاك العبيد يقدرو يحققو أرباح ضخمة. و بحسب الباحث [[سيدهارث كارا]]، وصلت الأرباح العالمية الناتجة عن كل أشكال العبودية سنة 2007 لحوالى 91.2 مليار دولار. و ما كانش بيتفوق عليها بين الأنشطة الإجرامية العالمية غير تجارة المخدرات. و فى الوقت ده، كان متوسط سعر بيع العبد على مستوى العالم حوالى 340 دولار. و أعلى سعر كان حوالى 1895 دولار لضحايا الاتجار بالجنس، فى الوقت نفسه أقل سعر كان بين 40 و50 دولار لضحايا [[عبودية الدين]] فى بعض مناطق آسيا و افريقيا. متوسط الربح السنوى المرجّح من كل عبد سنة 2007 وصل حوالى 3175 دولار. و كان أقل متوسط حوالى 950 دولار فى حالات العمل القسرى، فى الوقت نفسه وصل لحوالى 29210 دولار لضحايا الاتجار بالجنس. و شكّلت الأرباح الناتجة عن الاتجار بضحايا الجنس حوالى 40٪ من إجمالى أرباح العبودية السنوية، رغم إنهم ما كانواش بيمثلوا غير شوية أكتر من 4٪ من إجمالى عدد العبيد فى العالم، اللى كان بيتقدّر بحوالى 29 مليون شخص.<ref name="Dhaliwal">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kara|الأول=Siddharth|عنوان=Sex Trafficking – Inside the Business of Modern Slavery|تاريخ=2008|ناشر=[[Columbia University Press]]|isbn=978-0-231-13960-1}}</ref> === تعريف === [[ملف:A_slave_market_in_Cairo-David_Roberts.jpg|تصغير|العبيد حفاة القدمين المصورين فى كتاب [[ديفيد روبرتس]] " ''مصر والنوبة"'' ، اللى صدر بين 1845 و1849، يصورون ضحايا العبودية فى مصر .]] التعرف على العبيد أو وسمهم غالب ما يتم عن طريق التشويه أو [[وشم|الوشم]] . و كان الوسم ممارسة منتشرة، إما لتمييز العبيد كملكية أو كعقاب. ويُجبر بعض العبيد على لبس قيود مش ممكن إزالتها زى الأصفاد ، و أصفاد الأرجل ، و الأطواق ، والسلاسل ، أو خلاخيل .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Slave Branding|مسار=https://spartacus-educational.com/USASbranding.htm|تاريخ-الوصول=June 21, 2026|صحيفة=Spartacus-educational.com}}</ref> [[ملف:Slavery17.jpg|تصغير|وسم العبيد، {{حوالى|1853}}]] == الجوانب القانونية == === العبيد المملوكون للقطاع الخاص مقابل العبيد المملوكين للدولة === العبيد كانو مملوكين ملكية خاصة للأفراد، ولكنهم كانو كمان تحت ملكية الدولة. زى ، {{Lang|ko-latn|[[kisaeng]]}} كانت الستات من الطبقات الدنيا فى كوريا قبل الحداثة، واللاتى كانت مملوكة للدولة تحت إشراف مسؤولين حكوميين معروفين باسم {{Lang|ko-latn|hojang}} و كان مطلوب منهم تقديم الترفيه للطبقة الأرستقراطية. فى عشرينات القرن الواحد و عشرين، فى [[كوريا الشماليه|كوريا الشمالية]] ، {{Lang|ko-latn|[[Kippumjo]]}} تتألف "فرق المتعة" من ستات يتم اختيارهن من عامة السكان للعمل كفنانات ومحظيات لحكام كوريا الشمالية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Louis Dor (Saturday 30 April 2016) Kim Jong-un is recruiting a new 'pleasure squad' of teenage girls|مسار=https://www.indy100.com/news/kim-jongun-is-recruiting-a-pleasure-squad-of-teenage-girls-7296526|تاريخ=April 30, 2016}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | last = Ryall | first = Julian | title = Kim Jong-un brings back 'pleasure troupe' entertainers | url = https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/11510664/Kim-Jong-un-brings-back-pleasure-troupe-entertainers.html | work = The Telegraph | date = 2 April 2015 | language = en }}</ref> أما "العمل الجزية" فهو عمل إلزامى للدولة، و استُخدم بأشكال مختلفة زى [[سخره|السخرة]] ، والتقسيم ، والتوزيع . و أولت معسكرات الاعتقال اللى تبع لأنظمة [[الانظمه الشموليه|الشمولية]] ، كالنظام النازى والاتحاد السوفيتى، أهمية متزايدة للعمل المُقدم فى تلك المعسكرات،و ده اتسبب فى ميل متزايد بين المؤرخين لتصنيف دى الأنظمة على أنها عبودية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=From private to state slavery and back again|مسار=https://www.eurozine.com/from-private-to-state-slavery-and-back-again/#footnote-3|ناشر=[[Eurozine]]|تاريخ-الوصول=August 12, 2021|تاريخ=July 31, 2017}}</ref> من الممارسات دى نظام الإقطاع (encomienda) ، حيث منحت الحكومة الإسبانية أفراد الحق فى استغلال عدد محدد من السكان الأصليين فى منطقة معينة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lockhart|الأول=James|عنوان=Early Latin America|ناشر=[[Cambridge University Press]]|مكان=New York|صفحة=138|اقتباس=The encomienda in its early heyday granted a lifetime monopoly on the utilization of temporary Indian labor in a given area to one Spaniard, the encomendero.|مؤلف2=Schwartz|الأول2=Stuart}}</ref> و فى "نظام المطاط الأحمر" فى دولة الكونجو الحرة و أوبانغي-شارى الخاضعة للحكم الفرنسى، كان يُفرض العمل كضريبة؛ حيث اتمنحت الشركات الخاصة مناطق اتسمح ليها فيها باستخدام أى وسيلة لزيادة إنتاج المطاط.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stengers|الأول=Jean|عنوان=Colonialism in Africa, 1870–1914|ناشر=[[Cambridge University Press]]|سنة=1969|محرر=Gann|محرر-الأول=L. H.|المجلد=I|مكان=Cambridge|صفحات=272|الفصل=The Congo Free State and the Belgian Congo before 1914|وصلة مؤلف=Jean Stengers|محرر2=Duignan|محرر2-الأول=Peter}}</ref> و كان تأجير السجناء منتشر فى جنوب امريكا، كانت الدولة تؤجر السجناء للشركات مقابل عملهم المجانى. === الحقوق القانونية === حسب العصر و البلد، كان للعبيد ساعات مجموعة محدودة من الحقوق القانونية. فزى ، فى مقاطعة نيو يورك ، كان يُعاقب من يقتل العبيد عمدًا حسب قانون صدر سنة 1686.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Pollak | first = Michael | date = March 28, 2014 | title = Determining the Legal Rights of Slaves | work = [[The New York Times]] | url = https://www.nytimes.com/2014/03/30/nyregion/determining-the-legal-rights-of-slaves.html | accessdate = February 11, 2021 | issn = 0362-4331 }}</ref> وكما اتذكر قبل كده ، اتمنحت بعض الحقوق القانونية لـ "نوبي" فى كوريا، وللعبيد فى مجتمعات أفريقية مختلفة، وللإماء السود فى مستعمرة لويزيانا الفرنسية . و كان منح العبيد حقوق قانونية فى بعض الأحيان مسألة أخلاقية، و فى ساعات تانيه مسألة مصلحة شخصية. فزى ، فى [[اثينا القديمه|أثينا القديمة]] ، كانت حماية العبيد من سوء المعاملة تحمى فى الوقت نفسه الأشخاص اللى قد يُظن أنهم عبيد، كمان منح العبيد حقوق محدودة فى الملكية حفّزهم على العمل بجد اكبر للحصول على المزيد من الممتلكات.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ober|الأول=Josiah|مسار={{google books|plainurl=y|id=hYZeDwAAQBAJ&newbks=0|page=112}}|عنوان=Athenian Legacies: Essays on the Politics of Going On Together|تاريخ=June 26, 2018|ناشر=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-19016-7}}</ref> == تاريخ ==  {{blockquote|افريقيا استُنزفت من مواردها البشرية بكل الطرق الممكنة؛ عبر [[الصحراء الكبرى]]، و [[البحر الأحمر]]، و موانئ [[المحيط الهندى]]، و عبر [[المحيط الاطلنطى]]. و على مدار ما يقلش عن 10 قرون من العبودية لصالح [[العالم الإسلامى|الدول الإسلامية]]، من القرن الـ9 لحد القرن الـ19، اتصدّر حوالى 4 ملايين شخص مستعبد عبر [[البحر الأحمر]]، و 4 ملايين تانيين عبر موانئ [[السواحليون|السواحيلى]] على المحيط الهندى، و ممكن حوالى **9 ملايين** عبر طرق قوافل [[تجارة عبر الصحراء الكبرى]]، و ما بين **11 و20 مليون** عبر [[المحيط الاطلنطى]]، حسب تقديرات الباحثين.<ref>{{Cite web |last=M'bokolo |first=Elikia |date=April 1, 1998 |title=The impact of the slave trade on Africa |url=[https://mondediplo.com/1998/04/02africa](https://mondediplo.com/1998/04/02africa) |access-date=February 7, 2021 |work=[[Le Monde diplomatique]]}}</ref>}} تاريخ العبودية يرجع لقبل التاريخ المكتوب، و اتوجدت فى ثقافات كتير .<ref name="Slavery"/> و العبودية نادرة بين مجتمعات الصيد وجمع الثمار، لأنها تتطلب فائض اقتصادى وكثافة سكانية عالية. علشان كده، رغم وجودها بين مجتمعات الصيد وجمع الثمار الغنية بالموارد، زى شعوب [[امريكان اصليين فى امريكا|الهنود الحمر]] فى أنهار ساحل شمال غرب المحيط الهادى الغنية [[سلمون|بسمك السلمون]] ، لكن العبودية لم بتنتشر بصوره كبيره إلا مع اختراع [[زراعه|الزراعة]] خلال الثورة الزراعية فى العصر الحجرى الحديث قبل حوالى 11000 عام. و مُورست العبودية فى كل الحضارات القديمة بالتقريب .<ref name="Slavery" /> المؤسسات دى شملت الاستعباد بسبب الديون، والعقاب على الجريمة، واستعباد أسرى الحرب ، والتخلى عن الأطفال ، واستعباد ولاد العبيد.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Harris|الأول=W. V.|عنوان=Demography, Geography, and the Sources of Roman Slaves|تاريخ=February 3, 2011|ناشر=[[Oxford University Press]]|سلسلة=Rome's Imperial Economy|صفحات=88–110|دوي=10.1093/acprof:osobl/9780199595167.003.0005|isbn=978-0-19-959516-7}}</ref> [[ملف:Mines_1.jpg|تصغير|لوح نذرى من الطين المحروق بشكل أسود من العصر الكورنثى يصور عبيدًا يشتغلو فى منجم، ويرجع تاريخه لأواخر القرن السابع قبل الميلاد]] === افريقيا === العبودية كانت منتشرة بصوره كبيره فى افريقيا، اللى مارست تجارة العبيد داخلى وخارجى.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Slavery and the Slave Trade in Pre-colonial Africa|مسار=http://www.latinamericanstudies.org/slavery/perbi.pdf|ناشر=latinamericanstudies.org|تاريخ-الوصول=August 11, 2016|تاريخ=April 5, 2001|مؤلف=Perbi|الأول=Akosua}}</ref> فى منطقة السنغال وغامبيا ، بين 1300 و1900، يقارب من ثلث السكان كان مستعبدين. و فى الدول الإسلامية المبكرة فى غرب [[الساحل]] ، بما فيها غانا [[امبراطورية مالى|ومالى]] وسيغو وسونغاى ، كان نحو ثلث السكان مستعبدين.<ref>{{Cite encyclopedia|موسوعة=Britannica.com|مسار=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157|تاريخ-الوصول=March 19, 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071230184609/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157|تاريخ-الأرشيف=December 30, 2007|الفصل=Welcome to Encyclopædia Britannica's Guide to Black History}}</ref> فى أوساط البلاط الاوروبى و الطبقة الأرستقراطية، برز وجود العبيد الأفارقة السود و أطفالهم فى أواخر القرن الاربعتاشر و أوائل القرن الخمستاشر . و من [[فريدريك التانى|فريدريك التانى ، إمبراطور الامبراطوريه الرومانيه المقدسة]] ، اتحط الأفارقة السود ضمن الحاشية الملكية . و سنة 1402، وصلت سفارة [[الاثيوبيين|إثيوبية]] ل[[ڤينيسيا]] . و فى سبعينات القرن الخمستاشر ، اترسم الأفارقة السود كخدم فى البلاط على لوحات جدارية اتعرضت فى مانتوا [[فيرارا|وفيرارا]] . و فى تسعينيات القرن الخمستاشر ، اتحط الأفارقة السود على شعار دوق ميلانو .<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Image of the Black in Western Art|ناشر=[[Belknap Press]] of [[Harvard University Press]]|سنة=2010|محرر=Bindman|محرر-الأول=David|المجلد=2|صفحة=27|محرر2=Gates (Jr.)|محرر3=Dalton|محرر2-الأول=Henry Louis|محرر3-الأول=Karen C. C.|number=2|isbn=978-0-674-05271-0}}</ref> خلال تجارة العبيد عبر الصحراء الكبرى ، العبيد اتنقل من غرب افريقيا عبر [[الصحرا الكبرى|الصحراء]] ل[[شمال افريقيا]] لبيتباعوا لحضارات البحر [[البحر المتوسط|الأبيض المتوسط]] [[الشرق الوسطانى|والشرق الأوسط]] . و خلال تجارة العبيد عبر البحر الأحمر ، اتنقل العبيد من افريقيا عبر البحر الأحمر لشبه الجزيرة العربية. أما تجارة العبيد فى المحيط الهندى ، والمعروفة ساعات بتجارة العبيد فى شرق افريقيا، فكانت متعددة الاتجاهات. فقد اتبعت الأفارقة كعبيد ل[[شبه الجزيره العربيه|شبه الجزيرة العربية]] ، وجزر [[المحيط الهندى]] (بما فيها [[مادجاسكار|مدغشقر]] )، و شبه [[شبه القاره الهنديه|القارة الهندية]] ، و بعدين للأمريكتين. و أسر دول التجار شعوب البانتو ( [[زنج|الزنج]] ) من المناطق الداخلية فى [[كينيا]] [[موزامبيق|وموزامبيق]] [[تنزانيا|وتنزانيا]] دلوقتى ، ونقلوهم للساحل.<ref name="Och">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ochiengʼ|الأول=William Robert|مسار=https://books.google.com/books?id=ziJyAAAAMAAJ|عنوان=Eastern Kenya and Its Invaders|تاريخ=1975|ناشر=East African Literature Bureau|صفحة=76|تاريخ-الوصول=May 15, 2015|عبر=[[Google Books]]}}</ref><ref name="Ogot">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Zamani: a survey of East African history|صحيفة=[[African Affairs]]|مؤلف=Ogot|الأول=Bethwell A.|وصلة مؤلف=Bethwell A. Ogot|تاريخ=April 1970|صفحة=104|issn=1468-2621|دوي=10.1093/oxfordjournals.afraf.a096007}}</ref> و فيه، اندمج العبيد تدريجى فى المناطق الريفية،بالخصوص فى جزيرتى أونغوجا وبيمبا .<ref name="Lodhi">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lodhi|الأول=Abdulaziz|مسار={{google books |plainurl=y |id=ePhxAAAAMAAJ |page=17}}|عنوان=Oriental influences in Swahili: a study in language and culture contacts|ناشر=Acta Universitatis Gothoburgensis|سنة=2000|صفحة=17|isbn=978-91-7346-377-5}}</ref> بعض المؤرخين بيؤكدوا إن عدد الناس اللى اتباعوا كعبيد على سواحل [[المحيط الهندى]] و [[الشرق الوسطانى]] و [[شمال افريقيا]] ممكن يكون وصل لـ17 مليون شخص، و إن حوالى 5 ملايين أفريقى مستعبد اشتراهم تجار العبيد المسلمين، و اتنقلوا من افريقيا عبر [[البحر الأحمر]]، و [[المحيط الهندى]]، و [[الصحراء الكبرى]] بين سنة 1500 و1900.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1523100.stm|title=Focus on the slave trade|publisher=[[BBC]]|date=September 3, 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525101036/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1523100.stm|archive-date=May 25, 2017}}</ref> و الأسرى دول اتباعوا فى اماكن [[الشرق الوسطانى]]. و التجارة دى زادت مع تطور السفن، اللى أدى لزيادة حركة التجارة و ارتفاع الطلب على العمالة فى [[مزرعة|المزارع]]. و فى النهاية، وصل عدد الأسرى اللى كانو بيتنقلوا كل سنة لعشرات الآلاف.<ref name="Lodhi2">{{cite book|last=Lodhi|first=Abdulaziz|url={{google books |plainurl=y |id=ePhxAAAAMAAJ |page=17}}|title=Oriental influences in Swahili: a study in language and culture contacts|publisher=Acta Universitatis Gothoburgensis|year=2000|page=17|isbn=978-91-7346-377-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fage|first1=John Donnelly|title=A History of Africa|date=2001|publisher=[[Routledge]]|edition=4|location=Budapest|page=258|author1-link=John Donnelly Fage|last2=Tordoff|first2=William|isbn=978-0-415-25248-5}}</ref><ref>{{cite book|last1=Tannenbaum|first1=Edward R.|url={{google books|plainurl=y|id=pxpmAAAAMAAJ|page=615}}|title=A History of World Civilizations|publisher=Wiley|year=1973|page=615|last2=Dudley|first2=Guilford|isbn=978-0-471-84480-8}}</ref> و كانت تجارة العبيد فى [[المحيط الهندى]] بتتم فى أكتر من اتجاه، و اتغيرت مع مرور الزمن. و لتلبية الطلب على العمالة البسيطة، كان تجار العبيد فى شرق افريقيا بيشتروا عبيد من [[البانتو]] من جنوب شرق افريقيا، و على مدار قرون باعوهم بأعداد كبيرة لزبائن فى [[مصر]]، و [[شبه الجزيرة العربية]]، و [[الخليج العربى|الخليج الفارسى]]، و [[الهند]]، و المستعمرات الاوروبية فى [[الشرق البعيد]]، و [[جزر المحيط الهندى]]، و [[اثيوبيا]]، و [[السودان]]، و [[الصومال]].{{sfn|Campbell|2004|p=ix}} حسب ''موسوعة التاريخ الأفريقي'' ، " التقديرات تشير إنه بحلول تسعينيات القرن التسعتاشر، اكبر عدد من العبيد فى العالم، حوالى مليونى شخص، تركز فى أراضى خلافة سوكوتو . و كان استخدام العبيد واسع النطاق،بالخصوص فى الزراعة." <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Shillington|الأول=Kevin|مسار={{google books|plainurl=y|id=umyHqvAErOAC}}|عنوان=Encyclopedia of African History 3-Volume Set|تاريخ=July 4, 2013|ناشر=[[Routledge]]|صفحة=1401|isbn=978-1-135-45670-2}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slow Death for Slavery: The Course of Abolition in Northern Nigeria, 1897–1936 (review)|صحيفة=[[Journal of World History]]|مسار=http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/journal_of_world_history/v007/7.1blue02.html|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160411071529/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fjournal_of_world_history%2Fv007%2F7.1blue02.html|تاريخ-الأرشيف=April 11, 2016|تاريخ-الوصول=December 31, 2021}}</ref> جمعية مكافحة العبوديه قدّرت أن هناك 2&nbsp;عدد العبيد فى اثيوبيا فى أوائل التلاتينات من القرن العشرين مليون من أصل عدد سكان يقدر بـ 8 ل16 مليون انسان .&nbsp;مليون.<ref name="twentieth1">{{استشهاد ويب|عنوان="Freedom is a good thing but it means a dearth of slaves": Twentieth Century Solutions to the Abolition of Slavery|مسار=http://www.yale.edu/glc/events/cbss/Miers.pdf|تاريخ-الوصول=August 29, 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110515192003/http://www.yale.edu/glc/events/cbss/Miers.pdf|تاريخ-الأرشيف=May 15, 2011}}</ref> استُخدمت قبائل ''الزنج'' ، هيا شعوب بانتو سكنت سواحل شرق افريقيا، كعمالة قسرية فى شرق افريقيا.<ref name="Ogot"/><ref name="Bagley">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bagley|الأول=H. R. C.|مسار={{google books|plainurl=y|id=-AznJs58wtkC|page=174}}|عنوان=The Last Great Muslim Empires|تاريخ=August 1, 1997|ناشر=[[Brill Publishers|BRILL]]|isbn=978-90-04-02104-4}}</ref> و اتنقل الزنج لقرون كعبيد على ايد التجار العرب لكل الدول المطلة على المحيط الهندى خلال تجارة العبيد فى المحيط الهندى . وجنّد الخلفاء الامويين والعباسيون كتير من عبيد الزنج كجنود، و فى وقت بدرى من سنة 696، اندلعت ثورات للزنج ضد مستعبديهم العرب خلال فترة استعبادهم فى الخلافة الأموية بالعراق. [[ثورة الزنج|ويُعتقد أن ثورة الزنج]] ، هيا سلسلة من الانتفاضات اللى اندلعت بين 869 و883 قرب [[البصره|البصرة]] (المعروفة كمان باسم بسارة)، ضد نظام العبوديه فى الخلافة العباسية فى العراق الحالى، قد شارك فيها زنج مستعبدون أُسروا فى الأصل من منطقة [[بحيرات افريقيا العظمى|البحيرات العظمى الأفريقية]] و مناطق تانيه جنوب فى [[شرق افريقيا]] . {{Sfn|Rodriguez|2007a}} اتوسعت لتشمل اكتر من 500 ألف عبد ورجل حر تم استيرادهم من كل اماكن الامبراطورية الإسلامية ، و أودت بحياة عشرات الآلاف فى جنوب العراق.<ref name="Furlonge">{{استشهاد ويب|عنوان=Revisiting the Zanj and Re-Visioning Revolt: Complexities of the Zanj Conflict – 868–883 AD – slave revolt in Iraq|مسار=https://www.questia.com/magazine/1G1-767/revisiting-the-zanj-and-re-visioning-revolt-complexities|مؤلف=Asquith|الأول=Christina|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160306155327/https://www.questia.com/magazine/1G1-76402507/revisiting-the-zanj-and-re-visioning-revolt-complexities|تاريخ-الأرشيف=March 6, 2016}}</ref> اشهر ثورة للعبيد فى التاريخ الاسلامى هى [[ثورة الزنج]] فى العصر العباسى فى [[قرن 9|القرن 9]]. فى [[قرن 15|القرن 15]] ابتدا الاوروبيين تجارة العبيد الافارقه وكانو بيبعتوهم للعالم الجديد عشان يزرعوا الاراضى فى الامريكيتين. فى عام [[1444|1444م]] كان [[پورتوجال|البرتغاليين]] بيمارسوا النخاسه وبيبعتوا للبرتغال سنويا ما بين 700 – 800 عبد من مراكز تجميع العبيد على الساحل الغربى [[افريقيا|لافريقيا]] وكانو بيخطفوا الرجال والستات من ذويهم فى اواسط افريقيا. و فى [[القرن الستاشر|القرن 16]] ابتدت [[اسبانيا]] تجارة العبيد اللى كانت بتبعتهم من افريقيا لمستعمراتها فى المناطق الاستوائيه فى [[امريكا اللاتينيه]] عشان يشتغلو فى الاعمال الصعبه بالسخره. [[File:Marche_aux_esclaves_d_alger_gravure.jpg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marche_aux_esclaves_d_alger_gravure.jpg|تصغير|Slave market in [[:en:Algiers|Algiers]]. 1684]] فى [[الجزاير (مدينه)|الجزائر]] العاصمة، المسيحيين و الاوروبيين الأسرى أُجبرو على الاستعباد. فى حوالى سنة 1650، عدد العبيد المسيحيين فى الجزائر حوالى 35 ألف .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kissling|الأول=H. J.|مسار={{google books|plainurl=y|id=-AznJs58wtkC|page=100}}|عنوان=The Last Great Muslim Empires|تاريخ=August 1, 1997|ناشر=BRILL|مؤلف2=Spuler|مؤلف3=Barbour|مؤلف4=Trimingham|مؤلف5=Braun|مؤلف6=Hartel|الأول2=Bertold|الأول3=N.|الأول4=J. S.|الأول5=H.|الأول6=H.|isbn=978-90-04-02104-4}}</ref> وبحسب واحد من التقديرات، غارات تجار العبيد البربر على القرى الساحلية والسفن الممتدة من ايطاليا لأيسلندا، استعبدت ما بيتقدر بحوالى 1 ل1.25 مليون شخص.&nbsp;مليون أوروبى بين القرنين الستاشر والتاسع عشر.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Syed|الأول=Muzaffar Husain|مسار={{google books|plainurl=y|id=eACqCQAAQBAJ|page=453}}|عنوان=A Concise History of Islam|تاريخ=2011|ناشر=VIJ Books (India) Pty Ltd|مكان=New Delhi|صفحة=453|اقتباس=According to Robert Davis, from the 16th to 19th century, pirates captured 1 million to 1.25 million Europeans as slaves.|isbn=978-93-81411-09-4}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Davis|الأول=R.|مسار=https://books.google.com/books?id=aNdPQAAACAAJ|عنوان=Christian Slaves, Muslim Masters: White Slavery in the Mediterranean, The Barbary Coast, and Italy, 1500–1800|تاريخ=September 16, 2003|ناشر=[[Palgrave Macmillan]] UK|عبر=[[Google Books]]|isbn=978-1-4039-4551-8}}</ref><ref name="researchnews.osu.edu">{{استشهاد ويب|عنوان=When Europeans Were Slaves: Research Suggests White Slavery Was Much More Common Than Previously Believed|مسار=http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm|ناشر=Research News|تاريخ-الوصول=October 10, 2007|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110725220038/http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm|تاريخ-الأرشيف=July 25, 2011}}</ref> بس، ده التقدير هو نتيجة استقراء يفترض أن عدد العبيد الاوروبيين اللى أسرهم قراصنة البربر كان ثابت لمدة 250 سنه : مؤرخين تانيين ، زى ديفيد إيرل، فندو أرقام ديفيس، محذرين من أن الصورة الحقيقية للعبيد الاوروبيين مشوشة بسبب حقيقة أن القراصنة استولوا كمان على بيض غير مسيحيين من اوروبا الشرقية. إضافة لذلك، كان عدد العبيد المتداولين مرتفع للغاية. مع تقديرات مبالغ فيها تعتمد على سنين الذروة لحساب المتوسطات لقرون أو آلاف السنين. و علشان كده ، كان فيه تقلبات واسعة من سنة لتانيه،بالخصوص فى القرنين التمنتاشر والتاسع عشر، نظر لاستيراد العبيد، و كمان نظر لعدم وجود سجلات متسقة قبل اربعينات القرن التسعتاشر. يحذر جون رايت، خبير شؤون الشرق الأوسط، من أن التقديرات الحديثة تستند لحسابات عكسية من الملاحظة البشرية.<ref name="Wright">{{استشهاد بخبر | last = Wright | first = John | title = Trans-Saharan Slave Trade | year = 2007 | publisher = [[Routledge]] }}</ref> الملاحظات دى تشير ، اللى عملها مراقبون فى أواخر القرن الستاشر و أوائل القرن السبعتاشر، لوجود حوالى 35000 عبد مسيحى أوروبى محتجزين طول الفتره دى على ساحل البربر، فى طرابلس و تونس، لكن معظمهم فى الجزائر. كان معظمهم من البحارة (و بالخصوص الإنجليز منهم)، اللى أُخذوا مع سفنهم، فى الوقت نفسه كان تانيين من الصيادين وسكان القرى الساحلية. بس، كان معظم الأسرى دول من سكان بلاد قريبة من افريقيا، و بالخصوص اسبانيا وايطاليا.<ref name="BritishSlaves">{{استشهاد بخبر | url = https://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/white_slaves_01.shtml | title = British Slaves on the Barbary Coast | last = Davis | first = Robert | date = February 17, 2011 | publisher = [[BBC]] }}</ref> و ده وصل فى النهاية لقصف الجزائر من أسطول أنجلو نيديرلاندى سنة 1816.<ref name="BritishSlaves" /><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=White Slaves, African Masters: An Anthology of American Barbary Captivity Narratives|صحيفة=The SHAFR Guide Online|مؤلف=Baepler|الأول=B.|تاريخ=January 1999|ناشر=[[University of Chicago Press]]|صفحة=5|دوي=10.1163/2468-1733_shafr_sim030170256}}</ref> [[ملف:Slaves_ruvuma.jpg|تصغير|تجار العبيد العرب والسواحليون و أسراهم على نهر روفوما فى شرق افريقيا، القرن التسعتاشر]] زنجبار تحت الحكم العمانى، بقت الميناء الرئيسى لتجارة العبيد فى شرق افريقيا، كان يمر عبرها ما يوصل ل50 ألف عبد أفريقى سنوى خلال القرن التسعتاشر.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Swahili Coast|مسار=http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html|تاريخ-الوصول=September 30, 2015|صحيفة=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]|تاريخ=October 17, 2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071230022459/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html|تاريخ-الأرشيف=December 30, 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | date = March 30, 2007 | title = Remembering East African slave raids | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6510675.stm | accessdate = February 6, 2021 | publisher = [[BBC News]] }}</ref> يقدر بعض المؤرخين أن عدد العبيد الأفارقة اللى مروا بيها بين 11 و18 ألف.&nbsp;عبر ملايين العبيد الأفارقة البحر الأحمر و المحيط الهندى والصحراء الكبرى من سنة 650 لسنة 1900 ميلادى.<ref name="Slavery"/> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:امكانية التحقق|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (August 2020)">فشل التحقق</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref>{{استشهاد بخبر | date = September 3, 2001 | title = Focus on the slave trade | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1523100.stm | accessdate = February 6, 2021 | publisher = [[BBC News]] }}</ref> [[ادوارد روبيل|إدوارد روبيل]] وصف خساير عبيد النوبة من جنوب السودان اللى اتنقلو سير على الأقدام لمصر: "بعد حملة دفتاردار بك سنة 1822 فى جبال النوبة الجنوبية، أُسر يقارب من 40,000 عبد. بس، وبسبب سوء المعاملة و الأمراض والسفر فى الصحراء، لم يوصل لمصر سوى 5,000 منهم." {{Sfn|Campbell|2007}} كتب دبليو إيه فينوفن: "اعتقد الطبيب الألمانى، [[جوستاف ناشتيجال|جوستاف ناختيغال]] ، و هو شاهد عيان، أنه مقابل كل عبد يوصل لالسوق، يموت 3 أو 4 فى الطريق."&nbsp;... يعتقد كيلتى ( ''فى كتابه "تقسيم افريقيا"'' ، لندن، 1920) أنه مقابل كل عبد جلبه العرب للساحل، مات ستة على الأقل فى الطريق أو وقت غارات تجار العبيد . [[ديفيد ليفينجستين|ليفينغستون]] يذكر أن النسبة توصل ل10 لواحد.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Veenhoven|الأول=Willem A.|مسار={{google books|plainurl=y|id=0lSH6-0HRaYC|page=440}}|عنوان=Case Studies on Human Rights And Fundamental Freedoms: A World Survey|ناشر=Martinus Nijhoff Publishers|سنة=1977|صفحة=440|تاريخ-الوصول=May 31, 2012|isbn=978-90-247-1956-3}}</ref> أنظمة العبودية و الاستعباد كانت منتشرة فى أجزاء من افريقيا، زى ما كانت فى معظم اماكن العالم القديم . فى كتير من المجتمعات الأفريقية اللى انتشرت فيها العبودية، لم بيتعامل العبيد معاملة العبيد المتملكين ، لكن اتمنحوا حقوق معينة فى نظام مشابه لنظام العمل بالسخرة فى أماكن تانيه من العالم. ارتبطت أشكال العبودية فى افريقيا ارتباط وثيق ببنية القرابة . فى كتير من المجتمعات الأفريقية، حيث ماكانش من الممكن امتلاك الأرض، استُخدم استعباد الأفراد كوسيلة لزيادة نفوذ الشخص و توسيع علاقاته.<ref name="Snell">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Snell|الأول=Daniel C.|عنوان=The Cambridge World History of Slavery|ناشر=[[Cambridge University Press]]|سنة=2011|محرر=Keith Bradley and Paul Cartledge|مكان=New York|صفحات=4–21|الفصل=Slavery in the Ancient Near East}}</ref> جعل ده العبيد جزء دايما من سلالة السيد، و بقا بإمكان ولاد العبيد أن يرتبطوا ارتباط وثيق بروابط العيله الأوسع.<ref name="Lovejoy">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature|صحيفة=[[Journal of African History]]|مؤلف=Lovejoy|الأول=Paul E.|سنة=1989|صفحة=30}}</ref> كان من الممكن دمج ولاد العبيد المولودين فى عائلات فى جماعة قرابة السيد، و أن يتبوؤوا مناصب بارزة فى المجتمع، لحد منصب الزعيم فى بعض الحالات. بس، فى الغالب فضلت وصمة العار مُلازمة لهم، وممكن يكون هناك فصل صارم بين أفراد جماعة القرابة من العبيد و دول المرتبطين بالسيد.<ref name="Snell" /> مارست العبودية بأشكالى كتيرة: عبودية الديون، واستعباد أسرى الحرب، والعبودية العسكرية، والعبودية الجنائية، وكلها كانت منتشرة فى مناطق مختلفة من افريقيا.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Foner|الأول=Eric|عنوان=Give Me Liberty: An American History|ناشر=[[W. W. Norton & Company]]|سنة=2012|مكان=New York|صفحة=18}}</ref> كانت العبودية لأغراض منزلية وقضائية منتشرة بصوره كبيره فى كل اماكن افريقيا. [[ملف:Kenneth_Lu_-_Slave_ship_model_(_(4811223749).jpg|تصغير|نموذج يوضح مقطع عرضى لسفينة عبيد أوروبية نموذجية من القرن التمنتاشر الميلادى خلال رحلة العبور الاطلنطىة ، [[المتحف القومى للتاريخ الامريكى|المتحف الوطنى للتاريخ الأمريكى]]]] تجارة العبيد لما ابتدت عبر المحيط الاطلنطى ، شرعت كتير من أنظمة العبيد المحلية فى تزويد أسواق العبيد بره افريقيا بالأسرى. ورغم أن تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى ما كانتش تجارة العبيد الوحيدة القادمة من افريقيا، إلا أنها كانت الاكبر حجم والاكتر كثافة. وكما كتب إليكيا مبوكولو فى {{Lang|fr|[[Le Monde diplomatique]]}} : === الشرق الوسطانى === فى أقدم السجلات المعروفة، بيتبص لالعبوديه على أنه مؤسسة راسخة. [[قوانين حمورابى|قانون حمورابى]] ( {{حوالى|1760&nbsp;BC}}زى ، نصّت قوانين ) على عقوبة الإعدام لكل من ساعد عبدًا على الهرب أو آوى هارب .<ref name="wsu. edu">{{استشهاد ويب|عنوان=Mesopotamia: The Code of Hammurabi|مسار=http://www.wsu.edu/~dee/MESO/CODE.HTM|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110514033802/http://www.wsu.edu/~dee/MESO/CODE.HTM|تاريخ-الأرشيف=May 14, 2011|اقتباس=...&nbsp;the shepherd of the oppressed and of the slaves ... If any one buy from the son or the slave of another man|في=#7}}</ref> يذكر الكتاب المقدس العبودية كمؤسسة راسخة.<ref name="Slavery">{{استشهاد ويب|عنوان=Historical survey: Slave-owning societies|مسار=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156|صحيفة=Encyclopædia Britannica|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070223090720/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156|تاريخ-الأرشيف=February 23, 2007}}</ref> اتوجدت العبودية فى [[مصر القديمه|مصر الفرعونية]] ، لكن دراستها معقدة بسبب المصطلحات اللى استخدمها [[مصريين|المصريين]] للإشارة لمختلف أنواع العبودية عبر التاريخ. و كان صعب تفسير الأدلة النصية المتعلقة بأنواع العبيد فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بالتمييز بينها بالاعتماد على استخدام الكلمات بس.<ref>{{Cite encyclopedia|موسوعة=The Encyclopedia of Ancient History|ناشر=[[John Wiley & Sons]]. Inc.|مكان=Hoboken, New Jersey, USA|مؤلف=Shaw|الأول=Garry J.|تاريخ=October 26, 2012|دوي=10.1002/9781444338386.wbeah15006|isbn=978-1-4443-3838-6|الفصل=Slavery, Pharaonic Egypt}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Ancient Egypt: Slavery, its causes and practice|مسار=http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/slavery.htm|تاريخ-الوصول=March 6, 2019|صحيفة=reshafim.org.il|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120830093437/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/slavery.htm|تاريخ-الأرشيف=August 30, 2012|url-status=dead}}</ref> كانت الأنواع التلاته الظاهرة للاستعباد فى مصر القديمة هيا: العبودية، والعمل بالسخرة، والعمل القسرى.<ref name="David 91">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=David|الأول=Rosalie|عنوان=The Ancient Egyptians (Beliefs & Practices)|تاريخ=April 1, 1998|ناشر=Sussex Academic Press|صفحة=91}}</ref><ref name="Everett 10–11">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Everett|الأول=Susanne|عنوان=History of Slavery|تاريخ=October 24, 2011|ناشر=Chartwell Books|صفحات=10–11}}</ref><ref name="Dunn">{{استشهاد ويب|عنوان=Slaves and Slavery in Ancient Egypt|مسار=http://www.touregypt.net/featurestories/slaves.htm|تاريخ-الوصول=April 9, 2016|تاريخ=October 24, 2011|مؤلف=Dunn|الأول=Jimmy}}</ref> [[ملف:A_long_line_of_men_are_marching_with_their_hands_thrust_thro_Wellcome_V0041263.jpg|تصغير|نقش من القرن التسعتاشر يصور قافلة تجارة رقيق عربية تنقل عبيدًا أفارقة سودًا عبر [[الصحرا الكبرى|الصحراء الكبرى]]]] القرنين السابع و الثامن الميلاديين، بعد [[الغزوات الاسلاميه|الغزوات الإسلامية]] فى العبوديه نُظِّمت حسب الشريعة الإسلامية، بالتزامن مع توحيد الشرق الأوسط، لحد كبير، عبر سلسلة من الامبراطوريات الإسلامية. و علشان كده، انعكس تاريخ العبوديه فى الشرق الوسطانى الإسلامى على ممارسات العبوديه فى الامبراطوريات الإسلامية المتعاقبة بين القرنين ال27. فقد تجلّت العبوديه فى نظام العبوديه فى الخلافة الراشدة (632-661)، و الخلافة الأموية (661-750)، و الخلافة العباسية (750-1258)، وسلطنة المماليك (1258-1517)، و الامبراطورية العثمانية (1517-1922)، قبل ما يُلغى العبوديه نهائى فى بلاد إسلامية كتيرة خلال القرن العشرين. تاريخى ، كان العبيد فى [[العالم العربى]] يأتون من مناطق كتيرة، منها [[افريقيا جنوب الصحرا|افريقيا جنوب الصحراء الكبرى]] (و بالخصوص ''[[زنج|الزنج]]'' )، {{Sfn|Lewis|1992}} [[القوقاز|والقوقاز]] (و بالخصوص [[شراكسه|الشركس]] )، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Horrible Traffic in Circassian Women – Infanticide in Turkey|مسار=http://lostmuseum.cuny.edu/archive/horrible-traffic-in-circassian|تاريخ-الوصول=August 29, 2010|صحيفة=New York Daily Times|تاريخ=August 6, 1856|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230314002245/https://lostmuseum.cuny.edu/archive/horrible-traffic-in-circassian|تاريخ-الأرشيف=March 14, 2023|عبر=The Lost Museum Archive|url-status=dead}}</ref> و آسيا الوسطانيه (و بالخصوص التتار )، واوروبا [[وسط اوروبا|الوسطانيه]] و الشرقية (و بالخصوص السلاف ''الصقاليبة'' ).<ref name="Soldier Khan">{{استشهاد ويب|عنوان=Soldier Khan|مسار=http://www.avalanchepress.com/Soldier_Khan.php|ناشر=Avalanche Press|تاريخ-الوصول=August 29, 2010}}</ref> و تم تهريب دول العبيد للعالم العربى من افريقيا عبر تجارة العبيد عبر الصحراء الكبرى، ومعاهدة [[معاهدة البقط|البقط]] ، وتجارة العبيد فى البحر الأحمر ، وتجارة العبيد فى المحيط الهندى ؛ ومن آسيا عبر تجارة العبيد فى بخارى ؛ ومن اوروبا عبر تجارة العبيد فى براج ، وتجارة العبيد فى ڤينيسيا ، وتجارة العبيد فى البربر ، على التوالى. [[ملف:360Niklas_Stör_Entführung_in_die_Sklaverei.jpg|تصغير|بعد [[حروب العثمانيين فى اوروبا|الحروب العثمانية]] ، تم استعباد الناس من اوروبا الوسطانيه فى الامبراطورية العثمانية.]] بين 1517 و1917، معظم أراضى الشرق الوسطانى كانت تابعة [[امبراطوريه عثمانيه|للإمبراطورية العثمانية]] . و فى العاصمة العثمانية [[كونستانتينوپوليس|القسطنطينية]] ، كان نحو خُمس السكان من العبيد. و كانت المدينة مركز رئيسى لتجارة العبيد فى القرن الخمستاشر وما تلاه. تم توفير العبيد من اوروبا الشرقية للعبودية فى الامبراطورية العثمانية عبر تجارة العبيد فى شبه جزيرة القرم، نتيجة غارات التتار على القرى السلافية <ref name="slave trade">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources|صحيفة=[[Journal of Early Modern History]]|مسار=https://www.academia.edu/2971600|مؤلف=Kizilov|الأول=Mikhail|وصلة مؤلف=Mikhail Kizilov|سنة=2007|المجلد=11|العدد=1|صفحات=1–31|دوي=10.1163/157006507780385125}}</ref> ، و كمان عن طريق الغزو وقمع الثورات، كان يتم فى بعض الأحيان استعباد وبيع مجموعات سكانية كلها فى كل اماكن الامبراطورية،و ده يقلل من خطر بداية ثورات مستقبلية. كما اشترى العثمانيين العبيد من التجار اللى جلبوا العبيد للامبراطورية من اوروبا وافريقيا. وتشير التقديرات لاستيراد نحو 200 ألف عبد - معظمهم [[شراكسه|من الشركس]] - ل[[امبراطوريه عثمانيه|الامبراطورية العثمانية]] بين 1800 و1909.<ref name="Abolition">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Clarence-Smith|الأول=W. G.|مسار={{google books|plainurl=y|id=nQbylEdqJKkC|page=13}}|عنوان=Islam and the Abolition of Slavery|ناشر=[[Oxford University Press]]|سنة=2006|صفحة=13|isbn=978-0-19-522151-0}}</ref> و سنة 1908، استمر بيع الستات كعبيد فى الامبراطورية العثمانية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Sexual slavery – the harem|مسار=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_7.shtml|ناشر=BBC – Religion & Ethics|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090521234122/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_7.shtml|تاريخ-الأرشيف=May 21, 2009}}</ref> وذكر المستشرق الألمانى، [[جوستاف دالمان]] ، أنه شاهد عبيدًا فى بيوت المسلمين فى [[حلب]] ، اللى تبع سوريا العثمانية، سنة 1899، و أنه كان من الممكن شراء الصبية كعبيد فى [[دمشق]] والقاهرة لحد سنة 1909.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dalman|الأول=Gustaf|عنوان=Work and Customs in Palestine, volume II|ناشر=Dar Al Nasher|سنة=2020|محرر=Abdulhadi-Sukhtian|محرر-الأول=Nadia|المجلد=2 (Agriculture)|مكان=Ramallah|صفحات=176–177|لغة=en|مترجم=Schick|مترجم-الأول=Robert|وصلة مؤلف=Gustaf Dalman|isbn=978-9950-385-84-9}}</ref> [[ملف:Persian_slave.jpg|تصغير|عبد فارسى فى خانات خيوة ، القرن التسعتاشر]] آسيا الوسطانيه كانت مركز رئيسى لتجارة العبيد للشرق الأوسط، حيث زودت تجارة العبيد فى بخارى الشرق الوسطانى بالعبيد لآلاف السنين من العصور القديمة و حتا سبعينات القرن التسعتاشر. و كان سوق العبيد فى خيوة، اللى تمركز فى خانات خيوة بآسيا الوسطانيه ، سوق رائجة للعبيد الروس والفرس [[فرس|الأسرى]] .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Freeing of the Slaves|مسار=http://www.khiva.info/gb/history/freeings.htm|ناشر=Khiva.info|تاريخ-الوصول=August 29, 2010}}</ref> فى أوائل اربعينات القرن التسعتاشر، عدد سكان بخارى و خيوة الأوزبكيتين وصل حوالى 900 ألف عبد.<ref name="Abolition"/> بحلول سنة 1870، استعباد العبيد كان اتحظر رسمى على الأقل فى معظم اماكن العالم، باستثناء الأراضى الإسلامية فى القوقاز وافريقيا و الخليج العربى. وبينما كان بيتبص لالعبوديه فى سبعينات القرن التسعتاشر على أنه غير مقبول أخلاقى فى الغرب، لم بيعتبر العبوديه غير أخلاقى فى العالم الإسلامى لأنه كان مؤسسة معترف بيها ( [[حلال (اكل)|حلال]] ) فى القرآن، ومبررة أخلاقى تحت ستار الحرب ضد اللى مش مسلمين ( [[كافر|كفار]] دار الحرب )، و كان المسلمين يختطفون اللى مش مسلمين ويستعبدونهم فى اماكن العالم الإسلامي: فى البلقان والقوقاز وبلوشستان والهند و جنوب غرب آسيا والفلبين.<ref name="Miers, S. 2003 p.16" /> و كان العبيد يُساقون مكبلين بالأغلال لسواحل السودان واثيوبيا والصومال، و يُوضعون على مراكب شراعية ويُتاجر بهم عبر المحيط الهندى لخليج عدن، أو عبر البحر الأحمر لالجزيرة العربية وعدن، كان يُلقى بالعبيد الضعفاء فى البحر؛ أو عبر الصحراء الكبرى بتجارة العبيد عبر الصحراء الكبرى للنيل، فى الوقت نفسه يموتون من البرد و تورم أقدامهم.<ref name="Miers, S. 2003 p.16" /> قوانين الدولة العثمانية المناهضة للرق فى أواخر القرن التسعتاشر، لم بتتطبق و بالخصوصً فى الحجاز؛ علشان أسفرت المحاولة الأولى لحظر تجارة العبيد فى البحر الأحمر سنة 1857، والمعروفة بفرمان 1857 ، عن ثورة فى ولاية الحجاز، اتعرفت بثورات الحجاز ، واللى وصلت لاستثناء الحجاز من الحظر. و حظرت الاتفاقية الأنجلو-عثمانية سنة 1880 تجارة العبيد فى البحر الأحمر رسمى، لكن لم بتتطبق فى الولايات العثمانية فى شبه الجزيرة العربية.<ref name="Miers, S. 2003 p. 17" /> و فى أواخر القرن التسعتاشر، صرّح سلطان المغرب للدبلوماسيين الغربيين بأنه مستحيل عليه حظر العبوديه لأن زى ده الحظر لن يكون قابل للتنفيذ، لكن البريطانيين طلبوا منه ضمان أن تتم تجارة العبيد فى المغرب على الأقل بسرية وبعيد عن أعين الشهود الأجانب.<ref name="Miers, S. 2003 p. 17" /> العبودية استمرت فى معظم اماكن الشرق الوسطانى لحد القرن العشرين. تجارة العبيد فى البحر الأحمر استمرت فى نقل العبيد من افريقيا لشبه الجزيرة العربية بعد الحرب العالميه التانيه. و فى ستينات القرن العشرين، عدد العبيد فى المملكة العربية السعودية اتقدر بحوالى 300 ألف شخص.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Veenhoven|الأول=Willem Adriaan|مسار={{google books|plainurl=y|id=tIfYPppdbeYC|page=452}}|عنوان=Case Studies on Human Rights and Fundamental Freedoms: A World Survey|ناشر=[[Brill Publishers|BRILL]]|سنة=1975|صفحة=452|تاريخ-الوصول=May 31, 2012|مؤلف2=Ewing|مؤلف3=Samenlevingen|الأول2=Winifred Crum|الأول3=Stichting Plurale|isbn=978-90-247-1779-8}}</ref> السعودية لغت العبوديه سنة 1962، مع اليمن.<ref name="autogenerated1">{{استشهاد ويب|عنوان=Religion & Ethics – Islam and slavery: Abolition|مسار=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_8.shtml|ناشر=BBC|تاريخ-الوصول=May 1, 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090521234119/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_8.shtml|تاريخ-الأرشيف=May 21, 2009}}</ref> === الأمريكتين === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Main|Slavery#Economics}} العبودية كانت موجودة فى الأمريكتين قبل وصول الاوروبيين، واستُخدمت لأسباب كتيرة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gallay|الأول=Alan|عنوان=The Oxford Handbook of Slavery in the Americas|تاريخ=2016|ناشر=Oxford University Press|الفصل=Indian Slavery|اقتباس=Slavery existed among the indigenous peoples of the Americas before the European arrival. Its character varied from place to place. In societies that practiced human sacrifice, slaves were captured from enemies for ritualistic purposes. This occurred, for instance, among the Aztecs in Mexico and the Indians of the Pacific Northwest. More commonly, native peoples captured enemies to procure slave laborers for agricultural production and public works projects, particularly in Central and South America. Captivity, however, was not the only rationale for enslavement.|isbn=9780198758815}}</ref> ممكن تتبع تاريخ العبودية فى المكسيك ل[[ازتيك|حضارة الأزتيك]] .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Aztec Social Structure|مسار=http://tarlton.law.utexas.edu/exhibits/aztec/aztec_social.html|ناشر=[[University of Texas at Austin]]|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110223111026/http://tarlton.law.utexas.edu/exhibits/aztec/aztec_social.html|تاريخ-الأرشيف=February 23, 2011}}</ref> كمان مارست قبائل تانيه [[امريكان اصليين|من السكان الأصليين للأمريكتين]] ، زى [[انكا|الإنكا]] فى جبال الأنديز، والتوبينامبا فى البرازيل، والكريك فى جورجيا، والكومانشى فى تكساس، العبودية.<ref name="Slavery"/> [[الامم الاولى|الأمم الأولى]] [[استعمار الاوروبيين الامريكتين|و المستوطنين الاوروبيين]] مارست [[العبوديه فى كندا]] .<ref name="LawsonLawson2019">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lawson|الأول=Russell M.|مسار=https://books.google.com/books?id=ou6yDwAAQBAJ&pg=PA16|عنوان=Race and Ethnicity in America: From Pre-contact to the Present &#91;4 volumes&#93;|تاريخ=October 11, 2019|ناشر=[[ABC-CLIO]]|صفحة=16|مؤلف2=Lawson|الأول2=Benjamin A.|isbn=978-1-4408-5097-4}}</ref> ومن الشعوب اللى امتلكت العبيد فى ما بقا معروف بكندا، زى ، مجتمعات الصيد، زى شعب يوروك ، اللى عاشوا على طول ساحل المحيط الهادى من ألاسكا لكاليفورنيا، <ref>{{Cite encyclopedia|موسوعة=Encyclopædia Britannica|مسار=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156|تاريخ-الوصول=February 25, 2011|الفصل=Slavery in the New World}}</ref> فياللى يتعرف ساعات بساحل المحيط الهادى أو الساحل الشمالى الغربى. اتعرفت بعض الشعوب الأصلية فى ساحل شمال غرب المحيط الهادى ، زى شعب هايدا وتلينجيت ، تقليدى بشراستهم فى القتال وتجارة العبيد، حيث شنوا غارات وصلت لكاليفورنيا. كانت العبودية وراثية، كان العبيد أسرى حرب ، و كان أحفادهم عبيدًا.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slaves, Chiefs and Labour on the Northern Northwest Coast|صحيفة=[[World Archaeology]]|مؤلف=Ames|الأول=Kenneth M.|تاريخ=June 2001|المجلد=33 (The Archaeology of Slavery)|صفحات=1–17|جايستور=827885|s2cid=162278526|دوي=10.1080/00438240120047591|number=1}}</ref> استمرت بعض القبائل فى كولومبيا البريطانية فى عزل أحفاد العبيد ونبذهم لحد سبعينات القرن العشرين.<ref name="AboriginalSlavery"> {{استشهاد بخبر | url = https://books.google.com/books?id=QRHLy4xwcboC&q=%22Leland+Donald%22+OR+%22Donald,+Leland%22+%22Aboriginal+Slavery+on+the+Northwest+Coast+of+North+America%22 | title = Aboriginal Slavery on the Northwest Coast of North America | first = Leland | last = Donald | publisher = [[University of California Press]] | year = 1997 | ISBN = 978-0-520-91811-5 | accessdate = December 25, 2019 | via = [[Google Books]] }}</ref>{{Main|Human trafficking}}{{Main|Abolitionism}} قضية العبودية فى امريكا لسه قضية موضوع كلام، و لعبت دور رئيسى فى تاريخ و تطور بعض البلاد،و ده اتسبب فى بداية ثورة [[الحرب الاهلية الامريكيه|وحرب أهلية]] و انتفاضات كتير . الدول اللى سيطرت على معظم سوق العبيد عبر المحيط الاطلنطى حسب عدد العبيد اللى تم شحنهم كانت هيا المملكة المتحدة وپورتوجال وفرنسا. [[ملف:Slaves_embarked_to_America_from_1450_until_1800_by_country.jpg|مركز|تصغير|700x700بك|'''انطلق العبيد لامريكا فى الفترة من سنة 1450 لحد سنة 1800 حسب البلد''']] سعى منها لتأسيس إمبراطورية أمريكية، كان على اسبانيا خوض معارك ضد حضارات [[العالم الجديد]] القوية نسبى. وشمل الغزو [[اسبان|الإسبانى]] للشعوب الأصلية فى الأمريكتين استخدام السكان الأصليين كعمالة قسرية. و كانت المستعمرات الإسبانية أول الاوروبيين اللى استخدموا العبيد الأفارقة فى العالم الجديد، فى جزر زى [[كوبا]] [[هيسبانيولا|وهيسبانيولا]] .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The World Factbook|مسار=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2028.html?countryName=Haiti&countryCode=ha&regionCode=ca&#ha|تاريخ-الوصول=August 8, 2010|صحيفة=[[CIA]]|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110629173336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2028.html?countryName=Haiti&countryCode=ha&regionCode=ca&#ha|تاريخ-الأرشيف=June 29, 2011}}</ref> و اعتبر بعض الكتّاب المعاصرين العمل ده غير أخلاقى فى جوهره.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Sicut Dudem -Against the Enslavement of Black Natives of the Canary Islands|مسار=https://www.papalencyclicals.net/eugene04/eugene04sicut.htm|صحيفة=papalencyclicals.net|تاريخ=January 13, 1435}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Sublimus Dei – On the Enslavement and Evangelization of Indians|مسار=https://www.papalencyclicals.net/Paul03/p3subli.htm|صحيفة=papalencyclicals.net|تاريخ=May 29, 1537}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hanke|الأول=Lewis|عنوان=All Mankind Is One: A Study of the Disputation Between Bartolomé de Las Casas and Juan Ginés de Sepúlveda on the Religious and Intellectual Capacity of the American Indians|تاريخ=1974|ناشر=[[Northern Illinois University Press]]|صفحة=xi|isbn=0-87580-043-2}}"For the first time, and probably for the last, a colonizing nation organized a formal enquiry into the justice of the methods used to extend its empire. For the first time, too, in the modern world, we see an attempt to stigmatize an entire race as inferior, as born slaves according to the theory elaborated centuries before by Aristotle."</ref> شارك [[بارتولومى دى لاس كاساس]] ، الراهب [[دومينيكانيه|الدومينيكانى]] و المؤرخ الإسبانى من القرن الستاشر، فى حملات عسكرية فى كوبا (فى [[بايامو]] [[كاماجواى|وكاماجوى]] )، و كان حاضر وقت مذبحة هاتوى ؛ و دفعته مشاهدته لتلك المذبحة للنضال علشان حركة اجتماعية مناهضة لاستخدام السكان الأصليين كعبيد. كمان التراجع المقلق فى أعداد السكان [[امريكان اصليين|الأصليين]] قد حفّز سنّ أولى القوانين الملكية لحماية السكان الأصليين . وصل أول العبيد الأفارقة لهيسبانيولا سنة 1501.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Health In Slavery|مسار=http://www.ukcouncilhumanrights.co.uk/webbook-chap1.html|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20061003165601/http://www.ukcouncilhumanrights.co.uk/webbook-chap1.html|تاريخ-الأرشيف=October 3, 2006}}</ref> الفتره دى شافت زياده فى العبوديه القائمه على أساس العرق.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Panzer|الأول=Joel S.|عنوان=The Popes and Slavery|تاريخ=1996|ناشر=Alba House|صفحة=3|isbn=0-8189-0764-9}}"The earlier forms of servitude were varied, complex, and very often of a different sociological category than those which were prevalent after the 14th century. While all forms of servitude are certainly unacceptable to most people today, this has not always been the case. Formerly, the rules of war and society were such that servitude was often imposed as a penalty on criminals and prisoners of war, and was even freely chosen by many workers for economic reasons. Children born of those held in servitude were also at times considered to be in the same state as that of their parents. These types of servitude were the most common among those generally considered to establish the so-called 'just titles' of servitude."</ref> انجلترا لعبت دور بارز فى تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى. و كان [[فرنسيس دريك|فرانسيس دريك]] وشركاؤه رواد " مثلث العبيد "، لكن تجارة العبيد الإنجليزية لم تزدهر إلا فى نص القرن السبعتاشر. وصل كتير من البيض لامريكا الشمالية خلال القرنين السبعتاشر و التمنتاشر حسب عقود عمل كخدم بعقود محددة المدة.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Rise and Fall of Indentured Servitude in the Americas: An Economic Analysis|صحيفة=[[The Journal of Economic History]]|مؤلف=Galenson|الأول=David W.|تاريخ=Mar 1984|المجلد=XLIV|العدد=1|صفحات=1–26|جايستور=2120553|s2cid=154682898|دوي=10.1017/S002205070003134X}}</ref> كان التحول من العمل بعقود محددة المدة لالعبودية عملية تدريجية فى ڤيرچينيا. يرجع أول توثيق قانونى لالتحول ده لسنة 1640، حيث اتحكم على رجل أسود اسمه جون بانش بالعبودية مدى الحياة،و ده أجبره على خدمة سيده، هيو غوين ، لبقية حياته، لمحاولته الهرب. كانت دى القضية مهمة لأنها رسّخت التفاوت بين الحكم الصادر بحقه كرجل أسود و حكم الخادمين الأبيضين اللى هربا معه (واحد منهم نيديرلاندى والتانى اسكتلندى). دى القضية أول حالة موثقة لرجل أسود اتحكم عليه بالعمل بعقود محددة المدة، و من أوائل القضايا القانونية اللى ميّزت عرقى بين الخدم السود والبيض بعقود محددة المدة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Slave Laws|مسار=http://www.virtualjamestown.org/practise.html|ناشر=Virtual Jamestown|تاريخ-الوصول=November 4, 2013}}</ref> أصحاب المزارع بعد سنة 1640، ابتدو تجاهل انتهاء عقود العمل المؤقتة، و أبقوا خدمهم عبيدًا مدى الحياة. تجلى ذلك فى قضية ''جونسون ضد باركر'' سنة 1655، حيث قضت المحكمة بمنح رجل أسود، أنتونى جونسون من ڤيرچينيا، ملكية رجل أسود آخر، جون كاسور ، نتيجة دعوى مدنية.<ref name="Billings2009">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Billings|الأول=Warren M.|مسار={{google books|plainurl=y|id=hIPuXIKdZaQC|page=286}}|عنوان=The Old Dominion in the Seventeenth Century: A Documentary History of Virginia, 1606–1700: Easyread Super Large 18pt Edition|ناشر=ReadHowYouWant.com|سنة=2009|صفحات=286–87|isbn=978-1-4429-6090-9}}</ref> و كانت دى أول حالة لحكم قضائى فى [[المستعمرات التلتاشر]] يقضى بجواز إبقاء شخص لم يرتكب أى جريمة فى حالة عبودية مدى الحياة.<ref name="Project">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=[[Federal Writers' Project]]|عنوان=Virginia: A Guide to the Old Dominion|ناشر=US History Publishers|سنة=1954|صفحة=76|isbn=978-1-60354-045-2}}</ref> ==== امريكا الاستعمارية الإسبانية ==== فى جامايكا و مناطق تانيه فى [[كاريبى|الكاريبى]] ، استعبد الإسبان كتير من السكان الأصليين من شعب [[تاينو]] . تمكن بعضهم من الفرار، فى الوقت نفسه ألقى تانيين بنفسهم و أطفالهم من أعلى المنحدرات هرب من الاستعباد، لكن معظمهم ماتوا بسبب الأمراض الاوروبية و الإرهاق.<ref name="discja">{{استشهاد ويب|عنوان=Jamaican History I|مسار=http://www.discoverjamaica.com/gleaner/discover/geography/history1.htm|ناشر=Discover Jamaica|تاريخ-الوصول=August 23, 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130805083846/http://www.discoverjamaica.com/gleaner/discover/geography/history1.htm|تاريخ-الأرشيف=August 5, 2013}}</ref> ابتدت الممارسه دى فى عهد [[كريستوفر كولومبوس]] ، اللى كان يبحث عن [[دهب|الذهب]] لتمويل رحلاته الاستكشافية المستقبلية، واستمرت على ايد الغزاة التانيين اللى ساروا على خطاه. سنة 1519، جلب [[ايرنان كورتيس|هيرنان كورتيس]] أول عبد حديث لالمكسيك.<ref name="World">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Agurilar-Moreno|الأول=Manuel|عنوان=Handbook to Life in the Aztec World|ناشر=[[California State University]]. Los Angeles|سنة=2006}}</ref> فى نص القرن الستاشر، حظرت القوانين الإسبانية الجديدة استعباد السكان الأصليين، بمن فيهم [[ازتيك|الأزتيك]] . نتج عن ده نقص فى الأيدى العاملة، ما دفع لاستيراد العبيد الأفارقة، لأنهم لم يكونو عرضة للإصابة بالجدرى. فى المقابل، أُتيحت الفرصة للكتير من الأفارقة لشراء حريتهم، فى الوقت نفسه اتمنح تانيين حريتهم بعدين من قبل أسيادهم.<ref name="World" /> اسبانيا ما مارستش تجارة العبيد بصوره كبيره إلا من سنة 1810، بعد الثورات و استقلال مستعمراتها و نياباتها الملكية فى الأمريكتين. و بعد [[الحروب النابليونية]]، خسرت اسبانيا صناعتها و معظم ممتلكاتها فى الأمريكتين، و ما بقاش ليها غير [[كوبا]] و [[بورتوريكو]]. و من سنة 1810، ابتدت تجارة العبيد الأفريقى لكوبا تتوسع بشكل كبير. و كان من أوائل اللى ابتدو التجارة دى مزارعين فرنساويين اتنفوا من مستعمرة [[سان دومينجو]] الفرنسية (دلوقتى [[هايتى]]) بعد فقدانها، و استقرو فى الجزء الشرقى من [[كوبا]] . التاج الإسبانى سنة 1789، قاد جهود علشان تعديل نظام العبودية، نظر لتزايد الطلب على العمالة المستعبدة فى كوبا. و أصدر التاج مرسوم معروف باسم " {{Lang|es|Código Negro Español}} (قانون السود الإسبانى)، اللى حدد أحكام تتعلق بالغذاء والهدوم، وفرض قيودًا على ساعات العمل ، وخفف العقوبات، و ألزم بالتعليم الدينى، وحمى الجواز، وحظر بيع الأطفال الصغار بعيد عن أمهاتهم. أدخل البريطانيين تغييرات تانيه على نظام العبوديه فى كوبا. بس، فى الغالب كان المزارعين يتجاهلون القوانين ويحتجون عليها، معتبرينها تهديدًا لسلطتهم وتدخل فى حياتهم الشخصية.<ref name="Childs">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Childs|الأول=Matt D.|عنوان=1812 Aponte Rebellion in Cuba and the Struggle against Atlantic Slavery|ناشر=[[University of North Carolina Press]]|سنة=2006|isbn=978-0-8078-5772-4}}</ref> ==== الكاريبى الإنجليزى و النيديرلاندى ==== [[ملف:Slaves_working_on_a_plantation_-_Ten_Views_in_the_Island_of_Antigua_(1823),_plate_III_-_BL.jpg|تصغير|زراعة قصب السكر، جزر الهند الغربية البريطانية ، 1823]] [[ملف:Bussa_statue.png|تصغير|تمثال بوسا ، اللى قاد اكبر ثورة للعبيد فى تاريخ بربادوس]] فى أوائل القرن السبعتاشر، كان معظم العمال فى بربادوس من العمال الاوروبيين المتعاقدين، و بالخصوص الإنجليز [[ايرلنديين|والأيرلنديين]] [[اسكتلنديون|والاسكتلنديين]] ، فى الوقت نفسه لم يشكل العبيد الأفارقة والامريكان الأصليين سوى نسبة صغيره من القوى العاملة. أحدث إدخال [[قصب السكر]] سنة 1640 تحول جذرى فى المجتمع والاقتصاد، لحد بقت بربادوس تمتلك واحدة من اكبر صناعات السكر فى العالم.<ref name="beyond">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ali|الأول=Arif|عنوان=Barbados: Just Beyond Your Imagination|ناشر=Hansib Publishing (Caribbean) Ltd|سنة=1997|صفحات=46, 48|وصلة مؤلف=Arif Ali|isbn=978-1-870518-54-3}}</ref> تطلبت مزارع قصب السكر الناجحة استثمار ضخم وجهدًا بدنى كبير . فى البداية، وفر التجار النيديرلانديين المعدات والتمويل والعبيد الأفارقة، و نقل معظم السكر لاوروبا. سنة 1644، اتقدر عدد سكان بربادوس بحوالى 30,000 انسان ، منهم حوالى 800 من أصل أفريقى، والباقى من أصل إنجليزى فى الغالب. و سنة 1700، عدد البيض الأحرار 15,000 انسان ، فى الوقت نفسه عدد الأفارقة المستعبدين 50,000 انسان . فى جامايكا، رغم ان عدد العبيد الأفارقة فى سبعينات وتمانينات القرن السبعتاشر لم يتجاوز عشرة آلاف، إلا أنه بحلول سنة 1800 ارتفع لاكتر من ثلاثمئة ألف. و ساهم فى ذلك زيادة تطبيق قوانين العبودية ، أو اللى يتعرف بقوانين السود، اللى فرضت تمييز فى المعاملة بين الأفارقة والعمال البيض وطبقة ملاك الأراضى الحاكمة. ورد على دى القوانين، جرت شوية محاولات أو خطط لثورات للعبيد خلال الفتره دى، لكن لم ينجح أى منها. [[ملف:Tropenmuseum_Royal_Tropical_Institute_Objectnumber_3444-7_Begrafenis_bij_plantageslaven2.jpg|تصغير|جنازة فى مزرعة للعبيد، سورينام النيديرلاندية . 1840-1850.]] مزارعين المستعمرة النيديرلاندية فى [[سورينام]] اعتمدو بشكل كبير على العبيد الأفارقة فى زراعة و حصاد و معالجة محاصيل البن و الكاكاو و قصب السكر و القطن.<ref>{{cite book|last1=Streissguth|first1=Tom|url=https://archive.org/details/surinameinpictur0000stre|title=Suriname in Pictures|publisher=Twenty-First Century Books|year=2009|page=[https://archive.org/details/surinameinpictur0000stre/page/23 23]|url-access=registration|isbn=978-1-57505-964-8}}</ref> نيديرلاند لغت العبودية فى سورينام سنة 1863. و كان كتير من العبيد بيهربو من المزارع. و بمساعدة السكان الأصليين لامريكا الجنوبية اللى كانو عايشين فى الغابات المطيرة القريبة، أسس العبيد الهاربين ثقافة جديدة و مميزة فى الداخل، و قدرت تحقق نجاح كبير بحد ذاتها.اتعرفوا مجتمعين فى اللغة الإنجليزية باسم "المارون" ، و فى اللغة الفرنسية باسم {{Lang|fr|Nèg'Marrons}} (و تعنى حرفى "الزنوج ذوو البشرة السمراء"، أى "الزنوج ذوو البشرة الفاتحة")، و فى اللغة النيديرلاندية بتتسمما {{Lang|nl|Marrons}} تطورت قبائل المارون تدريجى لشوية قبائل مستقلة بعملية التكوين العرقى ، علشان كانت بتتكون من عبيد من أصول أفريقية مختلفة. بتشمل دى القبائل : ساراماكا ، باراماكا، نديوكا أو أوكان، كوينتى ، [[الوكو (مجموعه عرقيه فى فرنسا)|ألوكو]] أو بونى، وماتاواى. دأب المارون على شن غارات على المزارع لتجنيد أعضاء جدد من العبيد و أسر الستات، فضل عن الحصول على الأسلحة والطعام و المؤن. و فى بعض الأحيان، كانو يقتلون المزارعين وعائلاتهم فى دى الغارات.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Extract of the Dutch Map Representing the Colony of Surinam|مسار=https://www.wdl.org/en/item/524/|ناشر=Digital World Library via Library of Congress|تاريخ-الوصول=February 7, 2021|صحيفة=wdl.org|مؤلف=Mentelle|الأول=Simon M.|سنة=1777|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200509162927/https://www.wdl.org/en/item/524/|تاريخ-الأرشيف=May 9, 2020|url-status=dead}}</ref> كما شن المستعمرون حملات مسلحة ضد المارون، اللى كانو يفرون فى العاده عبر الغابات المطيرة، اللى كانو يعرفونها احسن بكتير من المستعمرين. ولإنهاء الأعمال العدائية، مضت السلطات الاستعمارية الاوروبية فى القرن التمنتاشر شوية معاهدات سلام مع قبائل مختلفة. ومنحت المارون سيادة و حقوق تجارية فى أراضيهم الداخلية، ما منحهم استقلال ذاتى. ==== برازيل ==== [[ملف:Johann_Moritz_Rugendas_in_Brazil_2.jpg|تصغير|جلد عبد علنى فى [[برازيل|البرازيل]] فى القرن التسعتاشر، رسم [[چوهان موريتز روجينداس|يوهان موريتز روجينداس]]]] العبودية فى البرازيل ابتدت قبل وقت طويل من إنشاء أول مستوطنة برتغالية سنة 1532، كان أفراد واحده من القبائل يستعبدون أفراد أسرى من قبيلة تانيه.<ref name="dominiopublico.gov.br">{{استشهاد ويب|عنوان=Domínio Público – Pesquisa Básica|مسار=http://www.dominiopublico.gov.br/pesquisa/PesquisaObraForm.jsp|صحيفة=dominiopublico.gov.br|لغة=pt-BR|عنوان مترجم=Public Domain – Basic Research}}</ref> [[ملف:Jacques_Etienne_Arago_-_Castigo_de_Escravos,_1839.jpg|تصغير|''عقوبة العبيد'' بقلم [[جاك اراجو|جاك إتيان أراغو]] ، 1839]] بعد كده ، اعتمد المستعمرون الپورتوجاليين بشكل كبير على العمالة المحلية فى المراحل الأولى من الاستيطان علشان يحافظو على اقتصاد الكفاف. و كان السكان الأصليين كتير بيتأسرو فى حملات اسمها bandeiras. و خلال فترة [[تجارة العبيد عبر الاطلنطى]]، [[برازيل]] استوردت عبيد أفارقة أكتر من أى دولة تانية؛ فحوالى 5 ملايين عبد اتجابو من افريقيا للبرازيل بين سنة 1501 و. 1866 <ref>{{cite web | url = http://veja.abril.com.br/blog/ricardo-setti/tema-livre/vergonha-ainda-maior-novas-informacoes-disponiveis-em-um-enorme-banco-de-dados-mostram-que-a-escravidao-no-brasil-foi-muito-pior-do-que-se-sabia-antes/ | title = Vergonha Ainda Maior: Novas informações disponíveis em um enorme banco de dados mostram que a escravidão no Brasil foi muito pior do que se sabia antes | website = Veja | language = pt | trans-title = Even Greater Shame: New information available from a huge database shows that slavery in Brazil was far worse than previously known | access-date = March 16, 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150313000755/http://veja.abril.com.br/blog/ricardo-setti/tema-livre/vergonha-ainda-maior-novas-informacoes-disponiveis-em-um-enorme-banco-de-dados-mostram-que-a-escravidao-no-brasil-foi-muito-pior-do-que-se-sabia-antes/ | archive-date = March 13, 2015 }}</ref> لحد أوائل خمسينات القرن الـ19، كان معظم العبيد الأفارقة اللى بيوصلو للسواحل البرازيلية بيُجبروا يركبوا المراكب من موانئ غرب وسط افريقيا. و ابتدا استيراد العبيد الأفارقة فى نص القرن الـ16، لكن استعباد السكان الأصليين استمر لحد القرنين الـ17 و الـ18 و بالخصوص فى [[لواندا]] (فى انجولا دلوقتى ). واليوم، باستثناء نيجيريا، البرازيل الدولة اللى فيها اكبر عدد من السكان من أصول أفريقية.<ref name="cambriapress.com">{{استشهاد ويب|عنوان=African Heritage and Memories of Slavery in Brazil and the South Atlantic World By Ana Lucia Araujo|مسار=http://www.cambriapress.com/cambriapress.cfm?template=4&bid=618|تاريخ-الوصول=February 7, 2021|صحيفة=cambriapress.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230322232722/https://www.cambriapress.com/pub.cfm?bid=618|تاريخ-الأرشيف=March 22, 2023}}</ref> عمل العبيد كان القوة الدافعة بعد نمو اقتصاد [[قصب السكر|السكر]] فى البرازيل، و كان السكر الصادرات الرئيسية للمستعمرة من سنة 1600 لسنة 1650. و سنة 1690، اكتُشفت رواسب الذهب والماس فى البرازيل،و ده اتسبب فى زيادة استيراد العبيد الأفارقة لدعم دى السوق المربحة جديد. وتم تطوير أنظمة النقل للبنية التحتية للتعدين، و شاف عدد السكان طفرةً بسبب لمهاجرين الساعين للمشاركة فى تعدين الذهب والماس. ولم يتراجع الطلب على العبيد الأفارقة بعد تراجع صناعة التعدين فى النصف التانى من القرن التمنتاشر. وازدهرت تربية المواشى و إنتاج المواد الغذائية بعد النمو السكانى، والاتنين اعتمد بشكل كبير على عمل العبيد. وتم استيراد 1.7 مليون عبد لالبرازيل من افريقيا بين 1700 و1800، كما شجع ازدهار زراعة البن فى تلاتينات القرن التسعتاشر على توسع تجارة العبيد. برازيل كانت آخر دولة فى العالم الغربى تلغى العبودية. اتبعت 40% من إجمالى عدد العبيد اللى اتجابو للأمريكتين لبرازيل.<ref>{{Citation|last=Fischer|first=Brodwyn|chapter=Slavery and Freedom in Nineteenth-Century Brazil|date=2023|title=The Boundaries of Freedom: Slavery, Abolition, and the Making of Modern Brazil|pages=1–32|editor1-last=Fischer|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/boundaries-of-freedom/slavery-and-freedom-in-nineteenthcentury-brazil/A6A7A85ADEFE9185B79F94E76AEBC485|accessdate=2026-06-16|series=Afro-Latin America|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|ISBN=978-1-009-28797-5|last2=Grinberg|first2=Keila|editor2-last=Grinberg|editor2-first=Keila}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wallech|الأول=Steven|مسار=https://books.google.com/books?id=kT8e2AuH478C&dq=brazil+slavery+history+percentage+sent&pg=PA444|عنوان=World History: A Concise Thematic Analysis, Volume 2|تاريخ=2013-01-22|ناشر=John Wiley & Sons|صفحات=444|لغة=en|مؤلف2=Daryaee|مؤلف3=Hendricks|مؤلف4=Negus|مؤلف5=Wan|مؤلف6=Bakken|الأول2=Touraj|الأول3=Craig|الأول4=Anne Lynne|الأول5=Peter P.|الأول6=Gordon Morris|isbn=978-1-118-53273-7}}</ref> ==== هايتى ==== الاستعباد فى هايتى ابتدا فى وقت غير محدد، علشان كان السكان الأصليين بيمارسوه بالفعل لما [[كريستوفر كولومبوس]] وصل الجزيرة سنة 1492. {{Sfn|Rodriguez|2007}} قام المستعمرون الاوروبيين بترسيخ الاستعباد فى الجزيرة وتحويله لتجارة رائجة ألحقت أضرار شديده بالسكان الأصليين.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Reséndez|الأول=Andrés|مسار={{google books|plainurl=y|id=Z2gpCgAAQBAJ|page=17}}|عنوان=The Other Slavery: The Uncovered Story of Indian Enslavement in America|تاريخ=2016|ناشر=[[Houghton Mifflin Harcourt]]|صفحة=17|وصلة مؤلف=Andrés Reséndez|isbn=978-0-547-64098-3}}</ref> بعد ما كاد [[تاينو|شعب تاينو]] الأصلى أن يُباد بسبب العمل القسرى و الأمراض والحروب، ابتدا الإسبان، بناء على نصيحة الكاهن الكاثوليكى [[بارتولومى دى لاس كاساس]] ، وبمباركة الكنيسة الكاثوليكية اللى كانت ترغب كمان فى حماية السكان الأصليين، فى استخدام العبيد الأفارقة بصوره كبيره. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (September 2023)">مطلوب توضيح</span>'' &#x5D;</sup> خلال فترة الاستعمار الفرنساوى اللى ابتدت سنة 1625، كان اقتصاد هايتى (المعروفة ساعتها باسم سانت دومينجو ) قائم على العبودية، و الممارسة هناك كانت تعتبر الاكتر وحشية فى العالم. [[ملف:Fire_in_Saint-Domingo_1791,_German_copper_engraving.jpg|تصغير|ثورة العبيد فى سان دومينجو سنة 1791]] جزيرة هيسبانيولا بعد معاهدة رايزويك سنة 1697، اتقسمت بين [[مملكة فرنسا|فرنسا]] [[الامبراطوريه الاسپانيه|واسبانيا]] . حصلت فرنسا على الثلث الغربى و أطلقت عليه اسم سان دومينجو. ولتطويره لمزارع قصب السكر، استورد الفرنساويين آلاف العبيد من افريقيا. كان السكر محصول تجارى مربح طول القرن التمنتاشر. بحلول سنة 1789، كان يعيش فى سان دومينجو حوالى 40,000 مستوطن أبيض. كان عدد البيض أقل بكتير من عشرات الآلاف من العبيد الأفارقة اللى استوردوهم للعمل فى مزارعهم، واللى كانت مخصصة فى المقام الاولانى لإنتاج قصب السكر. فى شمال الجزيرة، تمكن العبيد من الحفاظ على كتير من الروابط بالثقافات والدين واللغة الأفريقية؛ و تم تجديد دى الروابط باستمرار من قبل الأفارقة اللى تم استيرادهم جديد. فاق عدد السود عدد البيض بحوالى عشرة أضعاف. {{Lang|fr|[[Code Noir]]}} الفرنساوى وضع "القانون الأسود"، اللى أعده [[جان بابتيست كولبير|جان باتيست كولبير]] و صدق عليه [[لويس الاربعتاشر ملك فرنسا|لويس الاربعتاشر]] ، قواعد بخصوص معاملة العبيد والحريات المسموح بها. اتوصفت سان دومينجو بأنها واحدة من اكتر مستعمرات العبيد وحشية وكفاءة؛ علشان مات ثلث الأفارقة الوافدين جديد فى سنين قليلة.<ref name="Farmer-LROB">{{استشهاد بخبر | last = Farmer | first = Paul | title = Who removed Aristide? | pages = 28–31 | accessdate = February 19, 2010 | date = April 15, 2004 | url = http://www.lrb.co.uk/v26/n08/farm01_.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080608222428/http://www.lrb.co.uk/v26/n08/farm01_.html | archivedate = June 8, 2008 | work = [[London Review of Books]] }}</ref> مات كتير من العبيد بسبب أمراض زى [[جدرى|الجدرى]] [[التيفود|والتيفوئيد]] . معدلات المواليد<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kiple|الأول=Kenneth F.|مسار={{google books|plainurl=y|id=veMLoyrX0BEC}}|عنوان=The Caribbean Slave: A Biological History|ناشر=[[Cambridge University Press]]|سنة=2002|صفحة=145|isbn=978-0-521-52470-4}}</ref> وصلت حوالى 3%، و فيه أدلة على أن بعض الستات [[اجهاض|أجهضن]] الأجنة، أو قتلن أطفالهن، بدل من السماح لأطفالهن بالعيش تحت العبودية. {{Sfn|Campbell|2008}} <ref name="Moitt">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Moitt|الأول=Bernard|عنوان=Women and Slavery in the French Antilles, 1635–1848|ناشر=[[Indiana University Press]]|سنة=2001|صفحة=63}}</ref> زى ما هو الحال فى مستعمرتها لويزيانا ، منحت الحكومة [[فرنسا الجديده|الاستعمارية الفرنسية]] بعض الحقوق للأحرار من اصحاب البشرة الملونة : أحفاد المستعمرين البيض الذكور و الإناث السود المستعبدات (و بعدين ، الستات ذوات البشرة الملونة). وبمرور الوقت، تحرر الكثيرون من العبودية، وشكلوا طبقة اجتماعية مستقلة. وكتير ما كان الآباء الكريول الفرنساويين البيض بيبعتو ولاد هم اصحاب البشرة الملونة لفرنسا لاتعلمم. كما تم قبول بعض الرجال من اصحاب البشرة الملونة فى الجيش. وسكن معظم الأحرار من اصحاب البشرة الملونة فى جنوب الجزيرة، قرب [[بورت او برنس|بورت أو برانس]] ، و اتجوز كتير منهم من ولاد مجتمعهم. و عملوا فى الغالب كحرفيين وتجار، وابتدو فى امتلاك بعض العقارات، لكن و بقا بعضهم مالك للعبيد. وقدّم الأحرار من اصحاب البشرة الملونة التماسات للحكومة الاستعمارية لتوسيع نطاق حقوقهم. تم توثيق العبيد اللى وصلو هايتى عبر رحلة عبر المحيط الاطلنطى، والعبيد المولودين فى هايتى، لأول مرة فى أرشيفات هايتى، بعدين اتنقلت بياناتهم لوزارتين الدفاع والخارجية الفرنسيتين. ( {{As of|2015}} توجد دى السجلات فى الأرشيف الوطنى الفرنسى. و حسب لتعداد سنة 1788، كان عدد سكان هايتى بيتكون من حوالى 40,000 من البيض، و30,000 من الملونين الأحرار، و450,000 من العبيد.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Coupeau|الأول=Steeve|مسار={{google books|plainurl=y|id=tA-XfYZFNvkC|page=18}}|عنوان=The History of Haiti|ناشر=[[Greenwood Publishing Group]]|سنة=2008|صفحة=18|isbn=978-0-313-34089-5}}</ref> الثورة الهايتية سنة 1804، هيا ثورة العبيد الناجحة الوحيدة فى تاريخ البشرية، وصلت لإنهاء العبودية فى كل المستعمرات الفرنسية، واللى جت سنة 1848 . ==== امريكا ==== [[ملف:Slave_Trader,_Sold_to_Tennessee.jpg|تصغير|قافلة من العبيد تُساق سير على الأقدام من ستونتون ، ڤيرچينيا، لتينيسى سنة 1850]] العبودية فى امريكا كانت مؤسسة قانونية لاستعباد البشر، و بالخصوص الأفارقة [[امريكيين افارقه|و الامريكان من أصل أفريقى]] ، واللى سادت فى امريكا خلال القرنين التمنتاشر والتاسع عشر، بعد استقلالها عن بريطانيا وقبل نهاية [[الحرب الاهلية الامريكيه|الحرب الأهلية الامريكانيه]] . و مُورست العبودية فى امريكا البريطانية من بدايات الفتره الاستعمارية ، و كانت قانونية فى كل [[المستعمرات التلتاشر]] عند إعلان الاستقلال سنة 1776. و وقت [[ثورة امريكا|الثورة الامريكانيه]] ، ترسخ وضع العبد كطبقة عرقية مرتبطة بالأصول الأفريقية. وانقسمت امريكا حول قضية العبودية، ممثلةً [[ولايات عبوديه و ولايات حره|بالولايات المؤيدة للعبودية والولايات الحرة]] اللى يفصلها خط ماسون-ديكسون ، اللى فصل ولاية بنسلفانيا الحرة عن ولايتين ماريلاند وديلاوير المؤيدة للعبودية. الكونجرس، خلال إدارة [[توماس جيفيرسون|جيفرسون]] ، حظر استيراد العبيد من سنة 1808، رغم ان التهريب (الاستيراد اللى مش قانونى) ماكانش أمر نادر.<ref name="Julia Floyd Smith 1973, pp. 44-46">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Smith|الأول=Julia Floyd|مسار=https://books.google.com/books?id=BKIDcAAACAAJ&pg=PA44|عنوان=Slavery and Plantation Growth in Antebellum Florida, 1821–1860|ناشر=[[University of Florida Press]]|سنة=1973|مكان=Gainesville|صفحة=44|عبر=[[Google Books]]|isbn=978-0-8130-0323-8}}</ref> بس، استمرت تجارة العبيد الداخلية بوتيرة متسارعة، مدفوعةً بالطلب على العمالة بسبب تطوير مزارع القطن فى الجنوب العميق . سعت تلك الولايات لتوسيع نطاق العبودية لتشمل الأراضى الغربية الجديدة للحفاظ على حصتها من النفوذ السياسى فى البلاد. ومن دى القوانين اللى قُدِّمت لالكونجرس لمواصلة نشر العبودية فى الولايات اللى صُدِّق عليها جديد ، قانون كانساس-نبراسكا . [[ملف:Mississippi_Plantation.jpg|بديل=A black family works a cotton plantation. A young boy stands in front of the camera. The photo is in black and white.|تصغير|عيلة سوداء تعمل فى مزرعة قطن فى ولاية ميسيسيبى. ويقول العنوان الفرعي: "لقد انتهينا من كل ده الصباح".]] معاملة العبيد فى امريكا تفاوتت بشكل كبير تبع للظروف و الأزمنة و الأماكن. وصلت علاقات القوة فى نظام العبودية لإفساد كتير من البيض اللى كانو ليهم سلطة على العبيد، لحد أن الأطفال أظهروا قسوتهم الخاصة. لجأ الأسياد والمشرفون لالعقوبات البدنية لفرض إرادتهم. عوقب العبيد بالجلد، والتقييد، والشنق ، والضرب، والحرق، والتشويه، والوسم، والسجن. فى الغالب كانت العقوبة تُفرض رد على العصيان أو المخالفات المتصورة، لكن فى بعض الأحيان كان يُمارس الإيذاء لإعادة تأكيد هيمنة السيد أو المشرف على العبد.<ref name="Wilbert2">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Moore|الأول=Wilbert Ellis|عنوان=American Negro Slavery and Abolition: A Sociological Study|ناشر=Ayer Publishing|سنة=1980}}</ref> كانت المعاملة فى العاده أشد قسوة فى المزارع الكبيرة، اللى كان يديرها فى الغالب مشرفون ويملكها ملاك عبيد غائبون. اتباع اكتر من مليون عبد من منطقة الجنوب العلوى ، اللى كانت تعانى من فائض فى الأيدى العاملة، ونُقلوا قسر للجنوب العميق،و ده اتسبب فى تشتيت شمل كتير من العائلات. ونشأت مجتمعات جديدة ذات ثقافة امريكانيه أفريقية فى الجنوب العميق، وبلغ إجمالى عدد العبيد فى الجنوب فى الاخر 4 ملايين انسان .&nbsp;مليون قبل التحرير.<ref name="Stephen1999">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Behrendt|الأول=Stephen|مسار=https://archive.org/details/africanaencyclop00appi|عنوان=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|ناشر=Basic Civitas Books|سنة=1999|مكان=New York|الفصل=Transatlantic Slave Trade|وصلة مؤلف=Stephen D. Behrendt|isbn=978-0-465-00071-5}} Based on "records for 27,233 voyages that set out to obtain slaves for the Americas".</ref><ref name="SocialAspects">{{استشهاد ويب|عنوان=Social Aspects of the Civil War|مسار=http://www.itd.nps.gov/cwss/manassas/social/introsoc.htm|ناشر=[[National Park Service]]|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070714073725/http://www.itd.nps.gov/cwss/manassas/social/introsoc.htm|تاريخ-الأرشيف=July 14, 2007}}</ref> فى القرن التسعتاشر، دافع مؤيدو العبودية عنها باعتبارها "شر لا بد منه". كان البيض ساعتها يخشون أن يكون لتحرير العبيد السود عواقب اجتماعية واقتصادية أشد ضرر من استمرار العبودية. و أعرب الكاتب والرحالة الفرنساوى [[الكسيس دو توكفيل|ألكسيس دو توكفيل]] ، فى ''كتابه "الديمقراطية فى امريكا'' " (1835)، عن معارضته للعبودية وقت رصده لآثارها على المجتمع الأمريكى. ورأى أن مجتمع متعدد الأعراق بدون عبودية أمر مش ممكن الاستمرار فيه، علشان اعتقد أن التحيز ضد السود بيزيد كلما اتمنحوا المزيد من الحقوق. فى المقابل، جادل تانيين ، زى [[جيمس هنرى هاموند|جيمس هنرى هاموند،]] بأن العبودية "خير مطلق"، مصرح : "لا بد من وجود طبقة كهذه، و إلا لما اتوجدت تلك الطبقة التانيه اللى تقود التقدم والحضارة والرقي". حكومات الولايات الجنوبية سعت للحفاظ على توازن بين عدد الولايات المؤيدة للعبودية والولايات الحرة لضمان ميزان القوى فى [[كونجرس امريكا|الكونجرس]] . و كانت الأراضى الجديدة اللى تم الاستحواذ عليها من [[الامبراطوريه البريطانيه|بريطانيا]] وفرنسا والمكسيك محل تنازلات سياسية كبيرة. و سنة 1850، كان الجنوب، اللى ازدهر جديد بزراعة القطن، يُهدد بالانفصال عن الاتحاد ، واستمرت التوترات فى التصاعد. وحاول كتير من المسيحيين البيض الجنوبيين، بمن فيهم رجال الدين، تبرير دعمهم للعبودية بصيغة معدلة حسب للمبادئ الأبوية المسيحية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Why Did So Many Christians Support Slavery?|مسار=http://www.christianitytoday.com/history/issues/issue-33/why-christians-supported-slavery.html#storystream|تاريخ-الوصول=August 28, 2017|صحيفة=christianitytoday.com|تاريخ=January 1992}}</ref> وانقسمت اكبر الطوايف، هيا الكنائس المعمدانية والميثودية والمشيخية، بسبب قضية العبودية لمنظمات إقليمية فى الشمال و الجنوب. [[ملف:Slavery21.jpg|تصغير|200x200بك|''جلد عبد مربوط بالأرض'' ، رسم توضيحى فى كتيب مناهض للعبودية صدر سنة 1853]] [[ابراهام لينكولن|أبراهام لينكولن]] لما كسب انتخابات سنة 1860 على أساس برنامج يهدف لوقف توسع العبودية، و حسب لتعداد امريكا سنة 1860 ، امتلك نحو 400 ألف فرد، يمثلو 8% من إجمالى الأسر الامريكانيه ، يقارب من 4 ملايين عبد.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=1860 Census Results|مسار=http://www.civil-war.net/pages/1860_census.html|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20040604075834/http://www.civil-war.net/pages/1860_census.html|تاريخ-الأرشيف=June 4, 2004}}</ref> و كان ثلث الأسر الجنوبية يمتلكون عبيدًا. كان الجنوب متورط بشدة فى العبودية. و بسبب ده، و بعد انتخاب لينكولن، انفصلت سبع ولايات لتشكيل الولايات الكونفدرالية الامريكانيه . و كانت الولايات الست الأولى اللى انفصلت فيها اكبر عدد من العبيد فى الجنوب. بعد كده بوقت قصير، اندلعت [[الحرب الاهلية الامريكيه|حرب أهلية]] شاملة فى امريكا بسبب قضية العبودية، وانتهت العبودية رسمى كمؤسسة بعد الحرب فى ديسمبر 1865. الولايات المتحدة سنة 1865، صادقت على التعديل التلاتاشر [[دستور امريكا|لدستورها]] ، اللى حظر العبودية و العمل القسرى "إلا كعقوبة لجريمة أدين بيها الشخص حسب الأصول"،و ده وفر أساس قانونى لاستمرار العمل القسرى فى البلاد. و ده وصل لنظام تأجير السجناء ، اللى أثر بشكل رئيسى على الامريكان من أصل أفريقى. وتشير مبادرة سياسة السجون ، هيا مركز أبحاث امريكانى متخصص فى العدالة الجنائية، لأن عدد نزلاء السجون الامريكانيه سنة 2020 وصل 2.3 مليون سجين، و أن كل السجناء القادرين على العمل بالتقريب يشتغلو بطريقة أو بتانيه. فى [[تكساس]] [[ولاية جورجيا|وجورجيا]] [[الاباما|وألاباما]] [[اركانسو|وأركنساس]] ، لا بيقبض السجناء أى أجر مقابل عملهم. و فى ولايات تانيه، بيقبض السجناء ما بين 0.12 و1.15 دولار امريكانى فى الساعة. و دفعت مؤسسة الصناعات السجنية الفيدرالية للسجناء ما متوسطه 0.90 دولار امريكانى فى الساعة سنة 2017. و يُحتجز السجناء اللى بيرفضو العمل فى الحبس الانفرادى لأجل غير مسمى أو تُسحب منهم زيارات عائلاتهم. بين 2010 و2015، بعدين فى 2016 و 2018 ، امتنع بعض السجناء فى امريكا عن العمل ، احتجاج على تحسين الأجور و ظروف العمل، و إنهاء العمل القسرى. وعوقب قادة الإضراب بالحبس الانفرادى لأجل غير مسمى. ويُمارس العمل القسرى فى السجون الحكومية والخاصة كلهم. وتستحوذ شركتا كور سيفيك وجيو جروب على نصف حصة سوق السجون الخاصة، ووصلت إيراداتهما مجتمعتين 3.5 مليار دولار سنة 2015. وتُقدر قيمة عمل السجناء فى امريكا بمليارات الدولارات. ففى [[كاليفورنيا]] ، كافح 2500 سجين حرائق الغابات مقابل دولار واحد بس فى الساعة ببرنامج معسكرات الحفاظ على البيئة اللى تبع إدارة التعديليات والتأهيل فى كاليفورنيا،و ده وفر على الولاية ما يوصل ل100 مليون دولار كل سنه.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=What Does California Owe Its Incarcerated Firefighters?|مسار=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2021/07/california-inmate-firefighters/619567/|تاريخ-الوصول=2023-08-29|صحيفة=The Atlantic|تاريخ=2021-07-27|مؤلف=Lowe|الأول=Jaime|لغة=en}}</ref> === آسيا و المحيط الهادى === ==== شرق آسيا ==== [[ملف:Chinese_Slave_trade.jpg|تصغير|عقد من [[سلالة تانج|عهد عيله تانغ]] يسجل شراء عبدة عمر 15 سنه مقابل 6 لفات من الحرير العادى و 5 عملات معدنية]] العبودية كانت موجودة فى الصين القديمة من عهد عيله شانج .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pargas|الأول=Damian Alan|مسار={{google books|plainurl=y|id=wdBCDwAAQBAJ|page=523}}|عنوان=Critical Readings on Global Slavery (4 vols.)|تاريخ=December 7, 2017|ناشر=[[Brill Publishers|BRILL]]|مؤلف2=Roşu|الأول2=Felicia|isbn=978-90-04-34661-1}}</ref> و استخدمت الحكومات العبودية بصوره كبيره كوسيلة للحفاظ على قوة عاملة عامة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Slavery and forced labour in Ancient China and the Ancient Mediterranean|مسار=https://www.ed.ac.uk/history-classics-archaeology/news-events/events-archive/events2013/ancient-slavery|ناشر=[[University of Edinburgh]]|تاريخ-الوصول=March 6, 2019|صحيفة=The University of Edinburgh|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190306234824/https://www.ed.ac.uk/history-classics-archaeology/news-events/events-archive/events2013/ancient-slavery|تاريخ-الأرشيف=March 6, 2019}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Toward Open Access in Ancient Studies: The Princeton-Stanford Working Papers in Classics|صحيفة=Hesperia|مؤلف=Ober|الأول=Josiah|تاريخ=April 18, 2007|المجلد=76|العدد=1|صفحات=229–242|مؤلف2=Scheidel|مؤلف3=Shaw|مؤلف4=Sanclemente|issn=0018-098X|الأول2=Walter|الأول3=Brent D.|الأول4=Donna|s2cid=145709968|دوي=10.2972/hesp.76.1.229}}</ref> بعد عهد [[السلالات الشمالية و الجنوبية]]، و بسبب سنين من المحاصيل الضعيفة، وتدفق القبائل الأجنبية، والحروب اللى نتجت عن ذلك، زاد عدد العبيد بشكل كبير. و بقو طبقة معروفه باسم " {{واو|jianmin|zh|贱民}} ". ( [[لغه صينى|بالصينية]] : 贱民) (وتعنى حرفى "الشخص الأدنى"). كما ورد فى <i id="mwBqI">شرح قانون تانج : "العبيد و الأشخاص الأدنى بيتعاملين قانونى معاملة المواشى ". على طول اتمتعو بمكانة اجتماعية متدنية، و حتا فى حالة القتل العمد، ماكانش يُحكم على الجناة إلا بالسجن لمدة سنه واحد، و كانو يُعاقبون لحد عند الإبلاغ عن جرائم أسيادهم.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Outline of the Senmin system during the Ritsuryo period|مسار=https://rikkyo.repo.nii.ac.jp/record/547/files/KJ00007959919.pdf|تاريخ=2024-06-14|تاريخ-الوصول=2026-07-09|تاريخ-الأرشيف=2026-07-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260714201443/https://rikkyo.repo.nii.ac.jp/record/547/files/KJ00007959919.pdf|url-status=dead}}</ref> رغم ده ، فى الفترة اللى بعد كده من عهد السلالة، ممكن بسبب تباطؤ زيادة عدد العبيد، بقت العقوبات على الجرائم المرتكبة ضدهم قاسية مرة تانيه. زى ، أُعدمت الشاعرة المعاصرة الشهيرة يو شوانجى علن لقتلها واحد من عبيدها. استُعبد كتير من [[هان صينيين|الصينيين الهان]] خلال الغزو المغولى للصين . {{Sfn|Rodriguez|1997}} وفق المؤرخين اليابانيين سوجياما ماساكى (杉山正明) و فونادا يوشيوكى (舩田善之)، كان [[هان صينيين|الصينيين الهان]] يمتلكو عبيد منغوليين خلال [[عيلة يوان|عهد عيله يوان]] . العبودية اتخذت أشكال مختلفة عبر تاريخ الصين. واتقال إنها اتلغت كمؤسسة معترف بيها قانون، بما فيها حسب قانون صدر سنة 1909 <ref name="EncAnt">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Williams|الأول=R. Owen|مسار={{google books|plainurl=y|id=_SeZrcBqt-YC|page=156}}|عنوان=Encyclopedia of Antislavery and Abolition [Two Volumes]|تاريخ=November 2006|ناشر=[[Greenwood Press]]|isbn=978-0-313-01524-3}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Zhao|الأول=Gang|مسار={{google books|plainurl=y|id=8jKsAAAAIAAJ|page=15}}|عنوان=Man and Land in Chinese History: An Economic Analysis|تاريخ=1986|ناشر=[[Stanford University Press]]|isbn=978-0-8047-1271-2}}</ref> وسُنّ بالكامل سنة 1910، <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Huang|الأول=Philip C.|مسار={{google books|plainurl=y|id=wtkwLVoh9O0C|page=17}}|عنوان=Code, Custom, and Legal Practice in China: The Qing and the Republic Compared|تاريخ=2001|ناشر=[[Stanford University Press]]|isbn=978-0-8047-4111-8}}</ref> رغم استمرار الممارسه دى لحد سنة 1949 على الأقل {{Sfn|Rodriguez|1997}} استعبد جنود وقراصنة عيله تانج الصينيين الكوريين و الأتراك والفرس و الإندونيسيين وسكان مونجوليا الجوانيه و آسيا الوسطانيه و شمال الهند.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Kao-li maid-servant|صحيفة=Memoirs of the Research Department of the Tōyō Bunko|مسار={{google books|plainurl=y|id=rBIUAQAAMAAJ|page=63}}|سنة=1928|مكان=Tokyo|ناشر=[[Tōyō Bunko]]|العدد=2|صفحة=63|issn=0082-562X}}</ref> كان المصدر الاكبر للعبيد من القبائل الجنوبية، بما فيها التايلانديون والسكان الأصليين من المقاطعات الجنوبية فى فوجيان وغوانجدونج وغوانجشى وقويتشو. كما تم شراء الملايو والخمير والهنود وذوى البشرة السوداء (الذين كانو إما من الزنوج الأسترونيزيين فى جنوب شرق آسيا وجزر المحيط الهادى، أو أفارقة، أو الاتنين) كعبيد فى عهد عيله تانغ.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schafer|الأول=Edward H.|مسار={{google books|plainurl=y|id=jqAGIL02BWQC|page=45}}|عنوان=The Golden Peaches of Samarkand: A Study of Tʻang Exotics|ناشر=[[University of California Press]]|سنة=1963|صفحات=45–46|isbn=978-0-520-05462-2}}</ref> فى [[عيلة تشينج|عهد عيله تشينج]] فى القرن السبعتاشر، كان فيه شعب خاضع وراثى اسمه ''بوى آها'' ( Manchu ; الترجمة الصينية:{{Lang|zh|包衣阿哈}})، هيا كلمة مانشو تُترجم حرفى ل"شخص منزلي" وتُترجم ساعات ل" نوكاى ". كان المانشو عايشين علاقة شخصية و أبوية وثيقة بين السادة وعبيدهم، كما قال نورهاشي: "يجب على السيد أن يحب العبيد ويأكل نفس طعامهم".<ref>{{Citation|last=Granet|first=Marcel|author-link=Marcel Granet|title=Chinese Civilization|chapter=The History of Civilization|year=2013|chapter-url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315005508-24|pages=500–503|publisher=[[Routledge]]|place=London|DOI=10.4324/9781315005508-24|ISBN=978-1-315-00550-8}}</ref> رغم ده ، ماكانش مصطلح "بوى آها" مدور تمام للمصطلح الصينى "عبد العبودية" (奴僕)؛ لكن كان علاقة تبعية شخصية لسيد تضمن نظرى علاقات شخصية وثيقة ومعاملة متساوية، رغم ان كتير من الباحثين الغربيين يترجمون "بوي" حرفى ل"عبد العبودية" (بل إن بعض "البوي" كان عندهم خدمهم الخاصون). {{Sfn|Rodriguez|1997}} عوقب الصوفيون [[هوى|المسلمين الصينيون]] (التونجانيون) اللى اتُهموا بممارسة "شيجياو" (ديانة غير أرثوذكسية) بالنفى لشينجيانج وبيعهم كعبيد لمسلمين تانيين، زى [[رتبة البكويه|المتسولين]] الصوفيين.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lipman|الأول=Jonathan Neaman|مسار={{google books|plainurl=y|id=90CN0vtxdY0C|page=69}}|عنوان=Familiar strangers: a history of Muslims in Northwest China|ناشر=[[University of Washington Press]]|سنة=2004|مكان=Seattle|صفحة=69|تاريخ-الوصول=November 28, 2010|isbn=978-0-295-97644-0}}</ref> بقا [[هان صينيين|الصينيين الهان]] اللى ارتكبوا جرائم زى الاتجار بالأفيون عبيدًا للمتسولين، و كانت الممارسه دى تُدار حسب قانون عيله تشينج.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Brook|الأول=Timothy|مسار={{google books|plainurl=y|id=xQk97ET1aQMC|page=148}}|عنوان=Opium regimes: China, Britain, and Japan, 1839–1952|ناشر=[[University of California Press]]|سنة=2000|صفحة=148|تاريخ-الوصول=November 28, 2010|مؤلف2=Wakabayashi|الأول2=Bob Tadashi|isbn=978-0-520-22236-6}}</ref> كان معظم الصينيين فى ألتشهر عبيدًا منفيين عند المتسولين التركستانيين. {{Sfn|Millward|1998}} التجار الصينيين الأحرار لم يقيموا علاقات مع ستات تركستان الشرقية فى العموم ، لكن بعضهن دخل العبيد الصينيين التابعون للبِغ، مع جنود الراية الخضراء وحاملى الرايات والمانشو، فى علاقات مع ستات تركستان الشرقية كانت ذات طبيعة جدية. {{Sfn|Millward|1998}} [[ملف:Gesang_School_(i.e._kisaeng_school).jpg|تصغير|الكيسينغ ، ستات من عائلات منبوذة أو مستعبدة تم تدريبهن على تقديم الترفيه والمحادثة والخدمات الجنسية لرجال الطبقة العليا]] العبودية كانت موجودة فى [[كوريا]] من قبل فترة [[الممالك الكورية التلاتة]]، من القرن الاولانى قبل الميلاد.{{sfn|Rodriguez|1997|pp=392–393}} و اتوصفت بأنها كانت "مهمة اوى فى كوريا فى العصور الوسطانيه ، و ممكن أهم من أى بلد تانى فى شرق آسيا"، لكن مع زيادة عدد السكان فى القرن الـ16، بقت أقل ضرورة.<ref name="Klein2014">{{cite book|last=Klein|first=Martin A.|url={{google books|plainurl=y|id=ULeCBAAAQBAJ|page=13}}|title=Historical Dictionary of Slavery and Abolition|publisher=[[Rowman & Littlefield]] Publishers|year=2014|page=13|isbn=978-0-8108-7528-9}}</ref> العبودية ابتدت تتراجع حوالى القرن الـ10، لكن رجعت تانى فى أواخر فترة [[مملكة غوريو]]، لما كوريا شافت كمان عدد من ثورات العبيد.{{sfn|Rodriguez|1997|pp=392–393}} فى فترة [[مملكة جوسون]]، كان أفراد طبقة العبيد معروفين باسم نوبى (''nobi''). و كان النوبى ما يختلفوش اجتماعى بشكل واضح عن الأحرار، يعنى أفراد الطبقة الوسطانيه و العامة، باستثناء طبقة [[يانجبان]] الحاكمة. و كان لبعضهم حق امتلاك الممتلكات، و حقوق قانونية و مدنية. و علشان كده، بعض الباحثين بيعتبروا إن وصفهم بـ«عبيد» مش دقيق،[2] فى الوقت نفسه باحثين تانيين بيوصفوهم بأنهم [[قن (عبودية)|أقنان]].{{sfn|Campbell|2004|pp=153–157}}<ref>{{cite book|last1=Palais|first1=James B.|url={{google books|plainurl=y|id=xxi5AAAAIAAJ}}|title=Views on Korean social history|publisher=Institute for Modern Korean Studies, [[Yonsei University]]|year=1998|page=50|quote=Another target of his critique is the insistence that slaves (nobi) in Korea, especially in Choson dynasty, were closer to serfs (nongno) than true slaves (noye) in Europe and America, enjoying more freedom and independence than what a slave would normally be allowed.|access-date=February 15, 2017|isbn=978-89-7141-441-5}}</ref> و كان عدد النوبى ساعات بيوصل لحوالى تلت السكان، لكن فى المتوسط كانو بيمثلوا حوالى 10٪ من إجمالى السكان. و سنة 1801، اتحررت أغلبية النوبى اللى كانو مملوكين للحكومة، و بحلول سنة 1858، بقى عددهم حوالى 1.5٪ من سكان كوريا. نظام النوبى ابتدا يضعف من القرن الـ18. من بداية عهد جوسون، و خصوص من القرن الـ17، ظهر نقد شديد للنظام ده من عدد من كبار المفكرين الكوريين. و لحد جوه حكومة جوسون نفسها، ظهرت مؤشرات على تغيّر الموقف تجاه النوبى. و طبّق الملك [[يونججو ملك جوسون|يونججو]] سنة 1775 سياسة للتحرير التدريجى، و هو و خليفته [[جونججو ملك جوسون|جونججو]] قدمو تعديلات و مقترحات خففت الأعباء عن النوبى، و ده أدى لتحرير معظم النوبى الحكوميين سنة 1801. زيادة عدد السكان، و هروب أعداد كبيرة من العبيد و زيادة الطابع التجارى للزراعة، و ظهور طبقة من صغار المزارعين المستقلين، ساهمت فى انخفاض عدد النوبى لحد حوالى 1.5٪ من السكان سنة 1858.[218] و اتلغى نظام النوبى الوراثى رسمى حوالى 1886–1887،{{sfn|Rodriguez|1997|pp=392–393}}{{sfn|Campbell|2004|pp=162–163}} و اتلغى باقى النظام مع [[تعديلات جابو]] سنة 1894.[212][6] لكن العبودية ما اختفتش تمام من كوريا إلا سنة 1930، خلال فترة [[الاحتلال اليابانى لكوريا]]. و وقت الاحتلال اليابانى، و خصوص حوالين [[الحرب العالمية التانية]]، اتفرض على بعض الكوريين العمل القسرى فى ظروف شبّهها بعض الباحثين بالعبودية. و شمل ده كمان الستات اللى أجبرهم [[الجيش الامبراطورى اليابانى]] على الاستعباد الجنسى قبل الحرب العالمية التانية و أثناءها، و اللى اتعرفوا باسم «ستات المتعة».{{sfn|Rodriguez|1997|pp=392–393}}<ref name="Tierney1999">{{cite book|last=Tierney|first=Helen|url={{google books|plainurl=y|id=9E4GgV6pBB8C|page=277}}|title=Women's Studies Encyclopedia|date=1999|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|page=277|isbn=978-0-313-31071-3}}</ref> بعد أول اتصال برتغالى باليابان سنة 1543، ازدهرت تجارة العبيد، حيث اشترى الپورتوجاليين اليابانيين كعبيد فى اليابان وباعوهم لوجهات مختلفة فى الخارج، بما فيها البرتغال، طول القرنين الستاشر و السبعتاشر .<ref>{{استشهاد بخبر | last = Hoffman | first = Michael | date = May 26, 2013 | title = The rarely, if ever, told story of Japanese sold as slaves by Portuguese traders | url = http://www.japantimes.co.jp/culture/2013/05/26/books/the-rarely-if-ever-told-story-of-japanese-sold-as-slaves-by-portuguese-traders/ | work = The Japan Times | accessdate = March 2, 2014 | archivedate = May 5, 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190505094146/https://www.japantimes.co.jp/culture/2013/05/26/books/the-rarely-if-ever-told-story-of-japanese-sold-as-slaves-by-portuguese-traders/ }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | date = May 10, 2007 | title = Europeans had Japanese slaves, in case you didn't know… | url = http://www.japanprobe.com/2007/05/10/europeans-had-japanese-slaves-in-case-you-didnt-know/ | work = Japan Probe | accessdate = January 7, 2018 | archivedate = March 4, 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304030813/http://www.japanprobe.com/2007/05/10/europeans-had-japanese-slaves-in-case-you-didnt-know/ }}</ref> تشير كتير من الوثائق لتجارة العبيد مصحوبةً باحتجاجات ضد استعباد اليابانيين. يُعتقد أن العبيد اليابانيين كانو أول من وصل من ولاد أمتهم لاوروبا، و اشترى الپورتوجاليين اعداد من الفتيات اليابانيات المستعبدات لجلبهن لپورتوجال لأغراض جنسية، كما أشارت الكنيسة <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hertel|الأول=Ralf|عنوان=Early Encounters between East Asia and Europe: Telling Failures|ناشر=[[Routledge]]|سنة=2017|مؤلف2=Keevak|الأول2=Michael|isbn=978-1-317-14718-3}}</ref> سنة 1555. لكن إن الستات اليابانيات المستعبدات بيعن [[تسرى|كجوارى]] لبحارة آسيويين و أفراد طواقم أفارقة، مع نظيراتهن الاوروبيات اللى كانويعملن على المراكب البرتغالية اللى تتاجر فى اليابان، كما ذكر لويس سيركيرا، و هو راهب يسوعى برتغالى، فى وثيقة تعود سنة 1598.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار={{google books|plainurl=y|id=4z_JJfG-hyYC|page=408}}|عنوان=Race, Ethnicity and Migration in Modern Japan: Imagined and imaginary minorities|ناشر=[[Taylor & Francis]]|سنة=2004|محرر=Michael Weiner|طبعة=illustrated|صفحة=408|تاريخ-الوصول=February 2, 2014|isbn=978-0-415-20857-4}}</ref> جلب الپورتوجاليين العبيد اليابانيين ل[[ماكاو]] ، حيث استُعبدوا عند البرتغاليين أو بقو عبيدًا عند عبيد تانيين.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار={{google books|plainurl=y|id=TMZMAgAAQBAJ|page=479}}|عنوان=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|ناشر=[[Oxford University Press]]|سنة=2005|محرر=Appiah|محرر-الأول=Kwame Anthony|وصلة محرر=Kwame Anthony Appiah|المجلد=3|مكان=Oxford|صفحة=479|تاريخ-الوصول=February 13, 2021|وصلة محرر2=Henry Louis Gates Jr.|محرر2=Gates|محرر2-الأول=Henry Louis Jr.|isbn=978-0-19-517055-9}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مسار={{google books|plainurl=y|id=A0XNvklcqbwC|page=187}}|عنوان=Encyclopedia of Africa|ناشر=[[Oxford University Press]]|سنة=2010|محرر=Appiah|محرر-الأول=Kwame Anthony|وصلة محرر=Kwame Anthony Appiah|المجلد=1|مكان=Oxford|صفحة=187|تاريخ-الوصول=February 13, 2021|وصلة محرر2=Henry Louis Gates Jr.|محرر2=Gates|محرر2-الأول=Henry Louis Jr.|isbn=978-0-19-533770-9}}</ref> اشترى الپورتوجاليين بعض العبيد الكوريين و أعادوهم لپورتوجال من اليابان، كانو من عشرات الآلاف من أسرى الحرب الكوريين اللى اتنقلوا لاليابان خلال الغزوات اليابانية لكوريا (1592-1598) .<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/specterofgenocid00robe|عنوان=The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective|ناشر=[[Cambridge University Press]]|سنة=2003|محرر=Robert Gellately|طبعة=reprint|صفحة=[https://archive.org/details/specterofgenocid00robe/page/277 277]|اقتباس=Hideyoshi korean slaves guns silk.|تاريخ-الوصول=February 2, 2014|url-access=registration|محرر2=Ben Kiernan|isbn=978-0-521-52750-7}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=McCormack|الأول=Gavan|عنوان=Reflections on Modern Japanese History in the Context of the Concept of "genocide"|ناشر=Harvard University, Edwin O. Reischauer Institute of Japanese Studies|آخرون=Edwin O. Reischauer Institute of Japanese Studies|سنة=2001|صفحة=18|number=Issue 2001, Part 1 of Occasional papers in Japanese studies}}</ref> أشار المؤرخين لأنه فى الوقت اللى أعرب فيه هيديوشى عن استيائه وغضبه من تجارة پورتوجال بالعبيد اليابانيين، كان منخرط فى تجارة جماعية لأسرى الحرب الكوريين فى اليابان.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lidin|الأول=Olof G.|مسار={{google books|plainurl=y|id=FliQAgAAQBAJ|page=170}}|عنوان=Tanegashima – The Arrival of Europe in Japan|ناشر=[[Routledge]]|سنة=2002|صفحة=170|تاريخ-الوصول=February 2, 2014|isbn=978-1-135-78871-1}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stanley|الأول=Amy|مسار={{google books|plainurl=y|id=6yjTKhcy0jYC|page=60}}|عنوان=Selling Women: Prostitution, Markets, and the Household in Early Modern Japan|ناشر=[[University of California Press]]|آخرون=Matthew H. Sommer|سنة=2012|المجلد=21 of Asia: Local Studies / Global Themes|تاريخ-الوصول=February 2, 2014|isbn=978-0-520-95238-6}}</ref> رأى فيليبو ساسيتى بعض العبيد الصينيين و اليابانيين فى لشبونة ضمن مجتمع العبيد الكبير سنة 1578، رغم ان معظم العبيد كانو من السود.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Spence|الأول=Jonathan D.|مسار={{google books|plainurl=y|id=YmauWWluaqcC}}|عنوان=The memory palace of Matteo Ricci|ناشر=[[Penguin Books]]|سنة=1985|طبعة=illustrated, reprint|صفحة=208|اقتباس=countryside.16 Slaves were everywhere in Lisbon, according to the Florentine merchant Filippo Sassetti, who was also living in the city during 1578. Black slaves were the most numerous, but there were also a scattering of Chinese|تاريخ-الوصول=May 5, 2012|isbn=978-0-14-008098-8}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Leite|الأول=José Roberto Teixeira|عنوان=A China no Brasil: influências, marcas, ecos e sobrevivências chinesas na sociedade e na arte brasileiras|ناشر=UNICAMP. Universidade Estadual de Campinas|سنة=1999|صفحة=19|لغة=pt|اقتباس=Idéias e costumes da China podem ter-nos chegado também através de escravos chineses, de uns poucos dos quais sabe-se da presença no Brasil de começos do Setecentos.17 Mas não deve ter sido através desses raros infelizes que a influência chinesa nos atingiu, mesmo porque escravos chineses (e também japoneses) já existiam aos montes em Lisboa por volta de 1578, quando Filippo Sassetti visitou a cidade,18 apenas suplantados em número pelos africanos. Parece aliás que aos últimos cabia o trabalho pesado, ficando reservadas aos chins tarefas e funções mais amenas, inclusive a de em certos casos secretariar autoridades civis, religiosas e militares.|isbn=978-85-268-0436-4}}</ref><ref name="pinto92">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pinto|الأول=Jeanette|عنوان=Slavery in Portuguese India, 1510–1842|ناشر=Himalaya Pub. House|سنة=1992|مكان=Bombay|صفحة=18|اقتباس=ing Chinese as slaves, since they are found to be very loyal, intelligent and hard working' ... their culinary bent was also evidently appreciated. The Florentine traveller Fillippo Sassetti, recording his impressions of Lisbon's enormous slave population circa 1580, states that the majority of the Chinese there were employed as cooks.|isbn=978-81-7040-587-0}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Leite|الأول=José Roberto Teixeira|عنوان=A China No Brasil: Influencias, Marcas, Ecos E Sobrevivencias Chinesas Na Sociedade E Na Arte Brasileiras|ناشر=UNICAMP. Universidade Estadual de Campinas|سنة=1999|صفحة=19|لغة=pt|عنوان مترجم=China in Brazil: Influences, Marks, Echoes and Chinese Survivals in Brazilian Society and Art|isbn=978-85-268-0436-4}}</ref> كان الپورتوجاليين بيتقدرون العبيد الشرقيين اكتر من الأفارقة السود والمور، نظر لندرتهم. و كان العبيد الصينيين أغلى ثمن من المور والسود، و كانو يُظهرون المكانة الرفيعة لمالكهم.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Finkelman|الأول=Paul|مسار={{google books|plainurl=y|id=5s0YAAAAIAAJ}}|عنوان=Macmillan encyclopedia of world slavery|تاريخ=1998|ناشر=Macmillan Reference US|المجلد=2|صفحة=737|أكلس=39655102|مؤلف2=Miller|الأول2=Joseph Calder|isbn=978-0-02-864781-4}}</ref> و نسب الپورتوجاليين صفاتٍ كالذكاء والاجتهاد لالعبيد الصينيين و اليابانيين والهنود.<ref name="pinto92"/> وخشى الملك [[سبستيان الاول ملك الپورتوجال|سيباستيان ملك البرتغال]] من أن يكون للعبودية المتفشية تأثير سلبى على التبشير الكاثوليكى، فأمر بحظرها سنة 1571.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slavery in Medieval Japan|صحيفة=Monumenta Nipponica|مؤلف=Nelson|الأول=Thomas|تاريخ=Winter 2004|المجلد=59|صفحات=463–492|جايستور=25066328|number=4}}</ref> و شعر [[تويوتومى هيده يوشى|هيديوشى]] باشمئزاز شديد من بيع شعبه اليابانى ''جماعى'' كعبيد فى [[كيوشو]] ، فكتب رسالة لنائب رئيس مقاطعة اليسوعيين، غاسبار كويلو، فى 24 يوليه 1587، يطالب فيها البرتغاليين والتايلانديين والسياميين والكمبوديين بالتوقف عن شراء واستعباد اليابانيين، و إعادة العبيد اليابانيين اللى انتهى بهم المطاف فى أماكن بعيدة كالهند.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Daigaku|الأول=Jōchi|عنوان=Monumenta Nipponica|ناشر=[[Sophia University]]|سنة=2004|صفحة=465}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kitagawa|الأول=Joseph Mitsuo|مسار={{google books|plainurl=y|id=lani3dFCC9UC|page=144}}|عنوان=Religion in Japanese History|ناشر=[[Columbia University Press]]|سنة=2013|طبعة=illustrated, reprint|صفحة=144|تاريخ-الوصول=February 2, 2014|isbn=978-0-231-51509-2}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Calman|الأول=Donald|مسار={{google books|plainurl=y|id=J0KvyZp9VKAC|page=37}}|عنوان=Nature and Origins of Japanese Imperialism|ناشر=[[Routledge]]|سنة=2013|صفحة=37|تاريخ-الوصول=February 2, 2014|isbn=978-1-134-91843-0}}</ref> ألقى هيديوشى باللوم على البرتغاليين واليسوعيين فى تجارة العبيد دى ، وحظر التبشير المسيحى نتيجة لذلك. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:امكانية التحقق|<span title="The material near this tag may rely on a self-published source. (January 2019)">مصدر منشور ذاتى</span>]]'' &#x5D;</sup> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Moran|الأول=J.F.|مسار={{google books|plainurl=y|id=kruXu_m64ccC|page=223}}|عنوان=Japanese and the Jesuits|ناشر=[[Routledge]]|سنة=2012|تاريخ-الوصول=February 2, 2014|isbn=978-1-134-88112-3}}</ref> سنة 1595، أصدرت پورتوجال قانون يحظر بيع وشراء العبيد الصينيين و اليابانيين.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dias|الأول=Maria Suzette Fernandes|عنوان=Legacies of slavery: comparative perspectives|ناشر=Cambridge Scholars Publishing|سنة=2007|صفحة=71|isbn=978-1-84718-111-4}}</ref> ==== جنوب آسيا ==== العبودية كانت منتشرة بصوره كبيره فى الهند بحلول القرن السادس قبل الميلاد، ويمكن تعود جذورها للعصر الفيدى . واشتدت العبودية خلال الحكم الإسلامى لشمال الهند بعد القرن الحداشر.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hindus Beyond the Hindu Kush: Indians in the Central Asian Slave Trade|صحيفة=Journal of the Royal Asiatic Society|مسار=https://zenodo.org/record/3960723|مؤلف=Levi|الأول=Scott C.|تاريخ=November 2002|المجلد=12|العدد=3|صفحات=277–288|اقتباس=Sources such as the Arthasastra, the Manusmriti and the Mahabharata demonstrate that institutionalized slavery was well established in India by beginning of the common era|جايستور=25188289|s2cid=155047611|دوي=10.1017/S1356186302000329}}</ref> وظهرت العبودية فى الهند البرتغالية بعد القرن الستاشر. كما تاجر النيديرلانديين بصوره كبيره بالعبيد الحبشيين، المعروفين فى الهند باسم الحبشيين أو الشيديس.<ref name="tribuneindia.com">{{استشهاد بخبر | url = http://www.tribuneindia.com/2002/20020720/windows/slice.htm | title = Windows – Slice of history | work = The Tribune }}</ref> و فضلت أراكان/البنغال، ومالابار، وكورومانديل اكبر مصادر العمل القسرى لحد ستينات القرن السبعتاشر. النيديرلانديين بين 1626 و1662، صدرو ما بين 150 و400 عبد كل سنه من ساحل أراكان-بنغال. خلال الثلاثين سنه الأولى من عمر باتافيا، شكّل العبيد الهنود و الأراكان القوة العاملة الرئيسية لشركة الهند الشرقية النيديرلاندية، مقرها الآسيوى. و شافت أعداد العبيد القادمين من كورومانديل زيادها ملحوظ خلال مجاعة أعقبت ثورة حكام ناياكا الهنود فى جنوب الهند (تانجافور، سينجى، ومادوراى) ضد سيادة بيجابور (1645)، واللى جه بعدها من تدمير لريف تانجافور على ايد جيش بيجابور. وتشير التقارير لأن جيوش الدكن المسلمة الغازية اقتادت اكتر من 150 ألف شخص لبيجابور وجولكوندا. و سنة 1646، صُدّر 2118 عبدًا لباتافيا، غالبيتهم العظمى من جنوب كورومانديل. كما تم الحصول على بعض العبيد فى مناطق أبعد جنوب، زى تندى و أديرامباتنام وكايالباتنام. و شافت تجارة العبيد زيادة تانيه بين 1659 و1661 انطلاق من تانجافور، نتيجة لسلسلة من الغارات المتتالية اللى شنها البيجابوريون. ففى ناجاباتنام وبوليكات و غيرها، اشترت الشركة ما بين 8000 و10000 عبد، اتبعت معظمهم لسيلان، فى الوقت نفسه صُدِّر جزء صغير منهم لباتافيا وملقا. و أخير، بعد جفاف طويل الأمد ضرب مادوراى و جنوب كورومانديل سنة 1673، اللى فاقم الصراع الطويل بين مادوراى وماراثا على تانجافور، فضل عن الممارسات المالية العقابية، بيع آلاف الأشخاص من تانجافور، معظمهم من الأطفال، كعبيد وصُدِّروا على ايد تجار آسيويين من ناجاباتنام لآتشيه وجوهور و أسواق العبيد التانيه. فى سبتمبر 1687، صدّر الإنجليز 665 عبدًا من حصن سانت جورج فى مدراس. و فى الفترة بين 1694 و1696، لما اجوفرت الحرب جنوب الهند تانى، استورد أفرادٌ 3859 عبدًا من كورومانديل لسيلان. وقُدّر حجم تجارة العبيد النيديرلاندية فى المحيط الهندى بحوالى 15-30% من تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى، و هو أقل بقليل من تجارة العبيد عبر الصحراء الكبرى، ويتراوح حجمها بين مرة ونصف ل3 مرات حجم تجارة العبيد على ساحل السواحلى و البحر الأحمر و شركة الهند الغربية النيديرلاندية. حسب السير هنرى بارتل فرير (الذى كان عضو فى مجلس نائب الملك)، كان فيه ما يقدر بـ 8 أو 9&nbsp;عدد العبيد فى الهند مليون شخص سنة 1841. و كان حوالى 15% من سكان مالابار عبيداً. و اتلغت العبودية قانونى فى ممتلكات شركة الهند الشرقية حسب قانون العبودية الهندى سنة 1843.<ref name="Slavery" /> ==== جنوب شرق آسيا ==== {{Campaignbox Suppression of the Slave Trade}} تعرض سكان القبائل الجبلية فى [[الصين الهنديه|الهند الصينية]] للمطاردة المستمرة والاستعباد على ايد السياميين (التايلانديين) و الأناميين (الفيتناميين) والكمبوديين.<ref name="Bowie1996">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slavery in Nineteenth-Century Northern Thailand: Archival Anecdotes and Village Voices|صحيفة=Kyoto Review of Southeast Asia|مسار=https://www.academia.edu/785022|مؤلف=Bowie|الأول=Katherine A.|سنة=1996|ناشر=Yale University Southeast Asia Studies Monograph Series|المجلد=44|صفحات=16–33}}</ref> ووصف مراقب بريطانى حملة عسكرية سيامية فى لاوس سنة 1876 بأنها تحولت لغارات واسعة النطاق لاصطياد العبيد.<ref name="Bowie1996" /> و أظهر تعداد السكان اللى أُجرى سنة 1879 أن 6% من سكان سلطنة بيراك الماليزية كانو عبيدًا.<ref name="Abolition" /> وشكّل المستعبدون نحو تلتين السكان فى جزء من شمال بورنيو فى تمانينات القرن التسعتاشر.<ref name="Abolition" /> ==== أوقيانوسيا ==== كان للعبيد ( ''هى موكاي'' ) دور اجتماعى معترف به فى [[ماورى|مجتمع الماورى]] التقليدى فى نيوزيلندا. وحدثت [[Blackbirding|تجارة العبيد]] فى جزر المحيط الهادى واوستراليا، و بالخصوص فى القرن التسعتاشر. === اوروبا === {{Anti-Slavery Society Convention 1840|thumb|align=right|size=300px|caption=A painting of the 1840 [[World Anti-Slavery Convention]] at [[Exeter Hall]] in London<ref name="npg">{{Cite news |title=The Anti-Slavery Society Convention, 1840 – National Portrait Gallery |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw00028/The-Anti-Slavery-Society-Convention-1840 |access-date=February 11, 2021 |publisher=[[NPR]] |author-link=Benjamin Robert Haydon |first=Benjamin Robert |last=Haydon |year=1841 |location=London}} Donated by [[Anti-Slavery International|British and Foreign Anti-Slavery Society]] in 1880</ref>}}{{Main|Reparations for slavery}} ==== المانيا النازية ==== [[ملف:Buchenwald_Forced_Labor_Railroad_85877.jpg|تصغير|سجناء أُجبروا على العمل فى خط سكة حديد بوخنفالد-فايمار، 1943]] خلال [[الحرب العالميه التانيه]] ، المانيا النازية فعلى استعبدت حوالى 12 مليون شخص ، سواء دول اللى اعتبروا غير مرغوب فيهم أو مواطنى البلاد المحتلة، بنية معلنة لمعاملة دول ''الأونترمينشن'' (دون البشر) كطبقة عبيد دائمة من الكائنات الأدنى اللى ممكن استغلالها لحد الموت، واللى لا يملكون حقوق ولا وضع قانونى لأفراد العرق الآرى .<ref>{{استشهاد بخبر | date = May 30, 2001 | title = Nazi slave fund passes final hurdle | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1360426.stm | accessdate = February 6, 2021 }}</ref> جنب اليهود، طُبقت أشد سياسات الترحيل والعمل القسرى على سكان بولندا، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Forced Labour under Third Reich|مسار=http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20Two.pdf|تاريخ-الوصول=February 1, 2023|مؤلف=Beyer|الأول=John|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170403025028/http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20Two.pdf|تاريخ-الأرشيف=April 3, 2017|مؤلف2=Schneider|الأول2=Stephan}}</ref> و بيلاروس، و أوكرانيا، و روسيا. بحلول نهاية الحرب، اتقتل أو اترحل نصف سكان بيلاروس.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Holocaust in Belarus|مسار=https://www.facinghistory.org/resource-library/resistance-during-holocaust/holocaust-belarus#:~:text=Timothy%20Snyder%20estimates%20that%20%E2%80%9Chalf,entirely%20destroyed%20by%20the%20war.|تاريخ-الوصول=December 29, 2020|صحيفة=Facing History and Ourselves|تاريخ=May 12, 2020|اقتباس=The non-Jewish population was subjected to Nazi terror, too. Hundreds of thousands were deported to Germany as slave laborers, thousands of villages and towns were burned or destroyed, and millions were starved to death as the Germans plundered the entire region. Timothy Snyder estimates that 'half of the population of Soviet Belarus was either killed or forcibly displaced during World War II: nothing of the kind can be said of any other European country.'}}</ref> ==== الدول الشيوعية ==== [[ملف:Belomorkanal3.jpg|تصغير|عمال يُجبرون على جر الصخور لأعلى التل فى معسكرات العمل القسرى (الجولاج).]] أُرهق السجناء فى دى المعسكرات لحد الموت بسبب مزيج من حصص الإنتاج المفرطة، والوحشية الجسدية والنفسية، والجوع، وانعدام الرعاية الطبية، والبيئة القاسية. وقدّم [[الكسندر سولجنتسين|ألكسندر سولجينيتسين]] ، اللى نجا من ثمانى سنين من سجن الجولاج، شهادةً مباشره عن دى المعسكرات بنشر كتابه ''"أرخبيل الجولاج"'' ، واللى نال بعده [[جايزة نوبل فى الادب|جايزة نوبل فى الأدب]] . {{Sfn|Applebaum|2003}} ووصلت نسبة الوفيات 80% خلال الأشهر الأولى فى كتير من المعسكرات. و مات مئات الآلاف، ويمكن الملايين، نتيجةً مباشره للعمل القسرى تحت الحكم السوفيتى. [[Golfo Alexopoulos|جولفو أليكسوبولوس]] يقترح مقارنة العمل فى معسكرات العمل السوفيتية (الجولاج) بـ "أشكال تانيه من عمل العبيد" ويشير ل"عنف استغلال الإنسان" فى كتابه " ''المرض واللاإنسانية فى معسكرات العمل السوفيتية فى عهد ستالين'' ":<ref name=":1Illness">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Alexopoulos|الأول=Golfo|مسار=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300179415/illness-and-inhumanity-stalins-gulag|عنوان=Illness and Inhumanity in Stalin's Gulag|تاريخ=2017|ناشر=Yale University/The Hoover Institution|سلسلة=Yale University Press|مكان=New Haven, CT|صفحة=5}}</ref> <blockquote>معسكر الجولاج الستالينى، من نواحى كتيرة، كان أقرب لمعسكر عمل قسرى منه لمعسكر اعتقال، و أقرب لنظام عبودية منه لنظام سجون. و تظهر صورة العبد بكثرة فى أدب مذكرات الجولاج. وكما كتب فارلام شالاموف: ''"جعانين ومرهقين، كنا نتكئ على طوق حصان، فتظهر بثور دموية على صدورنا، ونسحب عربية مليانه بالحجارة على أرضية المنجم المائلة. كان الطوق هو نفسه اللى استخدمه المصريين القدام من زمن بعيد".'' أرى أن إجراء مقارنات تاريخية دقيقة ومدروسة بين العمل القسرى السوفيتى و أشكال '''العبودية''' التانيه يستحق اهتمام الباحثين. ف زى مع العبودية العالمية، وجد الجولاج شرعيته فى سردية مُفصّلة عن الاختلاف، تنطوى على افتراض الخطورة و الإدانة. و خلّفت أيديولوجية الاختلاف دى ، وعنف استغلال الإنسان، آثار باقية فى روسيا المعاصرة.</blockquote>المؤرخة آن أبلباوم فى مقدمة كتابها تكتب أن كلمة ''جولاج'' بقت تمثل ''"نظام العمل القسرى السوفيتى نفسه، بكل أشكاله و أنواعه"'' :<ref name=":1">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Applebaum|الأول=Anne|مسار=http://victimsofcommunism.org/gulag-an-introduction/|عنوان=Gulag: A History|تاريخ=2007|ناشر=Anchor|الفصل=Introduction|وصلة مؤلف=Anne Applebaum|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170905220152/http://victimsofcommunism.org/gulag-an-introduction/|تاريخ-الأرشيف=September 5, 2017}}</ref><blockquote>كلمة ''"جولاج"'' هيا اختصار لـ" ''غلافنوى أوبرافلينى لاغيري"'' (إدارة المعسكر الرئيسى)، هيا المؤسسة اللى كانت بتدير معسكرات الاعتقال السوفيتية. لكن مع مرور الوقت، بقت الكلمة تشير كمان لنظام العمل القسرى السوفيتى نفسه، بكل أشكاله و أنواعه: معسكرات العمل، ومعسكرات العقاب، والمعسكرات الجنائية والسياسية، ومعسكرات الستات، ومعسكرات الأطفال، ومعسكرات العبور. لكن إن "جولاج" بقت تعنى، على نطاق أوسع، النظام القمعى السوفيتى نفسه، مجموعة الإجراءات اللى وصفها ألكسندر سولجينيتسين ذات مرة بأنها "مفرمة لحومنا": الاعتقالات، والاستجوابات، والنقل فى عربات ماشية غير مُدفأة، والعمل القسرى، وتفريق الأسر، وسنين النفى، والوفيات المبكرة و مش الضرورية.</blockquote>مقدمة أبلباوم تعرض لانتقادات من الباحث فى شؤون معسكرات العمل السوفيتية (الجولاج)، ويلسون بيل، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Wilson Bell|مسار=https://tru.academia.edu/WilsonBell|صحيفة=[[Academia.edu]]}}</ref> حيث ذكر أن كتابها " ''باستثناء المقدمة'' ، يقدم نظرة عامة جيدة عن معسكرات العمل السوفيتية، ولكنه لم يقدم إطار تفسيرى يتجاوز نماذج [[الكسندر سولجنتسين|سولجينيتسين]] ".<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New directions in Gulag studies: a roundtable discussion|صحيفة=Canadian Slavonic Papers|مسار=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00085006.2017.1384665|مؤلف=Barenberg|الأول=Alan|تاريخ=November 14, 2017|المجلد=59|العدد=3–4|صفحة=2|url-access=subscription|مؤلف2=Bell|مؤلف3=Kinnear|مؤلف4=Maddox|مؤلف5=Viola|الأول2=Wilson T.|الأول3=Sean|الأول4=Steven|الأول5=Lynne|s2cid=165354205|دوي=10.1080/00085006.2017.1384665}}</ref> ==== رومانيا ==== استُعبد [[غجر|شعب الروما]] فى رومانيا. دى كانت أطول فترة عبودية فى اوروبا.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Feature - Roma and Gypsy Slavery|مسار=https://www.travellerstimes.org.uk/features/feature-roma-and-gypsy-slavery|تاريخ-الوصول=June 21, 2026|صحيفة=Travellerstimes.org.uk}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Wallachia and Moldavia - The Council of Europe|مسار=https://www.coe.int/t/dg4/education/roma/source/fs2/2.2_wallachia-moldavia_english.pdf|صحيفة=Coe.int}}</ref> == العبودية المعاصرة == [[ملف:Maps_Global_Slavery_Index_2024.svg|تصغير|402x402بك|نسبة انتشار العبودية فى العصر الحديث، كنسبة مئوية من السكان، حسب البلد (2024)]] مع ان العبودية محظورة دلوقتى فى كل البلاد باستثناء أفغانستان ، <ref name="giwps-20260130">{{استشهاد ويب|عنوان=The Taliban's New Criminal Regulation Legalizes Slavery, Violence, and Repression of Women|مسار=https://giwps.georgetown.edu/2026/01/30/taliban-regulation-legalizes-slavery-violence-repression-women/|ناشر=Georgetown University|تاريخ-الوصول=26 April 2026|صحيفة=Georgetown Institute for Women, Peace and Security|مكان=Washington D.C.|تاريخ=30 January 2026|مؤلف=Ahmadi|الأول=Belquis|لغة=en-us|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260203175856/https://giwps.georgetown.edu/2026/01/30/taliban-regulation-legalizes-slavery-violence-repression-women/|تاريخ-الأرشيف=3 February 2026}}</ref> لكن عدد العبيد اليوم يتقدر بما بين 12&nbsp;مليون و29.8&nbsp;مليون.<ref name="Forced labour – Themes">{{استشهاد ويب|عنوان=Forced labour – Themes|مسار=http://www.ilo.org/global/Themes/Forced_Labour/lang--en/index.htm|ناشر=[[International Labour Organization]]|تاريخ-الوصول=March 14, 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100209072059/http://www.ilo.org/global/Themes/Forced_Labour/lang--en/index.htm|تاريخ-الأرشيف=February 9, 2010}}</ref><ref name="WFF">{{استشهاد ويب|عنوان=Inaugural Global Slavery Index Reveals More Than 29 Million People Living In Slavery|مسار=http://www.globalslaveryindex.org/category/press-release/|تاريخ-الوصول=October 17, 2013|صحيفة=Global Slavery Index 2013|تاريخ=October 4, 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160407232555/http://www.globalslaveryindex.org/category/press-release/|تاريخ-الأرشيف=April 7, 2016}}</ref> حسب لتعريف واسع للعبودية، كان فيه 27&nbsp;عدد المستعبدين مليون شخص سنة 1999، منتشرين فى كل اماكن العالم. {{Sfn|Bales|1999}} و سنة 2005، قدمت [[منظمة العمل الدوليه|منظمة العمل الدولية]] تقدير وصل 12.3 مليون شخص.&nbsp;مليون عامل قسرى.<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=A Global Alliance Against Forced Labour|ناشر=International Labour Organisation|سنة=2005|isbn=978-92-2-115360-3}}</ref> كما قدم سيدهارث كارا تقدير قدره 28.4&nbsp;عدد العبيد مليون شخص فى نهاية سنة 2006، مقسمين ل3 فئات: العمل القسرى / عبودية الديون (18.1&nbsp;مليون)، والعمل القسرى (7.6&nbsp;مليون)، والعبيد المحلات بهم (2.7&nbsp;مليون).<ref name="Dhaliwal"/> تقدم كارا نموذج ديناميكى لحساب عدد العبيد فى العالم كل عام، بتقدير 29.2 مليون.&nbsp;مليون فى نهاية سنة 2009. [[ملف:Mali1974-151_hg.jpg|تصغير|مجتمع [[طوارق|الطوارق]] تقليدى يتسم بالتسلسل الهرمى، بدءاً من النبلاء، مرور بالتابعين، وصول لالعبيد اصحاب البشرة الداكنة.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Fortin | first = Jacey | title = Mali's Other Crisis: Slavery Still Plagues Mali, And Insurgency Could Make It Worse | work = International Business Times | date = January 16, 2013 | url = http://www.ibtimes.com/malis-other-crisis-slavery-still-plagues-mali-insurgency-could-make-it-worse-1017280 }}</ref>]] حسب تقرير صادر عن [[هيومن رايتس ووتش|منظمة هيومن رايتس ووتش]] سنة 2003، تشير التقديرات لأن 15&nbsp;يعمل ملايين الأطفال فى الهند فى ظروف أشبه بالعبودية لسداد ديون أسرهم، و هما يعيشو تحت عبودية الديون.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Coursen-Neff | first = Zama | last2 = Tribune | first2 = International Herald | date = January 30, 2003 | title = For 15 million in India, a childhood of slavery | work = [[The New York Times]] | url = https://www.nytimes.com/2003/01/30/opinion/IHT-meanwhile-for-15-million-in-india-a-childhood-of-slavery.html | accessdate = February 11, 2021 | issn = 0362-4331 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Child Slaves Abandoned to India's Silk Industry|مسار=https://www.hrw.org/news/2003/01/23/child-slaves-abandoned-indias-silk-industry|ناشر=[[Human Rights Watch]]|تاريخ-الوصول=February 11, 2021|تاريخ=January 23, 2003}}</ref> [[سلافوى جيجك|سلافوى جيجيك]] يؤكد أن أشكال جديدة من العبودية المعاصرة قد نشأت فى فتره ما بعد الحرب الباردة [[راسماليه|للرأسمالية]] العالمية، بما فيها حرمان العمال المهاجرين من الحقوق المدنية الأساسية فى [[شبه الجزيره العربيه|شبه الجزيرة العربية]] ، و السيطرة الكاملة على العمال فى مصانع الاستغلال الآسيوية، واستخدام العمل القسرى فى استغلال الموارد الطبيعية فى [[وسط افريقيا]] .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Žižek|الأول=Slavoj|مسار=https://books.google.com/books?id=POZFDwAAQBAJ&pg=PA29|عنوان=The Courage of Hopelessness: A Year of Acting Dangerously|تاريخ=2018|ناشر=Melville House|صفحة=29|وصلة مؤلف=Slavoj Žižek|تاريخ-الوصول=July 11, 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200727165255/https://books.google.com/books?id=POZFDwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA29|تاريخ-الأرشيف=July 27, 2020|url-status=live|عبر=[[Google Books]]|isbn=978-1-61219-003-7}}</ref> === توزيع === وزارة الخارجية الامريكانيه فى يونيه 2013، أصدرت تقرير عن العبودية، صنّفت فيه روسيا والصين و أوزبكستان ضمن أسوأ الدول انتهاك، كوبا و ايران و كوريا الشمالية والسودان وسوريا وزيمبابوى جت فى اقل المستويات. القائمة كمان شملت الجزائر وليبيا والسعودية والكويت، من 21 دولة.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://rendezvous.blogs.nytimes.com/2013/06/20/27-million-people-said-to-live-in-modern-slavery/?_r= | work = [[The New York Times]] | title = 27 Million People Said to Live in 'Modern Slavery' | date = June 20, 2013 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | url = http://usnews.nbcnews.com/_news/2013/06/19/19042103-modern-day-slavery-state-dept-says-millions-of-human-trafficking-victims-go-unidentified | accessdate = February 12, 2021 | first = Matthew | last = DeLuca | title = 'Modern-day slavery': State Dept. says millions of human trafficking victims go unidentified | publisher = [[NBC News]] | date = June 19, 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130623030127/http://usnews.nbcnews.com/_news/2013/06/19/19042103-modern-day-slavery-state-dept-says-millions-of-human-trafficking-victims-go-unidentified | archivedate = June 23, 2013 }}</ref> فى الكويت اكتر من 600 ألف عاملة منزلية مهاجرة معرضات لخطر العمل القسرى، و بيتربطو قانونى بأصحاب عملهن اللى غالب ما يصادرون جوازات سفرهن بطريقة غير شرعية.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Sebastian | first = Clare | title = She escaped domestic slavery, now she helps other survivors | url = https://www.cnn.com/2018/07/30/world/francisca-awah-tip-report-hero/index.html | accessdate = February 7, 2021 | publisher = CNN | date = July 30, 2018 }}</ref> و سنة 2019، تم الكشف عن أسواق للرقيق عبر الإنترنت على تطبيقات زى إنستغرام.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Pinnell | first = Owen | last2 = Kelly | first2 = Jess | title = Kuwait moves on Instagram slave traders after BBC investigation | url = https://www.bbc.com/news/technology-50266663 | accessdate = February 7, 2021 | publisher = [[BBC News]] | date = November 1, 2019 }}</ref> فى إطار الاستعدادات [[كاس العالم 2022|لكأس العالم 2022 فى قطر]] ، واجه آلاف النيباليين، اللى بيشكلو اكبر مجموعة من العمال، استغلال تمثل فى حرمانهم من أجورهم، ومصادرة وثائقهم، ومنعهم من مغادرة أماكن عملهم.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Qatar's World Cup 'slaves' | url = https://www.theguardian.com/world/2013/sep/25/revealed-qatars-world-cup-slaves | last = Pattisson | first = Pete | date = 2013-09-25 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130926223628/http://www.theguardian.com/world/2013/sep/25/revealed-qatars-world-cup-slaves | archivedate = 26 Sep 2013 | accessdate = 2024-01-16 }}</ref> و سنة 2016، منحت الامم المتحده قطر مهلة 12 شهر لإنهاء استغلال العمال المهاجرين، و إلا ستواجه تحقيق.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Booth | first = Robert | title = UN gives Qatar a year to end forced labour of migrant workers | url = https://www.theguardian.com/world/2016/mar/24/un-gives-qatar-year-end-forced-labour-migrant-workers | accessdate = February 7, 2021 | work = [[The Guardian]] | date = March 24, 2016 }}</ref> مؤسسة "ووك فري" سنة 2018أفادت بأن العبودية فى المجتمعات الغربية الغنية اكتر انتشارو ده كان يُعتقد قبل كده ،بالخصوص فى امريكا وبريطانيا العظمى، حيث فيه فيهم 403,000 عبد (واحد من كل 800) و136,000 عبد على التوالى. وصرح أندرو فورست، مؤسس المنظمة، قائل: "امريكا من اكتر دول العالم تقدم، بس فيه بيها اكتر من 400,000 عبد معاصر يشتغلو فى ظروف عمل قسرية." <ref>{{استشهاد بخبر | last = Helmore | first = Edward | date = July 19, 2018 | title = Over 400,000 people living in 'modern slavery' in U.S., report finds | url = https://www.theguardian.com/world/2018/jul/19/us-modern-slavery-report-global-slavery-index | work = [[The Guardian]] | accessdate = July 21, 2018 }}</ref> ويتقدر أن 40.3&nbsp;يُستعبد ملايين الأشخاص حول العالم، وكوريا الشمالية صاحبة اكبر عدد من العبيد بواقع 2.6 مليون شخص.&nbsp;مليون (واحد من كل عشرة). من ما بيتقدر بحوالى 40.3 مليون شخص يعيشو فى عبودية معاصرة، 71% منهم ستات و29% رجال. ووجد التقرير أن من دول الـ 40.3 مليون، 15.4 مليون فى جوازات قسرية و24.9 مليون فى أعمال قسرية .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Global Slavery Index|مسار=https://www.globalslaveryindex.org/2018/findings/highlights/|تاريخ-الوصول=June 20, 2022|صحيفة=globalslaveryindex.org}}</ref> وتُاتعرف المؤسسة العبودية المعاصرة بأنها "حالات استغلال مايقدرش الشخص رفضها أو مغادرتها بسبب التهديدات أو العنف أو الإكراه أو إساءة استخدام السلطة أو الخداع".<ref>{{استشهاد بخبر | last = Tutton | first = Mark | date = July 19, 2018 | title = Modern slavery in developed countries more common than thought | url = https://www.cnn.com/2018/07/19/world/global-slavery-index-2018/index.html | publisher = [[CNN]] | accessdate = July 21, 2018 }}</ref> ==== الصين ==== فى مارس 2020، كُشف عن استغلال الحكومة الصينية لأقلية [[اويجور|الايجور]] فى أعمال السخرة جوه مصانع تستغل العمال. و حسب لتقرير نشره ساعتها المعهد الأسترالى للسياسة الاستراتيجية (ASPI) ، ف تم تهجير ما يقلش عن 80 ألف ايجورى قسر من منطقة شينجيانج ، واستُخدموا فى أعمال السخرة فى 27 مصنع على الأقل تبع شركات كبرى.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Uyghurs for Sale|مسار=https://www.aspi.org.au/report/uyghurs-sale|تاريخ-الوصول=January 20, 2021|صحيفة=Australian Strategic Policy Institute|تاريخ=February 2020|مؤلف=Xu|الأول=Vicky Xiuzhong|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200824215335/https://www.aspi.org.au/report/uyghurs-sale|تاريخ-الأرشيف=August 24, 2020|مؤلف2=Cave|مؤلف3=Leiboid|مؤلف4=Munro|مؤلف5=Ruser|الأول2=Danielle|الأول3=James|الأول4=Kelsey|الأول5=Nathan}}</ref> و حسب لمركز موارد الأعمال و حقوق الإنسان، فقد استوردت شركات زى أبركرومبى آند فيتش ، [[اديداس|وأديداس]] ، [[امازون (شركه)|وأمازون]] ، [[آپل (شركه)|وآبل]] ، وبى إم دبليو، [[بى ام دبليو|وفيلا]] ، وغاب ، [[جاب|و إتش]] [[اتش اند ام|آند إم]] ، و إنديتكس ، وماركس آند سبنسر ، [[نايك|ونايكى]] ، ونورث فيس ، [[بوما|وبوما]] ، وبى فى إتش ، وسامسونج، [[سامسونج|ويونيكلو]] ، منتجاتها من دى المصانع قبل نشر تقرير المعهد الأسترالى للسياسة الاستراتيجية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=China: 83 major brands implicated in report on forced labour of ethnic minorities from Xinjiang assigned to factories across provinces; Includes company responses – Business & Human Rights Resource Centre|مسار=https://www.business-humanrights.org/|صحيفة=business-humanrights.org}}</ref> ==== ليبيا ==== خلال الحرب الأهلية الليبية التانيه ، ابتدا الليبيون باختطاف مهاجرين من افريقيا جنوب الصحراء الكبرى كانو يحاولو الوصول لاوروبا عبر ليبيا، وبيعهم فى أسواق العبيد أو احتجازهم كرهائن مقابل فدية و كتير تتعرض الستات للاغتصاب، ويُستعبدن جنسى ، أو يُبَعن ل[[بيت الدعارة|بيوت الدعارة]] .<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.bbc.com/news/world-africa-39567632 | title = African migrants 'sold in slave markets' | date = April 11, 2017 | publisher = BBC News }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | date = April 12, 2017 | publisher = [[Nation Media Group]] | url = http://www.nation.co.ke/news/africa/African-migrants-sold-as-slaves-in-Libya-/1066-3886812-5hy4xoz/index.html | title = African migrants sold as 'slaves' for $200 in Libya | agency = [[Agence France-Presse]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170412082356/http://www.nation.co.ke/news/africa/African-migrants-sold-as-slaves-in-Libya-/1066-3886812-5hy4xoz/index.html | archivedate = April 12, 2017 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=West African migrants are kidnapped and sold in Libyan slave markets|مسار=https://boingboing.net/2017/04/11/international-organization-for.html|صحيفة=[[Boing Boing]]|تاريخ=April 11, 2017|مؤلف=Doctorow|الأول=Cory|وصلة مؤلف=Cory Doctorow|تاريخ-الوصول=2026-07-09|تاريخ-الأرشيف=2019-04-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190402084956/https://boingboing.net/2017/04/11/international-organization-for.html|url-status=dead}}</ref> و يعانى الأطفال المهاجرون من سوء المعاملة والاغتصاب فى ليبيا.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.bbc.com/news/world-africa-39109585 | title = Libya exposed as child migrant abuse hub | first = Paul | last = Adams | date = February 28, 2017 | publisher = [[BBC News]] }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Immigrant Women, Children Raped, Starved in Libya's Hellholes: Unicef|مسار=http://alwaght.com/en/News/89562/Immigrant-Women,-Children-Raped,-Starved-in-Libya%E2%80%99s-Hellholes-Unicef|تاريخ-الوصول=November 19, 2017|صحيفة=::ALWAGHT|تاريخ=February 28, 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190330130812/http://alwaght.com/en/News/89562/Immigrant-Women%2C-Children-Raped%2C-Starved-in-Libya%E2%80%99s-Hellholes-Unicef|تاريخ-الأرشيف=March 30, 2019}}</ref> [[موريتانيا]] كانت آخر دولة تلغى العبوديه (سنة 1981)، وبيتقدر أن 20% من سكانها اللى عددهم 3 ملايين انسان يُستعبدون كعمالة قسرية، <ref name="BBC"/><ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1458_abolition/page4.shtml | title = The Abolition season on BBC World Service | publisher = [[BBC News]] | accessdate = August 29, 2010 }}</ref><ref name="cnnmauritania">{{استشهاد بخبر | url = http://www.cnn.com/interactive/2012/03/world/mauritania.slaverys.last.stronghold/index.html | title = Slavery's last stronghold | first = John D. | last = Sutter | date = March 2012 | accessdate = May 28, 2012 | publisher = [[CNN]] }}</ref> حيث بيعتبر [[حراطين|الحراطين]] السود عبيدًا، فى الوقت نفسه بيعتبر البربر والعرب مالكين لهم.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Mauritania|مسار=https://www.genocidewatch.com/mauritania|تاريخ-الوصول=2025-03-07|صحيفة=genocidewatch|لغة=en}}</ref> جُرِّم العبوديه فى موريتانيا فى اغسطس/آب 2007.<ref name="BBC" /> بس، ورغم حظر العبوديه كممارسة قانونى سنة 1981، لم بيعتبر امتلاك العبيد جريمة لحد سنة 2007.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://thecnnfreedomproject.blogs.cnn.com/2012/03/17/un-there-is-hope-for-mauritanias-slaves/ | publisher = [[CNN]] | title = UN: There is hope for Mauritania's slaves | date = March 17, 2012 | accessdate = January 3, 2014 | archivedate = March 23, 2022 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220323013339/https://thecnnfreedomproject.blogs.cnn.com/2012/03/17/un-there-is-hope-for-mauritanias-slaves/ }}</ref> ورغم هروب كتير من العبيد أو تحريرهم من سنة 2007، {{As of|2012}} <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Anti-slavery law still tough to enforce|مسار=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2012/12/11/anti-slavery-law-still-tough-enforce|تاريخ-الوصول=February 6, 2021|صحيفة=[[The New Humanitarian]]|تاريخ=December 11, 2012}}</ref> لم يُحكم إلا على مالك عبيد واحد بالسجن. ==== كوريا الشمالية ==== ==== تايوان ==== عدد العمال المهاجرين فى تايوان بيتقدر بحوالى 660 ألف عامل سنة 2018، و أفادت التقارير أنهم يواجهون ظروف شبيهة بالعبودية، بتشمل الاعتداء الجنسى فى قطاع العمل المنزلى <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Modern day slavery|مسار=https://www.columban.org.fj/media-and-publications/the-far-east-magazine/archive/2018/the-far-east-january/february-2018/modern-day-slavery|تاريخ-الوصول=2024-05-19|صحيفة=[[Missionary Society of St. Columban]]|تاريخ=2018-01-25|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240522092216/https://www.columban.org.fj/media-and-publications/the-far-east-magazine/archive/2018/the-far-east-january/february-2018/modern-day-slavery|تاريخ-الأرشيف=May 22, 2024|url-status=dead|اقتباس="Many of them are locked in the house of their Taiwanese employers, never allowed to have a day off, and virtually under the control of their employer," Fr O’Neill said. "Some are also victims of sexual abuse – raped by the husband who is their employer. They run away and become undocumented workers, then they are lured by the illegal brokers to find work. Some of them end up in brothels and become victims of sex trafficking."}}</ref> والعمل القسرى فى قطاع صيد الأسماك.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Greenpeace Condemns Biden Administration's Top Tier Ranking of Taiwan in latest Trafficking in Persons Report|مسار=https://www.greenpeace.org/usa/news/greenpeace-condemns-biden-administrations-top-tier-ranking-of-taiwan-in-latest-trafficking-in-persons-report/|تاريخ-الوصول=2024-05-19|صحيفة=[[Greenpeace]]|تاريخ=2023-06-15|لغة=en-US}}</ref> و تايوان من الدول القليلة فى العالم اللى تسمح قانون لوسطاء العمل بتقاضى أجور من العمال المهاجرين مقابل خدمات تُغطّى فى أماكن تانيه من قِبل أصحاب العمل ضمن تكاليف الموارد البشرية.<ref name=":02">{{استشهاد ويب|عنوان=Debt Bondage in Space, and Taiwan|مسار=https://thediplomat.com/2023/10/debt-bondage-in-space-and-taiwan/|صحيفة=The Diplomat|تاريخ=October 31, 2023|مؤلف=Peter Bengtsen|لغة=en-US}}</ref> كما أفادت بعض التقارير أن بعض الجامعات التايوانية خدعت طلاب من [[اسواتينى|إسواتينى]] <ref>{{استشهاد بخبر | date = 20 November 2018 | title = Swaziland: Students in Taiwan Forced to Work 'Like Slaves' in Frozen Chicken Factory | url = https://allafrica.com/stories/201811200377.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181120141436/https://allafrica.com/stories/201811200377.html | archivedate = 20 November 2018 | work = [[AllAfrica]] }}</ref> [[اوجندا|و اوجاندا]] [[سريلانكا|وسريلانكا،]] و أجبرتهم على العمل القسرى فى المصانع مقابل رسوم البرامج الجامعية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Exploitation cases of Sri Lankan students in Taiwan expose education sector flaws|مسار=https://themorning.lk//articles/188339|تاريخ-الوصول=2024-05-20|صحيفة=[[The Morning (Sri Lanka)]]|تاريخ=2022-02-10|مؤلف=Huang Rongwen|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240522092218/https://www.themorning.lk/articles/188339|تاريخ-الأرشيف=May 22, 2024|مكان-النشر=[[National Changhua University of Education]]|url-status=dead}}</ref> و سنة 2007، أصرّت بعض الجمعيات الخيرية على أن ستاتً أجنبيات، معظمهن من الصين و جنوب شرق آسيا، يُجبرن على ممارسة الدعارة، رغم ان الشرطة المحلية فى [[تاينان]] نفت ذلك، وقالت إنهن جئن لتايوان عمدًا "لبيع الجنس".<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Officials divided on sex slave issue|مسار=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2007/05/23/2003362069|تاريخ-الوصول=2024-05-22|صحيفة=[[Taipei Times]]|تاريخ=2007-05-23|مؤلف=Max Hirsch}}</ref> رغم إلغاء العبوديه رسمى فى ستينات القرن العشرين، لسه العبوديه فى اليمن مشكلة خطيرة تزاد بسبب الصراع المستمر وعدم الاستقرار الاجتماعى والاقتصادى. وتشير التقديرات لأن 85 ألف شخص ما زالوا مستعبدين لحد سنة 2022. و اتُهمت ميليشيات الحوثى المدعومة من ايران بإعادة إحياء أنظمة العبوديه التقليدية. وتشير التقارير لأن اكتر من 1800 يمنى أُجبروا على العمل القسرى على ايد قادة حوثيين بارزين، حيث يقسم الحوثيين المجتمع لطبقات هرمية من السادة والعبيد.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Exclusive - Houthis Restore Slavery in Yemen|مسار=https://english.aawsat.com/home/article/1810456/exclusive-houthis-restore-slavery-yemen|تاريخ-الوصول=2024-10-23|صحيفة=english.aawsat.com|لغة=en}}</ref><ref name="tj-yemen">{{استشهاد ويب|عنوان="Henry Srebrnik: The world ignores slavery in Yemen"|مسار=https://tj.news/tj-comment/henry-srebrnik-the-world-ignores-slavery-in-yemen|تاريخ-الوصول=October 24, 2024|صحيفة=Telegraph-Journal|تاريخ=February 4, 2024|مؤلف=Srebrnik|الأول=Henry}}</ref> و بيشمل ده العبوديه الحديث أشكال مختلفة، زى العمل القسرى، والاستغلال الجنسى، والاتجار بالبشر، وتجنيد الأطفال.<ref name="mideast-yemen">{{استشهاد ويب|عنوان=Yemen's Houthis and STC accused of forcing Ethiopian women into 'sexual slavery'|مسار=https://www.middleeasteye.net/news/yemen-ethiopia-women-forced-houthis-stc-sexual-slavery|تاريخ-الوصول=2024-10-23|صحيفة=Middle East Eye|لغة=en}}</ref> ومن الفئات السكانية الاكتر عرضة للخطر مجتمع المحمشين، والمهاجرون الإثيوبيون، و الأطفال اللى يتعرضون لتمييز واستغلال شديدين.<ref name="tj-yemen" /><ref name="mideast-yemen" /> و رغم الحظر القانونى للرق فى اليمن، لكن إنفاذه ضعيف بسبب عدم الاستقرار السياسى والحرب الأهلية المستمرة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Yemen|مسار=https://antislaverylaw.ac.uk/country/yemen/|تاريخ-الوصول=2024-10-23|صحيفة=Antislavery in Domestic Legislation|لغة=en-US}}</ref> سجلت المنظمات الدولية دى الانتهاكات،و ده بيركز على الحاجة لتدخلات أقوى لمكافحة العبوديه والاتجار بالبشر فى المنطقة.<ref name="mideast-yemen" /> === الاقتصاد === العبيد الامريكان فى الجنوب الامريكانى قبل الحرب الأهلية كانو بيتباعو بحوالى 40 ألف دولار (بعد تعديل التضخم)، ممكن شراء عبد اليوم مقابل 90 دولار بس، ده يخللى استبداله اكتر اقتصادية من توفير الرعاية طويلة الأجل.<ref name="Economics and Slavery">{{استشهاد ويب|عنوان=Economics and Slavery|مسار=http://www.du.edu/korbel/hrhw/researchdigest/slavery/economic.pdf|ناشر=Du.edu|تاريخ-الوصول=August 18, 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131020104039/http://www.du.edu/korbel/hrhw/researchdigest/slavery/economic.pdf|تاريخ-الأرشيف=October 20, 2013|url-status=dead}}</ref> تعتبر تجارة العبيد صناعة بمليارات الدولارات، حيث تُقدّر قيمتها بما يوصل ل35 مليون دولار.&nbsp;يتم توليد مليارات سنوى.<ref name="investvine">{{استشهاد ويب|عنوان=Modern day slavery in Southeast Asia: Thailand and Cambodia|مسار=http://investvine.com/modern-day-slavery-in-southeast-asia-thailand-and-cambodia/|تاريخ-الوصول=July 24, 2013|صحيفة=Inside Investor|تاريخ=July 23, 2013|مؤلف=Bradford|الأول=Laurence|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150323032459/http://investvine.com/modern-day-slavery-in-southeast-asia-thailand-and-cambodia/|تاريخ-الأرشيف=March 23, 2015}}</ref> === الاتجار بالبشر === استدراج ضحايا الاتجار بالبشر فى العاده يتم عن طريق الخداع والمكر ( زى عرض عمل وهمى، أو عرض هجرة وهمى، أو عرض جواز وهمى)، أو بيعهم من قبل أفراد أسرهم، أو تجنيدهم من قبل عبيد سابقين، أو اختطافهم مباشره. ويُجبر الضحايا على الدخول فى حالة "عبودية الديون" بالإكراه والخداع والاحتيال والترهيب والعزل والتهديد والقوة البدنية أو لحد إجبارهم على تناول المخدرات للسيطرة عليهم.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Trafficking FAQs – Amnesty International USA|مسار=http://www.amnestyusa.org/violence-against-women/end-human-trafficking/trafficking-faq/page.do?id=1108432&n1=3&n2=39&n3=738|ناشر=[[Amnesty International]]|تاريخ-الوصول=August 29, 2010|تاريخ=March 30, 2007|مسار-الأرشيف=http://arquivo.pt/wayback/20090708085725/http://www.amnestyusa.org/violence-against-women/end-human-trafficking/trafficking-faq/page.do?id=1108432&n1=3&n2=39&n3=738|تاريخ-الأرشيف=July 8, 2009}}</ref> و حسب لبحث عملته الحكومة الامريكانيه سنة 2006، يُتاجر كل سنه بحوالى 800 ألف شخص عبر الحدود الوطنية، وده لا يشمل ملايين الأشخاص اللى يُتاجر بهم جوه بلادهم. وتشير دراسة عملتها وزارة الخارجية الامريكانيه سنة 2008 لأن حوالى 80% من ضحايا الاتجار عبر الحدود هم من الستات والفتيات، و أن ما يوصل ل50% منهم قاصرون.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Lost Daughters – An ongoing tragedy in Nepal|مسار=https://womennewsnetwork.net/2008/12/05/lostdaughternepal808/|تاريخ-الوصول=February 6, 2021|صحيفة=Women News Network|تاريخ=December 5, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180612162847/https://womennewsnetwork.net/2008/12/05/lostdaughternepal808/|تاريخ-الأرشيف=June 12, 2018|url-status=dead}}</ref> غالبية ضحايا الاتجار بالبشر هن من الستات اللى يُجبرن على ممارسة الدعارة (وفى الحالة الممارسه دى دى بتتسمما الاتجار الجنسى)، لكن الضحايا يشملو كمان الرجال والستات و الأطفال اللى يُجبرون على العمل اليدوى .<ref name="state. gov">{{استشهاد ويب|عنوان=US State Department Trafficking report|مسار=https://2001-2009.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2005/46606.htm|ناشر=State.gov|تاريخ-الوصول=August 29, 2010}}</ref> و علشان لطبيعة اللى مش قانونية للاتجار بالبشر، نطاقه مش معروف. وبيتقدر تقرير حكومى أمريكى، اتنشر سنة 2005، أن حوالى 700,000 شخص حول العالم يُتاجر بهم عبر الحدود سنوى. ولا يشمل ده الرقم دول اللى يُتاجر بهم داخلى.<ref name="state. gov" /> وكشفت دراسة تانيه أن يقارب من 1.5&nbsp;يتم الاتجار بملايين الأشخاص داخلى أو دولى كل عام، منهم حوالى 500 ألف ضحية للاتجار بالجنس.<ref name="Dhaliwal"/> == حركة إلغاء العبودية == العبودية، بشكل أو بآخر، اتوجدت عبر التاريخ البشرى المسجل&nbsp;– زى ما هو الحال فى فترات مختلفة، كان فيه حركات لتحرير مجموعات كبيرة أو متميزة من العبيد. === العصور القديمة === الامبراطور [[اشوكا|أشوكا]] ، اللى حكم إمبراطورية موريا فى [[شبه القاره الهنديه|شبه القارة الهندية]] من سنة 269 ل232 قبل الميلاد، لغا تجارة العبيد، لكنه ما لغاش العبوديه نفسها.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Religions and the abolition of slavery – a comparative approach|مسار=http://www2.lse.ac.uk/economicHistory/Research/GEHN/GEHNPDF/Conf10_ClarenceSmith.pdf|تاريخ-الوصول=August 28, 2013|مؤلف=Clarence-Smith|الأول=William|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170329055714/http://www.lse.ac.uk/economicHistory/Research/GEHN/GEHNPDF/Conf10_ClarenceSmith.pdf|تاريخ-الأرشيف=March 29, 2017}}</ref> أما سلالة تشين ، اللى حكمت الصين من سنة 221 ل206 قبل الميلاد، فقد ألغت العبوديه وشجعت على نبذ نظام القنانة. بس، اتلغت كتير من قوانينها عند سقوط السلالة.<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Earth and Its Peoples: A Global History|ناشر=[[Cengage Learning]]|سنة=2009|صفحة=165|isbn=978-0-618-99238-6}}</ref> بعدين لغا [[وانج مانج|وانج مانغ]] العبوديه تانى فى الصين سنة 17 ميلادى، لكنه أعاد العمل به بعد اغتياله.<ref name="Greenwood Publishing Group">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Encyclopedia of Antislavery and Abolition|ناشر=[[Greenwood Publishing Group]]|سنة=2011|صفحة=155|isbn=978-0-313-33143-5}}</ref> === الأمريكتين === الاستعمار الإسبانى للأمريكتين أثار نقاش حول حق استعباد السكان الأصليين. و كان من أبرز منتقدين العبودية فى المستعمرات الإسبانية فى العالم الجديد المبشر و الأسقف الإسبانى [[بارتولومى دى لاس كاساس]] ، اللى كان أول من سجل سوء معاملة الاوروبيين وقسوتهم تجاه السكان الأصليين للأمريكتين.<ref>{{Cite encyclopedia|موسوعة=Encyclopedia Britannica|مسار=https://www.britannica.com/biography/Bartolome-de-Las-Casas|تاريخ-الوصول=February 13, 2021|مؤلف=Dussel|الأول=Enrique|تاريخ=January 4, 2021|وصلة مؤلف=Enrique Dussel|الفصل=Bartolomé de Las Casas}}</ref> [[ملف:Liberty-from-behind-2024.jpg|تصغير|اتصمم [[تمثال الحريه|تمثال الحرية]] على ايد المناضل الفرنساوى المناهض للعبودية [[ادوارد يفبفر|إدوارد رينيه دى لابولاى]] لإحياء ذكرى نهاية العبودية فى امريكا.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Jacobs | first = Julia | date = May 15, 2019 | title = New Statue of Liberty Museum Illuminates a Forgotten History | url = https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240621055727/https://www.nytimes.com/2019/05/15/arts/design/statue-of-liberty-museum.html | archivedate = June 21, 2024 | accessdate = April 19, 2026 | work = The New York Times | language = en-US }}</ref> كان التصميم الأولى يُظهرها هيا تحمل سلسلة مكسورة فى يدها اليسرى، لكن الممولين الامريكان عارضوا فكرة أن يُقر التمثال بالعبودية؛ علشان كده أبقى النحات [[فريديريك اوجست بارتولدى|بارتولدى]] على السلاسل عند قدميها (كما هو موضح فى الصورة) واللى يا دوبك تُرى.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Statue of Liberty Wears Chains and Shackles Honoring Freed Slaves | url = https://www.laprogressive.com/racism/statue-of-liberty-wears-chains-and-shackles | accessdate = April 19, 2026 | work = LA Progressive }}</ref>]] فى امريكا، كل الولايات الشمالية ألغت العبودية بحلول سنة 1804، و كانت نيوجيرسى آخر الولايات اللى اتخذت ده الإجراء.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Green|الأول=Howard L.|مسار={{google books |plainurl=y |id=plHxL2XIKloC|page=84}}|عنوان=Words that Make New Jersey History: A Primary Source Reader|تاريخ=1995|ناشر=Rutgers University Press|صفحة=84|اقتباس=1804: With passage of the law excerpted here, New Jersey became the last state in the North to abolish slavery.|isbn=978-0-8135-2113-8}}</ref> و أسفر ضغط دعاة إلغاء العبودية عن سلسلة من الخطوات الصغيرة نحو التحرير. بعد دخول قانون حظر استيراد العبيد التنفيذ فى 1 يناير 1808، مُنع استيراد العبيد لامريكا، <ref>{{استشهاد بخبر | last = Foner | first = Eric | date = December 30, 2007 | title = Opinion {{!}} Forgotten Step Toward Freedom (Published 2007) | work = [[The New York Times]] | url = https://www.nytimes.com/2007/12/30/opinion/30foner.html | accessdate = February 6, 2021 | issn = 0362-4331 }}</ref> لكن لم يُحظر تجارة العبيد الداخلية ، ولا المشاركة فى تجارة العبيد الدولية الخارجية. استمرت العبودية القانونية بره الولايات الشمالية، لكن دعاة إلغاء العبودية لعبو دور فاعل فى معارضتها بدعم "السكك الحديد السرية" ، و وقعت اشتباكات عنيفة بين الامريكان المناهضين للعبودية و المؤيدين لها، بما فيها "كانساس الدامية" ، هيا سلسلة من النزاعات السياسية والمسلحة فى الفترة من 1854 ل1858 حول اذا كانت كانساس ستنضم لامريكا كولاية عبودية أم ولاية حرة. بحلول سنة 1860، وصل إجمالى عدد العبيد ما يقارب 4 ملايين، و وصلت الحرب الأهلية الامريكانيه ، اللى ابتدت سنة 1861، لإنهاء العبودية فى امريكا.<ref name="SocialAspects"/> تم تحرير العبيد فى المناطق اللى سيطرت عليها الكونفدرالية قانونى سنة 1863، لما أصدر لينكولن إعلان تحرير العبيد ، وحُظرت العبودية على مستوى البلاد، باستثناء ما يُمارس كعقاب على جريمة، سنة 1865، مع التصديق على التعديل التلاتاشر لدستور امريكا .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The 13th Amendment of the U.S. Constitution|مسار=https://constitutioncenter.org/interactive-constitution/amendment/amendment-xiii|تاريخ-الوصول=2026-04-19|صحيفة=National Constitution Center – The 13th Amendment of the U.S. Constitution|لغة=en}}</ref> كتير من العبيد المحررين بقو مزارعين مستأجرين و عمال بعقود عمل محددة. بالطريقة دى ، بعضهم ارتبط بالأرض اللى اتولدو فيها عبيد، محرومين من الحرية و الفرص الاقتصادية بسبب [[قوانين چيم كرو|قوانين جيم كرو]] اللى رسخت التمييز، و قيدت التعليم، و شجعت الاضطهاد دون مراعاة الأصول القانونية، و وصلت لاستمرار الفقر.الخوف من أعمال انتقامية كالسجن التعسفى و الإعدام بره نطاق القانون كمان حال دون تحسين أوضاعهم الاجتماعية. [[ملف:Olaudah_Equiano,_frontpiece_from_The_Interesting_Narrative_of_the_Life_of_Olaudah_Equiano.png|تصغير|أولوداه إيكويانو . ساعدت سيرته الذاتية، اللى اتنشرت سنة 1789، فى إنشاء قانون تجارة العبيد سنة 1807 اللى أنهى تجارة العبيد الأفريقية لبريطانيا ومستعمراتها.]] [[ملف:Joseph_Jenkins_Roberts.jpg|تصغير|[[چوزيف جنكينز روبرتس|جوزيف جينكينز روبرتس]] ، المولود فى ولاية ڤيرچينيا، كان أول رئيس [[ليبيريا|لليبيريا]] ، اللى اتأسست سنة 1822 علشان العبيد الامريكان المحررين.]] فرنسا لغت العبودية سنة 1794 خلال الثوره الفرنساويه، <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=cbNNFxiAMeAC|عنوان=The Abolitions of Slavery: From L. F. Sonthonax to Victor Schoelcher, 1793, 1794, 1848|تاريخ=2003|ناشر=UNESCO Publishing|محرر=Dorigny|محرر-الأول=Marcel|مكان=Paris|صفحة=vi|تاريخ-الوصول=August 16, 2022|عبر=[[Google Books]]|isbn=978-1-57181-432-6}}</ref> لكن أُعيدت سنة 1802 فى عهد نابليون.<ref name="dwyer">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Remembering and Forgetting in Contemporary France: Napoleon, Slavery, and the French History Wars|صحيفة=French Politics, Culture & Society|مؤلف=Dwyer|الأول=Philip|سنة=2008|ناشر=[[Berghahn Books]]|المجلد=26|العدد=3|صفحات=110–122|جايستور=42843569|دوي=10.3167/fpcs.2008.260306}}</ref> و زُعم أن العبودية كانت مش قانونية فى فرنسا الأم (عكس مستعمراتها) قبل الثورة، <ref name="peabody">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Race, Slavery, and the Law in Early Modern France|صحيفة=The Historian|مؤلف=Peabody|الأول=Sue|سنة=1984|ناشر=[[Taylor & Francis]]|المجلد=56|العدد=3|صفحات=501–510|جايستور=24448702|دوي=10.1111/j.1540-6563.1994.tb01322.x}}</ref> لكن ده الادعاء دُحض.<ref name="chatman">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان='There are no Slaves in France': A Re-Examination of Slave Laws in Eighteenth Century France|صحيفة=The Journal of Negro History|مؤلف=Chatman|الأول=Samuel L.|سنة=2000|ناشر=[[University of Chicago Press]] on behalf of the Association for the Study of African American Life and History|المجلد=85|العدد=3|صفحات=144–153|جايستور=2649071|s2cid=141017958|دوي=10.2307/2649071}}</ref> انجلترا سنة 1772 شافت واحده من أهم المحطات فى حملة إلغاء العبودية فى كل اماكن العالم، و ده بفضل حكم القاضى البريطانى [[ويليام موررى (ايرل مانسفيلد الاولانى)|اللورد مانسفيلد]] فى قضية سومرست ، واللى اعتُبر بصوره كبيره يعتبر إعلانى بعدم قانونية العبودية فى انجلترا. و أرست دى القضية مبدأ عدم جواز تطبيق عقود العبودية المبرمة فى دول تانيه فى انجلترا.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Wise|الأول=Steven M.|مسار={{google books|plainurl=y|id=A76TPwAACAAJ}}|عنوان=Though the Heavens May Fall: The Landmark Trial that Led to the End of Human Slavery|تاريخ=2006|ناشر=Pimlico|isbn=978-1-84413-430-4}}</ref> و كانت بيل (بيليندا) آخر من اعتُبرت عبدةً فى محكمة بريطانية، حيث اتنقلت للأمريكتين سنة 1772 كـ"عبدة مدى الحياة" بأمر من محكمة [[پرت|بيرث]] .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rothschild|الأول=Emma|عنوان=The inner life of empires: an eighteenth-century history|تاريخ=2013|ناشر=Princeton Univ. Press|طبعة=1. paperback pr|مكان=Princeton, NJ|isbn=978-0-691-15612-5}}</ref> ولاد افريقيا كانت جماعة بريطانية ظهرت فى أواخر القرن التمنتاشر، وناضلت علشان إنهاء العبودية. ضمت فى عضويتها أفارقة مقيمين فى لندن، من بينهم عبيد مُحررون، زى أوتوباه كوجوانو و أولوداه إيكويانو، وغيرهم من الشخصيات البارزة فى المجتمع الأسود بلندن. وارتبطت الجماعة ارتباط وثيق بجمعية إلغاء تجارة العبيد ، هيا جماعة غير طائفية اتأسست سنة 1787، و كان من أعضائها توماس كلاركسون . عضو البرلمان البريطانى [[ويليام ويلبرفورس]] قاد حركة مناهضة العبودية فى المملكة المتحدة، مع ان مقال مناهض للعبودية كتبه كلاركسون كان الأساس للحركة دى . صديقه المقرب، رئيس الوزراء [[ويليام بيت الاصغر|ويليام بيت الأصغر]] ، حثه على تبنى القضية دى ، كمان حظى بدعم [[جون نيوتن]] ، و هو إنجيلى تعديلى. تم إقرار قانون تجارة العبيد من البرلمان البريطانى فى 25 مارس 1807،و ده جعل تجارة العبيد مش قانونية فى كل اماكن [[الامبراطوريه البريطانيه|الامبراطورية البريطانية]] ، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Royal Navy and the Slave Trade : Battles: History: Royal Navy|مسار=http://royalnavy.mod.uk/history/battles/royal-navy-and-the-slave-trade/|تاريخ-الوصول=September 29, 2015|مسار-الأرشيف=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090128205546/royalnavy.mod.uk/history/battles/royal-navy-and-the-slave-trade/|تاريخ-الأرشيف=January 28, 2009}}</ref> كما قام ويلبرفورس بحملة علشان إلغاء العبودية فى الامبراطورية البريطانية، و هو ما شهده فى قانون إلغاء العبودية سنة 1833 . بعد صدور قانون إلغاء تجارة العبيد سنة 1807، اتحول دول الناشطون لحثّ الدول التانيه على أن تحذو حذوها، وبالخصوص فرنسا والمستعمرات البريطانية. وبين 1808 و1860، استولى الأسطول البريطانى فى غرب افريقيا على ما يقارب 1600 سفينة رقيق، وحرّر 150 ألف أفريقى كانو على متنها.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Devon – Abolition – Sailing against slavery|مسار=https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml|ناشر=[[BBC]]|تاريخ-الوصول=September 29, 2015|تاريخ=February 28, 2007}}</ref> كما اتُخذت إجراءات ضدّ الزعماء الأفارقة اللى رفضوا الموافقة على المعاهدات البريطانية لحظر تجارة العبيد، زى ما حصل مع "ملك لاغوس المغتصب" اللى اتعزل سنة 1851. ووُقّعت معاهدات مناهضة للرق مع اكتر من 50 حاكم أفريقى.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The West African Squadron and slave trade|مسار=http://www.pdavis.nl/Background.htm#WAS|ناشر=Pdavis.nl|تاريخ-الوصول=August 29, 2010}}</ref> == اعتذارات == الجمعية الوطنية الفرنسية فى 21 مايو 2001، أقرّت قانون [[كريستيان توبيرا|توبيرا]] ، معترفةً بالعبوديه [[جريمه ضد البشريه|جريمةً ضد الإنسانية]] . ولسه الاعتذارات نيابةً عن الدول الأفريقية، لدورها فى تجارة العبيد، مسألةً عالقة، علشان كان العبوديه يُمارس فى افريقيا لحد قبل وصول الاوروبيين الأوائل، كمان تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى تمت بمشاركة واسعة من كتير من المجتمعات الأفريقية. و كان سوق العبيد الأسود يُغذّى عبر شبكات تجارة رقيق راسخة تُسيطر عليها مجتمعات و أفراد أفارقة محليون.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Boahen|الأول=A. Adu.|عنوان=Topics in West African history|تاريخ=1986|ناشر=Longman Group|طبعة=2|مكان=Burnt Mill, Harlow, Essex, England|أكلس=15580435|مؤلف2=Ajayi|مؤلف3=Tidy|الأول2=J. F. Ade.|الأول3=Michael|isbn=0-582-58504-X}}</ref><blockquote>توجد أدلة كافية تشير لحالات كتيرة تُثبت سيطرة الأفارقة على قطاعات من التجارة. فقد اعتمدت اقتصادات كتير من الدول الأفريقية، زى كالابار و أجزاء تانيه من جنوب نيجيريا، اعتماد كلى على دى التجارة. و كانت شعوب أفريقية، زى الإمبانغالا فى انجولا والنيامويزى فى تنزانيا، تعمل كوسطاء أو جماعات متنقلة تخوض حروب مع دول أفريقية تانيه لأسر الأفارقة لصالح الاوروبيين.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Afrikan Involvement In Atlantic Slave Trade|مسار=http://www.africawithin.com/kwaku/afrikan_involvement.htm|ناشر=Africawithin.com|تاريخ-الوصول=August 29, 2010|مؤلف=Person-Lynn|الأول=Kwaku|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080418072244/http://africawithin.com/kwaku/afrikan_involvement.htm|تاريخ-الأرشيف=April 18, 2008}}</ref></blockquote> مؤرخين كتير قدمو اسهاماتٍ مهمة فى الفهم العالمى للجانب الأفريقى من تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى. فبالتأكيد على أن التجار الأفارقة هم من حددو مجموعة السلع التجارية المقبولة مقابل العبيد، يدعو كتير من المؤرخين لدورٍ فاعلى للأفارقة، و علشان كده لمسؤولية مشتركة عن تجارة العبيد.<ref>{{Citation|last=Ball|first=Jeremy R.|url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=8469|journal=H-Net Reviews|date=November 2003|accessdate=February 6, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050122054905/http://www.h-net.org/reviews/showrev.cgi?path=13661080113274|archivedate=January 22, 2005|title=Alcohol and Slaves|type=Review}}</ref> سنة 1999، رئيس بنين، [[ماثيو كيريكو|ماثيو كيريكو،]] أصدر اعتذار وطنى عن الدور المحورى اللى لعبه الأفارقة فى تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى.<ref name="apology">{{استشهاد بخبر | last = Gates | first = Henry Louis Jr. | author-link = Henry Louis Gates Jr. | date = April 22, 2010 | title = Opinion {{!}} Ending the Slavery Blame-Game | work = [[The New York Times]] | url = https://www.nytimes.com/2010/04/23/opinion/23gates.html | accessdate = February 13, 2021 | issn = 0362-4331 }}</ref> وصرح لوك غناكادجا ، وزير البيئة و الإسكان فى بنين، بعدين : "إن تجارة العبيد عار، ونحن نندم عليها".<ref name="Dahomey">{{استشهاد بخبر | last = Services | first = Tribune News | title = Benin Officials Apologize for Role in U.S. Slave Trade | url = https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2000-05-01-0005010158-story.html | accessdate = February 6, 2021 | work = [[Chicago Tribune]] }}</ref> ويقدر الباحثين أن 3&nbsp;تم تصدير ملايين العبيد من ساحل العبيد المطل على خليج بنين .<ref name="Dahomey" /> كما اعتذر الرئيس الغانى [[جيرى راولينجز|جيرى رولينجز]] عن تورط بلاده فى تجارة العبيد.<ref name="apology" /> مسألة الاعتذار ترتبط بالتعويضات عن العبودية، ولسه جهاتٌ فى كل اماكن العالم تسعى لتحقيقها. فزى ، أقرت حركة التعويضات الجامايكية إعلانها وخطة عملها. و سنة 2007، قدم رئيس الوزراء البريطانى [[تونى بلير]] اعتذار رسمى عن تورط بريطانيا العظمى فى تجارة العبيد.<ref>{{استشهاد بخبر | date = March 14, 2007 | title = Blair 'sorry' for UK slavery role | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/6451793.stm | accessdate = February 6, 2021 | publisher = [[BBC News]] }}</ref> فى 25 فبراير 2007، [[ڤيرچينيا|ولاية ڤيرچينيا]] قررت "الأسف الشديد" و الاعتذار عن دورها فى مؤسسة العبودية. الاعتذار ده كان فريد من نوعه، و 1 نوعه فى امريكا، و أقره مجلسَا النواب والشيوخ بالإجماع، و ده مع اقتراب ڤيرچينيا من الذكرى السنوية الـ 400 لتأسيس [[چيمستاون ڤيرچينيا|جيمستاون]] .<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6394981.stm | title = Virginia 'sorry' for slavery role | publisher = [[BBC News]] | date = February 25, 2007 | accessdate = August 29, 2010 }}</ref> فى 24 اغسطس 2007، عمدة لندن، [[كين ليفنججستون|كين ليفينغستون،]] قدّم اعتذار علنى عن دور لندن فى تجارة العبيد عبر المحيط الاطلنطى، و ده خلال فعالية لإحياء الذكرى المئوية التانيه لإلغاء تجارة العبيد البريطانية. وصف ليفينغستون فى خطابه تجارة العبيد بأنها "جريمة قتل عنصرية لم تقتصر على من تم نقلهم فحسب، لكن طالت أجيال من الرجال والستات و الأطفال الأفارقة المستعبدين. ولتبرير دى الجرائم والتعذيب، كان لا بد من اعتبار السود اقل منزلة أو غير بشر... وما زلنا نعانى من تبعات ذلك لحد االنهارده ." <ref name="jump">{{استشهاد بخبر | url = https://www.theguardian.com/politics/2007/aug/24/london.humanrights | title = Livingstone weeps as he apologises for slavery | work = [[The Guardian]] | date = August 24, 2007 | accessdate = January 7, 2020 | place = London | first = Hugh | last = Muir | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200107154804/https://www.theguardian.com/politics/2007/aug/24/london.humanrights | archivedate = January 7, 2020 }}</ref> مسؤولين مدينة [[ليڤرپول|ليفربول]] ، اللى كانت ميناء رئيسى لتجارة العبيد، قدمو اعتذار سنة 1999.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2007/02/15/abolition_liverpool_apology_feature.shtml | title = Liverpool's slavery apology | publisher = [[BBC News]] | date = September 24, 2014 | first = Paul | last = Coslett | accessdate = January 7, 2020 }}</ref> فى 30 يوليه 2008، [[مجلس نواب امريكا|مجلس النواب الأمريكى]] أصدر قرار بالاعتذار عن العبودية فى امريكا والقوانين التمييزية اللاحقة.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Congress Apologizes for Slavery, Jim Crow | url = https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=93059465 | accessdate = February 6, 2021 | publisher = [[NPR]] }}</ref> فى يونيه 2009، أصدر [[مجلس شيوخ امريكا|مجلس الشيوخ الأمريكى]] قرار بالاعتذار للامريكان من أصل أفريقى عن "الظلم الفادح والقسوة والوحشية واللاإنسانية اللى اتسمت بيها العبودية". و رحب الرئيس [[باراك اوباما]] ، أول رئيس للولايات المتحدة من أصل أفريقى، بده الخبر.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iyMeHvk7WyJys7iAyehSzik11Yqg | title = Obama praises 'historic' Senate slavery apology | work = Google News | agency = [[Agence France-Presse]] | date = June 19, 2009 | accessdate = July 22, 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140225121342/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iyMeHvk7WyJys7iAyehSzik11Yqg | archivedate = February 25, 2014 }}</ref> يُحتمل أن يكون بعض أسلاف الرئيس أوباما من مالكين العبيد.<ref>{{استشهاد بخبر | first = David | last = Nitkin | first2 = Harry | last2 = Merritt | title = A New Twist to an Intriguing Family History | date = March 2, 2007 | url = http://www.baltimoresun.com/news/nationworld/politics/bal-te.obama02mar02,0,3453027.story | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070930033339/http://www.baltimoresun.com/news/nationworld/politics/bal-te.obama02mar02%2C0%2C3453027.story | archivedate = September 30, 2007 | work = [[The Baltimore Sun]] }}</ref> الزعيم الليبى معمر القذافى سنة 2010، اعتذر عن تورط العرب فى تجارة العبيد، قال: "أنا آسف لسلوك العرب... جلبو أطفال أفارقة لشمال افريقيا، و جعلوهم عبيد، و باعوهم كالحيوانات، و اتخذوهم عبيد و تاجرو بهم بطريقة مخزية." <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Watch Gaddafi apologize on behalf of Arabs for their cruel treatment of Africans during the Arab slave trade|مسار=https://face2faceafrica.com/article/watch-gaddafi-apologize-on-behalf-of-arabs-for-their-cruel-treatment-of-africans-during-the-arab-slave-trade|تاريخ-الوصول=February 27, 2022|صحيفة=Face2Face Africa|تاريخ=November 15, 2019|مؤلف=Akhalbey|الأول=Francis|لغة=en}}</ref> === تعويضات === ظهرت حركات للمطالبة بتعويضات لمن كانو مستعبدين قبل كده أو لأحفادهم. تُعالج دعاوى التعويض عن العبودية كقضايا [[القانون الخاص|مدنية]] فى معظم دول العالم. وبيعتبر الأمر ده مشكلة خطيرة، علشان أن افتقار قرايب المستعبدين السابقين للمال يحدّ من وصولهم لإجراءات قانونية ممكن تكون مكلفة و مش مجدية. و اقترح المدافعون عن الحقوق دى أنظمة إلزامية للغرامات والتعويضات بتتدفع لمجموعة غير محددة من المطالبين، من غرامات تدفعها جهات غير محددة، وتجمعها السلطات، للتخفيف من دى "المشكلة فى المحاكم المدنية". و علشان عدم وجود مستعبدين سابقين أو مالكين سابقين للعبيد على قيد الحياة فى معظم الحالات، لم تحظَ دى الحركات بتأييد يُذكر. و فى معظم الحالات، قضى النظام القضائى بأن مدة التقادم على دى الدعاوى المحتملة قد انقضت من زمن طويل. فى يونيه 2023، مجموعة براتل قدمت تقرير فى فعالية [[جامعة الهند الغربيه|بجامعة جزر الهند الغربية،]] اتقدرت فيه التعويضات عن الأضرار اللى لحقت بالبشر خلال فترة العبودية عبر المحيط الاطلنطى وبعدها باكتر من 100 تريليون دولار.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Brattle Consultants Quantify Reparations for Transatlantic Chattel Slavery in Pro Bono Paper|مسار=https://www.brattle.com/insights-events/publications/brattle-consultants-quantify-reparations-for-transatlantic-chattel-slavery-in-pro-bono-paper/|تاريخ-الوصول=July 29, 2023|صحيفة=Brattle|تاريخ=July 10, 2023|مؤلف=Brown|الأول=Kim|لغة=en-US|تاريخ-الأرشيف=2023-07-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230729073126/https://www.brattle.com/insights-events/publications/brattle-consultants-quantify-reparations-for-transatlantic-chattel-slavery-in-pro-bono-paper/|url-status=dead}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | last = Mahon | first = Leah | date = August 2023 | title = £18 Trillion What Britain owes in reparation | pages = 6–7 | work = [[The Voice (British newspaper)|The Voice]] }}</ref> [[ملف:Spartacus_sheetA.jpg|تصغير|بوستر ''[[سبارتاكوس (فيلم)|لسبارتاكوس]]'']] الفيلم كان الوسيلة الإعلامية الاكتر تأثير فى عرض تاريخ العبودية على عامة الناس حول العالم.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Martin|الأول=Michael T.|عنوان=The Politics of Cine-Memory|تاريخ=February 19, 2013|ناشر=[[Blackwell Publishing]] Ltd.|سلسلة=A Companion to the Historical Film|مكان=Oxford, UK|صفحات=445–467|مؤلف2=Wall|الأول2=David C.|دوي=10.1002/9781118322673.ch22|isbn=978-1-118-32267-3}}</ref> و اتسمت علاقة صناعة السينما الامريكانيه بالعبودية بالتعقيد، علشان تجنبت الخوض فى ده الموضوع لحد العقود الأخيرة. و أثارت افلام زى ''[[ولاده امه|"مولد أمة"]]'' (1915) <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stokes|الأول=Melvyn|مسار={{google books|plainurl=y|id=fGJFpiTjbKwC}}|عنوان=D.W. Griffith's The Birth of a Nation: A History of the Most Controversial Motion Picture of All Time|تاريخ=January 15, 2008|ناشر=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-804436-9}}</ref> و ''[[ذهب مع الريح|"ذهب مع الريح]]'' " (1939) كلام واسع نظر لتصويرها العبودية بصورة إيجابية. و سنة 1940، قدم ''فيلم "درب سانتا فيه"'' تفسير ليبرالى، و إن كان غامض، لهجمات [[جون براون (رجال اعمال)|جون براون]] على العبودية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slavery and 'The Santa Fe Trail,' or, John Brown on Hollywood's Sour Apple Tree|صحيفة=American Studies|مسار=https://journals.ku.edu/index.php/amerstud/article/view/2290/2249|مؤلف=Morsberger|الأول=Robert E.|سنة=1977|المجلد=18|العدد=2|صفحات=87–98|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181106183301/https://journals.ku.edu/index.php/amerstud/article/view/2290/2249|تاريخ-الأرشيف=November 6, 2018|تاريخ-الوصول=May 16, 2013|url-status=dead}}</ref> حركة الحقوق المدنية فى خمسينات القرن العشرين حوّلت العبيد المتمردين لأبطال.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Vera|الأول=Hernán|مسار={{google books|plainurl=y|id=6ZAPD2YdBXYC|page=54}}|عنوان=Screen saviors: Hollywood fictions of whiteness|ناشر=[[Rowman & Littlefield]]|سنة=2003|صفحات=54–56|مؤلف2=Gordon|الأول2=Andrew M.|isbn=978-0-8476-9947-6}}</ref> إن مسألة العبودية فى الذاكرة الامريكانيه تستلزم بالضرورة تصويرها فى الافلام الروائية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Slavery & Race in American Popular Culture.|صحيفة=Black American Literature Forum|مؤلف=Worthington-Smith|الأول=Hammet|سنة=1984|المجلد=18|العدد=4|صفحة=181|مؤلف2=Deburg|جايستور=2904301|issn=0148-6179|الأول2=William L. Van|وصلة مؤلف2=William L. Van Deburg|دوي=10.2307/2904301}}</ref> معظم افلام هوليوود استخدمت مواقع تصوير أمريكية، مع أن [[سبارتاكوس (فيلم)|فيلم ''سبارتاكوس'' (1960)]] تناول ثورة حقيقية فى الامبراطوريه الرومانيه معروفه باسم [[حرب العبيد التالته|حرب العبيد التالتة]] . فشلت الثورة، و أُعدم كل الثوار، لكن روحهم بقيت حية حسب للفيلم. {{Sfn|Davis|2002}} يلتزم فيلم ''سبارتاكوس'' بالوقائع التاريخية بشكلى لافت. {{Sfn|Davis|2002}} ''[[The Last Supper (1976 film)|فيلم "العشاء الأخير]]'' " ( ''La última cena'' بالإسبانية) هو فيلم من إنتاج سنة 1976 من إخراج الكوبى [[توماس جوتييريس علياء|توماس غوتيريز أليا،]] ويتناول تعليم المسيحية للعبيد فى كوبا، مع التركيز على دور الطقوس والثورة. أما فيلم ''[[Burn!|"احترق!" (Burn!)]]'' فتدور أحداثه على جزيرة كيمادا البرتغالية الخيالية (حيث بيتكلم السكان المحليون الإسبانية)، و هو يدمج أحداث تاريخية وقعت فى البرازيل وكوبا و سانتو دومينجو وجامايكا و غيرها. المؤرخين يتفقو على أن الافلام ساهمت بشكل كبير فى تشكيل الذاكرة التاريخية، لكنهم يناقشو مسائل الدقة، والمعقولية، والنزعة الأخلاقية، و الإثارة ،و كيفية تحريف الحقائق بحث عن حقائق أوسع، و مدى ملاءمتها للتدريس فى الفصول الدراسية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Spielberg's Amistad and the History Classroom|صحيفة=The History Teacher|مؤلف=Mintz|الأول=Steven|سنة=1998|المجلد=31|العدد=3|صفحات=370–73|جايستور=494885|دوي=10.2307/494885}}</ref> {{Sfn|Davis|2002}} بيشوف برلين أن النقاد ينتقدو الافلام إذا ركزت على الوحشية التاريخية، أو إذا تجاهلت قسوة التاريخ لإبراز الأثر العاطفى للعبودية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=American Slavery in History and Memory and the Search for Social Justice|صحيفة=[[Journal of American History]]|مؤلف=Berlin|الأول=Ira|سنة=2004|المجلد=90|العدد=4|صفحات=1251–1268|جايستور=3660347|دوي=10.2307/3660347}}</ref> == شوف كمان == == مراجع == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:طبقات مجتمع]] [[تصنيف:شغل]] [[تصنيف:انتهاك حقوق انسان]] [[تصنيف:توظيف]] 1jdnbnqh38hn2pxvdch1qimffb7r0t2 0 103769 13235691 13234023 2026-09-18T05:51:46Z ~2026-50289-80 298811 13235691 wikitext text/x-wiki {{معلومات نادى كوره قدم}} '''نادي بيراميدز لكرة القدم'''<ref>{{استشهاد بخبر|مسار=http://gate.ahram.org.eg/News/1996006.aspx|عنوان=رسميا.. اتحاد الكرة يوافق على تغيير اسم الأسيوطي إلى بيراميدز|تاريخ=29 يونيو 2018|تاريخ الوصول=27 يناير 2019|الأخير=الشامي|الأول=أحمد|صحيفة=[[الأهرام (جريدة)|الأهرام]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190421080636/http://gate.ahram.org.eg/News/1996006.aspx | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2019 }}</ref> وبيعرف كمان بـ«'''نادى الأهرام'''»،<ref name="مولد تلقائيا1">{{استشهاد بخبر|مسار= https://m.youm7.com/story/2018/6/18/الأسيوطى-يعلن-بيع-النادى-وتغيير-اسمه-للأهرام-رسمياً/3838324|عنوان=الأسيوطى يعلن بيع النادى وتغيير اسمه للأهرام رسمياً|تاريخ=18 يونيو 2018|تاريخ الوصول=9 نوفمبر 2018|الأخير=عراقي|الأول=محمد|صحيفة=[[اليوم السابع]]|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200328111728/https://m.youm7.com/story/2018/6/18/الأسيوطى-يعلن-بيع-النادى-وتغيير-اسمه-للأهرام-رسمياً/3838324|تاريخ أرشيف=2020-03-28}}</ref> هو نادى كرة قدم مصرى اتأسس سنة 2008 تحت اسم الاسيوطى سبورت قبل بيع حقوقه للمالك السابق تركى آل الشيخ فى سنة 2018،<ref>[https://www.kooora.com/?team=22493 موقع كورة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211213659/http://www.kooora.com/?team=22493 |date=11 ديسمبر 2017}}</ref> ومقره الحالى ستاد الدفاع الجوى فى مدينة القاهرة. بيشارك النادى فى الدورى المصرى الممتاز. اتأسس نادى بيراميدز بصورته الحاليه سنة 2018 ومقره فى محافظة القاهره.<ref>{{Cite web | url = https://www.rumonline.net/article/712716 | title = أول بطولة في تاريخه .. بيراميدز يتوج بكأس مصر }}</ref> == التاريخ == === فترة الأسيوطى سبورت === اتأسس نادى الأسيوطى سبورت فى سنة 2008 فى بنى سويف. كانت بداية الفريق فى السنه نفسها بالمشاركة فى القسم الرابع حيث صعد بعد موسمين للقسم التالت اللى استمر فيه موسمين لحد ما صعد فى نهاية موسم 2013 لدورى القسم التانى لموسم واحد بعدين صعد للدورى للممتاز لأول مرة من تأسيسه فى موسم 2014–15 بعد فوزه فى تصفيات الصعود.<ref>{{استشهاد بويب|مسار=https://m.kooora.com/?n=339515|عنوان=الأسيوطي يصعد للدوري المصري الممتاز لأول مرة في تاريخه|تاريخ=26 يونيو 2014|تاريخ الوصول=27 يناير 2019|ناشر=[[رويترز]]|عبر=[[كووورة]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190421080739/http://m.kooora.com/?n=339515 | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2019 |حالة المسار=live}}</ref><ref>{{استشهاد بويب|مسار=https://m.kooora.com/?c=9646|عنوان=ترتيب دوري الدرجة الثانية المصري|تاريخ=2014|تاريخ الوصول=27 يناير 2019|عبر=[[كووورة]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190127152851/http://m.kooora.com/?c=9646 | تاريخ أرشيف = 27 يناير 2019 |حالة المسار=live}}</ref><ref>طالع المقالة [[الدوري المصري الممتاز 2014–15|الدوري المصري الممتاز لكرة القدم 2014–15]]</ref> بعدين عاود الهبوط موسمين متتاليين للدرجه التانيه لحد ما صعد مرة تانيه للدورى للممتاز فى موسم 2017–2018.<ref>طالع المقالة [[الدوري المصري الممتاز 2016–17]]</ref><ref>{{استشهاد بويب|عنوان=الدوري المصري.. بيراميدز يتصدر المرحلة الأولى والأهلي ثانياً|مسار=https://sports.asharq.com/football/68399/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D8%A3%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D9%85%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%AC%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D9%81-90/|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20250306075754/https://sports.asharq.com/football/68399/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D8%A3%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D9%85%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%AC%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D9%81-90/|تاريخ أرشيف=2025-03-06|تاريخ-الوصول=2026-09-10|url-status=live}}</ref> === عصر نادى بيراميدز: 2018–لغاية دلوقتى === فى صيف سنة 2018، اشترى رئيس الهيئه العامه للرياضه السعوديه وقتها تركى آل الشيخ النادى و اسمه و رخصته من مالكه محمود الأسيوطى, واستقال آل الشيخ سابقا من منصبه كرئيس فخرى لنادى الأهلى بسبب خلافات حول التعاقدات و بناء الملاعب. انتقل نادى بيراميدز من بنى سويف للقاهرة، و اتغير اسم النادى من الأسيوطى سبورت لبيراميدز.<ref name="مولد تلقائيا1" /><ref>[https://www.espn.com/soccer/egypt/story/3556606/egypt-football-pyramids-fc-saudi-billionaire-turki-al-al-sheikh Egyptian football revolution to take Africa by storm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723034056/http://www.espn.com/soccer/egypt/story/3556606/egypt-football-pyramids-fc-saudi-billionaire-turki-al-al-sheikh |date=23 يوليو 2018}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر|مسار= https://arabia.as.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B3-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A-(%D8%B5%D9%88%D8%B1)|عنوان=حسام البدري: الأهرام سبورت سينافس على لقب الدوري المصري (صور)|تاريخ=28 يونيو 2018|تاريخ الوصول=16 فبراير 2019|صحيفة=[[أس (صحيفة)|صحيفة أس عربي]]|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200328111731/https://arabia.as.com/article/7314/كرة-عربية/الدوري-المصري/حسام-البدري-الأهرام-سبورت-سينافس-على-لقب-الدوري-المصري-(صور)|تاريخ أرشيف=2020-03-28|حالة المسار=live}}</ref> فى موسمه الأول تحت الاسم الجديد، أنهى نادى بيراميدز الدورى المصرى الممتاز 2018–19 فى المركز التالت،<ref>{{استشهاد بويب | مسار = https://www.eurosport.com/football/egyptian-league/2018-2019/standing.shtml | عنوان = Standings Egyptian League 2018-2019 - Football | موقع = Eurosport | لغة = en | تاريخ الوصول = 2022-01-13 |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230312220328/https://www.eurosport.com/football/egyptian-league/2018-2019/standing.shtml|تاريخ أرشيف=2023-03-12}}</ref> و اتأهل إلى كأس الاتحاد الأفريقى 2019–20، و وصل لنهائى كأس مصر 2019، و خسر 3-0 قدام الزمالك.<ref>{{استشهاد بويب | مسار = https://www.kingfut.com/2019/09/08/zamalek-pyramids-cup/ | عنوان = Zamalek down Pyramids 3–0 to win Egypt Cup title | تاريخ = 2019-09-08 | موقع = KingFut | لغة = en-GB | تاريخ الوصول = 2022-01-13 | الأخير = Salama | الأول = Mohamed |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116181407/https://www.kingfut.com/2019/09/08/zamalek-pyramids-cup/|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}</ref> اتسببت هتافات جمهور النادى الأهلى المصرى ضد مالك نادى بيراميدز تركى آل الشيخ فى 24 سبتمبر 2018 فى إعلان آل الشيخ بعدها بيوم واحد إنهاء تجربة استثماره فى مصر و بالتالى إنهاء النادى و قناته و بيع عقود لاعبيه.<ref>{{استشهاد بخبر|مسار=https://twitter.com/pyramids_tv/status/1044380118695718913?ref_src=twsrc%5Etfw|عنوان=عاجل ورسمياً معالى المسشتار تركي آل الشيخ يقرر الانسحاب بشكل نهائي من الاستثمار في مصر وسيجلب عقود احتراف للاعبي الفريق وعقود للعاملين بالقناة|تاريخ=25 سبتمبر، 2018|تاريخ الوصول=25 سبتمبر 2018|ناشر=نادي بيراميدز|عبر=[[تويتر]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190926141019/https://twitter.com/pyramids_tv/status/1044380118695718913?ref_src=twsrc^tfw | تاريخ أرشيف = 26 سبتمبر 2019 }}</ref> فى 22 فبراير 2019، أعلن النادى فى بيان رسمى على صفحته بموقع التواصل الاجتماعى فيسبوك بيع النادى لمستثمر إماراتى هو سالم سعيد الشامسى بعد تصفية الإستثمارات الرياضيه للمالك السابق تركى آل الشيخ.<ref name="مولد تلقائيا3">{{استشهاد بويب|مسار=https://m.kooora.com/?n=789632|عنوان=عاجل.. بيراميدز يعلن رحيل تركي&nbsp;آل الشيخ&nbsp;ونقل الملكية لمستثمر إماراتي|تاريخ=22 فبراير 2019|تاريخ الوصول=22 فبراير 2019|الأخير=السويفي|الأول=محمد|عبر=[[كووورة]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190223020359/http://m.kooora.com/?n=789632 | تاريخ أرشيف = 23 فبراير 2019 |حالة المسار=live}}</ref> رغم ده استعاد آل الشيخ النادى بعد يوم واحد بس.<ref name="alriyadh.com">{{استشهاد بخبر|مسار=http://www.alriyadh.com/1739875|عنوان=تركي آل الشيخ يستعيد حصته في نادي بيراميدز|تاريخ=24 فبراير 2019|تاريخ الوصول=24 فبراير 2019|صحيفة=[[الرياض (جريدة)|صحيفة الرياض]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190224173842/http://www.alriyadh.com/1739875 | تاريخ أرشيف = 24 فبراير 2019 }}</ref> فى 4 يوليو 2019، أعلنت صفحات النادى فى مواقع التواصل الاجتماعى أن سالم الشامسى اشترى النادى مره تانيه من مالكه السعودى تركى آل الشيخ.<ref name="مولد تلقائيا2" /><ref>{{استشهاد بويب | مسار = http://www.alriyadh.com/1764391 | عنوان = بيراميدز يعلن نقل ملكيته الكاملة للإماراتي سالم الشامسي | صحيفة = صحيفة الرياض | لغة = ar | تاريخ الوصول = 2019-07-05 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190705141041/http://www.alriyadh.com/1764391 | تاريخ أرشيف = 5 يوليو 2019 }}</ref><ref>{{استشهاد بويب | مسار = https://www.goal.com/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%88%D9%8A%D8%B4%D9%83%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A-%D8%A2%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE/1ozs0kcce3go91b8fkh1eq3iqy | عنوان = بيراميدز يعلن عن المالك الجديد للنادي ويشكر تركي آل الشيخ | موقع = [[جول (موقع ويب)|غول دوت كوم]] | لغة = ar | تاريخ الوصول = 2019-07-05 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190705151334/https://www.goal.com/ar/أخبار/بيراميدز-يعلن-عن-المالك-الجديد-للنادي-ويشكر-تركي-آل-الشيخ/1ozs0kcce3go91b8fkh1eq3iqy | تاريخ أرشيف = 5 يوليو 2019 }}</ref> فاز نادى بيراميدز بعدة بطولات من انشائه فى سنة 2018 ومنها فوزه بدورى ابطال افريقيا سنة 2025 وبطولتين لكأس مصر والسوبر الافريقى وكأس افريقيا واسيا والمحيط الهادئ. == شعار النادى == كان شعار الأسيوطى سبورت على شكل الكره الأرضيه الدائريه و بيتوسطها شريط مكتوب عليه «الأسيوطى» بحروف لاتينيه، و اتغير اسم و شعار النادى بعد بيع حقوقه عشان يكون على شكل تمثال أبو الهول الفرعونى مع تلات أهرامات تحته بالإضافة لكتابة اسم النادى باللغه الإنجليزيه مش العربيه عشان يمنع تشابهه مع شعار مؤسسه الأهرام اللى بتتخذ من أهرام الجيزه و كلمة الأهرام بالعربيه شعار ليها، و فى سنة 2020 اتغير شعار نادى "بيراميدز" علشان يكون بالشكل الدائرى مكتوب اعلاه اسم النادى باللغه الانجليزيه و بيتوسطه تلات اهرامات و فى الاسفل هوية النادى .<ref>{{استشهاد بخبر|مسار=https://arabia.eurosport.com/article/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A/%D9%86%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%B9-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85|عنوان=نكشف سر شعار أبوالهول على نادي بيراميدز.. ولماذا تم منع تداول اسم "الأهرام"|تاريخ=28 يونيو 2018|تاريخ الوصول=14 أكتوبر 2018|الأخير=رمضان|الأول=طارق|عبر=[[يوروسبورت 1|يوروسبورت]] عربية| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181014091636/https://arabia.eurosport.com/article/5266966-نكشف-سر-شعار-أبوالهول-على-نادي-بيراميدز-ولماذا-تم-منع-تداول-اسم-الأهرام | تاريخ أرشيف = 14 أكتوبر 2018 }}</ref> <div style="text-align: center;"></div> == الطقم الرسمى للفريق فى الدورى الممتاز == === طقم نادى الأسيوطى سبورت === {{بداية-عمو|align=center|width=100%}} {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2014–15|موسم 2014-15]]'''<br /> [[ملف:ASC Alassiouty kit.png|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2017–18|موسم 2017-18]]'''<br /> [[ملف:ASC Alassiouty kit 2017-18.png|600px|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} {{نهاية-عمو}} === طقم نادى بيراميدز === {{بداية-عمو|align=center|width=100%}} {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2018–19|موسم 2018-19]]'''<br /> [[ملف:Pyramids FC kit 2018-19.png|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2019–20|موسم 2019-20]]'''<br /> [[ملف:Pyramids FC kit 2020-20.png|220px|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2020–21|موسم 2020-21]]'''<br /> [[ملف:Pyramids FC kit 2020-21.png|220px|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2021–22|من 2021–لغاية دلوقتى]]'''<br /> [[ملف:طقم بيراميدز موسمي 2021-22+2022-23.jpg|تصغير|]] {{عمو-3}} {{نهاية-عمو}} == قناة النادى == قناة النادى قناة بيراميدز أنشئت فى سنة 2018، و هى بتبث على ال[[نايل سات]] بس قفلت بعد كده. == المناصب الإدارية == {| class="wikitable" |+ الجهاز الإدارى لنادى بيراميدز ! الاسم !! المنصب |- |{{رمز علم|الإمارات}} سالم الشامسى||مالك النادى |- |{{رمز علم|مصر}} ممدوح عيد|| الرئيس التنفيذى |- |{{رمز علم|كرواتيا}} كرونوسلاف يورشيتش ||المدير الفنى |- |{{رمز علم|مصر}} هانى سعيد|| المدير الرياضى |- |{{رمز علم|مصر}} محمود فتح الله || مدرب عام |- |{{رمز علم|مصر}} جيروم توني || معد بدنى |- |{{رمز علم|مصر}} خالد عبد الله || مدرب حراس المرمى |} == الانجازات == فاز بيراميدز بدورى ابطال افريقيا مره واحده و فاز بالسوبر الافريقى مره واحده و فاز بكأس مصر مرتين وفاز بكأس افريقيا واسيا والمحيط الهادئ مره واحده، و بيعتبر بيراميدز منافس قوى على البطولات المصريه و الافريقيه. == الرعاة الرسميين == {| class="wikitable" border="1" |+ ! الرقم ! الراعي ! السنة |- | 1 |شركة صلة<ref>{{استشهاد بخبر | مسار = https://www.tahrirnews.com/posts/901344/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A++%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2+%D8%A5%D9%81+%D8%B3%D9%8A+%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%89+%D8%A7%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE | عنوان = تركي آل الشيخ: عقد رعاية «بيراميدز» هو الأضخم في الشرق الأوسط | لغة = ar-AR | تاريخ الوصول = 2018-08-23 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180718114002/https://www.tahrirnews.com/posts/901344/بيراميدز+الأهلي++بيراميدز+إف+سي+تركى+ال+الشيخ | تاريخ أرشيف = 18 يوليو 2018 }}</ref> | 2018 |- bgcolor="#efefef" | 2 |الخطوط السعودية | 2018 |- | 3 |swyp | 2018 |- |4 |الربيع للدواجن | 2018 |- | 5 |تيك توك | 2020 |- | 6 |Mywhoosh | 2021 |} == مدربين نادى بيراميدز == {| class="wikitable" |- ! الأسم !!بدأ !!إنتهى |- | {{رمز علم|المانيا}} ستيفان ريجر||1 يوليو 2012 ||30 يونيو 2013 |- | {{رمز علم|مصر}} خالد عيد ||29 أغسطس 2014 ||13 أكتوبر 2014 |- | {{رمز علم|مصر}} خالد جلال || 20 ديسمبر 2014 ||15 أبريل 2015 |- | {{رمز علم|المانيا}} ستيفان ريجر||1 يونيو 2015||30 يونيو 2015 |- | {{رمز علم|مصر}} مؤمن سليمان ||9 ديسمبر 2015 ||28 يوليو 2016 |- | {{رمز علم|مصر}} أيمن المزين || 4 أغسطس 2016 ||4 مايو 2017 |- | {{رمز علم|مصر}}على ماهر||4 مايو 2017 ||28 يونيو 2018 |- | {{رمز علم|مصر}} سامى الشيشيني ||1 يونيو 2018 ||28 يونيو 2018 |- | {{رمز علم|البرازيل}} ألبرتو فالنتيم ||1 يوليو 2018 ||16 أغسطس 2018 |- | {{رمز علم|الأرجنتين}} ريكاردو لافولبي ||17 أغسطس 2018 ||29 أكتوبر 2018 |- | {{رمز علم|مصر}} حسام حسن || 29 أكتوبر 2018 ||25 يناير 2019 |- | {{رمز علم|مصر}} أحمد حسن || 25 يناير 2019 ||6 فبراير 2019 |- | {{رمز علم|الأرجنتين}} رامون دياز|| 5 فبراير 2019||31 مايو 2019 |- | {{رمز علم|فرنسا}} سيباستيان ديسابر || 8 يوليو 2019||19 ديسمبر 2019 |- | {{رمز علم|مصر}} عبد العزيز عبد الشافي || 20 ديسمبر 2019 ||27 ديسمبر 2019 |- | {{رمز علم|كرواتيا}} أنتى تشاتشيتش || 27 ديسمبر 2019||28 أكتوبر 2020 |- | {{رمز علم|الأرجنتين}} رودولفو أروابارينا ||11 نوفمبر 2020 ||30 يونيو 2021 |- | {{رمز علم|اليونان}} تاكيس جونياس || 29 يونيو 2021 ||11 سبتمبر 2021 |- | {{رمز علم|مصر}}إيهاب جلال || 11 سبتمبر 2021||25 أبريل 2022 |- | {{رمز علم|اليونان}} تاكيس جونياس||25 أبريل 2022 |5 يناير 2023 |- | {{رمز علم|البرتغال}} جايمى باتشيكو |5 يناير 2023 |5 فبراير 2024 |} {{فرق الدورى المصرى الممتاز}} {{كرة القدم فى مصر}} == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:نوادى كورة قدم]] [[تصنيف:نادى بيراميدز]] [[تصنيف:نوادى مصريه]] 04brcpi3nilpsu4hba1dhu08l7esru3 13235692 13235691 2026-09-18T05:55:00Z ~2026-50289-80 298811 /* */ 13235692 wikitext text/x-wiki {{معلومات نادى كوره قدم}} '''نادي بيراميدز لكرة القدم'''<ref>{{استشهاد بخبر|مسار=http://gate.ahram.org.eg/News/1996006.aspx|عنوان=رسميا.. اتحاد الكرة يوافق على تغيير اسم الأسيوطي إلى بيراميدز|تاريخ=29 يونيو 2018|تاريخ الوصول=27 يناير 2019|الأخير=الشامي|الأول=أحمد|صحيفة=[[الأهرام (جريدة)|الأهرام]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190421080636/http://gate.ahram.org.eg/News/1996006.aspx | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2019 }}</ref> وبيعرف كمان بـ«'''نادى الأهرام'''»،<ref name="مولد تلقائيا1">{{استشهاد بخبر|مسار= https://m.youm7.com/story/2018/6/18/الأسيوطى-يعلن-بيع-النادى-وتغيير-اسمه-للأهرام-رسمياً/3838324|عنوان=الأسيوطى يعلن بيع النادى وتغيير اسمه للأهرام رسمياً|تاريخ=18 يونيو 2018|تاريخ الوصول=9 نوفمبر 2018|الأخير=عراقي|الأول=محمد|صحيفة=[[اليوم السابع]]|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200328111728/https://m.youm7.com/story/2018/6/18/الأسيوطى-يعلن-بيع-النادى-وتغيير-اسمه-للأهرام-رسمياً/3838324|تاريخ أرشيف=2020-03-28}}</ref> هو نادى كرة قدم مصرى اتأسس سنة 2008 تحت اسم الاسيوطى سبورت قبل بيع حقوقه للمالك السابق تركى آل الشيخ فى سنة 2018،<ref>[https://www.kooora.com/?team=22493 موقع كورة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211213659/http://www.kooora.com/?team=22493 |date=11 ديسمبر 2017}}</ref> ومقره الحالى ستاد الدفاع الجوى فى مدينة القاهرة. بيشارك النادى فى الدورى المصرى الممتاز. اتأسس نادى بيراميدز بشكله الحالى سنة 2018 ومقره فى محافظة القاهره.<ref>{{Cite web | url = https://www.rumonline.net/article/712716 | title = أول بطولة في تاريخه .. بيراميدز يتوج بكأس مصر }}</ref> == التاريخ == === فترة الأسيوطى سبورت === اتأسس نادى الأسيوطى سبورت فى سنة 2008 فى بنى سويف. كانت بداية الفريق فى السنه نفسها بالمشاركة فى القسم الرابع حيث صعد بعد موسمين للقسم التالت اللى استمر فيه موسمين لحد ما صعد فى نهاية موسم 2013 لدورى القسم التانى لموسم واحد بعدين صعد للدورى للممتاز لأول مرة من تأسيسه فى موسم 2014–15 بعد فوزه فى تصفيات الصعود.<ref>{{استشهاد بويب|مسار=https://m.kooora.com/?n=339515|عنوان=الأسيوطي يصعد للدوري المصري الممتاز لأول مرة في تاريخه|تاريخ=26 يونيو 2014|تاريخ الوصول=27 يناير 2019|ناشر=[[رويترز]]|عبر=[[كووورة]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190421080739/http://m.kooora.com/?n=339515 | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2019 |حالة المسار=live}}</ref><ref>{{استشهاد بويب|مسار=https://m.kooora.com/?c=9646|عنوان=ترتيب دوري الدرجة الثانية المصري|تاريخ=2014|تاريخ الوصول=27 يناير 2019|عبر=[[كووورة]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190127152851/http://m.kooora.com/?c=9646 | تاريخ أرشيف = 27 يناير 2019 |حالة المسار=live}}</ref><ref>طالع المقالة [[الدوري المصري الممتاز 2014–15|الدوري المصري الممتاز لكرة القدم 2014–15]]</ref> بعدين عاود الهبوط موسمين متتاليين للدرجه التانيه لحد ما صعد مرة تانيه للدورى للممتاز فى موسم 2017–2018.<ref>طالع المقالة [[الدوري المصري الممتاز 2016–17]]</ref><ref>{{استشهاد بويب|عنوان=الدوري المصري.. بيراميدز يتصدر المرحلة الأولى والأهلي ثانياً|مسار=https://sports.asharq.com/football/68399/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D8%A3%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D9%85%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%AC%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D9%81-90/|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20250306075754/https://sports.asharq.com/football/68399/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D8%A3%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D9%85%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%AC%D9%8A%D8%AA-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D9%81-90/|تاريخ أرشيف=2025-03-06|تاريخ-الوصول=2026-09-10|url-status=live}}</ref> === عصر نادى بيراميدز: 2018–لغاية دلوقتى === فى صيف سنة 2018، اشترى رئيس الهيئه العامه للرياضه السعوديه وقتها تركى آل الشيخ النادى و اسمه و رخصته من مالكه محمود الأسيوطى, واستقال آل الشيخ سابقا من منصبه كرئيس فخرى لنادى الأهلى بسبب خلافات حول التعاقدات و بناء الملاعب. انتقل نادى بيراميدز من بنى سويف للقاهرة، و اتغير اسم النادى من الأسيوطى سبورت لبيراميدز.<ref name="مولد تلقائيا1" /><ref>[https://www.espn.com/soccer/egypt/story/3556606/egypt-football-pyramids-fc-saudi-billionaire-turki-al-al-sheikh Egyptian football revolution to take Africa by storm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723034056/http://www.espn.com/soccer/egypt/story/3556606/egypt-football-pyramids-fc-saudi-billionaire-turki-al-al-sheikh |date=23 يوليو 2018}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر|مسار= https://arabia.as.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B3-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A-(%D8%B5%D9%88%D8%B1)|عنوان=حسام البدري: الأهرام سبورت سينافس على لقب الدوري المصري (صور)|تاريخ=28 يونيو 2018|تاريخ الوصول=16 فبراير 2019|صحيفة=[[أس (صحيفة)|صحيفة أس عربي]]|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200328111731/https://arabia.as.com/article/7314/كرة-عربية/الدوري-المصري/حسام-البدري-الأهرام-سبورت-سينافس-على-لقب-الدوري-المصري-(صور)|تاريخ أرشيف=2020-03-28|حالة المسار=live}}</ref> فى موسمه الأول تحت الاسم الجديد، أنهى نادى بيراميدز الدورى المصرى الممتاز 2018–19 فى المركز التالت،<ref>{{استشهاد بويب | مسار = https://www.eurosport.com/football/egyptian-league/2018-2019/standing.shtml | عنوان = Standings Egyptian League 2018-2019 - Football | موقع = Eurosport | لغة = en | تاريخ الوصول = 2022-01-13 |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230312220328/https://www.eurosport.com/football/egyptian-league/2018-2019/standing.shtml|تاريخ أرشيف=2023-03-12}}</ref> و اتأهل إلى كأس الاتحاد الأفريقى 2019–20، و وصل لنهائى كأس مصر 2019، و خسر 3-0 قدام الزمالك.<ref>{{استشهاد بويب | مسار = https://www.kingfut.com/2019/09/08/zamalek-pyramids-cup/ | عنوان = Zamalek down Pyramids 3–0 to win Egypt Cup title | تاريخ = 2019-09-08 | موقع = KingFut | لغة = en-GB | تاريخ الوصول = 2022-01-13 | الأخير = Salama | الأول = Mohamed |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230116181407/https://www.kingfut.com/2019/09/08/zamalek-pyramids-cup/|تاريخ أرشيف=2023-01-16}}</ref> اتسببت هتافات جمهور النادى الأهلى المصرى ضد مالك نادى بيراميدز تركى آل الشيخ فى 24 سبتمبر 2018 فى إعلان آل الشيخ بعدها بيوم واحد إنهاء تجربة استثماره فى مصر و بالتالى إنهاء النادى و قناته و بيع عقود لاعبيه.<ref>{{استشهاد بخبر|مسار=https://twitter.com/pyramids_tv/status/1044380118695718913?ref_src=twsrc%5Etfw|عنوان=عاجل ورسمياً معالى المسشتار تركي آل الشيخ يقرر الانسحاب بشكل نهائي من الاستثمار في مصر وسيجلب عقود احتراف للاعبي الفريق وعقود للعاملين بالقناة|تاريخ=25 سبتمبر، 2018|تاريخ الوصول=25 سبتمبر 2018|ناشر=نادي بيراميدز|عبر=[[تويتر]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190926141019/https://twitter.com/pyramids_tv/status/1044380118695718913?ref_src=twsrc^tfw | تاريخ أرشيف = 26 سبتمبر 2019 }}</ref> فى 22 فبراير 2019، أعلن النادى فى بيان رسمى على صفحته بموقع التواصل الاجتماعى فيسبوك بيع النادى لمستثمر إماراتى هو سالم سعيد الشامسى بعد تصفية الإستثمارات الرياضيه للمالك السابق تركى آل الشيخ.<ref name="مولد تلقائيا3">{{استشهاد بويب|مسار=https://m.kooora.com/?n=789632|عنوان=عاجل.. بيراميدز يعلن رحيل تركي&nbsp;آل الشيخ&nbsp;ونقل الملكية لمستثمر إماراتي|تاريخ=22 فبراير 2019|تاريخ الوصول=22 فبراير 2019|الأخير=السويفي|الأول=محمد|عبر=[[كووورة]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190223020359/http://m.kooora.com/?n=789632 | تاريخ أرشيف = 23 فبراير 2019 |حالة المسار=live}}</ref> رغم ده استعاد آل الشيخ النادى بعد يوم واحد بس.<ref name="alriyadh.com">{{استشهاد بخبر|مسار=http://www.alriyadh.com/1739875|عنوان=تركي آل الشيخ يستعيد حصته في نادي بيراميدز|تاريخ=24 فبراير 2019|تاريخ الوصول=24 فبراير 2019|صحيفة=[[الرياض (جريدة)|صحيفة الرياض]]| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190224173842/http://www.alriyadh.com/1739875 | تاريخ أرشيف = 24 فبراير 2019 }}</ref> فى 4 يوليو 2019، أعلنت صفحات النادى فى مواقع التواصل الاجتماعى أن سالم الشامسى اشترى النادى مره تانيه من مالكه السعودى تركى آل الشيخ.<ref name="مولد تلقائيا2" /><ref>{{استشهاد بويب | مسار = http://www.alriyadh.com/1764391 | عنوان = بيراميدز يعلن نقل ملكيته الكاملة للإماراتي سالم الشامسي | صحيفة = صحيفة الرياض | لغة = ar | تاريخ الوصول = 2019-07-05 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190705141041/http://www.alriyadh.com/1764391 | تاريخ أرشيف = 5 يوليو 2019 }}</ref><ref>{{استشهاد بويب | مسار = https://www.goal.com/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%88%D9%8A%D8%B4%D9%83%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A-%D8%A2%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE/1ozs0kcce3go91b8fkh1eq3iqy | عنوان = بيراميدز يعلن عن المالك الجديد للنادي ويشكر تركي آل الشيخ | موقع = [[جول (موقع ويب)|غول دوت كوم]] | لغة = ar | تاريخ الوصول = 2019-07-05 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190705151334/https://www.goal.com/ar/أخبار/بيراميدز-يعلن-عن-المالك-الجديد-للنادي-ويشكر-تركي-آل-الشيخ/1ozs0kcce3go91b8fkh1eq3iqy | تاريخ أرشيف = 5 يوليو 2019 }}</ref> فاز نادى بيراميدز بعدة بطولات من انشائه فى سنة 2018 ومنها فوزه بدورى ابطال افريقيا سنة 2025 وبطولتين لكأس مصر والسوبر الافريقى وكأس افريقيا واسيا والمحيط الهادئ. == شعار النادى == كان شعار الأسيوطى سبورت على شكل الكره الأرضيه الدائريه و بيتوسطها شريط مكتوب عليه «الأسيوطى» بحروف لاتينيه، و اتغير اسم و شعار النادى بعد بيع حقوقه عشان يكون على شكل تمثال أبو الهول الفرعونى مع تلات أهرامات تحته بالإضافة لكتابة اسم النادى باللغه الإنجليزيه مش العربيه عشان يمنع تشابهه مع شعار مؤسسه الأهرام اللى بتتخذ من أهرام الجيزه و كلمة الأهرام بالعربيه شعار ليها، و فى سنة 2020 اتغير شعار نادى "بيراميدز" علشان يكون بالشكل الدائرى مكتوب اعلاه اسم النادى باللغه الانجليزيه و بيتوسطه تلات اهرامات و فى الاسفل هوية النادى .<ref>{{استشهاد بخبر|مسار=https://arabia.eurosport.com/article/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A/%D9%86%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%B3%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2-%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%B9-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85|عنوان=نكشف سر شعار أبوالهول على نادي بيراميدز.. ولماذا تم منع تداول اسم "الأهرام"|تاريخ=28 يونيو 2018|تاريخ الوصول=14 أكتوبر 2018|الأخير=رمضان|الأول=طارق|عبر=[[يوروسبورت 1|يوروسبورت]] عربية| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181014091636/https://arabia.eurosport.com/article/5266966-نكشف-سر-شعار-أبوالهول-على-نادي-بيراميدز-ولماذا-تم-منع-تداول-اسم-الأهرام | تاريخ أرشيف = 14 أكتوبر 2018 }}</ref> <div style="text-align: center;"></div> == الطقم الرسمى للفريق فى الدورى الممتاز == === طقم نادى الأسيوطى سبورت === {{بداية-عمو|align=center|width=100%}} {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2014–15|موسم 2014-15]]'''<br /> [[ملف:ASC Alassiouty kit.png|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2017–18|موسم 2017-18]]'''<br /> [[ملف:ASC Alassiouty kit 2017-18.png|600px|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} {{نهاية-عمو}} === طقم نادى بيراميدز === {{بداية-عمو|align=center|width=100%}} {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2018–19|موسم 2018-19]]'''<br /> [[ملف:Pyramids FC kit 2018-19.png|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2019–20|موسم 2019-20]]'''<br /> [[ملف:Pyramids FC kit 2020-20.png|220px|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2020–21|موسم 2020-21]]'''<br /> [[ملف:Pyramids FC kit 2020-21.png|220px|لاإطار|مركز]] {{عمو-3}} '''[[الدوري المصري الممتاز 2021–22|من 2021–لغاية دلوقتى]]'''<br /> [[ملف:طقم بيراميدز موسمي 2021-22+2022-23.jpg|تصغير|]] {{عمو-3}} {{نهاية-عمو}} == قناة النادى == قناة النادى قناة بيراميدز أنشئت فى سنة 2018، و هى بتبث على ال[[نايل سات]] بس قفلت بعد كده. == المناصب الإدارية == {| class="wikitable" |+ الجهاز الإدارى لنادى بيراميدز ! الاسم !! المنصب |- |{{رمز علم|الإمارات}} سالم الشامسى||مالك النادى |- |{{رمز علم|مصر}} ممدوح عيد|| الرئيس التنفيذى |- |{{رمز علم|كرواتيا}} كرونوسلاف يورشيتش ||المدير الفنى |- |{{رمز علم|مصر}} هانى سعيد|| المدير الرياضى |- |{{رمز علم|مصر}} محمود فتح الله || مدرب عام |- |{{رمز علم|مصر}} جيروم توني || معد بدنى |- |{{رمز علم|مصر}} خالد عبد الله || مدرب حراس المرمى |} == الانجازات == فاز بيراميدز بدورى ابطال افريقيا مره واحده و فاز بالسوبر الافريقى مره واحده و فاز بكأس مصر مرتين وفاز بكأس افريقيا واسيا والمحيط الهادئ مره واحده، و بيعتبر بيراميدز منافس قوى على البطولات المصريه و الافريقيه. == الرعاة الرسميين == {| class="wikitable" border="1" |+ ! الرقم ! الراعي ! السنة |- | 1 |شركة صلة<ref>{{استشهاد بخبر | مسار = https://www.tahrirnews.com/posts/901344/%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A++%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%B2+%D8%A5%D9%81+%D8%B3%D9%8A+%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%89+%D8%A7%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE | عنوان = تركي آل الشيخ: عقد رعاية «بيراميدز» هو الأضخم في الشرق الأوسط | لغة = ar-AR | تاريخ الوصول = 2018-08-23 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180718114002/https://www.tahrirnews.com/posts/901344/بيراميدز+الأهلي++بيراميدز+إف+سي+تركى+ال+الشيخ | تاريخ أرشيف = 18 يوليو 2018 }}</ref> | 2018 |- bgcolor="#efefef" | 2 |الخطوط السعودية | 2018 |- | 3 |swyp | 2018 |- |4 |الربيع للدواجن | 2018 |- | 5 |تيك توك | 2020 |- | 6 |Mywhoosh | 2021 |} == مدربين نادى بيراميدز == {| class="wikitable" |- ! الأسم !!بدأ !!إنتهى |- | {{رمز علم|المانيا}} ستيفان ريجر||1 يوليو 2012 ||30 يونيو 2013 |- | {{رمز علم|مصر}} خالد عيد ||29 أغسطس 2014 ||13 أكتوبر 2014 |- | {{رمز علم|مصر}} خالد جلال || 20 ديسمبر 2014 ||15 أبريل 2015 |- | {{رمز علم|المانيا}} ستيفان ريجر||1 يونيو 2015||30 يونيو 2015 |- | {{رمز علم|مصر}} مؤمن سليمان ||9 ديسمبر 2015 ||28 يوليو 2016 |- | {{رمز علم|مصر}} أيمن المزين || 4 أغسطس 2016 ||4 مايو 2017 |- | {{رمز علم|مصر}}على ماهر||4 مايو 2017 ||28 يونيو 2018 |- | {{رمز علم|مصر}} سامى الشيشيني ||1 يونيو 2018 ||28 يونيو 2018 |- | {{رمز علم|البرازيل}} ألبرتو فالنتيم ||1 يوليو 2018 ||16 أغسطس 2018 |- | {{رمز علم|الأرجنتين}} ريكاردو لافولبي ||17 أغسطس 2018 ||29 أكتوبر 2018 |- | {{رمز علم|مصر}} حسام حسن || 29 أكتوبر 2018 ||25 يناير 2019 |- | {{رمز علم|مصر}} أحمد حسن || 25 يناير 2019 ||6 فبراير 2019 |- | {{رمز علم|الأرجنتين}} رامون دياز|| 5 فبراير 2019||31 مايو 2019 |- | {{رمز علم|فرنسا}} سيباستيان ديسابر || 8 يوليو 2019||19 ديسمبر 2019 |- | {{رمز علم|مصر}} عبد العزيز عبد الشافي || 20 ديسمبر 2019 ||27 ديسمبر 2019 |- | {{رمز علم|كرواتيا}} أنتى تشاتشيتش || 27 ديسمبر 2019||28 أكتوبر 2020 |- | {{رمز علم|الأرجنتين}} رودولفو أروابارينا ||11 نوفمبر 2020 ||30 يونيو 2021 |- | {{رمز علم|اليونان}} تاكيس جونياس || 29 يونيو 2021 ||11 سبتمبر 2021 |- | {{رمز علم|مصر}}إيهاب جلال || 11 سبتمبر 2021||25 أبريل 2022 |- | {{رمز علم|اليونان}} تاكيس جونياس||25 أبريل 2022 |5 يناير 2023 |- | {{رمز علم|البرتغال}} جايمى باتشيكو |5 يناير 2023 |5 فبراير 2024 |} {{فرق الدورى المصرى الممتاز}} {{كرة القدم فى مصر}} == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:نوادى كورة قدم]] [[تصنيف:نادى بيراميدز]] [[تصنيف:نوادى مصريه]] 09cgn7gxjcunru63nrc25u9x306wjhb 0 110038 13235552 13235506 2026-09-17T12:08:37Z El Gaafary 18310 13235552 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}} '''كاثرين رينجر''' (Catherine Ringer) ([[18 اكتوبر]] [[1957]] - [[14 سبتمبر]] [[2026]]) ممثلة بورنوجرافية فرنسية من اصل ألمانى == نشأتها == [[ملف:Festival des Vieilles Charrues 2021 - Catherine Ringer - 013.jpg|right|thumb|250px|كاثرين رينجر]] اتولدت كاثرين رينجر يوم [[18 اكتوبر]] [[1957]] فى مدينة [[سوريسن]] فى [[فرنسا]] == شغلها فى مجال البورنوجرافيا == فى سنة [[1975]] دخلت كاثرين رينجر فى مجال ال[[بورنوجرافيا]] ، و مثلت 20 [[فيلم بورنوجرافى]] اشهرهم [[Body Love]] و [[Love Inferno]] و [[La Fessee]] == وفاتها == فى يوم [[14 سبتمبر]] [[2026]] ماتت كاثرين رينجر فى بيتها فى [[باريس]] عاصمة [[فرنسا]] نتيجة مضاعفات مرض ال[[سرطان]] [http://www.catherineringer.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924211952/http://www.catherineringer.com/|date=2009-09-24}} [http://www.imdb.com/name/nm0727592] [http://www.iafd.com/person.rme/id=968a5059-8b20-4bf1-9834-0cf62bc39b5c] [http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=45325] {{تصنيف كومونز|Catherine Ringer}} == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * {{روابط فنية}} * {{روابط شخص}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} {{تقاوى}} [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]] [[تصنيف:موديلات عريانة]] [[تصنيف:رقاصات استربتيز]] [[تصنيف:ممثلات شبقيات]] [[تصنيف:مغنيات فرنساويات]] [[تصنيف:موسيقيين فرنساويين]] [[تصنيف:كتاب فرنساويين]] [[تصنيف:يهود فرنساويين]] [[تصنيف:مرضى السرطان]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات فرنسيات]] 860fgoye9rsdvvj7h1wdb3g0mw1tdoz 13235553 13235552 2026-09-17T12:09:34Z El Gaafary 18310 13235553 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}} '''كاثرين رينجر''' (Catherine Ringer) ([[18 اكتوبر]] [[1957]] - [[14 سبتمبر]] [[2026]]) ممثلة بورنوجرافية فرنسية من اصل ألمانى == نشأتها == [[ملف:Festival des Vieilles Charrues 2021 - Catherine Ringer - 013.jpg|right|thumb|250px|كاثرين رينجر]] اتولدت كاثرين رينجر يوم [[18 اكتوبر]] [[1957]] فى مدينة [[سوريسن]] فى [[فرنسا]] == شغلها فى مجال البورنوجرافيا == فى سنة [[1975]] دخلت كاثرين رينجر فى مجال ال[[بورنوجرافيا]] ، ومثلت 20 [[فيلم بورنوجرافى]] اشهرهم [[Body Love]] و [[Love Inferno]] و [[La Fessee]] == وفاتها == فى يوم [[14 سبتمبر]] [[2026]] ماتت كاثرين رينجر فى بيتها فى [[باريس]] عاصمة [[فرنسا]] نتيجة مضاعفات مرض ال[[سرطان]] [http://www.catherineringer.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924211952/http://www.catherineringer.com/|date=2009-09-24}} [http://www.imdb.com/name/nm0727592] [http://www.iafd.com/person.rme/id=968a5059-8b20-4bf1-9834-0cf62bc39b5c] [http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=45325] {{تصنيف كومونز|Catherine Ringer}} == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * {{روابط فنية}} * {{روابط شخص}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} {{تقاوى}} [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]] [[تصنيف:موديلات عريانة]] [[تصنيف:رقاصات استربتيز]] [[تصنيف:ممثلات شبقيات]] [[تصنيف:مغنيات فرنساويات]] [[تصنيف:موسيقيين فرنساويين]] [[تصنيف:كتاب فرنساويين]] [[تصنيف:يهود فرنساويين]] [[تصنيف:مرضى السرطان]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات فرنسيات]] qworyi9zvcf0sjsan4nb8yu5hwwt9lk 0 111051 13235672 10874291 2026-09-17T21:10:47Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: وفى ← و فى ، ي. ← ى.، والأ ← و الأ (2)، الماء ← الميه (4)، وكمان ← و كمان (2)، غير منتظم ← مش منتظم، الوسطى ← الوسطانيه 13235672 wikitext text/x-wiki {{معلومات كائن}} [[ملف:Various pearls.jpg|300px|تصغير|انواع اللؤلؤ]] [[ملف:White pearl necklace.jpg|300px|تصغير|عقد من اللؤلؤ]] [[ملف:Pearl Oysters.jpg|thumb|استخراج اللؤلؤ من المحاره]] '''اللؤلؤ''' Pearls هو عباره عن افراز صلب كروى بيتشكل جوه صدفة بعض انواع الرخويات والمحار ويصنف من [[الاحجار الكريمه]] بالرغم انها مواد عضوية. اللؤلؤة تتكون من طبقات من كربونات الكاليسوم المتبلورة اللى تتماسك الطبقات ببعضها بمادة الكونكيولين اللى هى مادة عضوية قرنية قشرية صلبة . == أشكال اللؤلؤ == ممكن اللآلئ تكون على شكل حبة الرز او كروية او كمثرية الشكل او على شكل أزرار او مش منتظمة الشكل ويتم تقييمها حسب الترتيب ده· == الوان اللؤلؤ == احسن انواع اللؤلؤ اللى بتكون بيضاء اللون واحيانا بتكون بلمسة عاجية اللون او زهرى خفيف او لمسة من اللون الاصفر و الأخضر او الأزرق والبنى و الأسوداللى هو اندر واغلى الانواع· == استخراج اللؤلؤ == احسن انواع اللؤلؤ يستخرج من محار الميه المالح (خاصة نوع Pinctata) و من محار الميه العذب (خاصة نوع Hyriopsis) و كان اكبر مركز للؤلؤ الطبيعى فى العالم فى [[الخليج الفارسى|الخليج العربى]] و كمان من سواحل [[الهند]] و [[الصين]] و [[اليابان]] و [[اوستراليا]] وجزر [[المحيط الهادى]] و كمان و [[ڤينيزويلا|فنزويلا]] و [[امريكا الوسطانيه]] و أنهار اوروبا و [[امريكا الشماليه]] و فى العصور القديمة كان [[البحر الاحمر]] مصدر مهم لصيد اللؤلؤ · == زراعة لؤلؤ الميه المالح == بعد اكتشاف طريقة زراعة اللؤلؤ فى [[اليابان]] اللى بقت المنتجه لمحصول العالم من لآلئ الميه المالح (المزروعة) · وتنتج بوضع خرزة صغيرة من عرق اللؤلؤ جوه نسيج الجدار المبطن للمحارة فى جسم المحارة وبعدها توضع المحار فى أقفاص مقفولة فى خلجان محمية لفترة من الزمن(تصل الى 4 سنين) لتكوين لؤلؤة . === صور === [[ملف:Mary_Stuart_Queen.jpg|تصغير|[[مارى ملكة اسكتلندا]] هيا ترتدى حبل من اللؤلؤ الأسود]] <gallery> ملف:Armband, av orientaliska pärlor, rosenstenar och guld, 1840-tal - Hallwylska museet - 109866.tif| سوار من اللؤلؤ من اربعينات القرن التسعتاشر ملف:Earrings 1.JPG| أقراط اللؤلؤ ملف:Michiel J. van Miereveld - George Villiers, Duke of Buckingham - Google Art Project.jpg| جورج فيليرز دوق باكنغهام الاولانى يرتدى لؤلؤاً أبيض ملف:Margherita of Savoy.jpg| امتلكت ملكة ايطاليا [[مرغيريتا ملكة ايطاليا|مارجريتا سافوى]] واحدة من أشهر مجموعات اللؤلؤ الطبيعى. هيا ترتدى فى الصورة قلادة متعددة الخيوط وحبل من اللؤلؤ ملف:"Pearl Trader" painting on mica in 1870 detail, from- Indian - Leaf from Bound Collection of 20 Miniatures Depicting Village Life - Walters 35176C (cropped).jpg|لوحة "تاجر اللؤلؤ" [[مسلم|المسلم]] المرسومة على [[ميكا (معدن)|الميكا]] سنة 1870 [[الهند]] </gallery> == شوف == [[الاحجار الكريمه]] {{تصنيف كومونز|Pearls}} {{الاحجار الكريمه}} [[تصنيف:الاحجار الكريمه]] ig712c13qc9husxlsnkd1rjvcnmwo5c 0 145160 13235669 12968017 2026-09-17T21:10:38Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: }} ← }} (2)، الوسطى ← الوسطانيه 13235669 wikitext text/x-wiki {{معلومات دورى رياضى}} [[ملف:Landon Donovan, Gold Cup 2013 final in Chicago.JPG|تصغير|يسار|صوره فى الماتش لكاس الدهب كونكاكاف]] {| class="wikitable" |- ! اكتر فريق كسب البطوله !! الفريق البطل دلوقتى !! اول فريق كسب البطوله |- | عشر مرات {{fb|Mexico}} || {{fb|Mexico}} 2025 ||{{fb|United States}} 1991 |- |} ''' كاس [[دهب|الدهب]] للأمم''' {{إنج|CONCACAF Gold Cup}} ده البطوله الرئيسية ل[[كورة قدم|كورة القدم]] فى [[امريكا الشماليه]] و [[جزر الكاريبى]] و [[امريكا الوسطانيه]] بينظمها [[اتحاد كونكاكاف لكوره قدم]]، و اول بطوله كانت سنة [[1991]] ف [[امريكا|الولايات المتحدة الامريكية]] وكسبتها الدوله المستضيفه [[فريق الولايات المتحده الامريكيه لكوره قدم|الفريق الامريكى]]. بينظم البطوله كل سنتين بينظمها اتحاد كونكاكاف، كسبت [[فريق الميكسيك لكورة القدم|المكسيك]] الكاس 7 مرات. {{تصنيف كومونز|CONCACAF Gold Cup}} == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * [http://www.concacaf.com/category/gold-cup Official Gold Cup Site at CONCACAF.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725012351/http://www.concacaf.com/category/gold-cup |date=2015-07-25}} * [http://www.univision.com/content/channel.jhtml?chid=4&schid=7322 Copa Oro coverage on Univision.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328043928/http://www.univision.com/content/channel.jhtml?chid=4&schid=7322 |date=2010-03-28}} * [http://www.rsssf.com/tablesg/goldcupall.html Gold Cup at RSSSF] [[تصنيف:كاس الكونكاكاف]] [[تصنيف:كونكاكاف]] n3n0oozhom2canf6qw9mkl72u0mv8vq 0 170759 13235671 10843370 2026-09-17T21:10:43Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ]] ← ]]، }} ← }} (2)، ]], ← ]]. (5)، [[المكسيك]] ← [[الميكسيك]] 13235671 wikitext text/x-wiki {{معلومات منظمه | name = <small>اتحاد امريكا الشماليه والوسطانيه وبحر الكاريبى لكوره قدم</small> (كونكاكاف) | logo = Flag of CONCACAF, 2018.png | map = CONCACAF member associations map.svg | abbreviation = CONCACAF | motto = | predecessor = {{ubl|[[Confederación Centroamericana y del Caribe de Fútbol|CCCF]]|[[North American Football Confederation]]}} | formation = {{Start date and years ago|1961|09|18|df=y}} | founding_location = [[مكسيكو سيتى]]. [[الميكسيك]] | type = منظمه رياضيه | headquarters = [[مايامى]]. [[فلوريدا]]. [[امريكا]] | location = | coords = {{coord|25.773|-80.138|display=inline, title}} | region = {{ubl|[[بحر الكاريبى]]|[[امريكا الوسطانيه]]|[[امريكا الشماليه]]}} | membership = 41 | language = {{plainlist| * [[نيديرلاندى]] * [[انجليزى]] * [[لغه فرنساوى|فرنساوى]] * [[لغه اسبانى|اسپانى]] }} | leader_title = الريس | leader_name = Victor Montagliani | leader_title2 = الامين العام | leader_name2 = Philippe Moggio | parent_organization = [[فيفا]] | affiliations = {{ubl|[[اتحاد الكاريبى لكوره قدم|اتحاد الكاريبى]]|[[اتحاد امريكا الوسطانيه لكوره قدم|اتحاد امريكا الوسطانى]]|[[اتحاد امريكا الشماليه لكوره قدم|اتحاد امريكا الشماليه]]}} | website = [http://www.concacaf.com/ CONCACAF.com]}} '''كونكاكاف''' ([[انجليزى]]:CONCACAF), ده اتحاد رياضى لكوره قدم فى [[امريكا الشماليه]] والوسطانيه و [[الكاريبى]]. وعلشان الاسم الطويل ده هم اختصروا (كونكاكاف), تاسس الاتحاد سنه [[1961]]. وعدد الاعضاء دلوقتى 41 دوله.<ref>''The organization shall be called "The Confederation of North, Central America and Caribbean Association Football" or "CONCACAF" and shall be composed of National Associations belonging to Northern America, Central America and the Caribbean.'' [http://www.concacaf.com/wp-content/uploads/2015/05/CONCACAF-Statutes-Draft-2015-FINAL.pdf STATUTES OF THE CONFEDERATION OF NORTH, CENTRAL AMERICA AND CARIBBEAN ASSOCIATION FOOTBALL. Edition 2015. Article 1, Section 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905102251/http://www.concacaf.com/wp-content/uploads/2015/05/CONCACAF-Statutes-Draft-2015-FINAL.pdf |date=2015-09-05}}. Retrieved 18 January 2016.</ref><ref>{{مرجع ويب|url=https://www.si.com/soccer/2018/03/07/concacaf-nations-league-format-rules-tiers-usa-mexico|first=Brian|last=Straus|title=New-Look Concacaf Unveils Format, Rules for Nations League Competition|work=[[Sports Illustrated|SI.com]]|date=March 7, 2018|accessdate=April 7, 2018}}</ref> == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانى == {{تصنيف كومونز|CONCACAF}} * {{ويب سايت رسمى|http://www.concacaf.com/}} <small>'''(انجليزى)'''</small> * {{dmoz|Sports/Soccer/CONCACAF|CONCACAF}} * [http://www.concacaf.com/graphics/stats-regs/pdf/statutes_e.pdf CONCACAF Statutes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040409123729/http://www.concacaf.com/graphics/stats-regs/pdf/statutes_e.pdf |date=2004-04-09}} * [http://soccerlens.com/concacaf-confederation-of-north-central-american-and-caribbean-association-football/31200/ Confederation of North Central American & Caribbean Association Football], Soccerlens.com. == بص برضه == * [[الاتحاد الافريقى لكورة القدم]] * [[اتحاد اوروپا لكوره قدم]] * [[اتحاد آسيا لكوره قدم]] * [[اتحاد اوقيانوسيا لكوره قدم]] * [[كونميبول]] [[تصنيف:كونكاكاف|كونكاكاف]] [[تصنيف:اتحادات فيفا]] fndunr34gqbfwviqo7b37elvonfikzv 0 180666 13235667 13213568 2026-09-17T21:10:29Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه، سيغيس ← سيجيس 13235667 wikitext text/x-wiki [[ملف:Chapelle Saint-Joseph Amiens 110608 02.jpg|تصغير|180بك|[[يوسف النجار]] شفيع [[الكنيسة المسيحية]] [[عالم مسيحى|العالميّة]].]] القديسيون اللى تم اتخاذهم '''كقديس شفيع او رعاة أو شفعاء''' على ايد الأمم المسيحية لقارات و دول أو أقاليم أو مدن مختلفة. ودى بعض أسماء من القديسين رعاة لدول أو مناطق أو مدن مختلفة. == قارة == [[ملف:Sta Rosa de Lima por Claudio Coello.jpg|تصغير|180بك|[[روزا من ليما]] راعية [[امريكا اللاتينيه|امريكا اللاتينية]].]] {| class="wikitable" ! قارة !! قديس شفيع !! ملاحظة |- |[[اسيا]] |[[فرنسيس كسفاريوس]]<br />[[توما|توما الرسول]] | |- |[[افريقيا]] |[[موسى الاسود]]<ref name="Walsh, p. 22">[[#Walsh|Walsh]]. p. 22.</ref> | |- |[[الامريكتين]] |[[يوسف النجار|القديس يوسف]]<ref name="Saint Joseph">{{مرجع ويب |url=http://saints.sqpn.com/saint-joseph/ |title=Saint Joseph |accessdate=2018-11-30 |archive-date=2015-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150307035229/http://saints.sqpn.com/saint-joseph/ |url-status=live}}</ref><br />[[عذراء جوادالوبى]] | |- |[[اوروبا]] |[[بندكت النيرسى]].<!--principal--><ref name="Bunson, p. 214"/><ref>{{مرجع ويب |url=http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=57724 |title=News Features {{!}} Catholic Culture<!-- عنوان مولد بالبوت --> |accessdate=2018-11-30 |archive-date=2017-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503212955/http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=57724 |url-status=live}}</ref><br />[[كيرلس وميثوديوس]].<ref name="patron">{{مرجع ويب | الأخير = Jones | الاولانى = Terry | العنوان = Methodius | العمل = Patron Saints Index | المسار = http://www.catholic-forum.com/saints/saintm10.htm | تاريخ الوصول = 18 February 2007 | archive-date = 2007-02-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070219170931/http://www.catholic-forum.com/saints/saintm10.htm | url-status = dead}}</ref><ref name="Egregiae Virtutis">{{مرجع ويب | العنوان =Egregiae Virtutis | المسار=http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/apost_letters/documents/hf_jp-ii_apl_31121980_egregiae-virtutis_lt.html | تاريخ الوصول =26 April 2009}} [[Apostolic letter]] of [[يوحنا بولس التانى]]. 31 December 1980 {{la icon}}</ref><br />[[بريجيت من السويد]].<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[كاترينا من سيينا|كاترين السينائيّة]].<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[اديت شتاين]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |[[امريكا الجنوبيه]] |[[روزا من ليما]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |[[اوشيانيا|اوقيانوسيا]] |[[بيتر شانيل]]<ref name="Walsh, p. 15">[[#Walsh|Walsh]]. p. 15.</ref> | |- |} == مناطق == [[ملف:Jadwiga by Bacciarelli.jpg|تصغير|180بك|[[جادويجا ملكة بولندا]] راعية الاتحاد الاوروبى]] {| class="wikitable" ! منطقة !! قديس شفيع |- |[[اسيا الصغرى]] |[[يوحنا الرسول|يوحنا بن زبدى]] |- |[[وسط افريقيا]] |[[العدرا مريم|قلب مريم الطاهر]]<ref name="Walsh, p. 3"/> |- |[[شمال افريقيا]] ([[الجزاير|الجزائر]]، [[ليبيا]]، [[تونس]]) |[[قبريانوس القرطاجى]]<ref name="Walsh, p. 3">[[#Walsh|Walsh]]. p. 3.</ref> |- |[[اسكندنافيا]] |[[انسجار]]<ref name="Bunson, p. 214">[[#Bunson|Bunson]]. p. 214.</ref> |- |[[الكاريبى]] |[[جيرترود الكبيره]]<br />[[جريجوريوس الكبير]] |- |[[امريكا الوسطانيه]] |[[بيدرو دى سان خوسيه بيتانكور]]<ref>{{cite book | editor-last =Walsh | editor-first =Michael | title =Butler's Lives of Patron Saints | publisher =Harper & Row | year =1987 | isbn =0060692626 | ref =Walsh | url =https://archive.org/details/butlerslivesofpa00butl | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20210307195810/https://archive.org/details/butlerslivesofpa00butl | تاريخ الأرشيف = 7 مارس 2021}}</ref><br />[[اوسكار روميرو]] |- |- |[[اتحاد اوروبى|الاتحاد الاوروبى]] |[[جادويجا ملكة بولندا]]<ref name="Walsh, p. 16">[[#Walsh|Walsh]]. p. 16.</ref> |- |} == دول == [[ملف:Virgen de Luján-Réplica.JPG|تصغير|180بك|[[سيدة لوخان]] راعية الارجنتين]] [[ملف:St Gregory the Illuminator (Krikor Lusavoric).jpg|تصغير|180بك|[[جريجوريوس المنور]] شفيع {{ارمينيا}}.]] [[ملف:S. Anna Avellino.jpg|تصغير|180بك|[[القديسه حنه]] راعية {{كندا}}.]] [[ملف:Cyril and Methodius.jpg|تصغير|180بك|[[كيرلس وميثوديوس]] رعاة الشعوب السلافية منها {{بلجاريا}} و{{مقدونيا}} و{{كرواتيا}}.]] [[ملف:Agios Georgios icon.jpg|تصغير|180بك|[[القديس جورج]] راعى شوية دول منها {{انجلترا}} و{{جورجيا}} و{{فلسطين}}.]] [[ملف:Ingres coronation charles vii.jpg|تصغير|180بك|[[جان دارك]] راعية {{فرنسا}}.]] [[ملف:José de Ribera - St Andrew - WGA19355.jpg|تصغير|180بك|[[اندراوس]] راعى اسكتلندا و{{اليونان}}.]] [[ملف:Saint Patrick (window).jpg|تصغير|180بك|[[القديس باتريك]] راعى {{ايرلندا}}.]] [[ملف:Saint Francis of Assisi by Jusepe de Ribera.jpg|تصغير|180بك|[[فرانسيس الاسيزى|فرنسيس الاسيزى]] راعى {{ايطاليا}}.]] [[ملف:Bazilika Szent Istvan.jpg|تصغير|180بك|[[ستيفين الاولانى ملك المجر]] راعى {{المجر}}.]] [[ملف:Michael4.jpg|تصغير|180بك|[[الملاك ميخائيل]] راعى {{المانيا}}.]] [[ملف:Jusepe de ribera, san giacomo maggiore, olio su tela, 74x64 cm, coll privata parigi.JPG|تصغير|180بك|[[يعقوب بن زبدى]] راعى {{اسبانيا}} و{{تشيلى}}.]] [[ملف:Guercino Antonio Bambino.jpg|تصغير|180بك|[[انطونيو من لشبونة]] راعى {{البرتغال}} و [[برازيل]]]] [[ملف:Heliga Birgitta på ett altarskåp i Salems kyrka retouched.png |تصغير|180بك|[[بريجيت من السويد]] راعية {{السويد}}.]] [[ملف:Francisco Bayeu Santa Bárbara.jpg|تصغير|180بك|[[عيد البربارة|القديسه برباره]] راعية {{سوريا}} و{{لبنان}}.]] [[ملف:1000 Vladimir 2.jpg|تصغير|180بك|[[فلاديمير الاول]] راعى {{اوكرانيا}} و{{روسيا}}.]] {| class="wikitable" ! width=20%| دولة !! width=40%| قديس شفيع !! ملاحظة |- |{{البانيا}} |[[العدرا مريم|مريم العذراء]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |الجزائر |[[قبريانوس القرطاجى]]<ref name="Walsh, p. 4">[[#Walsh|Walsh]]. p. 4.</ref> | |- |{{اندورا}} |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] | |- |{{انجولا}} |[[العدرا مريم|قلب مريم الطاهر]]<ref name="Bunson, p. 214"/><ref name="Walsh, p. 4"/> | |- |الارجنتين |[[فرانسيس سولانوس]]<br />[[لورا فيكوينا]]<br />[[مارتن من تورس]]<br /> مريم العذراء ([[سيدة لوخان]]<ref name="Bunson, p. 214"/>) | |- |{{ارمينيا}} |[[جريجوريوس المنور]].<!--principal--><ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[برثولماوس]]<br />[[تداوس]] | |- |{{اوستراليا}} |[[العدرا مريم|مريم]] <ref name="Bunson, p. 214"/>) | |- |{{النمسا}} |[[يوسف النجار|القديس يوسف]]<ref name="Walsh, p. 4"/><br /> [[سانت فلوريان]]<ref name="Walsh, p. 4"/><br />[[ليوبولد التالت، مارجريف النمسا|ليوبولد التالت مارجريف النمسا]]<br />[[القديس موريس]]<ref name="Walsh, p. 4"/><br /> | |- |{{باربادوس}} |[[اندراوس]]<ref>[http://www.scotland.org/features/who-was-st-andrew Who was St. Andrew?], Scotland.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730180006/http://www.scotland.org/features/who-was-st-andrew |date=2017-07-30}}</ref> | |- |{{بلجيكا}} |[[يوسف النجار|القديس يوسف]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{بوليفيا}} |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] ([[سيدة الكنارى]].<ref name="Bunson, p. 214"/> و [[سيدة الكرمل]]<ref name="Walsh, p. 5"/>) | |- |{{البوسنة والهرسك}} |[[ايليا]] | |- |البرازيل |مريم العذراء ([[العدرا مريم|سيدة اباريسيدا]]<ref name="Bunson, p. 214"/><ref name="Walsh, p. 5">[[#Walsh|Walsh]]. p. 5.</ref>)<br /> [[خوسيه دى انتشيتا]].<ref>{{مرجع ويب|url=http://www.arquidiocesedefortaleza.org.br/atualidades/artigos/53a-assembleia-geral-da-cnbb/|title=53ª ASSEMBLEIA GERAL DA CNBB - Arquidiocese de Fortaleza|work=Arquidiocese de Fortaleza|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518072133/http://www.arquidiocesedefortaleza.org.br/atualidades/artigos/53a-assembleia-geral-da-cnbb/|archive-date=18 May 2015|url-status=dead}}</ref> [[انطونيو من لشبونه]] | |- |{{بلجاريا}} |[[كيرلس وميثوديوس]]<br />[[جون ريلا]] | |- |{{كندا}} |[[حنه (ام مريم العذراء)|القديسة حنة]]<ref name="Bunson, p. 214"/>]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[يوسف النجار|القديس يوسف]] | |- |{{تشيلى}} |[[القديس يعقوب]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />مريم العذراء ([[سيدة الكرمل]]<ref name="Bunson, p. 214"/>) |- |{{الصين}} |[[يوسف النجار|القديس يوسف]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[فرنسيس كسفاريوس]] | |- |{{كولومبيا}} |[[لويس برتران]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[بيتر كلافير]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |[[كوستا ريكا|كوستاريكا]] |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] | |- |{{كرواتيا}} |[[جيروم]]<br />[[كيرلس وميثوديوس]]<br />[[القديس يوسف]] | |- |{{كوبا}} |[[العدرا مريم|مريم العذراء]]<ref name="Bunson, p. 214"/>) | |- |{{قبرص}} |[[برنابا]]<ref>[[#Holweck|Holweck]]. p. 133.</ref><br />[[لعازر]] | |- |{{التشيك}} |[[ادالبرت من براج]]<br />[[جون من نيبوموك]]<br />[[يسوع طفل براج]]<br />[[كيرلس وميثوديوس]]<br />[[بروكوبيوس]]<br />[[سيجيسموند]]<br />[[فاتسلاف]]<br />[[فيتوس]] | |- |جمهورية الكونجو الديمقراطية |مريم العذراء ([[العدرا مريم|الحبل بلا دنس]]<ref name="Walsh, p. 22"/>) | |- |{{الدنمارك}} |[[اسنجار]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[كانوت الرابع من الدنمارك]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |جمهورية الدومينيكان |[[القديس دومينيك]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |الاكوادور |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] <ref name="Walsh, p. 9">[[#Walsh|Walsh]]. p. 9.</ref> | |- |{{مصر}} |[[القديس مرقص]]<ref name="Walsh, p. 9"/> | |- |السلفادور |[[العدرا مريم]]<ref name="Bunson, p. 214"/>) | |- |غينيا الاستوائيه |[[العدرا مريم]] ([[الحبل بلا دنس]]<ref name="Bunson, p. 214"/>) | |- |{{اثيوبيا}} |[[مار جرجس]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{فينلاندا}} |[[الأسقف هنريك]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{فرنسا}} |[[دينيس]]<br />[[لويس التاسع]]<br />[[جان دارك]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[القديسه تيريزا|تيريزا الطفل يسوع]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{جورجيا}} |[[مار جرجس]]<!--principal--><ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[القديسة نينو]] | |- |{{المانيا}} |[[رئيس الملايكه ميخائيل]] | |- |{{اليونان}} |[[مار جرجس]]<br />[[اندراوس]]<br />[[القديس نقولا]]<br />[[القديس بولس|بولس الطرسوسى]]<ref name="Walsh, p. 11"/> | |- |{{جواتيمالا}} |[[سيدة الوردية]]. [[بيدرو دى سان خوسيه بيتانكور]]. [[يعقوب بن زبدى]]<ref name="Walsh, p. 11">[[#Walsh|Walsh]]. p. 11.</ref> | |- |هايتى |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] <ref name="Walsh, p. 11"/> | |- |هوندوراس |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] <ref name="Walsh, p. 11"/> | |- |{{المجر}} |[[ستيفين الاولانى ملك المجر]]<br />[[اليزابيث ملكة هنجاريا]] | |- |{{ايسلندا}} |[[اسنجار]]<ref name="Walsh, p. 12">[[#Walsh|Walsh]]. p. 12.</ref> | |- |{{الهند}} |[[توما]]<br />[[فرنسيس كسفاريوس]]<!--principal--><ref name="Walsh, p. 12"/><br />مريم العذراء ([[انتقال العذراء]]<ref name="Bunson, p. 214"/>) | |- |{{اندونيسيا}} |[[توما]]<br />[[فرنسيس كسفاريوس]] | |- |{{ايران}} |[[متياس]] | |- |جمهورية ايرلندا |[[القديس باتريك]]<br />[[كولومبا]].<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[القديسة بريدجيت]]<ref>[[#Holweck|Holweck]]. p. 171.</ref> | |- |{{ايطاليا}} |[[كاترينا من سيينا|كاترين السينائيّة]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[فرانسيس الاسيزى|فرنسيس الاسيزى]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{اليابان}} |[[بطرس]] ,<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[يوسف النجار|القديس يوسف]] | |- |{{الاردن}} |[[يوحنا المعمدان]]<ref name="Walsh, p. 12"/> | |- |{{كوريا الجنوبيه}} |[[يوسف النجار|القديس يوسف]].<ref name="Bunson, p. 214"/><br />مريم العذراء ([[الحبل بلا دنس]]) | |- |{{لبنان}} |مريم العذراء ([[العدرا مريم|سيدة حريصا]])<br />[[القديسه برباره]]<br />[[القديس مار شربل|مار شربل]] | |- |ليسوتو |[[العدرا مريم|مريم العذراء]]<ref name="Bunson, p. 214"/><ref name="Walsh, p. 9"/> | |- |{{ليتوانيا}} |[[كازيمير]]<ref name="Holweck, p. 182">[[#Holweck|Holweck]]. p. 182.</ref><br />[[مار جرجس]]<br/>[[كينجا من بولندا]] | |- |{{لوكسمبورج}} |[[ويليبروورد]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{جمهورية مقدونيا}} |[[كليمنت من اوهريد]]<br />[[كيرلس وميثوديوس]] | |- |مدغشقر |[[فنسنت دى بول]] | |- |{{مالطا}} |[[مار جرجس]]<br />[[القديسة اغاثا]]<br />[[بيوس الخامس]]<br />[[القديس بولس|بولس الطرطوسى]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{المغرب}} |[[اوغسطينوس]]<ref name="Bunson, p. 215"/> | |- |{{المكسيك}} |مريم العذراء ([[العدرا مريم|عذراء جوادالوبى]]<ref name="Bunson, p. 214"/>)<!--primary--><br />[[يوسف النجار|القديس يوسف]]<ref name="Walsh, p. 14">[[#Walsh|Walsh]]. p. 14.</ref> | |- |{{مولدوڤا}} |[[جورج]] | |- |{{موناكو}} |[[ديفوتا]]<ref>[[#Holweck|Holweck]]. p. 273.</ref> | |- |الجبل الاسود |[[كيرلس وميثوديوس]]<br />[[القديس جورج]] | |- |{{هولندا}} |[[ويليبروورد]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |نيوزيلندا |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] <ref name="Bunson, p. 214"/>)<br />[[يوسف النجار|القديس يوسف]] | |- |{{نيكاراجوا}} |[[القديس يعقوب|يعقوب بن زبدى]]<ref name="Walsh, p. 15"/> | |- |نيجيريا |[[القديس باتريك]]<ref name="Walsh, p. 15"/> | |- |{{النرويج}} |[[اولاف التانى ملك النرويج]] (''[[Rex Perpetuus Norvegiae]]'')<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{باكستان}} |[[فرنسيس كسفاريوس]]<ref name="Walsh, p. 16"/> | |- |{{فلسطين}} |مريم سيدة فلسطين<br />[[مار جرجس|جرجس]]. | |- |بابوا جينيا الجديدة |[[رئيس الملايكه ميخائيل]] | |- |{{باراجواى}} | مريم العذراء ([[العدرا مريم|سيدة لوخان]]<ref name="Walsh, p. 16"/>)<br />[[مارتن من تورس]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{بيرو}} |[[روزا من ليما]] <br />[[يوسف النجار|القديس يوسف]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |[[الفيليبين|الفلبين]] |[[لورنزو رويز]]<br />مريم العذراء ([[العدرا مريم|السيدة غوادالوبى]]<ref name="Bunson, p. 214"/> و [[الحبل بلا دنس]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{بولندا}} |[[كازيمير]]<br />[[ادلبرت من براج]]<ref>[[#Walsh|Walsh]]. p. 17.</ref><br /> مريم العذراء (السيدة السوداء من تشيستوكوفا) <br />[[كينجا من بولندا]]<br/>[[ستانيسلاوس من كراكوف]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{البرتغال}} |[[انطونيو من لشبونه]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[فرنسيس بورجيا]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[الملاك جبرائيل]]<br />مريم العذراء ([[سيدة فاطيما]] و [[الحبل بلا دنس]]<ref name="Bunson, p. 214"/>)<br />[[مار جرجس]]<ref name="Bunson, p. 214"/><br />[[يعقوب بن زبدى]] | |- |[[پويرتو ريكو]] |[[يوحنا المعمدان]] | |- |{{رومانيا}} |[[يوحنا من سوسيفا]]<br />[[اندراوس]] | |- |{{روسيا}} |[[العدرا مريم|مريم العذراء]] <ref>Икона Божией Матери "Державная" [[:ru:Икона Божией Матери «Державная»|Икона Божией Матери «Державная»]]</ref><br />[[باسيليوس قيصرية]]<ref name="Walsh, p. 18">[[#Walsh|Walsh]]. p. 18.</ref><br />[[فلاديمير الأول]]<br />[[القديس يوسف]]<ref name="Walsh, p. 18"/><br />[[جورج]]<br />[[اندراوس]]<ref name="Holweck, p. 72">[[#Holweck|Holweck]]. p. 72.</ref> | |- |{{سان مارينو}} |[[القديس مارينو]]<br />[[القديس نقولا]]<ref name="Bunson, p. 214"/><ref name="Walsh, p. 18"/> | |- |{{صيربيا}} |[[القديس ساڤا]]<br />[[اسطفان]]<br />[[كيرلس وميثوديوس]]<br />[[مار جرجس|جرجس]] | |- |{{سلوفاكيا}} |[[كيرلس وميثوديوس]]<br />مريم العذراء ([[سيدة الاحزان]]<ref name="Bunson, p. 214"/>) | |- |{{سلوفينيا}} |[[كيرلس وميثوديوس]] | |- |جزر سليمان |[[الملاك ميخائيل]]<ref name="Walsh, p. 19">[[#Walsh|Walsh]]. p. 19.</ref> | |- |[[جنوب افريقيا]] |[[مارتين من تورس]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{اسبانيا}} |[[القديس يعقوب|يعقوب بن زبدى]] ({{lang-es|Santiago}})<br />مريم العذراء ([[الحبل بلا دنس]]<ref name="Walsh, p. 19"/>)<br />[[تريزا الافيلية]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{سريلانكا}} |[[القديس لورانس]].<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{السودان}} |[[جوزفين بخيته]] | |- |{{السويد}} |[[بريجيت من السويد]]<ref name="Bunson, p. 215">[[#Bunson|Bunson]]. p. 215.</ref><br />[[اريك التاسع ملك السويد]]<ref name="Bunson, p. 214"/> | |- |{{سويسرا}} |[[القديس غال]]<br />[[نيكولاس من فلو]]<ref>[[#Walsh|Walsh]]. p. 20.</ref> | |- |{{سوريا}} |[[القديسه برباره]] | |- |{{تنزانيا}} |مريم العذراء ([[الحبل بلا دنس]]<ref name="Bunson, p. 215"/>) | |- |{{تونس}} |[[قبريانوس القرطاجى]]<ref name="Bunson, p. 215"/> | |- |{{تركيا}} |[[يوحنا الانجيلى]]<ref name="Bunson, p. 215"/> | |- ||{{اوكرانيا}} |[[اندراوس]]<br />[[فلاديمير الأول]] | |- |[[اوروجواى]] |[[يعقوب بن حلفى]] <br />[[فيلبس]]<ref name="Walsh, p. 21">[[#Walsh|Walsh]]. p. 21.</ref> | |- |{{المملكه المتحده}} | * [[انجلترا]]: [[القديس جورج]] * [[سكوتلاند|اسكتلندا]]: [[اندراوس]] * [[ايرلندا الشمالية]]: [[القديس باتريك]] * [[ويلز]]: [[القديس ديفيد]] | |- |{{المملكه المتحده}} |مريم العذراء ([[الحبل بلا دنس]]<ref name="Bunson, p. 215"/>) | |- |[[ڤينيزويلا|فنزويلا]] |[[العدرا مريم|مريم العذراء]]<ref name="Bunson, p. 215"/> | |- |فيتنام |[[يوسف النجار|القديس يوسف]] | |- |} == أقاليم == [[ملف:Veneto 0036.jpg|تصغير|180بك|[[يوحنا المعمدان]] راعى كيبك و توسكانا]] [[ملف:Virgen de la Soledad de Almería en su Besamanos del 15 de Septiembre.jpg|تصغير|180بك|[[مريم العذراء]] سيدة الأوجاع راعية منطقة الاندلس]] [[ملف:Hl Nikolaus 19 Jh.jpg|تصغير|180بك|[[القديس نقولا|القديس نقولا من ميرا]] راعى بوليا وصقليه]] {| class="wikitable" ! دولة !! اقليم !! قديس شفيع |- |rowspan="4"| {{علم|النمسا}} |- |النمسا العليا || [[القديس فلوريا]] |- | شتايرمارك|| [[يوسف النجار|القديس يوسف]] |- |كيرنتن || القديس يوسف |- |rowspan="1"| {{التشيك}} |بوهيميا || [[يوسف النجار|القديس يوسف]]<ref name="Saint Waltrude at saints.sqpn.com">[http://saints.sqpn.com/saint-waltrude/ Saint Waltrude at saints.sqpn.com.] Retrieved 26 March 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221052033/http://saints.sqpn.com/saint-waltrude/ |date=2014-12-21}}</ref> |- |rowspan="3"| {{المانيا}} |- |بافاريا || [[يادفيغا ملكة بولندا]] |- | ساكسونيا|| ويليهاد من بريمن |- |rowspan="5"| {{المملكه المتحده}} |- |انجلترا || القديس [[جورج]] |- |اسكتلندا || القديس [[اندراوس]] |- |ايرلندا الشماليه || [[القديس باتريك]] |- |ويلز || [[القديس ديفيد]] |- |rowspan="1"| {{كندا}} |كيبك || [[حنه (ام مريم العذراء)|القديسة حنة]]<br />[[يوحنا المعمدان]] |- |rowspan="3"| {{فرنسا}} |بريتانى || [[حنه (ام مريم العذراء)|القديسة حنه]] |- |كورسيكا || [[القديسة جوليا من كورسيكا]] |- |الازاس|| [[القديسة أوديل من الألزاس]] |- |rowspan="9"| {{اسبانيا}} |- |منطقة اراجون || القديس جورج |- |منطقة الاندلس || [[يوحنا الافيلى]] وسيدة الأوجاع |- |منطقة جزر الكنارى || [[بازيليكا دى نويسترا سينيورا دى لا كانديلاريا|سيدة كانديلاريا]] و [[بيدرو دى سان خوسيه بيتانكور|بيدرو دى بيتانكور]] |- |منطقة جاليسيا || [[يعقوب بن زبدى]]<ref name="Bunson, p. 214"/> |- |مقاطعة بلنسيه || [[بورجيا|فرنسيس بورجيا]] |- |منطقة اقليم الباسك || [[اغناطيوس دى لويولا]] |- |منطقة مدريد || ايزيدور العامل وسيدّة المدينة |- |كتالونيا || [[القديس جورج]] |- |rowspan="10"| {{ايطاليا}} |- |صقليه || [[القديسة روزاليا]] |- |كامبانيا || [[القديس جينارو]] |- |لومبارديا || القديس [[امبروز]] |- |ليجوريا || [[يوحنا المعمدان]] |- |توسكانا || [[يوحنا المعمدان]] |- |لاتسيو || [[القديس بطرس]] و [[القديس بولس]] |- |بوليا || [[القديس نقولا]] |- |كالابريا|| [[القديس جورج]] |- |سردينيا || [[القديس ساتورنينو من كاليارى]] |- |rowspan="1"| {{اليونان}} |كريت|| القديس [[تيطس]] |} == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:قديسين]] scz6catriccxs7z749jt19r5nx1lmdu 0 180838 13235662 13233898 2026-09-17T21:10:09Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه (3) 13235662 wikitext text/x-wiki '''شعارات الدول''' المذكورة فى [[لستة الدول السايده]]. == [[اسيا]] == === [[اسيا الوسطانيه]] === <gallery> ملف:Emblem of Kazakhstan.svg|[[كازاخستان]] ملف:Emblem of Kyrgyzstan.svg|[[قيرغيزستان]] ملف:Emblem of Tajikistan.svg|[[طاجيكستان]] ملف:Emblem of Turkmenistan.svg|[[تركمانستان]] ملف:Emblem of Uzbekistan.svg|[[اوزبكستان]] </gallery> === [[شرق اسيا]] === <gallery> ملف:中華人民共和國國徽.svg|[[شعار الصين]] ملف:Republic of China National Emblem.svg|[[شعار جمهورية الصين]] ملف:Imperial Seal of Japan.svg|[[اليابان]] ملف:Emblem of North Korea.svg|[[شعار كوريا الشمالية]] ملف:Emblem of South Korea.svg|[[شعار كوريا الجنوبية]] ملف:State emblem of Mongolia.svg|[[شعار مونجوليا]] </gallery> === [[جنوب شرق اسيا]] === <gallery> ملف:Emblem of Brunei.svg|[[بروناى]] ملف:Royal Arms of Cambodia.svg|[[كمبوديا]] ملف:Coat of arms of East Timor.svg|[[تيمور الشرقية]] ملف:National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|[[اندونيسيا]] ملف:Emblem of Laos (1991-2025).svg|[[لاوس]] ملف:Coat of arms of Malaysia.svg|[[ماليزيا]] ملف:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|[[شعار بورما]] ملف:Coat of arms of the Philippines.svg|[[شعار الفلبين]] ملف:Coat of arms of Singapore (blazon).svg|[[شعار سنغافوره|شعار سنغافورة]] ملف:Garuda Emblem of Thailand.svg|[[شعار تايلاند]] ملف:Emblem of Vietnam.svg|[[فييتنام]] </gallery> === [[جنوب اسيا]] === <gallery> ملف:Emblem_of_Bhutan.svg|[[بوتان]] ملف:Emblem of India.svg|[[شعار الهند]] ملف:Emblem_of_Maldives.svg|[[جزر المالديف]] ملف:Emblem of Nepal.svg|[[نيبال]] ملف:State emblem of Pakistan.svg|[[باكستان]] ملف:Emblem of Sri Lanka.svg|[[شعار سريلانكا]] </gallery> === [[غرب اسيا]] === <gallery> ملف:Coat of arms of Palestine (alternative).svg|[[شعار فلسطين]] ملف:Coat_of_arms_of_Lebanon.svg|[[شعار لبنان]] ملف:Coat_of_arms_of_Jordan.svg|[[شعار الاردن]] ملف:Coat of arms of Iraq.svg|[[شعار العراق]] ملف:Emblem of Syria (1980–2024).svg|[[شعار سوريا]] ملف:Emblem of Bahrain.svg|[[شعار البحرين]] ملف:Emblem_of_Kuwait.svg|[[الكويت]] ملف:National emblem of Oman.svg|[[شعار عمان]] ملف:Emblem of Qatar (1976–2022).svg|[[قطر]] ملف:Emblem of Saudi Arabia.svg|[[شعار السعودية]] ملف:Emblem of the United Arab Emirates.svg|[[شعار الامارات العربيه المتحده|شعار الامارات العربية المتحدة]] ملف:Emblem of Yemen.svg|[[اليمن]] ملف:Coat of arms of Armenia.svg|[[ارمينيا]] ملف:Emblem of Azerbaijan.svg|[[اذربيجان]] |[[شعار قبرص]] ملف:Greater coat of arms of Georgia.svg|[[شعار جورجيا]] ملف:Emblem of Iran.svg|[[شعار ايران]] ملف:Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|[[شمال قبرص]] ملف:Emblem of Turkey.svg|[[شعار تركيا]] </gallery> == [[افريقيا]] == === [[شمال افريقيا]] === <gallery> ملف:Emblem of Sudan.svg|[[شعار السودان]] ملف:Coat of arms of Egypt (Official).svg|[[شعار مصر]] ملف:Coat_of_arms_of_Tunisia.svg|[[تونس]] ملف:Coat of arms of Morocco.svg|[[شعار المغرب]] ملف:Seal of the National Transitional Council (Libya).svg|[[ليبيا]] === [[شرق افريقيا]] === ملف:Blason du Burundi.svg|[[بوروندى]] ملف:Coat of arms of Comoros.svg|[[شعار جزر القمر]] ملف:Coat of arms of Djibouti.svg|[[جيبوتى]] ملف:Coat of arms of Somalia.svg|[[الصومال]] ملف:Coat of arms of Ethiopia.svg|[[اثيوبيا]] ملف:Emblem of Eritrea (or argent azur).svg|[[اريتريا]] ملف:Alternate Coat of arms of Kenya.svg|[[شعار كينيا]] ملف:Seal of Madagascar.svg|[[مدغشقر]] ملف:Coat_of_arms_of_Malawi.svg|[[مالاوى]] ملف:Coat of arms of Mauritius (Original version).svg|[[موريشيوس]] ملف:Emblem of Mozambique.svg|[[موزامبيق]] ملف:Coat of arms of Rwanda.svg|[[رواندا]] ملف:Coat of arms of Tanzania.svg|[[تانزانيا]] ملف:Coat of arms of Uganda.svg|[[اوغندا]] ملف:Coat_of_arms_of_Zambia.svg|[[زامبيا]] ملف:Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg|[[زيمبابوى]] ملف:Coat_of_arms_of_the_Seychelles.svg|[[سيشل]] ملف:Coat_of_arms_of_South_Sudan.svg|[[جنوب السودان]] </gallery> === [[وسط افريقيا]] === <gallery> ملف:Coat of arms of Angola.svg|[[انجولا]] ملف:Coat of arms of Cameroon.svg|[[الكاميرون]] ملف:Coat of arms of the Central African Republic.svg|[[افريقيا الوسطانيه]] ملف:Coat of arms of Chad.svg|[[تشاد]] ملف:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg|[[جمهورية الكونجو الديمقراطية]] ملف:Coat of arms of the Republic of the Congo.svg|[[الكونجو]] ملف:Coat of arms of Equatorial Guinea.svg|[[غينيا الاستوائية]] ملف:Coat of arms of Gabon.svg|[[الجابون]] ملف:Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg|[[ساو توميه وبرينسيب]] </gallery> === [[الجنوب الافريقى]] === <gallery> ملف:Coat_of_arms_of_Botswana.svg|[[شعار بوتسوانا]] ملف:Coat of arms of Lesotho.svg|[[شعار ليسوتو]] ملف:Coat of arms of Namibia.svg|[[شعار ناميبيا]] ملف:شعار_جنوب_افريقيا.png|[[شعار جنوب افريقيا]] ملف:Coat_of_arms_of_Swaziland.svg|[[شعار سوازيلاند]] </gallery> === [[غرب افريقيا]] === <gallery> ملف:Seal of Mauritania.svg|[[شعار موريتانيا]] ملف:Coat of arms of Benin.svg|[[شعار البنين]] ملف:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|[[شعار بوركينا فاسو]] ملف:Coat of arms of Cape Verde.svg|[[شعار الرأس الأخضر]] ملف:Coat_of_arms_of_The_Gambia.svg|[[شعار غامبيا]] ملف:Coat_of_arms_of_Ghana.svg|[[شعار غانا]] ملف:Coat of Arms of Guinea.svg|[[شعار غينيا]] ملف:Emblem_of_Guinea-Bissau.svg|[[شعار جينيا بيساو]] ملف:Coat of arms of Liberia.svg|[[شعار ليبيريا]] ملف:Coat of arms of Mali.svg|[[شعار مالى]] ملف:Coat_of_arms_of_Niger.svg|[[شعار النيجر]] ملف:Coat_of_arms_of_Nigeria.svg|[[شعار نيجيريا]] ملف:Coat of arms of Senegal.svg|[[شعار السنغال]] ملف:Coat of arms of Sierra Leone.svg|[[شعار سيراليون]] ملف:Coat of arms of Togo.svg|[[شعار توجو]] ملف:Coat_of_arms_of_Ivory_Coast.svg|[[شعار ساحل العاج]] </gallery> == [[اوروبا]] == === [[اوروبا الشمالية]] === <gallery> ملف:Coat of arms of Iceland.svg|[[شعار أيسلندا]] ملف:Coat of arms of Norway.svg|[[شعار النرويج]] ملف:Great coat of arms of Sweden.svg|[[شعار السويد]] ملف:Coat of arms of Finland.svg|[[شعار فينلاندا]] ملف:Coat of arms of Estonia.svg|[[شعار استونيا]] ملف:Coat of arms of Latvia.svg|[[شعار لاتفيا]] ملف:Coat of arms of Lithuania.svg|[[شعار ليتوانيا]] ملف:Royal coat of arms of Denmark (1972–2024).svg|[[شعار الدنمارك]] ملف:Coat of arms of Ireland.svg|[[شعار أيرلندا]] ملف:Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg|[[شعار المملكة المتحده|شعار المملكة المتحدة]] </gallery> === [[اوروبا الجنوبية]] === <gallery> ملف:Coat of arms of Portugal.svg|[[شعار البرتغال]] ملف:Escudo de España (mazonado).svg|[[شعار اسبانيا]] ملف:Coat of arms of Malta.svg|[[شعار مالطا]] ملف:Emblem of Italy.svg|[[شعار ايطاليا]] ملف:Coat of arms of Greece.svg|[[شعار اليونان]] ملف:Coat of arms of Albania.svg|[[شعار ألبانيا]] ملف:Coat of arms of North Macedonia.svg|[[شعار مقدونيا]] ملف:Coat of arms of Serbia.svg|[[شعار صيربيا]] ملف:Coat of arms of Montenegro.svg|[[شعار الجبل الأسود]] ملف:Coat of arms of Croatia.svg|[[شعار كرواتيا]] ملف:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|[[شعار البوسنة والهرسك]] ملف:Coat of arms of Slovenia.svg|[[شعار سلوفينيا]] </gallery> === [[اوروبا الغربيه|اوروبا الغربية]] === <gallery> ملف:Armoiries république française.svg|[[شعار فرنسا]] ملف:Great Coat of Arms of Belgium.svg|[[شعار بلجيكا]] |[[شعار لوكسيمبورج]] ملف:Royal coat of arms of the Netherlands.svg|[[شعار نيديرلاند|شعار هولندا]] ملف:Coat of arms of Germany.svg|[[شعار ألمانيا]] ملف:Austria Bundesadler.svg|[[شعار النمسا]] ملف:Staatswappen-Liechtensteins.svg|[[شعار ليختنشتاين]] </gallery> === [[اوروبا الشرقية]] === <gallery> ملف:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|[[شعار اوكرانيا]] ملف:Coat of arms of the Czech Republic.svg|[[شعار التشيك]] ملف:Coat of arms of Slovakia.svg|[[شعار سلوفاكيا]] ملف:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|[[شعار روسيا]] ملف:Coat of arms of Moldova.svg|[[شعار مولدوڤا]] ملف:Herb Polski.svg|[[شعار بولندا]] ملف:Coat of arms of Romania.svg|[[شعار رومانيا]] ملف:Coat of arms of Bulgaria.svg|[[شعار بلجاريا]] ملف:Coat of arms of Hungary.svg|[[شعار المجر]] </gallery> == [[امريكا الشماليه]] == === [[امريكا الشماليه]] === <gallery> ملف:Royal Coat of Arms of Canada.svg|[[شعار كندا]] ملف:Coat of arms of Mexico.svg|[[شعار المكسيك]] ملف:Great Seal of the United States (obverse).svg|[[ختم الولايات المتحده العظيم|شعار امريكا]] </gallery> === [[الكاريبى]] === <gallery> ملف:Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg|[[شعار أنتيجا وباربودا]] ملف:Coat of arms of the Bahamas.svg|[[شعار البهاما]] ملف:Coat of arms of Barbados (2).svg|[[شعار بربادوس]] ملف:Coat of arms of Cuba.svg|[[شعار كوبا]] ملف:شعار دومينيكا.png|[[شعار دومينيكا]] ملف:Coat of arms of the Dominican Republic.svg|[[شعار جمهورية الدومينيكان]] ملف:Coat of arms of Grenada.svg|[[شعار غرينادا]] ملف:Coat of arms of Haiti.svg|[[شعار هايتى]] ملف:Coat_of_arms_of_Jamaica.svg|[[شعار جامايكا]] ملف:Coat of arms of Saint Kitts and Nevis (variant).svg|[[شعار سانت كيتس ونيفيس]] ملف:Coat_of_arms_of_Saint_Lucia.svg|[[شعار سانت لوسيا]] ملف:Coat of arms of Saint Vincent and the Grenadines.svg|[[شعار سانت فنسينت والجرينادينز]] ملف:Coat of arms of Trinidad and Tobago (2025).svg|[[شعار ترينيداد و توباجو]] </gallery> === [[امريكا الوسطانيه]] === <gallery> ملف:Coat of arms of Belize.svg|[[شعار بليز]] ملف:Coat of arms of Costa Rica.svg|[[شعار كوستاريكا]] ملف:Coat of arms of El Salvador.svg|[[شعار السلفادور]] ملف:Coat of arms of Guatemala.svg|[[شعار جواتيمالا]] ملف:Coat of arms of Honduras.svg|[[شعار هوندوراس]] ملف:Coat of arms of Nicaragua.svg|[[شعار نيكاراجوا]] ملف:Coat of arms of Panama.svg|[[شعار بنما]] </gallery> == [[امريكا الجنوبيه|امريكا الجنوبية]] == <gallery> ملف:Coat of arms of Argentina.svg|[[شعار الأرجنتين]] ملف:Coat of arms of Brazil.svg|[[شعار البرازيل]] ملف:Coat of arms of Bolivia.svg|[[شعار بوليفيا]] ملف:Coat of arms of Colombia.svg|[[شعار كولومبيا]] ملف:Coat of arms of Chile.svg|[[شعار تشيلى]] ملف:Coat of arms of Ecuador.svg|[[شعار الاكوادور]] ملف:Coat of arms of Uruguay.svg|[[شعار الاوروجواى]] ملف:Coat of arms of Paraguay.svg|[[شعار الباراجواى]] ملف:Coat of arms of Suriname.svg|[[شعار سورينام]] |[[شعار فنزويلا]] ملف:Escudo nacional del Perú.svg|[[شعار بيرو]] </gallery> == [[اوشيانيا|أوقيانوسيا]] == <gallery> ملف:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|[[شعار اوستراليا]] ملف:Coat_of_arms_of_Fiji.svg|[[شعار فيجى]] ملف:Coat of arms of Kiribati.svg|[[شعار كيريباتى]] ملف:Seal of the Federated States of Micronesia.svg|[[شعار ولايات ميكرونيسيا المتحدة]] ملف:Seal_of_the_Marshall_Islands.svg|[[شعار جزر مارشال]] ملف:Coat of arms of New Zealand.svg|[[شعار نيوزيلندا]] ملف:Public Seal of Samoa.svg|[[شعار ساموا]] ملف:Coat of arms of Tonga.svg|[[شعار تونجا]] ملف:Coat of arms of Tuvalu.svg|[[شعار توفالو]] ملف:Coat_of_arms_of_Vanuatu.svg|[[شعار فانواتو]] </gallery> == دول محدودة الاعتراف أو غير معترف بيها == <gallery> ملف:Emblem of Somaliland.svg|[[شعار أرض الصومال]] ملف:Emblem of Tibet.svg|[[شعار التبت]] ملف:Coat_of_arms_of_Abkhazia.svg|[[شعار أبخازيا]] ملف:Coat of arms of Artsakh.svg|[[شعار جمهورية مرتفعات قرة باغ]] ملف:Coat_of_arms_of_Kosovo.svg|[[شعار كوسوفو]] ملف:Coat_of_arms_of_South_Ossetia.svg|[[شعار أوسيتيا الجنوبية]] ملف:Coat_of_arms_of_Transnistria.svg|[[شعار ترانسنيستريا]] </gallery> {{تصنيف كومونز|Coats of arms by country}} [[تصنيف:شعارات الدول|شعارات الدول]] [[تصنيف:دول]] nk0zuiukqop91teplx814xglr5qwdkk 0 180925 13235682 12954464 2026-09-18T02:23:44Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235682 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل|color1=c2185b|color2=fce4ec|icon=RARS 18+.svg}} '''سيندى ستارفول''' (Cindy Starfall) ([[28 نوفمبر]] [[1989]] -) ممثلة بورنوجرافية ڤييتنامية == نشأتها == [[ملف:Cindy Starfall - 2013 AVN Expo Photos Las Vegas (8412404595).jpg|right|thumb|250px|سيندى ستارفول]] اتولدت سيندى ستارفول يوم [[28 نوفمبر]] [[1989]] فى [[هو تشى مينه|مدينه هو تشى مينه]] فى [[ڤييتنام]] [[ملف:Cindy Starfall at AVN Awards 2016 (26578940512).jpg|thumb|250px]] [http://www.cindystarfall.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190112024251/https://cindystarfall.net/ |date=2019-01-12 }} [http://everipedia.org/wiki/lang_en/cindy-starfall] [http://www.freeones.com/cindy-starfall/profile] [http://www.imdb.com/name/nm5354138] [http://www.iafd.com/person.rme/perfid=cindystarfall/gender=f/cindy-starfall.htm] [http://www.adultfilmdatabase.com/actor.cfm?actorid=63052] {{تصنيف كومونز|Cindy Starfall}} == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * {{روابط فنية}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات]] [[تصنيف:موديلات عريانة]] [[تصنيف:ممثلات شبقيات]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات سحاقيات]] [[تصنيف:فييتناميين عاشو فى امريكا]] [[تصنيف:امريكان فييتناميين]] [[تصنيف:ممثلات بورنوجرافيات فيتناميات]] ccct6qedq4tpwus6ubetdas162s7i6b 0 184272 13235668 13173656 2026-09-17T21:10:33Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235668 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} [[ملف:Location Caribbean.png|تصغير|200بك|يسار]] '''الكاريبى''' ({{انج|Caribbean}}) (ب[[لغه اسبانى|الاسبانى]]: El Caribe), هوا اسم لمنطقه جغرافيه فى العالم الجديد بتتكون من [[البحر الكاريبى]] و جزره و شطوط ه المحيطه ببه. == المكان == المنطقه موجوده فى الجنوب الشرقى من [[امريكا الشماليه]] و شرق [[امريكا الوسطانيه]] و ناحية الشمال و الشرق من [[امريكا الجنوبيه]]. == جغرافيا == فى الكاريبى حوالى 7000 جزيره, جزر الهند الغربيه بتتكون من [[جزر الانتيل|الانتيل]] و بتنقسم ل[[جزر الانتيل الكبرى]] و [[جزر الانتيل الصغرى]] و كمان [[باهاماس|الباهاماس]]. جيوسياسيا جزر الهند الغربيه تابعه لامريكا الشماليه و بتنقسم الى 28 جزء من ضمنها الدول المستقله فيها و غيرها من المناطق التابعه لاوروبا او امريكا. == البلاد و الاقاليم == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" !البلد او الاقليم<ref name="spp">{{استشهاد ويب | مسار = http://www.spp.gov/ | عنوان = SPP Background | عمل = CommerceConnect.gov | ناشر = Security and Prosperity Partnership of امريكا الشماليه | تاريخ الوصول = 14 November 2010 | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20080618182224/http://www.spp.gov/ | تاريخ ارشيف = 18 June 2008 | تاريخ الارشيف = 2008-06-18 | مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20080618182224/http://www.spp.gov/ | url-status = dead | تاريخ-الأرشيف = 2008-06-18 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20080618182224/http://www.spp.gov/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20080618182224/http://www.spp.gov/ }}</ref><ref name="epa">{{استشهاد ويب | مسار = https://archive.epa.gov/epa/aboutepa/about-national-health-and-environmental-effects-research-laboratory-nheerl.html#wed | عنوان = Ecoregions of North America | ناشر = [[وكاله حمايه البيئه الامريكيه]] | تاريخ الوصول = 30 May 2011 | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20150924144150/http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/na_eco.htm | تاريخ ارشيف = 24 سبتمبر 2015}}</ref><ref name="About.com">{{استشهاد ويب | مسار = https://www.thoughtco.com/define-north-south-latin-anglo-america-4068990 | عنوان = What's the difference between North, Latin, Central, Middle, South, Spanish and Anglo America? | موقع = About.com | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20160410093459/http://geography.about.com/library/faq/blqzamericas.htm | تاريخ ارشيف = 10 ابريل 2016}}</ref> !السياده !المساحه (كم²)<ref>Unless otherwise noted, land area figures are taken from {{استشهاد بدوريه محكمه|مسار=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf|عنوان=Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|ناشر=United Nations Statistics Division|سنه=2008|تاريخ الوصول=14 October 2010| مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20200921060723/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf | تاريخ ارشيف = 21 سبتمبر 2020}}</ref> !تعداد السكان (2018) !الكثافه الشكانيه !العاصمه |- |{{flag|ATG}} |مستقل | style="text-align:right;" |{{nts|442}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Antigua and Barbuda}}}} | style="text-align:right;" |199.1 |[[سانت جونز (انتيغوا وبربودا)|سانت جونز]] |- |{{علم بلد| باهاماس}}<ref>Since the [[Lucayan Archipelago]] is located in the Atlantic Ocean rather than [[البحر الكاريبى]]. the [[باهاماس]] are part of the [[الهند الغربيه]] but are not technically part of the Caribbean, although the United Nations groups them with the Caribbean.</ref> |مستقل | style="text-align:right;" |{{nts|13943}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Bahamas}}}} | style="text-align:right;" |24.5 |[[ناساو]] |- |{{باربيدوس}} |مستقل | style="text-align:right;" |{{nts|430}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Barbados}}}} | style="text-align:right;" |595.3 |[[بريدج تاون]] |- |{{flag|Bonaire}} | rowspan="6" |[[مملكه هولندا]] | style="text-align:right;" |294 | style="text-align:right;" |{{nts|12093}} | style="text-align:right;" |41.1 |[[كراليندايك|كرالينديك]] |- |{{flag|Sint Eustatius}} |21 |2,739<ref name="nethant">Population estimates are taken from the {{استشهاد ويب | مسار = http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | عنوان = Statistical information: Population | ناشر = Government of the Netherlands Antilles | تاريخ الوصول = 14 October 2010 | مؤلف = Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20100501150627/http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | تاريخ ارشيف = 1 May 2010 | تاريخ الارشيف = 2010-05-01 | مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20100501150627/http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | url-status = dead | تاريخ-الأرشيف = 2011-07-06 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20100501150627/http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706074029/http://www.cbs.an/population/population_b2.asp }}</ref> |130.4 |[[اورانياستاد (سينت اوستاتيوس)|اورانياستاد]] |- |{{flag|Saba}} |13 |{{Nts|1537}}<ref name="nethant" /> |118.2 |[[ذى بوتوم]] |- |{{اروبا}} | style="text-align:right;" |{{nts|180}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Aruba}}}} | style="text-align:right;" |594.4 |[[اورنجستاد]] |- |{{flagcountry|CUW}} | style="text-align:right;" |{{nts|444}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Curaçao}}}} | style="text-align:right;" |317.1 |[[ويلمستاد (كوراساو)|ويلمستاد]] |- |{{flag|Sint Maarten}} | style="text-align:right;" |{{nts|34}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Sint Maarten}}41,940}} | style="text-align:right;" |1176.7 |[[فيليبسبورج (سينت مارتن)|فيليبسبورج]] |- |{{flagcountry|Saint Martin}} | rowspan="4" |[[فرنسا]] | style="text-align:right;" |{{nts|54}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Saint Martin}}37,264}} | style="text-align:right;" |552.2 |[[ماريجوت, سانت مارتن|ماريجوت]] |- |{{flagcountry|GLP}} | style="text-align:right;" |{{nts|1628}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Guadeloupe}}}} | style="text-align:right;" |246.7 |[[باس-تير]] |- |{{flagcountry|MTQ}} | style="text-align:right;" |{{nts|1128}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Martinique}}}} | style="text-align:right;" |352.6 |[[فور دو فرانس]] |- |{{flag|Saint Barthélemy}} | style="text-align:right;" |{{nts|21}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Saint Barthélemy}}7,448}} | style="text-align:right;" |354.7 |[[جوستافيا, سانت بارتيليمى|جوستافيا]] |- |{{علم بلد| جمهورية الدومينيكان}} |مستقل | style="text-align:right;" |{{nts|48671}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Dominican Republic}}}} | style="text-align:right;" |207.3 |[[سانتو دومينجو]] |- |{{علم بلد| هاييتى}} |مستقل | style="text-align:right;" |{{nts|27750}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Haiti}}}} | style="text-align:right;" |361.5 |[[بورت او برانس]] |- |{{علم بلد|جزيره نافاسا}} |[[هايتى]] / [[الولايات المتحده]] | style="text-align:right;" |{{nts|5}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Navassa Island}}0}} | style="text-align:right;" |0.0 |مافيش |- |{{علم بلد| پويرتو ريكو}} | rowspan="2" |[[الولايات المتحده]] | style="text-align:right;" |{{nts|8870}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Puerto Rico}}}} | style="text-align:right;" |448.9 |[[سان خوان (پويرتو ريكو)|سان خوان]] |- |{{flag|VIR}} | style="text-align:right;" |{{nts|347}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|United States Virgin Islands}}}} | style="text-align:right;" |317.0 |[[شارلوت امالى]] |- |{{flag|British Virgin Islands}} | rowspan="5" |[[المملكه المتحده]] | style="text-align:right;" |{{nts|151}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|British Virgin Islands}}}} | style="text-align:right;" |152.3 |[[رود تاون]] |- |{{علم بلد| انجويلا}} | style="text-align:right;" |{{nts|91}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Anguilla}}}} | style="text-align:right;" |164.8 |[[ذا فالى]] |- |{{flag|CYM}} | style="text-align:right;" |{{nts|264}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|{{flag|Cayman Islands}}}}}} | style="text-align:right;" |212.1 |[[جورج تاون (جزر كايمان)|جورج تاون]] |- |{{flag|MSR}} | style="text-align:right;" |{{nts|102}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Montserrat}}}} | style="text-align:right;" |58.8 |[[بليموث (مونتسيرات)|بلميوث]] ([[بريدز|برديز]]) |- |{{flag|TCA}} | style="text-align:right;" |{{nts|948}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Turks and Caicos Islands}}}} | style="text-align:right;" |34.8 |[[كوكبرن تاون]] |- |{{علم بلد |كوبا}} | rowspan="4" |مستقل | style="text-align:right;" |{{nts|109886}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Cuba}}}} | style="text-align:right;" |102.0 |[[هافانا]] |- |{{علم بلد| دومينيكا}} | style="text-align:right;" |{{nts|751}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Dominica}}}} | style="text-align:right;" |89.2 |[[روسو (دومينيكا)|روسو]] |- |{{علم بلد |جامايكا}} | style="text-align:right;" |{{nts|10991}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Jamaica}}}} | style="text-align:right;" |247.4 |[[كينجستين]] |- |{{علم بلد| جرينادا}} | style="text-align:right;" |{{nts|344}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Grenada}}}} | style="text-align:right;" |302.3 |[[سانت جورجز]] |- |{{علم بلد|ارخبيل سان اندريس}} |[[كولومبيا]] | style="text-align:right;" |{{nts|52.5}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN Population|San Andrés y Providencia}}75,167}} | style="text-align:right;" |1431 |[[سان اندرس|سان اندرياس]] |- |{{علم بلد|التبعيات الفيدراليه لفنزويلا}} | rowspan="2" |[[فنزويلا]] | style="text-align:right;" |{{nts|342}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN Population|Federal Dependencies of Venezuela}}2,155}} | style="text-align:right;" |6.3 |[[Gran Roque|جران روكى]] |- |{{علم بلد|نويفا اسبارتا}} | style="text-align:right;" |{{nts|1151}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN Population|Nueva Esparta}}491,610}} | style="text-align:right;" |427.1 |[[لا اسونسيون]] |- |{{flag|Trinidad and Tobago}} | rowspan="4" |مستقل | style="text-align:right;" |{{nts|5130}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Trinidad and Tobago}}}} | style="text-align:right;" |261.0 |[[بورت اوف سبين]] |- |{{علم بلد| سانت كيتس و نيڤيس}} | style="text-align:right;" |{{nts|261}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Saint Kitts and Nevis}}}} | style="text-align:right;" |199.2 |[[باستير]] |- |{{علم بلد| سانت لوسيا}} | style="text-align:right;" |{{nts|539}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Saint Lucia}}}} | style="text-align:right;" |319.1 |[[كاستريس]] |- |{{علم بلد| سانت فينسينت و الجرينادينز}} | style="text-align:right;" |{{nts|389}} | style="text-align:right;" |{{nts|{{UN_Population|Saint Vincent and the Grenadines}}}} | style="text-align:right;" |280.2 |[[كينجستاون]] |- style=" font-weight:bold; " class="sortbottom" ! colspan="2" |المجموع | style="text-align:right;" |{{nts|235667}} | style="text-align:right;" |{{nts|43721039}} | style="text-align:right;" |187.6 | |} == مجموعات الجزر == {|- || === [[ارخبيل لويسيان]] === * [[باهاماس|جزر باهاماس]] * [[جزر تيركس و كايكوس|جزر تركس و كايكوس]] ([[المملكه المتحده]]) === [[جزر الانتيل الكبرى]] === * [[كوبا]] * [[هيسبانيولا]] مقسه سياسيا بين * [[هايتى]] * [[جمهورية الدومينيكان]] * [[چامايكا]] * [[جزر كايمان]] ([[المملكه المتحده]]) * [[پويرتو ريكو]]([[الولايات المتحده]]) || === [[جزر الانتيل الصغرى]] === ==== [[جزر ليوارد]] ==== * [[جزر العدرا الامريكيه]] * [[سانت كروا]] * [[سانت توماس (جزر العذراء الامريكيه)|سانت توماس]] * جزيره المياه * [[جزر العذراء البريطانيه]] * [[تورتولا]] * [[فيرجن جوردا]] * [[انيجادا]] * [[جوست فان دايك (جزيره)|جوست فان دايك]] * [[انجويلا]] (المملكه المتحده) * [[انتيجا و باربودا|انتيجوا]] * [[انتيجا و باربودا|بربودا]] * [[ريدوندا]] || * [[سانت مارتن]] منقسمه سياسيا بين * [[تجمع سان مارتين]] (فرنسا) * سانت مارتن (هولندا) * سابا (هولندا) * سينت اوستاتيوس (هولندا) * سانت بارتيليمى ([[فرنسا]]) * [[سانت كيتس و نيڤيس]] * سانت كيتس * [[نيفيس]] * [[مونتسرات]] ([[المملكه المتحده]]) * [[جوادلوب]] (فرنسا) بما فى ذلك * ليه سينتس * مارى جالانت * لا ديزيرادى || === [[جزر انتيل ويندوارد]] === * [[مارتينيك]] (فرنسا) * [[سانت لوسيا]] * [[سانت فينسينت و الجرينادينز|سانت فنسنت وجزر الغرينادين]] * [[سانت فينسينت و الجرينادينز|سانت فنتسنت]] * [[سانت فينسينت و الجرينادينز|جزر الجرينادين]] * [[جرينادا]] * [[باربيدوس|بربادوس]] * [[ترينيداد و توباجو]] * [[توباجو]] * [[ترينيداد و توباجو|ترينيداد]] || === [[جزر انتيل ليوارد]] === * [[كوراساو]] ([[مملكه هولندا]]) * [[بونير]] ([[مملكه هولندا]]) * اروبا ([[مملكه هولندا]]) |} {{دول و تبعيات فى امريكا الشماليه}} == لينكات برانيه == * {{روابط تجمعات سكنيه}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:كاريبى|كاريبى]] [[تصنيف:جزر]] [[تصنيف:بلاد]] lhg9ufsxygippfn17bub7lf0cuynikg 0 563298 13235551 10203548 2026-09-17T11:59:17Z El Gaafary 18310 13235551 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات سيرة كرة قدم}} '''اليكساندر پراس''' [[لعيب كورة قدم]] من [[النمسا]] == حياته == اليكساندر پراس من مواليد يوم [[26 مايو]] [[2001]] فى [[النمسا]] == الحياه الرياضيه == بيلعب فى مركز لاعب وسط, و لعب مع فرق [[FC Liefering]] و [[شتورم جراتس]] و [[نادى هوفنهايم]] و [[فريق النمسا لكورة القدم]] == المشاركات == شارك فى: * [[كاس اوروبا 2024]] * [[كاس العالم 2026]] {{تصنيف كومونز|Alexander Prass}} == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * {{روابط شخص}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:لاعبين كوره قدم وسط]] [[تصنيف:لاعبين كوره قدم من النمسا]] [[تصنيف:لعيبه يورو 2024]] [[تصنيف:لعيبة مونديال 2026]] fii6p2e4h7dvya603esr02m0bf29qnl 0 777352 13235597 13183802 2026-09-17T18:58:42Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235597 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} '''رالى''' {{IPAc-en|ˈ|r|ɑː|l|i}} RAH -lee ) <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.wral.com/lifestyles/travel/blogpost/10331495/ | title = NC Pronunciation Guide | date = November 3, 2011 | publisher = [[WRAL-TV]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130622172905/http://www.wral.com/lifestyles/travel/blogpost/10331495/ | archivedate = June 22, 2013 | accessdate = July 18, 2013 | last = Bill Leslie }}</ref> هيا عاصمة ولاية [[نورث كارولاينا]] و مقر مقاطعة ويك فى امريكا. هيا تانى اكبر مدينة حسب عدد السكان فى ولاية نورث كارولاينا ، بعد [[شارلوت (نورث كارولاينا)|شارلوت]] . رالى هيا المدينة العاشرة حسب عدد السكان فى الجنوب الشرقى ، [[اكبر مدن امريكا|والمدينة رقم 41 حسب عدد السكان]] فى امريكا، و اكبر مدينة فى منطقة مترو مثلث البحوث . معروفه رالى باسم "مدينة أوكس" بسبب شجر [[سنديان|البلوط]] الكثيرة اللى تصطف على جنبين الشوارع فى قلب المدينة. مساحة المدينة 147.6 مربع مى (382 كم . أحصى مكتب الاحصاء الامريكانى عدد سكان المدينة بـ 467.665 انسان فى تعداد سنة 2020 .<ref name="QuickFacts">{{مرجع ويب | url = https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/raleighcitynorthcarolina/POP010220 | title = QuickFacts: Raleigh city, North Carolina | publisher = United States Census Bureau | accessdate = August 29, 2021 }}</ref> انها واحدة من أسرع المدن نمو فى امريكا.<ref name="growingcity">{{مرجع ويب | url = http://www.wral.com/business/story/5481659/ | title = Cary third fastest growing city in '08; Raleigh is 8th, Durham 16th | date = July 1, 2009 | publisher = [[WRAL-TV|wral.com]] | accessdate = July 2, 2009 }}</ref> تمت تسمية مدينة رالى على اسم السير [[والتر رالى|والتر]] رالى ، اللى أنشأ [[مستعمرة روانوك|مستعمرة رونوك]] المفقودة دلوقتى فى مقاطعة دير دلوقتى . رالى موطن [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]] (ولاية نورث كارولاينا أو NCSU) هيا جزء من مثلث الأبحاث مع [[دورام (نورث كارولاينا)|دورهام]] (موطن [[جامعة ديوك]] و جامعة نورث كارولينا المركزية ) [[تشابل هيل, نورث كارولاينا|وتشابل هيل]] (موطن [[جامعة نورث كارولاينا فى تشابل هيل|جامعة نورث كارولينا فى تشابل هيل]] ). . نشأ اسم مثلث الأبحاث (الذى يُختصر فى الغالب ل"المثلث") بعد انشاء متنزه مثلث الأبحاث (RTP) سنة 1959، الواقع فى مقاطعتى دورهام وويك، بين المدن والجامعات الثلاث. يشمل المثلث منطقة رالى دورهام كارى بولاية نورث كارولاينا اللى تبع مكتب الاحصاء الأمريكي، اللى يقدر عدد سكانها بـ 2,037,430 انسان سنة 2013.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.census.gov/popest/data/metro/totals/2013/index | title = Population Estimates 2013 Combined Statistical Areas: April 1, 2010 to July 1, 2013 | publisher = U.S. Census Bureau | archiveurl = https://archive.today/2014.04.15-171558/http://www.census.gov/popest/data/metro/totals/2013/index | archivedate = April 15, 2014 | accessdate = March 27, 2014 }}</ref> يقدر عدد سكان المنطقة الاحصائية فى رالى بولاية نورث كارولاينا بـ 1,390,785 انسان سنة 2019.<ref>{{مرجع ويب | url = http://censusreporter.org/profiles/31000US39580-raleigh-cary-nc-metro-area/ | title = Census profile: Raleigh-Cary, NC Metro Area | website = Census Reporter | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> معظم مدينة رالى جوه مقاطعة ويك ، و يمتد جزء صغير منها ل[[دورام كاونتى (نورث كارولاينا)|مقاطعة دورهام]] .<ref name="map1">{{مرجع ويب | url = http://www.raleighnc.gov/content/PlanLongRange/Documents/Maps/Raleigh_Durham_Annexation_Agreement_Lines.pdf | title = Raleigh Durham Annexation Agreement Lines | website = City of Raleigh | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111019035039/http://www.raleighnc.gov/content/PlanLongRange/Documents/Maps/Raleigh_Durham_Annexation_Agreement_Lines.pdf | archivedate = October 19, 2011 | accessdate = January 4, 2012 }}</ref> مدن أبيكس ، [[كارى]] ، [[بلده كلايتون|كلايتون]] ، [[فاكواى فارينا|فوكوى فارينا]] ، غارنر ، هولى سبرينجز ، نايتديل ، موريسفيل ، رولزفيل ، ويك فورست ، ويندل ، وزيبولون هيا بعض من الضواحى الرئيسية القريبة من رالى و المدن اللى تبعها. رالى مثال مبكر فى امريكا للمدينة المخططة .<ref>{{مرجع ويب | url = https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/city-of-raleigh/ | title = City of Raleigh | website = North Carolina History Project | language = en-US | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> بعد [[حرب الاستقلال الامريكيه|الحرب الثورية الامريكانيه]] لما حصلت امريكا على استقلالها، تم اختيار المنطقة كموقع لعاصمة الولاية سنة 1788 وتم دمجها سنة 1792 . اتصمم المدينة فى الأصل على شكل شبكة مع مبنى الكابيتول بولاية نورث كارولينا فى المركز، فى ميدان الاتحاد. وقت [[الحرب الاهلية الامريكيه]] ، نجت المدينة من أى معركة مهمة. وقعت فى ايد الاتحاد فى اخر ايام الحرب و عانت من الصعوبات الاقتصادية فى فترة بعد الحرب، المتعلقة باعادة تشكيل أسواق العمل، والاعتماد المفرط على الزراعة والاضطرابات الاجتماعية فى عصر اعادة الاعمار . ساعد انشاء مجمع البحوث المثلثية (RTP) سنة 1959 فى خلق عشرات الآلاف من فرص الشغل فى مجالات العلوم والتكنولوجيا. بحلول أوائل القرن الواحد و عشرين، بقت رالى واحدة من أسرع المدن نمو فى امريكا. == تاريخ == === العواصم السابقة === كانت باث ، أقدم مدينة فى ولاية نورث كارولاينا، أول عاصمة اسمية للمستعمرة من سنة 1705 لحد سنة 1722، لما اتولا [[ادينتون|ايدنتون]] الدور ده . ماكانش للمستعمرة مؤسسات حكومية دائمة لحد اتعمل العاصمة الجديدة، [[نيوبيرن ()|نيو برن]] ، سنة 1743. === القرن ال 18 === فى ديسمبر 1770، نجح جويل لين فى تقديم التماس لالجمعية العامة لولاية نورث كارولاينا لانشاء مقاطعة جديدة. فى 5 يناير 1771، تم تمرير مشروع قانون انشاء مقاطعة ويك فى الجمعية العامة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighnc.gov/history-raleigh | title = History Of Raleigh | website = raleighnc.gov | language = en | accessdate = 2020-10-21 | archive-date = 2020-10-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201026083013/https://raleighnc.gov/history-raleigh | url-status = dead }}</ref> تم تشكيل المقاطعة من أجزاء من مقاطعات كمبرلاند و أورانج وجونستون ، وتم تسميتها على اسم مارجريت ويك تريون ، مرات الحاكم ويليام تريون . كان أول مقر للمقاطعة هو بلومزبرى . [[نيوبيرن ()|نيو بيرن]] ، مدينة ساحلية على [[نهر نيوس]] 35 مى (56 كم) من المحيط الاطلنطى، و كانت اكبر مدينة وعاصمة ولاية نورث كارولاينا فى الثورة الامريكانيه . ولما فرض الجيش البريطانى حصار على المدينة، ما بقاش من الممكن استخدام ده الموقع كعاصمة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://nchistory.web.unc.edu/state-capital/ | title = Fact: The state capital of North Carolina is Fayetteville &#124; North Carolina History | publisher = Nchistory.web.unc.edu | accessdate = June 1, 2014 | archive-date = 2014-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140701200627/http://nchistory.web.unc.edu/state-capital/ | url-status = dead }}</ref> من 1789 ل1794، لما اتبنا رالى ، كانت عاصمة الولاية [[فاييتڤيل (نورث كارولاينا)|فايتفيل]] . تم اختيار مدينة رالى تكون موقع العاصمة الجديدة سنة 1788، كان موقعها المركزى يحميها من الهجمات القادمة من الساحل. تم تأسيسها رسمى سنة 1792 كمقر للمقاطعة وعاصمة الولاية.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.cityofraleighmuseum.org/history/ | title = Raleigh History | website = City of Raleigh Museum | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191214101426/http://www.cityofraleighmuseum.org/history/ | archivedate = December 14, 2019 | accessdate = April 24, 2022 }}</ref> اتأسس ت المدينة فى 31 ديسمبر 1792، و تم منح الميثاق فى 21 يناير 1795.<ref>{{مرجع ويب | url = https://northcarolinahistory.org/encyclopedia/city-of-raleigh/ | title = City of Raleigh | website = North Carolina History Project | language = en-US | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> تم تسمية المدينة على اسم [[والتر رالى|السير والتر]] رالى ، راعى [[مستعمرة روانوك|رونوك]] ، "المستعمرة المفقودة" فى جزيرة رونوك. ما كانتش هناك مدينة أو بلدة معروفة موجودة قبل كده فى موقع المدينة المختارة. رالى هيا واحدة من المدن القليلة فى امريكا اللى تم تخطيطها وبناؤها خصيص علشان تكون يعتبر عاصمة الولاية . تشكلت حدودها الأصلية من شوارع وسط المدينة فى الشمال و الشرق و الغرب والجنوب. كانت الخطة شبكة اللى ليها محورين رئيسيين يلتقيان فى ساحة مركزية ومربع اضافى فى كل زاوية، و كانت مبنية على خطة توماس هولمى سنة 1682 [[فيلادلفيا|لفيلادلفيا]] . تم تطوير المدينة على أراضى المزارع المختلفة بما فيها كرابترى ، ومردخاى ، و أوك فيو ، وباين هول ، وبولين ، وسبرينج هيل ، وويكفيلد . اجتمعت الجمعية العامة لولاية نورث كارولاينا لأول مرة فى رالى فى ديسمبر 1794، ومنحت المدينة ميثاق ، مع مجلس ادارة مكون من سبعة مفوضين معينين و" مراقب البوليس" (الذى تطور علشان يكون مكتب العمدة ) ليحكمها. بعد سنة 1803، تم انتخاب مفوضى المدينة. سنة 1799، كانت ''NC Minerva and رالى Advertiser'' أول جورنال تنشر فى رالى .<ref name="cityhistory">{{مرجع ويب | url = http://www.raleigh-nc.org/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-095008-History_of_Raleigh__1587.html | title = City of Raleigh Years (1587–1844) | publisher = City of Raleigh | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071117213722/http://www.raleigh-nc.org/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-095008-History_of_Raleigh__1587.html | archivedate = November 17, 2007 | accessdate = March 17, 2008 }}</ref> كان جون هايوود أول مراقب للبوليس.<ref name="haywood">{{مرجع ويب | url = http://haywoodhall.org/Haywood/haywood.html | title = About John Haywood | publisher = NSCDA | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050405225549/http://www.haywoodhall.org/Haywood/haywood.html | archivedate = April 5, 2005 | accessdate = September 7, 2006 }}</ref> === القرن ال 19 === [[ملف:NC_State_Capitol_1861.jpg|يسار|تصغير| مبنى الكابيتول بولاية نورث كارولينا ، 1861 بالتقريب ؛ الحاكم [[ديفيد سيتيل ريد|ديفيد س. ريد]] فى المقدمة]] [[ملف:Raleigh1872_BIG.jpg|يسار|تصغير| رالى ، نورث كارولاينا سنة 1872]] [[ملف:NC_State_Treasurer's_Office_1890.jpg|يسار|تصغير| مكتب أمناء خزانة ولاية نورث كارولاينا فى مبنى الكابيتول بالولاية، حوالى تسعينيات القرن التسعتاشر]] سنة 1808، ولد [[اندرو چونسون|أندرو جونسون]] ، الرئيس السبعتاشر للولايات المتحدة فى المستقبل، فى فندق كاسوس ان فى رالى .<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.americaslibrary.gov/jb/nation/jb_nation_johnson_1.html | title = President Andrew Johnson Was Born in Raleigh, North Carolina | website = www.americaslibrary.gov | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> خلص انشاء أول شبكة لامدادات الميه فى المدينة سنة 1818، لكن بسبب فشل النظام، تم التخلى عن المشروع. سنة 1819 اتأسس ت أول شركة اطفاء تطوعية فى رالى ، وتلاها سنة 1821 شركة اطفاء بدوام كامل.<ref>{{مرجع ويب | url = https://legeros.com/history/fire/ | title = North Carolina Firefighting History by Mike Legeros | website = legeros.com | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> سنة 1817، اتعمل أبرشية نورث كارولينا الأسقفية و مقرها فى رالى .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.episdionc.org/history/ | title = Historiographer's Welcome – Episcopal Diocese of North Carolina | website = www.episdionc.org | language = en | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> سنة 1831، دمر حريق مقر ولاية نورث كارولاينا . بعد كده ب سنتين ، ابتدت عملية اعادة الاعمار تم تسليم محجر النيس بأول خط سكة حديد فى الولاية. احتفلت رالى باكمال مبنى الكابيتول الجديد و شركة رالى وجاستون الجديدة للسكك الحديدية سنة 1840. سنة 1853،اتعمل أول معرض حكومى قرب رالى . اتأسس ت أول مؤسسة للتعليم العالى فى رالى ، كلية السلام ، سنة 1857. تحتوى منطقة أوكوود التاريخية فى رالى على كتير من البيوت اللى تعود للقرن التسعتاشر اللى لسه فى حالة جيدة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.historicoakwood.org/ | title = Historic Oakwood - Society for the Preservation of Historic Oakwood (SPHO) | website = Historic Oakwood - Society for the Preservation of Historic Oakwood (SPHO) | language = en-US | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> انفصلت ولاية نورث كارولاينا عن الاتحاد فى الحرب الأهلية الامريكانيه فى 20 مايو 1861. بعد بدء الحرب، أمر الحاكم [[زيبولون بايرد ڤانسى|زيبولون بيرد فانس]] ببناء ثديين حوالين المدينة كحماية من قوات الاتحاد . قرب نهاية الحرب الأهلية، قام الحاكم فانس بترتيب اجلائه لتجنب القبض عليه مع اقتراب قوات [[ويليام شيرمان|الاتحاد العام ويليام شيرمان]] من المدينة. قبل مغادرته، قابل فانس مع المحافظين السابقين [[وليام الكسندر جراهام|جراهام]] [[ديڤيد لورى سواين|وسوين]] لصياغة خطاب استسلام لرالى . كان هدفهم حماية رالى من الدمار اللى ألحقته قوات الاتحاد بمدن تانيه . غادر جراهام وسوين للقاء القوات الفيدرالى ة المتقدمة فى صباح يوم 12 ابريل 1865، و كان مفروض يعودا بحلول ذلك المساء. حل المساء، لكن جراهام وسوين لم يعودا بسبب تأخر القطار وقبض شيرمان عليهما موقت. غادر الحاكم فانس المساء بعد فشل جراهام وشيرمان فى الرجوع، تاركين وراءهما رسالة تمنح العمدة ويليام اتش هاريسون سلطة الاستسلام. فى صباح يوم 13 ابريل، ذهب العمدة هاريسون من تانيين لمنطقة مقاطعة ويك الجنوبية للقاء الجنرال هيو جودسون كيلباتريك واقتراح الاستسلام. قدم كينيث راينر، المقيم فى رالى من فترة طويلة، الاقتراح بما فيها الوعد بعدم المقاومة. وافق كيلباتريك على قبول الاستسلام وحماية رالى من الدمار. احتل [[فرسان|سلاح الفرسان]] اللى تبع كيلباتريك مدينة رالى و أزالوا سارية العلم من مبنى الكابيتول بالولاية ، واستبدلوها [[علم الولايات المتحده|بعلم امريكا]] فوق القبة. وصل شيرمان بعد فتره قصيره و أنشأ مقره الرئيسى فى قصر الحاكم. و نجت المدينة من الدمار الكبير فى الحرب.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.ncmarkers.com/Markers.aspx?MarkerId=H-29 | title = Fall of Raleigh | website = North Carolina Highway Historical Landmark Program | publisher = [[North Carolina Department of Cultural Resources]] | accessdate = January 3, 2021 | archive-date = 2023-04-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230404205611/http://www.ncmarkers.com/Markers.aspx?MarkerId=H-29 | url-status = dead }}</ref> مع تراجع سلاح الفرسان الكونفدرالى غرب ، تبعه جنود الاتحاد،و ده اتسبب فى معركة موريسفيل القريبة.<ref name="The Battle of Morrisville">{{مرجع ويب | url = http://www.mindspring.com/~nixnox/history2.html | title = The Battle of Morrisville | publisher = Ernest Dollar | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080512014502/http://www.mindspring.com/%7enixnox/history2.html | archivedate = May 12, 2008 | accessdate = March 17, 2008 }}</ref> بسبب المشاكل الاقتصادية والاجتماعية فى فترة بعد الحرب و اعادة الاعمار ، مع استمرار اعتماد اقتصاد الدولة بشكل كبير على الزراعة، نمت المدينة قليل فى العقود الكتيرة اللى بعد كده .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/anchor/reconstruction-north | title = NCpedia {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.britannica.com/place/North-Carolina-state/The-Civil-War-and-Reconstruction | title = North Carolina - The Civil War and Reconstruction {{!}} Britannica | website = www.britannica.com | language = en | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> جامعة شو ، أول كلية امريكانيه من أصل أفريقى فى الجنوب، ابتدت الدراسة سنة 1865 وتم تأسيسها سنة 1875 <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.shawu.edu/About_Shaw/Historical_Perspective/?section=about-shaw | title = Shaw University Historical Perspective | website = www.shawu.edu | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> كانت قاعة استى أول مبنى اتبنا ه للتعليم العالى للستات السود، و كان مركز ليونارد الطبى أول كلية طب مدتها 4 سنين فى البلاد للامريكان من أصل أفريقى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nps.gov/nr/travel/raleigh/Leo.htm | title = Leonard Hall-- Raleigh: A Capital City: A National Register of Historic Places Travel Itinerary | website = www.nps.gov | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> سنة 1867، أسس رجال الدين الأسقفية كلية القديس أوغسطين لتعليم المعتقين . أنشأت الهيئة التشريعية لاعادة الاعمار ثبعيده العرق مؤسسات رعاية اجتماعية جديدة: سنة 1869، وافقت على انشاء أول مدرسة فى امريكا للمكفوفين والصم السود، فى رالى .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/governor-morehead-school#:~:text=The%20%22Colored%20School%22%20opened%20on,students%20in%20the%20United%20States. | title = Governor Morehead School {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> سنة 1874، قامت الحكومة الفيدرالى ة ببناء المبنى الفيدرالى فى رالى ، و هو أول مشروع [[حكومة امريكا الفيدراليه|حكومى اتحادى]] فى جنوب امريكا بعد الحرب الأهلية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nps.gov/nr/travel/raleigh/fed.htm | title = Federal Building-- Raleigh: A Capital City: A National Register of Historic Places Travel Itinerary | website = www.nps.gov | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> اندمجت ''News'' و ''Observer'' سنة 1880، شكلو ''The News &amp;amp; Observer'' .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/raleigh-news-and-observer | title = Raleigh News and Observer {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> لسه الجورنال اليومية الرئيسية فى رالى . اتأسس ت كلية نورث كارولينا للزراعة و الفنون الميكانيكية، والمعروفة دلوقتى باسم [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]] ، باعتبارها كلية ممنحة للأراضى سنة 1887. افتتح مستشفى ريكس بالمدينة سنة 1889 وضم أول مدرسة تمريض فى الولاية. اتفتح الكلية المعمدانية للستات، المعروفة دلوقتى باسم كلية ميريديث ، سنة 1891، و سنة 1898، اتعمل [[The Academy of Music|أكاديمية المزيكا]] ، و هو معهد مزيكا خاص.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.opendurham.org/buildings/southern-conservatory-music-1898-1924 | title = SOUTHERN CONSERVATORY OF MUSIC (1898-1924) {{!}} Open Durham | website = www.opendurham.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> فى أواخر القرن التسعتاشر، تم انتخاب اثنين من أعضاء الكونجرس السود من الدايرة التانيه فى ولاية نورث كارولاينا ، و كان آخرهما سنة 1898. سعى [[جورج هنرى وايت]] لتعزيز الحقوق المدنية للمواطنين السود وتحدى الجهود اللى يبذلها الديموقراطيين البيض للحد من تصويت السود من فى قوانين تمييزية جديدة. ولم ينجح هو و حلفاؤه. عن حملة سيادة البيض اللى أرجعت الديمقراطيين لالهيمنة، أقر المجلس التشريعى للولاية سنة 1900 دستور جديد، مع تعديل حق الاقتراع اللى رفع الحواجز قدام تسجيل الناخبين،و ده اتسبب فى حرمان معظم المواطنين السود و كتير من المواطنين البيض الفقرا من حق التصويت. كما أدى فقدان القدرة على التصويت لحرمان الرجال السود (والستات بعدين) من المشاركة فى هيئات المحلفين والخدمة فى أى منصب - محلى أو حكومى أو فيدرالى . تم اسكات الطبقة المتوسطة السوداء الصاعدة فى رالى و مناطق تانيه سياسى وتم استبعادها من الحكم المحلي، وما بقاش الحزب الجمهورى قادر على المنافسة فى الولاية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/government/nc-constitution-history | title = Constitution, State {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/anchor/suffrage-amendment | title = NCpedia {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 | archive-date = 2022-10-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221027170133/https://www.ncpedia.org/anchor/suffrage-amendment | url-status = dead }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/anchor/struggle-voting-rights | title = NCpedia {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> ماكانش الأمر الا بعد اقرار تشريع [[حقوق مدنيه|الحقوق المدنية]] الفيدرالى فى نص الستينات من القرن العشرين، يتمكن غالبية المواطنين السود فى ولاية نورث كارولاينا تانى من التصويت، والجلوس فى هيئات المحلفين، والشغل فى المكاتب المحلية. بحلول ذلك الوقت، كان كتير من الامريكان من أصل أفريقى قد غادروا الولاية فى الهجرة الكبرى لالمدن الصناعية الشمالية للحصول على المزيد من الفرص.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/history/cw-1900/great-migration#:~:text=Between%201900%20and%201940,%20almost,immigrants%20to%20New%20York%20State. | title = Great Migration {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> لم يتم انتخاب أى امريكانى من أصل أفريقى لعضوية الكونجرس من ولاية نورث كارولاينا لحد سنة 1992. === القرن ال 20 === [[ملف:Fayetteville_Street_Raleigh_1910.jpg|يسار|تصغير| شارع فايتفيل فى العقد 1 القرن العشرين]] و سنة 1912، اتفتح بلومزبرى بارك، اللى يتميز بركوب الخيل الدائرى الشهير. تم نقله لبولين بارك ، و لسه Pullen Park Carousel يعمل. من سنة 1914 لسنة 1917، أدى وباء [[انفلونزا|الأنفلونزا]] لمقتل 288 من سكان رالى .<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.northcarolinahealthnews.org/2020/05/02/historic-outbreak-spanish-influenza-on-nc-coast/ | title = Historic Outbreak: Spanish Flu on NC Coast | date = 2020-05-02 | website = North Carolina Health News | language = en-US | accessdate = 2022-11-06 | last = Online | first = Coastal Review }}</ref> سنة 1922، وقعت WLAC كأول محطة اذاعية فى المدينة، لكن استمرت لمدة سنتين بس. وقع WFBQ سنة 1924 و بقا WPTF سنة 1927. هيا دلوقتى أقدم مذيع اذاعى مستمر فى رالى . سنة 1923، تم تشكيل مهرجان رالى فال. أعيد تنظيم المهرجان علشان يكون North Carolina Debutante Ball سنة 1927. بعد هجرة الكاثوليك، فى 12 ديسمبر 1924، اتعمل أبرشية الروم الكاثوليك فى رالى رسمى على ايد [[بيوس الحداشر|البابا بيوس الحداشر]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://dioceseofraleigh.org/about/our-history | title = Our History | website = Diocese of Raleigh | language = en | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> بقت [[كاتدرائيه القلب المقدس (نورث كارولاينا)|كاتدرائية القلب المقدس]] المقر الرسمى للأبرشية و كان [[وليام چوزيف حافى|ويليام جوزيف حفى]] أسقف لها. اتفتح أول مطار فى المدينة، و هو مطار كورتيس رايت فلاينج فيلد، سنة 1929. و فى نفس السنه، أدى انهيار سوق الأسهم لاغلاق ستة بنوك فى مدينة رالى .<ref name="autogenerated1">{{مرجع ويب | url = http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-122719-Years__1889___1930.html | title = City of Raleigh Years (1889–1930) | publisher = City of Raleigh | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090722152014/http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-122719-Years__1889___1930.html | archivedate = July 22, 2009 | accessdate = March 17, 2008 }}</ref> فى فترة التلاتينات الصعبة من [[كساد كبير|الكساد الأعظم]] ، كانت الحكومة على كل المستويات جزء من خلق فرص العمل. قدمت المدينة برامج ترفيهية وتعليمية، ووظفت أشخاص لمشاريع الأشغال العامة. سنة 1932، تم تخصيص [[مركز دوق للطاقه للفنون المسرحيه|قاعة رالى التذكارية]] . فرقة نورث كارولينا السيمفونية ، اللى اتأسس ت فى نفس السنه، قدمت عروضها فى بيتها الجديد. من سنة 1934 لسنة 1937، قامت هيئة الحماية المدنية الفيدرالى ة ببناء المنطقة المعروفة دلوقتى باسم جنينة ويليام بى أومستيد الحكومية . سنة 1939، كلفت الجمعية العامة للولاية هيئة الطيران فى رالى -دورهام ببناء مطار اكبر بين رالى ودورهام، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.rdu.com/airport-authority/ | title = Airport Authority | website = Raleigh-Durham International Airport | language = en-US | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> مع أول رحلة جوية سنة 1943. سنة 1947، اعتمد مواطنين رالى شكل من أشكال الحكم بالمجلس والمدير ، اللى لسه هو الشكل الحالى للحكومة فى المدينة. ويتم انتخاب أعضاء المجلس من المناطق اللى ليها العضو الواحد . يستأجرون مدير المدينة. اتفتح Dorton Arena ، هيا ساحة متعددة الأغراض تتسع لـ 7610 كرسى صممها [[ماسيچ نويكى|ماثيو نوفيكى]] ، سنة 1952 على أرض معرض ولاية نورث كارولاينا.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncstatefair.org/facilities/dorton.htm | title = Dorton Arena – NCDA&CS – N.C. State Fair Division | website = www.ncstatefair.org | accessdate = 2020-10-21 }}</ref> تم ادراجه فى السجل الوطنى للأماكن التاريخية سنة 1973.تعرضت رالى لأضرار شديده من اعصار هازل سنة فى سنة 1953، بقت القناة 28 WNAO-TV أول محطة تلفزيون فى المدينة، رغم أنها توقفت سنة 1957. مع افتتاح منتزه المثلث البحثى سنة 1959، ابتدت مدينة رالى تشهد زيادة سكانية،و ده اتسبب فى وصول اجمالى عدد سكان المدينة ل100000 بحلول سنة 1960.<ref name="autogenerated5">{{مرجع ويب | url = http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-131835-Years__1931___1965.html | title = City of Raleigh Years (1931–1965) | publisher = City of Raleigh | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100703010909/http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-131835-Years__1931___1965.html | archivedate = July 3, 2010 | accessdate = March 17, 2008 }}</ref> سنة 1960، أفاد مكتب الاحصاء أن عدد سكان رالى 76.4% من البيض و 23.4% من السود.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html | title = Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990 | publisher = U.S. Census Bureau | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html | archivedate = August 12, 2012 | accessdate = May 2, 2012 }}</ref> بعد اقرار قانون حقوق التصويت الفيدرالى سنة 1965 ، و هو واحد من الانجازات الرئيسية لحركة الحقوق المدنية ورئاسة [[ليندون چونسون|ليندون جونسون]] ، زادت المشاركة السياسية و تصويت الامريكان من أصل أفريقى فى رالى بسرعة. منذ أوائل القرن العشرين لحد نصه، شارع ايست هارجيت كان معروف باسم "الشارع الرئيسى الأسود" فى رالى ، و كان يستضيف كتير من الشركات المملوكة للسود. انخفضت المنطقة بعد ما قامت المدينة بالغاء الفصل العنصرى بين منشآتها. بحلول أوائل السبعينات، كان الناس فى رالى يشعرو بقلق متزايد بخصوص النمو والزحف العمرانى . شعرت المنظمات المجتمعية أن المكاتب البلدية كانت متأثرة بشدة بالمصالح التجارية لما كان عدد سكان المدينة ينمو بسرعة وتم اقتراح مشاريع تنموية مختلفة. وبناء على طلبهم، تم تعديل الانتخابات البلدية بحيث يتم انتخاب رئيس البلدية مباشرة، بدل اختياره على ايد مجلس المدينة. بقت معظم كراسى مجلس المدينة مسؤولة قدام المقاطعات، بدل ابقائها عامة. كانت انتخابات سنة 1973 أول المنافسات اللىاتأثرت بالاصلاحات. غلب عضو مجلس المدينة كلارنس لايتنر المدير التنفيذى لمكتب رالى ميرشانتس جى ويسلى ويليامز علشان يكون أول عمدة أسود لمدينة رالى ، و علشان كده أول عمدة أسود فى مدينة كبرى اللى ليها أغلبية بيضاء فى الجنوب. سنة 1976، اندمجت مدارس مدينة رالى ومقاطعة ويك علشان تكون نظام مدارس مقاطعة ويك العامة ، هو دلوقتى اكبر نظام مدرسين فى الولاية والمرتبة التسعتاشر حسب الحجم فى البلاد.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/ | title = Wake County Public School System | website = wcpss.net | accessdate = July 6, 2017 }}</ref> فى السبعينات والتمانينات، اتعمل خط الحزام I-440 ، فى محاولة لتخفيف الزحمه المرورى وماتر الوصول لمعظم الطرق الرئيسية فى المدينة. اتفتح أول مركز مؤتمرات رالى (تم استبداله سنة 2008) ومول فايتفيل ستريت سنة 1977. تم تحويل شارع فايتفيل لشارع للمشاة بس فى محاولة لمساعدة منطقة وسط المدينة اللى كانت مريضةساعتها ، لكن الخطة كانت معيبة وتراجعت الأعمال لسنين قادمة. أعيد افتتاح شارع فايتفيل سنة 2007 باعتباره الطريق الرئيسى لوسط مدينة رالى .<ref name="autogenerated3">{{مرجع ويب | url = http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-140652-Years__1966___1990.html | title = City of Raleigh Years (1966–1990) | publisher = City of Raleigh | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060302040920/http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-140652-Years__1966___1990.html | archivedate = March 2, 2006 | accessdate = March 17, 2008 }}</ref> أمدح بداية اعصار رالى سنة 1988 فى 28 نوفمبر 1988،اتأثرت المدينة باكتر الأعاصير السبعة تدمير اللى تم الابلاغ عنها فى شمال شرق ولاية نورث كارولاينا و جنوب شرق [[ڤيرچينيا]] بين الساعة 1:00 ظهر. صباحا و 5:45 أكون. أنتج اعصار رالى اكتر من 77  مليون دولار دولار من الأضرار، مع 4 قتلى (اثنان فى مدينة رالى ، واثنان فى مقاطعة ناش ) و 154 اصابة. اتقاس مسار الضرر الناجم عن العاصفة عند 84 ميل (135 كم) طويلة، و .5 ميل (0.8 كم) واسعة فى بعض الأحيان. تم تصنيف الاعصار على أنه F4 .<ref name="tornado">{{مرجع ويب | url = http://www4.ncsu.edu/~nwsfo/storage/cases/19881128/ | title = Raleigh Tornado, November 28, 1988 | date = November 3, 2004 | publisher = [[National Weather Service]] | accessdate = April 17, 2009 | last = Gonski | first = Rod }}</ref> سنة 1991، خلص ناطحتى سحاب كبيرتين فى رالى ، مركز فيرست يونيون كابيتول وميدان هانوفر ، و متنزه كوستال كريديت يونيون المزيكا الشهير فى وولنت كريك فى جنوب شرق رالى . سنة 1996، مرت الشعلة الأولمبية عبر رالى فى الوقت نفسه كانت فى طريقها ل[[اوليمبياد صيف 1996|دورة الألعاب الأولمبية الصيفية سنة 1996]] فى [[اتلانتا|أتلانتا]] . و سنة 1996 كمان ، ضرب اعصار فران المنطقة،و ده تسبب فى فيضانات هائلة و أضرار هيكلية واسعة النطاق. و ذلك، بقت WRAL-TV أول محطة بث عالية الوضوح فى العالم. سنة 1997، أعلن فريق هارتفورد ويلرز [[دورى الهوكى الوطنى|التبع دورى الهوكى الوطنى]] عن نيته النقل لرالى باسم [[كارولاينا هريكينز|Carolina Hurricanes]] ، علشان يكون أول امتياز رياضى احترافى فى الدورى الرئيسى فى المدينة. سنة 1999، اتفتح ساحة رالى Entertainment and Sports Arena (أعيدت تسميتها بعدين فى مركز RBC وبقت تسمى دلوقتى PNC Arena )، لماتر بيت للأعاصير و فريق كرة السلة للرجال فى ولاية نورث كارولاينا وولفباك ، و حفل مزيكا كبير حديث. مكان.<ref name="autogenerated4">{{مرجع ويب | url = http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-150347-Years__1991___1999.html | title = City of Raleigh Years (1991–1999) | publisher = City of Raleigh | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060302040927/http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-150347-Years__1991___1999.html | archivedate = March 2, 2006 | accessdate = March 17, 2008 }}</ref> === القرن ال 21 === [[ملف:Raleigh_skyline_along_S_Saunders_st.jpg|تصغير| أفق رالى مع شجر [[لاجرسترويميا|الكريب الآس]] فى ازهار سنة 2017]] [[ملف:Holy_Name_of_Jesus_Cathedral.jpg|تصغير| [[كاتدرائيه الاسم المقدس ليسوع|الاسم المقدس لكاتدرائية يسوع]] سنة 2018]] فى العقد 1 القرن الواحد و عشرين، ظهرت مدينة رالى بشكل بارز فى عدد من "قوائم العشرة الأوائل"، بما فيها قوائم ''[[فوربس (مجلة)|فوربس]]'' [[ام اس ان بى سى|وام اس ان بى سى]] ومجلة مونى ، نظر لنوعية الحياة فيها ومناخ الأعمال الملائم.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.forbes.com/places/nc/raleigh/ | title = Raleigh, NC | website = [[Forbes.com]] | accessdate = 2018-04-21 }}</ref> سنة 2001، تم توسيع مجمع قاعة رالى التذكارية باضافة مركز الطاقة التقدمى للفنون المسرحية، وقاعة ميماندى للحفلات المزيكا، ومسرح أوبرا فليتشر، ومسرح كينيدي، ومعرض بيتى راى ماكين ، وليشتين بلازا.<ref name="autogenerated2">{{مرجع ويب | url = http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-155646-Years__1999___2002.html | title = City of Raleigh Years (1999–2002) | publisher = City of Raleigh | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060302040933/http://www.raleighnc.gov/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_306_202_0_43/http%3B/pt03/DIG_Web_Content/category/Resident/Raleigh_At_A_Glance/History_of_Raleigh/Cat-2CA-2006109-155646-Years__1999___2002.html | archivedate = March 2, 2006 | accessdate = March 18, 2008 }}</ref> أعيد فتح شارع فايتفيل قدام حركة مرور المركبات سنة 2006 <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wral.com/news/local/story/1117756/ | title = 2006 Top Newsmakers: Fayetteville Street Reopening | date = December 26, 2006 | website = WRAL.com | language = en | accessdate = 2020-10-21 | last = WRAL }}</ref> ابتدت مجموعة متنوعة من مشاريع البناء فى وسط المدينة فى الوقت ده بالتقريب بما فيها [[بى ان سى بلازا (ناطحة سحاب فى امريكا)|برج بنك RBC]] المكون من 34 دور ومشاريع الوحدات السكنية المتعددة و كتير من المطاعم الجديدة. هناك ناطحات سحاب اضافية فى مرحلة الاقتراح/التخطيط.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wral.com/40-story-high-rises-north-hills-skyline-could-see-dramatic-changes/20253427/ | title = 40-story high-rises: North Hills skyline could see dramatic changes | date = 2022-04-26 | website = WRAL.com | language = en | accessdate = 2022-11-06 | last = WRAL }}</ref> سنة 2006، كسب فريق [[كارولاينا هريكينز|كارولينا هوريكانز]] ، فريق NHL بالمدينة، كأس ستانلى ، و هيا البطولة الرياضية الاحترافية الأولى والوحيدة فى ولاية نورث كارولاينا. مع افتتاح أجزاء من I-540 من سنة 2005 لسنة 2007، اتعمل 70 جديدة حوالين مقاطعة ويك، خفف الزحمه المرورى لحد ما فى منطقة شمال رالى . و متوقع أن يستغرق اكمال الحلقة كلها 15 سنه تانيه.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncdot.gov/projects/complete-540/Pages/NCDOT | title = NCDOT: Complete 540 | website = NCDOT | language = en-US | accessdate = 2022-11-06 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> انضمت منطقة شارع فايتفيل التاريخية بالمدينة سنة 2008، للسجل الوطنى للأماكن التاريخية . فى سبتمبر 2010، استضافت رالى مهرجان مزيكا الحجلة الافتتاحى.فى ابريل 2011، ضرب اعصار مدمر من طراز EF-3 مدينة رالى ، وهبطت كتير من الأعاصير التانيه فى الولاية (فى النهاية اكبر، لكن مش أقوى تفشى يضرب الولاية على الاطلاق)،و دهسبب مقتل 24 شخص . تتبع الاعصار الشمال الشرقى عبر أجزاء من وسط المدينة وشرق وسط رالى و شمال شرق رالى و أدى لتعويضات بقيمة 115 مليون دولار فى مقاطعة ويك.<ref>{{مرجع ويب | url = https://storymaps.arcgis.com/stories/cc0b50ef19334d3b9d540fb3868ee2fe | title = April 16th, 2011 Tornado Outbreak | date = 2023-04-16 | website = ArcGIS StoryMaps | language = en | accessdate = 2023-06-13 | last = April 2022 | first = National Weather Service, Raleigh, NC {{!}} }}</ref> و اتقتل 4 فى المدينة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://spectrumlocalnews.com/nc/triangle-sandhills/weather-stories/2019/04/16/eight-years-since-largest-tornado-outbreak-in-nc | title = Nine Years Since Largest Tornado Outbreak in NC | website = spectrumlocalnews.com | language = en | accessdate = 2021-03-14 }}</ref> فى سبتمبر 2015، اتفتح كنيسة الثالوث الأقدس الأنجليكانية ؛ أول كنيسة تتبنى فى وسط مدينة رالى من سنة 1958.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.newsobserver.com/news/local/counties/wake-county/article11872787.html | title = Downtown Raleigh sees first church built in 50 years | website = newsobserver.com | accessdate = July 11, 2018 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.newsobserver.com/news/local/counties/wake-county/article35141133.html | title = Holy Trinity Anglican opens downtown | website = Newsobserver.com | accessdate = July 11, 2018 }}</ref> فى 26 يوليه 2017، كرست أبرشية رالى الكاثوليكية كاتدرائيتها الجديدة، [[كاتدرائيه الاسم المقدس ليسوع|كاتدرائية الاسم المقدس ليسوع]] ، و هيا خامس اكبر كنيسة فى امريكا.<ref>{{مرجع ويب | url = http://catholicphilly.com/2017/07/news/national-news/new-raleigh-cathedral-blessed-before-2000-faithful/ | title = New Raleigh cathedral blessed before 2,000 faithful | website = Catholicphilly.com | accessdate = July 11, 2018 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.newsobserver.com/living/religion/article162898398.html | title = What is under Raleigh's big copper dome? You can see on Wednesday; here's a preview. | website = Newsobserver.com | accessdate = July 11, 2018 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cbs17.com/news/media-gets-peak-at-raleighs-new-41-million-cathedral/1017007134 | title = Take a look inside Raleigh's new $41 million cathedral | date = October 24, 2016 | website = Cbs17.com | accessdate = July 11, 2018 | last = Reeves | first = Jeff }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> فى 13 اكتوبر 2022، وقع اطلاق نار فى حى هيدنغهام فى رالى . اتقتل خمسة أشخاص و أصيب اثنان آخران.<ref name=":2">{{مرجع ويب | url = https://www.cnn.com/2022/10/13/us/raleigh-north-carolina-shooting/index.html | title = 5 dead in Raleigh, North Carolina, shooting, mayor says | date = October 13, 2022 | website = CNN | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20221013224359/https://www.cnn.com/2022/10/13/us/raleigh-north-carolina-shooting/index.html | archivedate = October 13, 2022 | accessdate = October 14, 2022 | last = Vera | first = Amir | last2 = Lynch | first2 = Jamiel | last3 = Smart | first3 = Sara | last4 = Rose | first4 = Andy }}</ref> تم اعتقال المشتبه به، و هو صبى من العمر 15 سنه ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wral.com/raleigh-shooter-was-15-brother-a-knightdale-high-junior-is-among-five-dead/20520757/ | title = Raleigh NC Hedingham mass shooting | date = 2022-10-13 | website = WRAL.com | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20221014234250/https://www.wral.com/raleigh-shooter-was-15-brother-a-knightdale-high-junior-is-among-five-dead/20520757/ | archivedate = October 14, 2022 | accessdate = 2022-10-14 | last = }}</ref> بعد اصابته بجروح خطيرة و اتحطه بعدين فى حجز الوحدة الطبية فى اصلاحية الأحداث.<ref>{{مرجع ويب | url = https://abc11.com/raleigh-nc-active-shooting-neuse-river-greenway/12325212/ | title = Officer, several others dead at Raleigh active shooting scene, law enforcement sources say | date = October 13, 2022 | website = ABC11 Raleigh-Durham | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20221013221105/https://abc11.com/raleigh-nc-active-shooting-neuse-river-greenway/12325212/ | archivedate = October 13, 2022 | accessdate = October 13, 2022 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://abcnews.go.com/US/active-shooting-reported-trail-raleigh-north-carolina-police/story?id=91345863 | title = 'Active shooting' reported near trail in Raleigh, North Carolina: Police | date = October 13, 2022 | website = ABC News | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20221013230140/https://abcnews.go.com/US/active-shooting-reported-trail-raleigh-north-carolina-police/story?id=91345863 | archivedate = October 13, 2022 | accessdate = October 13, 2022 | last = Deliso | first = Meredith | last2 = Winsor | first2 = Morgan | last3 = Shapiro | first3 = Emily }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cnn.com/2022/10/14/us/raleigh-north-carolina-shooting-friday/index.html | title = A juvenile suspect is in custody after a shooting leaves 5 dead, at least 2 wounded in Raleigh, North Carolina, police say | date = 2022-10-14 | website = CNN | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20221014085518/https://www.cnn.com/2022/10/14/us/raleigh-north-carolina-shooting-friday/index.html | archivedate = October 14, 2022 | accessdate = 2022-10-14 | last = Sanches | first = Ray | last2 = Young | first2 = Ryan | last3 = Sayers | first3 = Devon | last4 = Elamroussi | first4 = Aya }}</ref> == جغرافيا == مدينة رالى تحتل مساحة اجمالية قدرها 144.0 مربع ميل (373.0.0 كم منها 142 مربع ميل (369 كم هيا الأرض و 0.97 مربع ميل (2.5 كم أو 0.76% تغطيها المياه. يتدفق [[نهر نيوس]] عبر الركن الشمالى الشرقى للمدينة. مدينة رالى فى المنطقة الشمالية الشرقية الوسطى من ولاية نورث كارولاينا، حيث تلتقى مناطق السهل الساحلى بيدمونت و المحيط الاطلنطى . معروفه المنطقة دى باسم " خط السقوط " لأنها تمثل الارتفاع الداخلى اللى تبتدى عنده الشلالات فى الظهور فى الجداول و الأنهار. و بسبب ده، تتميز معظم مدينة رالى بتلال متدحرجة بلطف تنحدر شرق باتجاه السهل الساحلى المسطح للولاية. مدينة رالى على بعد 24 ميل (39 كم) جنوب شرق [[دورام (نورث كارولاينا)|دورهام]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.distance-cities.com/distance-durham-nc-to-raleigh-nc | title = Distance between Durham, NC and Raleigh, NC | website = www.distance-cities.com | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> 63 مى (101 كم) شمال شرق [[فاييتڤيل (نورث كارولاينا)|فايتفيل]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.distance-cities.com/distance-fayetteville-nc-to-raleigh-nc | title = Distance between Fayetteville, NC and Raleigh, NC | website = www.distance-cities.com | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> 131 مى (211 كم) شمال غرب [[ويلمينجتون|ويلمنجتون]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.distance-cities.com/distance-wilmington-nc-to-raleigh-nc | title = Distance between Wilmington, NC and Raleigh, NC | website = www.distance-cities.com | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> 165 ميل (266 كم) شمال شرق [[شارلوت (نورث كارولاينا)|شارلوت]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.distance-cities.com/distance-charlotte-nc-to-raleigh-nc | title = Distance between Charlotte, NC and Raleigh, NC | website = www.distance-cities.com | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> و 155 ميل (249 كم) جنوب غرب ريتشموند، ڤيرچينيا .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.distance-cities.com/distance-richmond-va-to-raleigh-nc | title = Distance between Richmond, VA and Raleigh, NC | website = www.distance-cities.com | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> يقع جزء صغير من رالى فى [[دورام كاونتى (نورث كارولاينا)|مقاطعة دورهام بولاية نورث كارولينا]] . === تنظيم === {{Wide image|Raleigh 1909 Panorama LOC.jpg|1100px|Downtown Raleigh panorama, from 1909}}{{Wide image|Raleigh downtown skyline - panoramio crop.png|1100px|Downtown Raleigh panorama, in 2014}} [[ملف:Fayetteville_Street_in_downtown_Raleigh,_North_Carolina.jpg|تصغير|شارع فايتفيل فى وسط مدينة رالى]] تنقسم رالى لمناطق جغرافيا رئيسية، تستخدم كل منها عنوان رالى و رمز بريدى يبتدى بالأرقام 276. [[بى ان سى بلازا (ناطحة سحاب فى امريكا)|PNC Plaza]] ، المعروف قبل كده باسم RBC Plaza، هو اكبر و أطول ناطحة سحاب فى مدينة رالى . يرتفع البرج لارتفاع 538 قدم (164 م) ، بعدد ادوار 34.<ref>{{مرجع ويب | url = https://downtownraleigh.org/space-available/301-fayetteville-street | title = PNC Plaza | website = DowntownRaleigh.org | accessdate = November 9, 2018 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.axios.com/local/raleigh/2022/10/11/as-crime-decreases-in-durham-it-climbs-in-raleigh | title = Who will pass PNC Plaza as Raleigh's tallest tower? | date = September 29, 2021 | website = Raleigh Magazine | accessdate = November 26, 2022 | last = Howsam | first = Melissa }}</ref> ==== جوه خط الحزام ==== [[ملف:Warehouse_raleigh.jpg|تصغير|المستودعات فى شارع مارتن، رالى نورث كارولاينا]] ==== وسط مدينة رالى ==== وسط البلد مصطلح جديد نسبى لوصف المنطقة السكنية والتجارية على الجانب الشمالى من I-440 Beltline هيا جزء من North رالى . تم تأطيره بالتقريب بطريق جلينوود / سيكس فوركس للغرب، وطريق ويك فورست للشرق، وطريق ميلبروك للشمال. ويضم مراكز تسوق زى نورث هيلز ومول كرابترى فالى . و بيشمل كمان منتزه نورث هيلز وجزء من نظام رالى جرينواى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.visitraleigh.com/plan-a-trip/cities-and-towns/raleigh/midtown-raleigh/ | title = Midtown Raleigh | website = VisitRaleigh.com | accessdate = June 7, 2018 }}</ref> تمت صياغة المصطلح ده على ايد اوضه تجارة رالى الكبرى والمطور جون كين ومدير التخطيط ميتشل سيلفر. ابتدت ''صحيفة'' ''News & Observer'' باستخدام المصطلح ده لأغراض التسويق بس. اتأسس تحالف ميدتاون رالى فى 25 يوليه 2011، كوسيلة لقادة المجتمع للترويج للمنطقة. يشهد وسط المنطقة، و بالخصوص حوالين مشروع نورث هيلز عند تقاطع طريق سيكس فوركس وخط الحزام، تحضر سريع حيث اتبنا كتير من المبانى الشاهقة من سنة 2010. [[ملف:North_Hills_in_Raleigh.jpg|بديل=|تصغير| الأبراج فى نورث هيلز، فى وسط مدينة رالى .]] ==== شرق رالى ==== شرق رالى بالتقريب من كابيتال بوليفارد والجانب الشرقى من خط الحزام I-440 لنهر نيوس، ويمتد جنوب لحد طريق بول. تتم معظم عمليات تطوير شرق رالى على طول الممرات الرئيسية زى US 1 (Capital Boulevard)، وNew Bern Avenue، وPoole Road، وBuffaloe Road، وNew Hope Road. بتشمل الأحياء فى شرق رالى هيدنغهام، لونجفيو، لوكوود، مادونا أكريس ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://rhdc.org/madonna-acres-historic-district-2 | title = Madonna Acres Historic District | website = rhdc.org | accessdate = November 3, 2021 }}</ref> نيو هوب، طومسون هانتر وويلدرز جروف. المنطقة يحدها من الشرق بلدة نايتديل .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.visitraleigh.com/plan-a-trip/cities-and-towns/raleigh/east-raleigh/ | title = East Raleigh – Raleigh NC | website = VisitRaleigh.com | accessdate = March 5, 2016 }}</ref> [[ملف:Dorton_Arena.jpg|تصغير| دورتون أرينا فى رالى ، صممه [[ماسيچ نويكى|ماثيو نوفيكى]]]] غرب رالى غرب رالى على طول شارع هيلزبورو وويسترن بوليفارد. المنطقة من الغرب والجنوب [[كارى]] . فهى موطن [[جامعة ولاية نورث كارولاينا|لجامعة ولاية نورث كارولاينا]] ، و كلية ميريديث ، ومتنزه بولين ، وكنيسة بولين التذكارية المعمدانية ، والجمعية الاسلامية فى رالى ، ومنطقة القرية ، و بحيرة جونسون، [[متحف نورث كارولينا للفنون|ومتحف نورث كارولينا للفنون]] ومدرسة [[مدرسة سانت مارى (مدرسه فى امريكا)|سانت مارى]] التاريخية. الطرق الرئيسية اللى تخدم غرب رالى ، بالاضافة لشارع هيلزبورو، هيا طريق أفينت فيري، وطريق بلو ريدج، و ويسترن بوليفارد. ساحة PNC كمان هنا بجوار أرض معارض ولاية نورث كارولاينا . على بعد ميلين بالتقريب من مستشفى ريكس .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.visitraleigh.com/plan-a-trip/cities-and-towns/raleigh/west-raleigh/ | title = West Raleigh | website = VisitRaleigh.com | accessdate = June 7, 2018 }}</ref> ==== شمال رالى ==== شمال رالى هيا منطقة ضواحى واسعة و متنوعة و سريعة النمو و هيا موطن للأحياء فى الجنوب جنب كتير من التقسيمات الفرعية المبنية جديد وعلى طول أطرافها الشمالية. المنطقة عموم شمال طريق ميلبروك. انها فى المقام الاولانى ضواحى بيها مناطق تسوق كبيرة. الأحياء الرئيسية و الأقسام الفرعية فى شمال رالى بتشمل بارتونز كريك بلافز، بيدفورد، بنت تري، بلاك هورس رن، برير كريك، بروكهافن، كوتشمان تريل، كروسجيت، كروسويندز، دومينيون بارك، ديورانت تريلز، ايثان جلين، فولز ريفر، قرية جريستون، هارينجتون جروف. ، هيدن فالي، ليك بارك، لونج ليك، نورث هيفن، نورث ريدج، أوكروفت، شانون وودز، محطة سيكس فوركس، سبرينجديل استيتس، ستونبريدج، ستون كريك، ستونهنج، سمرفيلد، ذا سانكتشواري، فالى استيتس، ويكفيلد، ويذرسفيلد، غابة وندسور، ووادى الخشب. يخدم المنطقة عدد من ممرات النقل الرئيسية بما فيها طريق Glenwood Avenue US Route 70 ، الطريق السريع 540 ، طريق Wake Forest، طريق Millbrook، طريق Lynn، طريق Six Forks، طريق Spring Forest، طريق Creedmoor ، طريق ليسفيل، طريق نوروود، طريق ستريكلاند. و نورث هيلز درايف.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.visitraleigh.com/plan-a-trip/cities-and-towns/raleigh/north-raleigh/ | title = North Raleigh | website = VisitRaleigh.com | accessdate = June 7, 2018 }}</ref> ==== جنوب رالى ==== جنوب رالى على طول US 401 جنوب باتجاه [[فاكواى فارينا|Fuquay-Varina]] وعلى طول US 70 فى ضواحى Garner . المنطقة دى هيا المنطقة الأقل تطور و الأقل كثافة فى رالى (معظم المنطقة جوه منطقة مستجمعات الميه سويفت كريك ، حيث تحد لوائح التطوير من كثافات الاسكان والبناء). المنطقة يحدها من الغرب [[كارى]] ، ومن الشرق جارنر ، ومن الجنوب الغربى هولى سبرينجز ومن الجنوب الشرقى فوكوى فارينا. بتشمل الأحياء فى جنوب رالى ايجل كريك، ومتنزه رينيسانس، و بحيرة ويلر، وسويفت كريك، وكارولينا باينز، ورامكاتي، وريفربروك، و انشانتد أوكس.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.visitraleigh.com/plan-a-trip/cities-and-towns/raleigh/south-raleigh/ | title = South Raleigh | website = VisitRaleigh.com | accessdate = June 7, 2018 }}</ref> ==== جنوب شرق رالى ==== يحد جنوب شرق رالى وسط المدينة من الغرب، وغارنر من الجنوب الغربي، ومقاطعة ويك الريفية من الجنوب الشرقى. بتشمل المنطقة مناطق على طول طريق Rock Quarry Road وطريق Poole Road وNew Bern Avenue. بتشمل الأحياء الرئيسية أبينجتون ريدج، وبيرل ريدج، وتشاستين، وتشافيس هايتس، ورالى كونترى كلوب، وساوثجيت، وكينجوود فورست، وروتشستر هايتس، وقرية اميرالد، وورثديل، وبيلتمور هيلز. يعد Coastal Credit Union Music Park (المعروف قبل كده باسم Time Warner Cable Music Pavilion وAlltel Pavilion وWalnut Creek Amphitheatre) واحد من أماكن الحفلات المزيكا الخارجية الرئيسية فى المنطقة و على طريق Rock Quarry. جامعة شو فى ده الجزء من المدينة. بدايه من سنة 2020، تم تطهير مساحات كبيرة من الأراضى اللى مش مأهولة قبل كده على طول طريق Rock Quarry Road بين طريق New Hope وطريق Barwell، وبين طريق Barwell وطريق Battle Bridge Road، للتطورات الجديدة. === مناخ === [[ملف:Ducks_in_Fall.jpg|تصغير|البط يسبح فى محمية ديورانت الطبيعية فى الخريف]] [[ملف:Raleigh_snow.jpg|تصغير|ثلوج خفيفة فى وسط مدينة رالى على طول شارع هيلزبورو 2015]] مثل معظم مناطق جنوب شرق امريكا، تتمتع رالى بمناخ شبه استوائى رطب ( كوبن ''CFA'' ). يكون الشتاء بارد بشكل عام، حيث متوسط درجة الحرارة اليومية العادية فى شهر يناير 41.9 درجة فهرنهايت (5.5 درجة مئوية) . فى المتوسط، هناك 69 الليالى فى السنة اللى تنخفض لدرجة التجمد أو أقل منها، و 2.7 بس الأيام اللى تفشل فى الارتفاع فوق درجة التجمد. يتلقى رالى متوسط مطر السنوى 46.07 فى (117.0 سم) .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.usclimatedata.com/climate/raleigh/north-carolina/united-states/usnc0558 | title = Climate – Raleigh – North Carolina | date = November 10, 2018 | website = U.S. Climate Data | accessdate = November 10, 2018 }}</ref> تظهر بيانات درجات الحرارة وهطول الأمطار السنوية والشهرية فى الرسم البيانى تحته، بناء على بيانات المناخ للفترة 1991-2020. فبراير هو الشهر الاكتر جفاف، بمتوسط 2.78 فى (70.6 ملم) من هطول الأمطار. يتم توزيع مطر بشكل جيد على مدار العام، مع حد أقصى طفيف بين يوليه وسبتمبر، بسبب الأمطار والعواصف الرعدية المتكررة بشكل عام، والغزيرة فى بعض الأحيان، وتهديد أنظمة الطقس الاستوائية (فى المقام 1 اغسطس لأوائل اكتوبر) اللى توصل لهطول أمطار غزيرة. الصيف حار ورطب، و متوسط درجة الحرارة اليومية العادية فى شهر يوليه 80.5 درجة فهرنهايت (26.9 درجة مئوية) . هناك 48 يوم فى السنة بأعلى مستوياتها عند 90 أو اكتر . الخريف يشبه الربيع بشكل عام لكن به عدد أيام أقل من الأمطار، لكن هناك احتمال اكبر لهطول أمطار غزيرة اوى فى فترة يوم أو يومين، و ده بسبب التهديد العرضى من أنظمة الطقس الاستوائية (الأعاصير والعواصف الاستوائية) اللى تملأ الأمطار الغزيرة. فى سبتمبر 1999، سجلت رالى اكتر الشهور أمطار على الاطلاق، و وصل معدل مطر اكتر من 21 بوصة، بسبب الأمطار الغزيرة الناتجة عن أنظمة الطقس الاستوائية، و أبرزها اعصار فلويد فى الفترة من 15 ل16 سبتمبر. تتراوح درجات الحرارة القصوى بين −9 درجة فهرنهايت (−23 درجة مئوية) فى 21 يناير 1985 لحد 105 درجة فهرنهايت (41 درجة مئوية) ، و كان آخرها فى 29-30 يونيه و 8 يوليه 2012 . يقع رالى فى مناطق الصلابة اللى تبع وزارة الزراعة الامريكانيه 7 ب (5 درجة فهرنهايت ل10 درجة فهرنهايت) و 8 أ (10 درجة فهرنهايت ل15 درجة فهرنهايت).<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.plantmaps.com/hardiness-zones-for-raleigh-north-carolina | title = Raleigh North Carolina USDA Plant Hardiness Zone Map | publisher = plantmaps.com plantmaps | accessdate = December 11, 2019 }}</ref> رالى ياخد متوسط 5.2 فى (13.2 سم) من الثلوج فى فصل الشتاء. كمان الأمطار المتجمدة والصقيع فى معظم فصول الشتاء، و ساعات تتعرض المنطقة لعاصفة جليدية مدمرة كبيرة. فى الفترة من 24 ل25 يناير 2000، تلقت رالى اكبر تساقط للثلوج من عاصفة واحدة{{Spaced en dash}}20.3 فى (52 سم){{Spaced en dash}}عاصفة الشتاء فى يناير 2000 .<ref>{{مرجع ويب | url = https://abc11.com/snow-snowstorm-worst-in-north-carolina-history/5870402/ | title = 20 inches of snow in Raleigh: A look back at the big snow of January 2000 | date = January 26, 2021 | website = ABC11.com | accessdate = January 26, 2021 }}</ref> فى العاده تكون العواصف بده الحجم نتيجة لبناء سدود الهواء البارد اللى بتأثر على المدينة بسبب قربها من [[جبال الابالاش|جبال الآبالاش]] . تسببت العواصف الشتوية فى مشاكل مرورية فى الماضى كمان . وتشهد المنطقة كمان فترات جفاف عرضية، حيث قامت المدينة ساعات بتقييد استخدام السكان للمياه. فى أواخر الصيف و أوائل الخريف، ممكن تتعرض مدينة رالى للأعاصير .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wral.com/remembering-raleigh-saturday-marks-anniversary-of-historic-deadly-1988-tornado/19405711/ | title = Remembering Raleigh: Saturday marks anniversary of historic, deadly 1988 Tornado | date = November 28, 2020 | website = WRAL.com | accessdate = November 28, 2020 | last = Leah | first = Heather }}</ref> تسبب اعصار فران سنة 1996، فى أضرار شديده فى منطقة رالى ، معظمها بسبب سقوط الشجر.<ref>{{مرجع ويب | url = https://abc11.com/hurricane-fran-dorian-nc-north-carolina/5519835/ | title = 23 years ago, Hurricane Fran made landfall near Cape Fear, North Carolina | date = September 6, 2019 | website = ABC11.com | accessdate = September 6, 2019 }}</ref> كان اعصار دينيس وفلويد فى سبتمبر 1999 من المساهمين الرئيسيين فى مطر الغزيرة فى ذلك الشهر بما يزيد عن 21 بوصة. أحدث اعصار كان له تأثير كبير على المنطقة هو اعصار فلورنس سنة 2018. أثرت الأعاصير كمان فى بعض الأحيان على مدينة رالى ، و أبرزها اعصار 28 نوفمبر 1988 اللى حصل فى ساعات الصباح الباكر وتم تصنيفه F4 على مقياس فوجيتا و أثر على الأجزاء الشمالية الغربية من المدينة. كان فيه كمان اعصار EF3 فى 16 ابريل 2011، اللى أثر على أجزاء من وسط المدينة و شمال شرق رالى وضاحية هولى سبرينجز. == سكان == [[ملف:Race_and_ethnicity_2010-_Raleigh_(5559868303).png|تصغير|خريطة التوزيع العرقى فى رالى ، تعداد امريكا 2010. كل نقطة هيا 25 شخصا:{{Legend inline|white|White}}{{Legend inline|white|Black}}{{Legend inline|white|Asian}}{{Legend inline|white|Hispanic}}{{Legend inline|white|Other}}]] من تعداد امريكا سنة 2020 ، كان فيه 467.665 شخص و 188.412 عيله و 104.848 عيلة مقيمة فى المدينة. فى مسح المجتمع الامريكانى سنة 2019، اتقدر عدد سكان مدينة رالى بـ 474.708 انسان ؛ حدد تقدير سابق عدد السكان بـ 474.069 انسان .<ref name=":0">{{مرجع ويب | url = https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/raleighcitynorthcarolina/PST045219 | title = U.S. Census Bureau QuickFacts: Raleigh city, North Carolina | website = www.census.gov | language = en | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> فى تعداد امريكا سنة 2000، كان فيه 276.093 شخص (تقديرات يوليه 2008 كانت 380.173) و 61.371 عيلة مقيمة فى رالى . كان فيه 112.608 عيله فى المدينة سنة 2000، منها 26.5% فيها أطفال دون سن 18 سنه ، و 39.5% بتتكون من اجوأز يعيشو مع بعض ، و 11.4% أفادوا بوجود ست بيت بدون زوج، و 45.5% صنفوا نفسهم على أنهم غير عائليين . كان الشركاء اللى مش متجوزين موجودين فى 2.2٪ من الأسر. و ذلك، كان 33.1% من كل الأسر مكونة من أفراد يعيشو لوحدهم، منهم 6.2% أشخاص يبلغون من العمر 65 سنه أو اكتر. كان متوسط حجم العيله فى رالى 2.30 شخص ، و كان متوسط حجم العيله 2.97 شخص . تم توزيع سكان رالى سنة 2000 بالتساوي، كان 20.9% أقل من 18 سنه ، و 15.9% تتراوح أعمارهم بين 18 ل24 سنه ، و 36.6% من 25 ل44 سنه ، و 18.4% من 45 ل64 سنه . كان ما يقدر بحوالى 8.3% من السكان يبلغون من العمر 65 سنه أو اكتر، و كان متوسط العمر 31 سنه . لكل 100 أنثى هناك 98.0 ذكر؛ ولكل 100 أنثى بعمر 18 سنة فاكتر، هناك 96.6 ذكر بعمر 18 سنة فاكتر. متوسط دخل العيله فى المدينة كان 46.612 دولار سنة 2000، و كان متوسط دخل العيله 60.003 دولار. حصل الذكور على دخل متوسط قدره 39,248 دولار، مقابل 30,656 دولار للاناث. كان متوسط دخل الفرد فى المدينة 25.113 دولار، و كان ما يقدر بحوالى 11.5% من السكان و 7.1% من الأسر يعيشو تحت خط الفقر . ومن اجمالى السكان، كان 18.8% ممن تقل أعمارهم عن 18 سنه ، و 9.3% ممن يبلغون من العمر 65 سنه فما فوق، يعيشو تحت خط الفقر. و سنة 2019، كان يقدر بحوالى 10.9% من السكان المحليين عند خط الفقر أو تحته.<ref>{{مرجع ويب | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Raleigh%20city,%20North%20Carolina%20poverty&tid=ACSST1Y2019.S1701&hidePreview=false | title = American Community Survey 2019 Poverty Status Estimates | website = data.census.gov | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> وصل متوسط دخل العيله من سنة 2014 لسنة 2018 63.891 دولار أمريكى، و كان نصيب الفرد من الدخل 36.875 دولار أمريكى.<ref name=":0" /> كان فيه 180.046 عيله بمتوسط 2.43 شخص لكل عيله. وصلت القيمة المتوسطة للوحدة السكنية اللى يشغلها المالك 236.700 دولار سنة 2018 و كانت التكلفة الشهرية مع الرهن العقارى 1.480 دولار. التكلفة بدون رهن عقارى كانت 526 دولار. كان عند رالى متوسط ايجار اجمالى 1074 دولار.<ref name=":0" /> التركيب العرقى لرالى كان سنة 2019 هو 52.5% من البيض اللى مش لاتينيين، و 28.3% من السود أو الامريكان من أصل أفريقي، و0.4% من الامريكان الهنود أو من سكان ألاسكا الأصليين، و 4.0% من الامريكان الآسيويين، و0.1% من عرق آخر، و 2.1% من سباقين أو اكتر، و 12.5% % من أصل اسبانى أو امريكا اللاتينية من أى عرق.<ref>{{مرجع ويب | url = https://data.census.gov/cedsci/table?q=Raleigh%20city,%20North%20Carolina%20demographics&tid=ACSDP1Y2019.DP05&hidePreview=false | title = American Community Survey 2019 Demographic and Housing Estimates | website = data.census.gov | accessdate = 2020-10-23 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://abc11.com/nc-census-2020-results-data/10948281/ | title = 2020 Census data: North Carolina becoming more racially diverse | date = August 12, 2021 | website = ABC11.com | accessdate = October 9, 2021 | last = Blanford | first = Andrea }}</ref> حسب لتعداد امريكا سنة 2010، كان التركيب العرقى للمدينة: 57.5% [[امريكى ابيض|أبيض]] (53.3% أبيض غير اسبانى )، 29.3% أسود أو امريكانى من أصل أفريقي، 4.3% امريكانى آسيوى (1.2% هندى ، 0.8% صينى ، 0.7% [[امريكيين فيتناميين|فيتناميون]] ، 0.5% كوريين ، 0.4% فلبينيون ، 0.1% [[امريكيين يابانيين|يابانيين]] ، 2.6% عرقان أو اكتر ، 1.4% بعض الأجناس التانيه ، 0.5% امريكان أصليين، و<0.1% [[هاوائيين اصليين|سكان هاواى الأصليين]] أو سكان جزر المحيط الهادى التانيه و ذلك، 11.4 كان ٪ من سكان المدينة من أصل اسبانى أو [[امريكيين لاتينيين|امريكانى لاتينى]] ، من أى عرق (5.9% [[امريكان ميكسيكيين|مكسيكى]] ، 1.1% [[بورتوريكيين|بورتوريكو]] ، 0.9% سلفادورى ، 0.6% دومينيكان ، 0.6% [[هوندوراس امريكى|هوندوراسى]] ، 0.3% كولومبى ، 0.3% [[امريكيين كوبيين|كوبى]] ، 0.2% جواتيمالى ، 0.2% اسبانى) . ، 0.2% [[بيروفين امريكان|بيرو]] ، 0.1% فنزويلى ، 0.1% اكوادورى ، 0.1% [[الامريكيين الارجنتينيين|أرجنتينى]] ، و 0.1% بنمى ). سنة 2000، كان التركيب العرقى للمدينة: 63.31% أبيض، 27.80% أسود أو امريكانى من أصل أفريقي، 7.01% امريكانى من أصل اسبانى أو لاتيني، 3.38% امريكانى آسيوي، 0.36% امريكانى أصلي، 0.04% من سكان هاواى الأصليين أو سكان جزر المحيط الهادى التانيه، 3.24% بعض الأجناس التانيه، و 1.88% سباقان أو اكتر. === دِين === رالى موطن لمجموعة واسعة من الممارسين الدينيين. الديانة السائدة فى رالى هيا المسيحية، مع اكبر عدد من أتباعها [[الكنيسه المعمدانيه|المعمدانيين]] (14.1٪)، [[الكنيسه الميثوديه|الميثودية]] (5.6٪)، والروم [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكاثوليك]] (4.2٪). بتشمل الطوايف التانيه [[الكنيسه المشيخيه|الكنيسة آل بريسبيتاريه]] (2.8%)، [[الكنيسه الخمسينيه|الخمسينية]] (1.7%)، [[الكنيسه الانجليكانيه|الأنجليكانية]] /الأسقفية (1.2%)، [[الكنيسه اللوثريه|اللوثرية]] (0.6%)، قديسين الأيام الأخيرة (0.7%)، والطوايف المسيحية التانيه (10.2%) بما فيها [[ارتودوكسيه شرقيه|الأرثوذكسية الشرقية]] . ، [[الارثوذكسيه المشرقيه|الأرثوذكسية الشرقية]] ، [[شهود يهوه]] ، [[علم مسيحى|العلوم المسيحية]] ، [[يونيتاريانيه|التوحيد المسيحى]] ، المجموعات البروتستانتية الرئيسية التانيه، والمسيحيين اللى مش طائفيين .<ref name="bestplaces.net">{{مرجع ويب | url = http://www.bestplaces.net/religion/city/north_carolina/raleigh | title = Raleigh, North Carolina Religion | website = Bestplaces.net | accessdate = August 1, 2016 }}</ref> يقع المقر الرئيسى لأبرشية الروم الكاثوليك فى رالى ، و الأبرشية الأسقفية فى ولاية نورث كارولاينا، و المؤتمر السنوى لنورث كارولاينا للكنيسة الميثودية المتحدة ، وكنيسة الأمل الجديد للكنيسة المشيخية (الولايات المتحدة الامريكانيه ) فى رالى .<ref>{{مرجع ويب | url = https://dioceseofraleigh.org/form/contact-us | title = Contact Us | website = dioceseofraleigh.org | accessdate = 2020-10-23 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.episdionc.org/about-us/ | title = About Us – Episcopal Diocese of North Carolina | website = www.episdionc.org | language = en | accessdate = 2020-10-23 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.nhpresbytery.org/Pages/contact.html | title = New Hope Presbytery – Contact Us | date = February 13, 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140707134538/http://www.nhpresbytery.org/Pages/contact.html | archivedate = July 7, 2014 | accessdate = October 30, 2017 }}</ref> الديانات التانيه، بما فيها [[هندوسيه|الهندوسية]] ، [[بوذيه|البوذية]] ، [[الدين البهائى|البهائية]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = http://raleighbahai.org/ | title = Welcome to the Raleigh Baha'i Community – Raleigh Baha'i Community | website = Raleighbahai.org | accessdate = August 1, 2016 }}</ref> [[موحدين (دروز)|الدروز]] ، [[طاويه|الطاوية]] ، [[شنتو|والشنتوية]] <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.raleigh.com/religion | title = Raleigh Religion : The Official Raleigh Directory | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140715001430/http://www.raleigh.com/religion | archivedate = July 15, 2014 | accessdate = 2014-07-14 }}</ref> تشكل 1.31٪ من الممارسين الدينيين. كما تمارس اليهودية (0.9٪) [[الاسلام|والاسلام]] (0.8٪).<ref name="bestplaces.net"/> فى مقاطعة ويك ، ينتسب 29% من السكان للمؤتمر المعمدانى الجنوبى ، و 22% ينتمون ل[[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاثوليكية]] ، و 17% ينتمون لالكنيسة الميثودية المتحدة ، و 6% ينتمون لالكنيسة المشيخية (الولايات المتحدة الامريكانيه ) ، و 27% ينتمون لالكنيسة الميثودية المتحدة. % ينتمون دينى لطوايف أو ديانات تانيه، أو لا ينتمون دينى.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.city-data.com/county/religion/Wake-County-NC.html | title = Religions in Wake County, NC | website = City-data.com | accessdate = August 1, 2016 | archive-date = 2016-06-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160605115545/http://www.city-data.com/county/religion/Wake-County-NC.html | url-status = dead }}</ref> === جريمة === ادارة بوليس رالى والوكالات التانيه فى المدينة سنة 2019 وصلت عن 1,222 حادثة جرائم عنف و 8,520 حادثة جرائم ممتلكات - و هو أقل بكتير من المتوسط الوطنى ومتوسط ولاية نورث كارولاينا. ومن جرائم العنف المُبلغ عنها، كانت 5 جرائم قتل، و 164 حالة اغتصاب/اعتداءات جنسية، و 322 حالة سطو . وشكل الاعتداء الجسيم 731 من اجمالى جرائم العنف. وشملت جرائم الممتلكات عمليات السطو اللى شكلت 1200 حالة، والسرقة اللى وصلت 6572 حالة، وسرقة العربيات اللى شكلت 748 حادثة من المجموع.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.neighborhoodscout.com/nc/raleigh/crime | title = Raleigh, NC Crime Rates | website = neighborhoodscout.com | accessdate = October 9, 2021 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wral.com/durham-fayetteville-see-drop-in-crime-reports-while-raleigh-s-increased-fbi-data-shows/20510589/ | title = Durham, Fayetteville see drop in crime reports while Raleigh's increased, FBI data shows | date = October 6, 2022 | website = WRAL.com | accessdate = November 26, 2022 | last = Ingorsoll | first = Ali }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.axios.com/local/raleigh/2022/10/11/as-crime-decreases-in-durham-it-climbs-in-raleigh | title = As crime decreases in Durham, it climbs in Raleigh | date = October 11, 2022 | website = Raleigh Axios | accessdate = November 26, 2022 | last = Sherman | first = Lucille }}</ref> == اقتصاد == تشمل قاعدة رالى الصناعية الخدمات المالية والمعدات الكهربائية و الطبية والالكترونية ومعدات الاتصالات والهدوم والهدوم وتجهيز الأغذية والمنتجات الورقية و الأدوية. تعتبر رالى جزء من مثلث الأبحاث فى ولاية نورث كارولاينا، و هو واحد من اكبر و أنجح مجمعات الأبحاث فى البلاد، و مركز رئيسى فى امريكا لأبحاث التكنولوجيا الفائقة والتكنولوجيا الحيوية ، فضل عن تطوير المنسوجات المتقدمة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.rtp.org/main/ | title = The Research Triangle Park | date = March 5, 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110305041722/http://www.rtp.org/main/ | archivedate = March 5, 2011 | accessdate = October 30, 2017 }}</ref> تعتبر المدينة نقطة شحن رئيسية للبيع بالتجزئة فى شرق ولاية نورث كارولاينا و نقطة توزيع بالجملة لصناعة البقالة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.rjainc.com/contact/office_locations/raleigh/ | title = Raleigh &#124; RJA | publisher = Rjainc.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140625005416/http://www.rjainc.com/contact/office_locations/raleigh/ | archivedate = June 25, 2014 | accessdate = June 1, 2014 }}</ref> شافت صناعة الرعاية الصحية و الأدوية نمو كبير فى السنين الأخيرة كتير من الشركات اللى مقرها فى رالى ، بما فيها PRA Health Sciences ، وChiesi USA (شركة تبع شركة Chiesi Farmaceutici )، وMallinckrodt قبل كده قبل تحويل الضرائب لأيرلندا، وMAKO Surgical Corp. ، وMetabolon, Inc., TearScience, والبورد الامريكانى للتخدير . احتلت رالى المرتبة الأولى فى قائمة [[فوربس (مجلة)|فوربس]] سنة 2015 احسن مكان للأعمال و المهن.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.forbes.com/places/nc/raleigh/ | title = Raleigh, NC – Forbes | website = Forbes.com | accessdate = June 16, 2015 }}</ref> بتشمل الشركات اللى مقرها فى رالى شركة Advance Auto Parts ، وBandwidth ، و Truist Financial ، و شركة مواد البناء القابضة ، و شركة Capitol Broadcasting Company ، و Carquest ، و First Citizens BancShares ، و Golden Corral ، و Martin Marietta Materials ، و PRA Health Sciences ، وRed Hat ، و Vontier ، و Wast Industries ، و Lulu . .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.goldencorral.com/contact/ | title = Corporate headquarters – Golden Corral Corporation | publisher = [[Golden Corral]] | accessdate = November 5, 2021 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://shop.advanceautoparts.com/o/contact-us | title = Contact us – Advance Auto Parts | accessdate = November 5, 2021 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.redhat.com/en/about | title = Company Information | publisher = [[Red Hat]] | accessdate = November 4, 2021 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.martinmarietta.com/locations/east | title = Division Office Information | publisher = [[Martin Marietta]] | accessdate = November 5, 2021 }}</ref> Social Blade ، موقع ويب يتتبع احصائيات وتحليلات وسايل التواصل الاجتماعي، ومطور [[تمبل ران|Temple Run]] Imangi Studios مقرهما فى رالى . المقر الرئيسى للحرس الوطنى الجوى لنورث كارولاينا ، و هو وحدة تبع لحرس الوطنى الجوى ، فى رالى .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.145aw.ang.af.mil/ | title = North Carolina Air National Guard 145th Airlift Wing Homepage | website = [[North Carolina Air National Guard]] | accessdate = November 20, 2022 | تاريخ-الأرشيف = 2019-04-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190422124321/https://www.145aw.ang.af.mil/ | url-status = dead }}</ref> فى ابريل 2014، أشار ستيفن بى. روزنتال من شركة نورثلاند للاستثمار لرالى على أنها "تركيز حقيقى لقوة الدماغ. لديك كتير من الأشخاص الأذكياء اللى يعيشو فى نفس المكان. وده سيقود الاقتصاد." <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.gowanuslounge.com/steven-p-rosenthal-northland/ | title = Steven P. Rosenthal – Opportunities and Balance | publisher = Gowanus Lounge | accessdate = June 1, 2014 }}</ref> === كبار أصحاب الشغل === تقرير رالى المالى السنوى الشامل سنة 2022، <ref>{{مرجع ويب | url = https://cityofraleigh0drupal.blob.core.usgovcloudapi.net/drupal-prod/COR17/Comprehensive-Annual-Financial-ReportFY22.pdf | title = City of Raleigh ACFR | website = Raleighnc.gov | accessdate = August 24, 2023 }}</ref> كبار أصحاب الشغل فى المدينة هم: {| class="wikitable" !# ! صاحب العمل ! عدد الموظفين |- | 1 | [[نورث كارولاينا|ولاية نورث كارولاينا]] | 24,083 |- | 2 | نظام المدارس العامة فى مقاطعة ويك | 17000 |- | 3 | الصحة والمستشفيات ويكميد | 9,773 |- | 4 | [[جامعة ولاية نورث كارولاينا|جامعة ولاية نورث كارولينا]] | 9,019 |- | 5 | يو ان سى ريكس للرعاية الصحية | 6900 |- | 6 | مقاطعة ويك | 4,389 |- | 7 | مدينة رالى | 4,304 |- | 8 | خدمات الأعمال المستمرة | 3,487 |- | 9 | تقدم دوق الطاقة | 2800 |- | 10 | بنك المواطنين الأول | 2400 |} == فنون و ثقافة == === المتاحف === [[ملف:NC_Museum_Of_Natural_Sciences_Nature_Research_Center-Daily_Planet.jpeg|تصغير|The SECU Daily Planet، جزء من مركز أبحاث الطبيعة اللى تبع متحف نورث كارولينا للعلوم الطبيعية]] [[ملف:Progress-Energy-Center-for-the-Performing-Arts-20080321.jpeg|تصغير|مركز طاقة التقدم للفنون المسرحية 2008]] * المجمع الثقافى الأفريقى الامريكانى <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.aaccmuseum.com/ | title = African American Cultural Complex homepage | website = aaccmuseum.com | accessdate = June 28, 2020 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> * متحف الفن المعاصر فى رالى <ref>{{مرجع ويب | url = http://camraleigh.org/about/ | title = About – CAM Raleigh | website = camraleigh.org | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * متحف جريج للفنون والتصميم فى [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]] * بيت وحدائق هايوود هول * متحف ماربلز كيدز <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.marbleskidsmuseum.org/about-us | title = About us | website = marbleskidsmuseum.org | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * [[متحف نورث كارولينا للفنون|متحف نورث كارولاينا للفنون]] <ref>{{مرجع ويب | url = https://ncartmuseum.org/about/history/ | title = History of the Museum | website = ncartmuseum.org | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * متحف نورث كارولينا للتاريخ <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncmuseumofhistory.org/about | title = About us – NC Museum of History | website = ncmuseumofhistory.org | accessdate = June 28, 2020 | archive-date = 2023-10-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231010142242/https://www.ncmuseumofhistory.org/about | url-status = dead }}</ref> * متحف نورث كارولاينا للعلوم الطبيعية <ref>{{مرجع ويب | url = https://naturalsciences.org/about/welcome | title = Welcome – North Carolina Museum of Natural Sciences | website = naturalsciences.org | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * قاعة مشاهير الرياضة فى نورث كارولاينا <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncshof.org/aboutus | title = History of NC Sports Hall of Fame | website = ncshof.org | accessdate = April 11, 2018 | archive-date = 2022-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221204142931/https://www.ncshof.org/aboutus | url-status = dead }}</ref> * متحف مدينة رالى <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cityofraleighmuseum.org/ | title = The City of Raleigh Museum | website = cityofraleighmuseum.org | accessdate = December 10, 2016 }}</ref> * مشتل جى سى راولستون <ref>{{مرجع ويب | url = https://jcra.ncsu.edu/ | title = JC Raulston Arboretum | website = jcra.ncsu.edu | publisher = [[North Carolina State University]] | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * بيت جويل لين <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.joellane.org/ | title = Joel Lane Museum House | website = JoelLane.org | accessdate = November 3, 2018 }}</ref> * مزرعة مردخاى <ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighnc.gov/mordecai-historic-park | title = Mordecai Historic Park | website = Raleighnc.gov | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * متحف بيت البابا <ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighnc.gov/pope-house | title = Pope House Museum | website = Raleighnc.gov | accessdate = October 7, 2021 }}</ref> [[ملف:Videri.jpg|تصغير|مصنع شوكولاتة فيديرى فى منطقة المستودعات]] === فنون تمثيل === يستضيف متنزه Coastal Credit Union Music Park فى Walnut Creek أعمال الجولات السياحية الدولية الكبرى. سنة 2011، اتفتح مدرج وسط مدينة رالى (الذى يحظى دلوقتى برعاية مدرج ريد هات )، اللى يستضيف كتير من الحفلات المزيكا بشكل أساسى فى أشهر الصيف. فيه مدرج اضافى على أراضى متحف نورث كارولينا للفنون، اللى يستضيف سلسلة حفلات صيفية و أفلام خارجية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.redhatamphitheater.com/ | title = Red Hat Amphitheater official website | website = redhatamphitheater.com | accessdate = October 8, 2021 }}</ref> يعد Cary القريب موطن لمدرج Koka Booth Amphitheatre اللى يستضيف حفلات صيفية اضافية و أفلام فى الهواء الطلق، ويعمل كمكان للحفلات المزيكا الخارجية المجدولة بانتظام لفرقة North Carolina Symphony و مقرها فى رالى . فى معرض ولاية نورث كارولاينا ، تستضيف Dorton Arena العروض الرئيسية. يعد مسرح لينكولن الخاص واحد من النوادى الكتيرة الموجودة فى وسط مدينة رالى اللى تنظم كتير من الحفلات المزيكا على مدار العام بتنسيقات متعددة (مزيكا الروك والبوب والكانترى). يضم مجمع [[مركز دوق للطاقه للفنون المسرحيه|مركز ديوك للطاقة للفنون المسرحية]] قاعة رالى التذكارية ومسرح أوبرا فليتشر ومسرح كينيدى وقاعة ميماندى للحفلات المزيكا.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.dukeenergycenterraleigh.com/ | title = Duke Energy Center for the Performing Arts: Raleigh's Premier Arts Venue | website = dukeenergycenterraleigh.com | accessdate = November 26, 2022 | تاريخ-الأرشيف = 2022-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220922233252/https://www.dukeenergycenterraleigh.com/ | url-status = dead }}</ref> سنة 2008، اتفتح مساحة مسرحية جديدة، مسرح ميماندى فى مدرسة مورفي، فى القاعة المرممة لمدرسة مورفى التاريخية.<ref>{{مرجع ويب | url = http://burningcoal.org/murphey.html | title = ABOUT &#124; Burning Coal Theatre Company &#124; VENUE | date = February 1, 2008 | publisher = Burningcoal.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110812231832/http://burningcoal.org/murphey.html | archivedate = August 12, 2011 | accessdate = January 4, 2012 }}</ref> يتم تقديم العروض المسرحية كمان فى مسرح رالى الصغير ، و مركز لونج فيو ، ومسرح ايرا ديفيد وود التالت بولين بارك ، ومسارح ستيوارت وطومسون فى جامعة ولاية نورث كارولاينا.<ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighlittletheatre.org/ | title = Raleigh Little Theatre | website = Raleigh Little Theatre | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> رالى موطن كتير من المنظمات الفنية الاحترافية، بما فيها North Carolina Symphony ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncsymphony.org/ | title = North Carolina Symphony Official website | website = [[North Carolina Symphony]] | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> شركة أوبرا نورث كارولينا، <ref>{{مرجع ويب | url = https://ncopera.org/ | title = Welcome to North Carolina Opera | website = ncopera.org | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> المسرح فى الجنينة ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.theatreinthepark.com/ | title = Home – Theatre in the Park | website = [[Theatre in the Park]] | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> شركة Burning Coal Theatre، مسرح نورث كارولينا ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://nctheatre.com/ | title = North Carolina Theatre: Your Broadway Connection | website = nctheatre.com | accessdate = November 26, 2022 | تاريخ-الأرشيف = 2023-10-12 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20231012025808/https://nctheatre.com/ | url-status = dead }}</ref> برودواى مسلسل الجنوب وكارولينا باليه . تضيف الكليات والجامعات المحلية الكتيرة بشكل كبير لالاختيارات المتاحة لمشاهدة العروض الحية. === فنون بصرية === [[متحف نورث كارولاينا للفنون|متحف نورث كارولينا للفنون]] ، اللى يحتل حرم جامعى كبير فى الضواحى على طريق بلو ريدج قرب أرض معارض ولاية نورث كارولاينا ، يحتفظ بواحدة من المجموعات الفنية العامة الرائدة بين واشينطون العاصمة و أتلانتا. و مجموعاته الواسعة من الفن الامريكانى و الفن الاوروبى و الفن القديم ، استضاف المتحف مؤخر معارض كبرى فيها [[اوجوست رودان|اوجست رودان]] ( سنة 2000) [[مونيه|وكلود مونيه]] (فى 2006-2007)، حيث جذب كل منهم اكتر من 200000 زائر.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.artscapemedia.com/podcasts/archives/2006/09/dr_lawrence_whe.html | title = ARTSCAPE: Dr. Lawrence Wheeler, Director, North Carolina Museum of Art, 8–25–06 | date = September 2, 2006 | publisher = Artscapemedia.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111105142619/http://www.artscapemedia.com/podcasts/archives/2006/09/dr_lawrence_whe.html | archivedate = November 5, 2011 | accessdate = January 4, 2012 | last = Lemberg | first = David }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.wral.com/news/local/story/1137143/ | title = Monet Exhibit Sets New Attendance Record at N.C. Museum of Art | date = January 15, 2007 | publisher = WRAL.com | accessdate = January 4, 2012 }}</ref> عكس معظم المتاحف العامة البارزة، حصل متحف نورث كارولينا للفنون على عدد كبير من الأعمال فى مجموعته الدائمة من فى عمليات الشراء بأموال عامة. تعتبر جنينة المتحف الخارجية واحدة من اكبر المنتزهات الفنية فى البلاد. خضعت منشأة المتحف لعملية توسعة كبيرة وصلت لتوسيع مساحة العرض بشكل كبير اللى خلصت سنة 2010. اتصمم التوسعة الجديدة اللى مساحتها 127000 قدم مربع على ايد المهندس المعمارى فى مدينة نيو يورك [[توماس فيفير|Thomas Phifer and Partners]] . == رياضات == {| class="wikitable" |+ فرق رياضية محترفة ! scope="col" | فريق ! scope="col" | الدوري ! scope="col" | المكان (السعة) ! scope="col" | منذ ! scope="col" | العناوين |- | [[كارولاينا هريكينز|كارولينا الأعاصير]] | [[دورى الهوكى الوطنى]] | ساحة بى ان سى (18,680) | style="text-align:center;" | 1997 | style="text-align:center;" | 1 |- | [[نادى شمال كارولاينا|نورث كارولينا اف سى]] | دورى كرة القدم المتحدة | ويك ميد سوكر بارك (10000) | style="text-align:center;" | 2006 | style="text-align:center;" | 0 |- | نورث كارولينا الشجاعة | الدورى الوطنى لكرة القدم للستات | ويك ميد سوكر بارك (10000) | style="text-align:center;" | 2017 | style="text-align:center;" | 2 |- | كارولينا مودكاتس | فردى أ (بيسبول) | ستاد المقاطعة الخمس (6500) | style="text-align:center;" | 1991 | style="text-align:center;" | 2 |} === احترافى === نقل امتياز [[كارولاينا هريكينز|Carolina Hurricanes]] التابع [[دورى الهوكى الوطنى|لدورى الهوكى الوطنى]] رالى سنة 1997 من [[هارتفورد (كونيتيكت)|هارتفورد، كونيتيكت]] (كان هارتفورد ويلرز ).<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nhl.com/hurricanes | title = The Official Website of the Carolina Hurricanes | website = nhl.com | accessdate = June 30, 2020 }}</ref> لعب الفريق أول موسمين له على بعد اكتر من 60 ميل فى Greensboro Coliseum فى الوقت نفسه كانت ساحة بيته رالى Entertainment and Sports Arena ( بعدين RBC Center و دلوقتى PNC Arena ) بيتبنى. The Hurricanes هو الفريق الرياضى المحترف الوحيد فى الدورى الرئيسى ( NFL ، [[دورى الهوكى الوطنى|NHL]] ، NBA ، [[ميچور ليج بيسبول|MLB]] ) فى ولاية نورث كارولاينا اللى كسب طولة، و كسب كأس ستانلى سنة 2006، على مدى [[ادمونتون اويلرز|ادمونتون أويلرز]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.espn.com/nhl/recap/_/gameId/260619007 | title = Brind'Amour Hurricanes beat Oilers for first Stanley Cup title | date = June 20, 2006 | website = ESPN.com | publisher = [[اى ايس پى اين]] | accessdate = May 30, 2021 }}</ref> استضافت المدينة لعبة NHL All-Star سنة 2011 . [[ملف:PNC_Arena.jpg|يسار|تصغير| ساحة PNC فى رالى]] بالاضافة للأعاصير، يلعب [[نادى شمال كارولاينا|فريق نورث كارولينا لكرة]] القدم اللى تبع دورى كرة القدم المتحدة و فريق كرة القدم المحترف للستات فى نورث كارولينا كوراج فى ضواحى كارى فى الغرب.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.northcarolinafc.com/ | title = North Carolina FC Official website | website = northcarolinafc.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> يلعب فريق Carolina Mudcats ، و هو فريق بيسبول من فئة Single-A ، فى الضواحى الشرقية للمدينة؛ <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.milb.com/carolina-mudcats | title = The Official website of the Carolina Mudcats | website = [[Minor League Baseball]] | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> ابتدا فريق البيسبول Fayetteville Woodpeckers اللى تم تشكيله جديد فى الدورى الصغير Single-A ، اللى لعب قبل كده فى Buies Creek ، اللعب فى ضاحية [[فاييتڤيل (نورث كارولاينا)|فايتفيل]] الجنوبية القريبة بره المقاطعة لما اتفتح ملعبهم الجديد سنة 2019؛ <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.milb.com/fayetteville/ballpark/ | title = Fayetteville Ballpark {{!}} Minor League Baseball in Fayetteville, N.C. | website = MiLB.com | language = en | accessdate = 2020-10-23 }}</ref> تلعب Carolina Flyers من American Ultimate Disc League بشكل أساسى فى مدرسة Cardinal Gibbons الثانوية قرب PNC Arena؛ و ال دورهام بولز ، فريق البيسبول AAA الصغير اللى اشتهر عالمى من فى الفيلم ''بول دورهام'' ، تلعب فى مدينة دورهام المجاورة.كتير من البطولات الرياضية المحترفة التانيه كان ليها امتيازات سابقة (لم تعتبر موجودة دلوقتى ) فى رالي، بما فيها رالى IceCaps من ECHL (1991-1998)؛ كارولينا كوبراس من ارينا لكرة القدم (2000-2004); رالى دورهام سكاى هوكس من الرابطة العالمية لكرة القدم الامريكانيه (1991)؛ رالى بولفروغز من الاتحاد العالمى لكرة السلة (1991-1992)؛ ال رالى كوجر من دورى كرة السلة الامريكانى (1997-1999) ؛ ومؤخر، فريق Carolina Courage اللى تبع اتحاد كرة القدم النسائى المتحد (2000-2001 فى تشابل هيل، 2001-2003 فى ضواحى كارى)، اللى كسب كأس المؤسسين لبطولة الدورى سنة 2002. استضافت منطقة رالى مستشفى ريكس الوطنى المفتوح لاتحاد لعيبة الجولف المحترفين (PGA) من سنة 1994، مع الموقع الحالى للعب فى رالى 's Country Club فى ويكفيلد بلانتيشن .<ref>{{مرجع ويب | url = https://rexhospitalopen.com/rh/rex-hospital-open/tournament-information/ | title = Official website of Rex Hospital Open | website = RexHospitalopen.com | accessdate = November 7, 2016 | archive-date = 2022-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220813215618/https://rexhospitalopen.com/rh/rex-hospital-open/tournament-information/ | url-status = dead }}</ref> يستضيف Prestonwood Country Club القريب بطولة PGA SAS كل خريف. === جامعية === جامعة ولاية نورث كارولاينا فى جنوب غرب رالى حيث يتنافس فريق Wolfpack على المستوى الوطنى فى 24 رياضة جامعية كعضو فى مؤتمر ساحل المحيط الاطلنطى .<ref>{{مرجع ويب | url = https://gopack.com/sports/2015/7/24/GEN_0724150921.aspx | title = The Origin of the Wolfpack | website = GoPack.com | publisher = [[NC State Wolfpack]] | accessdate = December 7, 2019 }}</ref> يلعب فريق كرة القدم بالجامعة فى ستاد كارتر فينلى ، تانى اكبر ستاد لكرة القدم فى ولاية نورث كارولاينا، فى الوقت نفسه يتقاسم فريق كرة السلة للرجال ستاد PNC Arena مع نادى Carolina Hurricanes للهوكى. بتتعمل فعاليات كرة السلة والكرة الطياره والجمباز للستات فى Wolfpack و مصارعة الرجال فى الحرم الجامعى فى Reynolds Coliseum . يلعب فريق البيسبول للرجال فى Doak Field .<ref>{{مرجع ويب | url = https://gopack.com/facilities/doak-field-at-dail-park/5 | title = Doak Field at Dail Park | website = GoPack.com | publisher = [[North Carolina State Wolfpack]] | accessdate = May 30, 2021 }}</ref> === هواة === يتنافس نمور نورث كارولاينا كنادى [[كورة القدم الاستراليه|كرة قدم أست]]رالى فى دورى كرة القدم الأسترالى بالولايات المتحدة ، و فى دورى شرق اوستراليا لكرة القدم .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nctigers.com/about-us/ | title = About us – North Carolina tigers | website = NCtigers.com | accessdate = May 30, 2021 }}</ref> يتنافس اتحاد رالى Cú Chulainn Gaelic Athletic Association فى كرة القدم الغيلية للرجال والستات، والهيرلينج ، والكاموجى . و هو عضو فى القسم الجنوبى الشرقى من الرابطة الرياضية الغيلية بالولايات المتحدة والرابطة الرياضية الغيلية و مقرها فى أيرلندا. كسب فريق رالى GAA بالبطولة الوطنية لكرة القدم للرجال Junior B سنة 2014 <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.raleighgaa.com/about/ | title = About | date = | website = www.raleighgaa.com | language = en-US | accessdate = September 8, 2023 }}</ref> تتنافس نوادى [[كورة القدم الاستراليه|كرة القدم اللى ليها القواعد الأسترالية]] رالى GAA و North Carolina Tigers فى كأس أوك سيتى السنوى يتنافس الناديين حسب قواعد كرة القدم التوفيقية اللى تبنتها أيرلندا و اوستراليا للمنافسة الدولية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nctigers.com/raleigh-gaa-match-postponed/ | title = Raleigh GAA Match Postponed | date = March 18, 2022 | website = www.nctigers.com | accessdate = September 8, 2023 | last = nctigers }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://playhurling.com/events/oak-city-cup-raleigh-hurling-and-camogie-tournament/ | title = Oak City Cup – Raleigh Hurling and Camogie Tournament | website = Play Hurling | language = en-US | accessdate = September 8, 2023 }}</ref> رالى كمان موطن لواحده من صالات الألعاب الرياضية Cheer Extreme All Stars . سنة 2009 ومرة تانيه سنة 2010، حصل فريق Cheer Extreme رالى الصغير من المستوى الخامس على الميداليات الفضية فى مسابقة Cheerleading Worlds فى [[اورلاندو (فلوريدا)|أورلاندو، فلوريدا]] ، و سنة 2012 اخدو الميدالية البرونزية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://cheertheory.com/the-cheerleading-worlds-2012/ | title = The Cheerleading Worlds 2012 | date = 2020-04-14 | website = Cheer Theory | language = en-US | accessdate = 2022-11-06 | last = Theory | first = Cheer }}</ref> تعتبر رالى كمان موطن لواحد من نوادى البولو الرائدة فى منطقة Hardcourt Bike فى جنوب شرق البلاد.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.raleighbikepolo.com | title = Raleigh Bike Polo | website = Raleighbikepolo.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140202184344/http://www.raleighbikepolo.com/ | archivedate = February 2, 2014 | accessdate = January 23, 2014 }}</ref> نظر لوجود كتير من غرف البلياردو فى المنطقة، تعتبر رالى موطن لواحدة من اكبر اتحادات دورى الهواة للعب البلياردو ، هيا جمعية رالى ودورهام وتشابل هيل الامريكانيه للاعبى البلياردو . هناك دوريات متاحة فى التنسيقات للاعبين من أى مستوى مهارة. == جناين و منتجعات ترفيهيه == [[ملف:J._C._Raulston_Arboretum_-_DSC06195.JPG|تصغير|مشتل جى سى راولستون]] رالى موطن نادى رالى كوب، و هو نادى كوب تنافسى و مش تنافسى. تستضيف رالى Kubb بطولات kubb اللى تستفيد منها جمعيات خيرية مختلفة فى منطقة رالى .<ref>{{مرجع ويب | url = https://m.facebook.com/raleighkubb/ | title = Raleigh Kubb | website = [[Facebook]] | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> يقدم قسم المتنزهات والترفيه فى رالى مجموعة واسعة من فرص الترفيه فى اكتر من 200 موقع فى كل اماكن المدينة، اللى تشمل: 8,100 acres (33 كم من أراضى المنتزه 78 مى (126 كم) من الطريق الأخضر ، و 22 مركز مجتمعى ، ومضمار سباق لبطولات BMX ، و 112 ستاد للتنس من 25 موقع، و 5 بحيرات عامة، و 8 مرافق مائية عامة. يتضمن نظام المتنزهات جنينة بولين التاريخية، هيا أقدم جنينة عامة فى ولاية نورث كارولاينا. مشتل جى سى راولستون ، {{حول|8|acre|m2}} مشتل وجنينة نباتية فى غرب رالى تديرها [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]] ، وتحتفظ بمجموعة مفتوحة كل يوم للجمهور دون مقابل.<ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighnc.gov/departments/parks-recreation-and-cultural-resources | title = Parks, Recreation, and Cultural Resources | website = Raleighnc.gov | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> == حكومة == الناخبين فى مدينة رالى كانو يميلو لانتخاب الديمقراطيين المحافظين فى الانتخابات المحلية، و على مستوى الولايات، و على المستوى الوطني، و هو من بقايا نظام الحزب الواحد اللى ساد فى أواخر القرن التسعتاشر.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/political-parties | title = Political Parties {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncpedia.org/democratic-party | title = Democratic Party {{!}} NCpedia | website = www.ncpedia.org | accessdate = 2022-11-06 }}</ref> === مجلس المدينة === رالى حكومة مدير المجلس . بيتكون مجلس مدينة رالى من 8 أعضاء؛ كل الكراسى، بما فيها مقعد العمدة ، مفتوحة للانتخابات كل سنتين . خمسة من كراسى المجلس هم ممثلين المنطقة ومقعدان هما ممثلين المدينة المنتخبون بشكل عام .<ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighnc.gov/city-council | title = City Council | website = Raleighnc.gov | accessdate = January 8, 2023 }}</ref> == تعليم == [[ملف:NCSU_Belltower.png|تصغير| برج الجرس التذكارى فى [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]]]] [[ملف:Estey-Hall-20080321.jpeg|تصغير|استى هول فى حرم جامعة شو]] [[ملف:Peace-College-20080321.jpeg|تصغير|المبنى الرئيسى فى حرم جامعة ويليام بيس]] [[ملف:RaleighCharter1.jpg|تصغير|المدخل الرئيسى لمدرسة رالى تشارتر الثانوية]] من سنة 2011، صنفت ''[[مجلة التايم|مجلة تايم]]'' مدينة رالى على أنها تالت اكتر المدن تعليم فى امريكا بناء على نسبة السكان اللى شايلين شهادات جامعية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://raleigh-wake.org/news-and-media/news-and-rankings/raleigh-is-the-2-most-educated-city-in-america#:~:text=Among%20the%20set%20are%20educational,%2C%20Atlanta%2C%20Boston%20and%20Austin. | title = Raleigh is the #2 Most Educated City in America | date = June 12, 2018 | website = raleigh-wake.org | accessdate = June 12, 2018 | last = Bernardo | first = Richie }}</ref> مرجح أن تُنسب دى الاحصائية لوجود الجامعات فى رالى وما حولها، و وجود Research Triangle Park (RTP) فى الشمال الغربى. === تعليم عالى === ==== عام ==== * [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]] <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ncsu.edu/about/history-and-tradition/ | title = History and Tradition | website = nscu.edu | publisher = North Carolina State University | accessdate = May 31, 2020 }}</ref> * كلية المجتمع التقنى ويك <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.waketech.edu/about-wake-tech | title = About Wake Tech | website = WakeTech.edu | accessdate = June 1, 2021 }}</ref> ==== خاص ==== * [[جامعة كامبل]] كلية نورمان أدريان ويجينز للقانون (المعمدانية) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.campbell.edu/about/location/raleigh-campus/ | title = Raleigh campus – Campbell University | website = campbell.edu | accessdate = October 11, 2021 }}</ref> * كلية ميريديث (المعمدانية) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.meredith.edu/about | title = About Meredith | website = meredith.edu | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * كلية مونتريت ''للدراسات المهنية ودراسات الكبار'' (المشيخية) * جامعة ويليام بيس (المشيخية) <ref>{{مرجع ويب | url = https://peace.edu/about/ | title = About – William Peace University | date = August 10, 2016 | website = peace.edu | accessdate = June 30, 2020 }}</ref> * جامعة شو (المعمدانية) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.shawu.edu/About_Shaw/?section=about-shaw | title = About Shaw University | website = shawu.edu | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * كلية سكيما للأعمال ، أول كلية ادارة أعمال فرنسية تفتتح فرع ليها فى امريكا <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.skema.edu/campus/raleigh-campus | title = Skema Business School – Raleigh campus | website = skema.edu | accessdate = October 11, 2021 }}</ref> * جامعة القديس أوغسطين (الأسقفية) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.st-aug.edu/about-us/ | title = About SAU – St Augustine's University | website = st-aug.edu | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> ==== خاصة علشان الربح ==== * كلية ECPI للتكنولوجيا <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ecpi.edu/locations/raleigh-nc | title = ECPI Raleigh campus | website = ECPI.edu | accessdate = August 23, 2016 }}</ref> * مدرسة الفنون الطبية <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.medicalartsschool.com/index.html | title = Homepage of The Medical Arts School in Raleigh, NC. | website = Medicalalertsschool.com | accessdate = August 1, 2016 }}</ref> * جامعة ستراير <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.strayer.edu/campus-locations/north-carolina/north-raleigh | title = Strayer University – North Raleigh, NC | website = strayer.edu | accessdate = August 1, 2016 }}</ref> === التعليم الابتدائى و الثانوى === ==== المدارس العامة ==== يتم تشغيل المدارس العامة فى رالى بنظام المدارس العامة فى مقاطعة ويك ، اكبر نظام للمدارس العامة فى ولاية كارولينا. أشاد المراقبون بنظام المدارس العامة فى مقاطعة ويك لجهوده المبتكرة للحفاظ على نظام متوازن اجتماعى واقتصادى وعنصرى باستخدام الدخل كعامل رئيسى فى تعيين الطلاب فى المدارس. رالى موطن كتير من مدارس ماجنت الثانوية و كتير من المدارس اللى تقدم برنامج البكالوريا الدولية . توجد 4 مدارس ثانوية جامعية مبكرة فى رالى. فيه فى رالى كمان مدرستان ثانويتان بديلتان. تشمل المدارس الثانوية العامة فى مقاطعة ويك فى رالى : ===== المدارس التقليدية ===== * مدرسة نيدهام ب. بروتون الثانوية (البكالوريا الدولية) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/broughtonhs | title = Broughton Magnet High School | website = wcpss.net | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * مدرسة ليسفيل رود الثانوية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/leesvilleroadhs | title = Leesville Road High School | website = wcpss.net | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * مدرسة جيسى أو ساندرسون الثانوية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/sandersonhs | title = Sanderson High School | website = wcpss.net | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * مدرسة ويكفيلد الثانوية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/wakefieldhs | title = Wakefield High School | website = wcpss.net | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> ===== مدارس المغناطيس ===== * مدرسة أثينا درايف الثانوية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/athensdrivehs | title = Athens Drive High School | website = wcpss.net | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * مركز William G. Enloe GT/IB للعلوم الانسانية و الفنون (البكالوريا الدولية) * مدرسة ميلبروك الثانوية (البكالوريا الدولية) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/millbrookhs | title = Millbrook High School | website = wcpss.net | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> * مدرسة جنوب شرق رالى ماجنت الثانوية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/southeastraleighhs | title = Southeast Raleigh Magnet High School | website = wcpss.net | accessdate = June 28, 2020 }}</ref> ===== المدارس البديلة ===== * مدرسة لونجفيو <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/longview | title = The Longview School | website = wcpss.net | accessdate = November 3, 2018 }}</ref> * مدرسة مارى اى. فيليبس الثانوية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/phillipshs | title = Mary E. Phillips High School – Wake County Public Schools | website = wcpss.net | accessdate = November 3, 2018 }}</ref> ===== المدارس الجامعية المبكرة ===== * أكاديمية ويك يانج مين للقيادة <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/wakeyoungmen | title = Wake Young Men's Leadership Academy – Wake County Public Schools | website = wcpss.net | accessdate = September 12, 2018 }}</ref> * أكاديمية ويك للقيادة النسائية الشابة <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/wywla | title = Wake Young Women's Leadership Academy – Wake County Public Schools | website = wcpss.net | accessdate = September 12, 2018 }}</ref> * مدرسة ويك ستيم ايرلى كوليدج الثانوية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/stemec | title = Wake STEM Early College – Wake County Public Schools | website = wcpss.net | accessdate = September 12, 2018 }}</ref> * كلية ويك ايرلى للصحة و العلوم <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/healthscienceec | title = Wake Early College of Health & Sciences – Wake County Public Schools | website = wcpss.net | accessdate = September 12, 2018 }}</ref> ==== مدارس الميثاق ==== توفر ولاية نورث كارولاينا عدد قانونى من المدارس المستقلة. تتم ادارة دى المدارس بشكل مستقل عن نظام المدارس العامة فى مقاطعة ويك. فيها رالى الايام دى 11 مدرسة مستقلة: * مدرسة كازا اسبيرانزا مونتيسورى (K-8) <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.cemcs.org/ | title = Casa Esperanza Montessori | website = cemcs.org | accessdate = October 21, 2021 }}</ref> * مدرسة انديفور تشارتر (K-8) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.endeavorcharterschool.com/Page/2385 | title = Endeavor Charter School – history & mission statement | website = endeavorcharterschool.com | accessdate = October 21, 2021 | archive-date = 2023-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230405173842/https://www.endeavorcharterschool.com/Page/2385 | url-status = dead }}</ref> * مدرسة اكسبلوريس المتوسطة (1-8) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.exploris.org/ | title = The Exploris School | website = exploris.org | accessdate = December 7, 2019 }}</ref> * مدرسة الأمل الابتدائية (K-5) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wcpss.net/greenhopees | title = Green Hope Elementary – Wake County Public Schools | website = wcpss.net | accessdate = October 21, 2021 }}</ref> * مدرسة لونجليف للفنون (9-12) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.longleafschool.org/about-us | title = Longleaf School | website = Longleafschool.org | accessdate = December 7, 2019 | archive-date = 2020-08-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200809110904/https://www.longleafschool.org/about-us | url-status = dead }}</ref> * مدرسة ماجلان المستقلة (3-8) * المدرسة المتميزة المتميزة (K-8) * أكاديمية كويست (K-8) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.questcharter.org/ | title = Quest Academy homepage | website = questcharter.org | accessdate = December 7, 2019 }}</ref> * مدرسة رالى تشارتر الثانوية (9-12) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.raleighcharterhs.org/ | title = Raleigh Charter High School | website = raleighcharterhs.org | accessdate = December 7, 2019 }}</ref> * أكاديمية تورشلايت (K-6) <ref>{{مرجع ويب | url = https://tlaedu.org/ | title = Torchlight Academy | website = tlaedu.org | accessdate = December 7, 2019 | تاريخ-الأرشيف = 2023-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230921085337/https://tlaedu.org/ | url-status = dead }}</ref> * مدرسة وودز تشارتر (K-12) ==== المدارس اللى تديرها الدولة ==== * مدرسة الحاكم مورهيد ، مدرسة للمكفوفين ==== المدارس الخاصة والدينية ==== {{Col-begin}} {{Col-break}} *Al-Iman Islamic School (K-8) *An Noor Quran Academy (3–8) *Bonner Academy (5–8)<ref>{{cite web |url=https://www.bonneracademy.com/ |title=About – Bonner Academy |website=Bonneracademy.com |access-date=December 7, 2019 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024060438/https://www.bonneracademy.com/ |url-status=dead}}</ref> *Follow the Child Montessori School (K-6) *[[Friendship Christian School (North Carolina)|Friendship Christian School of Raleigh]] (Baptist, 1–12)<ref>{{cite web |url=https://www.friendshipchristian.net/ |title=Friendship Christian School – Raleigh |website=friendshipchristian.net |access-date=October 8, 2021}}</ref> *Gethsemane Seventh-day Adventist Church School (K-8) *[[Grace Christian School (North Carolina)|Grace Christian School]] (K-12)<ref>{{cite web |url=https://www.gracechristian.net/ |title=Grace Christian School website |website=Gracechristian.net |access-date=September 15, 2021}}</ref> *Jewish Academy of Wake County (K-3) *Montessori School of Raleigh (K-9) *[[Neuse Baptist Christian School]] (K-12)<ref>{{cite web |url=http://www.neusechristian.com/ |title=Welcome to Neuse Christian Academy |website=NeuseChristian.com |access-date=September 15, 2021}}</ref> *[[North Raleigh Christian Academy]] (Protestant Christian, K-12)<ref>{{cite web |url=https://nrcaknights.com/about-us/history/ |title=History of NRCA: The God-Story Journey |website=nrcknights.com |access-date=September 15, 2021}}</ref> *[[Raleigh Christian Academy]] (Baptist, K-12)<ref>{{cite web |url=http://www.raleighchristian.com/ |title=Welcome to Raleigh Christian Academy |website=Raleighchristian.com |access-date=September 15, 2021 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917171609/http://raleighchristian.com/ |url-status=dead}}</ref> *[[Raleigh School|The Raleigh School]] (K-5)<ref>{{cite web |url=https://www.raleighschool.org/about-trs/trs-at-a-glance |title=The Raleigh School – at a glance |website=Raleigh School.org |access-date=December 7, 2019 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919161934/https://www.raleighschool.org/about-trs/trs-at-a-glance |url-status=dead}}</ref> *[[Ravenscroft School]] (K-12)<ref>{{cite web |url=https://www.ravenscroft.org/about-us |title=About Ravenscroft School |website=ravenscroft.org |access-date=June 30, 2020}}</ref> *The Trilogy School (2–12)<ref>{{cite web |url=https://www.trilogyschool.com/ |title=The Trilogy School |website=Trilogyschool.com |access-date=October 8, 2021}}</ref> *[[Trinity Academy of Raleigh]] (Protestant Christian, K-12)<ref>{{cite web |url=https://trinityacademy.com/about-us/why-trinity/ |title=About Trinity Academy |website=trinityacademy.com |access-date=June 21, 2020}}</ref> *Upper Room Christian Academy (closed) (PreK-12)<ref>{{cite web |url=https://www.newsobserver.com/news/local/education/article72512022.html |title=Southeast Raleigh private school will close; charter school moving |last=Knopf |first=Taylor |date=April 20, 2016 |website=[[The News & Observer]] |access-date=October 8, 2021}}</ref> *[[Wake Christian Academy]] (K-12)<ref>{{cite web |url=https://www.wakechristianacademy.com/ |title=Welcome to Wake Christian Academy |website=WakeChristian Academy.com |access-date=September 24, 2021 |تاريخ-الأرشيف=2023-09-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230926032537/https://www.wakechristianacademy.com/ |url-status=dead }}</ref> *[[Word of God Christian Academy]] (Protestant Christian, K-12)<ref>{{cite web |url=https://www.wogca.org/ |title=Homepage of Word of God Christian Academy |website=woga.org |access-date=June 30, 2020 |archive-date=2022-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820151818/https://www.wogca.org/ |url-status=dead}}</ref> *[[Thales Academy]] (PreK-12)<ref>{{cite web |url=https://www.thalesacademy.org/ |title=Thales Academy |website=Thalesacademy.org |access-date=November 3, 2019}}</ref> {{Col-break}} ;Episcopal schools *[[St. David's School (Raleigh, North Carolina)|St. David's School]] (Episcopal, K-12)<ref>{{cite web |url=https://www.stdavidsraleigh.org/ |title=St David School of Raleigh homepage |website=stdavidsraleigh.org |access-date=September 23, 2022}}</ref> *St. Timothy's School *[[Saint Mary's School (Raleigh, North Carolina)|St. Mary's School]] (Episcopal, 9–12)<ref>{{cite web |url=https://www.sms.edu/about-us/saint-marys-history |title=St Mary's History |website=sms.edu |access-date=October 8, 2021 |archive-date=2021-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008192817/https://www.sms.edu/about-us/saint-marys-history |url-status=dead}}</ref> ;Catholic secondary schools *[[Cardinal Gibbons High School (Raleigh, North Carolina)|Cardinal Gibbons High School]] (Catholic, 9–12)<ref>{{cite web |url=https://www.cghsnc.org/aboutus |title=About Cardinal Gibbons |website=cghsnc.org |access-date=October 8, 2021 |archive-date=2022-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204021724/https://www.cghsnc.org/aboutus |url-status=dead}}</ref> *[[Saint Thomas More Academy|St. Thomas More Academy]] (Catholic, 9–12)<ref>{{cite web |url=https://stmacademy.org/ |title=St Thomas More Academy |website=stmacademy.org |access-date=December 7, 2019}}</ref> ;Catholic primary schools *The Franciscan School (Catholic, K-8) *[[Sacred Heart Cathedral (Raleigh, North Carolina)|Cathedral School]] (Catholic, PreK-8) *Our Lady of Lourdes Catholic School (K-8) *[[St. Raphael the Archangel Catholic Church|St. Raphael the Archangel Catholic School]] (PreK-8) {{Col-end}} == ميديا == === طباعة المنشورات === هناك كتير من الجرانيل والدوريات اللى تخدم رالي: * ''ذا نيوز آند أوبزرفر'' ، جورنال يومية كبيرة مملوكة لشركة ماكلاتشى <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.newsobserver.com/ | title = Raleigh News & Observer | website = newsobserver.com | accessdate = October 8, 2021 }}</ref> * ''مجلة Triangle Downtowner'' ، هيا مجلة مطبوعة شهرية مجانية مملوكة محلى تتمحور حوالين المناطق اللى ليها الكثافة السكانية العالية فى المثلث مع ميزات تناول الطعام والترفيه والنبيت و المجتمع والتاريخ والمزيد <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.triangledowntowner.com/ | title = Triangle Downtowner Magazine – The Triangle's longest running magazine | website = Triangledowntowner.com | accessdate = October 9, 2021 }}</ref> * ''فني'' ، منشور طلابى بجامعة ولاية نورث كارولاينا <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.technicianonline.com/ | title = Technician – Official student newspaper for North Carolina State University | website = technicianonline.com | accessdate = October 11, 2021 }}</ref> * ''كارولينيان'' ، أقدم و اكبر جورنال امريكانيه من أصل أفريقى فى ولاية نورث كارولاينا، تصدر مرتين أسبوعى <ref>{{مرجع ويب | url = https://caro.news/ | title = The Carolinian Newspaper – Celebrating 80 years of service to the community | website = caro.news | accessdate = October 10, 2021 }}</ref> * ''مجلة ميدتاون'' هيا مجلة راقية لأسلوب حياة رالى <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.midtownmag.com/ | title = Midtown Magazine – Raleigh | website = midtownmag.com | accessdate = October 10, 2021 }}</ref> * ''مجلة'' رالى مجلة مطبوعة لامعة تغطى حصريا مدينة رالى <ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighmag.com/about/ | title = About – Raleigh Magazine | website = Raleighmag.com | accessdate = November 3, 2018 | تاريخ-الأرشيف = 2024-04-01 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20240401072523/https://raleighmag.com/about/ | url-status = dead }}</ref> * ''مجلة والتر'' مجلة تغطى الفن و الثقافة والناس فى رالى <ref>{{مرجع ويب | url = https://waltermagazine.com/about/ | title = Walter Magazine – About Walter | website = waltermagazine.com | accessdate = October 10, 2021 }}</ref> * ''The Slammer'' ، جورنال نصف أسبوعية مدفوعة الأجر تعرض أخبار جرائم رالى <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wral.com/news/local/story/3252068/ | title = Get arrested and you could wind up in The Slammer | date = July 23, 2008 | website = WRAL.com | accessdate = November 20, 2022 }}</ref> * ''كارولينا جورنال'' ، جورنال شهرية مجانية <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.carolinajournal.com/ | title = Home – Carolina Journal | website = Carolina Journal | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * ''اندبندنت ويكلي'' ، جورنال شعبية أسبوعية مجانية تغطى رالى ودورهام و المنطقة المحيطة بيها <ref>{{مرجع ويب | url = https://indyweek.com/ | title = Indy Week – Homepage | website = indyweek.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> === التيليڤزيون === ==== اذاعة ==== رالى جزء من منطقة السوق المخصصة رالى -Durham [[فاييتڤيل (نورث كارولاينا)|-Fayetteville]] ، و هيا رابع اكبر سوق تلفزيونى فى امريكا. المحطات اللى بعد كده مرخصة لرالى و/أو عندها عمليات ومشاهدين مهمين فى المدينة: * WUNC-TV (4, PBS ): مرخص لقناة تشابل هيل، مملوكة لجامعة نورث كارولينا <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.pbsnc.org/ | title = PBS North Carolina | website = pbsnc.org | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WRAL-TV (5، [[ان بى سى|NBC]] ): مرخصة لـ رالى ، مملوكة لشركة Capitol Broadcasting Company <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wral.com/ | title = WRAL News: Raleigh Breaking News, Weather, Sports | website = WRAL.com | accessdate = November 21, 2022 }}</ref> * WTVD (11, [[ايه بى سى|ABC]] ): مرخص لدورهام؛ مكتب الأخبار فى رالى. ABC O&amp;amp;O مملوكة لمحطات التلفزيون المملوكة لشركة ABC <ref>{{مرجع ويب | url = https://abc11.com/ | title = WTVD ABC 11 News Durham | website = ABC11.com | accessdate = November 21, 2022 }}</ref> * WNCN-TV (17, [[سى بى اس|CBS]] ): استوديوهات فى رالي، مرخصة لمدينة [[جولدزبورو|جولدسبورو]] جنوب شرق رالي؛ مملوكة لمجموعة Nexstar Media Group <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cbs17.com/ | title = CBS 17 News Homepage | website = CBS17.com | accessdate = November 21, 2022 | archive-date = 2022-11-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221121004115/https://www.cbs17.com/ | url-status = dead }}</ref> * WLFL-TV (22, CW ): مرخصة لـ رالى ، مملوكة لمجموعة Sinclair Broadcast Group <ref>{{مرجع ويب | url = https://raleighcw.com/ | title = WLFL: Raleigh News, Weather, Sports, and More | website = Raleighcw.com | accessdate = November 24, 2022 }}</ref> * WRDC (28، MyNet ) مرخص لشركة Durham، مملوكة لمجموعة Sinclair Broadcast Group <ref>{{مرجع ويب | url = https://myrdctv.com/ | title = WRDC: Raleigh News, Weather, Sports, Breaking News | website = myrdctv.com | accessdate = November 24, 2022 }}</ref> * WRAY-TV (30، TCT) مرخصة لشركة ويلسون. TCT O&O مملوكة لشركة Tri-State Christian Television * WUVC-DT (40, Univision ) مرخص لفايتفيل. Univision O&amp;amp;O مملوكة لشركة TelevisaUnivision <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.univision.com/local/north-carolina-wuvc | title = Raleigh & North Carolina – Noticias, Tiempo, Trafico – Estacion WUVC | website = univision.com | accessdate = November 24, 2022 }}</ref> * WRPX-TV (47، Ion ) مرخص لـ Rocky Mount، مع استوديوهات فى رالى. Ion O&O مملوكة لشركة Ion Media <ref>{{مرجع ويب | url = https://iontelevision.com/stations | title = Our Stations | website = [[Ion Television]] | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WRAZ-TV (50، Fox ): مرخصة لـ رالى ، مملوكة لشركة Capitol Broadcasting Company * WAUG-LD (8، محطة مستقلة) مرخصة لرالي، تملكها وتديرها كلية سانت أوغسطين * WRTD-CD (54، Telemundo ): مرخص لـ رالى . Telemundo O&amp;amp;O مملوكة لشركة [[ان بى سى العالميه|NBCUniversal]] === راديو === ==== مدعوم ==== * WKNC-FM – 88.1 FM ( كوليج روك )، يديرها طلاب [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]] * WRKV – 88.9 FM ( مسيحى معاصر )، تديره مؤسسة الاعلام التربوي * WCPE-FM – 89.7 FM (كلاسيكى) * WUNC-FM – 91.5 FM ( الاذاعة الوطنية العامة ، اذاعة نورث كارولينا العامة ) تديرها [[جامعة نورث كارولاينا فى تشابل هيل|جامعة نورث كارولينا فى تشابل هيل]] * WRLY-LP – 93.5 FM ( ضربات للبالغين )، تديرها شركة Triangle Access Broadcasting, Inc. * WKRP-LP – 101.9 FM ( متنوع )، تديره شركة Oak City Media, Inc. ==== تجارى ==== * WDCG -FM (G105، راديو معاصر ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://g105.iheart.com/ | title = G105 – Raleigh's #1 Hit Music Station | website = g105.iheart.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WDCG-HD2 (ALT 95.3، [[روك بديل|الروك البديل]] ، بث تناظرى على 95.3 FM W237BZ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://953thebeat.iheart.com/ | title = 95.3 The Beat | website = 953thebeat.iheart.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WQDR-FM (94.7QDR، [[كانترى|الدولة]] ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.947qdr.com/ | title = 94.7 QDR: Today's Best Country | website = 947qdr.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WBBB -FM 96.1 (راديو 96.1، أغانى للبالغين ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.961bbb.com/ | title = 96.1 BBB | website = 961bbb.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WRAL -FM (ميكس 101.5، معاصر للبالغين ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://wralfm.com/ | title = WRAL-FM Homepage | website = wralfm.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WKIX-FM (KIX 102.9، الزيارات الكلاسيكية ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.kix1029.com/ | title = KIX 102.9 FM | website = kix1029.com | accessdate = December 20, 2022 }}</ref> * WPTF -AM (NewsRadio 680، أخبار/نقاش ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wptf.com/ | title = WPTF: News, Talk, Traffic | website = wptf.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WQOK -FM (K97.5، [[هيب هوب|الهيب هوب]] ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://hiphopnc.com/ | title = K97.5: Real Hip-Hop and R&B | website = hiphopnc.com | accessdate = November 26, 2022 }}</ref> * WFXC -FM/WFXK-FM (ماكر 107/104، معاصر للبالغين فى المناطق الحضرية ) * WRDU -FM (100.7، مزيكا الروك الكلاسيكية ) * WNCB -FM (93.9 B939 FM، [[كانترى|الدولة]] ) * WTKK -FM (106.1 FM، أخبار/حديث ) * WNNL -FM (103.9 النور، الانجيل الحضرى المعاصر ) * WPLW-FM (96.9 نبض FM، الزيارات المعاصرة ) * WKIX (راديو Just Right 850 و 104.7 FM، المعايير الشائعة ) * [[WQDR(AM)|WQDR]] -AM (570، مزيكا الروك الكلاسيكية) * WCLY -AM (تلك المحطة، بديل ألبوم الكبار ) * 750 واوج == بنية تحتية == === مواصلات === ==== جو ==== [[ملف:Raleigh-Durham_Intl._Airport_Terminal_(3926497425).jpg|يسار|تصغير| [[مطار رالى دورهام الدولى]]]] {{airport codes|RDU|KRDU|RDU}} مطار رالى دورهام الدولي، المطار الرئيسى فى المنطقة و تانى اكبر مطار فى ولاية نورث كارولاينا، يقع شمال غرب وسط مدينة رالى عبر الطريق السريع 40 بين رالى [[دورام (نورث كارولاينا)|ودورهام]] ، ويخدم المدينة ومنطقة مثلث الأبحاث الكبرى الحضرية، و جزء كبير من الشمال الشرقى. كارولينا. يقدم المطار خدمة لاكتر من 50 وجهة محلية و دولية ويخدم حوالى 10 مليون مسافر كل سنه. بتشمل الوجهات الدولية [[لندن]] [[مونتريال|ومونتريال]] [[تورونتو|وتورنتو وكانكون]] [[باريس|وباريس]] [[كانكون|والخدمة]] الموسمية ل[[كيفلافيك]] . تقوم [[الخطوط الجويه الامريكيه|الخطوط الجوية الامريكانيه]] بتشغيل خدمة يومية ل[[مطار هيثرو|مطار هيثرو فى لندن]] . أعلنت [[خطوط دلتا الجويه|خطوط دلتا الجوية]] فى نوفمبر 2008 أن الخدمة من RDU لباريس، فرنسا ستبدأ فى يونيه 2009، لكن الطريق لن ينطلق لحد سنة 2016 <ref>{{مرجع ويب | url = http://rdu.com/news/2008/release_011708.htm | title = Raleigh-Durham International Airport | date = 2010-11-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101127105138/http://rdu.com/news/2008/release_011708.htm | archivedate = November 27, 2010 | accessdate = 2023-01-01 }}</ref> كما يوفر المطار تسهيلات للشحن والطيران العام . قامت هيئة المطار بمضاعفة حجم مبنى الركاب رقم 2 3 مرات (المعروف قبل كده باسم مبنى الركاب C) فى يناير 2011.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.rdu.com/airport-authority/history/ | title = RDU History | website = rdu.com | publisher = Raleigh-Durham International Airport | accessdate = May 31, 2020 }}</ref> بتشمل مطارات الطيران العام الخاص فى رالى [[Triple W Airport|مطار تريبل دبليو]] ( . ==== سكك حديد بين المدن ==== [[ملف:2018.05.02_Union_Station_Tour_01.jpg|تصغير|المقر الرئيسى لمحطة رالى يونيون]] [[ملف:CAT_BUS_Snowy_Day.jpeg|يسار|تصغير| حافلة CAT فى شارع هيلزبورو فى وسط مدينة رالى]] محطة رالى Union واحدة من اكتر محطات أمتراك زحمه فى جنوب امريكا وتخدم المحطة خمسة قطارات ركاب يومى: ''النجم الفضي'' و خدمة ''بيدمونت'' 3 مرات كل يوم ''والكارولينية .'' <ref name="trains">{{مرجع ويب | url = http://www.bytrain.org/istation/iraleigh.html | title = Raleigh Station | publisher = [[RNCX|North Carolina Department of Transportation – Rail Division]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090321015310/http://www.bytrain.org/istation/iraleigh.html | archivedate = March 21, 2009 | accessdate = April 26, 2009 }}</ref> يتم تقديم الخدمة اليومية بين رالى و: * [[شارلوت (نورث كارولاينا)|شارلوت]] ، مع محطات توقف متوسطة بتشمل كارى ودورهام [[بورلينجتون (الامانس, نورث كارولاينا)|وبرلنجتون]] [[جرينزبورو, نورث كارولاينا|وجرينسبورو]] بولاية نورث كارولينا. * مدينة نيو يورك، مع محطات توقف متوسطة بما فيها ريتشموند، ڤيرچينيا ؛ واشينطون العاصمة؛ [[بالتيمور]] ; [[فيلادلفيا|وفيلادلفيا]] . * ميامي، مع توقفات متوسطة بتشمل [[كولومبيا (ساوث كارولاينا)|كولومبيا وساوث كارولينا]] [[سافانا|وسافانا، جورجيا]] ؛ كمان [[جاكسونفيل (فلوريدا)|جاكسونفيل]] [[اورلاندو (فلوريدا)|وأورلاندو]] وتامبا [[تامپا (فلوريدا)|بولاية فلوريدا]] . ==== نقل عام ==== [[ملف:GoTriangle2706_800Short.jpg|تصغير|حافلة GoTriangle]] يتم ماتر وسايل النقل العام فى رالى و حواليها بشركة Goرالى (المعروفة قبل كده باسم Capital Area Transit)، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.raleighnc.gov/transit | title = The Official City of Raleigh Portal – Capital Area Transit | date = January 1, 1970 | publisher = Raleighnc.gov | accessdate = January 4, 2012 }}</ref> اللى بتدير 33 طريق ثابت للحافلات، بما فيها خط R-Line <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.newsobserver.com/news/wake/raleigh/story/1404670.html | title = Raleigh starts downtown circulator - Raleigh - News & Observer | date = 2009-02-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090216122445/http://www.newsobserver.com/news/wake/raleigh/story/1404670.html | archivedate = February 16, 2009 | accessdate = 2023-01-01 }}</ref> وWake-Forest Loop. رغم وجود 33 مسار، فقد اتصمم بعض المسارات لتغطية شوية مسارات تانيه فى الأوقات اللى لا يتم تقديمها فيها. اعتماد على الوقت من اليوم، و يوم الأسبوع، يتراوح عدد المسارات العاملة بين 5 و 29. يتم خدمة رالى كمان بGoTriangle (هيئة عبور المثلث قبل كده ). تقدم GoTriangle خدمة اوتوبيسات اقليمية واوتوبيسات نقل مجدولة وثابتة بين رالى والمدن الرئيسية التانيه فى المنطقة زى دورهام وكارى وتشابل هيل، و من و ل[[مطار رالى دورهام الدولى]] ومتنزه ريسيرتش تراينجل و كتير من اكبر المدن فى المنطقة. مجتمعات الضواحى. تقوم Triangle Transit كمان بتنسيق برنامج واسع النطاق لعربيات النقل الصغيرة ومشاركة الرحلات اللى يخدم كبار أصحاب الشغل فى المنطقة و وجهات التنقل. تحتفظ [[جامعة ولاية نورث كارولاينا]] كمان بنظام النقل الخاص بها، Wolfline ، اللى يوفر خدمة اوتوبيسات بدون أجرة لعامة الناس على طول طرق متعددة تخدم حرم الجامعة فى جنوب غرب رالى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://transportation.ncsu.edu/wolfline/ | title = Wolfline Information | website = NCSU.edu | publisher = [[North Carolina State University]] | accessdate = October 8, 2021 }}</ref> كافحت الوكالات الحكومية فى كل اماكن منطقة العاصمة رالى دورهام لتحديد احسن الوسايل لماتر خدمة النقل بالسكك الحديد الثابتة للمنطقة. من سنة 1995، كان حجر الزاوية فى خطة Triangle Transit طويلة المدى ممر للسكك الحديدية بطول 28 ميل من شمال شرق رالي، عبر وسط مدينة رالي، [[كارى|وكارى]] ، و متنزه تراينجل بارك ، ل[[دورام (نورث كارولاينا)|دورهام]] باستخدام تكنولوجيا DMU . كان فيه مقترحات لتمديد الممر مسافة 7 أميال ل[[تشابل هيل, نورث كارولاينا|تشابل هيل]] باستخدام تكنولوجيا السكك الحديد الخفيفة . بس، سنة 2006، أجلت Triangle Transit التنفيذ لما رفضت ادارة النقل الفيدرالية تمويل البرنامج بسبب انخفاض توقعات عدد الركاب. عينت منظمتا التخطيط الحضرى فى المنطقة مجموعة من المواطنين المحليين سنة 2007 لاعادة النظر فى اختيارات تطوير النقل المستقبلى فى نور مشاكل Triangle Transit. احتفظت اللجنة الاستشارية الخاصة بالعبور (STAC) بكتير من أحكام الخطة الأصلية لشركة Triangle Transit، لكن أوصت باضافة خدمات اوتوبيسات جديدة وزيادة الايرادات الاضافية عن طريق اضافة ضريبة مبيعات محلية جديدة قدرها نصف سنت لتمويل المشروع.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.transitblueprint.org/stac.shtml | title = Regional Transit Infrastructure Blueprint | date = May 21, 2008 | publisher = Transitblueprint.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111106111406/http://www.transitblueprint.org/stac.shtml | archivedate = November 6, 2011 | accessdate = January 4, 2012 }}</ref> == لينكات برانيه == {{روابط تجمعات سكنيه}} * {{ويب سايت رسمى|http://www.raleighnc.gov}} * {{Dmoz|Regional/North_America/United_States/North_Carolina/Localities/R/Raleigh}} * رالى Directory: [https://archive.org/stream/chataignesraleig00chat#page/n3/mode/2up 1875], [https://archive.org/stream/raleighcitydirec00edwa#page/4/mode/2up 1883], [https://archive.org/stream/directoryofcityo00sepa#page/n9/mode/2up 1896], [https://archive.org/stream/raleighncdirecto00hill#page/4/mode/2up 1903], [https://archive.org/stream/hillsraleighnort17hill#page/n3/mode/2up 1927] * [https://www.lib.ncsu.edu/findingaids/mc00590 Guide to the Ray Winstead Collection of Aerial Photographs of رالى , North Carolina Circa 1970] == سبب التسميه == {{فاضى}} == المشاهير == {{فاضى}} {{لنك تجمعات بشريه}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:رالى (نورث كارولاينا)|رالى]] [[تصنيف:مدن نورث كارولاينا]] [[تصنيف:Articles with short description]] [[تصنيف:Short description is different from Wikidata]] [[تصنيف:Coordinates on Wikidata]] 4l96v2xn9ovbsuponjxfdy3jo4m1hoz 0 796734 13235654 12755149 2026-09-17T21:09:20Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: == لينكات == ← == لينكات برانيه ==، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، {{تقاوى}} ← ، ]], ← ]]. (2)، ي ← ى ، الوسطى ← الوسطانيه 13235654 wikitext text/x-wiki {{معلومات جبل}} '''بركان فويجو''' هوا جبل [[بركان]]ى فى [[جواتيمالا]] فى قاره [[الامريكتان, امريكا الوسطانيه]]. == جغرافيا == بركان فويجو بيعدى فى التقسيمات الاداريه: [[جواتيمالا]]. فى السلسه الجبليه [[Sierra Madre de Chiapas]]. بيرتفع عن مستوى سطح البحر 3765 [[متر]] == لينكات برانيه == * {{روابط تجمعات سكنيه}} {{لنك جبال}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{تصنيف كومونز|Volcán de Fuego}} [[تصنيف:براكين]] [[تصنيف:براكين جواتيمالا]] qa4vem4xxxbd9fggzg7z4lhs4jslyea 0 796796 13235650 12944643 2026-09-17T21:08:55Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235650 wikitext text/x-wiki {{معلومات جبل}} '''ايرازو ڤولكانو''' هوا جبل [[بركان]]ى فى [[كوستا ريكا]] فى قاره [[امريكا الوسطانيه]]. == جغرافيا == ايرازو ڤولكانو بيعدى فى التقسيمات الاداريه: [[كوستا ريكا|كوستاريكا]]. فى السلسه الجبليه [[Cordillera Central]]. بيرتفع عن مستوى سطح البحر 3432 [[متر]] == لينكات برانيه == * {{روابط تجمعات سكنيه}} {{لنك جبال}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{تصنيف كومونز|Irazú Volcano National Park}} [[تصنيف:براكين]] [[تصنيف:براكين كوستا ريكا]] 37eo6seubh64mou9hiy70l87z97vo9h 3 1287320 13235593 12964008 2026-09-17T17:12:19Z روتانا 127777 نقل روتانا صفحه [[نقاش المستخدم:Lhoussine Bentayfaste]] إلى [[نقاش المستخدم:Lhoussine BENTAYFASTE]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Lhoussine Bentayfaste|Lhoussine Bentayfaste]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Lhoussine BENTAYFASTE|Lhoussine BENTAYFASTE]]». 3291706 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}[[User:HitomiAkane|<span style="color:royalblue;font-size:18pt;font-family:Vladimir Script,serif">HitomiAkane</span>]] - [[User talk:HitomiAkane|<sup style="color:royalblue;font-family:Tahoma">(💬 مناقشه)</sup>]] 11:41، 24 اغسطس 2020 (يو تى سى) bv5knyi58lb759a3pi9igmasei47xm4 3 1288282 13235699 3293460 2026-09-18T06:57:21Z Céréales Killer 4031 نقل Céréales Killer صفحة [[نقاش المستخدم:Melroross]] إلى [[نقاش المستخدم:Renamed user 6cd16a076b7a7428dd706202da186cc2]] دون ترك تحويلة: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Melroross|Melroross]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Renamed user 6cd16a076b7a7428dd706202da186cc2|Renamed user 6cd16a076b7a7428dd706202da186cc2]]». 3293460 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}[[User:HitomiAkane|<span style="color:royalblue;font-size:18pt;font-family:Vladimir Script,serif">HitomiAkane</span>]] - [[User talk:HitomiAkane|<sup style="color:royalblue;font-family:Tahoma">(💬 مناقشه)</sup>]] 21:47، 25 اغسطس 2020 (يو تى سى) phycwffiz52oe7rznt0wkmoj2h9whus 0 1294951 13235720 12825467 2026-09-18T08:11:25Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: == لينكات == ← == لينكات برانيه ==، اتأسست سنه ← اتأسست سنة ، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، {{تقاوى}} ← ، ضبط ← ظبط ، {{ظبط استنادي}} ← {{ظبط استنادى}}، {{مواقع التواصل الاجتماعي}} ← {{Social links}}، ]], ← ]]. 13235720 wikitext text/x-wiki {{معلومات كنيسة}} '''كاتدرائيه كازان''' ('''Kazan Cathedral''') هيا كاتدرائيه فى [[روسيا]]. == تاريخ == كاتدرائيه كازان اتأسست سنة [[1993]] فى [[موسكو]]. اتسمت على اسم [[Our Lady of Kazan]]. == See also == * [[كاتدرائية ستنا فى كازان]] == لينكات برانيه == {{روابط تجمعات سكنيه}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} {{تصنيف كومونز|Cathedral of Our Lady of Kazan}} [[تصنيف:كاتدرائيات]] [[تصنيف:كاتدرائيات روسيا]] t2hnewa6vu986djxv5hmi15t2x3ef6d 13235730 13235720 2026-09-18T10:40:35Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: See also ← شوف كمان 13235730 wikitext text/x-wiki {{معلومات كنيسة}} '''كاتدرائيه كازان''' ('''Kazan Cathedral''') هيا كاتدرائيه فى [[روسيا]]. == تاريخ == كاتدرائيه كازان اتأسست سنة [[1993]] فى [[موسكو]]. اتسمت على اسم [[ستنا فى كازان]] == شوف كمان == * [[كاتدرائية ستنا فى كازان]] == لينكات برانيه == {{روابط تجمعات سكنيه}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} {{تصنيف كومونز|Cathedral of Our Lady of Kazan}} [[تصنيف:كاتدرائيات]] [[تصنيف:كاتدرائيات روسيا]] otxxthmyhaw5y5x1ipuj4w71y9cugjs 0 1317977 13235721 12213819 2026-09-18T09:05:16Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235721 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل}} '''شيلى لونج''' ممثله و ممثله مسرح و منتج افلام و [[موديل]] من [[امريكا]] (من مواليد 23 اغسطس 1949) .. لدورها كديان تشامبرز فى المسرحية الهزلية الناجحة ''[[تشيرز]]'' ، <ref name="cheersboston1">{{مرجع ويب | url = http://www.cheersboston.com/pub/main_cheersfans_cast_diane.html | title = Where Everybody Knows Your Name | publisher = Cheersboston.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100627063529/http://www.cheersboston.com/pub/main_cheersfans_cast_diane.html | archivedate = June 27, 2010 | accessdate = July 4, 2010 }}</ref> تلقت لونج خمسة ترشيحات لجايزة [[جايزة ايمى|إيمى]] ، و كسبت سنة 1983 جايزة [[ايمى پرايم تايم احسن ممثله رئيسيه فى مسلسل كوميدى|الممثلة البارزة فى مسلسل كوميدى]] .<ref>[https://web.archive.org/web/20120322004032/http://www.emmys.com/award_history_search?person=Shelley+Long&program=&start_year=1949&end_year=2010&network=All&web_category=All&winner=All&reset=Reset Shelley Long] Primetime Emmy Award database, Emmy.com</ref> كما كسبت [[جولدن جلوب|بجايزتين جولدن جلوب]] عن ده الدور. أرجعت تمثيل دورها كديان تشامبرز من فترة طويلة فى 3 حلقات من المسلسل العرضى فريزر ''[[فرايزر|،]]'' اللى اخدت ترشيح إضافى للنجمة الضيفة إيمى. سنة 2009، ابتدت فى لعبت الدور المتكرر لـ DeDe Pritchett فى المسلسل الكوميدى ABC ''Modern Family'' .كما لعبت لونج دور البطولة فى الكتير من الأفلام بما فيها ''Night Shift'' (1982)، ''اختلافات غير قابلة للتسوية'' (1984)، ''[[ذا مونى پيت|The Money Pit]]'' (1986)، ''Outrageous Fortune'' (1987)، ''Hello Again'' (1987)، ''Troop Beverly Hills'' (1989)، ''فيلم برادى بانش.'' (1995)، ''تتمة برادى جدًا'' (1996) و ''دكتور تى والمرأة'' (2000). == حياتها == شيلى لونج من مواليد يوم [[23 اغسطس]] سنة [[1949]] فى [[فورت واين]]. == الدراسه == شيلى لونج درست فى [[كلية الاتصالات جامعة نورثويسترن]]. == بدايات == ولدت شيلى لونج فى 23 اغسطس 1949 فى القرية الهندية ، [[فورت واين|فورت واين، انديانا]] . هيا الابنة الوحيدة لإيفادين (née ويليامز)، معلمة بالمدرسة، وليلاند لونج اللى اشتغل فى صناعة المطاط قبل ما يبقا مدرس . نشأت على العقيدة [[الكنيسه المشيخيه|المشيخية]] . كانت نشطة فى فريق الخطابة بالمدرسة الثانوية، وتنافست فى جمعية الطب الشرعى بمدرسة انديانا الثانوية. سنة 1967، كسبت بالبطولة الوطنية لرابطة الطب الشرعى الوطنية فى الخطابة الأصلية.<ref>[http://www.cogitodebate.com/you-dont-have-to-win-nationals National Forensic League's National Championship in Original Oratory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181017140354/http://www.cogitodebate.com/you-dont-have-to-win-nationals/ |date=2018-10-17}}, nflonline.org; accessed December 8, 2017.</ref> بعد تخرجها من مدرسة ساوث سايد الثانوية فى فورت واين، درست الدراما فى [[جامعة نورثويسترن|جامعة نورث وسترن]] <ref name="cheersboston1"/> لكن غادرت قبل التخرج لمتابعة مهنة التمثيل وعرض الأزياء. كانت وظيفتها الأولى فى الجامعة كمدققة لخطة الوجبات. اخدت استراحة كممثلة لما ابتدت فى تقديم إعلانات تجارية محلية لمتجر أثاث Homemakers فى منطقة [[شيكاجو]] . == حياة مهنية == === الأدوار المبكرة === فى شيكاجو، انضم لونج لفرقة الكوميديا المدينة التانيه . سنة 1975، ابتدت فى كتابة و إنتاج والمشاركة فى استضافة البرنامج التلفزيونى ''Sorting It Out'' على WMAQ-TV و كسبت بثلاث [[جايزة ايمى|جوايز إيمى إقليمية]] عن عملها فى العرض. ظهرت كمان فى السبعينات فى إعلانات طباعة الشامبو VO5 و فى الإعلانات التجارية لصابون Camay و المزيد من الإعلانات التجارية لأثاث Homemakers. سنة 1978، ظهرت فى المقالة القصيرة لفيلم ''[[ذا لاڤ بوت|The Love Boat]]'' . سنة 1979 ظهر لونج فى الفيلم التلفزيونى ''The Cracker Factory'' باعتباره سجين للأمراض النفسية. فى نفس السنه قامت بدور الضيف فى ''فيلم Family'' and ''Trapper John، MD.'' و سنة 1980 ظهرت فى أول دور سينمائى طويل ليها فى ''فيلم A Small Circle of Friends'' .<ref name="yahoo1">{{مرجع ويب | url = https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800045492/bio | title = Shelley Long Biography | publisher = Movies.yahoo.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090114001910/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800045492/bio | archivedate = January 14, 2009 | accessdate = July 4, 2010 }}</ref> حقق الفيلم اللى يدور حول الاضطرابات الاجتماعية فى [[جامعة هارفارد]]فى الستينات مستوى من النجاح النقدى. سنة 1981، لعبت دور تالا فى ''فيلم رجل الكهف'' . لعبت دور الممرضة ميندنهال فى حلقة سنة 1979 من ''مسلسل M*A*S*H'' . سنة 1982، لعبت دور البطولة فى دور بليندا، الجارة العاهرة الطيبة اللى جسدها [[هنرى وينكلر]] فى فيلم ''Night Shift'' الكوميدى للمخرج [[رون هاوارد|رون هوارد]] (شارك كمان فى البطولة [[مايكل كيتون]] )، ولعبت دور البطولة مع [[توم كروز]] فى ''فيلم Losin' It'' (1983). . اتعرض عليها دور ماري، الأم فى ''[[اى تى|فيلم ET the Extra-Terrestrial]]'' للمخرج [[ستيفين سبيلبيرج|ستيفن سبيلبرغ]] ، لكن رفضت العرض لأنها سجلت الدخول بالفعل للظهور فى ''Night Shift'' . === ''تشيرز'' === رغم أنها شاركت فى أفلام طويلة، إلا أنها اشتهرت بدورها فى المسرحية الهزلية التليفزيونية الطويلة الأمد ''[[تشيرز]]'' كشخصية Diane Chambers ، اللى تربطها علاقة عاصفة ومتقطعة مع Sam Malone .<ref name="yahoo1"/> كان العرض بطيئًا فى جذب الجمهور ولكنه بقا فى النهاية واحد من اكتر البرامج شهرة على الهواء. وسط بعض الجدل، غادر لونج ''تشيرز'' بعد الموسم الخامس سنة 1987 فى الفيلم الوثائقى عن السيرة الذاتية ''لـ تشيرز'' ، اعترف النجم المشارك [[تيد دانسون]] بوجود توتر بينهما لكن "ماكانش على المستوى الشخصى ودائم على مستوى العمل" بسبب أساليب العمل المختلفة. وذكر كمان أن لونج كانت تشبه شخصيتها التلفزيونية اكتر بكثيرو ده كانت تود الاعتراف به، لكنه قال كمان إن أدائها فى الغالب "يحمل العرض".<ref>{{مرجع ويب | url = http://television.aol.com/celebs/shelley-long/1810425/biography | title = Shelley Long Biodata | website = AOL | accessdate = July 4, 2010 | last = <!--Not stated--> | archive-date = 2020-11-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201127114219/http://television.aol.com/celebs/shelley-long/1810425/biography | url-status = dead }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://people.com/archive/cover-story-ted-danson-leers-again-on-cheers-vol-27-no-19/ | title = Ted Danson Leers Again on Cheers | date = May 11, 1987 | website = People | accessdate = March 9, 2019 | last = Rozen | first = Leah }}</ref> قالت لونج فى مقابلات لاحقة إنه لم يخطر ببالها، لما قررت المغادرة، أنها ستقوم "بتخريب العرض" وشعرت بالثقة فى أن بقية الممثلين يمكنهم الاستمرار بدونها.<ref>{{مرجع ويب | url = https://news.google.com/newspapers?id=KEIfAAAAIBAJ&pg=6778,5890531&dq=shelley+versus+everyone+cheers&hl=en | title = Sarasota Herald-Tribune - Google News Archive Search }}</ref> فى مقابلة سنة 2003 مع ''[[جراهام ووكر|غراهام نورتون]]'' ، قالت لونج إنها غادرت لعدة أسباب، أهمها رغبتها فى قضاء المزيد من الوقت مع ابنتها الصغيرة. فى مقابلة سنة 2007 مع التلفزيون الأسترالي، قالت لونج إن دانسون كان "يسعدنى العمل معها" وتحدثت عن حبها للنجم المشارك [[نيكولاس كولاسانتو]] ("المدرب")، اللى كان " واحد من أصدقائى المقربين فى المجموعة". قالت إنها غادرت العرض لأنها "لا تريد الاستمرار فى تكرار نفس الحلقة مرار وتكرار ونفس القصة. لم أكن أريد أن يبقا قديم وقديم". واستطردت قائلة إن "العمل فى ''تشيرز'' كان يعتبر حلم بقا حقيقة... كان واحد من اكتر التجارب إرضاء فى حياتى. لذا، نعم، فاتنى ذلك، لكننى لم أندم أبدًا على ده القرار".<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.youtube.com/watch?v=whbjIkOpT7g | title = Where Are They Now Australian TV Interview | website = [[YouTube]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231016041404/https://www.youtube.com/watch?v=whbjIkOpT7g | archivedate = 2023-10-16 | accessdate = 2023-12-24 | url-status = bot: unknown }}</ref> === فيلم === أمدح الظهور فى ''تشيرز'' لونج استمر فى الظهور فى الصور المتحركة. سنة 1984، اترشحها لجايزة [[جولدن جلوب]] احسن ممثلة رائدة عن أدائها فى فيلم ''"اختلافات غير قابلة للتسوية"'' . كما لعبت دور البطولة فى الأفلام الكوميدية ''[[ذا مونى پيت|The Money Pit]]'' و ''Outrageous Fortune'' . اتعرضت عليها أدوار قيادية فى ''[[الفتاه العامله|فتاة عاملة]]'' ، ''Jumpin 'Jack Flash'' ، و مرات ''أبى كائن فضائي'' لكن ماقبلتشها.  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2018)">بحاجة لمصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> فى 12 اغسطس 1986، وقع لونج اتفاقية إنتاج مع استوديوهات والت ديزنى منفى شركة إتسبينسو لونج لإنتاج 3 أفلام لعلامتى والت ديزنى بيكتشرز وتوشستون فيلمز . === مشاريع بعد تشيرز === كان أول مشروع لـ لونج بعدتشيرز هو ''Hello Again'' ، و هو فيلم كوميدى عن ست بيت تم إعادتها من الأموات. بعد كده ''فيلم Troop Beverly Hills'' ، و هو فيلم كوميدى عن ست بيت تانيه تتولى قيادة فرقة "Wilderness Girl" للتواصل مع ابنتها و إلهاء نفسها عن إجراءات الطلاق. لم ينجح أى من الفيلمين مع النقاد أو فى شباك التذاكر. سنة 1990، رجع لونج لالتلفزيون علشان المسلسل القصير المبنى على الحقائق ''أصوات داخل: حياة ترودى تشيس'' . تلقت إشادة من النقاد للدور اللى تطلب منها تصوير يقارب من 20 شخصية. و عرّفها ذلك على أدوار اكتر دراماتيكية فى الأفلام التليفزيونية، بعد كده لعبت دور البطولة فى الكتير من الأدوار التانيه فى التسعينيات.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.imdb.com/name/nm0001480/?ref_=fn_al_nm_3 | title = Shelley Long | publisher = IMDb | accessdate = 2020-05-26 }}</ref> تم اتباع أدوار الأفلام الطويلة الرئيسية زى الكوميديا الرومانسية ''"لا تقل ليها إنه أنا"'' مع [[جامى جيرتز]] [[ستيف جوتنبرج|وستيف جوتنبرج]] و ''الأصول المجمدة'' ، كوميديا عن بنك الحيوانات المنوية، اللى جمعتها مع النجم المشارك ''Hello Again'' [[كوربن برنسن|كوربن بيرنسن]] . سنة 1992، لعبت دور البطولة فى ''فيلم ذكريات قاتلة: قصة إيلين فرانكلين'' ، و هو دراما تلفزيونية حقيقية تدور أحداثها حول ست تتذكر صدمة طفولتها لما اتعرضت للاغتصاب على ايد والدها ورفاقه، وشاهدته و هو يقتل صديقة طفولتها لمنع الطفلة من "الإخبار". عليه." <ref>Erickson, Hal [https://web.archive.org/web/20080201131345/http://movies.nytimes.com/movie/125452/Fatal-Memories/overview Fatal Memories (1992) Review], nytimes.com; accessed June 19, 2018.</ref> أدى أساس " الذكريات المستردة " اللى لسه مثير للجدل للادعاء لإدانة جورج فرانكلين والحكم عليه بالسجن مدى الحياة، <ref>[[Joyce Wadler|Wadler, Joyce]] [https://people.com/archive/exhuming-the-horror-vol-36-no-17/ Exhuming the horror/For 20 Years, Eileen Franklin Repressed a Memory of Murder; Now She's Healing—and Her Father Is in Jail] People, November 4, 1991</ref> هيا إدانة تم نقضها بعدين .<ref>Workman, Bill [http://articles.sfgate.com/1996-07-03/news/17779592_1_eileen-franklin-douglas-horngrad-george-franklin `Memory' Case Put To Rest – No Retrial/Franklin to go free after almost 7 years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119003417/http://articles.sfgate.com/1996-07-03/news/17779592_1_eileen-franklin-douglas-horngrad-george-franklin |date=2010-11-19}}, SFGate.com, July 3, 1996.</ref> لعبت دور البطولة فى فيلم سنة 1992 ''رسالة من هولي'' مع [[ليندساى واجنر]] . تلعبت لونغ دور مدمنة عمل تكتشف أن صديقتها المقربة مصابة بالسرطان و مش فاضل ليها غير 6 أشهر على قيد الحياة، بعدين تبقى معاها فى أشهرها الأخيرة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://raremovies.biz/inc/sdetail/a_message_from_holly_/122 | title = Rare Movies - A MESSAGE FROM HOLLY. | website = raremovies.biz | accessdate = March 9, 2019 | تاريخ-الأرشيف = 2023-10-16 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20231016030954/https://raremovies.biz/inc/sdetail/a_message_from_holly_/122 | url-status = dead }}</ref> سنة 1993، رجعت الممثلة ل''Cheers'' فى خاتمة مسلسلها ، و اخدت ترشيح آخر لجايزة [[جايزة ايمى|إيمى]] عن عودتها بدور Diane.<ref>Bird, J.B. [http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=cheers Cheers/U.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611014129/http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=cheers |date=2013-06-11}}</ref> كما لعبت دور البطولة فى المسرحية الهزلية ''Good Advice'' مع [[تريت ويليامز|Treat Williams]] و [[تيرى جار|Teri Garr]] ، و هو عرض استمر موسمين.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0106013 ''Good Advice'' (TV Series, 1993–94)], IMDb; accessed June 19, 2018.</ref> رجعت لالظهور بعدين باسم Diane فى شوية حلقات من سلسلة [[كيلسى جرامر|Kelsey Grammer]] العرضية ''[[فرايزر|Frasier]]'' ، اللى اترشحها [[جايزة ايمى|لجايزة إيمى]] تانيه.<ref name="imdb">{{IMDb name|1480}}</ref> === العمل بعد كده === ظهرت من فترة طويلة فى دور كارول برادى فى الفيلم الناجح سنة 1995 ''The Brady Bunch Movie'' و هو فيلم مقتبس من البرنامج التلفزيونى الشهير. سنة 1996، أرجعت تمثيل دورها فى فيلم ''A Very Brady Sequel'' اللى حقق نجاح متواضع، و فى تكملة لفيلم تلفزيونى سنة 2002 ''- The Brady Bunch in the White House'' . بعد كده بعض المشاريع بما فيها النسخة التلفزيونية الجديدة من ''Freaky Friday'' والمسلسل الهزلى العائلى ''Kelly Kelly'' ، اللى استمر لبضع حلقات بس. لعبت دور الساحرة الشريرة لشجرة الفاصولياء فى حلقة سنة 1998 من ''سابرينا، الساحرة المراهقة'' .<ref name="imdb">{{IMDb name|1480}}</ref> سنة 1999، لعبت دور البطولة فى فيلم تلفزيونى آخر ''اختفى بدون ما يترك أثر'' ، حول ست ترفض قبول اختطاف ابنتها اللى عندها 13 سنه وتطارد بلا هوادة القبض على الشرير ( لازم عدم الخلط بينه وبين فيلم 1993 اللى يحمل نفس الاسم). حول اختطاف تشوتشيلا سنة 1976. ) سنة 2000، ظهرت كواحدة من الستات فى فيلم [[ريتشارد جير]] ''دكتور تى آند ذا وومن'' ، من إخراج [[روبرت التمان]] . رجعت بعدين لتلعبت دور كارول برادى فى الفيلم التلفزيونى ''The Brady Bunch in the White House'' .<ref name="imdb">{{IMDb name|1480}}</ref> لعبت دور الضيف من فترة طويلة فى الكتير من البرامج التلفزيونية زى ''8 قواعد بسيطة'' ، ''نعم عزيزي'' ، ''[[سترونج مديسين|الطب القوى]]'' ، و ''[[بوسطون ليجال|بوسطن القانونية]]'' . كان ليها دور متكرر فى المسرحية الهزلية الشهيرة على قناة ABC ''Modern Family'' بدور DeDe Pritchett، المرات السابقة لـ Jay Pritchett .<ref name="imdb" /> لعبت دور البطولة فى الأفلام التليفزيونية، بما فيها ''الوقوع فى حب فتاة الجيران'' و ''خطوبة العطلة'' . سنة 2012، ظهرت كضيفة شرف فى ''برنامج Switched at Birth'' .<ref name="imdb">{{IMDb name|1480}}</ref> سنة 2016، أنتج لونج ومثل فى الفيلم الروائى ''زهور مختلفة'' .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ew.com/article/2016/07/29/shelley-long-different-flowers | title = Shelley Long joins road trip film 'Different Flowers' | date = July 29, 2016 | accessdate = June 19, 2018 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == الحياة الشخصية == زواج لونج 1 كين سولومون انتهى بالطلاق فى السبعينات بعد سنين قليلة بس. و سنة 1979 قابلت بزوجها التانى ، بروس تايسون، و هو سمسار الأوراق المالية. اتجوزو سنة 1981 و خلفو بنت اسمها جوليانا. انفصل لونج وتايسون سنة 2003 وتطلقا سنة 2004. == فيلموجرافيا == === فيلم === {| class="wikitable sortable" !سنة ! عنوان ! دور ! class="unsortable" | ملحوظات |- | 1977 | data-sort-value="Key, The" | ''المفتاح'' | راوي | الدور الصوتي |- | 1980 | data-sort-value="Small Circle of Friends, A" | ''دايرة صغيرة من الاصحاب '' | أليس | |- | 1981 | ''رجل الكهف'' | تالا | |- | 1982 | ''التحول الليلي'' | بليندا كيتون | |- | 1983 | ''اخسرها'' | كاثي | |- | 1984 | ''اختلافات غير قابلة للمساومة'' | لوسى فان باتن برودسكي | اترشحها – جايزة جولدن جلوب احسن ممثلة – فيلم كوميدى أو موسيقي |- | 1986 | data-sort-value="Money Pit, The" | ''[[ذا مونى پيت|حفرة المال]]'' | آنا كراولى بيسارت فيلدينغ | |- | 1987 | ''ثروة الفاحشة'' | لورين أميس | |- | 1987 | ''مرحبا مجددا'' | لوسى تشادمان | اترشحها – جايزة اختيار الأطفال لنيكلوديون لممثلة الفيلم المفضلة |- | 1989 | ''القوات بيفرلى هيلز'' | فيليس نيفلر | |- | 1990 | ''لا تخبرها أنه أنا'' | ليزى بوتس | |- | 1992 | ''الأصول المجمدة'' | غريس موردوك | |- | 1995 | data-sort-value="Brady Bunch Movie, The" | ''فيلم برادى بانش'' | rowspan="2" | كارول برادي | |- | 1996 | data-sort-value="Very Brady Sequel, A" | ''تتمة برادى جدا'' | |- | 1998 | data-sort-value="Adventures of Ragtime, The" | ''مغامرات راجتايم'' | سام | |- | 2000 | ''دكتور تى والستات'' | كارولين | |- | 2007 | data-sort-value="Couple of White Chicks at the Hairdresser, A" | ''زوجان من الكتاكيت البيضاء فى مصفف الشعر'' | باربرا كيسنر | |- | 2007 | ''ثق بي'' | ميتزى روبنسون | |- | 2008 | ''السيد الخل واللعنة'' | السيدة بيرسنيكيتي | |- | 2011 | ''رجل البيتزا'' | السيدة بيرنز | |- | 2011 | ''هاملت الزومبي'' | تألق رينولدز | منتج مشارك كمان |- | 2013 | data-sort-value="Wedding Chapel, The" | ''مصلى الزفاف'' | جينى روبرتسون | |- | 2013 | ''احسن رجل أسفل'' | غيل | |- | 2014 | data-sort-value="Matter of Time, A" | ''مسألة وقت'' | نونا | |- | 2017 | ''زهور مختلفة'' | الجدة ميلدريد | منتج أيضا |- | 2021 | data-sort-value="Cleaner, The" | ''منظف'' | شارون إندرلي | |- | 2022 | ''أعطنى الشفقة!'' | الجرو | |} == جوايز و ترشيحات == {| class="wikitable" !سنة ! جايزة ! فئة ! العمل المرشح ! نتيجة ! المرجع. |- | 1982 | rowspan="4" | [[جولدن جلوب|الجايزة العالمية الذهبية]] | احسن ممثلة مساعدة – مسلسل أو مسلسل قصير أو فيلم سينمائى مخصص للتلفزيون | rowspan="3" | ''[[تشيرز|هتافات]]''| {{won}} | rowspan="4" align="center" | <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.goldenglobes.com/person/shelley-long | title = Shelley Long – Golden Globes | website = [[Golden Globe Awards]] | accessdate = July 15, 2023 }}</ref> |- | 1983 | rowspan="2" | احسن ممثلة فى مسلسل تلفزيونى – مزيكا أو كوميدى | {{Nom}} |- | rowspan="2" | 1984 | {{won}} |- | احسن ممثلة فى فيلم سينمائى – مزيكا أو كوميدي | ''اختلافات غير قابلة للمساومة'' | {{Nom}} |- | 2011 | جوايز جمعية السينما والتلفزيون على الإنترنت | احسن ممثلة ضيفة فى مسلسل كوميدي | ''عيلة عصرية''| {{Nom}} | align="center" | <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.oftaawards.com/television-awards/15th-annual-tv-awards-2010-11/ | title = 15th Annual TV Awards (2010-11) | website = Online Film & Television Association | accessdate = July 15, 2023 }}</ref> |- | 1983 | rowspan="6" | [[ايمى پرايم تايم|جوايز إيمى برايم تايم]] | rowspan="4" | [[ايمى پرايم تايم احسن ممثله رئيسيه فى مسلسل كوميدى|الممثلة الرائدة البارزة فى مسلسل كوميدى]] | rowspan="4" | ''هتافات''| {{won}} | rowspan="6" align="center" | <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.emmys.com/bios/shelley-long | title = Shelley Long | website = Emmys.com | publisher = [[Academy of Television Arts & Sciences]] | accessdate = July 15, 2023 }}</ref> |- | 1984 | {{Nom}} |- | 1985 | {{Nom}} |- | 1986 | {{Nom}} |- | 1993 | rowspan="2" | الممثلة الضيف المتميزة فى مسلسل كوميدي | ''فى صحتك'' {{Small|(Episode: "[[One for the Road (Cheers)|One for the Road]]")}} | {{Nom}} |- | 1996 | ''[[فرايزر|فريزر]]'' {{Small|(Episode: "The Show Where Diane Comes Back")}} | {{Nom}} |} == لينكات برانيه == {{روابط فنية}} {{EmmyAward ComedyLeadActress 1976-2000}} {{GoldenGlobeBestActressTVComedy 1969-1989}} {{GoldenGlobeSupportingActressTV 1970-1989}} * {{IMDb name|id=0001480}} * Shelley Long at Rotten Tomatoes * {{AllMovie name|43119}} * Shelley Long at TV Guide {{تصنيف كومونز|Shelley Long}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:ممثلين]] [[تصنيف:ممثلين امريكان]] [[تصنيف:ممثلات امريكيات فى قرن 21]] [[تصنيف:ممثلات امريكيات فى قرن 20]] [[تصنيف:ناس لسا عايشين]] [[تصنيف:فايزات ايمى پرايم تايم احسن ممثله رئيسيه فى مسلسل كوميدى]] [[تصنيف:ممثلات تليفزيون امريكيات]] [[تصنيف:ممثلات افلام امريكانيه]] [[تصنيف:مواليد 1949]] [[تصنيف:ممثلات من انديانا]] [[تصنيف:متعلمين فى كلية الاتصالات جامعة نورثويسترن]] [[تصنيف:ممثلات مسرح امريكيات]] 4xbahtquhwu2conc18892wd10ep6q27 0 1324523 13235598 13229658 2026-09-17T19:03:02Z ~2026-50091-75 298787 /* حياتها */ 13235598 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل}} '''سفيتلانا خودتشينكوفا''' ممثله و ممثله مسرح و [[موديل]] و ممثله افلام من [[روسيا]]. == حياتها == سفيتلانا خودتشينكوفا من مواليد يوم [[21 يناير]] سنة في عام 2008 ، لعبت دور البطولة في المسلسل التلفزيوني "يونيفر"<ref>2</ref>.[[1983]] فى [[موسكو]]. في عام 2013 ، لعبت دور البطولة في المسلسل التلفزيوني "ساشاتانيا".<ref>2</ref> == الدراسه == درست فى [[المؤسسه المسرحيه لبوريس شوكين]]. == اعمال == {{فاضى}} == جوايز == * فنان الاستحقاق لروسيا الاتحاديه == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{مواقع التواصل الاجتماعي}} {{تصنيف كومونز|Svetlana Hodchenkova}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:ممثلين]] [[تصنيف:ممثلين من روسيا]] bwbh7s3rgltrco7795n5sgi2cyl1rqt 0 1410169 13235718 13202201 2026-09-18T07:58:13Z Nikita7544Ilin 295554 13235718 wikitext text/x-wiki {{معلومات شركه|أيقونة=Font Awesome 5 solid car-alt.svg|لون=f0f1fa}} '''سيترا''' ('''Setra''') هيا ماركة [[عربيه|عربيات]] من [[المانيا]]. == التأسيس == سيترا اتأسست سنة [[1951]]. == المنتجات == منتجات سيترا الرئيسيه هيا: * اوتوبيسات * اوتوبيسات المسافات البعيده == شوف كمان == * [[ليستة شركات العربيات]] * [[عربيه]] == لينكات == {{روابط شخص}} == مصادر == [[ملف:SETRA_S80.jpg|تصغير|Setra S 80 coach in Tallinn, Estonia.]] {{مصادر}} {{مواقع التواصل الاجتماعي}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ماركات العربيات}} {{ضبط استنادي}} {{تقاوى}} [[تصنيف:شركات]] [[تصنيف:شركات عربيات]] [[تصنيف:اوتوموبيل]] [[تصنيف:اوتوموبيلات]] 1qj0kar75qsotidrcjrg1s4j1auejrn 0 1420938 13235628 13171481 2026-09-17T20:58:49Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير 13235628 wikitext text/x-wiki دى لسته البحيرات اللى مساحتها اكبر من 4000 كيلومتر مربع مترتبه حسب المنطقه. ملحوظة: ممكن تختلف مساحه بعض البحيرات بشكل كبير بمرور الوقت ، يأما موسمى أو من سنة لللتانيه . وده بينطبق بشكل خاص على البحيرات المالحه فى المناخات القحطانه. اللسته دى لا بتشمل خزان الميه ؛ولو اخدناه فى الاعتبار ، فهاتيجى بحيرة فولتا فى المرتبة 18. == البحيرات المستقره == اللسئته دى مش كامله. تقدر تساعدفى تكملتها . من الناحيه الجيولوجية ، بحر قزوين وبحيره ماراكايبو ما يعتبروش بحيرات ،. ومع كده ، تم تضمينهم هنا . {| class="wikitable" align="center" ! colspan="7" align="center" |مفتاح لون القارة |- | bgcolor="#CCCCFF" |افريقيا | bgcolor="#FFCBCB" |آسيا | bgcolor="#FFCCFF" |اوروبا | bgcolor="#CCFFFF" |امريكا الشمالية | bgcolor="#CCFF66" |أوقيانوسيا | bgcolor="#FFEBAD" |امريكا الجنوبية | bgcolor="#FFFFFF" |أنتاركتيكا |} 'البحيرات' المحيطيه؛ {| class="wikitable sortable" ! valign="bottom" align="left" |  ! valign="bottom" align="left" |Name ! valign="bottom" align="left" |Countries with shoreline ! valign="bottom" align="center" |Area ! valign="bottom" align="center" |Length ! valign="bottom" align="center" |Maximum depth ! valign="bottom" align="center" |Water volume ! valign="bottom" align="left" |Thumbnail (same scale for all lakes) [[ملف:Scale_outline.png]] ! valign="bottom" align="center" |Notes |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCBCB" |1 | align="left" |[[بحر قزوين]]* | align="left" |{{كازاخستان}}<br /><br />{{TKM}}<br /><br />{{ايران}}<br /><br />{{اذيربايجان}}<br /><br />{{روسيا}} |{{حول|371000|km2|sqmi}} |{{حول|1199|km|mi}} |{{حول|1025|m|ft}} |{{حول|78200|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Variously considered the world's largest lake or a full-fledged [[بحر]]. Geologically, it is a small ocean. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFEBAD" |16 | align="left" |[[بحيره ماراكايبو|بحيرة ماراكايبو]]* | align="left" |{{VEN}} |{{حول|13300|km2|sqmi}} | | | | align="center" | | align="left" |Actually a brackish bay of the Caribbean. |} البحيرات القارية؛ {| class="wikitable sortable" ! valign="bottom" align="left" |  ! valign="bottom" align="left" |Name ! valign="bottom" align="left" |Countries with shoreline ! valign="bottom" align="center" |Area ! valign="bottom" align="center" |Length ! valign="bottom" align="center" |Maximum depth ! valign="bottom" align="center" |Water volume ! valign="bottom" align="left" |Thumbnail (same scale for all lakes) [[ملف:Scale_outline.png]] ! valign="bottom" align="center" |Notes |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |2 | align="left" |Michigan-Huron | align="left" |{{كانادا}}<br /><br />{{امريكا}} |{{حول|117702|km2|sqmi}} |{{حول|710|km|mi}} |{{حول|282|m|ft}} |{{حول|8458|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Lake Michigan and Lake Huron are physically a single body of water. If counted separately, Huron and Michigan are the third and fourth largest freshwater lakes, respectively. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |3 | align="left" |[[بحيره سوبيريور|بحيرة سوبيريور]] | align="left" |{{كانادا}}<br /><br />{{امريكا}} |{{حول|82414|km2|sqmi}} |{{حول|616|km|mi}} |{{حول|406|m|ft}} |{{حول|12100|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |The largest freshwater lake in the world if Michigan-Huron is counted as two lakes. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCCCFF" |4 | align="left" |[[بحيرة فيكتوريا]] | align="left" |{{اوجاندا}}<br /><br />{{KEN}}<br /><br />{{تنزانيا}} |{{حول|69485|km2|sqmi}} |{{حول|322|km|mi}} |{{حول|84|m|ft}} |{{حول|2750|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |The second largest freshwater lake in the world if Michigan-Huron is counted as two lakes. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCCCFF" |5 | align="left" |[[بحيرة تانجانيكا|بحيرة تنجانيقا]] | align="left" |{{BDI}}<br /><br />{{تنزانيا}}<br /><br />{{زامبيا}}<br /><br />{{COD}} |{{حول|32893|km2|sqmi}} |{{حول|676|km|mi}} |{{حول|1470|m|ft}} |{{حول|18900|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Second deepest lake in the world. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCBCB" |6 | align="left" |[[بحيرة بايكال]] | align="left" |{{روسيا}} |{{حول|31500|km2|sqmi}} |{{حول|636|km|mi}} |{{حول|1637|m|ft}} |{{حول|23600|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Deepest lake in the world. Largest volume fresh water lake in the world. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |7 | align="left" |[[بحيره الدب العظيم|بحيرة الدب العظيم]] | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|31080|km2|sqmi}} |{{حول|373|km|mi}} |{{حول|446|m|ft}} |{{حول|2236|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Largest Lake entirely within Canada |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCCCFF" |8 | align="left" |[[بحيرة مالاوى]] | align="left" |{{تنزانيا}}<br /><br />{{MOZ}}<br /><br />{{MWI}} |{{حول|30044|km2|sqmi}} |{{حول|579|km|mi}} |{{حول|706|m|ft}} |{{حول|8400|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Second deepest lake in Africa. It has more fish species than any other lake on Earth |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |9 | align="left" |بحيرة جريت سليف | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|28930|km2|sqmi}} |{{حول|480|km|mi}} |{{حول|614|m|ft}} |{{حول|2090|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Deepest lake in North America |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |10 | align="left" |[[بحيره ارى|بحيرة إرى]] | align="left" |{{كانادا}}<br /><br />{{امريكا}} |{{حول|25719|km2|sqmi}} |{{حول|388|km|mi}} |{{حول|64|m|ft}} |{{حول|489|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Lake Erie is the shallowest of the Great Lakes |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |11 | align="left" |[[بحيره وينيبيج|بحيرة وينيبيغ]] | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|23553|km2|sqmi}} |{{حول|425|km|mi}} |{{حول|36|m|ft}} |{{حول|283|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |12 | align="left" |[[بحيرة اونتاريو|بحيرة أونتاريو]] | align="left" |{{كانادا}}<br /><br />{{امريكا}} |{{حول|19477|km2|sqmi}} |{{حول|311|km|mi}} |{{حول|244|m|ft}} |{{حول|1639|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCBCB" |13 | align="left" |Balkhash* | align="left" |{{كازاخستان}} |{{حول|18428|km2|sqmi}} |{{حول|605|km|mi}} |{{حول|26|m|ft}} |{{حول|106|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Largest lake in Central Asia |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCCFF" |14 | align="left" |[[بحيره لادوجا|بحيرة لادوغا]] | align="left" |{{روسيا}} |{{حول|18130|km2|sqmi}} |{{حول|219|km|mi}} |{{حول|230|m|ft}} |{{حول|908|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Largest lake in Europe |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFFFFF" |15 | align="left" |بحيرة فوستوك | align="left" |[[انتاركتيكا]] territory المطالب الإقليمية بالقارة القطبية الجنوبية by الإقليم الأسترالى فى القارة القطبية الجنوبية |{{حول|15690|km2|sqmi}} |{{حول|250|km|mi}} |{{حول|900|-|1000|m|ft}} |{{حول|5400|+/-|1600|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Largest Subglacial lake in the world. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCCFF" |17 | align="left" |[[بحيره اونيجا|بحيرة أونيغا]] | align="left" |{{روسيا}} |{{حول|9891|km2|sqmi}} |{{حول|248|km|mi}} |{{حول|120|m|ft}} |{{حول|280|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |Second largest lake in Europe |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFEBAD" |18 | align="left" |[[تيتيكاكا (بحيره)|بحيرة تيتيكاكا]] | align="left" |{{بيرو}}<br /><br />{{بوليفيا}} |{{حول|8135|km2|sqmi}} |{{حول|177|km|mi}} |{{حول|281|m|ft}} |{{حول|893|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |One of the highest commercially navigable lakes in the world. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |19 | align="left" |بحيرة نيكاراجوا | align="left" |{{NIC}} |{{حول|8001|km2|sqmi}} |{{حول|177|km|mi}} |{{حول|26|m|ft}} | | align="center" | | align="left" |Largest lake in Central America |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |20 | align="left" |[[بحيره اثاباسكا|بحيرة أثاباسكا]] | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|7920|km2|sqmi}} |{{حول|335|km|mi}} |{{حول|243|m|ft}} |{{حول|204|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCBCB" |21 | align="left" |Taymyr | align="left" |{{روسيا}} |{{حول|6990|km2|sqmi}} |{{حول|250|km|mi}} |{{حول|26|m|ft}} | | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCCCFF" |22 | align="left" |Turkana* | align="left" |{{تقسيمات اثيوبيا الاداريه}}<br /><br />{{KEN}} |{{حول|6405|km2|sqmi}} |{{حول|248|km|mi}} |{{حول|109|m|ft}} |{{حول|204|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" |It is the world's largest permanent desert lake and the world's largest alkaline lake. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |23 | align="left" |Reindeer Lake | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|6330|km2|sqmi}} |{{حول|245|km|mi}} |{{حول|337|m|ft}} | | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCBCB" |24 | align="left" |[[بحيره ايسيك كول|بحيرة إيسيك كول]]* | align="left" | قيرغيزستان |{{حول|6200|km2|sqmi}} |{{حول|182|km|mi}} |{{حول|668|m|ft}} |{{حول|1738|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCBCB" |25 | align="left" |بحيرة أرومية* | align="left" |{{ايران}} |{{حول|6001|km2|sqmi}} |{{حول|130|km|mi}} |{{حول|16|m|ft}} | | align="center" | | align="left" |Largest lake in the Mid East |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCCFF" |26 | align="left" |[[بحيره فنرن|بحيرة فنرن]] | align="left" |{{السويد}} |{{حول|5545|km2|sqmi}} |{{حول|140|km|mi}} |{{حول|106|m|ft}} |{{حول|153|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |27 | align="left" |Winnipegosis | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|5403|km2|sqmi}} |{{حول|245|km|mi}} |{{حول|254|m|ft}} | | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCCCFF" |28 | align="left" |[[بحيرة البرت|بحيرة ألبرت]] | align="left" |{{اوجاندا}}<br /><br />{{COD}} |{{حول|5299|km2|sqmi}} |{{حول|161|km|mi}} |{{حول|58|m|ft}} |{{حول|280|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCCCFF" |29 | align="left" |بحيرة مويرو | align="left" |{{زامبيا}}<br /><br />{{COD}} |{{حول|5120|km2|sqmi}} |{{حول|131|km|mi}} |{{حول|27|m|ft}} |{{حول|38|km3|cumi}} | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |30 | align="left" |Nettilling | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|5066|km2|sqmi}} |{{حول|113|km|mi}} | | | align="center" | | align="left" |On [[بافين]]. Largest lake on an island. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#FFCBCB" |31 | align="left" |South Aral Sea* | align="left" |{{كازاخستان}}<br /><br />{{اوزباكيستان}} |0000000000005000 !≈ 5,000 كـم2 (1,900 ميل2) |{{حول|195|km|mi}} |{{حول|45|m|ft}} | | align="center" | | align="left" |In 1960, the بحر آرال was the world's fourth-largest lake at 68,000&nbsp;km<sup>2</sup>. The west basin of the South Aral Sea may be expected to stabilize at approx. 5,000&nbsp;km<sup>2</sup>; as of 2009, the east basin had essentially dried up. |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |32 | align="left" |بحيرة نيبيغون | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|4843|km2|sqmi}} |{{حول|116|km|mi}} |{{حول|165|m|ft}} | | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |33 | align="left" |Manitoba | align="left" |{{كانادا}} |{{حول|4706|km2|sqmi}} |{{حول|225|km|mi}} |{{حول|248|m|ft}} | | align="center" | | align="left" | |- valign="top" align="right" | bgcolor="#CCFFFF" |34 | align="left" |البحيرة المالحة الكبرى* | align="left" |{{امريكا}} |{{حول|4662|km2|sqmi}} |{{حول|121|km|mi}} |{{حول|10|m|ft}} | | align="center" | |} == الاكبر حسب القاره == * '''[[افريقيا]]''': [[بحيرة فيكتوريا]]. * '''[[انتاركتيكا]]''': بحيرة فوستك. * '''[[اسيا|آسيا]]''': [[بحيرة بايكال]] (أو [[بحر قزوين]]). * '''[[اوشيانيا|أوقيانوسيا]]''': بحيرة توبو). * '''[[اوروبا]]''': [[بحيره لادوجا|بحيرة لادوغا]]. * '''[[امريكا الشماليه]]''': بحيرة ميتشقان-هورن. * '''[[امريكا الجنوبيه]]''': [[تيتيكاكا (بحيره)|بحيرة تيتيكاكا]] (أو [[بحيره ماراكايبو|بحيرة ماراكايبو]]، ساحل على الكاريبى). == مصادر == {{مصادر|30em}} == شوف كمان == * [[لستة اكبر بحيرات العالم حسب الحجم]] * [[لستة اكبر بحيرات العالم حسب العمق]] {{شريط بوابات|جغرافيا}} {{تقاوى جغرافيا}} [[تصنيف:ليستات]] 6ccztx75gn18gah6zrbf9vd8qes1dky 3 1548296 13235683 10675893 2026-09-18T02:26:22Z Max 223394 نقل Max صفحه [[نقاش المستخدم:SHB2000]] إلى [[نقاش المستخدم:SHB]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]» إلى «[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]». 10675893 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;">Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]]. I may not notice messages on this page.</div> {{Welcome2}}[[User:HitomiAkane|<span style="color:royalblue;font-size:18pt;font-family:Vladimir Script,serif">HitomiAkane</span>]] - [[User talk:HitomiAkane|<sup style="color:royalblue;font-family:Tahoma">(💬 مناقشه)</sup>]] 04:13، 2 يونيه 2021 (يو تى سى) 8g16w4yam93d05frymski7hkrzezurb 0 1554579 13235624 13188795 2026-09-17T20:57:34Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: موراى ← موررى (3) 13235624 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص}}'''خاڤيير جيراردو ميلاى''' {{ملا|{{IPA|es|xaˈβjeɾ xeˈɾaɾðo miˈlej|-|Javier Milei - nombre (ES-ar).ogg}}}} (من مواليد 22 اكتوبر 1970) هو سياسى وخبير اقتصادى أرجنتينى يمسك منصب [[رئيس ارجنتين|رئيس الأرجنتين]] من سنة 2023. دريس دورات جامعية وكتب عن مختلف جوانب الاقتصاد والسياسة، كما استضاف برامج إذاعية حوالين الموضوع ده . آراء ميلاى تميزه جوه السياسة الأرجنتينية السائدة. فى نوفمبر 2021، تم انتخاب ميلاى لعضوية مجلس النواب الأرجنتينى ، ممثل [[بوينوس ايريس|لمدينة بوينس آيرس]] عن حزب La Libertad Avanza . وباعتباره نائبا وطنيا، اقتصر نشاطه التشريعى على التصويت، وركز بدلا من كده على انتقاد ما يراه النخبة السياسية فى الأرجنتين وميلها لالصرف الحكومى المرتفع. تعهد ميلاى بعدم رفع الضرائب وتبرع براتبه كنائب وطنى بيانصيب شهرى. غلب وزير الاقتصاد الحالى [[سيرجيو ماسا]] فى الجولة التانيه من الانتخابات العامة سنة 2023 على أساس برنامج يحمل الهيمنة الإيديولوجية للبيرونية مسؤولية الأزمة النقدية الأرجنتينية المستمرة. ميلاى معروف بشخصيته المبهرجة و أسلوبه الشخصى المميز وحضوره الإعلامى القوى، بما فيها عبارته الشهيرة " ''تحيا الحرية يا قلب!'' ". {{ملا|Translated into English as "Long live freedom, damn it!".}} تم وصفه سياسى بأنه شعبوى يمينى وليبرالى يمينى يدعم اقتصاد ''[[اقتصاد عدم التدخل|عدم التدخل]]'' ، ويتماشى بشكل خاص مع مبادئ الرأسمالية الصغرى والفوضوية. واقترح ميلاى إجراء تعديل شامل للسياسات المالية والبنيوية للبلاد. وبخصوص بالقضايا الاجتماعية، اتوصفت كتير من مواقفه السياسية بأنها محافظة ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/argentina-election-president-milei-massa-a4811c5229d35551f8dbf7056d87aae6 | title = Fiery right-wing populist Javier Milei wins Argentina’s presidency and promises ‘drastic’ changes | date = November 20, 2023 | publisher = Associated Press. «He also espouses several conservative social policies, including an opposition to sex education in schools and abortion, which Argentina’s Congress legalized in 2020.» | accessdate = November 20, 2023 }}</ref> زى معارضته للإجهاض والقتل الرحيم مع دعمه لملكية المدنيين للأسلحة النارية . بس، فهو يدعم كمان حرية الاختيار بخصوص بسياسة المخدرات، والعمل الجنسى ، وزواج المثليين . فى السياسة الخارجية، يدعو لعلاقات أوثق مع امريكا والمملكة المتحدة و إسرائيل ، و دعم أوكرانيا رد على [[الغزو الروسى لاوكرانيا (2022)|الغزو الروسى للبلاد]] . == الحياة المبكرة والتعليم == خاڤيير جيراردو ميلاى من مواليد يوم 22 [[اكتوبر]] [[1970]] فى باليرمو، فى [[بوينوس ايريس]] ، لنوربرتو ميلاى و أليسيا لوسيتش.<ref name="Il Post 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.ilpost.it/2023/08/14/chi-e-javier-milei-il-leader-di-estrema-destra-che-ha-vinto-le-primarie-in-argentina | title = Javier Milei, il leader di estrema destra che ha vinto le primarie in Argentina | date = 14 August 2023 | website = Il Post | language = it | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230816173456/https://www.ilpost.it/2023/08/14/chi-e-javier-milei-il-leader-di-estrema-destra-che-ha-vinto-le-primarie-in-argentina/ | archivedate = 16 August 2023 | accessdate = 23 August 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | date = 21 November 2023 | title = The making of a president – Javier Milei's life before politics | url = https://www.batimes.com.ar/news/argentina/the-making-of-a-president-javier-mileis-life-before-politics.phtml | work = Buenos Aires Times | accessdate = 21 November 2023 | archivedate = 22 November 2023 | archiveurl = https://archive.today/20231122193710/https://www.batimes.com.ar/news/argentina/the-making-of-a-president-javier-mileis-life-before-politics.phtml }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://cnnespanol.cnn.com/2023/11/21/karina-milei-quien-es-el-jefe-orix/ | title = ¿Quién es Karina Milei, "El Jefe" de la exitosa campaña presidencial de Javier Milei? | date = 2023-11-21 | website = CNN | language = es | accessdate = 2024-09-11 | authors = Caballero Joaquín }}</ref> نشأ وكبر فى حى فيلا ديفوتو ونقل بعد كده لساينز بينيا، بوينس آيرس .<ref name="Viriglio 2023">{{استشهاد بخبر | authors = Viriglio Veronique | date = 16 August 2023 | url = https://www.agi.it/estero/news/2023-08-16/argentina-milei-outsider-contro-kirchnerismo-22630111 | title = Il 'Trump argentino' che sfida Kirchner | trans_title = The "Argentine Trump" who challenges Kirchner | language = it | agency = AGI | accessdate = 18 August 2023 | archivedate = 18 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230818050757/https://www.agi.it/estero/news/2023-08-16/argentina-milei-outsider-contro-kirchnerismo-22630111/ }}</ref> والدة ميلاى، أليسيا، كانت ست بيت ، <ref name="Criales 2023">{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/international/2023-08-14/javier-milei-the-ultra-right-libertarian-and-anarcho-capitalist-who-represents-angry-argentina.html | title = Javier Milei: The ultra-right libertarian and 'anarcho-capitalist' who represents angry Argentina | date = 14 August 2023 | website = El País English | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230815185618/https://english.elpais.com/international/2023-08-14/javier-milei-the-ultra-right-libertarian-and-anarcho-capitalist-who-represents-angry-argentina.html | archivedate = 15 August 2023 | accessdate = 16 August 2023 | authors = Criales José Pablo }}</ref> و كان والده، نوربيرتو، سواق حافلة <ref name="Compte 2018">{{استشهاد بخبر | authors = Compte Juan Manuel | date = 27 November 2017 | url = https://www.cronista.com/clase/dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html | title = Milei: 'La Argentina cree que Macri es liberal' | work = El Cronista | language = es | accessdate = 15 August 2023 | archivedate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814233724/https://www.cronista.com/clase/dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/leamos/2023/07/23/un-padre-violento-una-mision-encomendada-por-dios-y-una-traicion-a-los-suyos-el-fenomeno-milei-por-dentro | title = Un padre violento, una 'misión encomendada por Dios' y una traición a los suyos: el fenómeno Milei por dentro | date = 22 July 2023 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230825203826/https://www.infobae.com/leamos/2023/07/23/un-padre-violento-una-mision-encomendada-por-dios-y-una-traicion-a-los-suyos-el-fenomeno-milei-por-dentro/ | archivedate = 25 August 2023 | accessdate = 25 August 2023 | authors = Salomé René }}</ref> اللى بقا بعدين رجل أعمال ناجح .<ref>{{استشهاد بخبر | title = Norberto Milei: The unknown story of the President's father {{!}} Buenos Aires Times | url = https://www.batimes.com.ar/news/opinion-and-analysis/norberto-milei-the-unknown-story-of-the-presidents-father.phtml | work = www.batimes.com.ar }}</ref> ابوه من أصل إيطالى ، والدته من أصل كرواتى . إنهم مرتبطون بمقدم البرامج التلفزيونية الاوروغويانى {{Link|Rodrigo Lussich|es}} ، اللى قالوا إن أجدادهم هاجروا من كرواتيا للأرجنتين.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/rodrigo-lussich-sorprendio-a-todos-y-revelo-el-lazo-familiar-que-lo-une-con-javier-milei-nid20112023/ | title = Rodrigo Lussich reveló qué lazo familiar lo une a Javier Milei y sorprendió a todos | date = 22 November 2023 | website = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231130222226/https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/rodrigo-lussich-sorprendio-a-todos-y-revelo-el-lazo-familiar-que-lo-une-con-javier-milei-nid20112023/ | archivedate = 30 November 2023 | accessdate = 3 December 2023 }}</ref> وبالإضافة لذلك، كشف ميلاى سنة 2024 أن جده، اللى كان له تأثير كبير فى حياته، اكتشف أنه يهودى من ناحية الأم. كان جده لأمه [[حاخام]]ًا قبل وفاته بفتره قصيره .<ref>{{استشهاد بخبر | date = 11 April 2024 | title = Milei reveals family Jewish link as he visits US for meeting with Musk | url = https://www.batimes.com.ar/news/argentina/milei-reveals-family-jewish-link-as-he-visits-us-for-meeting-with-musk.phtml | work = Buenos Aires Times | accessdate = 11 April 2024 }}</ref> وبحسب ما ذكره ميلاى، والداه ضربوه و إهانوه لفظى، و ده جعله لا بيتكلم إليهما لمدة عقد من الزمان؛ <ref name="Criales 2023" /> و كان يعتبرهم ميتين.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/protagonistas/la-insolita-vida-privada-y-familiar-de-milei-el-economista-mas-polemico.phtml | title = La insólita vida privada y familiar de Milei, el economista más polémico | date = 7 July 2018 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200317121113/https://www.perfil.com/noticias/protagonistas/la-insolita-vida-privada-y-familiar-de-milei-el-economista-mas-polemico.phtml | archivedate = 17 March 2020 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref> كان يحظى بدعم جدته لأمه و أخته الصغرى كارينا ، <ref name="Il Post 2023" /> اللى كانت تربطه بيها علاقة وثيقة <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.emol.com/noticias/Internacional/2023/08/14/1104093/perfil-karina-milei-argentina.html | title = Karina Milei, la estratega detrás del candidato que rompió con los pronósticos en Argentina | date = 14 August 2023 | website = Emol | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230820080951/https://www.emol.com/noticias/Internacional/2023/08/14/1104093/perfil-karina-milei-argentina.html | archivedate = 20 August 2023 | accessdate = 20 August 2023 }}</ref> اللى بتتسما "الرئيسة".<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-el-candidato-mistico-obsesionado-con-el-dolar-nid07082023/ | title = Quién es Javier Milei {{!}} El candidato místico obsesionado con el dólar | date = 16 November 2023 | website = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231211225207/https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-el-candidato-mistico-obsesionado-con-el-dolar-nid07082023/ | archivedate = 11 December 2023 | accessdate = 11 December 2023 | authors = Alconada Mon Hugo }}</ref> خاڤيير ميلاى دخل المدارس الكاثوليكية ، <ref name="Il Post 2023"/> بما فيها مدرسة كاردينال كوبيلو الثانوية.<ref name="Viriglio 2023"/> فى المدرسة، أُطلق عليه لقب " ''المجنون'' " بسبب انفعالاته وخطابه العدوانى.<ref name="Il Post 2023" /> فى أواخر فترة المراهقة و بداية مرحلة البلوغ، غنى ميلاى فى فرقة الغلاف إيفرست، اللى كانت تلعب فى الغالب أغانى [[رولينج ستونز]] . كما لعب [[حارس مرمى (كوره قدم)|كحارس مرمى]] لفريق [[تشاكاريتا جيونيورز|تشاكاريتا جونيورز]] لكرة القدم لحد سنة 1989، <ref name="Compte 2018"/><ref>{{مرجع ويب | url = https://aquichacarita.wordpress.com/2017/01/15/curiosidadesun-gran-economista-fue-arquero-de-chaca-en-la-decada-del-80javier-milei | title = Curiosidades: un gran economista fue arquero de Chaca en la década del 80: Javier Milei | date = 15 January 2017 | website = Aqui Chacarita | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200807050518/https://aquichacarita.wordpress.com/2017/01/15/curiosidadesun-gran-economista-fue-arquero-de-chaca-en-la-decada-del-80javier-milei | archivedate = 7 August 2020 | accessdate = 18 February 2018 }}</ref> لما عانت الأرجنتين من التضخم المفرط ، والتزم بمهنة فى مجال الاقتصاد.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/protagonistas/la-insolita-vida-privada-y-familiar-de-milei-el-economista-mas-polemico.phtml | title = La insólita vida privada y familiar de Milei, el economista más polémico | date = 7 July 2018 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230501193953/https://www.perfil.com/noticias/amp/protagonistas/la-insolita-vida-privada-y-familiar-de-milei-el-economista-mas-polemico.phtml | archivedate = 1 May 2023 | accessdate = 17 August 2023 }}</ref> أدى انهيار سعر الصرف فى الأرجنتين لاهتمام ميلاى بالاقتصاد خلال أوائل التمانينات.<ref name="Viriglio 2023"/><ref name="Compte 2018"/> درس ميلاى الاقتصاد التمهيدى وقانون العرض والطلب ، اللى اعتقد أنه يبدو متعارض مع التضخم المفرط المستمر؛ وقال إنه رأى أشخاص بيرمو "بنفسهم فوق البضائع" فى واحد من المحلات الكبرى وبدأ فى دراسة الاقتصاد بمزيد من التفصيل لفهمه.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ole.com.ar/fuera-de-juego/javier-milei-mirtha-legrand-arquero-chacarita-futbol_0_qylEjqODWA.html | title = Javier Milei contó el motivo por el cual se retiró del fútbol | date = 8 October 2023 | publisher = Ole | language = Spanish | trans_title = Javier Milei explained the reason why he retired from football | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231009113930/https://www.ole.com.ar/fuera-de-juego/javier-milei-mirtha-legrand-arquero-chacarita-futbol_0_qylEjqODWA.html | archivedate = 9 October 2023 | accessdate = 6 October 2023 | authors = }}</ref> حصل ميلاى على درجة فى الاقتصاد ( ''[[الليسانس|ليسانس]]'' ) من جامعة بيلجرانو الخاصة و درجتى ماجستير من {{Link|Instituto de Desarrollo Económico y Social|es|Instituto de Desarrollo Económico y Social}} و جامعة توركواتو دى تيلا الخاصة .<ref name="Viriglio 2023" /> == مهنة الاقتصاد == ميلاى من اكتر من 20 سنه ،  كان أستاذًا للاقتصاد الكلى، اقتصاديات النمو، والاقتصاد الجزئى، والرياضيات للاقتصاديين.<ref name="Viriglio 2023"/> متخصص فى النمو الاقتصادى و درس كتير من المواد الاقتصادية فى الجامعات الأرجنتينية والخارج. كتب اكتر من 50 ورقة أكاديمية بحلول سنة 2016.<ref name="WEF 2016">{{مرجع ويب | url = https://www.weforum.org/people/javier-gerardo-milei | title = Javier Gerardo Milei | date = 2016 | publisher = World Economic Forum | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160503110411/https://www.weforum.org/people/javier-gerardo-milei | archivedate = 3 May 2016 | accessdate = 19 January 2024 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | title = ¿Quién es Javier Milei? | url = https://www.agesor.com.uy/noticia.php?id=37563 | date = 17 December 2018 | accessdate = 2 September 2023 | work = Agesor | language = es | archivedate = 2 September 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230902163204/https://www.agesor.com.uy/noticia.php?id=37563 }}</ref> بحلول سنة 2016، كان كبير الاقتصاديين فى شركة ماكسيما AFJP، هيا شركة معاشات تقاعدية خاصة؛ و رئيس اقتصادى فى شركة إستوديو برودا، هيا شركة استشارات مالية؛ و رئيس اقتصادى فى شركة كوربوراسيون امريكا؛ ومستشار حكومى فى المركز الدولى لتسوية منازعات الاستثمار .<ref name="WEF 2016" /> و كان كمان خبير اقتصادى كبير فى [[اتش اس بى سى|بنك HSBC]] الأرجنتين.<ref name="WEF 2016" /> مسك منصب كبير الاقتصاديين فى كتير من الهيئات الحكومية العامة الوطنية والدولية.<ref name="Viriglio 2023" /> من سنة 2012، اتولا ميلاى قيادة قسم الدراسات الاقتصادية فى مؤسسة أكوردار، هيا مؤسسة فكرية وطنية.<ref name="WEF 2016" /> و هو كمان عضو فى مجموعة العشرين و عضو فى مجموعة السياسة الاقتصادية فى اوضه التجارة الدولية ومستشار لمجموعة [[مجموعة العشرين|العشرين]] . لمدة 15 عاما،  اشتغل فى شركة خاصة Corporación América كخبير اقتصادى ومستشار مالى لإدواردو يورنيكيان .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lanacion.com.ar/economia/milei-ante-el-circulo-rojo-se-reencontro-con-su-exjefe-y-desperto-risas-pero-no-confianza-en-su-plan-nid29062023 | title = Milei ante el círculo rojo: se reencontró con su exjefe y despertó risas, pero no confianza en su plan | date = 30 June 2023 | website = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230724051250/https://www.lanacion.com.ar/economia/milei-ante-el-circulo-rojo-se-reencontro-con-su-exjefe-y-desperto-risas-pero-no-confianza-en-su-plan-nid29062023/ | archivedate = 24 July 2023 | accessdate = 24 July 2023 }}</ref> ميلاى مؤلف كتب كتير ، بما فيها ''El Camino del Libertario'' .<ref name="Chavez 2022">{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/reportajes/2022/03/04/javier-milei-presento-el-camino-del-libertario-y-aseguro-es-el-libro-de-un-candidato-a-presidente | title = Javier Milei presentó 'El camino del libertario' y aseguró: 'Es el libro de un candidato a presidente' | date = 4 March 2022 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230816203339/https://www.infobae.com/reportajes/2022/03/04/javier-milei-presento-el-camino-del-libertario-y-aseguro-es-el-libro-de-un-candidato-a-presidente/ | archivedate = 16 August 2023 | accessdate = 16 August 2023 | authors = Chavez Facundo }}</ref> يتميز بحضوره البارز على شاشة التلفزيون، حيث أظهر تصنيف إيجيس سنة 2018 أنه اكتر الاقتصاديين اللى تمت مقابلتهم على شاشة التلفزيون، هناك اشتغل 235 مقابلة و193347 ثانية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.expedientepolitico.com.ar/milei-encabeza-el-ranking-de-los-economistas-con-mas-seguros-al-aire | title = Milei encabeza el ranking de los economistas con más segundos al aire | date = 27 September 2018 | website = Expediente Político | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231120002233/https://www.expedientepolitico.com.ar/milei-encabeza-el-ranking-de-los-economistas-con-mas-seguros-al-aire/ | archivedate = 20 November 2023 | accessdate = 20 August 2023 }}</ref> كما استضاف ميلاى برنامجه الإذاعى الخاص، ''Demoliendo mitos'' ( ''هدم الأساطير'' )، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2018/11/18/javier-milei-exploto-por-los-proyectos-mas-raros-de-los-legisladores-y-el-video-se-volvio-viral | title = Javier Milei explotó por los proyectos más 'inútiles' de los legisladores y el video se volvió viral | date = 18 November 2018 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230425053307/https://www.infobae.com/politica/2018/11/18/javier-milei-exploto-por-los-proyectos-mas-raros-de-los-legisladores-y-el-video-se-volvio-viral/ | archivedate = 25 April 2023 | accessdate = 20 August 2023 }}</ref> اللى يتميز بظهور منتظم لشخصيات ليبرالية من اليمين واليسار ، بما فيها الخبير [[جوان بوتيستا البيردى|الاقتصادى]] ورجل الأعمال جوستافو لازارى، والمحامى بابلو توريس بارثى، وعالمة السياسة ماريا زالديفار. .<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.conexionabierta.com.ar/programas/demoliendo-mitos.html | title = Demoliendo mitos | date = 2017 | website = Radio Conexión Abierta | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230409222813/https://www.conexionabierta.com.ar/programas/demoliendo-mitos.html | archivedate = 9 April 2023 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://youtube.com/watch?v=XPHqzVFaDQw | title = 'Demoliendo mitos', de J.Milei con G.Lazzari, D.Giacomini, y N.Márquez – 09/02/18 | date = 9 February 2018 | website = Radio Conexión Abierta | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814104717/https://www.youtube.com/watch?v=XPHqzVFaDQw | archivedate = 14 August 2023 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref> == حياته السياسية المبكرة == === الشهرة === [[ملف:Javier_Milei_en_una_entrevista_de_TN.png|left|تصغير| ميلاى خلال مقابلة على ''Todo Noticias'' سنة 2019]] خلال العقد 1 القرن الواحد و عشرين، حقق ميلاى شهرة كبيرة وشهرة عامة فى المناقشات اللى ظهرت على البرامج التلفزيونية الأرجنتينية اللى اتسمت بالإهانات لمنافسيه، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2021/08/28/el-insulto-de-javier-milei-a-rodriguez-larreta-zurdo-de-mierda-te-puedo-aplastar | title = El insulto de Javier Milei a Rodríguez Larreta: 'Zurdo de mierda, te puedo aplastar' | date = 27 August 2021 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230426021739/https://www.infobae.com/politica/2021/08/28/el-insulto-de-javier-milei-a-rodriguez-larreta-zurdo-de-mierda-te-puedo-aplastar/ | archivedate = 26 April 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/politica/el-increible-ranking-de-insultos-de-javier-milei.phtml | title = El increíble ranking de insultos de Javier Milei | date = 17 January 2022 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230929145520/https://www.perfil.com/noticias/politica/el-increible-ranking-de-insultos-de-javier-milei.phtml | archivedate = 29 September 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Nicas Jack | date = 20 October 2023 | title = Javier Milei, a 'Mini-Trump,' Could Be Argentina's Next President | work = The New York Times | url = https://www.nytimes.com/2023/10/20/world/americas/javier-milei-argentina-election.html | accessdate = 28 November 2023 | issn = 1553-8095 | archivedate = 28 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231128043055/https://www.nytimes.com/2023/10/20/world/americas/javier-milei-argentina-election.html }}</ref> واللغة البذيئة، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.primerafuente.com.ar/noticias/75458/javier-milei-maltrato-periodista-conferencia-prensa-sos-burra | title = Javier Milei maltrató a una periodista en una conferencia de prensa: Sos una burra | date = 27 June 2018 | website = Primera Fuente | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230830192922/https://www.primerafuente.com.ar/noticias/75458/javier-milei-maltrato-periodista-conferencia-prensa-sos-burra | archivedate = 30 August 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.iprofesional.com/economia/308167-video-de-insultos-de-milei-contra-kulfas-y-guzman-les-dijo-pelotudo-e-inutil | title = Milei insultó a Kulfas en medio de una entrevista: '¡Para vos, pedazo de mierda!' | date = 27 January 2021 | website = iProfesional | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230425053313/https://www.iprofesional.com/economia/308167-video-de-insultos-de-milei-contra-kulfas-y-guzman-les-dijo-pelotudo-e-inutil | archivedate = 25 April 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref> والخطاب العدوانى عند التعبير عن أفكاره ومعتقداته ومناقشتها، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.letrap.com.ar/nota/2021-8-22-10-6-0-la-ciudad-de-la-furia-libertaria | title = La Ciudad de la furia libertaria | date = 22 August 2021 | website = LetraP | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230421225625/https://www.letrap.com.ar/nota/2021-8-22-10-6-0-la-ciudad-de-la-furia-libertaria | archivedate = 21 April 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://noticias.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-radiografia-del-peligroso-exito-de-la-antipolitica.phtml | title = Javier Milei y el peligroso éxito de la antipolítica | date = 5 September 2021 | website = Revista Noticias | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230815135944/https://noticias.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-radiografia-del-peligroso-exito-de-la-antipolitica.phtml | archivedate = 15 August 2023 | accessdate = 30 August 2023 | authors = González Juan Luis }}</ref> زى اللى دارت مع رئيس حكومة بوينس آيرس [[هوراسيو رودريجيز|هوراسيو رودريجيز لاريتا]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.clarin.com/politica/javier-milei-insulto-horacio-rodriguez-larreta-amenazo-zurdo-mierda-puedo-aplastar-_0_rLUZy3FZq.html | title = Javier Milei insultó a Horacio Rodríguez Larreta y lo amenazó: 'Zurdo de mierda, te puedo aplastar' | date = 27 August 2021 | website = Clarín | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230425053311/https://www.clarin.com/politica/javier-milei-insulto-horacio-rodriguez-larreta-amenazo-zurdo-mierda-puedo-aplastar-_0_rLUZy3FZq.html | archivedate = 25 April 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.clarin.com/politica/javier-milei-cruzo-periodista-acusan-maltrato-agresiones-_0_Y0DDR04KDU.html | title = Javier Milei se cruzó con una periodista y lo acusan de 'maltrato y agresiones' | date = 22 March 2023 | website = Clarín | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230401015205/https://www.clarin.com/politica/javier-milei-cruzo-periodista-acusan-maltrato-agresiones-_0_Y0DDR04KDU.html | archivedate = 1 April 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref> وده دفع كتير من المعلقين لوصفه بأنه معادى للسياسة أو مخرب.<ref name="BBC News Mundo 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.bbc.com/mundo/articles/c7202q20g27o | title = Quién es Javier Milei y cuáles son las radicales propuestas con las que ganó las primarias en Argentina | date = 14 August 2023 | website = BBC News Mundo | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230829153736/https://www.bbc.com/mundo/articles/c7202q20g27o | archivedate = 29 August 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref> شارك [[تيد كروز]] ، عضو مجلس الشيوخ الأمريكى، مقابلة بين فيفيانا كانوسا وميلاى على تويتر، واقترح مازح دعوته لمناظرات الحزب الجمهورى الرئاسية سنة 2024.<ref name="Infobae 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2023/08/19/un-lider-republicano-de-eeuu-menciono-a-javier-milei-y-pidio-que-se-lo-incluya-en-el-debate-presidencial-de-su-partido | title = Un líder republicano de EEUU mencionó a Javier Milei y pidió que se lo incluya en el debate presidencial de su partido | date = 19 August 2023 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230830175625/https://www.infobae.com/politica/2023/08/19/un-lider-republicano-de-eeuu-menciono-a-javier-milei-y-pidio-que-se-lo-incluya-en-el-debate-presidencial-de-su-partido/ | archivedate = 30 August 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref> فى فبراير 2017، اعتبر ميلاى [[دومينجو كاڤالو|دومينجو كافالو]] احسن وزير للاقتصاد فى الأرجنتين لأنه أنهى التضخم المفرط سنة 1989 وبدأ التعديلات فى الدولة. ألقى باللوم فى أزمة سنة 2001 على أخطاء وزراء الاقتصاد السابقين اللى لم يتمكن كافالو من تعديلها فى الوقت المناسب.<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Del Rio José | date = 2 February 2017 | title = Javier Milei: 'Quien más ha hecho por la economía argentina fue Cavallo' | language = es | work = La Nación | url = https://www.lanacion.com.ar/economia/javier-milei-quien-mas-ha-hecho-por-la-economia-argentina-fue-cavallo-nid1981193 | accessdate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210211050556/https://www.lanacion.com.ar/economia/javier-milei-quien-mas-ha-hecho-por-la-economia-argentina-fue-cavallo-nid1981193 | archivedate = 11 February 2021 }}</ref> فى نوفمبر 2017، أثار ضجة لما أعلن أن "المنتج الرئيسى للاقتصاديين فى الأرجنتين هو مركز التلقين الماركسي"، فى إشارة لكلية العلوم الاقتصادية بجامعة بوينس آيرس ،و ده اتسبب فى ما أسماه "الانتشار الواسع النطاق للوحوش الكينزية ".<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cronista.com//dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html | title = Milei, entre la solidez técnica y la aspereza de un exarquero de Chacarita | date = 27 November 2017 | website = Cronista | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230505024834/https://www.cronista.com//dixit/Milei-La-Argentina-cree-que-Macri-es-liberal-20171127-0001.html | archivedate = 5 May 2023 | accessdate = 14 August 2023 | authors = Compte Juan Manuel }}</ref> فى 26 يونيه 2018، وصف الصحفية تيريزيتا فرياس بأنها " ''حمار'' " (حرفى "حمار"، وتعنى "جاهل" أو "غير متعلم" فى العامية الأرجنتينية) بعد ما انتقدت آرائه الأيديولوجية باعتبارها شمولية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.clarin.com/espectaculos/fama/escandalo-salta-economista-javier-milei-maltrato-llamo-burra-periodista_0_BylaYFffm.html | title = Escándalo en Salta: el economista Javier Milei maltrató y llamó 'burra' a una periodista | date = 28 June 2018 | website = Clarín | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230327021033/https://www.clarin.com/espectaculos/fama/escandalo-salta-economista-javier-milei-maltrato-llamo-burra-periodista_0_BylaYFffm.html | archivedate = 27 March 2023 | accessdate = 14 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/sociedad/2018/06/28/el-economista-javier-milei-maltrato-a-una-periodista-en-salta-sos-una-burra | title = El economista Javier Milei maltrató a una periodista en Salta: 'Sos una burra' | date = 28 June 2018 | website = infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230327021053/https://www.infobae.com/sociedad/2018/06/28/el-economista-javier-milei-maltrato-a-una-periodista-en-salta-sos-una-burra/ | archivedate = 27 March 2023 | accessdate = 14 August 2023 }}</ref> و بعد رفضه الاعتذار، اتُهم ميلاى بممارسة العنف ضد الست، و أمرت محكمة محلية بإجراء فحص نفسى له. منعه قاضى العيله والجنس كارميلو باز من المشاركة فى التجمعات العامة كعضو فى لجنة تحكيم أو محاضر جوه حدود مدينة ميتان ، تحت تهديد الإجراءات القانونية.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 11 July 2018 | title = Violencia de género: Milei se presentó hoy en Metán junto al abogado Marcelo Arancibia | work = El Tribuno | url = https://www.eltribuno.com/salta/nota/2018-7-11-10-16-0-violencia-de-genero-milei-se-presento-hoy-en-metan-junto-al-abogado-marcelo-arancibia | accessdate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230327021033/https://www.eltribuno.com/salta/nota/2018-7-11-10-16-0-violencia-de-genero-milei-se-presento-hoy-en-metan-junto-al-abogado-marcelo-arancibia | archivedate = 27 March 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/sociedad/ordenan-una-pericia-psicologica-para-el-economista-javier-milei.phtml | title = Ordenan una pericia psicológica para el economista Javier Milei | date = 12 July 2018 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230327021038/https://www.perfil.com/noticias/sociedad/ordenan-una-pericia-psicologica-para-el-economista-javier-milei.phtml | archivedate = 27 March 2023 | accessdate = 14 August 2023 }}</ref> سنة 2018، ظهر لأول مرة كممثل فى مسرحيته ''El consultorio de Milei'' مع كلاوديو ريكو ودييجو سوكاليسكا. سنة 2019، سماه ''موقع نوتيسياس'' لقب واحد من اكتر الأشخاص تأثير فى الأرجنتين. سنة 2020، بتحصل لصالح الاحتجاجات ضد حكومة [[البرتو فرنانديز (محامى)|ألبرتو فرنانديز]] .<ref name="Viriglio 2023" /> === الحملة التشريعية 2021 === ميلاى من سنة 2020 لسنة 2021، كان عضو حزب أفانزا ليبيرتاد (التقدم والحرية)، و هو حزب سياسى أسسه [[خوسيه لويس اسپيرت|خوسيه لويس إسبيرت]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.clarin.com/politica/jose-luis-espert-javier-milei-presentaron-listas-candidatos-separadas-sorpresas_0_em9KxhoHR.html | title = José Luis Espert y Javier Milei presentaron listas de candidatos separadas y con sorpresas | date = 24 July 2023 | website = Clarín | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230421045754/https://www.clarin.com/politica/jose-luis-espert-javier-milei-presentaron-listas-candidatos-separadas-sorpresas_0_em9KxhoHR.html | archivedate = 21 April 2023 | accessdate = 1 December 2023 }}</ref> خلال حملته الانتخابية لمجلس النواب الأرجنتينى ، ركز على أحياء بوينس آيرس، تجول و اتكلم مع الناس العاديين.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.pressreader.com/argentina/perfil-sabado/20210821/281668258057324 | title = Milei llega a Belgrano con su mensaje "antipolítica" | date = 21 August 2021 | publisher = Perfil | language = Spanish | trans_title = Milei arrives to Belgrano with his "apolitical" message | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231022124732/https://www.pressreader.com/argentina/perfil-sabado/20210821/281668258057324 | archivedate = 22 October 2023 | accessdate = 17 October 2023 | authors = }}</ref> و تعهد بعدم دعم أى زيادات ضريبية أو ضرائب جديدة.<ref name="IP Noticias 2021">{{مرجع ويب | url = https://www.ip.digital/nota/9554-javier-milei-antes-de-subir-los-impuestos-me-corto-un-brazo | title = Javier Milei: 'Antes de subir los impuestos me corto un brazo' | date = 21 July 2021 | website = IP Noticias | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210722030450/https://www.ip.digital/nota/9554-javier-milei-antes-de-subir-los-impuestos-me-corto-un-brazo | archivedate = 22 July 2021 | accessdate = 21 July 2021 }}</ref> و ترشح تحت شعار "لم آتِ لهنا لقيادة الحملان، لكن لإيقاظ الأسود"، مندداً بما رآه طبقة سياسية، <ref>{{مرجع ويب | url = https://milenio.com/internacional/latinoamerica/javier-milei-libertario-desafia-establishment-argentina | title = Javier Milei, el libertario radical 'outsider' que desafiará a la 'casta política' en Argentina | date = 14 November 2021 | website = Milenio | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210914235852/https://milenio.com/internacional/latinoamerica/javier-milei-libertario-desafia-establishment-argentina | archivedate = 14 September 2021 | accessdate = 25 April 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.elperiodicodearagon.com/internacional/2021/11/15/libertad-avanza-nuevo-partido-libertario-59560693.html | title = La libertad avanza: el nuevo partido libertario que ha entrado en el Congreso de Argentina | date = 15 November 2021 | website = El Periódico de Aragón | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220920170853/https://www.elperiodicodearagon.com/internacional/2021/11/15/libertad-avanza-nuevo-partido-libertario-59560693.html | archivedate = 20 September 2022 | accessdate = 9 February 2022 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | accessdate = 8 October 2022 | work = La Nación | date = 13 December 2021 | title = Javier Milei. Un fenómeno libertario con prédica antisistema | url = https://www.lanacion.com.ar/sociedad/javier-milei-un-fenomeno-libertario-con-predica-antisistema-nid13122021/ | archivedate = 20 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231120002230/https://www.lanacion.com.ar/sociedad/javier-milei-un-fenomeno-libertario-con-predica-antisistema-nid13122021/ }}</ref> قال إنها بتتكون من "سياسيين عديمى الفائدة وطفيليين لم يعملوا قط".<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.lemonde.fr/international/article/2021/10/13/javier-milei-l-ultraliberal-qui-joue-les-trublions-de-la-politique-argentine_6098156_3210.html | title = Javier Milei, l'ultralibéral qui joue les trublions de la politique argentine | work = Le Monde | language = fr | date = 13 October 2021 | accessdate = 20 August 2023 | archivedate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814223451/https://www.lemonde.fr/international/article/2021/10/13/javier-milei-l-ultraliberal-qui-joue-les-trublions-de-la-politique-argentine_6098156_3210.html }}</ref> أطلق على السياسيين لقب "الجرذان" وقال إنهم بيشكلو "طبقة طفيلية" لا تفكر إلا فى الثراء.<ref name="Molina 2023" /> استخدم عبارات زى "أنا هنا لطرد دول المجرمين" <ref name="Il Post 2023" /><ref name="Alonso 2023" /> و كان يحظى بدعم الشباب بشكل خاص؛ <ref>{{مرجع ويب | url = https://theloop.ecpr.eu/argentina-turns-to-the-populist-far-right | title = Right-wing populism reaches Argentina | date = 4 September 2023 | website = The Loop | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230906145223/https://theloop.ecpr.eu/argentina-turns-to-the-populist-far-right/ | archivedate = 6 September 2023 | accessdate = 6 September 2023 | authors = Banerjee Somsubhra | authors2 = Iglesias Seifert Demian }}</ref> كما روّج لآرائه السياسية على التلفزيون والراديو [[يوتيوب|ويوتيوب]] .<ref name="Viriglio 2023" /> و ذلك، ميلاى تصالح مع والديه.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/periodismopuro/javier-milei-mis-padres-son-tan-liberales-como-yo.phtml | title = Javier Milei: 'Mis padres son tan liberales como yo' | date = 18 September 2021 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210920055345/https://www.perfil.com/noticias/periodismopuro/javier-milei-mis-padres-son-tan-liberales-como-yo.phtml | archivedate = 20 September 2021 | accessdate = 28 October 2022 }}</ref> فى يوليه 2021، أسس تحالف لا ليبرتاد أفانزا (الحرية تتقدم)، <ref>{{استشهاد بخبر | date = 15 July 2021 | title = "La Libertad Avanza", la coalición de Milei para competir en la Ciudad | work = Noticias Urbanas | url = https://www.noticiasurbanas.com.ar/noticias/la-libertad-avanza-la-coalicion-de-milei-para-competir-en-la-ciudad | accessdate = 21 November 2021 | language = es | archivedate = 28 September 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210928011629/https://www.noticiasurbanas.com.ar/noticias/la-libertad-avanza-la-coalicion-de-milei-para-competir-en-la-ciudad/ }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://consejo.org.ar/noticias/2021/ciclo-candidatos-diputados-milei | title = Javier Milei dialogó sobre los proyectos de La Libertad Avanza | date = 11 November 2021 | website = Consejo.org.ar | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20221001191803/https://consejo.org.ar/noticias/2021/ciclo-candidatos-diputados-milei | archivedate = 1 October 2022 | accessdate = 20 May 2022 }}</ref> اللى اخد المركز التالت فى الانتخابات التمهيدية بنسبة 13.66 % من الأصوات والتالت فى الانتخابات التشريعية الأرجنتينية سنة 2021 بنسبة 17 %، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lavoz.com.ar/politica/elecciones-2021-javier-milei-con-la-libertad-avanza-se-consolido-como-la-tercera-fuerza-en-capital-federal | title = Elecciones 2021: Javier Milei con La Libertad Avanza se consolidó como la tercera fuerza en Capital Federal | date = 15 November 2021 | website = La Voz del Interior | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211115005919/https://www.lavoz.com.ar/politica/elecciones-2021-javier-milei-con-la-libertad-avanza-se-consolido-como-la-tercera-fuerza-en-capital-federal | archivedate = 15 November 2021 | accessdate = 20 May 2022 }}</ref> ودخل التحالف [[اقصى اليمين|اليمينى المتطرف]] الكونجرس الأرجنتينى .<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Centenera Mar | date = 15 November 2021 | title = La ultraderecha entra en el Congreso de Argentina | url = https://elpais.com/internacional/2021-11-15/la-ultraderecha-entra-en-el-congreso-argentino.html | accessdate = 25 April 2023 | work = El País | language = es | archivedate = 20 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231120002230/https://elpais.com/internacional/2021-11-15/la-ultraderecha-entra-en-el-congreso-argentino.html }}</ref><ref name="El Diario 2021">{{مرجع ويب | url = https://www.eldiarioar.com/mundo/ultraderecha-arma-nuevas-alianzas-crecer-america-latina_130_8493638.html | title = La ultraderecha arma nuevas alianzas para crecer en América Latina | date = 16 November 2021 | website = elDiarioAR.com | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211116103710/https://www.eldiarioar.com/mundo/ultraderecha-arma-nuevas-alianzas-crecer-america-latina_130_8493638.html | archivedate = 16 November 2021 | accessdate = 17 August 2023 | authors = Castrillón Mayra Castillo | authors2 = Amancio Nelly Luna | last3 = De Masi | first3 = Victoria | last4 = Scofield | first4 = Laura | last5 = Correia y Rute Pina | first5 = Mariama | last6 = Velázquez | first6 = Kennia | last7 = Arbeláez | first7 = Natalia | last8 = Echeverry y Elisa | first8 = María José }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Centenera Mar | date = 21 November 2021 | title = La ultraderecha irrumpe en Argentina aupada por los más jóvenes | url = https://elpais.com/internacional/2021-11-21/la-ultraderecha-irrumpe-en-argentina-aupada-por-los-mas-jovenes.html | work = El País | language = es | accessdate = 17 August 2023 | archivedate = 20 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231120002240/https://elpais.com/internacional/2021-11-21/la-ultraderecha-irrumpe-en-argentina-aupada-por-los-mas-jovenes.html }}</ref> و حققوا احسن أداء فى [[كوردوبا (ارجنتين)|كوردوبا]] و سانتا فى ، تانى وتالت اكتر المناطق اكتظاظا بالسكان فى البلاد. حققوا أداء كويس فى معاقل البيرونيين فى شمال توكومان ، وسالتا ، ولا ريوخا ، و سان خوان ، [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|وسانتا كروز]] فى پاتاجونيا، اللى تعتبر مهد الكيرشنرية .<ref name="Viriglio 2023"/> == النيابة الوطنية == ميلاى عند توليه منصبه نائبا، أوفى ب واحد من وعود حملته الانتخابية بالتبرع براتبه لشخص عشوائى كل شهر، بهدف "إعادة الأموال للمواطنين". ووصف ده السحب الشهرى، المفتوح لأى شخص، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.france24.com/es/am%C3%A9rica-latina/20220114-javier-milei-sorteo-sueldo-diputado-argentina | title = Polémica en Argentina: el diputado ultraconservador Milei sortea públicamente su sueldo | date = 14 January 2022 | website = France 24 | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220114003616/https://www.france24.com/es/am%C3%A9rica-latina/20220114-javier-milei-sorteo-sueldo-diputado-argentina | archivedate = 14 January 2022 | accessdate = 28 April 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | title = Javier Milei volvió a sortear su sueldo: cuál es la cifra y cómo anotarse | url = https://www.ambito.com/politica/javier-milei/volvio-sortear-su-sueldo-cual-es-la-cifra-y-como-anotarse-n5648938 | accessdate = 24 July 2023 | work = Ámbito Financiero | language = es | date = 11 February 2023 | archivedate = 12 February 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230212074054/https://www.ambito.com/politica/javier-milei/volvio-sortear-su-sueldo-cual-es-la-cifra-y-como-anotarse-n5648938 }}</ref> بأنه وسيلة للتخلصو ده اعتبره أموال قذرة، قائل: "الدولة منظمة إجرامية تمول نفسها بالضرائب المفروضة على الناس بالقوة. احنا نعيد الأموال اللى سرقتها الطبقة السياسية".<ref name="Il Post 2023" /> و منح السحب الشهرى على راتبه اكتر من سبعة ملايين بيزو من انتخابه البرلمانى.<ref name="Nunes 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.iprofesional.com/politica/387178-javier-milei-cual-fue-su-desempeno-como-diputado-nacional | title = Javier Milei y su rol en el Congreso: el desempeño del diputado desde que asumió | date = 18 August 2023 | website = iProfesional | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230902000315/https://www.iprofesional.com/politica/387178-javier-milei-cual-fue-su-desempeno-como-diputado-nacional | archivedate = 2 September 2023 | accessdate = 1 September 2023 | authors = Nunes Sofía }}</ref> بصفته نائب وطنى، كان ميلاى حاضر فى المجلس بنسبة 52 % من الوقت من ابريل 2023.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.telam.com.ar/notas/202304/626166-diputados-milei-ausencias-denuncia.html | title = Milei en el Congreso: 48% de inasistencia a las votaciones | date = 20 April 2023 | website = Télam | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230902002342/https://www.telam.com.ar/notas/202304/626166-diputados-milei-ausencias-denuncia.html | archivedate = 2 September 2023 | accessdate = 2 September 2023 }}</ref> من اغسطس 2023، لم يقترح أى قوانين أو ينضم لأى لجان برلمانية.<ref name="Nunes 2023" /><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-falto-a-una-sola-sesion-desde-que-es-diputado-pero-se-ausento-de-la-mitad-de-las-votaciones.phtml | title = Milei se ausentó en la mitad de las votaciones en el Congreso, no integra comisiones, ni presentó proyectos | date = 12 July 2022 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230902002343/https://www.perfil.com/noticias/politica/javier-milei-falto-a-una-sola-sesion-desde-que-es-diputado-pero-se-ausento-de-la-mitad-de-las-votaciones.phtml | archivedate = 2 September 2023 | accessdate = 2 September 2023 }}</ref> و اتعرضت واحده من حالات غيابه لانتقادات خاصة على ايد المعارضة من حركة "الجمعية علشان التغيير" لأنها سمحت للحكومة الوطنية برفع الضرائب على تذاكر الطيارات بتصويت واحد.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/politica/fuertes-criticas-a-milei-por-su-ausencia-en-la-votacion-de-la-creacion-de-un-nuevo-impuesto.phtml | title = Fuertes críticas a Milei por su ausencia en la votación de un nuevo impuesto | date = 26 October 2022 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230902002344/https://www.perfil.com/noticias/politica/fuertes-criticas-a-milei-por-su-ausencia-en-la-votacion-de-la-creacion-de-un-nuevo-impuesto.phtml | archivedate = 2 September 2023 | accessdate = 2 September 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-oficialismo-aprobo-el-impuesto-a-los-pasajes-de-avion-por-un-solo-voto-y-jxc-apunto-contra-milei-porque-estuvo-ausente | title = 'La tasa Milei': el oficialismo aprobó el Impuesto a los pasajes de avión por un voto y JxC apuntó contra el libertario | date = 26 October 2022 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230902002343/https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-oficialismo-aprobo-el-impuesto-a-los-pasajes-de-avion-por-un-solo-voto-y-jxc-apunto-contra-milei-porque-estuvo-ausente/ | archivedate = 2 September 2023 | accessdate = 2 September 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-bloque-de-javier-milei-explico-por-que-se-ausento-de-la-votacion-que-definio-aplicar-un-nuevo-impuesto-a-los-pasajes-aereos | title = El bloque de Javier Milei explicó por qué se ausentó de la votación que definió aplicar un nuevo impuesto a los pasajes aéreos | date = 26 October 2022 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230902002342/https://www.infobae.com/politica/2022/10/26/el-bloque-de-javier-milei-explico-por-que-se-ausento-de-la-votacion-que-definio-aplicar-un-nuevo-impuesto-a-los-pasajes-aereos/ | archivedate = 2 September 2023 | accessdate = 2 September 2023 }}</ref> فى يوليه 2023، واجه ميلاى تحقيق بخصوص بيع ترشيحات مزعومة جوه حزب لا ليبرتاد أفانزا.<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Centenera Mar | title = Javier Milei, Argentina's far-right populist, accused of engaging in the sale of candidacies | url = https://english.elpais.com/international/2023-07-08/javier-milei-argentinas-far-right-populist-accused-of-engaging-in-the-sale-of-candidacies.html | accessdate = 8 July 2023 | work = El País English | date = 8 July 2023 | archivedate = 8 July 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230708184348/https://english.elpais.com/international/2023-07-08/javier-milei-argentinas-far-right-populist-accused-of-engaging-in-the-sale-of-candidacies.html }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://derechadiario.com.ar/argentina/desmintieron-el-pago-de-candidaturas-120-candidatos-liberales-se-presentaron-en-la-justicia-para-defender-a-milei | title = Desmintieron el pago de candidaturas: 120 candidatos liberales se presentaron en la Justicia para defender a Milei | date = 12 July 2023 | website = La Derecha Diario | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230724053756/https://derechadiario.com.ar/argentina/desmintieron-el-pago-de-candidaturas-120-candidatos-liberales-se-presentaron-en-la-justicia-para-defender-a-milei | archivedate = 24 July 2023 | accessdate = 24 July 2023 }}</ref> وقال رجل الأعمال [[حزقيال كارلوس بلامبيرج|خوان كارلوس بلومبرج]] إن الائتلاف "حول السياسة لتجارة"، و هو ما دفع ميلاى لنفى وجود مرشحين مدفوعى الأجر. واتهم ميلاى كمان بتلقى التمويل والدعم من البيرونية . وقال الصحفى خوان لويس جونزاليس إن ميلاى "سمح لنفسه بالحصول على تمويل من الحكومات الإقليمية، و اخد مساعدات تكنولوجيا ولوجستية ومالية من البيرونية اللى يدعى محاربتها، وهدد كان عايز فتح فمه".<ref name="iProfesional 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.iprofesional.com/economia/384634-su-perro-muerto-y-la-mision-de-dios-los-secretos-de-milei | title = Su perro muerto, esoterismo y la 'misión' de Dios: los secretos de Javier Milei | date = 6 July 2023 | website = iProfesional | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230822143731/https://www.iprofesional.com/economia/384634-su-perro-muerto-y-la-mision-de-dios-los-secretos-de-milei | archivedate = 22 August 2023 | accessdate = 25 August 2023 }}</ref> ولم تقدم تصريحات المدعى العام راميرو جونزاليس أى بيانات ملموسة بخصوص الاتهامات. وبينما كان التحقيق لسه مستمر من يوليه 2023، رفضه ميلاى باعتباره عملية سياسية لتشويه سمعته <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/columnistas/puede-conan-gobernar-la-argentina-por-gustavo-gonzalez.phtml | title = ¿Puede Conan gobernar la Argentina? | date = 20 August 2023 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230824174102/https://www.perfil.com/noticias/columnistas/puede-conan-gobernar-la-argentina-por-gustavo-gonzalez.phtml | archivedate = 24 August 2023 | accessdate = 25 August 2023 | authors = González Gustavo }}</ref> وطالب بالتحقيق مع راميرو جونزاليس، متهم إياه بإلحاق الضرر بصورته.<ref>{{مرجع ويب | url = https://tn.com.ar/politica/2023/07/15/la-justicia-todavia-no-encontro-pruebas-sobre-la-venta-de-candidaturas-de-milei-y-llamo-a-mas-testigos | title = La Justicia no encontró pruebas sobre la venta de candidaturas de Milei y analiza llamar a más testigos | date = 15 July 2023 | website = Todo Noticias | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230715184433/https://tn.com.ar/politica/2023/07/15/la-justicia-todavia-no-encontro-pruebas-sobre-la-venta-de-candidaturas-de-milei-y-llamo-a-mas-testigos | archivedate = 15 July 2023 | accessdate = 24 July 2023 }}</ref> [[ملف:Javier Milei y Alberto Fernández1.jpg|تصغير]] == الرئاسة (2023-حتى دلوقتى ) == === تنصيب === ميلاى اتولا منصبه كرئيس فى 10 ديسمبر 2023. الافتقار لالدعم فى الكونجرس، <ref>{{مرجع ويب | url = https://carnegieendowment.org/2023/11/16/odds-are-stacked-against-argentina-s-next-president-pub-91035 | title = The Odds Are Stacked Against Argentina's Next President | date = 16 November 2023 | publisher = Carnegie Endowment for International Peace | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240127211008/https://carnegieendowment.org/2023/11/16/odds-are-stacked-against-argentina-s-next-president-pub-91035 | archivedate = 27 January 2024 | accessdate = 28 November 2023 | authors = Stuenkel Oliver }}</ref> أشار المراقبون لمعدل تضخم بنسبة 200%، <ref>{{استشهاد بخبر | authors = Grimberg Candelaria | authors2 = Misculin Nicolás | date = 10 December 2023 | url = https://www.reuters.com/world/americas/argentine-libertarian-milei-take-presidency-with-economic-crisis-focus-2023-12-10/ | title = Argentine President Milei warns economic shock unavoidable in maiden speech | work = Reuters | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231210182936/https://www.reuters.com/world/americas/argentine-libertarian-milei-take-presidency-with-economic-crisis-focus-2023-12-10/ | archivedate = 10 December 2023 | accessdate = 10 December 2023 }}</ref> وارتفاع معدلات الفقر، واستقطاب السكان كتحديات لرئاسته.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.npr.org/2023/11/20/1214109123/radical-libertarian-populist-javier-milei-was-elected-president-of-argentina | title = Radical libertarian populist Javier Milei was elected president of Argentina | date = 20 November 2023 | website = NPR | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015257/https://www.npr.org/2023/11/20/1214109123/radical-libertarian-populist-javier-milei-was-elected-president-of-argentina | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Kahn Carrie | authors2 = Martin Michel }}</ref> و أعلنت وزيرة خارجيتها ديانا موندينو أن الأرجنتين لن تنضم لمجموعة البريكس للاقتصادات النامية زى ما هو مخطط سنة 2024.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Argentina won't join BRICS as scheduled, says member of Milei's transition team | url = https://apnews.com/article/brics-argentina-milei-mondino-e428ca065e093ccb5ecad5d19bc5963d | accessdate = 3 December 2023 | work = AP NEWS | date = 30 November 2023 | archivedate = 1 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231201073721/https://apnews.com/article/brics-argentina-milei-mondino-e428ca065e093ccb5ecad5d19bc5963d }}</ref> فى أول خطاب له كرئيس، حذر ميلاى من صدمة اقتصادية ، وصفها بأنها علاج بالصدمة من الناحية النقدية، اللى سيتم استخدامها علشان تعديل المشاكل المالية اللى تعانى منها الأرجنتين.<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Marcarian Agustin | date = 10 December 2023 | url = https://www.cnbc.com/2023/12/10/argentine-president-milei-warns-economic-shock-unavoidable-in-maiden-speech.html | title = Argentine President Milei warns economic shock unavoidable in maiden speech | work = CNBC | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231210190443/https://www.cnbc.com/2023/12/10/argentine-president-milei-warns-economic-shock-unavoidable-in-maiden-speech.html | archivedate = 10 December 2023 | accessdate = 10 December 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Biller David | authors2 = Eey Débora | date = 10 December 2023 | url = https://apnews.com/article/argentina-milei-inauguration-president-46b73d6a705e1c4652303022a37dbbb0 | title = In inaugural speech, Argentina's Javier Milei prepares nation for painful shock adjustment | work = AP News | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231210182417/https://apnews.com/article/argentina-milei-inauguration-president-46b73d6a705e1c4652303022a37dbbb0 | archivedate = 10 December 2023 | accessdate = 10 December 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Biller David | authors2 = Eey Débora | url = https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/10/argentina-milei-inauguration-president/c081e654-9719-11ee-9d5c-d462c9032daa_story.html | title = In inaugural speech, Argentina's Javier Milei prepares nation for painful shock adjustment | work = The Washington Post | date = 10 December 2023 | issn = 0190-8286 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231210193827/https://www.washingtonpost.com/world/2023/12/10/argentina-milei-inauguration-president/c081e654-9719-11ee-9d5c-d462c9032daa_story.html | archivedate = 10 December 2023 | accessdate = 10 December 2023 }}</ref> بعد توليه منصبه، شاف ميلاى ارتفاع فى شعبيته. بعد التعديلات الحكومية والاقتصادية الأولى اللى عملها هو ووزراؤه، كان عند 53% من الشعب الأرجنتينى رأى جيد أو ممتاز عنه، حسب لاستطلاع عملته مؤسسة أريسكو فى 15 ديسمبر.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2023/12/16/una-encuesta-midio-la-primera-semana-de-javier-milei-y-como-impacto-en-la-sociedad-el-anuncio-del-ajuste | title = Una encuesta midió la primera semana de Javier Milei y cómo impactó en la sociedad el anuncio del ajuste | date = 16 December 2023 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231216093504/https://www.infobae.com/politica/2023/12/16/una-encuesta-midio-la-primera-semana-de-javier-milei-y-como-impacto-en-la-sociedad-el-anuncio-del-ajuste/ | archivedate = 16 December 2023 | accessdate = 16 December 2023 | authors = Chaves Facundo }}</ref> === الأفعال الأولى === حكومة ميلاى فيها وزرا من La Libertad Avanza و Juntos por el Cambio .<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Carpena Ricardo | date = 10 December 2023 | url = https://www.infobae.com/politica/2023/12/10/peleas-y-reacomodamientos-comienza-el-gobierno-que-transformara-para-siempre-al-pro-y-a-juntos-por-el-cambio/ | title = Peleas y reacomodamientos: comienza el gobierno que transformará para siempre al PRO y a Juntos por el Cambio | trans_title = Fights and rearrangements: the government that will forever transform the PRO and Together for Change begins | work = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231211000552/https://www.infobae.com/politica/2023/12/10/peleas-y-reacomodamientos-comienza-el-gobierno-que-transformara-para-siempre-al-pro-y-a-juntos-por-el-cambio/ | archivedate = 11 December 2023 | accessdate = 11 December 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Moreno Matías | date = 10 December 2023 | url = https://www.lanacion.com.ar/politica/juntos-por-el-cambio-en-trance-de-descomposicion-y-con-rol-ambiguo-en-el-inicio-del-ciclo-de-milei-nid10122023/ | title = Juntos por el Cambio, en trance de descomposición y con rol ambiguo en el inicio del ciclo de Milei | trans_title = Together for Change, in a state of decomposition and with an ambiguous role in the beginning of the Milei cycle | work = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231211000553/https://www.lanacion.com.ar/politica/juntos-por-el-cambio-en-trance-de-descomposicion-y-con-rol-ambiguo-en-el-inicio-del-ciclo-de-milei-nid10122023/ | archivedate = 11 December 2023 | accessdate = 11 December 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Moreno Matías | date = 10 December 2023 | url = https://www.lanacion.com.ar/politica/con-matices-juntos-por-el-cambio-mostro-una-actitud-colaborativa-tras-el-duro-diagnostico-de-milei-nid10122023/ | title = Con matices, Juntos por el Cambio mostró una actitud colaborativa tras el duro diagnóstico de Milei | trans_title = With nuances, Together for Change showed a collaborative attitude after Milei's harsh diagnosis | work = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231211000808/https://www.lanacion.com.ar/politica/con-matices-juntos-por-el-cambio-mostro-una-actitud-colaborativa-tras-el-duro-diagnostico-de-milei-nid10122023/ | archivedate = 11 December 2023 | accessdate = 11 December 2023 }}</ref> فى أول أعماله كرئيس، ميلاى مضا 13 مرسوم تتعلق بأعضاء حكومته. خفض عدد الوزارات من 18 ل9. قام بتعيين 3 أمناء برتبة وزير، بينهم شقيقته، فى منصب الأمين العام لرئاسة الجمهورية بعد تعديل قانون مكافحة المحسوبية اللى يحظر تعيين أفراد العيلة.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 11 December 2023 | url = https://www.lanacion.com.ar/economia/posse-el-hombre-clave-para-el-futuro-de-las-empresas-publicas-de-acuerdo-al-diseno-del-nuevo-nid11122023/ | title = Nicolás Posse, el hombre clave para el futuro de las empresas públicas de acuerdo al diseño del nuevo gabinete | trans_title = Nicolás Posse, the key man for the future of public companies according to the design of the new cabinet | work = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231211124323/https://www.lanacion.com.ar/economia/posse-el-hombre-clave-para-el-futuro-de-las-empresas-publicas-de-acuerdo-al-diseno-del-nuevo-nid11122023/ | archivedate = 11 December 2023 | accessdate = 11 December 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.theguardian.com/world/2023/dec/31/karina-javier-milei-argentina-president-power | title = 'El Jefe': is Karina Milei the power behind Argentina's presidential throne? | date = 31 December 2023 | website = The Gurdian | authors = Salomón Josefina }}</ref> ميلاى مضا المرسوم رقم 70/2023 ، اللى يقضى بتحرير الاقتصاد الأرجنتينى. ويحتاج الأمر لموافقة الكونجرس، اللى دعا لعقد دورة استثنائية فى الأشهر الأولى من سنة 2024.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 2023-12-22 | title = Argentina's Milei orders major deregulation of economy | language = en-IN | work = The Hindu | url = https://www.thehindu.com/news/international/argentinas-milei-orders-major-deregulation-of-economy/article67662339.ece | accessdate = 2023-12-25 | issn = 0971-751X | archivedate = 25 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231225081015/https://www.thehindu.com/news/international/argentinas-milei-orders-major-deregulation-of-economy/article67662339.ece }}</ref> وكجزء من ده الإجراء، من المتوقع أن يتأثر يقارب من 5000 موظف فى القطاع العام.<ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/argentina-milei-layoffs-cutbacks-economy-7dc274816cdea2fbed6242a39aa94a54 | title = Argentina's new president lays off 5,000 government employees hired in 2023, before he took office | date = 2023-12-26 | website = AP News | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231227205959/https://apnews.com/article/argentina-milei-layoffs-cutbacks-economy-7dc274816cdea2fbed6242a39aa94a54 | archivedate = 27 December 2023 | accessdate = 2023-12-28 }}</ref> أوقفت محكمة أرجنتينية تعديلات العمل اللى كانت جزء من المرسوم.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 2024-01-04 | title = Court deals blow to Argentine leader Milei's plan for labour reform | url = https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67881300 | accessdate = 2024-01-06 | work = [[BBC]] | language = en-GB | archivedate = 6 January 2024 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240106073451/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67881300 }}</ref> كما نظمت CGT إضراب سنه ضد السياسات المقترحة، وشارك فيه عشرات الآلاف من العمال الأرجنتينيين لمدة 12 ساعة،و ده اتسبب فى إلغاء مئات الرحلات الجوية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.reuters.com/world/americas/argentina-labor-union-holds-strike-biggest-challenge-yet-milei-2024-01-24/ | title = Argentine unions raise challenge to Milei with major strike, protest | date = January 24, 2024 | publisher = Reuters | accessdate = January 25, 2024 | authors = Nicolás Misculin }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.wsj.com/world/americas/argentinas-president-promised-a-free-market-revolution-and-says-hes-delivering-d9ff0eca?mod=hp_lead_pos7 | title = Argentina's President Promised a Free-Market Revolution, and Says He's Delivering | date = January 28, 2024 | website = The Wall Street Journal | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240128163027/https://www.wsj.com/world/americas/argentinas-president-promised-a-free-market-revolution-and-says-hes-delivering-d9ff0eca?mod=hp_lead_pos7 | archivedate = 28 January 2024 | accessdate = 28 January 2024 | authors = Dubé Ryan | authors2 = Tucker Emma }}</ref> فى تحول كبير فى السياسة الخارجية، إدارة ميلاى لغت خطط الانضمام لمجموعة البريكس ، اللى كان مقرر تشارك فيها الأرجنتين من 1 يناير 2024.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 2023-12-29 | title = Argentina pulls out of plans to join Brics bloc | language = en-GB | work = [[BBC]] | url = https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67842992 | accessdate = 2023-12-30 | archivedate = 30 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231230155554/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67842992 }}</ref> الأرجنتين فى مارس 2024، أعلنت عن توجيه اتهامات لفنزويلا قدام [[منظمة الطيران المدنى الدولى]] بانتهاكها المزعوم لاتفاقية الطيران المدنى الدولى . حظر الرئيس الفنزويلى [[نيكولاس مادورو]] على الطيارات الأرجنتينية عبور مجاله الجوى فى وقت سابق وسط اتهامات متبادلة مع ميلاى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2024/03/20/argentina-enfrenta-a-venezuela-en-naciones-unidas-por-la-decision-ilegal-de-maduro-contra-los-vuelos-de-aerolineas/ | title = Argentina enfrenta a Venezuela en Naciones Unidas por la decisión ilegal de Maduro contra los vuelos de Aerolíneas | date = 2024-03-20 | website = infobae | language = es-ES | accessdate = 2024-03-21 | authors = Lejtman Román }}</ref> و فى الشهر نفسه، وافق على نقل طائرتين هليكوبتر عسكريتين من طراز Mi-171E لأوكرانيا، اللى تلقتها بعدين .<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Domingo Juster | title = Argentina Sends Russian-Made Helicopters to Ukraine | url = https://www.thedefensepost.com/2024/03/05/argentina-russia-helicopter-ukraine/?expand_article=1 | accessdate = 27 March 2024 | work = The Defense Post | date = 5 March 2024 }}</ref> فى 18 ابريل 2024، إدارة ميلاى رسمى قدمت طلبها لحلف شمال الاطلنطى علشان تكون شريك عالمى .<ref>{{استشهاد بخبر | title = Argentina asks to join NATO as President Milei seeks a more prominent role for his nation | url = https://apnews.com/article/president-milei-argentina-nato-f16s-military-bf56ef4b18646438500c921250c66e93 | accessdate = 20 April 2024 | work = AP NEWS | date = 19 April 2024 }}</ref> من 24 ابريل 2024، كان فيه احتجاجات من الطلاب على قطع الأموال عن الجامعات على ايد إدارة ميلاى.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 2024-04-24 | title = Buenos Aires: Thousands protest against education cuts | url = https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68886411 | accessdate = 2024-04-25 | language = en-GB }}</ref> فى مايو 2024، قامت نقابات مختلفة بالإضراب ضد حكومته بسبب تخفيضاتها فى الإنفاق.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 2024-05-10 | title = Argentines strike against spending cuts under Javier Milei | url = https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68987998 | accessdate = 2024-05-10 | language = en-GB }}</ref> === اقتصاد === معدل التضخم السنوى فى الأرجنتين انخفض من 211% فى ديسمبر 2023 ل193% فى اكتوبر 2024. تباطأ التضخم الشهرى فى فبراير 2024 للشهر التانى على التوالى مع استمرار ميلاى فى فرض تدابير التقشف و إلغاء القيود التنظيمية لإحياء اقتصاد البلاد المتعثر. تباطأ التضخم الشهرى فى الأرجنتين ل13.2% فى فبراير، مقارنة بـ 20.6% فى يناير و25.5% فى ديسمبر.<ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/argentina-inflation-milei-economy-b742f06a3565fbcea24ff925420adf38 | title = Argentina inflation slows for a second month as President Milei keeps pushing austerity measures | date = 2024-03-12 | website = AP News | language = en | accessdate = 2024-03-24 }}</ref> و وصل لأدنى مستوى له فى 3 سنين عند 2.7% فى اكتوبر 2024، مع توقعات بمزيد من الانخفاضات.<ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/argentina-inflation-milei-economy-21560cec4fd473a95155adf06ca46c4a | title = Argentina's monthly inflation drops to 2.7%, the lowest level in 3 years | date = 12 November 2024 | website = [[Associated Press News]] }}</ref> ابتداء من سنة 2011، شافت البلاد عجزا مستمرا فى الميزانية، وصل فى المتوسط 4.03% من الناتج المحلى الإجمالى. حقق ميلاى فائض فى الميزانية خلال الأشهر القليلة الأولى من توليه منصبه بتقليص أجزاء من هيكل الحكومة وتقليص حجمها بشكل كبير. أدى ده لتسريح 20% من الموظفين الفيدراليين،و ده اتسبب فى توفير يقارب من 20 مليار دولار من النفقات للحكومة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/international/2024-04-02/president-javier-milei-fires-24000-government-workers-in-argentina-no-one-knows-who-will-be-next.html | title = President Javier Milei fires 24,000 government workers in Argentina: 'No one knows who will be next' | date = 2 April 2024 }}</ref> فى اكتوبر 2024، أعلن ميلاى عن قفل وكالة الضرائب الأرجنتينية "Administración Federal de Ingresos Públicos" (AFIP). وبحسب وكالة بلومبرج للأنباء، تم تخصيص 80 % من ميزانية AFIP سنة 2024 لدفع المرتبات. ومن المتوقع أن تتضمن عملية إعادة الهيكلة تخفيضات كبيرة فى أعداد الموظفين، بما فيها إنهاء خدمات اكتر من 3 آلاف من عملاء برنامج التحصين الموسع اللى تم "تعيينهم بشكل مش منتظم" على ايد الإدارة السابقة. وستؤدى التغييرات كمان لخفض "المناصب العليا بنسبة 45 % والمناصب الدنيا بنسبة 30 %"،و ده يوصل لخفض مرتبات كبار المسؤولين. أضاف البيان أنه من المتوقع أن توصل الإجراءات دى بشكل عام ل"توفير ميزانية تقدر بحوالى [6.4 مليون دولار] سنويا". وتقول مجلة ''ريزون'' : "سيتم استبدالها بوكالة تم تشكيلها جديد، هيا وكالة الكشف والتحكم فى المخدرات (ARCA)، اللى ستتولى بعض وظايفها".<ref>{{مرجع ويب | url = https://reason.com/2024/10/22/milei-shuts-down-argentinas-tax-agency/ | title = Milei shuts down Argentina's tax agency | date = 22 October 2024 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.bloomberglinea.com/latinoamerica/argentina/milei-confirma-el-cierre-de-la-afip-habra-una-nueva-entidad-tras-fuerte-ajuste/ | title = Milei confirma el cierre de la AFIP: Habrá una nueva entidad tras fuerte ajuste | date = 21 October 2024 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://reason.com/2024/10/22/milei-shuts-down-argentinas-tax-agency/?utm_medium=reason_email&utm_source=new_at_reason&utm_campaign=reason_brand&utm_content=The%20Religious%20Vote%20Is%20Waning%E2%80%94And%20That%20Could%20Spell%20Trouble%20for%20Trump&utm_term=&time=October%2022nd,%202024&mpid=38717&mpweb=2534-4778-38717 | title = Milei shuts down Argentina's tax agency | date = 2024-10-22 | website = Reason.com | language = en-US | accessdate = 2024-11-15 | authors = Hall Katarina }}</ref> و فى الوقت نفسه، العملة الأرجنتينية المقومة بالدولار وصلت أسعار السندات الدولية لمستويات مرتفعة جديدة فى مارس، حيث اقتربت إصدارات 2029 و2030 من أسعارها القياسية المرتفعة أو وصلت ليها بالفعل. ارتفعت السندات من اقل مستوياتها اللى أوصلت إصدار 2030 ل18.125 سنت فى يوليه 2022، مدعومة بمراهنات المستثمرين على أن حكومة ميلاى هاتكون قادرة على تحويل الاقتصاد الأرجنتينى بنجاح.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.reuters.com/markets/rates-bonds/argentina-dollar-bonds-hit-record-highs-milei-rally-powers-2024-03-22/ | title = Argentina dollar bonds hit record highs as Milei rally powers on | website = Reuters }}</ref> معدل الفقر فى يناير 2024 حسب لدراسة عملتها [[الجامعة البابويه الكاثوليكيه فى الارجنتين|الجامعة البابوية الكاثوليكية فى الأرجنتين]] فى فبراير 2024، ارتفع ل57٪، ويعزى ذلك جزئى لتخفيف ميلاى لضوابط سعر صرف العملة الأرجنتينية.<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Calatrava Almudena | date = February 19, 2024 | title = Argentina's poverty levels hit 57% of population, a 20-year high in January, study finds | url = https://apnews.com/article/argentina-poverty-levels-uca-study-milei-devaluation-d5cb0a20b1e768efdeafbad5bf05eded | work = [[The Associated Press]] | place = | accessdate = April 3, 2024 }}</ref> و وصلت دى الخطوة لجعل سعر الصرف الرسمى للبيزو الأرجنتيني/الدولار الامريكانى اكتر انسجام مع الأسعار العالمية،و ده اتسبب فى انخفاض القدرة الشرائية المبلغ عنها للأرجنتينيين وجلب النشاط الاقتصادى من الأسواق السوداء ذات المخاطر الأعلى و الأسعار المرتفعة للأسواق الرسمية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.realinstitutoelcano.org/en/analyses/unravelling-argentinas-economic-maze-raising-prices-to-stop-inflation/ | title = Unravelling Argentina's economic maze: Raising prices to stop inflation }}</ref> ميلاى فى يوليه 2024، أنشأ وزارة تحرير الدولة وتحويل الدولة لمساعدة [[رئيس ارجنتين|الرئيس]] و رئيس مجلس الوزراء فى كل ما يتعلق بتحرير الدولة الأرجنتينية و تعديلها و تحديثها.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.boletinoficial.gob.ar/detalleAviso/primera/310123 | title = BOLETIN OFICIAL REPUBLICA ARGENTINA - PODER EJECUTIVO - Decreto 585/2024 | website = www.boletinoficial.gob.ar | accessdate = 2024-07-05 }}</ref> يرأسها [[فيديريكو ستورزينيجير|فيديريكو ستورزينيجر]] . === تضخم اقتصادى === معدل التضخم السنوى انخفض من 211% فى ديسمبر 2023 ل193% فى اكتوبر 2024. انخفض التضخم الشهرى بشكل حاد من "25 % فى ديسمبر 2023 لاستقرار عند حوالى 3.5 % فى الأشهر الأخيرة من سنة 2024".<ref name=":0" /> الانخفاض ده فى معدل التضخم جه مدفوع فى المقام الاولانى بقيام الحكومة بإلغاء الصرف بالعجز،و ده اتسبب فى انخفاض التوسع النقدى. كما ساهم فى ذلك كمان انخفاض أسعار بعض الأرقام الرئيسية فى مؤشر أسعار المستهلك زى الكهرباء و الإيجارات. زى ، "انخفضت الإيجارات بنسبة 40% حسب القيمة الحقيقية، وزاد العرض من العقارات للإيجار فى بوينس آيرس بنسبة تزيد عن 300%..." نتيجة لإلغاء ميلاى لجميع أشكال الرقابة على الإيجارات .<ref name=":0">{{مرجع ويب | url = https://reason.com/2024/10/24/javier-mileis-economic-reforms-are-already-paying-off-in-argentina/?utm_medium=reason_email&utm_source=new_at_reason&utm_campaign=reason_brand&utm_content=Show%20Us%20Your%20Votes,%20Cowards!&utm_term=&time=October%2024th,%202024&mpid=38717&mpweb=2534-4800-38717 | title = Javier Milei's economic reforms are already paying off in Argentina | date = 2024-10-24 | website = Reason.com | language = en-US | accessdate = 2024-11-15 | authors = Brattström Rutger }}</ref> == المواقف السياسية == [[ملف:Zelensky_en_la_Casa_Rosada_3.jpg|تصغير| ميلاى والرئيس الأوكرانى [[فولوديمير زيلينسكى]] فى بوينس آيرس، 10 ديسمبر 2023]] [[ملف:Javier_Milei_visit_to_Israel,_February_2024_(GPOHZ1_4564).jpg|يسار|تصغير| ميلاى والرئيس الإسرائيلى [[اسحاق هرتزوج|إسحاق هرتسوغ]] يتصافحان فى [[بيت حناسى|بيت هاناسى]] بالقدس فى 6 فبراير 2024.]] تم وصف مواقف ميلاى بطرق مختلفة كتيرة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.thestatesman.com/world/argentinian-president-javier-mileis-stance-anti-abortion-anti-socialism-and-more-1503242413.html | title = Argentinian President Javier Milei's Stance: Anti-Abortion, Anti-Socialism and More | date = 20 November 2023 | website = The Statesman | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015256/https://www.thestatesman.com/world/argentinian-president-javier-mileis-stance-anti-abortion-anti-socialism-and-more-1503242413.html | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 }}</ref> و تم وصفه بشكل مختلف بأنه ليبرالى يمينى ، <ref>{{استشهاد بخبر | date = 20 November 2023 | title = Analyst View Argentine far-right libertarian Milei sweeps to victory | work = Reuters | url = https://www.reuters.com/world/americas/analyst-view-argentine-far-right-libertarian-milei-sweeps-victory-2023-11-20/ | accessdate = 3 December 2023 | archivedate = 3 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203150947/https://www.reuters.com/world/americas/analyst-view-argentine-far-right-libertarian-milei-sweeps-victory-2023-11-20/ }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.aljazeera.com/news/2023/11/20/argentina-election-whats-next-after-javier-mileis-victory | title = Argentina election: What's next after Javier Milei's victory? | date = 20 November 2023 | website = Al Jazeera | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231204164535/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/20/argentina-election-whats-next-after-javier-mileis-victory | archivedate = 4 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cnbc.com/2023/11/21/milei-china-says-it-would-be-a-huge-mistake-for-argentina-to-cut-ties.html | title = China says it stands ready to work with Argentina despite Milei criticism | date = 21 November 2023 | website = CNBC | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015257/https://www.cnbc.com/2023/11/21/milei-china-says-it-would-be-a-huge-mistake-for-argentina-to-cut-ties.html | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Meredith Sam }}</ref> محافظ اوى ، <ref>{{استشهاد بخبر | authors = Feldman Ella | date = 16 October 2023 | title = As inflation skyrockets, Argentina must choose: Far-right outsider or status quo for president? | work = Courthouse News Service | url = https://www.courthousenews.com/as-inflation-skyrockets-argentina-must-choose-outsider-or-status-quo-for-president/ | accessdate = 3 December 2023 | archivedate = 19 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231119064705/https://www.courthousenews.com/as-inflation-skyrockets-argentina-must-choose-outsider-or-status-quo-for-president/ }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/international/2023-11-13/sergio-massa-drags-javier-milei-through-the-mud-in-argentinas-latest-presidential-debate-is-margaret-thatcher-your-role-model.html | title = Sergio Massa drags Javier Milei through the mud in Argentina's last presidential debate: 'Is مارجريت ثاتشر your role model?' | date = 13 November 2023 | website = El País English | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015256/https://english.elpais.com/international/2023-11-13/sergio-massa-drags-javier-milei-through-the-mud-in-argentinas-latest-presidential-debate-is-margaret-thatcher-your-role-model.html | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Criales José Pablo }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://ca.finance.yahoo.com/news/javier-milei-argentinas-hard-president-142340903.html | title = Who is Javier Milei, Argentina's new hard-right president? | date = 20 November 2023 | website = Yahoo Finance | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015256/https://ca.finance.yahoo.com/news/javier-milei-argentinas-hard-president-142340903.html | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Bulbul Nuray }}</ref> [[اقصى اليمين|يمينى متطرف]] ، <ref>{{استشهاد بخبر | authors = Buschschlüter Vanessa | date = 19 November 2023 | title = Javier Milei: Argentina's far-right outsider wins presidential election | work = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67470549 | accessdate = 3 December 2023 | archivedate = 24 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231124015721/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-67470549 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Phillips Tom | date = 20 November 2023 | title = Who is Javier Milei? Argentina's new far-right president 'El Loco' takes the stage | work = The Guardian | url = https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/who-is-javier-milei-argentina-new-president-far-right-what-does-he-stand-for | accessdate = 3 December 2023 | issn = 0261-3077 | archivedate = 2 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231202214557/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/who-is-javier-milei-argentina-new-president-far-right-what-does-he-stand-for }}</ref> شعبوى يمينى ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.npr.org/2023/11/19/1214092698/javier-milei-a-radical-libertarian-populist-elected-president-of-argentina | title = Javier Milei, a radical libertarian populist, elected president of Argentina | date = 19 November 2023 | website = NPR | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231128233703/https://www.npr.org/2023/11/19/1214092698/javier-milei-a-radical-libertarian-populist-elected-president-of-argentina | archivedate = 28 November 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Kahn Carrie }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | date = 20 November 2023 | title = Argentina elects far-right populist Javier Milei 'the madman' as new president | work = ITV News | url = https://www.itv.com/news/2023-11-20/argentina-elects-far-right-populist-javier-milei-as-new-president | accessdate = 3 December 2023 | archivedate = 3 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015257/https://www.itv.com/news/2023-11-20/argentina-elects-far-right-populist-javier-milei-as-new-president }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.euronews.com/2023/11/20/far-right-populist-javier-milei-becomes-argentinas-new-president | title = Far-right populist Javier Milei becomes Argentina's new president | date = 20 November 2023 | website = Euronews | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231130234949/https://www.euronews.com/2023/11/20/far-right-populist-javier-milei-becomes-argentinas-new-president | archivedate = 30 November 2023 | accessdate = 3 December 2023 }}</ref> وليبرالى اوى .<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Genoux Flora | date = 8 November 2023 | title = Argentina: Far-right candidate Javier Milei leaves the business community skeptical | work = Le Monde | url = https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/11/08/argentina-ultraliberal-candidate-javier-milei-leaves-the-business-community-skeptical_6235644_4.html | accessdate = 3 December 2023 | archivedate = 3 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015256/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/11/08/argentina-ultraliberal-candidate-javier-milei-leaves-the-business-community-skeptical_6235644_4.html }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.elmundo.es/internacional/2023/11/20/655a9a8cfdddffc8b48b4578.html | title = Javier Milei, el ultraliberal que promete poner patas arriba a Argentina y llevar a mínimos el vínculo con España | date = 19 November 2023 | website = El Mundo | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015256/https://www.elmundo.es/internacional/2023/11/20/655a9a8cfdddffc8b48b4578.html | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Fest Sebastián }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.hindustantimes.com/world-news/who-is-javier-milei-argentinas-new-shock-therapy-libertarian-president-101700441962055.html | title = Who is Javier Milei, Argentina's new 'shock therapy' libertarian President? | date = 20 November 2023 | website = Hindustan Times | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231201051731/https://www.hindustantimes.com/world-news/who-is-javier-milei-argentinas-new-shock-therapy-libertarian-president-101700441962055.html | archivedate = 1 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Chitre Manjiri }}</ref> ميلاى هو رأسمالى أناركى فيلسوف، و هو من الناحية العملية من أنصار النظام المحدود، ويدافع عن الحكومة الدنيا ، مع التركيز على العدالة و الأمن، <ref name="Il Post 2023" /> مع فلسفة متجذرة فى الحياة والحرية والملكية ومبادئ السوق الحرة . ينتقد [[اشتراكيه|الاشتراكية]] [[شيوعيه|والشيوعية]] ، <ref name="Cronista 2019" /> ويدعو لتحرير الاقتصاد و إعادة هيكلة الوزارات الحكومية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lanacion.com.ar/economia/punto-por-punto-el-plan-de-gobierno-que-presento-javier-milei-nid02082023/ | title = Punto por punto: el plan de gobierno que presentó Javier Milei | date = 4 August 2023 | website = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231030105011/https://www.lanacion.com.ar/economia/punto-por-punto-el-plan-de-gobierno-que-presento-javier-milei-nid02082023/ | archivedate = 30 October 2023 | accessdate = 5 September 2023 }}</ref> يعارض البنك المركزى الأرجنتينى والسياسات الضريبية دلوقتى .<ref name="Centenera & Criales 2023">{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/international/2023-08-14/ultra-conservative-javier-milei-capitalizes-on-the-protest-vote-and-wins-argentinas-primaries.html | title = Ultra-conservative Javier Milei capitalizes on the protest vote and wins Argentina's primaries | date = 14 August 2023 | website = El País English | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230815234239/https://english.elpais.com/international/2023-08-14/ultra-conservative-javier-milei-capitalizes-on-the-protest-vote-and-wins-argentinas-primaries.html | archivedate = 15 August 2023 | accessdate = 16 August 2023 | authors = Centenera Mar | authors2 = Criales José Pablo }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.bloomberglinea.com/english/who-is-javier-milei-the-central-bank-hating-economist-who-upended-argentine-polls | title = Who is Javier Milei, the Central Bank-Hating Economist Who Upended Argentine Polls? | date = 14 August 2023 | website = Bloomberg Línea | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230824084112/https://www.bloomberglinea.com/english/who-is-javier-milei-the-central-bank-hating-economist-who-upended-argentine-polls/ | archivedate = 24 August 2023 | accessdate = 24 August 2023 | authors = Gillespie Patrick | authors2 = Tobías Manuela }}</ref> ميلاى من ناحية الاقتصاد، اتأثر بالمدرسة النمساوية ويعجب بسياسات الرئيس السابق [[كارلوس منعم]] .<ref name="Fiore Viani 2021">{{مرجع ويب | url = https://agendapublica.elpais.com/noticia/17145/milei-libertarios-corriente-no-tan-nueva-politica-argentina | title = Milei y los libertarios: una corriente (no tan) nueva en la política argentina | date = 10 September 2021 | website = Agenda Pública | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230819220045/https://agendapublica.elpais.com/noticia/17145/milei-libertarios-corriente-no-tan-nueva-politica-argentina | archivedate = 19 August 2023 | accessdate = 20 August 2023 | authors = Fiore Viani Gonzalo }}</ref> إنه بيأيد [[راسماليه|الرأسمالية]] ، ويرى أن الاشتراكية تجسد الحسد و الإكراه.<ref name="Cronista 2019">{{مرجع ويب | url = https://www.cronista.com/infotechnology/online/La-charla-TEDx-de-Milei-donde-explica-la-belleza-del-capitalismo-20190212-0002.html | title = La charla TEDx de Milei donde explica la 'belleza' del capitalismo | date = 12 February 2019 | website = Cronista | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230819174443/https://www.cronista.com/infotechnology/online/La-charla-TEDx-de-Milei-donde-explica-la-belleza-del-capitalismo-20190212-0002.html | archivedate = 19 August 2023 | accessdate = 19 August 2023 }}</ref> يقترح ميلاى تقليص عدد الوزارات الحكومية ومعالجة التحديات الاقتصادية بخفض الصرف والتعديلات المالية، منتقدًا الإدارات السابقة للصرف المفرط.<ref name="Viriglio 2023"/><ref>{{Cite tweet|number=1691737260813688997|user=electo_mania|title=La propuesta de Javier Milei con los ministerios|author=EM-electomania.es|date=16 August 2023|access-date=16 August 2023|language=es}}</ref> و مدح السياسات النقدية لرئيسة الوزراء البريطانية السابقة [[مارجريت ثاتشر]] ووصفها بأنها "زعيمة عظيمة".<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.theguardian.com/world/2023/nov/13/javier-milei-argentina-thatcher-praise-falklands-veterans | title = Argentina's far-right Milei angers Falklands veterans with Thatcher praise | work = The Guardian | date = 13 November 2023 | accessdate = 20 November 2023 | archivedate = 18 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231118174842/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/13/javier-milei-argentina-thatcher-praise-falklands-veterans | authors = Goñi Uki }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.thetimes.co.uk/article/margaret-thatcher-a-great-leader-argentine-candidate-declares-02x387520 | title = مارجريت ثاتشر 'a great leader', Argentine candidate declares | date = 14 November 2023 | website = [[The Times]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231115013850/https://www.thetimes.co.uk/article/margaret-thatcher-a-great-leader-argentine-candidate-declares-02x387520 | archivedate = 15 November 2023 | accessdate = 20 November 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.reuters.com/world/americas/argentinas-javier-milei-radical-who-could-blow-up-political-status-quo-2023-11-16/ | title = Argentina's Javier Milei: the radical who could blow up political status quo | work = Reuters | date = 17 November 2023 | accessdate = 20 November 2023 | archivedate = 19 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231119115205/https://www.reuters.com/world/americas/argentinas-javier-milei-radical-who-could-blow-up-political-status-quo-2023-11-16/ | authors = Heath Maximilian }}</ref> ميلاى يعارض [[اجهاض|الإجهاض]] والقتل الرحيم ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.japantimes.co.jp/world/2023/08/15/politics/javier-milei-proposals-argentina/ | title = Here are candidate Javier Milei's proposals for Argentina | date = 15 August 2023 | website = The Japan Times | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231022112126/https://www.japantimes.co.jp/world/2023/08/15/politics/javier-milei-proposals-argentina/ | archivedate = 22 October 2023 | accessdate = 3 September 2023 | authors = Brandimarte Walter }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2021/09/economia-argentina-e-um-vulcao-a-ponto-de-estalar-diz-javier-milei-lider-dos-libertarios.shtml | title = Economia argentina é um vulcão a ponto de estalar, diz Javier Milei, líder dos libertários | date = 25 September 2021 | website = Folha de S.Paulo | language = pt | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230823123306/https://www1.folha.uol.com.br/mundo/2021/09/economia-argentina-e-um-vulcao-a-ponto-de-estalar-diz-javier-milei-lider-dos-libertarios.shtml | archivedate = 23 August 2023 | accessdate = 23 August 2023 }}</ref> ولا يبالى [[جواز نفس الجنس|بزواج المثليين]] ، ويدعم الخصخصة فى التعليم والرعاية الصحية. يعارض التطعيم الإجبارى ويدعم تشريع المخدرات وتقنين الدعارة .<ref name="Rossi 2021">{{مرجع ويب | url = https://www.lanacion.com.ar/politica/soy-re-provacunas-la-explicacion-de-javier-milei-de-por-que-decidio-darse-las-dosis-contra-el-covid-nid22112021 | title = 'Soy re provacunas': la explicación de Javier Milei de por qué decidió darse las dosis contra el Covid | date = 22 November 2021 | website = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230827232931/https://www.lanacion.com.ar/politica/soy-re-provacunas-la-explicacion-de-javier-milei-de-por-que-decidio-darse-las-dosis-contra-el-covid-nid22112021/ | archivedate = 27 August 2023 | accessdate = 27 August 2023 | authors = Rossi Paula }}</ref><ref name="El Cronista 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.cronista.com/economia-politica/cinco-definiciones-fuertes-de-javier-milei-aborto-drogas-armas-homosexualidad-y-el-estado-enemigo | title = Cinco definiciones fuertes de Javier Milei: armas, drogas, homosexualidad, aborto y el Estado como enemigo | date = 9 August 2021 | website = El Cronista | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231010053630/http://www.cronista.com/economia-politica/cinco-definiciones-fuertes-de-javier-milei-aborto-drogas-armas-homosexualidad-y-el-estado-enemigo/ | archivedate = 10 October 2023 | accessdate = 17 August 2023 }}</ref> بصفته مؤيدًا للحق فى الاحتفاظ بالأسلحة وحملها ، يدعو ميلاى لتحرير ملكية الأسلحة النارية ويقترح فرض قيود على الهجرة للمجرمين.<ref name="Il Post 2023" /><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/politica/2022/05/27/javier-milei-estoy-a-favor-de-la-libre-portacion-de-arma | title = Javier Milei: 'Estoy a favor de la libre portación de armas' | date = 27 May 2022 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230120214105/https://www.infobae.com/politica/2022/05/27/javier-milei-estoy-a-favor-de-la-libre-portacion-de-arma/ | archivedate = 20 January 2023 | accessdate = 14 August 2023 }}</ref> فى السياسة الخارجية، ينتقد ميلاى [[صندوق الفلوس الدولى]] ، <ref name="Nugent 2023">{{استشهاد بخبر | authors = Nugent Ciara | date = 6 August 2023 | title = Argentina's far-right libertarian wants tougher austerity to rebuild troubled economy | work = Financial Times | url = https://www.ft.com/content/782197c9-35dd-42e4-96f3-910cf60e9ecf | accessdate = 20 August 2023 | archivedate = 20 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230820000626/https://www.ft.com/content/782197c9-35dd-42e4-96f3-910cf60e9ecf }}</ref> ويعارض النقابات العمالية ، <ref name="Infonews.com 2023">{{مرجع ويب | url = https://infonews.com/milei-aseguro-que-el-articulo-14-bis-de-la-constitucion-es-el-cancer-del-pais.html | title = Milei aseguró que el artículo 14 bis de la Constitución es 'el cáncer' del país | date = 9 August 2023 | website = Infonews.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230819012920/https://infonews.com/milei-aseguro-que-el-articulo-14-bis-de-la-constitucion-es-el-cancer-del-pais.html | archivedate = 19 August 2023 | accessdate = 19 August 2023 }}</ref> ويتحالف مع شخصيات مناهضة للاشتراكية فى [[الامريكتين|الأمريكتين]] زى [[دونالد ترامپ]] [[جايير بولسونارو|وجايير بولسونارو]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-tuvo-una-videollamada-con-jair-bolsonaro-y-coincidieron-en-unir-fuerzas-para-luchar-nid15022023/ | title = Javier Milei tuvo una videollamada con Jair Bolsonaro y coincidieron en 'unir fuerzas para luchar contra el socialismo' | date = 15 February 2023 | website = La Nación | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230827023212/https://www.lanacion.com.ar/politica/javier-milei-tuvo-una-videollamada-con-jair-bolsonaro-y-coincidieron-en-unir-fuerzas-para-luchar-nid15022023/ | archivedate = 27 August 2023 | accessdate = 27 August 2023 }}</ref><ref name="Gosman 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.perfil.com/noticias/opinion/javier-milei-y-la-internacional-de-derecha.phtml | title = Javier Milei y la internacional de derecha | date = 18 August 2023 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230827023210/https://www.perfil.com/noticias/opinion/javier-milei-y-la-internacional-de-derecha.phtml | archivedate = 27 August 2023 | accessdate = 27 August 2023 | authors = Gosman Eleonora }}</ref> ويعطى الأولوية للتحالفات مع امريكا و إسرائيل.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.haaretz.com/world-news/2023-08-14/ty-article/.premium/an-argentinian-presidential-candidate-studies-torah-and-supports-jerusalem-embassy-move/00000189-f446-d8b0-a1bd-fcd663eb0000 | title = Argentina's Far-right Presidential Candidate Studies Torah, Mulls Conversion to Judaism and Is an Avowed Fan of Israel | date = 14 August 2023 | website = Haaretz | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230816035443/https://www.haaretz.com/world-news/2023-08-14/ty-article/.premium/an-argentinian-presidential-candidate-studies-torah-and-supports-jerusalem-embassy-move/00000189-f446-d8b0-a1bd-fcd663eb0000 | archivedate = 16 August 2023 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.diariolasamericas.com/america-latina/javier-milei-si-soy-presidente-mis-aliados-son-eeuu-e-israel-n5341381 | title = Javier Milei: 'Si soy presidente, mis aliados son EEUU e Israel' | date = 15 August 2023 | website = Diario Las Américas | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230816162737/https://www.diariolasamericas.com/america-latina/javier-milei-si-soy-presidente-mis-aliados-son-eeuu-e-israel-n5341381 | archivedate = 16 August 2023 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref> و هو حذر بخصوص العلاقات مع الصين <ref name="Brandimarte & Tobias 2023">{{استشهاد بخبر | authors = Brandimarte Walter | authors2 = Tobias Manuela | date = 16 August 2023 | title = Argentina's Milei Says He'd Reject 'Assassin' China, Leave Mercosur | work = Bloomberg News | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/milei-s-foreign-policy-reject-assassin-china-leave-mercosur | accessdate = 25 August 2023 | archivedate = 8 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231108050728/http://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-16/milei-s-foreign-policy-reject-assassin-china-leave-mercosur }}</ref> ويدعم أوكرانيا ضد [[الغزو الروسى لاوكرانيا (2022)|غزو روسيا المستمر]] لها.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cronica.com.ar/politica/Insolita-sesion-Milei-llego-embanderado-de-Ucrania-y-otro-diputado-en-monopatin-20220301-0095.html | title = Insólita sesión: Milei llegó embanderado de Ucrania y otro diputado en monopatín | date = 1 March 2022 | website = Cronica | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220307202523/https://www.cronica.com.ar/politica/Insolita-sesion-Milei-llego-embanderado-de-Ucrania-y-otro-diputado-en-monopatin-20220301-0095.html | archivedate = 7 March 2022 | accessdate = 16 August 2023 }}</ref> يدعو للحوار مع [[المملكه المتحده|المملكة المتحدة]] بخصوص نزاع السيادة على جزر فوكلاند .<ref name="Alonso 2023">{{مرجع ويب | url = https://www.bbc.com/mundo/articles/c19l9k4j9g4o | title = Javier Milei: qué es la ideología libertaria y qué tanto se adhiere a ella el candidato antisistema argentino | date = 19 August 2023 | website = BBC News Mundo | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230824150846/https://www.bbc.com/mundo/articles/c19l9k4j9g4o | archivedate = 24 August 2023 | accessdate = 25 August 2023 | authors = Alonso John Francis }} </ref> فى مايو 2024، أشار لقبوله العام لوضع [[جزر فوكلاند]] [[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه|كإقليم بريطانى ما بعد البحار]] فى الوقت الحالى، مت قبل ما الأمر قد يستغرق عقوداً لحد تتمكن الأرجنتين من السيطرة عليها. ورغم تأكيده أن الأرجنتين لن "تتنازل عن سيادتها" على الجزر، قال ميلاى إنه لن "يسعى لالصراع مع المملكة المتحدة"، مفضل حل النزاع "فى إطار السلام". == الصورة العامة == ميلاى نجح فى بناء صورة عامة معقدة وموضوع كلام تتسم بمزيج من الأيديولوجيات الشعبوية واليمينية الليبرالية [[سياسه محافظه|والمحافظة]] . اشتهر ميلاى بآرائه الاقتصادية الليبرالية اوى وخطابه الشعبوى اليمينى ، و كان موقفه السياسى موضوع لتفسيرات مختلفة على ايد وسايل الإعلام الدولية والمعلقين السياسيين.<ref name="Molina 2023">{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/international/2023-03-30/javier-milei-the-unclassifiable-argentine-politician.html | title = Javier Milei, the unclassifiable Argentine politician | date = 30 March 2023 | website = El País English | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230822071215/https://english.elpais.com/international/2023-03-30/javier-milei-the-unclassifiable-argentine-politician.html | archivedate = 22 August 2023 | accessdate = 22 August 2023 | authors = Molina Federico Rivas }}</ref><ref name="Alonso 2023"/> و أثار صعوده للشهرة خلال الحملة الرئاسية سنة 2023، اللى غذاه فوزه فى الانتخابات التمهيدية، اهتمام واسع النطاق، <ref name="Reuters 2023">{{استشهاد بخبر | authors = Misculin Nicolás | authors2 = Raszewski Eliana | last3 = Grimberg | first3 = Candelaria | date = 14 August 2023 | title = Argentine far-right outsider Javier Milei posts shock win in primary election | work = Reuters | url = https://www.reuters.com/world/americas/argentina-set-primary-vote-with-ruling-peronists-fighting-survival-2023-08-13 | accessdate = 14 August 2023 | archivedate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814022214/https://www.reuters.com/world/americas/argentina-set-primary-vote-with-ruling-peronists-fighting-survival-2023-08-13/ }}</ref><ref name="Al Jazeera 2023">{{استشهاد بخبر | date = 14 August 2023 | title = Who is Javier Milei, Argentina's far-right populist politician? | url = https://www.aljazeera.com/news/2023/8/14/who-is-javier-milei-argentinas-far-right-populist-politician | accessdate = 14 August 2023 | work = Al Jazeera | archivedate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814102604/http://www.aljazeera.com/news/2023/8/14/who-is-javier-milei-argentinas-far-right-populist-politician }}</ref><ref name="Goñi 2023">{{استشهاد بخبر | authors = Goñi Uki | date = 2023-08-14 | title = Far-right outsider takes shock lead in Argentina primary election | work = The Guardian | url = https://www.theguardian.com/world/2023/aug/14/argentina-far-right-populist-javier-milei-shock-lead-primary-presidential-elections | accessdate = 2023-08-14 | issn = 0261-3077 | archivedate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814082008/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/14/argentina-far-right-populist-javier-milei-shock-lead-primary-presidential-elections }}</ref> و مقترحاته بإلغاء [[بنك مركزى|البنك المركزى]] والدولرة .<ref name="Sivak 2023">{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/international/2023-07-25/javier-milei-presidential-candidate-its-super-easy-to-dollarize-argentinas-economy.html | title = Javier Milei, presidential candidate: 'It's super easy to dollarize Argentina's economy' | date = 25 July 2023 | website = El País English | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230815005030/https://english.elpais.com/international/2023-07-25/javier-milei-presidential-candidate-its-super-easy-to-dollarize-argentinas-economy.html | archivedate = 15 August 2023 | accessdate = 15 August 2023 | authors = Sivak Martín }}</ref> [[ملف:Javier_Milei_recibe_a_Viktor_Orbán_2.jpg|تصغير| ميلاى مع رئيس الوزراء المجرى [[فيكتور اوربان|فيكتور أوربان]]]] معروف ميلاى بشخصيته المبهرجة و أسلوبه الشخصى المميز وحضوره الإعلامى القوى اللى يسبب الجدل أحيان، واعتناقه [[نظرية المؤامره|لنظريات المؤامرة]] ، <ref>{{استشهاد بخبر | authors = Nicas Jack | date = 19 November 2023 | title = Argentina Elects Javier Milei in Victory for Far Right | work = The New York Times | url = https://www.nytimes.com/2023/11/19/world/americas/argentina-election-javier-milei.html | accessdate = 9 December 2023 | issn = 0362-4331 | archivedate = 19 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231119232617/https://www.nytimes.com/2023/11/19/world/americas/argentina-election-javier-milei.html }}</ref> بما فيها نظرية المؤامرة الماركسية الثقافية .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.gzeromedia.com/viewpoint/can-a-far-right-populist-win-in-argentina | title = Can a far-right populist win in Argentina? | date = 1 May 2023 | publisher = GZERO Media | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814213459/https://www.gzeromedia.com/viewpoint/can-a-far-right-populist-win-in-argentina | archivedate = 14 August 2023 | accessdate = 14 August 2023 }}</ref> كما وصف فكرة [[تغير المناخ]] كظاهرة من صنع الإنسان بأنها "كذبة اشتراكية" وقال إن المخاوف بشأنها مش اكتر من "خدع يروج ليها الماركسيون الجدد"، <ref name="Gosman 2023"/><ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/javier-milei-argentina-elections-presidency-54671463bcf1a3ef22e7f7a2a602adcd | title = Right-wing populist Javier Milei gains support in Argentina by blasting 'political caste' | date = 28 August 2023 | website = AP News | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230827184632/https://apnews.com/article/javier-milei-argentina-elections-presidency-54671463bcf1a3ef22e7f7a2a602adcd | archivedate = 27 August 2023 | accessdate = 27 August 2023 | authors = Politi Daniel }}</ref> زى تلك المتعلقة بمحاولات قلب الانتخابات الرئاسية الامريكانيه سنة 2020. وعلى مثال [[دونالد ترامپ]] ، ادعى كمان حدوث تزوير انتخابى قبل جولة الإعادة الرئاسية سنة 2023.<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Iglesia Facundo | authors2 = Phillips Tom | date = 17 November 2023 | title = Milei fraud claims echo Trump ahead of Argentinian presidential runoff | work = The Guardian | url = https://www.theguardian.com/world/2023/nov/17/milei-argentina-election-fraud-trump | accessdate = 9 December 2023 | issn = 0261-3077 | archivedate = 11 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231211024127/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/17/milei-argentina-election-fraud-trump }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/argentina-milei-massa-fraud-election-runoff-683332bb71bc2084c604e22c5919e144 | title = Milei echoes Trump with fraud claims that inject uncertainty into Argentina's presidential runoff | date = 18 November 2023 | website = AP News | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231202122600/https://apnews.com/article/argentina-milei-massa-fraud-election-runoff-683332bb71bc2084c604e22c5919e144 | archivedate = 2 December 2023 | accessdate = 12 December 2023 | authors = Biller David | authors2 = Politi Daniel }}</ref> وعلى مثال غيره من الشعبويين اليمينيين، بيركز خطابه على معارضة ما يسميه "الطبقة السياسية".<ref name="Dadouch 2023">{{استشهاد بخبر | authors = Dadouch Sarah | date = 14 August 2023 | title = Who is Javier Milei, Argentina's right-wing presidential front-runner | work = The Washington Post | url = https://www.washingtonpost.com/world/2023/08/14/javier-milei-argentina-presidential-election | accessdate = 1 September 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230901190945/https://www.washingtonpost.com/world/2023/08/14/javier-milei-argentina-presidential-election | archivedate = 1 September 2023 | issn = 2641-9599 }}</ref> تعرض حزب ميلاى لانتقادات بسبب تضمينه بين مرشحيه أشخاص اتقال أنهم [[النازيين الجداد|من النازيين الجدد]] والمدافعين عن عملية إعادة التنظيم الوطنى .<ref name="iProfesional 2023" /> خلال مسيرته السياسية، شارك ميلاى كمان فى كتير من التحقيقات واتُهم باتخاذ موقف عنيف تجاه الصحفيين والنقاد، فضل عن السلوك المعادى للستات، بما فيها تجاه الستات فى الصحافة.<ref name="BBC News Mundo 2023" /> ميلاى لاعب كوسبلاى ذات شخصية خارقة تسمى "الجنرال أنكاب".<ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/argentina-javier-milei-election-ea4b2b181ab98a60a9dc96572c27005b | title = Populist Javier Milei is rallying for the Argentine presidency with chainsaws and Comic-Con costumes | date = 15 November 2023 | website = AP News | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231119052046/https://apnews.com/article/argentina-javier-milei-election-ea4b2b181ab98a60a9dc96572c27005b | archivedate = 19 November 2023 | accessdate = 20 November 2023 }}</ref> و هو كمان يدافع عن الحب الحر .<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.lanacion.com.ar/2069706-el-amor-segun-el-economista-javier-milei | title = El amor, según el economista Javier Milei | work = La Nación | language = es | date = 5 October 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171006041159/https://www.lanacion.com.ar/2069706-el-amor-segun-el-economista-javier-milei | archivedate = 6 October 2017 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.infobae.com/teleshow/paso-en-la-tv/2018/06/24/javier-milei-experto-en-economia-trios-sexuales-y-sexo-tantrico-puedo-estar-sin-eyacular-tres-meses | title = Javier Milei, experto en economía, tríos sexuales y sexo tántrico: 'Puedo estar sin eyacular tres meses' | date = 24 June 2018 | website = Infobae | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230816162051/https://www.infobae.com/teleshow/paso-en-la-tv/2018/06/24/javier-milei-experto-en-economia-trios-sexuales-y-sexo-tantrico-puedo-estar-sin-eyacular-tres-meses/ | archivedate = 16 August 2023 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Gibbs Stephen | date = 17 August 2023 | url = https://www.thetimes.co.uk/article/argentina-javier-milei-far-right-primary-election-2023-n86rvvrr2 | title = Argentina's Trump, Javier Milei, takes surprise lead in race for power | work = The Times | issn = 0140-0460 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230815221523/https://www.thetimes.co.uk/article/argentina-javier-milei-far-right-primary-election-2023-n86rvvrr2 | archivedate = 15 August 2023 | accessdate = 16 August 2023 }}</ref> و لقبه بـ ''el Peluca'' ("الباروكة") بسبب شعره الغريب، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.clarin.com/espectaculos/fama/javier_milei-alejandro_fantino-animales_sueltos_0_HkbsG9Du.html | title = Javier Milei, el economista del peinado raro | date = 28 July 2016 | website = Clarín | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230816203700/https://www.clarin.com/espectaculos/fama/javier_milei-alejandro_fantino-animales_sueltos_0_HkbsG9Du.html | archivedate = 16 August 2023 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.perfil.com/noticias/columnistas/el-ultimo-que-pague-la-luz.phtml | title = El último que pague la luz | date = 22 April 2018 | website = Perfil | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814105226/https://www.perfil.com/noticias/columnistas/el-ultimo-que-pague-la-luz.phtml | archivedate = 14 August 2023 | accessdate = 14 August 2023 | authors = Ash Hugo }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.france24.com/en/video/20230814-far-right-populist-milei-finishes-first-in-argentina-s-presidential-primary | title = Far-right populist Milei finishes first in Argentina's presidential primary | date = 14 August 2023 | website = France 24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230815111830/https://www.france24.com/en/video/20230814-far-right-populist-milei-finishes-first-in-argentina-s-presidential-primary | archivedate = 15 August 2023 | accessdate = 15 August 2023 }}</ref> اللى تمت مقارنته بشعر ترامب والشعبويين اليمينيين [[بوريس جونسون]] [[خيرت فيلدرز|وجيرت فيلدرز]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/lifestyle/2023-11-28/right-wing-politics-and-crazy-hair-when-a-haircut-becomes-a-political-manifesto.html | title = Right-wing politics and crazy hair: When a haircut becomes a political manifesto | date = 28 November 2023 | website = El País English | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231203015257/https://english.elpais.com/lifestyle/2023-11-28/right-wing-politics-and-crazy-hair-when-a-haircut-becomes-a-political-manifesto.html | archivedate = 3 December 2023 | accessdate = 3 December 2023 | authors = Peláez Raquel }}</ref> معروف ميلاى باسم ''el Loco'' ("المجنون"). أطلقت عليه وسايل الإعلام وصف "مغنى روك ومعلم جنس تانترا"، <ref name="Crisp 2023">{{استشهاد بخبر | authors = Crisp James | date = 14 August 2023 | title = Hard-Right rock singer and 'tantric sex instructor' takes shock lead in Argentinian elections | work = The Telegraph | url = https://www.telegraph.co.uk/news/2023/08/14/javier-milei-argentina-elections-far-right-trump-bolsonaro | accessdate = 14 August 2023 | issn = 0307-1235 | archivedate = 14 August 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230814213456/https://www.telegraph.co.uk/news/2023/08/14/javier-milei-argentina-elections-far-right-trump-bolsonaro/ }}</ref> و"مدرب جنس تانترا سابق"، <ref name="Goñi 2023"/> و"مزيج من الواعظ المسيحى ونجم الروك"، <ref name="Centenera 2023">{{مرجع ويب | url = https://english.elpais.com/international/2023-11-19/javier-milei-a-mixture-of-a-messianic-preacher-and-a-rock-star.html | title = Javier Milei, a mixture of a messianic preacher and a rock star | date = 19 November 2023 | website = El País English | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231127234743/https://english.elpais.com/international/2023-11-19/javier-milei-a-mixture-of-a-messianic-preacher-and-a-rock-star.html | archivedate = 27 November 2023 | accessdate = 28 November 2023 | authors = Centenera Mar }}</ref> وشبهته بكل من ترامب وولفرين .<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Phillips Tom | date = 20 November 2023 | title = Who is Javier Milei? Argentina's new far-right president 'El Loco' takes the stage | work = The Guardian | url = https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/who-is-javier-milei-argentina-new-president-far-right-what-does-he-stand-for | accessdate = 28 November 2023 | issn = 0261-3077 | archivedate = 27 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231127234137/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/20/who-is-javier-milei-argentina-new-president-far-right-what-does-he-stand-for }}</ref> كما يلقبه معجبوه كمان بـ "الأسد" بسبب كلمات أغنية "Panic Show" لفرقة الروك La Renga ، اللى يغنيها فى عروضه العامة، مع مظهره (و بالخصوص شعره الطويل).<ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/argentina-javier-milei-election-ea4b2b181ab98a60a9dc96572c27005b | title = Populist Javier Milei is rallying for the Argentine presidency with chainsaws and Comic-Con costumes | date = 15 November 2023 | website = AP News | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231119052046/https://apnews.com/article/argentina-javier-milei-election-ea4b2b181ab98a60a9dc96572c27005b | archivedate = 19 November 2023 | accessdate = 15 December 2023 | authors = Abd Rodrigo | authors2 = Politi Daniel }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.euronews.com/2023/11/18/who-is-argentinas-controversial-chainsaw-presidential-candidate-javier-milei | title = Who is Argentina's controversial chainsaw presidential candidate? | date = 18 November 2023 | website = Euronews | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231127200630/https://www.euronews.com/2023/11/18/who-is-argentinas-controversial-chainsaw-presidential-candidate-javier-milei | archivedate = 27 November 2023 | accessdate = 28 November 2023 | authors = Armstrong Rory Elliott }}</ref> سنة 2024، صنفته ''[[مجلة التايم|مجلة تايم]]'' ضمن اكتر 100 شخصية مؤثرة فى العالم ، مشيرة لأنه "مع وجود ميلاى فى منصبه، لن يكون هناك رجوع للأرجنتين".<ref>{{مرجع ويب | url = https://time.com/6965017/javier-milei/ | title = Javier Milei is on the 2024 TIME100 list | date = 17 April 2024 | accessdate = 17 April 2024 | authors = Vera Bergengruen | تاريخ-الأرشيف = 2025-03-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20250319070708/https://time.com/6965017/javier-milei/ | url-status = dead }}</ref> المنشار بقا رمز دايما وشائع مرتبط بميلاى <ref>{{مرجع ويب | url = https://apnews.com/article/milei-argentina-chainsaw-fed35a37c6137b951e4adada3d866436 | title = A man, a plan, a chainsaw: How a power tool took center stage in Argentina's presidential race | date = 2023-10-20 | website = AP News | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231228125418/https://apnews.com/article/milei-argentina-chainsaw-fed35a37c6137b951e4adada3d866436 | archivedate = 28 December 2023 | accessdate = 2024-01-02 }}</ref> (تم تسميته "مرشح المنشار" <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.cnn.com/2023/10/01/americas/chainsaw-candidate-argentina-javier-milei-hnk-intl/index.html | title = The 'chainsaw' candidate challenging Argentina's left and right | date = 2023-10-01 | website = CNN | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231212061835/https://www.cnn.com/2023/10/01/americas/chainsaw-candidate-argentina-javier-milei-hnk-intl/index.html | archivedate = 12 December 2023 | accessdate = 2024-01-02 | authors = Sarmenti Stefano Pozzebon,Ivan Perez }}</ref> )، وبيترمز على وجه التحديد ل"قطعه" للوائح والبيروقراطية والروتين فى الأرجنتين.<ref>{{مرجع ويب | url = https://reason.com/2023/12/29/milei-brings-his-chainsaw-to-argentinas-regulatory-state/ | title = Milei brings his chainsaw to Argentina's regulatory state | date = 2023-12-29 | website = Reason.com | language = en-US | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231231203608/https://reason.com/2023/12/29/milei-brings-his-chainsaw-to-argentinas-regulatory-state/ | archivedate = 31 December 2023 | accessdate = 2023-12-31 | authors = Hall Katarina }}</ref> و أطلق بعض المعلقين على سياسة ميلاى الاقتصادية المتمثلة فى خفض القيود التنظيمية اسم "اقتصاد المنشار".<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Wallace Tim | date = 2023-12-13 | title = Why Javier Milei's chainsaw economics won IMF's approval when Trussonomics didn't | language = en-GB | work = The Telegraph | url = https://www.telegraph.co.uk/business/2023/12/13/javier-milei-argentina-shock-therapy-devaluing-peso/ | accessdate = 2024-01-02 | issn = 0307-1235 | archivedate = 2 January 2024 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240102133922/https://www.telegraph.co.uk/business/2023/12/13/javier-milei-argentina-shock-therapy-devaluing-peso/ }}</ref> فى الغالب يحمل أنصار ميلاى المناشير الكهربائية فى التجمعات،و ده بيترمز ل"وعده بتقليص حجم الدولة".<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.thestatesman.com/opinion/chainsaw-at-work-1503254174.html | title = Chainsaw at Work | date = 2023-12-29 | website = The Statesman | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240102133922/https://www.thestatesman.com/opinion/chainsaw-at-work-1503254174.html | archivedate = 2 January 2024 | accessdate = 2024-01-02 }}</ref> معروف ميلاى كمان بعبارته " تحيا الحرية يا قلب! "، اللى ينطقها بشكل خاص فى نهاية كتير من الخطب اللى يلقيها.<ref>{{مرجع ويب | url = https://theobjective.com/elsubjetivo/opinion/2023-11-22/viva-libertad-carajo/ | title = ¡Viva la libertad, carajo!, por Daniel Capó | date = 2023-11-22 | website = THE OBJECTIVE | language = es | accessdate = 2024-05-29 }}</ref> == الحياة الشخصية == [[ملف:Milei_inicia_en_Nueva_York_su_primera_visita_a_EEUU_como_presidente_electo_de_Argentina.png|تصغير| ميلاى (وسط الصورة) يصلى فى قبر [[مناحيم مندل شنيرسون|مناحيم مندل شنايرسون]] فى 27 نوفمبر 2023]] ميلاى غير متجوز وقال إنه إذا انتخب رئيس ، فسوف بيخللى أخته تتولى دور السيدة الأولى للأرجنتين .<ref name="Dadouch 2023" /> فى اغسطس 2023، أعلن ميلاى أنه يواعد الممثلة فاطمة فلوريس .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.clarin.com/fama/rumores-romance-javier-milei-fatima-florez_0_OfJASGZ5UH.html | title = Romance entre Javier Milei y Fátima Flórez: la actriz y el político confirmaron la relación | date = 21 August 2023 | website = Clarín | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230825114428/https://www.clarin.com/fama/rumores-romance-javier-milei-fatima-florez_0_OfJASGZ5UH.html | archivedate = 25 August 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref> فى السابق، كان على علاقة بالمغنية دانييلا مورى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.clarin.com/fama/alegria-cantante-daniela-ex-javier-milei-buena-eleccion-libertario_0_yosOTIjTYD.html | title = La alegría de la cantante Daniela, ex de Javier Milei, por la buena elección del libertario | date = 14 August 2023 | website = Clarín | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230830195750/https://www.clarin.com/fama/alegria-cantante-daniela-ex-javier-milei-buena-eleccion-libertario_0_yosOTIjTYD.html | archivedate = 30 August 2023 | accessdate = 30 August 2023 }}</ref> رغم نشأته [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكاثوليكية]] ، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.letrap.com.ar/nota/2021-10-29-13-58-0-milei-el-libertario-que-provoca-a-los-cristianos | title = Milei, el libertario que provoca a los cristianos | date = 29 October 2021 | website = LetraP | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230827170758/https://www.letrap.com.ar/nota/2021-10-29-13-58-0-milei-el-libertario-que-provoca-a-los-cristianos | archivedate = 27 August 2023 | accessdate = 27 August 2023 }}</ref><ref name="Gillespie & Tobias 2023">{{استشهاد بخبر | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-11-27/milei-s-conversion-to-judaism-seals-pro-israel-push-by-argentina | title = Milei's Conversion to Judaism Seals Pro-Israel Push by Argentina | authors = Gillespie Patrick | authors2 = Tobias Manuela | date = 27 November 2023 | work = Bloomberg News | accessdate = 27 November 2023 | archiveurl = https://archive.today/20231127233058/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-11-27/milei-s-conversion-to-judaism-seals-pro-israel-push-by-argentina | archivedate = 27 November 2023 }}</ref> كان ميلاى ينتقد الكنيسة الكاثوليكية فى عهد البابا فرانسيس، <ref>{{استشهاد بخبر | authors = Cholakian Herrera Lucía | authors2 = Nicas Jack | date = 16 October 2023 | title = He Called the Pope a 'Filthy Leftist.' Now He Wants to Be President | work = The New York Times | url = https://www.nytimes.com/2023/10/16/world/americas/javier-milei-pope-francis-argentina-election.html | accessdate = 28 November 2023 | issn = 1553-8095 | archivedate = 22 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231122022050/https://www.nytimes.com/2023/10/16/world/americas/javier-milei-pope-francis-argentina-election.html }}</ref> وتعليقاته المهينة عن فرانسيس أثارت انتقادات من الكاثوليك.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.letrap.com.ar/nota/2022-5-6-15-12-0-milei-un-catolico-flojo-de-papeles-que-se-arma-con-el-reino-evangelico | title = Milei, un católico flojo de papeles que se arma con El Reino evangélico | date = 6 May 2022 | website = LetraP | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230827170758/https://www.letrap.com.ar/nota/2022-5-6-15-12-0-milei-un-catolico-flojo-de-papeles-que-se-arma-con-el-reino-evangelico | archivedate = 27 August 2023 | accessdate = 27 August 2023 | authors = Villarreal Guillermo }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.newsweek.com.ar/politica/la-iglesia-catolica-vs-milei-llega-un-momento-donde-tenemos-que-decir-no | title = La iglesia católica vs. Milei: 'Llega un momento donde tenemos que decir 'No' | date = 24 August 2023 | website = Newsweek Argentina | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230827170759/https://www.newsweek.com.ar/politica/la-iglesia-catolica-vs-milei-llega-un-momento-donde-tenemos-que-decir-no/ | archivedate = 27 August 2023 | accessdate = 27 August 2023 }}</ref> كما يقرأ ميلاى [[التوراه|التوراة]] كل يوم وقام بزيارة قبر الحاخام الأرثوذكسى [[مناحيم مندل شنيرسون|مناحيم مندل شنايرسون]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.jns.org/argentinas-first-jewish-president-milei-wins-decisive-victory/ | title = Argentina's first 'Jewish' president? Milei wins decisive victory | date = 21 November 2023 | website = Jewish News Syndicate | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231121180626/https://www.jns.org/argentinas-first-jewish-president-milei-wins-decisive-victory/ | archivedate = 21 November 2023 | accessdate = 21 November 2023 | authors = Isaac David }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://collive.com/argentinas-new-eclectic-president-has-visited-the-rebbes-ohel/ | title = Argentina's New Eclectic President Has Visited the Rebbe's Ohel | date = 20 November 2023 | website = COLlive | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231121020728/https://collive.com/argentinas-new-eclectic-president-has-visited-the-rebbes-ohel/ | archivedate = 21 November 2023 | accessdate = 21 November 2023 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Miller Leila | date = 9 December 2023 | title = In Catholic Argentina, President Javier Milei has a rabbi — and likes talking about it | url = https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-12-09/la-fg-milei-jewish | accessdate = 11 December 2023 | work = Los Angeles Times | archivedate = 11 December 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231211011349/https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-12-09/la-fg-milei-jewish }}</ref> قبل نوفمبر 2023، قال ميلاى إنه كان يفكر فى التحول لاليهودية، لكن مراعاة [[الشبات|السبت اليهودى]] ممكن يشكل تحدى إذا بقا رئيس .<ref name="Sivak 2023"/><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.algemeiner.com/2023/11/20/newly-elected-argentine-president-javier-milei-says-he-will-visit-israel-advance-inauguration/ | title = Newly elected Argentine president Javier Milei says he will visit Israel in advance of inauguration | date = 20 November 2023 | website = Algemeiner Journal | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231120182025/https://www.algemeiner.com/2023/11/20/newly-elected-argentine-president-javier-milei-says-he-will-visit-israel-advance-inauguration/ | archivedate = 20 November 2023 | accessdate = 21 November 2023 | authors = Cohen Ben }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://anash.org/argentinas-new-president-spoke-about-the-rebbe-visited-ohel/ | title = Argentina's New President Spoke About the Rebbe, Visited Ohel | date = 20 November 2023 | website = Anash | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231120181838/https://anash.org/argentinas-new-president-spoke-about-the-rebbe-visited-ohel/ | archivedate = 20 November 2023 | accessdate = 21 November 2023 }}</ref> و بعد انتخابه رئيس ، ورد أن ميلاى كان ينوى التحول لليهودية.<ref name="Gillespie & Tobias 2023" /> يملك 5 [[انجليش ماستيف|كلاب ماستيف إنجليزية]] ، و كان السلف هو كونان ، اللى مات سنة 2017 بعد معاناته من سرطان العمود الفقرى .<ref name="iProfesional 2023" /> يعتبر كونان ابنه و أطلق أسماء على 4 من استنساخات كونان الستة، بما فيها واحد سمى على اسم الأصلى وآخر سمى أنجيليتو، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ambito.com/politica/revelan-los-secretos-misticos-javier-milei-esoterismo-la-mision-dios-y-charlas-su-perro-muerto-n5762291 | title = Revelan los secretos místicos de Javier Milei: esoterismo, la 'misión' de dios y charlas con su perro muerto | date = 5 July 2023 | website = Ámbito | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230816212533/https://www.ambito.com/politica/revelan-los-secretos-misticos-javier-milei-esoterismo-la-mision-dios-y-charlas-su-perro-muerto-n5762291 | archivedate = 16 August 2023 | accessdate = 25 August 2023 }}</ref> ميلتون (تكريم [[ميلتون فريدمان|لميلتون فريدمان]] )، وموررى (تكريم [[موررى روثبورد|لموررى روثبارد]] )، وروبرت، ولوكاس (الاتنين سمى على اسم [[روبرت لوكاس جونيور]] ).<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.msn.com/en-us/entertainment/celebrity/milei-present%C3%B3-a-su-hijo-conan-y-a-sus-nietos-de-cuatro-patas-en-infama-recargado/ar-BBM9ekN?li=AAggpOc&%25252525252525253Bocid=mailsignout | title = Milei presentó a su 'hijo' Conan y a sus 'nietos' de cuatro patas en Infama Recargado | date = 20 August 2018 | website = América TV | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190328064128/https://www.msn.com/en-us/entertainment/celebrity/milei-present%C3%B3-a-su-hijo-conan-y-a-sus-nietos-de-cuatro-patas-en-infama-recargado/ar-BBM9ekN?li=AAggpOc&%25252525252525253Bocid=mailsignout | archivedate = 28 March 2019 | accessdate = 2 December 2018 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://brazilian.report/latin-america/2023/07/09/argentina-media-attack-milei | title = Argentina's media takes aim at Milei's craziest side | date = 9 July 2023 | website = The Brazilian Report | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230710144034/https://brazilian.report/latin-america/2023/07/09/argentina-media-attack-milei/ | archivedate = 10 July 2023 | accessdate = 14 August 2023 | authors = Portes Ignacio }}</ref> قال ميلاى أنه استنسخ كونان لأنه يفهم الاستنساخ باعتباره "طريقة للاقتراب من الأبدية".<ref name="El Doce 2023" /> وللقيام بذلك، ذهب لعيادة فى امريكا؛ وكلفته العملية حوالى 50 ألف دولار.<ref name="El Doce 2023" /> أطلق على كلابه اسم "أطفاله اصحاب الأرجل ال 4 " وشكرهم بعد فوزه فى الانتخابات.<ref name="Viriglio 2023" /><ref>{{استشهاد بخبر | authors = Nicas Jack | date = 19 October 2023 | url = https://www.nytimes.com/2023/10/19/world/americas/argentina-election-javier-milei.html | title = The 5 Clones in Argentina's Election | work = The New York Times | issn = 1553-8095 | accessdate = 28 November 2023 | archivedate = 24 November 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20231124161038/https://www.nytimes.com/2023/10/19/world/americas/argentina-election-javier-milei.html }}</ref> صرح ميلاى كمان أنه يعانى من رهاب الطيور .<ref>{{Cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=Z1W2QcjzaHo|title=Milei at the Buenos Aires World Economic Forum - October 23, 2024 - Translated with AI|date=2024-10-26|access-date=2024-11-10}}</ref> == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == {{كومونز}}{{Wikiquote}}{{روابط شخص}} *  Spanish Wikiquote has quotations related to: Javier Milei * Javier Milei's channel on YouTube * [https://eightify.app/summary/current-events-and-politics/javier-milei-s-government-plan-unveiled Javier Milei's Government Plan Unveiled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240105073816/https://eightify.app/summary/current-events-and-politics/javier-milei-s-government-plan-unveiled |date=2024-01-05}} {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20230903214743/https://www.electoral.gob.ar/nuevo/paginas/pdf/plataformas/2023/PASO/JUJUY%2079%20PARTIDO%20RENOVADOR%20FEDERAL%20-PLATAFORMA%20LA%20LIBERTAD%20AVANZA.pdf Bases de acción política y plataform electoral nacionale 2023] {{In lang|es}} * [https://www.cidob.org/lider-politico/javier-milei Javier Milei] – biography by the Barcelona Centre for International Affairs {{In lang|es}} {{Presidents of Argentina}}{{Milei cabinet}}{{Argentine deputies, 2021–2023}}{{Heads of state of republics}}{{Current heads of government}}{{List of current heads of government of G20}}{{List of current heads of state of G20}}{{Heads of State of South America}}{{Current G20 leaders}}{{Social links}}{{تصنيف كومونز|Javier Milei}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:CS1 Italian-language sources (it)]] [[تصنيف:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[تصنيف:رؤسا ارجنتين]] [[تصنيف:ارجنتينيين طليان]] [[تصنيف:ناس لسا عايشين]] [[تصنيف:مواليد 1970]] [[تصنيف:CS1 الإسبانية-language sources (es)]] [[تصنيف:Articles including recorded pronunciations]] [[تصنيف:Articles with hAudio microformats]] [[تصنيف:اقتصاديين من ارجنتين]] [[تصنيف:اقتصاديين المان]] 1xeywrms5uif695ohalkqwafgrknrpb 10 1565377 13235714 13081974 2026-09-18T07:21:57Z Ghaly 11 تعديل 13235714 wikitext text/x-wiki {{#استدعاء:شريط|شريط | اسم = مواضيع مصر الفرعونيه | عنوان = [[مواضيع مصر القديمه]] | وضع = {{{state|autocollapse}}} | نمط_أساسي = | كلاس_بنية = hlist | صورة=[[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|81px|link=أهرام الجيزة]] | أعلى = * [[مصر القديمه]] * [[فهرس المقالات المتعلقة بمصر|فهرس]] | قائمة1 = * {{أمخ}}[[ادب مصرى قديم]] * {{أمخ}}[[الالهه المصريه القديمه]] * {{أمخ}}[[الست فى مصر القديمه]] * [[مصر العليا ومصر السفلى]] * [[الزراعه فى مصر القديمه]] * [[المعمار المصرى القديم]] * [[الصناعه فى مصر القديمه]] * [[التجاره فى مصر القديمه]] * [[الكتابه فى مصر القديمه]] * [[اللغه فى مصر القديمه]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه]] * [[فكرة المصريين القدام عن الكون]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه]] * [[طقوس الدفن فى مصر القديمه]] * [[الجيش فى مصر القديمه]] * [[الموسيقى و الغناء في مصر القديمه]] * [[هدوم مصر القديمه]] * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه]] * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه]] * [[:تصنيف:جغرافيا مصر القديمه]] * [[تاريخ مصر الفرعونيه]] * [[ميثولوجيا مصريه]] * [[فلسفة مصر القديمه]] * [[الدين المصرى القديم]] * [[مصرولوجيا]] * {{أمخ}}[[اسطورة ايزيس واوزوريس]] * {{أمج}}[[متحف الاثار المصريه]] | قائمة2 = قوائم متعلقة بمصر القديمة * [[قائمة ملوك مصر القديمة|الملوك]] * [[لستة اسر فراعنة مصر]] * [[قائمة عواصم مصر القديمة|العواصم]] * [[مقاطعات مصر القديمه]] * [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه]] * [[ليستة علما المصريات]] * [[معابد فرعونيه بره مصر]] * [[مقابر طيبه الجنائزيه]] * [[المسلات المصريه]] * [[المسلات المصريه فى روما]] * [[البرديات المصريه القديمه]] * [[عشرية (فلك مصري)|العشريات الفلكية المصرية]] | أدنى = * [[:تصنيف:مصر القديمه]] * [[:commons:Category:Ancient Egypt|كومنز]] * [[:بوابة:مصر الفرعونيه]] }}<noinclude> [[تصنيف:قوالب مواضيع دول وأقاليم إفريقيا]] [[تصنيف:قوالب مواضيع دول وأقاليم الشرق الأوسط]] {{Collapsible option}} [[تصنيف:قوالب مصر القديمة]]</noinclude> 6fp6cjiiyt6j9yeg0wjzwl2zaw4ns47 13235716 13235714 2026-09-18T07:27:51Z Ghaly 11 #تحويل 13235716 wikitext text/x-wiki {{#استدعاء:شريط|شريط | اسم = مواضيع مصر الفرعونيه | عنوان = [[مواضيع مصر القديمه]] | وضع = {{{state|autocollapse}}} | نمط_أساسي = | كلاس_بنية = hlist | صورة=[[ملف:All Gizah Pyramids.jpg|81px|link=أهرام الجيزة]] | أعلى = * [[مصر القديمه]] * [[فهرس المقالات المتعلقة بمصر|فهرس]] | قائمة1 = * {{أمخ}}[[ادب مصرى قديم]] * {{أمخ}}[[الالهه المصريه القديمه]] * {{أمخ}}[[الست فى مصر القديمه]] * [[مصر العليا ومصر السفلى]] * [[الزراعه فى مصر القديمه]] * [[المعمار المصرى القديم]] * [[الصناعه فى مصر القديمه]] * [[التجاره فى مصر القديمه]] * [[الكتابه فى مصر القديمه]] * [[اللغه فى مصر القديمه]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه]] * [[فكرة المصريين القدام عن الكون]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه]] * [[طقوس الدفن فى مصر القديمه]] * [[الجيش فى مصر القديمه]] * [[الموسيقى و الغناء في مصر القديمه]] * [[هدوم مصر القديمه]] * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه]] * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه]] * [[:تصنيف:جغرافيا مصر القديمه]] * [[تاريخ مصر الفرعونيه]] * [[ميثولوجيا مصريه]] * [[فلسفة مصر القديمه]] * [[الدين المصرى القديم]] * [[مصرولوجيا]] * {{أمخ}}[[اسطورة ايزيس واوزوريس]] * {{أمج}}[[متحف الاثار المصريه]] | قائمة2 = قوائم متعلقة بمصر القديمة * [[قائمة ملوك مصر القديمة|الملوك]] * [[لستة اسر فراعنة مصر]] * [[عواصم مصر التاريخيه|العواصم]] * [[مقاطعات مصر القديمه]] * [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه]] * [[ليستة علما المصريات]] * [[معابد فرعونيه بره مصر]] * [[مقابر طيبه الجنائزيه]] * [[المسلات المصريه]] * [[المسلات المصريه فى روما]] * [[البرديات المصريه القديمه]] * [[عشرية (فلك مصري)|العشريات الفلكية المصرية]] | أدنى = * [[:تصنيف:مصر القديمه]] * [[:commons:Category:Ancient Egypt|كومنز]] * [[:بوابة:مصر الفرعونيه]] }}<noinclude> [[تصنيف:قوالب مواضيع دول وأقاليم إفريقيا]] [[تصنيف:قوالب مواضيع دول وأقاليم الشرق الأوسط]] {{Collapsible option}} [[تصنيف:قوالب مصر القديمة]]</noinclude> c0sqty1ymzfqnm807uj5lgk0fmqre99 0 1576094 13235678 12662534 2026-09-17T21:43:08Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235678 wikitext text/x-wiki {{معلومات لاعيب كره سله|أيقونة=Basketball pictogram.svg|لون عنوان=#fff3e0|لون عنوان رئيسي=#ef6c00|معرف ويكى بيانات=Q107704153}} '''زكريا الحسين''' لاعب [[كورة سله]] من [[سوريا]]. == حياته == زكريا الحسين من مواليد يوم 1 [[يناير]] [[1991]] فى [[حمص]].<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.fiba.basketball/ar/asiacup/2021/qualifiers/player/Zakria-Alhusain | title = FIBA.basketball | website = FIBA.basketball | language = ar | accessdate = 2021-08-04 }}</ref> == الحياه الرياضيه == بيلعب فى مركز لاعب الدفاع, و لعب مع فريق [[نادى الوثبة السورى]].<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.indiafantasy.com/nba/fantasy-nba/syr-vs-qat-dream11-prediction-fiba-international-qualifiers-14-june/ | title = SYR vs QAT Dream11 Prediction, FIBA International Qualifiers, Syria vs Qatar, 14 June | date = 2021-06-14 | website = India Fantasy | language = en-US | accessdate = 2021-08-04 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://riadi.alwehda.gov.sy/__archives.asp?FileName=2089878020190929122020 | title = زكريا سلة الوثبة باقٍ وينفى انتقاله | website = riadi.alwehda.gov.sy | accessdate = 2021-08-04 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://qmedia.one/news/kbar-alslh-alswryh-yazzwn-sfwfhm-fy-alfaynal-fwr | title = كبار السلة السورية يعززون صفوفهم فى الفاينال فور | date = 2019-07-09 | website = وكالة عربى اليوم الإخبارية | language = en | accessdate = 2021-08-04 | تاريخ-الأرشيف = 2021-07-30 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20210730103303/https://qmedia.one/news/kbar-alslh-alswryh-yazzwn-sfwfhm-fy-alfaynal-fwr | url-status = dead }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://almuhafazaclub.sy/?p=14813 | title = سلّة الكرامة الحمصية فى المقدمة والحسين هداف مرحلة الذهاب | website = نادى المحافظة الرياضى والثقافى والاجتماعي | language = ar | accessdate = 2021-08-04 | last = Onmyeye | first = كتبه: | تاريخ الأرشيف = 2021-07-30 | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20210730100117/http://almuhafazaclub.sy/?p=14813 | url-status = dead | URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20210730100117/http://almuhafazaclub.sy/?p=14813 | تاريخ الارشيف = 2021-07-30 | مسار الارشيف = https://web.archive.org/web/20210730100117/http://almuhafazaclub.sy/?p=14813 | archive-date = 2021-07-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210730100117/http://almuhafazaclub.sy/?p=14813 }}</ref> == لينكات برانيه == * [https://basketball.eurobasket.com/player/Zakria-Alhusain/FIBA-Asia-Cup/Al-Wathba-Homs/232476 Zakria Alhusain] at EuroBasket * [https://globalsportsarchive.com/people/basketball/zakria-alhusain/213736/ Zakria Alhusain] at Global Sports Archive * [https://basketball.realgm.com/player/Zakria-Alhusain/Summary/164618 Zakria Alhusain] at [[:ar:ريلجم|ريلجم]] == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:كوره سله]] [[تصنيف:لعيبه كوره سله]] [[تصنيف:لعيبة كورة سله من سوريا]] qawywbnz57gq1logfvfcgqzx7298ic9 0 1576545 13235661 13066101 2026-09-17T21:10:05Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235661 wikitext text/x-wiki {{معلومات شركه | اسم_الشركة = شركة صناعة وسايل النقل ش.م.م | علامة_الشركة = | شعار_الشركة = | نوع_الشركة = [[مؤسسة تجارية]] | مصير = | سابقا = | لاحقا = | تاريخ_التأسيس = 1994 | تاريخ_الإختفاء = | المؤسس = | الجنسية = | المقر_الرئيسى = [[القاهرة]]، [[مصر]] | الشركة_الأم = [[مجموعة غبور]] | الشركات_التابعة = | عدد_الفروع = | أهم_الشخصيات = | مناطق_الخدمة = [[افريقيا]]، [[برازيل]]، [[الكاريبى]]، [[امريكا الوسطانيه]]، [[الصين]]، [[اوروبا]]، و [[الشرق الوسطانى]] | الصناعة = | النشاط = | المنتجات = [[حافلة|حافلات]] و [[شاحنة|شاحنات]] | العائدات = | الأرباح = 493,110,000 [[جنيه مصرى|ج.م]] | صافي_الأرباح = | عدد_الموظفين = 20,000 موظف | المالك = م/ كريم غبور | الموقع_الإلكترونى = http://www.mcv-eg.com/MCV/index.html | ملاحظات = | صورة_المنتج = | تعليق = |اسم الشركة بالعربية=Manufacturing Commercial Vehicles, S.A.E}} '''شركه صناعه وسايل النقل ش.م.م'''<ref>{{استشهاد ويب | مسار = http://www.mcv-eg.com/ | عنوان = MCV | موقع = www.mcv-eg.com | لغه = en | تاريخ الوصول = 2018-11-23 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181018114851/http://www.mcv-eg.com/? | تاريخ أرشيف = 2010-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100516112739/http://mcv-eg.com/ | url-status = dead }}</ref> {{إنج|''Manufacturing Commercial Vehicles, S.A.E''}} هيا شركه مصريه مساهمه محدوده, مصنعه للاتوبيسات و اللوارى فى مدينة السلام, [[القاهره]].<ref>[https://www.mcv-eg.com/MCV/Factory.html ''Factory''] MCV-Homepage. Retrieved 4 Oktober 2015. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160701090448/http://www.mcv-eg.com/mcv/Factory.html |date=1 يوليه 2016}} {{استشهاد ويب |مسار=https://www.mcv-eg.com/mcv/Factory.html |عنوان=نسخه مؤرشفه |تاريخ الوصول=5 سبتمبر 2019 |url-status=dead |archive-date=2016-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701090448/http://www.mcv-eg.com/mcv/Factory.html}}</ref> الشركه بتمتلك حقوق العلامه التجاريه; ''ECHOLINE, eVolution and MCV'' و موديلات تحت اسم العلامه التجاريه المزدوجه ''Mercedes-Benz MCV''.<ref>{{استشهاد ويب | مسار = http://www.wikipedia.org | عنوان = Wikipedia | موقع = www.wikipedia.org | تاريخ الوصول = 2018-07-29 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190522011717/https://www.wikipedia.org/ | تاريخ أرشيف = 22 مايو 2019 }}</ref> == صور == <div align="center"><gallery widths="200"> ملف: |مرسيدس سبرنتر تابعه لشرطه ولايه غوياس البرازيل. ملف:Mercedes-Benz trucks in Iraq.JPG | قافله من اللوارى المدنيه من نوع [[اكتروس]] مرسيدس بنز فى [[العراق]] فى انتظار التفتيش. من ''تصنيع المركبات التجارى'' فى [[القاهره]] ملف:MCTC F581 Hong Kong.JPG | مرسيدس بنز أكسور تابعه لإداره خدمات الإطفاء فى هونج كونج من ''تصنيع المركبات التجارى''. ملف:Halton Dart Evolution 1.jpg | حافله ''eVolution-DENNIS C121'' تابعه لشركه نقل الركاب فى هالتون فى [[ليفربول]] من '''تصنيع المركبات التجارى'''. </gallery></div> == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:شركات مصريه]] [[تصنيف:شركات]] mdv8ojfphefd8bu6ss4xutxo14kfqmd 0 1619989 13235675 13213339 2026-09-17T21:11:08Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه (4) 13235675 wikitext text/x-wiki أعلام دول العالم مرتبة ترتيب جغرافى ==دول المغرب== <gallery> ملف:Flag of Mauritania.svg|<div style="text-align: center;">[[علم موريتانيا]]</div> ملف:Flag of Morocco.svg|<div style="text-align: center;">[[علم المغرب]]</div> ملف:Flag of Algeria.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الجزائر]]</div> ملف:Flag of Tunisia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تونس]]</div> ملف:Flag of Libya.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ليبيا]]</div> </gallery> == شمال افريقيا == <gallery> ملف:Flag of Egypt.svg|<div style="text-align: center;">[[علم مصر]]</div> ملف:Flag of Sudan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم السودان]]</div> ملف:Flag of Djibouti.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جيبوتى]]</div> ملف:Flag of Somalia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الصومال]]</div> ملف:Flag of the Comoros.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جزر القمر]]</div> </gallery> == بلاد الشام == <gallery> ملف:Flag of Palestine.svg|<div style="text-align: center;">[[علم فلسطين]]</div> ملف:Flag of Lebanon.svg|<div style="text-align: center;">[[علم لبنان]]</div> ملف:Flag of Jordan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الاردن]]</div> ملف:Flag of Iraq.svg|<div style="text-align: center;">[[علم العراق]]</div> ملف:Flag of the Syrian revolution.svg|[[علم سوريا]] </gallery> == [[شبه الجزيرة العربية|الجزيرة العربية]] == <gallery> ملف:Flag of Kuwait.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الكويت]]</div> ملف:Flag of Bahrain.svg|<div style="text-align: center;">[[علم البحرين]]</div> ملف:Flag of Qatar.svg|<div style="text-align: center;">[[علم قطر]]</div> ملف:Flag of Saudi Arabia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم السعودية]]</div> ملف:Flag of the United Arab Emirates.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الإمارات العربية المتحدة|علم الإمارات]]</div> ملف:Flag of Oman.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سلطنة عمان|علم عمان]]</div> ملف:Flag of Yemen.svg|[[علم اليمن]] </gallery> == [[آسيا]] == === [[آسيا الوسطانيه]] === <gallery> ملف:Flag of Kazakhstan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كازاخستان]]</div> ملف:Flag of Kyrgyzstan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم قيرغيزستان]]</div> ملف:Flag of Tajikistan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم طاجيكستان]]</div> ملف:Flag of Uzbekistan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم أوزبكستان]]</div> ملف:Flag of Turkmenistan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تركمانستان|علم تركمنستان]]</div> ملف:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|علم أفغانستان </gallery> === شرق آسيا === <gallery> ملف:Flag of the People's Republic of China.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جمهورية الصين الشعبية]]</div> ملف:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تايوان]]</div> ملف:Flag_of_Japan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم اليابان]]</div> ملف:Flag of South Korea.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كوريا الجنوبية]]</div> ملف:Flag of North Korea.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كوريا الشمالية]]</div> ملف:Flag of Mongolia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم مونجوليا]]</div> </gallery> ===جنوب شرق آسيا === <gallery> ملف:Flag of Myanmar.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ميانمار|علم بورما]]</div> ملف:Flag of Thailand.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تايلاند|علم تايلند]]</div> ملف:Flag of Laos.svg|<div style="text-align: center;">[[علم لاوس]]</div> ملف:Flag of Vietnam.svg|<div style="text-align: center;">[[علم فيتنام]]</div> ملف:Flag of Cambodia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كمبوديا]]</div> ملف:Flag of the Philippines.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الفلبين]]</div> ملف:Flag of Malaysia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ماليزيا]]</div> ملف:Flag of Brunei.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بروناى]]</div> ملف:Flag of Singapore.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سنغافورة|علم سنغافورا]]</div> ملف:Flag of Indonesia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم إندونيسيا]]</div> ملف:Flag of East Timor.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تيمور الشرقية]]</div> </gallery> === [[جنوب آسيا]] === <gallery> ملف:Flag of Bangladesh.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بنجلاديش]]</div> ملف:Flag of Bhutan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بوتان]]</div> ملف:Flag of Nepal.svg|<div style="text-align: center;">[[علم نيبال]]</div> ملف:Flag of India.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الهند]]</div> ملف:Flag of Pakistan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم باكستان]]</div> ملف:Flag of Sri Lanka.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سريلانكا]]</div> ملف:Flag of Maldives.svg|<div style="text-align: center;">[[علم المالديف|علم مالديف]]</div> </gallery> === [[غرب آسيا]] === <gallery> ملف:Flag of Iran.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ايران]]</div> ملف:Flag of Azerbaijan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم أذربيجان]]</div> ملف:Flag of Armenia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ارمينيا]]</div> ملف:Flag of Georgia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جورجيا]]</div> ملف:Flag of Turkey.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تركيا]]</div> ملف:Flag of Cyprus.svg|<div style="text-align: center;">[[علم قبرص]]</div> ملف:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|<div style="text-align: center;">[[علم قبرص الشمالية|علم شمال قبرص]]</div> </gallery> == [[افريقيا]] == === [[شرق إفريقيا|شرق افريقيا]] === <gallery> ملف:Flag of Ethiopia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم إثيوبيا]]</div> ملف:Flag of South Sudan.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جنوب السودان]]</div> ملف:Flag of Uganda.svg|<div style="text-align: center;">[[علم اوجاندا]]</div> ملف:Flag of Rwanda.svg|<div style="text-align: center;">[[علم رواندا]]</div> ملف:Flag of Burundi.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بوروندى]]</div> ملف:Flag of Tanzania.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تنزانيا]]</div> ملف:Flag of Kenya.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كينيا]]</div> ملف:Flag of Seychelles.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سيشل]]</div> ملف:Flag of Mauritius.svg|<div style="text-align: center;">[[علم موريشيوس]]</div> ملف:Flag of Madagascar.svg|<div style="text-align: center;">[[علم مدغشقر]]</div> ملف:Flag of Mozambique.svg|<div style="text-align: center;">[[علم موزامبيق]]</div> ملف:Flag of Malawi.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ملاوى|علم مالاوى]]</div> ملف:Flag of Zambia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم زامبيا]]</div> ملف:Flag of Zimbabwe.svg|<div style="text-align: center;">[[علم زيمبابوى]]</div> ملف:Flag of Eritrea (1993–1995).svg|بديل=إرتريا </gallery> === [[افريقيا الجنوبية|الجنوب الأفريقى]] === <gallery> ملف:Flag of Botswana.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بوتسوانا]]</div> ملف:Flag of Namibia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ناميبيا]]</div> ملف:Flag of South Africa.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جنوب إفريقيا|علم جنوب افريقيا]]</div> ملف:Flag of Lesotho.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ليسوتو]]</div> ملف:Flag of Swaziland.svg|<div style="text-align: center;">[[علم إسواتينى|علم سوازيلاند]]</div> </gallery> === [[وسط إفريقيا|وسط افريقيا]] === <gallery> ملف:Flag of Angola.svg|<div style="text-align: center;">[[علم انجولا]]</div> ملف:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جمهورية الكونجو الديمقراطية]]</div> ملف:Flag of the Republic of the Congo.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جمهورية الكونجو]]</div> ملف:Flag of Gabon.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الغابون]]</div> ملف:Flag of Equatorial Guinea.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جينيا الاستوائية]]</div> ملف:Flag of Sao Tome and Principe.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ساو تومى وبرينسيب|علم '''ساو تومى وبرينسيب''']]</div> ملف:Flag of Cameroon.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الكاميرون]]</div> ملف:Flag of the Central African Republic.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جمهورية إفريقيا الوسطانيه|علم افريقيا الوسطانيه]]</div> ملف:Flag of Chad.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تشاد]]</div> </gallery> === [[غرب إفريقيا|غرب افريقيا]] === <gallery> ملف:Flag of Niger.svg|[[علم النيجر]] ملف:Flag of Mali.svg|[[علم مالى]] ملف:Flag of Burkina Faso.svg|[[علم بوركينا فاسو]] ملف:Flag of Nigeria.svg|[[علم نيجيريا]] ملف:Flag of Benin.svg|[[علم بنين]] ملف:Flag of Togo.svg|[[علم توغو]] ملف:Flag of Ghana.svg|[[علم غانا]] ملف:Flag of Côte d'Ivoire.svg|[[علم ساحل العاج]] ملف:Flag of Liberia.svg|[[علم ليبيريا]] ملف:Flag of Sierra Leone.svg|[[علم سيراليون]] ملف:Flag of Guinea.svg|[[علم غينيا]] ملف:Flag of Guinea-Bissau.svg|[[علم جينيا بيساو]] ملف:Flag of Senegal.svg|[[علم السنغال]] ملف:Flag of The Gambia.svg|[[علم غامبيا]] ملف:Flag of Cape Verde (10-17).svg|[[علم الرأس الأخضر]] </gallery> == [[اوروبا]] == === [[اوروبا الشمالية]] === <gallery> ملف:Flag of Iceland.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ايسلاندا]]</div> ملف:Flag of Norway.svg|<div style="text-align: center;">[[علم النرويج]]</div> ملف:Flag of Sweden.svg|<div style="text-align: center;">[[علم السويد]]</div> ملف:Flag of Finland.svg|<div style="text-align: center;">[[علم فينلاندا]]</div> ملف:Flag of Estonia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم إستونيا]]</div> ملف:Flag of Latvia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم لاتفيا]]</div> ملف:Flag of Lithuania.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ليتوانيا]]</div> ملف:Flag of Denmark.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الدنمارك]]</div> ملف:Flag of the United Kingdom.svg|<div style="text-align: center;">[[علم المملكة المتحدة]]</div> ملف:Flag of Ireland.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جمهورية أيرلندا|علم أيرلندا]]</div> </gallery> === [[اوروبا الجنوبية]] === <gallery> ملف:Flag of Portugal.svg|<div style="text-align: center;">[[علم البرتغال]]</div> ملف:Flag of Spain.svg|<div style="text-align: center;">[[علم اسبانيا]]</div> ملف:Flag of Gibraltar.svg|[[علم جبل طارق]] ملف:Flag of Malta.svg|<div style="text-align: center;">[[علم مالطا]]</div> ملف:Flag of Italy.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ايطاليا]]</div> ملف:Flag of Greece.svg|<div style="text-align: center;">[[علم اليونان]]</div> ملف:Flag of Albania.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ألبانيا]]</div> ملف:Flag of Macedonia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم مقدونيا الشمالية|علم مقدونيا]]</div> ملف:Flag of Bulgaria.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بلجاريا]]</div> ملف:Flag of Serbia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم صيربيا]]</div> ملف:Flag of Kosovo.svg|[[علم كوسوفو]] ملف:Flag of Montenegro.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الجبل الأسود]]</div> ملف:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|<div style="text-align: center;">[[علم البوسنة والهرسك]]</div> ملف:Flag of Croatia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كرواتيا]]</div> ملف:Flag of Slovenia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سلوفينيا]]</div> ملف:Flag of San Marino.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سان مارينو]]</div> ملف:Flag of Vatican City (2023–present).svg|[[علم الفاتيكان]] ملف:Flag of Andorra (3-2).svg|[[علم أندورا|علم اندورا]] </gallery> === [[اوروبا الغربية]] === <gallery> ملف:Flag of France.svg|<div style="text-align: center;">[[علم فرنسا]]</div> ملف:Flag of Belgium.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بلجيكا]]</div> ملف:Flag of the Netherlands.svg|<div style="text-align: center;"[[علم هولندا]]</div> ملف:Flag of Luxembourg.svg|<div style="text-align: center;">[[علم لوكسيمبورج]]</div> ملف:Flag of Germany.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ألمانيا]]</div> ملف:Civil Ensign of Switzerland.svg|[[علم سويسرا]] ملف:Flag of Liechtenstein.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ليختنشتاين]]</div> ملف:Flag of Austria.svg|<div style="text-align: center;">[[علم النمسا]]</div> </gallery> === [[اوروبا الشرقية]] === <gallery> ملف:Flag of the Czech Republic.svg|<div style="text-align: center;">[[علم التشيك]]</div> ملف:Flag of Poland.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بولندا]]</div> ملف:Flag of Slovakia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سلوفاكيا]]</div> ملف:Flag of Hungary.svg|<div style="text-align: center;">[[علم المجر]]</div> ملف:Flag of Romania.svg|<div style="text-align: center;">[[علم رومانيا]]</div> ملف:Flag of Moldova.svg|<div style="text-align: center;">[[علم مولدوڤا]]</div> ملف:Flag of Ukraine.svg|<div style="text-align: center;">[[علم أوكرانيا]]</div> ملف:Flag of Belarus.svg|[[علم روسيا البيضاء]] ملف:Flag of Russia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم روسيا]]</div> </gallery> == [[اعلام دول امريكا الشمالية|امريكا الشمالية]] == === [[امريكا الشمالية]] === <gallery> ملف:Flag of Canada.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كندا]]</div> ملف:Flag of Mexico.svg|<div style="text-align: center;">[[علم المكسيك]]</div> ملف:Flag of the United States.svg|<div style="text-align: center;">[[علم امريكا]]</div> </gallery> {{تحديد}} === [[الكاريبى|جزر الكاريبى]] === <gallery> ملف:Flag of Antigua and Barbuda.svg|<div style="text-align: center;">[[علم أنتيغوا وباربودا|علم أنتيغا وباربودا]]</div> ملف:Flag of the Bahamas.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جزر البهاماس|علم البهاما]]</div> ملف:Flag of Barbados.svg|<div style="text-align: center;">[[علم البربادوس|علم بربادوس]]</div> ملف:Flag of Cuba.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كوبا]]</div> ملف:Flag of Dominica.svg|<div style="text-align: center;">[[علم دومينيكا]]</div> ملف:Flag of the Dominican Republic.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جمهورية الدومينيكان|علم جمهورية الدومنيكان]]</div> ملف:Flag of Grenada.svg|<div style="text-align: center;">[[علم غرينادا]]</div> ملف:Flag of Haiti.svg|<div style="text-align: center;">[[علم هايتى]]</div> ملف:Flag of Jamaica.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جمهورية جامايكا|علم جامايكا]]</div> ملف:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سانت كيتس ونيفيس]]</div> ملف:Flag of Saint Lucia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سانت لوسيا]]</div> ملف:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سانت فنسنت والغرينادين|علم سانت فنسينت والجرينادينز]]</div> ملف:Flag of Trinidad and Tobago.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ترينيداد و توباجو]]</div> </gallery> === [[امريكا الوسطانيه]] === <gallery> ملف:Flag of Belize.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بليز]]</div> ملف:Flag of Costa Rica (state).svg|<div style="text-align: center;">[[علم كوستاريكا]]</div> ملف:Flag of El Salvador.svg|<div style="text-align: center;">[[علم السلفادور]]</div> ملف:Flag of Guatemala.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جواتيمالا]]</div> ملف:Flag of Honduras (2022–present).svg|<div style="text-align: center;">[[علم هوندوراس]]</div> ملف:Flag of Nicaragua.svg|<div style="text-align: center;">[[علم نيكاراجوا]]</div> ملف:Flag of Panama.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بنما]]</div> </gallery> == أعلام امريكا الجنوبية == <gallery> ملف:Flag of Argentina.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الأرجنتين]]</div> ملف:Flag of Brazil.svg|<div style="text-align: center;">[[علم البرازيل]]</div> ملف:Flag of Bolivia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بوليفيا]]</div> ملف:Flag of Colombia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كولومبيا]]</div> ملف:Flag of Chile.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تشيلى]]</div> ملف:Flag of Ecuador.svg|<div style="text-align: center;">[[علم إكوادور|علم اكوادور]]</div> ملف:Flag of Uruguay.svg|<div style="text-align: center;">[[علم الاوروجواى|علم اوروجواى]]</div> ملف:Flag of Paraguay.svg|<div style="text-align: center;">[[علم باراجواى]]</div> ملف:Flag of Suriname.svg|<div style="text-align: center;">[[علم سورينام]]</div> ملف:Flag of Venezuela.svg|<div style="text-align: center;">[[علم فنزويلا]]</div> ملف:Flag of Peru (state).svg|علم بيرو </gallery> == [[اعلام دول أوقيانوسيا]] == <gallery> ملف:Flag of Australia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم اوستراليا]]</div> ملف:Flag of the Cook Islands.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جزر كوك]]</div> ملف:Flag of Fiji.svg|<div style="text-align: center;">[[علم فيجى]]</div> ملف:Flag of Kiribati.svg|<div style="text-align: center;">[[علم كيريباتى]]</div> ملف:Flag of Papua New Guinea.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بابوا جينيا الجديدة]]</div> ملف:Flag_of_the_Federated_States_of_Micronesia.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ولايات ميكرونيسيا المتحدة]]</div> ملف:Flag of the Marshall Islands.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جزر مارشال]]</div> ملف:Flag of Nauru.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ناورو]]</div> ملف:Flag of New Zealand.svg|<div style="text-align: center;">[[علم نيوزيلندا]]</div> ملف:Flag of Niue.svg|<div style="text-align: center;">[[علم نييوى]]</div> ملف:Flag of Palau.svg|<div style="text-align: center;">[[علم بالاو]]</div> ملف:Flag of Samoa.svg|<div style="text-align: center;">[[علم ساموا]]</div> ملف:Flag of the Solomon Islands.svg|<div style="text-align: center;">[[علم جزر سليمان]]</div> ملف:Flag of Tonga.svg|<div style="text-align: center;">[[علم تونجا]]</div> ملف:Flag of Tuvalu.svg|<div style="text-align: center;">[[علم توفالو]]</div> ملف:Flag of Vanuatu.svg|<div style="text-align: center;">[[علم فانواتو]]</div> </gallery> == مراجع == {{مصادر|30em}} {{قوايم الاعلام والرايات}} {{قوائم الدول}} {{اعلام وطنيه}} {{روابط شقيقة}} {{رموز وطنيه}} {{شريط بوابات|جغرافيا|علم الشعارات}} [[تصنيف:أعلام وطنية]] [[تصنيف:قوائم الرموز الوطنية]] lg96p3vvm6fp91d0mfck3um3l67gl20 3 1620597 13235679 5750873 2026-09-18T01:05:55Z Arian 75298 نقل Arian صفحه [[نقاش المستخدم:AMIN Programer]] إلى [[نقاش المستخدم:MoAMINho]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/AMIN Programer|AMIN Programer]]» إلى «[[Special:CentralAuth/MoAMINho|MoAMINho]]». 5750873 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}[[User:Raafat|Raafat]] ([[User Talk:Raafat|مناقشه]]) 19:34، 15 اكتوبر 2021 (يو تى سى) bt9206p1ydnq6g5sa02k8syyd4h3kzf 0 1621651 13235631 13213430 2026-09-17T20:59:35Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235631 wikitext text/x-wiki '''النشيد الوطنى''' هوا نشيد خاص بالدوله بيتعزف فى المناسبات الوطنيه و فى المدارس و قبل بداية لعب فريق المنتخب الوطنى.... الخ, و هوا فى العاده بيكون نشيد حماسى بيعزز حب الوطن و الشعور بالقوميه. [[ملف:Marseillaisenoframe.jpg|thumb|[[كلود چوزيف روجيه دى ليزلى]]. ملحن النشيد الوطنى الفرنسى "[[لامارسييز]]", انشده اول مره سنة 1795]] == الليسته == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" border="1" ! scope="col" |الوطن ! scope="col" |النشيد الوطنى ! scope="col" |تاريخ ! scope="col" |كلمات ! scope="col" |الحان ! scope="col" |الملف ! scope="col" |م |- ! style="text-align:right" |{{علم|افغانستان}} افغانستان |[[نشيد افغانستان الوطنى|"ملى سرود"]]<br />("النشيد الوطنى") | align="center" |2006 |عبد البارى جهانى |بابراك واسا |{{صوت 2|National anthem of Afghanistan, performed by the United States Navy Band.wav}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|البانيا}} البانيا |"[[نشيد البانيا الوطنى|Hymni i Flamurit]]"<br /> ("تحيه العلم") | align="center" |1912 |اليكساندر ستافرى درينوفا |سيبريان بورامبيسكو |{{صوت 2|Hymni i Flamurit instrumental.ogg}} | align="center" |<ref>"National Anthems of the World" (7th edn), pp. 12–13.</ref> |- ! style="text-align:right" |{{الجزاير}} |"[[نشيد الجزائر الوطنى|قسما]]" | align="center" |1962 |[[مفدى زكريا]] |[[محمد فوزى]] |{{صوت 2|National anthem of Algeria, by the U.S. Navy Band.oga}} | align="center" |<ref>"National Anthems of the World" (7th edn), pp. 14–17.</ref> |- ! style="text-align:right" |{{علم|اندورا}} |"[[ال غران كارلمانى|El Gran Carlemany]]"<br />("شارلمان العظيم") | align="center" |1914 |انريك مارفانى بونس |خوان بينلوخ اى فيفو |{{صوت 2|El Gran Carlemany.ogg}} | align="center" |<ref>"National Anthems of the World" (7th edn), pp. 18–21.</ref> |- ! style="text-align:right" |{{علم|انجولا}} انجولا |"[[نشيد انجولا الوطنى|Angola Avante]]"<br />("الى الامام انجولا") | align="center" |1975 |[[مانويل روى]] |روى البرتو فييرا دياس مينجاس |{{صوت 2|National anthem of Angola, performed by the United States Navy Band (March 1996 arrangement).ogg|"Angola Avante"}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{Flag icon|ATG}}[[انتيجا و باربودا]] |"[[نشيد انتيجوا وباربودا الوطنى|Fair Antigua, We Salute Thee]]"<br />("انتيجوا العادله, احنا نحييك")<ref group="note" name="queen">"[[فليحفظ الله الملك]]" is the royal anthem of Antigua and Barbuda, Australia, the Bahamas, Canada, Jamaica, Papua New Guinea, Saint Kitts and Nevis, the Solomon Islands, and Tuvalu, and one of New Zealand's two national anthems.</ref> | align="center" |1981 |نوفيل هاملتون ريتشارد |والتر جارنيت بيكارت شامبرز |{{صوت 2|Antigua and Barbuda National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{ارجنتين}} |"[[نشيد الارجنتين الوطنى|Himno Nacional Argentino]]"<br />("نشيد الارجنتين الوطنى") | align="center" |1813 |فيسنتى لوبيز اى بلانيز |بلاس باريرا |{{صوت 2|Himno Nacional Argentino instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{ارمينيا}} |"[[نشيد ارمينيا الوطنى|Մեր Հայրենիք]]"<br />("وطننا الام") | align="center" |1918 |مايكل نالبانديان |[[بارسيج جاناتشيان]] |{{صوت 2|Mer Hayrenik instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{اوستراليا}} |"[[فلتقدمى يا اوستراليا الجميله|Advance Australia Fair]]"<br />("تقدمى يا اوستراليا الجميله والعادله")<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1984 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">بيتر دودس ماكورميك</div> |{{صوت 2|U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|النمسا}} النمسا |"[[نشيد النمسا الوطنى|Land der Berge, Land am Strome]]"<br />("ارض الجبال, ارض النهر") | align="center" |1947 |[[پولا فون بريرادوفيتش]] |[[فولفجانج اماديوس موزارت]]/ جوهان هولتزر |{{صوت 2|Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|اذيربايجان}} |"[[نشيد اذربيجان|Azərbaycan Marşı]]"<br />("مسيره اذربيدجان") | align="center" |1918 |احمد جواد |[[عزير حاجبايوف]] |{{صوت 2|National Anthem of the Republic of Azerbaijan instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|باهاماس}} |"[[نشيد الباهاماس الوطنى|March On, Bahamaland]]"<br />("الباهاماس, سر")<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1973 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">تيموثى جيبسون</div> |{{صوت 2|National anthem of the Bahamas.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{البحرين}} |"[[بحريننا]]" | align="center" |1971 |[[محمد صدقى عياش]] |مش معروف |{{صوت 2|Bahraini Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|بانجلاديش}} |"[[بنجلاديش الذهبيه|আমার সোনার বাংলা]]"<br />("بنجلاديش الذهبيه") | align="center" |1972 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[رابندرانات طاجور]]</div> |{{صوت 2|Amar Sonar Bangla - official vocal music of the National anthem of Bangladesh.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{باربيدوس}} |"[[نشيد باربادوس الوطنى|In Plenty and In Time of Need]]"<br />("فى الوفره و فى وقت الحاجه") | align="center" |1966 |ايرفينج بورجى |سى. فان رولاند ادواردس |{{صوت 2|In Plenty and In Time of Need instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بيلاروسيا}} |"[[نشيد بيلاروس الوطنى]]"<br />("نحن, البيلاروسيون")<ref group="note">"My Belarusy" was originally adopted by the [[جمهوريه بيلاروس الاشتراكيه السوفيتيه]].</ref> | align="center" |1955 |ميخاس كيلموفيش |نسيار ساكالوسكى |{{صوت 2|My Belarusy vocal.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بلجيكا}} |"[[اغنيه برابانت|La Brabançonne]]"<br />("البرابانتى") | align="center" |1830 |لويس-الكسندر ديشى (جينوفال) |فرونسوا فان كومبينهو |{{صوت 2|The Brabanconne.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|بليز}} |"[[النشيد الوطنى لبليز|Land of the Free]]"<br /> ("ارض الاحرار") | align="center" |1981 |صامويل الفريد هينز |سيلوين وولفورد يونج |{{صوت 2|Land of the Free instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|بنين}} |"[[نشيد بنين الوطنى|L'Aube Nouvelle]]"<br />("الفجر الجديد") | align="center" |1960 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">جيلبرت جون دانيون</div> |{{صوت 2|L'Aube Nouvelle.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|بوتان}} |"[[نشيد بوتان الوطنى|འབྲུག་ཙན་དན]]"<br />("مملكه تنين البرق") | align="center" |1953 |داشو جلايدون تينلى |اكو تونجمى | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بوليفيا}} |"[[نشيد بوليفيا الوطنى|Himno Nacional de Bolivia]]"<br />("نشيد بوليفيا الوطنى") | align="center" |1852 |خوسى اجناسيو دى سانجينى |ليوبولدو بينديتو فينشينتى |{{صوت 2|Himno Nacional de Bolivia instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{البوسنه والهرسك}} |"[[انترميكو|Državna himna Bosne i Hercegovine]]"<br />("نشيد البوسنه والهرسك الوطنى") | align="center" |1999 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[دوسان سيستك]]</div> | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بوتسوانا}} |"[[نشيد بوتسوانا الوطنى|Fatshe leno la rona]]"<br />("ارضنا المباركه") | align="center" |1966 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">كجلامينج توميديسكو موتسيتى</div> |{{صوت 2|United_States_Navy_Band_-_Fatshe_leno_la_rona.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{برازيل}} |"[[نشيد البرازيل الوطنى|Hino Nacional Brasileiro]]"<br />("نشيد البرازيل الوطنى") | align="center" |1831 |خواكيم اوسوريو دوكى استرادا |فرانسيسكو مانويل دا سيلفا |{{صوت 2|Hino-Nacional-Brasil-instrumental-mec.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|بروناى}} |"[[نشيد بروناى الوطنى|الله فليهاراكن سلطن]]"<br />("فليبارك الله السلطان") | align="center" |1951 |يورا حليم |بيسار ابن ساغاب |{{صوت 2|United States Navy Band - Allah Peliharakan Sultan.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بلجاريا}} |"[[نشيد بلجاريا الوطنى]]"<br />("موطننا العزيز") | align="center" |1964 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">تسيتيفان رادوسلافوف</div> |{{صوت 2|Mila Rodino instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|بوركينا فاسو}} |"[[نشيد بوركينا فاسو الوطنى|Une Seule Nuit]]"<br />("ليله واحده") | align="center" |1984 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">[[توماس سانكارا]]</div> | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|بوروندي}} |"[[نشيد بوروندى الوطنى|Burundi Bwacu]]"<br />("بوروندى المحبوبه") | align="center" |1962 |جون بابتيست نتاهوكاجا و ناس تانيه |مارك بارينجايابو | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|كمبوديا}} |"[[نشيد كمبوديا الوطنى|បទនគររាជ]]"<br />("المملكه الساميه") | align="center" |1941 |سامداش شييون نات |اف بيروشو وجى جيكيل |{{صوت 2|United States Navy Band - Nokoreach.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{الكاميرون}} |"[[يا كاميرون يا مهد اجدادنا|O Cameroun, Berceau de nos Ancêtres]]"<br />("يا كاميرون يا مهد اجدادنا") | align="center" |1957 |رونى دجام افام, صامويل مينكيو بامبا,<br />وموسى نيات نكواو (الفرنسيه),<br />بيرنارد فونلون (الانجليزيه) |رونى دجام افام |{{صوت 2|United States Navy Band - Chant de Ralliement.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|كندا}} |"[[النشيد الوطنى الكندى]]"<br />("يا كندا") <ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1980 |ادولف باسيل روثيير (الفرنسيه);<br />روبرا ستانلى وير (الانجليزيه) |كاليكسا لافالى |{{صوت 2|United States Navy Band - O Canada.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|CPV}} |"[[نشيد الراس الاخضر الوطنى|Cântico da Liberdade]]"<br />("اغنيه الحريه") | align="center" |1996 |اميلكار سبينسر لوبيز |ادالبيرتو هيجينو تافاريز سيلفا |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{{علم الدولة|CAF}} |"[[نشيد افريقيا الوسطانيه الوطنى|La Renaissance]]"<br />("الانبعاث") | align="center" |1960 |بارتيليمى بوجاندا |هيربيرت بيبير |{{صوت 2|La Renaissance.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{TCD}} |"[[نشيد تشاد الوطنى|La Tchadienne]]"<br />("التشاديه") | align="center" |1960 |لويس جيدرول و ناس تانيه |بول فيياج | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{تشيلى}} |"[[نشيد تشيلى الوطنى|Himno Nacional de Chile]]"<br />("نشيد تشيلى الوطنى") | align="center" |1828 |اوسوبيو ليللو |رامون كارنيسير |{{صوت 2|United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{CHN}} |"[[نشيد الصين الوطنى]]"<br />("مسيره المتطوعين") | align="center" |1949 |[[تيان هان]] |[[نيه ار]] |{{صوت 2|March of the Volunteers instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{COL}} |"[[نشيد كولومبيا الوطنى|Himno Nacional de la República de Colombia]]"<br />("نشيد كولومبيا الوطنى") | align="center" |1886 |[[رافاييل نونيث (سياسى)|رافاييل نونيث]] |اوريستى سينديتشى |{{صوت 2|United States Navy Band - ¡Oh, gloria inmarcesible!.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جزر القمر}} |"[[اتحاد الجزر العظيمه|Udzima wa ya Masiwa]]"<br />("اتحاد الجزر العظيمه") | align="center" |1978 |سعيد هاشم سيدى عبد الرحمن |سعيد هاشم سيدى عبد الرحمن وكامل الدين عبد الله |{{صوت 2|National Anthem of Comoros by US Navy Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| جمهورية كونجو الديموقراطيه}} |"[[نشيد الكونجو الديمقراطيه الوطنى|Debout Congolais]]"<br />("انهضوا يا كونجوليين") | align="center" |1960 |خوسيه لوتومبا |سيمون بيير بوكا دى مباسى لوندى |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|جمهورية الكونجو}} |"[[نشيد الكونجو الوطنى|La Congolaise]]"<br />("الكونجوليه") | align="center" |1959 |جاك توندرا وجورج كيبانجى |جون روايير وخوسيه سباديليير |{{صوت 2|National anthem of the Republic of the Congo.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|كوستاريكا}} |"[[نشيد كوستاريكا الوطنى|Himno Nacional de Costa Rica]]"<br />("نشيد كوستاريكا الوطنى") | align="center" |1853 |خوسى ماريا زيليدون برينيس |مانويل ماريا جوتيريز |{{صوت 2|Costa Rica National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{HRV}} |"[[نشيد كرواتيا الوطنى|Lijepa naša domovino]]"<br />("موطننا الجميل")<ref group="note">"Lijepa naša domovino" was originally adopted by the [[جمهوريه كرواتيا الاشتراكيه]].</ref> | align="center" |1972 |آنتون ميهانوفيتش |جوسيب رانجانين |{{صوت 2|Lijepa nasa domovino instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|كوبا}} |"[[نشيد كوبا الوطنى]]"<br />("نشيد بايامو") | align="center" |1902 | colspan="2" |<div style="text-align: center;">بيروشو فيجيريدو</div> |{{صوت 2|Cuban national anthem (abridged version), performed by the U.S. Navy Band.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{قبرص}} |"[[ترنيمه الى الحريه|Ýmnos eis tīn Eleutherían]]"<br />("ترنيمه الى الحريه")<ref group="note" name="hymn">"Hymn to Liberty" is the national anthem of both Cyprus and Greece.</ref><ref group="note" name="hymn2">By the power of the [[دستور قبرص]]. the Turkish national anthem "[[نشيد الاستقلال التركى]]" was used when a Turkish Cypriot representative was present. The practice lasted up to 1963.</ref> | align="center" |1960 |ديونيسيوس سولوموس |نيكولاوس مانتزاروس |{{صوت 2|Greece national anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{تشيكيا}} |"[[نشيد جمهوريه التشيك الوطنى|Kde domov můj]]"<br />("اين هو وطنى")<ref group="note" name="CS">Originally adopted by [[تشيكوسلوفاكيا]] as a part of its hymn in 1918 (together with Slovak "Nad Tatrou sa blýska"), and latter in 1993 by the Czech Republic (already without the Slovak part).</ref> | align="center" |1918 |يوسف كاجيتان تيل |فرانتيسيك سكروب |{{صوت 2|Czech anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|الدنمارك}} |"[[الملك المسيحى يقف على الساريه النبيله|Kong Christian stod ved højen mast]]"<br />("الملك كرستيان وقف قرب الساريه العاليه")<ref group="note">"[[هناك ارض جميله]]" ("There is a lovely country") is the second national anthem of Denmark.</ref> | align="center" |1780 |[[جوهانس ايفال]] |مش معروف |{{صوت 2|United States Navy Band - Kong Kristian stod ved højen mast.ogg}} | align="center" |<ref>{{استشهاد ويب | مسار = https://www.retsinformation.dk/forms/R0710.aspx?id=22926 | عنوان = Instruks for Udenrigstjenesten | تاريخ = 6 August 2001 | ناشر = Retsinformation | تاريخ الوصول = 30 June 2013 | مؤلف = Udenrigsministeriet | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20180618204202/https://www.retsinformation.dk/forms/R0710.aspx?id=22926 | تاريخ ارشيف = 18 يونيه 2018 }}</ref> |- ! style="text-align:right" |{{علم|جيبوتى}} |[[نشيد جيبوتى الوطنى|"Jabuuti"]]<br />("نشيد جيبوتى الوطنى") | align="center" |1977 |آدم علمى |عبدى روبله |{{صوت 2|The Djiboutian anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{دومينيكا}} |"[[نشيد دومينيكا الوطنى|Isle of Beauty, Isle of Splendour]]"<br />("جزيره الجمال, جزيره العظمه") | align="center" |1978 |ويلفرد اوسكار مورجان بوند |لومويل ماكبيرسون كريستيان |{{صوت 2|National_Anthem_of_Dominica_by_US_Navy_Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|جمهورية الدومينيكان}} |"[[نشيد جمهوريه الدومينيكان الوطنى|Himno Nacional]]"<br />("النشيد الوطنى") | align="center" |1934 |اميليو برودهوم |خوسى روفينو رييس اى سيانكاس |{{صوت 2|Dominican Republic National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|تيمور الشرقيه}} |"[[نشيد تيمور الشرقيه الوطنى|Pátria]]"<br />("ارض الاجداد") | align="center" |2002 |فرانسيسكو بورجا دا كوستا |افونسو دى اروجو |<!-- {{صوت 2|}} --> | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|ECU}} |"[[نشيد الاكوادور الوطنى|Salve, Oh Patria]]"<br />("نحن نحييك, يا وطننا") | align="center" |1948 |[[خوان ليون ميرا]] |انطونيو نيومان |{{صوت 2|Anthem_of_Ecuador.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|مصر}} |"[[النشيد الوطنى المصرى|بلادى, بلادى, بلادى]]" | align="center" |1979 |[[محمد يونس القاضى]]<br />(اخذ من كلمات القاها <br />[[مصطفى كامل]]) |[[سيد درويش]] |{{صوت 2|Bilady, Bilady, Bilady.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| السلفادور}} |"[[النيشد الوطنى للسلفادور|Himno Nacional de El Salvador]]"<br />("النيشد الوطنى للسلفادور") | align="center" |1879 |خوان خوسى كاناس |خوان ابيرلى |{{صوت 2|El Salvador National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|جينيا الاستوائيه}} |"[[نشيد جينيا الاستوائيه الوطنى|Caminemos pisando las sendas de nuestra inmensa felicidad]]"<br />("دعنا نخطو نحو سعادتنا الهائله") | align="center" |1968 |اتاناسيو ندونجو ميونى |راميرو سانشيز لوبيز | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|اريتريا}} |"[[نشيد اريتريا الوطنى|ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ]]"<br />("اريتريا, اريتريا, اريتريا,") | align="center" |1993 |سولومون تسيهاى بيراكى |اسحاق ابراهام ميارزجى و آ رون تيكل تيسفاستين |{{صوت 2|National_Anthem_of_Eritrea_by_US_Navy_Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| استونيا}} |"[[نشيد استينيا الوطنى|Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]"<br />("ارض اجدادى, سعادتى, وبهجتى") | align="center" |1920 |جوهان فولديمار جانسن |فريدريك باكيوس |{{صوت 2|US Navy band - National anthem of Estonia.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|ETH}} |"[[نشيد اثيوبيا الوطنى]]"<br />("March Forward, Dear Mother Ethiopia") | align="center" |1992 |Dereje Melaku Mengesha |Solomon Lulu Mitiku |{{صوت 2|Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| فيچى}} |"[[فليحفظ الله فيجى]]"<br />("God Bless Fiji") | align="center" |1970 |Michael Francis Alexander Prescott |Charles Austin Miles |{{صوت 2|Fiji National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{فينلاندا}} |Swedish: "Vårt Land"<br />Finnish:"[[نشيد فينلاندا الوطنى]]"<br />("Our Land") | align="center" |1917 |[[يوهان لودفيج رونيبيرج]] (Swedish)<br />[[پاڤو كاچاندير]] (Finnish) |[[فريدريك پاسيوس]] |{{صوت 2|United_States_Navy_Band_-_Maamme.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{فرنسا}} |"[[لامارسييز]]"<br />("The Song of Marseille") | align="center" |1795 |[[كلود جوزيف روجيه دى ليزلى]] |[[كلود جوزيف روجيه دى ليزلى]] |{{صوت 2|La Marseillaise.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| جابون}} |"[[نشيد الجابون الوطنى]]"<br />("Concord") | align="center" |1960 |[[Georges Aleka Damas]] |[[Georges Aleka Damas]] |{{صوت 2|La_Concorde.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جامبيا}} |"[[لجامبيا وطننا]]" | align="center" |1965 |Virginia Julie Howe |Jeremy Frederick Howe |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جورجيا}} |"[[Tavisupleba]]"<br />("Freedom") | align="center" |2004 |[[ديفيد ماجرادز]] |[[زاكاريا پالياشڤيلى]] |{{صوت 2|Georgian national anthem.wav}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|المانيا}} |"Einigkeit und Recht und Freiheit"<br />("Unity and justice and freedom")<br /><small>Third stanza of the "[[اغنيه الالمان]]"<br />("Song of the Germans")</small> | align="center" |1922 |[[اجسطس هاينريش هوفمان فون فالرسليبن]] |[[يوزيف هايدن]] |{{صوت 2|National anthem of Germany - U.S. Army 1st Armored Division Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جانا}} |"[[الله يبارك وطننا جانا]]" | align="center" |1957 |Michael Kwame Gbordzoe |[[فيليپ جبيهو]] |{{صوت 2|National Anthem of Ghana.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|اليونان}} |"[[ترنيمه الى الحريه]]"<br />("Hymn to Liberty")<ref group="note" name="hymn" /> | align="center" |1865 |[[ديونيسيوس سولوموس]] |[[نيكولاوس مانتزاروس]] |{{صوت 2|Greece national anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جرينادا}} |"{{Ill-WD2|id=Q752655|نص=تحيه لجرينادا}}" | align="center" |1974 |Irva Merle Baptiste |Louis Arnold Masanto |{{صوت 2|HailGrenada.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جواتيمالا}} |"[[نشيد جواتيمالا الوطنى]]"<br />("National Anthem of Guatemala") | align="center" |1896 |[[خوسيه خواكين بالما]] |Rafael Álvarez Ovalle |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|جينيا}} |"[[Liberté (anthem)|Liberté]]"<br />("Liberty") | align="center" |1958 |Unknown |Kodofo Moussa |{{صوت 2|Liberté.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|جينيا بيساو}} |"{{Ill-WD2|id=Q752650|نص=ده هو وطننا المحبوب}}"<br />("This Is Our Beloved Country") | align="center" |1974 |[[اميلكار كابرال]] |Xiao He |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جيانا}} |"[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]" | align="center" |1966 |Archibald Leonard Luker |Robert Cyril Gladstone Potter |{{صوت 2|National Anthem of Guyana.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|هاييتى}} |"[[La Dessalinienne]]"<br />("Song of Dessalines") | align="center" |1904 |[[چوستين لهيريسون]] |[[Nicolas Geffrard]] |{{صوت 2|Haiti National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|هوندوراس}} |"{{Ill-WD2|id=Q842503|نص=النشيد الوطنى لهوندوراس}}"<br />("National Anthem of Honduras") | align="center" |1915 |Augusto Constancio Coello |[[كارلوس هارتلينج]] |{{صوت 2|Honduras National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{HUN}} |"[[نشيد المجر الوطنى]]"<br />("Hymn") | align="center" |1844 |[[فيرينك كولسى]] |[[فيرينك اركيل]] |{{صوت 2|Hu-magyarhimnusz.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|ايسلاندا}} |"[[لوفسونجور]]"<br />("Hymn") | align="center" |1944 |[[ماتثياس چوتشومسون]] |[[سڤينبچورن سڤينبچورنسون]] |{{صوت 2|Lofsöngur.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{الهند}} |"[[جانا جانا مانا]]"<br />("Hail the ruler of all minds") | align="center" |{{ترتيب|a1950|1950}} |[[رابندرانات طاجور]] |[[رابندرانات طاجور]] |{{صوت 2|Jana Gana Mana instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{اندونيسيا}} |"[[اندونيسيا العظيمه (نشيد وطنى)|اندونيسيا العظيمه]]"<br />("Great Indonesia") | align="center" |1945 |[[واج رودولف سويپراتمان]] |[[واج رودولف سويپراتمان]] |{{صوت 2|Indonesiaraya.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|ايران}} |"[[نشيد ايران الوطنى]]"<br />("National Anthem of Iran") | align="center" |1990 |multiple |Hassan Riyahi |{{صوت 2|Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{IRQ}} |"[[موطنى]]" ("My Homeland") | align="center" |2004 |[[ابراهيم طوقان]] |Mohammed Flayfel |{{صوت 2|United States Navy Band - Mawtini.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|ايرلندا}} |"[[اغنيه الجندى]]"<br />("The Soldier's Song") | align="center" |1926 |[[Peadar Kearney]] (English)<br />[[ليام او رين]] (Irish) |[[Peadar Kearney]] و [[پاتريك هينى]] |{{صوت 2|United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{اسرائيل}} |"[[الامل (نشيد)]]"<br />("The Hope") | align="center" |1948 |[[نفتالى هرتس ايمبر]] |[[الامل (نشيد)]] |{{صوت 2|Hatikvah instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|ايطاليا}} |"[[ايل كانتو ديلى ايتاليانى]]"<br />("The Song of the Italians") | align="center" |1946 |[[جوفريدو ماميلى]] |[[ميتشيل نوڤارو]] |{{صوت 2|National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|كوت ديفوار}} |"[[النشيد الوطنى لساحل العاج]]"<br />("Song of Abidjan") | align="center" |1960 |Mathieu Ekra, Joachim Bony<br />and Pierre Marie Coty |Pierre Marie Coty and Pierre Michel Pango |{{صوت 2|Hymne_National_de_Côte_d'Ivoire.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|جامايكا}} |"[[Jamaica, Land We Love]]"<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1962 |Hugh Sherlock |Robert Lightbourne |{{صوت 2|"Jamaica, Land We Love", performed by the United States Navy Band.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|اليابان}} |"[[نشيد اليابان الوطنى]]"<br />("His Majesty's Reign")<ref>{{استشهاد بخبر | عنوان = Elementary schools face new mandate: Patriotism, 'Kimigayo' | تاريخ = 2008-03-29 | ناشر = Kyodo News | مسار = https://www.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080329a3.html | عمل = The Japan Times Online | تاريخ الوصول = 2011-08-20 | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20110607002555/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080329a3.html | تاريخ ارشيف = 7 يونيه 2011 | وصله مكسوره = yes | url-status = dead | تاريخ الأرشيف = 2011-06-07 | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20110607002555/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080329a3.html | URL الأرشيف = https://web.archive.org/web/20110607002555/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080329a3.html | archive-date = 2011-06-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110607002555/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080329a3.html }}</ref> | align="center" |1880 |Traditional [[Waka poem]] from the [[كوكين واكاشو]] (first published in 905) |Yoshiisa Oku and Akimori Hayashi;<br />usually credited<br />to [[هيرومورى هاياشى]] |{{صوت 2|Kimi ga Yo instrumental.ogg}} | align="center" |<ref>{{استشهاد ويب | مسار = http://law.e-gov.go.jp/htmldata/H11/H11HO127.html | عنوان = e-GovSearch<!-- عنوان مولد بالبوت --> | تاريخ = 1999-08-13 | ناشر = Government of Japan | script-title = ja:国旗及び国歌に関する法律 (法律第百二十七号） | تاريخ الوصول = 2011-08-20 | لغه = Japanese | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20181006061732/http://law.e-gov.go.jp/htmldata/H11/H11HO127.html | تاريخ ارشيف = 6 اكتوبر 2018 | archive-date = 2010-05-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100521050156/http://law.e-gov.go.jp/htmldata/H11/H11HO127.html | url-status = dead }}</ref> |- ! style="text-align:right" |{{علم|الاردن}} |"[[السلام الملكى الاردنى]]"<br />("The Royal Anthem of Jordan") | align="center" |1946 |Abdul Monem Al-Refai |Abdul Qader al-Taneer |{{صوت 2|National anthem of Jordan instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{كازاخستان}} |"[[كازاخستانى]]"<br />("My Kazakhstan") | align="center" |2006 |Zhumeken Nazhimedenov<br />(with modifications by<br />[[نور سلطان نزارباييف]]) |[[شامشى كالداياكوڤ]] |{{صوت 2|Kazakhstan 2006.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{KEN}} |"{{Ill-WD2|id=Q202635|نص=اى مونجو نجوفو ييتو}}"<br />("Oh God of All Creation") | align="center" |1963 |Graham Hyslop, G. W. Senoga-Zake, Thomas Kalume, Peter Kibukosya, and Washington Omondi |The Anthem Commission |{{صوت 2|National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|كيريباتى}} |"[[Teirake Kaini Kiribati]]"<br />("Stand up, Kiribati") | align="center" |1979 |Urium Tamuera Ioteba |Urium Tamuera Ioteba | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{كوريا الشماليه}} |"[[ايجوكا(اغنيه)|ايجوكا]]"<br />("The Patriotic Song") | align="center" |1947 |[[Pak Seyŏng]] |[[كيم ون جيون]] |{{صوت 2|National Anthem of the Democratic People's Republic of Korea.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{كوريا الجنوبيه}} |"[[ايجكجا]]"<br />("The Patriotic Song") | align="center" |1948 |An Chang-ho |[[اهن ايك تاى]] |{{صوت 2|South Korean national anthem.wav}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{الكويت}} |"[[نشيد الكويت الوطنى]]"<br />("National Anthem") | align="center" |{{ترتيب|a1978|1978}} |[[احمد العدوانى]] |Ibrahim Al-Soula |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| كيرجيزستان}} |"[[National Anthem of the Kyrgyz Republic|Kyrgyz Respublikasynyn Mamlekettik Gimni]]"<br />("National Anthem of the Kyrgyz Republic") | align="center" |1992 |Djamil Sadykov and Eshmambet Kuluev |Nasyr Davlesov and Kalyi Moldobasanov |{{صوت 2|National Anthem of Kyrgyzstan.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LAO}} |"[[نشيد لاوس الوطنى]]"<br />("National Anthem of Laos") | align="center" |1947 |Sisana Sisane |Thongdy Sounthonevichit |{{صوت 2|National Anthem of Laos.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LVA}} |"[[نشيد لاتفيا الوطنى]]"<br />("God Bless Latvia") | align="center" |1920 |[[كارليس باومانيس]] |[[كارليس باومانيس]] |{{صوت 2|Latvian National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LBN}} |"[[نشيد لبنان الوطنى]]" | align="center" |1927 |Rashid Nakhle |[[وديع صبرا]] |{{صوت 2|Lebanese national anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|ليسوتو}} |"[[Lesotho Fatse La Bontata Rona]]"<br />("Lesotho, Land of Our Fathers") | align="center" |1966 |[[François Coillard]] |Ferdinand-Samuel Laur | align="center" |— | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LBR}} |"[[All Hail, Liberia, Hail!]]" | align="center" |1847 |[[Daniel Bashiel Warner]] |[[Olmstead Luca]] |{{صوت 2|Liberia National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LBY}} |"[[النشيد الوطنى الليبى]]" | align="center" |2011 |Al Bashir Al Arebi |[[محمد عبد الوهاب]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LIE}} |"[[Oben am jungen Rhein]]"<br />("Up on the young Rhine") | align="center" |1963 |Jakob Josef Jauch |unknown |{{صوت 2|United States Navy Band - God Save the King.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LTU}} |"[[ليتوانيا]]"<br />("National Song") | align="center" |1919 |[[ڤينكاس كوديركا]] |[[ڤينكاس كوديركا]] |{{صوت 2|Tautiška giesme instumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{لوكسمبورج}} |"[[اونس هيميشت]]"<br />("Our Homeland") | align="center" |1895 |[[ميشيل لينتز]] |[[چين انتوين زينين]] |{{صوت 2|Luxembourg National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جمهورية مقدونيا}} |"[[Denes nad Makedonija]]"<br />("Today Over Macedonia") | align="center" |1992 |[[Vlado Maleski]] |[[تودور سكالوڤسكى (ملحن)]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{MDG}} |"[[Ry Tanindrazanay malala ô!]]"<br />("Oh, Beloved Land of our Ancestors") | align="center" |1958 |[[Pastor Rahajason]] |Norbert Raharisoa |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|مالاوى}} |"[[Mulungu dalitsa Malaŵi]]"<br />("God Bless Malawi") | align="center" |1964 |[[Michael-Fredrick Paul Sauka]] |[[Michael-Fredrick Paul Sauka]] |{{صوت 2|Malawi.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{MYS}} |"[[نشيد ماليزيا الوطنى]]"<br />("My Country") | align="center" |1957 |multiple |[[پير چين د بيرانجير]] |{{صوت 2|Negaraku instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|مالديف}} |"[[السلام الوطنى المالديفى]]"<br />("National Salute") | align="center" |1972 |[[Muhammad Jameel Didi]] |[[دبليو. دى. اماراديڤا]] |{{صوت 2|Gaumii salaam.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|مالى}} |"[[لاجل افريقيا ولاجلك مالى]]"<br />("For Africa and for You, Mali") | align="center" |1962 |[[Seydou Badian Kouyate]] |[[Banzumana Sissoko]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{مالطا}} |"[[نشيد مالطا الوطنى]]"<br />("The Maltese Hymn") | align="center" |1964 |[[Dun Karm Psaila]] |[[روبيرت ساموت]] |{{صوت 2|Malta National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|جزر مارشال}} |"[[جزر مارشال للابد]]" | align="center" |1991 |[[اماتا كابوا]] |[[اماتا كابوا]] |{{صوت 2|National_Anthem_of_Marshall_Islands_by_US_Navy_Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{موريتانيا}} |"[[نشيد موريتانيا الوطنى]]" | align="center" |2017 |مش معروف |[[راجح داوود]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{MUS}} |[[نشيد موريشيوس الوطنى]] | align="center" |1968 |Jean Georges Prosper |Philippe Gentil (M.B.E. Esq.) |{{صوت 2|}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{المكسيك}} |"[[نشيد المكسيك الوطنى]]"<br />("Mexican National Anthem") | align="center" |1854 |[[فرنسيسكو جونزاليس بوكانيجرا]] |[[چايم نونو]] |{{صوت 2|Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|FSM}} |"[[Patriots of Micronesia]]" | align="center" |1991 |مش معروف |traditional German song ([[Ich hab' mich ergeben]]) |{{صوت 2|Micronesia National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{مولدوڤا}} |"[[Limba noastră]]"<br />("Our Language") | align="center" |1994 |[[Alexei Mateevici]] |[[Alexandru Cristea]] |{{صوت 2|Imnul Republicii Moldova US NAVY.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{MCO}} |"[[Hymne Monégasque]]"<br />("Monégasque Anthem") | align="center" |1848 |[[لويس نوتارى]] |[[Charles Albrecht]] |{{صوت 2|Monaco National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| مونجوليا}} |"{{Ill-WD2|id=Q271864|نص=النشيد الوطنى لمنجوليا}}"<br />("National Anthem of Mongolia") | align="center" |1950 |[[تسيندين دامدينسورين]] |[[بيليج دامدينسورين]] و [[لوڤسانچامبين موردورچ]] |{{صوت 2|Mongolian national anthem, performed by the United States Navy Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|MNE}} |"[[Oj, svijetla majska zoro]]"<br />("O, Bright Dawn of May") | align="center" |2004 |folk song |Žarko Mirković<ref>[http://www.datenbank-europa.de/hymnen/europa/montenegro.htm#Noten Datenbank-europa.de] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120702144147/http://www.datenbank-europa.de/hymnen/europa/montenegro.htm |date=2012-07-02}}</ref> |{{صوت 2|National Anthem of Montenegro.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{المغرب}} |"[[النشيد الشريف]]"<br />("Anthem of Morocco") | align="center" |1956 |Ali Squalli Houssaini |Léo Morgan |{{صوت 2|National Anthem of Morocco.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|موزامبيق}} |"[[Pátria Amada]]"<br />(Beloved Homeland") | align="center" |2002 |Salomão J. Manhiça and Mia Couto |Justino Sigaulane Chemane | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بورما}} |"[[Kaba Ma Kyei]]"<br />("Till the End of the World") | align="center" |1948 |[[سايا تين]] |[[سايا تين]] |{{صوت 2|US NAVY Band - Kaba Ma Kyei.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{NAM}} |"[[ناميبيا ارض الشجعان]]" | align="center" |1991 |[[اكسالى دويسيب]] |[[اكسالى دويسيب]] |{{صوت 2|Namibian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|ناورو}} |"[[اغنيه ناورو]]"<br />("Song of Nauru") | align="center" |1968 |[[مارجريت هيندرى]] |[[لورنس هنرى هيكس]] | align="center" |— | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{NPL}} |"[[نشيد نيبال الوطنى]]"<br />("A Garland of Hundred Flowers")<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Nepal in Pictures|مؤلف=Christine Zuchora-Walske|ناشر=Twenty-First Century Books|سنه=2008|isbn=0-8225-8578-2|صفحه=69|مسار=https://books.google.com/books?id=SYNV0G7ZGokC&pg=PA69&dq=%22Sayaun+Thunga+Phool+Ka%22&hl=en&ei=VzUrTv-kKKXJsQKJ3dC4Cw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Sayaun%20Thunga%20Phool%20Ka%22&f=false|تاريخ الوصول=2011-07-23|مسار ارشيف=https://web.archive.org/web/20200125081135/https://books.google.com/books?id=SYNV0G7ZGokC&pg=PA69&dq=%22Sayaun+Thunga+Phool+Ka%22&hl=en&ei=VzUrTv-kKKXJsQKJ3dC4Cw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Sayaun%20Thunga%20Phool%20Ka%22&f=false|تاريخ ارشيف=2020-01-25}}</ref> | align="center" |2007 |Byakul Maila<ref>{{استشهاد ويب | مسار = http://en.people.cn/200704/20/eng20070420_368365.html | عنوان = Nepali Cabinet Approves New National Anthem | تاريخ = 2007-04-20 | ناشر = ''[[صحيفه الشعب اليوميه]]'' | تاريخ الوصول = 2011-07-23 | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20130514074545/http://english.people.com.cn/200704/20/eng20070420_368365.html | تاريخ ارشيف = 14 مايو 2013 | تاريخ الأرشيف = 2013-05-14 | مسار الأرشيف = https://web.archive.org/web/20130514074545/http://english.people.com.cn/200704/20/eng20070420_368365.html | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20130514074545/http://english.people.com.cn/200704/20/eng20070420_368365.html }}</ref> |[[امبير جورونج]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{NLD}} |"[[هت فلهلموس]]"<br />("William") | align="center" |1568 |[[فيليپس اوف مارنيكس]]. or [[ديرك ڤولكيرتسزون كورنهيرت]] or [[پيتروس داثينوس]] |[[ادريانوس ڤاليريوس]] |{{صوت 2|United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{NZL}} |"[[God Defend New Zealand]]"<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1940 <ref name="GDNZ" group="note">This refers to "God Defend New Zealand", not "God Save the Queen".</ref> |[[توماس براكين]] (English version)<ref name="GDNZ" group="note" /><br />Thomas H. Smith ([[الماوريه]] version)<ref name="GDNZ" group="note" /> |[[جون چوزيف وودز]]<ref name="GDNZ" group="note" /> |{{صوت 2|God Defend New Zealand instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{NIC}} |"{{Ill-WD2|id=Q745219|نص=سالف ا تي}}"<br />("Hail to Thee, Nicaragua") | align="center" |1918 |[[سالومون ايبارا مايورجا]] |Luis A. Delgadillo |{{صوت 2|National Anthem of Nicaragua.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|النيجر}} |"[[نشيد النيجر الوطنى]]"<br />("The Nigerien") | align="center" |1961 |Maurice Albert Thiriet |Robert Jacquet and Nicolas Abel François Frionnet | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{NGA}} |"[[انهضوا ايها الوطنيين]]" | align="center" |1978 |John A. Ilechukwu, Eme Etim Akpan, B. A. Ogunnaike, Sotu Omoigui, and P. O. Aderibighe |Nigerian Police Band, under the directorship of B. E. Odiase |{{صوت 2|United States Navy Band - Arise O Compatriots.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|النرويج}} |"[[نشيد النرويج الوطنى]]"<br />("Yes, We Love This Country")<ref group="note">Until the early 20th century, "[[Sønner av Norge]]" was the most recognised national anthem of Norway. Also "[[Norges Skaal]]" and "[[Mitt lille land]]" have at times been described as national anthems. Norway's royal anthem is "[[Kongesangen]]".</ref> | align="center" |1864 <ref group="note">The song was first performed in 1864, but only gradually came to replace the older national anthem "[[Sønner av Norge]]" as ''de facto'' national anthem</ref> |[[بيورنستيارنه بيورنسون]] |[[ريكارد نوردراك]] |{{صوت 2|Norway (National Anthem).ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|سلطنة عمان}} |"[[نشيد عمان الوطنى]]"<br /> | align="center" |1932 |Rashid bin Uzayyiz Al Khusaidi |James Frederick Mills, arranged by Bernard Ebbinghaus | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|باكستان}} |"[[النشيد الوطنى الباكستانى]]"<br />("National Anthem") | align="center" |1954 |[[حفيظ جالندهرى]] |[[احمد غلام على شاغلا]] |{{صوت 2|National anthem of Pakistan.OGG}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|PLW}} |"{{Ill-WD2|id=Q602974|نص=بيلاو ريكيد}}"<br />("Our Palau") | align="center" |1980 |multiple |Ymesei O. Ezekiel | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{فلسطين}} |"[[فدائى (نشيد)]]"<br />("My Country") | align="center" |1996 |[[سعيد المزين]] |[[على اسماعيل]] |{{صوت 2|National Anthem of Palestine (Vocal).ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|باناما}} |"[[نشيد بنما الوطنى]]"<br />("Hymn of the Isthmus") | align="center" |1925 |[[Jeronimo de la Ossa]] |Santos Jorge |{{صوت 2|Panama National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" | {{علم بلد|بابوا نيو جينيا}} |"[[O Arise, All You Sons]]"<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1975 |Tom Shacklady |Tom Shacklady | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{باراجواى}} |"[[نشيد باراجواى الوطنى]]"<br />("Paraguayans, the Republic or Death") | align="center" |1933 |[[فرانسيسكو اكونا دى فيجيروا]] |[[فرانسيسكو چوس ديبالى]] |{{صوت 2|Paraguay National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بيرو}} |"[[نشيد بيرو الوطنى]]"<br />("National Anthem of Peru") | align="center" |1821 |[[José de la Torre Ugarte y Alarcón]] |[[چوس بيرناردو السيدو]] |{{صوت 2|United States Navy Band - Marcha Nacional del Perú.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|الفيليبين}} |"[[نشيد الفلبين الوطنى]]"<br />("Chosen Land") | align="center" |1898 |[[خوسيه بالما]] |[[جولييان فيليبى]] |{{صوت 2|Lupang Hinirang instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{بولاندا}} |"[[النشيد الوطنى البولندى]]"<br />"Poland Is Not Yet Lost")<ref group="note" name="mazurka">Also known by its incipit: "Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy" ("Poland Is Not Yet Lost, So long as we still live").</ref> | align="center" |1926 |[[چوزيف ويبيكى]] |unknown |{{صوت 2|Mazurek Dąbrowskiego (official instrumental).oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{PRT}} |"[[نشيد البرتجال الوطنى]]"<br />("The Portuguese") | align="center" |1911 |[[هينريكو لوپيس د ميندونكا]] |[[الفريدو كيل]] |{{صوت 2|A Portuguesa.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{QAT}} |"[[نشيد قطر الوطنى]]"<br />("Peace to the Amir") | align="center" |1996 |[[مبارك بن سيف آل تانى]] |Abdul Aziz Nasser Obaidan |{{صوت 2|As_Salam_Al_Amiri_instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{ROU}} |"[[نشيد رومانيا الوطنى]]"<br />("Awaken Thee, Romanian") | align="center" |1990 |[[Andrei Mureşanu]] |[[انتون پان]] and Gheorghe Ucenescu |{{صوت 2|Desteapta-te, romane!.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{روسيا}} |"[[النشيد الوطنى الروسى]]"<br />("State Hymn of the Russian Federation") | align="center" |2000 |[[سيرجى ميخالكوف]] |[[الكسندر الكسندروف]] |{{صوت 2|National_Anthem_of_Russia_(2000),_instrumental,_one_verse.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{رواندا}} |"[[Rwanda Nziza]]"<br />("Beautiful Rwanda") | align="center" |2002 |Faustin Murigo |Jean-Bosco Hashakimana |{{صوت 2|Hymne National du Rwanda.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|سانت كيتس و نيڤيس}} |"{{Ill-WD2|id=Q1050025|نص=يا بلاد الجمال}}"<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1983 |Kenrick Georges |Kenrick Georges |{{صوت 2|United States Navy Band - O Land of Beauty.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|سانت لوسيا}} |"{{Ill-WD2|id=Q876575|نص=ابناء وبنات سانت لوسيا}}" | align="center" |1979 |Charles Jesse |Leton Felix Thomas | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|سانت فينسينت و الجرينادينز}} |"[[Saint Vincent, Land so beautiful]]" | align="center" |1979 |Phyllis Punnett |Joel Bertram Miguel | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{WSM}} |"[[The Banner of Freedom]]" | align="center" |1962 |Sauni Iiga Kuresa |Sauni Iiga Kuresa | align="center" |— | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{SMR}} |"[[نشيد سان مارينو الوطنى]]"<br />("The National Anthem of the Republic") | align="center" |1894 |''لا توجد كلمات رسميه'' |[[فيديريكو كونسولو]] |{{صوت 2|Inno Nazionale della Repubblica.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|ساو تومى وبرينسيب}} |"[[نشيد ساو توميه وبرينسيب الوطنى]]"<br />("Total Independence") | align="center" |1975 |[[الدا جراسا]] |Manuel dos Santos Barreto de Sousa e Almeida | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|المملكه العربيه السعوديه}} |"[[النشيد الوطنى السعودى]]"<br />("The Royal Salute") | align="center" |1950 |Ibrahim Khafaji |Abdul Rahman Al-Khateeb |{{صوت 2|Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد| سينيجال}} |"[[نشيد السنجال الوطنى]]"<br />("Strum your Koras, Strike the Balafons") | align="center" |1960 |[[ليوبولد سنجور]] |Herbert Pepper |{{صوت 2|National Anthem of Senegal.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{صيربيا}} |"[[النشيد الوطنى الصربى]]"<br />("God of Justice") | align="center" |1882 |[[Jovan Đorđević]] |Davorin Jenko |{{صوت 2|Serbian National Anthem instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{SYC}} |"[[Kosta seywa]]"<br />("Join together all Seychellois") | align="center" |1996 |David François Marc André and George Charles Robert Payet |David François Marc André and George Charles Robert Payet | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |سيراليون |"[[High We Exalt Thee, Realm of the Free]]" | align="center" |1961 |[[Clifford Nelson Fyle]] |[[جون عكار]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|سينجابوره}} |"[[الى الامام سنجافوره]]"<br />("Onward Singapore") | align="center" |1965 |[[زوبير سايد]] |[[زوبير سايد]] |{{صوت 2|Majulah Singapura.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{SVK}} |"[[Nad Tatrou sa blýska]]"<br />("Lightning Over the Tatras")<ref group="note" name="CS" /> | align="center" |1918 |[[Janko Matúška]] |folk tune |{{صوت 2|National anthem of Slovakia, performed by the United States Navy Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{SVN}} |"[[نشيد سلوفينيا الوطنى]]"<br />("A Toast")<ref group="note">"Zdravljica" was originally adopted by the [[جمهوريه سلوفينيا الاشتراكيه]]. Only the seventh stanza of the song is used as the national anthem.</ref> | align="center" |1989 |[[فرانتسيه بريشيرن]] |[[ستانكو پريمرل]] |{{صوت 2|Slovenia's national anthem, performed by the United States Navy Band.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|جزر سليمان}} |"{{Ill-WD2|id=Q857953|نص=حفظ الله جزرنا جزر سليمان}}"<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1978 |[[پاناپاسا باليكانا]] و [[Matila Balekana]] |[[پاناپاسا باليكانا]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{الصومال}} |"[[Qolobaa Calankeed]]" | align="center" |2012 |[[Abdullahi Qarshe]] |[[Abdullahi Qarshe]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جنوب افريقيا}} |"[[نشيد جنوب افريقيا الوطنى]]"<ref group="note">The "National Anthem of South Africa" is a hybrid of "[[Nkosi Sikelel' iAfrika]]" ("God Bless Africa") and "[[نداء جنوب افريقيا]]"<br />("The Call of South Africa").</ref> | align="center" |1997 |[[انوتش مانكاى سونتونجا]] و [[كورنيليس چاكوبوس لانجينهوڤين]] |[[انوتش مانكاى سونتونجا]] and Marthinus Lourens de Villiers |{{صوت 2|South Africa National Anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{جنوب السودان}} |"[[نشيد جنوب السودان]]" | align="center" |2011 |Students and teachers of [[جامعه جوبا]]. 2011<ref name="ssudan">{{استشهاد بخبر | الاخير = Martell | الاول = Peter | عنوان = A Song for South Sudan: Writing a New National Anthem | مسار = https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12164171 | تاريخ الوصول = 10 July 2011 | newspaper = BBC News | تاريخ = 2011-01-11 | مسار ارشيف = https://web.archive.org/web/20181226021857/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12164171 | تاريخ ارشيف = 26 ديسمبر 2018 }}</ref> |Students and teachers of [[جامعه جوبا]]. 2011<ref name="ssudan" /> | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{اسبانيا}} |[[نشيد اسبانيا الوطنى|La Marcha Real]]<br />("المسيره الملكيه") | align="center" | |''بدون'' |مش معروف |{{صوت 2|Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{LKA}} |"{{Ill-WD2|id=Q745806|نص=سريلانكا ماتا}}"<br />("Mother Sri Lanka") | align="center" |1951 |[[اناندا ساماراكون]] |[[اناندا ساماراكون]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{SDN}} |"[[النشيد الوطنى السودانى]]"<br />("We Are the Army of God and of Our Land") | align="center" |1956 |Sayyed Ahmed Mohammed Salih |Ahmad Murjan |{{صوت 2|Sudan.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{SUR}} |"[[النشيد الوطنى لسورينام]]"<br />("God Be With Our Suriname") | align="center" |1959 |Cornelis Atses Hoekstra and Henry de Ziel |Johannes Corstianus de Puy | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{سوازيلاندا}} |"[[Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati]]"<br />("O Lord our God of the Swazi") | align="center" |{{ترتيب|a1968|1968}} |Andrease Enoke Fanyana Simelane |David Kenneth Rycroft | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|السويد}} |"[[النشيد الوطنى السويدى]]"<br />("Thou Ancient, Thou Free")<ref group="note">Sweden's royal anthem is "[[Kungssången]]".</ref> | align="center" |{{ترتيب|a1800|19th century<br/><small>(''de facto'', never<br/> officially adopted)</small>}} |[[ريتشارد ديبيك]] |folk tune |{{صوت 2|United States Navy Band - Sweden.ogg|"Du gamla, Du fria"}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{سويسرا}} |[[نشيد سويسرا الوطنى]]<br />("Schweizerpsalm")<br />("Cantique Suisse")("Salmo Svizzero")<br />("Psalm Svizzer") | align="center" |1961 |Leonhard Widmer (German),<br />Charles Chatelanat (French),<br />Camillo Valsangiacomo (Italian),<br />and Flurin Camathias (Romansh) |[[البيريتش زويسيج]] |{{صوت 2|Swiss Psalm (official instrumental).ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|سوريا}} |"[[حماه الديار]]"<br />("Guardians of the Homeland") | align="center" |1936 |[[خليل مردم بك]] |Mohammed Flayfel and Ahmad Salim Flayfel |{{صوت 2|National Anthem of Syria.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|تاجيكيستان}} |"[[سورودى ميللى]]"<br />("National Anthem") | align="center" |1991 |[[جولنازار كيلدى]] |[[سوليمان يوداكوڤ]] |{{صوت 2|Tajikistan anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{تنزانيا}} |"[[نشيد تنزانيا الوطنى]]"<br />("God Bless Africa") | align="center" |1961 |{{Ill-WD2|id=Q13473501|نص=جماعيه}} |[[انوتش مانكاى سونتونجا]] |{{صوت 2|National_Anthem_of_Tanzania_by_US_Navy_Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{تايلاندا}} |"[[نشيد تايلاند الوطنى]]"<br />("National Song")<ref group="note">Thailand's royal anthem is "[[Phleng Sansoen Phra Barami]]".</ref> | align="center" |1939 |Luang Saranupraphan |[[پيتير فيت]] |{{صوت 2|Thai National Anthem - US Navy Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|توجو}} |"[[مرحبا بكم يا ارض اجدادنا]]"<br />("Hail to Thee, Land of our Forefathers") | align="center" |1960 |Alex Casimir-Dosseh |Alex Casimir-Dosseh | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{تونجا}} |[[Ko e fasi 'o e tu'i 'o e 'Otu Tonga|"Ko e fasi {{اكينا}}o e tu{{اكينا}}i {{اكينا}}o e {{اكينا}}Otu Tonga"]]<br />("Song of the King of the Tonga Islands") | align="center" |1875 |Uelingatoni Ngū Tupoumalohi |[[كارل جوستاف شميت]] |{{صوت 2|Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|ترينيداد و توباجو}} |"[[Forged from the Love of Liberty]]" | align="center" |1962 |[[باتريك كاستانى]] |[[باتريك كاستانى]] | | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|تونس}} |"[[حماة الحمى]]"<br />("Defenders of the Homeland") | align="center" |1987 |Mustafa Sadiq Al-Rafi'i and [[ابو القاسم الشابى]] |[[محمد عبد الوهاب]] |{{صوت 2|Humat al-Hima.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|تركيا}} |"[[نشيد الاستقلال التركى]]"<br />("The March of Independence") | align="center" |1921 |[[محمد عاكف آرصوى]] |[[اوسمان زيكى ونجور]] |{{صوت 2|Istiklâl Marsi instrumetal.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|تركمانستان}} |{{Ill-WD2|id=Q26693|نص=النشيد الوطنى لتركمنستان}}<br />("The State Anthem of Independent and Neutral Turkmenistan") | align="center" |2008 |collectively |[[ڤيلى موخاتوڤ]] |{{صوت 2|National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|توڤالو}} |"{{Ill-WD2|id=Q756708|نص=النشيد الوطنى لتوڤالو}}"<br />("Tuvalu for the Almighty")<ref group="note" name="queen" /> | align="center" |1978 |[[افايسى مانوا]] |[[افايسى مانوا]] | align="center" |— | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|اوجاندا}} |"[[يا اوجندا يا ارض الجمال]]" | align="center" |1962 |[[چورچ ويلبيرفورس كاكوما]] |[[چورچ ويلبيرفورس كاكوما]] |{{صوت 2|Ugandan national anthem, performed by the U.S. Navy Band.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|اوكرانيا}} |"[[مجد اوكرانيا لم يختف بعد]]"<br />("Ukraine's Glory Has Not Perished") | align="center" |1917 |[[پاڤلو تشوبينسكى]] |[[Mykhaylo Verbytsky]] |{{صوت 2|National anthem of Ukraine, instrumental.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{الامارات العربيه المتحده}} |"[[عيشى بلادى]]"<br />("Long Live my Homeland") | align="center" |1971 |Arif Al Sheikh Abdullah Al Hassan |Saad Abdel Wahab |{{صوت 2|"Ishy Bilady" performed by the United States Navy Band.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{المملكه المتحده}} |"[[فليحفظ الله الملك]]" | align="center" |1745 |Henry Carey |مش معروف |{{صوت 2|United States Navy Band - God Save the King.oga}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|الولايات المتحده}} |"[[النشيد الوطنى الامريكى]]"<ref group="note">Written in 1814. Prior to 1931 various songs, including The Star-Spangled Banner were used, including "[[Hail, Columbia]]", "[[My Country, 'Tis of Thee]]", and "[[America the Beautiful]]"</ref> | align="center" |{{ترتيب|a1931|1931}} |[[فرانسيس سكوت كى]] |[[جون ستافورد سميث]] |{{صوت 2|Star Spangled Banner instrumental.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{اوروجواى}} |[[نشيد اوروجواى الوطنى]]<br />("National Anthem") | align="center" |1848 |[[فرانسيسكو اكونا دى فيجيروا]] |[[فرانسيسكو چوس ديبالى]] |{{صوت 2|United States Navy Band - National Anthem of Uruguay (complete).ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|اوزبيكيستان}} |[[نشيد اوزبكستان الوطنى|"O`zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi"]]<br />("National Anthem of the Republic of Uzbekistan") | align="center" |1991 |Abdulla Aripov |[[متوكل برهانوف]] |{{صوت 2|Uzbekistan anthem.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|فانواتو}} |"{{Ill-WD2|id=Q272751|نص=يومى يومي}}"<br />("We, We, We") | align="center" |1980 |François Vincent Ayssav |François Vincent Ayssav |{{صوت 2|United States Navy Band - Yumi, Yumi, Yumi.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{الڤاتيكان}} |"[[Pontifical Anthem|Marche Pontificale]]"<br />("Pontifical Anthem and March") | align="center" |1949 |[[Antonio Allegra]] |[[شارل جونو]] |{{صوت 2|United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم بلد|فنزويلا}} |"[[النشيد الوطنى لفنزويلا]]"<br />("Glory to the Brave People") | align="center" |1881 |[[فيسنتى سالياس]] |Juan José Landaeta |{{صوت 2|United States Navy Band - Gloria al Bravo Pueblo.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{VNM}} |"[[نشيد وطنى فيتنامى]]"<br />("Marching Song") | align="center" |1945 |[[ڤان كاو]] |[[ڤان كاو]] |{{صوت 2|United States Navy Band - Tiến Quân Ca.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{علم|اليمن}} |"[[نشيد اليمن الوطنى]]" | align="center" |1990 |عبدالله عبدالوهاب نعمان |[[ايوب طارش]] |{{صوت 2|United States Navy Band - United Republic.ogg}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{زامبيا}} |"[[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]]" | align="center" |1964 |collectively |[[انوتش مانكاى سونتونجا]] |{{صوت 2|Zambian national anthem.oga|"National anthem of Zambia"}} | align="center" | |- ! style="text-align:right" |{{زيمبابوى}} |"[[National Anthem of Zimbabwe|Simudzai Mureza WeZimbabwe]]"<br />("O Lift High The Banner Of Zimbabwe") | align="center" |1994 |[[سليمان موتسوايرو]] |Fred Changundega |{{صوت 2|Zimbabwe National Anthem.ogg}} | align="center" | |} == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} {{لنك عشوائي}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:اناشيد وطنيه|*]] [[تصنيف:قوائم الرموز الوطنيه]] [[تصنيف:كتاب اناشيد وطنيه]] [[تصنيف:كل الليستات]] tpmp9uhmyqztvdeklm6gyg6ywul2d5x 0 1696048 13235659 11289492 2026-09-17T21:09:55Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: == لينكات == ← == لينكات برانيه ==، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، ضبط ← ظبط ، {{ظبط استنادي}} ← {{ظبط استنادى}}، {{مواقع التواصل الاجتماعي}} ← {{Social links}} 13235659 wikitext text/x-wiki {{معلومات جبل}} '''سيرو شيريبو''' ('''Cerro Chirripó''') هوا [[جبل]] فى [[كوستا ريكا]]. == المكان == سيرو شيريبو موجود فى منطقه اداريه اسمها [[كوستا ريكا]]. == جغرافيا == سيرو شيريبو بيرتفع عن مستوى سطح البحر 3.8 [[كيلومتر]]. == شوف كمان == * [[لسته اعلى القمم الجبليه فى العالم]] * [[لستة الدول حسب اعلى جبالها|لسته الدول حسب اعلى القمم الجبليه]] == لينكات برانيه == * {{روابط تجمعات سكنيه}} {{لنك جبال}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Social links}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:جغرافيا]] [[تصنيف:جبال]] [[تصنيف:جبال فى كوستا ريكا]] hwpeu1bh8rohu3x79w06v0kw9xs5ki9 0 1701002 13235653 11301952 2026-09-17T21:09:17Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: == لينكات == ← == لينكات برانيه ==، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، ضبط ← ظبط ، {{ظبط استنادي}} ← {{ظبط استنادى}} 13235653 wikitext text/x-wiki {{معلومات جبل}} '''بركان بارو''' ('''Volcán Barú''') هوا [[بركان طبقى]] و [[جبل]] فى [[باناما]]. == المكان == بركان بارو موجود فى منطقه اداريه اسمها [[محافظة تشيريكى]]. == جغرافيا == بركان بارو بيرتفع عن مستوى سطح البحر 3.5 [[كيلومتر]]. == شوف كمان == * [[لسته اعلى القمم الجبليه فى العالم]] * [[لستة الدول حسب اعلى جبالها|لسته الدول حسب اعلى القمم الجبليه]] == لينكات برانيه == * {{روابط تجمعات سكنيه}} {{لنك جبال}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:جغرافيا]] [[تصنيف:جبال]] [[تصنيف:جبال فى باناما]] [[تصنيف:جبال فى محافظة تشيريكى]] fr392o7lt1fqxle4nkfkbhz1dx8v8s8 0 1899247 13235579 11173022 2026-09-17T14:10:53Z Hassan khald 298764 13235579 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات كاتب | المدرسة_الأم = [[جامعة المنوفيه]] | الجوايز = | تاريخ_الميلاد = ١٩٦٦ | اسم_الميلاد = | مكان_الميلاد = [[سرسنا]] ، [[المنوفية]] ، [[مصر]] | عنوان = خالد السنديوني | الدراسة = بكالريوس علوم | لغة المؤلفات = [[اللغة العربيه ]] | الحركة الأدبية = | الاسم = خالد السنديوني | الجنسية = {{علم مصر}} | أعمال_هامة = ميجابوليس ١٩٩٩ دار شرقيات القاهره نمر يبتسم ٢٠٠٨ دار شرقيات القاهره ديوان اللاعب ٢٠١٢ دار الغاوون لبنان عالم يغني ٢٠١٤ دار روافد الفارس الضائع ٢٠١٨ دار روافد مرارا و تكرارا ٢٠٢٤ دار الادهم | الوظيفة = شاعر | الفترة =شارع المعاصر | أدب = https://alketaba.com/writers/%d8%ae%d8%a7%d9%84%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%88%d9%86%d9%8a/ | الديانة = [[الإسلام]] | الموقع = | صورة = | الأب = | معرف ويكى بيانات = }} '''خالد السنديونى''' هوا [[كاتب]] و [[صحفى]] و ناقد و [[مؤرخ]] [[مصر]]ى. == حيااته == خالد السنديوني ولد بمحافظة المنوفية يوم [[٢٧ فبراير]] سنة [[1966]], و تخرج من قسم الجيلوجيا بكليه العلوم [[جامعة المنوفية]]. == مؤلفاته == الف خالد السنديونى كتير من المؤلفات اللى اتنوعت ما بين الاعمال الابداعيه, و المجموعات الشعريه, و الروايات, و منها: ميجابوليس ١٩٩٩ دار شرقيات القاهره نمر يبتسم ٢٠٠٨ دار شرقيات القاهره ديوان اللاعب ٢٠١٢ دار الغاوون لبنان عالم يغني ٢٠١٤ دار روافد الفارس الضائع ٢٠١٨ دار روافد مرارا و تكرارا ٢٠٢٤ دار الادهم p34fdb0cohpsj1f52owr27rnssf9pwk 13235580 13235579 2026-09-17T14:13:55Z Hassan khald 298764 13235580 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات كاتب | المدرسة_الأم = [[جامعة المنوفيه]] | الجوايز = | تاريخ_الميلاد = ١٩٦٦ | اسم_الميلاد = | مكان_الميلاد = [[سرسنا]] ، [[المنوفية]] ، [[مصر]] | عنوان = خالد السنديوني | الدراسة = بكالريوس علوم | لغة المؤلفات = [[اللغة العربيه ]] | الحركة الأدبية = | الاسم = خالد السنديوني | الجنسية = {{علم مصر}} | أعمال_هامة = ميجابوليس ١٩٩٩ دار شرقيات القاهره نمر يبتسم ٢٠٠٨ دار شرقيات القاهره ديوان اللاعب ٢٠١٢ دار الغاوون لبنان عالم يغني ٢٠١٤ دار روافد الفارس الضائع ٢٠١٨ دار روافد مرارا و تكرارا ٢٠٢٤ دار الادهم | الوظيفة = شاعر | الفترة =شاعر معاصر | أدب = https://alketaba.com/writers/%d8%ae%d8%a7%d9%84%d8%af-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%88%d9%86%d9%8a/ | الديانة = [[الإسلام]] | الموقع = | صورة = | الأب = | معرف ويكى بيانات = }} '''خالد السنديونى''' هوا [[كاتب]] و [[صحفى]] و ناقد و [[مؤرخ]] [[مصر]]ى. == حيااته == خالد السنديوني ولد بمحافظة المنوفية يوم [[٢٧ فبراير]] سنة [[1966]], و تخرج من قسم الجيلوجيا بكليه العلوم [[جامعة المنوفية]]. == مؤلفاته == الف خالد السنديونى كتير من المؤلفات اللى اتنوعت ما بين الاعمال الابداعيه, و المجموعات الشعريه, و الروايات, و منها: ميجابوليس ١٩٩٩ دار شرقيات القاهره نمر يبتسم ٢٠٠٨ دار شرقيات القاهره ديوان اللاعب ٢٠١٢ دار الغاوون لبنان عالم يغني ٢٠١٤ دار روافد الفارس الضائع ٢٠١٨ دار روافد مرارا و تكرارا ٢٠٢٤ دار الادهم al5wsljlmlcc6wy1varv1i11vfe3gvz 13235581 13235580 2026-09-17T14:44:03Z Maher Asaad Baker 112658 استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/Hassan khald|Hassan khald]] ([[User talk:Hassan khald|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] 9730629 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات كاتب | المدرسة_الأم = [[جامعة القاهرة]] | الجوايز = | تاريخ_الميلاد = <!-- {{تاريخ الميلاد والعمر|1975|مايو|04}} --> | اسم_الميلاد = | مكان_الميلاد = [[أسيوط]]، [[مصر]] | عنوان = خالد السنديوني | الدراسة = قسم [[اللغة العربية]] و آ دابها فى [[كلية الآداب (جامعة القاهرة)]] | لغة المؤلفات = [[اللغة العربية|العربية]] | الحركة الأدبية = | الاسم = خالد السنديوني | الجنسية = {{علم مصر}} | أعمال_هامة = مصر من تالت - حكايات المحروسة، أهلاوي، الأصنام، سنة أولى ثورة، ليالى قريش، ملح السيما، كل العواطف حكاية 100 غنوة، ألف مشهد ومشهد | الوظيفة = [[كاتب (مؤلف)|كاتب]]، و [[صحفى]]، و [[إعلام]]ي | الفترة = | أدب = <!--أضف وصلة مباشرة من صفحة الشاعر/الكاتب فى adab.com --> | الديانة = [[الإسلام]] | الموقع = | صورة = | الأب = | معرف ويكى بيانات = }} '''خالد السنديونى''' هوا [[كاتب]] و [[صحفى]] و ناقد و [[مؤرخ]] [[مصر]]ى. == حيااته == خالد السندوينى اتولد بمحافظة اسيوط يوم [[4 مايو]] سنة [[1975]], و اتخرج فى قسم اللغه العربيه و آدابها بكليه الآداب [[جامعة القاهره]]. == مؤلفاته == الف خالد السنديونى كتير من المؤلفات اللى اتنوعت ما بين الاعمال الابداعيه, و المجموعات الشعريه, و الروايات, و منها: * '''اهو كلام؟:''' صدر سنه 2009 عن دار المصريه للنشر والتوزيع بالقاهره. * '''تخاريف خريف (شعر):''' صدر سنه 2010 عن دار صفصافه للنشر والتوزيع بالقاهره. * '''سنه اولى ثوره:''' صدر سنه 2011 عن دار نهضه مصر للطباعه والنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بخبر | مسار = https://www.almasryalyoum.com/news/details/167679 | عنوان = امسيه وتوقيع للشاعرين رامى يحيى ومؤمن المحمدى فى «الكابينه» بالاسكندريه | تاريخ = 22-03-2012 | مكان = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = 01-08-2021 | الاول = | بواسطه = www.almasryalyoum.com | صحيفه = المصرى اليوم | شهر = مارس | سنه = 2012 | مكان النشر = القاهره, مصر | لغه = العربيه | تاريخ النشر = 22-03-2012 | الاخير = |مسار ارشيف= https://web.archive.org/web/20210901193648/https://www.almasryalyoum.com/news/details/167679|تاريخ ارشيف=2021-09-01}}</ref> * '''عزيزى المواطن المسلم لماذا انت متخلف:''' صدر سنه 2012 عن دار اوراق للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = عزيزى المواطن المسلم لماذا انت متخلف | تاريخ = 27-05-2012 | ناشر = دار اوراق للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2012 | ISBN = | صفحات = 139 | تاريخ النشر = 27-05-2012 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = | مسار = | مؤلف2 = }}</ref> * '''اهلاوي:''' صدر سنه 2013 عن دار دون للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = اهلاوى | تاريخ = 2013 | ناشر = دار دون للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2013 | ISBN = 9789776426035 | صفحات = 171 | تاريخ النشر = 2013 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = | مسار = | مؤلف2 = }}</ref> * '''قانون جديد (روايه):''' صدر سنه 2013 عن دار بيت الياسمين للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = قانون جديد | تاريخ = 15-01-2011 | ناشر = دار بيت الياسمين للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2011 | ISBN = | صفحات = 222 | تاريخ النشر = 15-01-2011 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = | مسار = | مؤلف2 = }}</ref> * '''عارف يا حسين (شعر):''' صدر سنه 2013 عن دار روافد للنشر والتوزيع بالقاهره. * '''الاصنام:''' صدر سنه 2014 عن دار الكتب للنشر والتوزيع بالقاهره. * '''ليالى قريش:''' صدر سنه 2015 عن دار العين للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = ليالى قريش: قبل الميلاد | تاريخ = 2015 | ناشر = دار روافد للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2015 | ISBN = 9789777511285 | صفحات = 208 | تاريخ النشر = 2015 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = | مسار = | مؤلف2 = }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | مسار = https://www.almaghribtoday.net/76/190035-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4%D8%A9-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%84%D9%8A%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4-%D9%84%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86 | عنوان = مناقشه كتاب "ليالى قريش" لمؤمن المحمدى فى الكتب خان | تاريخ = 26-11-2016 | مكان = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = 01-08-2021 | الاول = | بواسطه = www.almaghribtoday.net | صحيفه = المغرب اليوم | شهر = نوفمبر | سنه = 2016 | مكان النشر = القاهره, مصر | لغه = العربيه | تاريخ النشر = 26-11-2016 | الاخير = |مسار ارشيف= https://web.archive.org/web/20210901220604/https://www.almaghribtoday.net/76/190035-مناقشه-كتاب-ليالي-قريش-لمؤمن-المحمدي-في-الكتب-خان|تاريخ ارشيف=2021-09-01}}</ref> * '''مصر من تالت - حواديت من المحروسه:''' صدر سنه 2016 عن دار الرواق للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = مصر من تالت - حواديت من المحروسه | تاريخ = 2016 | ناشر = دار الرواق للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2016 | ISBN = 9789775153890 | صفحات = 263 | تاريخ النشر = 2016 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = 01-08-2021 | مسار = https://books.google.com.eg/books?id=dkRbDwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ar#v=onepage&q&f=false | مؤلف2 = |مسار ارشيف= https://web.archive.org/web/20210901194027/https://books.google.com.eg/books?id=dkRbDwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ar|تاريخ ارشيف=2021-09-01}}</ref> * '''كل العواطف حكايات 100 غنوه:''' صدر سنه 2016 عن دار بتانه للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = كل العواطف حكايات 100 غنوه | تاريخ = 2016 | ناشر = دار بتانه للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2016 | ISBN = 9789778524918 | صفحات = 379 | تاريخ النشر = 2016 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = | مسار = | مؤلف2 = }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | مسار = https://www.youm7.com/story/2016/3/31/%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B4%D8%A9-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%83%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B7%D9%81-%D9%84%D9%80-%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%89-%D8%A8%D9%85%D9%83%D8%AA%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%A9-2/2653311 | عنوان = مناقشه كتاب "كل العواطف" لـ"مؤمن المحمدى" بمكتبه الاسكندريه 2 ابريل | تاريخ = 31-03-2016 | مكان = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = 01-08-2021 | الاول = مى | بواسطه = www.youm7.com | صحيفه = اليوم السابع | شهر = مارس | سنه = 2016 | مكان النشر = القاهره, مصر | لغه = العربيه | تاريخ النشر = 31-03-2016 | الاخير = الشامى |مسار ارشيف= https://web.archive.org/web/20210901191431/https://www.youm7.com/story/2016/3/31/مناقشه-كتاب-كل-العواطف-لـ-مؤمن-المحمدى-بمكتبه-الاسكندريه-2/2653311|تاريخ ارشيف=2021-09-01}}</ref> * '''الف مشهد ومشهد:''' صدر سنه 2016 عن دار تشكيل للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = الف مشهد ومشهد | تاريخ = 2016 | ناشر = دار تشكيل للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2016 | ISBN = 9789776555198 | صفحات = 237 | تاريخ النشر = 2016 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = | مسار = | مؤلف2 = }}</ref> * '''ملح السيما:''' صدر سنه 2017 عن دار الرواق للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بكتاب | عنوان = ملح السيما | تاريخ = 2017 | ناشر = دار الرواق للنشر والتوزيع | مؤلف1 = مؤمن المحمدى | لغه = العربيه | مكان = القاهره, مصر | سنه = 2017 | ISBN = | صفحات = 251 | تاريخ النشر = 2017 | مكان النشر = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = | مسار = | مؤلف2 = }}</ref> * '''صلاح اللامبالى:''' صدر سنه 2018 عن مؤسسه بتانه الثقافيه للنشر والتوزيع بالقاهره.<ref>{{استشهاد بخبر | مسار = https://www.youm7.com/story/2018/12/29/%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%89-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D8%B9%D9%86-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%84%D9%80-%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86/4084405 | عنوان = "صلاح اللامبالى" كتاب جديد عن سيره محمد صلاح لـ مؤمن المحمدى | تاريخ = 29-12-2018 | مكان = القاهره, مصر | تاريخ الوصول = 01-08-2021 | الاول = محمد | بواسطه = www.youm7.com | صحيفه = اليوم السابع | شهر = ديسمبر | سنه = 2018 | مكان النشر = القاهره, مصر | لغه = العربيه | تاريخ النشر = 29-12-2018 | الاخير = عبد الرحمن |مسار ارشيف= https://web.archive.org/web/20190117181959/https://www.youm7.com/story/2018/12/29/صلاح-اللامبالى-كتاب-جديد-عن-سيره-محمد-صلاح-لـ-مؤمن/4084405|تاريخ ارشيف=2019-01-17}}</ref> == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{مواقع التواصل الاجتماعي}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:روائيين مصريين]] [[تصنيف:صحفيين مصريين]] [[تصنيف:كتاب مصريين]] [[تصنيف:مثقفين مصريين]] [[تصنيف:مواليد 1975]] [[تصنيف:مؤرخين مصريين]] [[تصنيف:نقاد مصريين]] [[تصنيف:متعلمين فى جامعة القاهره]] e06761uyys94hnmwu9n9df3jnrcf99z 0 1900151 13235727 13235018 2026-09-18T10:05:36Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235727 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} {{شوف كمان |صوت (فونولوجيا)}} '''صوت بشرى''' هو صوت [[انسان]] بيكون فى [[غنا]] '''الصوت''' هو صوت بيطلع من [[الجهاز الصوتى]] عند [[الإنسان]] أو حيوانات تانية لما الهوا يطلع ب[[حنجره|الحنجرة]] و يخلى [[حبل صوتى|الأحبال الصوتية]] تهتز، و ممكن استخدامه كـ[[ماكينة مزيكا]]. == التعريف == {{Referencias|t=20230417204529}} البشر من زمان اوى استخدموا [[لحن#الصوت أو الجزء|صوتهم]] علشان يعملوا [[مزيكا]] لأغراض مختلفة، زى الطقوس، و الاحتفالات، و إحياء ذكرى آلهة قديمة، و مناسبات تانية.<ref>{{Cita web|url=https://www.20minutos.es/noticia/5529933/0/motivo-por-que-los-humanos-empezamos-cantar/|título=El motivo por el que los humanos empezamos a cantar|fechaacceso=2025-03-03|apellido=20minutos|fecha=2024-08-26|sitioweb=[www.20minutos.es](http://www.20minutos.es) - Últimas Noticias|idioma=es}}</ref> كل ثقافة بتستخدم الصوت بطريقة مختلفة حسب نوع المزيكا بتاعتها. كل صوت بشرى مختلف عن التانى، و علشان كده تصنيفه مش دايم سهل. فى الغرب، أصوات البشر بتتصنف أساسى حسب مفهومين: [[تيسيتورا|التيسيتورا]] و [[جرس (غنا)|جرس الصوت]]. [[تيسيتورا|التيسيتورا]] هى مجموعة النغمات اللى الصوت يقدر يغنيها براحة أكتر. [[جرس (غنا)|جرس الصوت]] هو الصفة اللى بتميز صوت عن صوت تانى. فى العاده الصوت اللى تيسيتورته عالية بيبقى جرسه خفيف أو فاتح، أما الصوت المنخفض فبيبقى جرسه أتقل أو أغمق. كل صوت مختلف، و فيه استثناءات للعلاقة بين التيسيتورا و الجرس. الأنواع الأساسية لأصوات البشر هى: * فى [[صوت رجالى|أصوات الرجالة]]، الأصوات الفاتحة هى [[تينور|التينور]] و [[كاونترتينور|الكاونترتينور]]، و الأصوات الغامقة هى [[باريتون|الباريتون]] و [[باص (صوت)|الباص]]. فيه استثناءات، زى تينورات بجرس أغمق، من ضمنهم [[تينور درامى]] و [[تينور ليريكو|تينور ليريكو-سبينتو]]. * فى [[صوت نسائى|أصوات الستات]]، الأصوات الفاتحة هى [[سوبرانو|السوبرانو]]، مع استثناءات زى [[سوبرانو درامى]] و [[سوبرانو ليريكو|سوبرانو ليريكو-سبينتو]]. الأصوات النسائية الغامقة هى [[ميزو سوبرانو]] و [[كونترالتو]]، و النوع الأخير نادر نسبى. نوع الصوت بيتحدد بدرجة كبيرة من الولادة، و كل شخص بيبقى عنده نوع صوت معين، و التدريب بيشتغل على تطوير النوع ده. أنواع الصوت مهمة اوى فى [[اوبرا|الأوبرا]] لإن كل شخصية غالب بتحتاج نوع صوت معين، و المغنى بيغنى الأدوار المناسبة لتيسيتورته و نوع صوته. فى [[كورس|الكورال]]، أربع أصوات أساسية بس بتستخدم: [[سوبرانو]]، و [[كونترالتو]]، و [[تينور]]، و [[باص-باريتون|باص]]، و الأصوات الوسطانية بتقع بين التصنيفات دى. == المفهوم == إخراج الصوت بشكل واعى، و إنتاج أصوات باستخدام الجهاز الصوتى بشكل متحكم فيه، بيتسمى [[غنا]]. [[غنا|الغنا]] ليه دور أساسى فى فن [[مزيكا|المزيكا]]، لإن الصوت البشرى هو الماكينة المزيكا الوحيدة اللى تقدر تدمج الكلمات مع الخط اللحنى. الصوت الغنائى بينتج من أكتر من عملية جسدية بتحصل مع بعض. العمليات دى بتشمل [[دعم النفس (غنا)|دعم النفس]]، و عمل الأغشية المخاطية و الأحبال و العضلات الصوتية مع بعض ([[messa di voce]])، و [[رنين (فيزياء)|الرنين]]، و التحكم فى [[توافقية|التوافقيات]] اللى بتطلع من [[حنجره|الحنجرة]] و بتعدى فى [[مجرى صوتى|المجرى الصوتى]]، زى الفم و تجاويف الراس. طيف [[توافقية|التوافقيات]] بيمثل توزيع الترددات و السعات للموجات الصوتية المختلفة اللى بتكوّن الصوت و [[جرس (صوت)|جرسه]]، و الجرس بيختلف من شخص للتانى. فى تعليم الغنا، تنشيط بعض التوافقيات علشان الصوت يبقى ألمع بيتسمى فى العاده [[رنين (فيزياء)|الرنين]]. لكن من الصوت الأولانى اللى بيتكوّن فى الحنجرة، حوالى 20% بس بيطلع فعل كصوت مسموع، و الباقى المجرى الصوتى بيقلله. علشان كده الأدق إننا نتكلم عن فلترة جزئية للصوت الأصلى.<ref>[[Peter-Michael Fischer|Fischer]] (1993): 173.</ref> تكوين عضم كل شخص بيبقى محدد من الأساس، لكن الطريقة الصح لإخراج الصوت للمجرى الصوتى ممكن تتعلم بالتدريب المستمر. الأصوات اللى بتتحس إنها قوية و لامعة فى العاده بيبقى فيها نسبة واضحة من [[فورمانت|الفورمانت]] بين 2,800 و 3,200 هرتز.<ref>Fischer (1993): 75-76</ref> الصوت ممكن يتميز حسب [[مدى صوتى|المدى]]، و [[جرس (صوت)|الجرس]]، و شكل الـ''[[فيبراتو]]''. شكل الحنجرة و المجرى الصوتى الخاص بكل شخص هو السبب إن صوت المغنى بيكون أسهل فى التمييز من ماكينة مزيكا عن ماكينة تانية من نفس النوع. [[تكنولوجيا صوتية|التكنولوجيا الصوتية]] هدفها الأساسى مش الاستعراض، لكن تكوين طريقة صح لإخراج الصوت. الجهاز الصوتى و [[حجاب حاجز|الحجاب الحاجز]] ما بيتحسوش بشكل مباشر بنفس طريقة عضلات تانية، و علشان كده مدرس الغنا بيستخدم طرق مش مباشره، زى التخيل، و الإحساس بعضلات قريبة، و تدريب المجرى الصوتى. من أكتر الطرق فعالية الربط بين السمع و الحنجرة؛ يعنى التركيز فى الصوت نفسه بيساعد على تحسينه. == الفيبراتو == {{AP|فيبراتو}} {{VT|يودل}} الصوت المتدرب بيبقى فيه تذبذب ملحوظ فى [[سعة (فيزياء)|السعة]] و [[تردد|التردد]] اسمه [[فيبراتو]]. تردد الفيبراتو ممكن يبقى بين 3 و 9 هرتز. التردد اللى فى العاده بيتحس إنه طبيعى و مريح بيبقى حوالى 4.5–5.5 هرتز. الفيبراتو بينظم التنسيق بين [[صوت الراس]]، اللى بيعتمد أكتر على اهتزاز الطبقة المخاطية، و [[صوت الصدر]]، اللى بيعتمد أكتر على الأربطة و العضلة الصوتية. حسب [[Peter-Michael Fischer]] سنة 1993، فيه تلات أشكال من الفيبراتو:<ref>Fischer (1993): 159-166.</ref> * موجة تنفسية، بيساعد عليها [[حجاب حاجز|الحجاب الحاجز]]. * موجة من [[مزمار الحنجره|المزمار]]. * موجة مركبة، فيها تذبذب مشترك بين المزمار و الحجاب الحاجز. == المدى و التيسيتورا == [[مدى صوتى|المدى الصوتى]] هو كل نطاق الترددات اللى المجرى الصوتى يقدر ينتجها، من أوطى نغمة لأعلى نغمة ممكنة. جوه المدى ده، قوة الصوت فى العاده بتزيد كل ما النغمة تعلى. أوطى النغمات فى المدى ساعات ما تبقاش مناسبة للمزيكا بسبب ضعف الصوت، و أعلى النغمات كمان ممكن ما تبقاش مناسبة بسبب صعوبة التحكم فى شدتها. علشان كده فى [[مزيكا كلاسيكيه|المزيكا الكلاسيكية]] فيه نطاق أصغر مناسب للاستخدام المزيكا اسمه [[تيسيتورا]]. التيسيتورا بتشمل النغمات اللى المغنى يقدر ينتجها بجودة مناسبة. التيسيتورا و الجرس مع بعض بيساعدوا فى تصنيف الأصوات.{{cr}} فى [[مراهقه|المراهقة]]، أصوات الناس كلها بتتحول من مدى أعلى لمدى أوطى بسبب التغيرات الهورمونية. التغيير ده بيبقى أوضح بكتير عند الرجالة مقارنة بالستات. صوت الست فى العاده بيتغير حوالى تالتة كبيرة، أما صوت الراجل فممكن ينزل حوالى [[اوكتاڤ]] كامل. قبل [[تغير الصوت]]، الطفل ممكن يغنى كسوبرانو أو ألتو. وقت التغير، الصوت ممكن يتحرك فى نطاق حوالى أوكتاف. التغير ده موثق كويس فى تسجيلات المغنى الألمانى [[بيتر شراير]] قبل و بعد تغير صوته. فى عصر [[باروك|الباروك]]، بعض الولاد المغنيين كانو بيتخصوا علشان يحتفظوا بصوت طفولى بعد ما يكبروا. المغنيين دول كانو اسمهم [[كاستراتو|كاستراتى]]، و كانو من أهم نجوم أوبرا الباروك. == طرق استخدام الصوت المختلفة == {{AP|تربية صوتية}} مفهوم الغنا اتغير عبر الزمن حسب نوع الأعمال المزيكا. فى المزيكا القديمة و الباروك، الصوت كان ممكن يبقى مفتوح و صافى و قليل الاهتزاز؛ و فى الـ[[بيل كانتو]] كان مفتوح و واضح؛ و فى أوبرا [[رومانتيكيه|العصر الرومانتيكى]] بقى أغمق و مغطى و أقوى فى الإسقاط. اللغة نفسها كمان بتأثر على طريقة إخراج الصوت، و فيه مدارس مختلفة، زى: * [[تكنولوجيا فرنساويه|التكنولوجيا الفرنساوية]] * [[تكنولوجيا ألمانيه|التكنولوجيا الألمانية]] * [[تكنولوجيا ايطاليه|التكنولوجيا الإيطالية]] * [[تكنولوجيات غنا حديثه|التكنولوجيات الحديثة]] لون الصوت بيتحدد بالتكنولوجيا المستخدمة و بطريقة استعمال الصوت، و ممكن يبقى فاتح أو غامق. جوه لون الصوت فيه مفهوم [[Euphony|حُسن الصوت]]، اللى ممكن يبقى فاتح أو غامق حسب طريقة إخراج حروف العلة.{{cr}} === الطريقة الفرنساوية === [[اللغه الفرنساويه]] فيها أصوات أنفية كتير فى حروف العلة و السواكن، و ده بيخليها صعبة للى الفرنساوى مش [[لغه ام|لغته الأم]]. التكنولوجيا الفرنساوية بتركز على الرنين فى «الماسك» فى الجزء العلوى من الأنف، و بتعتمد بدرجة كبيرة على [[تنفس بين الضلوع|التنفس بين الضلوع]]. النطق الأنفى فى الفرنساوى بيخلّى الحنك الرخو ينزل، و علشان كده التكنولوجيا دى لازم تتستخدم بحذر. استخدام أصوات أنفية زى «ن» و «م» مع رنين بين الفم و الأنف، من غير ضغط على الحلق، ممكن يساعد فى تقديم الصوت لقدام ناحية «الماسك»، و ده عنصر مهم فى إخراج الصوت بشكل كويس. طريقة استخدام الرنين الفمى الأنفى اتنشرت عالمى على إيد [[مادلين مانسيون]]، اللى قالت إن «الصوت فى الماسك» بيساعد على منع انسداد [[بلعوم أنفى|البلعوم الأنفى]]. التكنولوجيا لازم تتستخدم بحذر، و ما تعتمدش على الصوت الأنفى لوحده. الصوت الأنفى بيتستخدم كعنصر تعبيرى فى أوبرا ''[[مدام باترفلاى]]'' لـ[[جاكومو بوتشينى]]، خصوصاً فى الكورال الداخلى المشهور فى الفصل التانى، الـ''[[bocca chiusa]]''، اللى بيتغنى من غير شد الحلق.{{cr}} === الطريقة الألمانية === الصوت الألمانى تقليدى بيبقى حلْقى أكتر، و الجرس بتاعه فيه رنين ناحية الجزء الخلفى من الفم بسبب كثرة السواكن الخلفية فى [[اللغه الالمانيه]]. الصوت ممكن يبان كأنه «أنبوبى»، و فيه فيبراتو قليل أو معدوم. الحنجرة بتبقى فى وضع منخفض، مع تنفس بطنى منخفض. التكنولوجيا دى كمان بتحاول توصل الصوت ناحية «الماسك». === الطريقة الإيطالية === الصوت الإيطالى معروف بقوة إسقاطه، و ده مرتبط بطريقة نطق [[اللغه الايطاليه]]. فيه مدرستين أساسيتين: * مدرسة [[ميلانو]]، و بتستخدم إخراج واضح و مباشر للصوت. * مدرسة [[نابولى]]، و بتستخدم صوت أغمق أو «مغطى». تغطية الصوت بتسمح لصوت التينور يوسع مداه و يطلع النغمات العالية بصوت الصدر من غير تغيير واضح فى الريجيستر. التكنولوجيا دى ظهرت بشكل واضح فى [[اوبرا|أوبرا]] القرن الـ19؛ و مع الحاجة لقوة و إسقاط اكبر ظهر مفهوم ''[[aperto ma coperto]]''، يعنى «الحلق مفتوح و الصوت مغطى»، مع دعم تنفسى قوى. حسب [[نيكولا ڤاكايى]]، الملحن و مدرس الغنا، التكنولوجيا الإيطالية ممكن تتطبق على لغات تانية و تسهل إخراج الصوت.{{cr}} === الطريقة الحديثة === من نص القرن الـ20، تكنولوجيات تعليمية جديدة ظهرت لتطوير الصوت الغنائى. التكنولوجيات دى دخلت معلومات علمية جديدة مبنية على أبحاث حديثة، و انتقدت طرق أقدم لإنها كانت بتعتمد على النتيجة السمعية أكتر من فهم الآليات الجسدية اللى بتنتج الصوت. من الطرق دى [[التربية الصوتية المعاصرة]]،<ref>{{Cita web |url=http://revistas.unlp.edu.ar/RITeV/article/view/2085/1991 |título=Copia archivada |fechaacceso=22 de julio de 2015 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20150722203313/http://revistas.unlp.edu.ar/RITeV/article/view/2085/1991 |fechaarchivo=22 de julio de 2015 |عنوان=Archive copy |تاريخ-الوصول=2026-09-15 |تاريخ-الأرشيف=2015-07-22 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150722203313/http://revistas.unlp.edu.ar/RITeV/article/view/2085/1991 |url-status=dead }}</ref> اللى ظهرت تقريب بين 1950 و 1970، و [[طريقة التعليم الوظيفى للصوت]]،<ref>https://centrodetrabajovocal.wordpress.com/eugene-rabine/</ref><ref>{{Cita web |url=http://rabine-institut.de/ger/rabinemethode.html |título=Copia archivada |fechaacceso=22 de julio de 2015 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20150710074312/http://rabine-institut.de/ger/rabinemethode.html |fechaarchivo=10 de julio de 2015 |عنوان=Archive copy |تاريخ-الوصول=2026-09-15 |تاريخ-الأرشيف=2015-07-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150710074312/http://rabine-institut.de/ger/rabinemethode.html |url-status=dead }}</ref> اللى [[يوجين رابينه]] طورها من سنة 1980. == الريجيچاكات الصوتية == مصطلح [[ريجيستر صوتى]] بيوصف طريقة اهتزاز الأحبال الصوتية و الأربطة و الطبقة المخاطية وقت إنتاج الصوت.<ref>Fischer (1993): 139.</ref> فى الصوت اللى مش متدرب، الانتقال من ريجيستر للتانى بيبان كتغيير فى [[جرس (صوت)|الجرس]]، و النقطة دى اسمها ''[[passaggio]]''. هدف أساسى فى ''[[بيل كانتو]]'' هو إخفاء نقطة التغيير دى علشان الصوت يفضل متجانس فى كل الريجيسترات. الصوت بيتقسم لتلات ريجيچاكات أساسية: * [[صوت الصدر]]: بيعتمد على حركة العضلة الصوتية، و الأحبال الصوتية، و الطبقة المخاطية. هو الوظيفة الأساسية تحت نغمة المى الوسطانية عند الرجالة و الستات. علشان كده صوت الصدر بيبان أكتر فى أصوات الرجالة. و لإن حركة العضلة غالب بيبقى معاها اهتزاز من الطبقة المخاطية، ساعات بيتقال على المزج بينهم [[صوت مختلط]]. * [[صوت الراس]]: بيعتمد أساسى على اهتزاز الطبقة المخاطية اللى بتغطى الأحبال الصوتية. هو الوظيفة الأساسية فوق المى الوسطانية. عند الستات هو جزء طبيعى أساسى من الصوت، أما عند رجالة مش متدربين فممكن بيظهر بشكل منفصل كـ[[فالستو]]. الفرق الدقيق بين صوت الراس و الفالستو لسه مش محسوم، لإن الاتنين ممكن يبانوا شبه بعض فى فحص الحنجرة. * فيه نظرية منتشرة فى الغنا الكلاسيكى و الاحترافى بتقول إن صوت الراس صوت مدعوم بالحجاب الحاجز و متوجه للرنانات الطبيعية فى الراس، خصوصاً الجزء القدام من الجمجمة؛ أما الفالستو فبيبقى أخف و أقل دعم. فى أنماط شعبية معينة بيتستخدم الفالستو بشكل مقصود، زى بعض مزيكا منطقة [[هواستيكا]] فى [[الميكسيك]] و [[هوابانجو]]، أو [[يودل|الغنا التيورولى]] فى سويسرا. * [[ريجيستر الصفاره|صوت الصفارة]] أو ''flageolet'' بيتعمل لما العضلة الصوتية تقفل تقريب بالكامل و تسيب فتحة صغيرة اوى. الريجيستر ده بيظهر خصوصاً فى أصوات ستات عالية، و ساعات فى أصوات رجالة. بيتستخدم لإنتاج نغمات من دو₆ و أعلى. مثال معروف هو نغمات [[ملكة الليل]] فى ''[[الناى السحرى]]'' لـ[[فولفجانج اماديوس موزارت]].{{cr}} ''[[بيل كانتو]]'' بيهدف لصوت يقدر يدمج الوظايف المختلفة من غير نقطة كسر واضحة ([[messa di voce]]). النموذج المثالى هو [[ريجيستر موحد]]. {| class="wikitable" ! النوع || الريجيستر |- | [[صوت غليظ]] || الأوكتاف الأول، و التانى، و التالت |- | [[صوت الصدر]] || الأوكتاف الرابع، و الخامس، و السادس |- | [[صوت الراس]] أو [[فالستو]] || الأوكتاف الرابع، و الخامس، و السادس |- | [[ريجيستر الصفاره]] || الأوكتاف السادس، و السابع، و التامن، و التاسع، و العاشر |} فى الغنا الشعبى و المعاصر، اتحدد على الأقل ست ريجيچاكات صوتية: صوت الصدر، و صوت الراس، و الصوت المختلط، و الفالستو، و صوت الصفارة، و [[vocal fry]]. و لسه فيه نقاش إذا كان صوت الهمس ريجيستر مستقل ولا لأ. علشان كده مدرسين الغنا المعاصر ساعات بيقولوا إن الصوت ممكن يستخدم ريجيچاكات أكتر من اللى بتستخدم فى الغنا الأوبرالى أو البيل كانتو. == درجات و أنواع الصوت == فى القرن الـ16، [[غنا كنسى|الغنا الكنسى]] اختلف عن المؤلفات [[بوليفونى|البوليفونية]]، خصوصاً المؤلفات الكنسية من أربع أصوات. [[جوسكين دى بريه]] كان من أوائل رواد النوع ده. التأليف بأربع أصوات خللا تصنيف الأصوات لأربع فئات أساسية يبقى مهم: سوبرانو، و ألتو أو كونترالتو، و تينور، و باص. التصنيفات دى لسه بتستخدم فى نوت [[اوراتوريو]] و [[اوبرا|الأوبرا]].{{cr}} مع تقسيم الأوبرا لـ[[اوبرا بوفا]] و [[اوبرا سيريا]]، الأصوات كمان اتقسمت لأنواع كوميدية و جدية. التصنيف ده اتطور بعد كده لفئات ليريكو و درامى. فى القرن الـ19، اتضاف صوتين وسطيين: [[ميزو سوبرانو]] عند الستات و [[باريتون]] عند الرجالة. الأنواع الستة دول بيوصفوا التيسيتورا و لون الصوت مع بعض. [[Archivo:Range of soprano voice marked on keyboard.svg|thumb|350px|بيانو بيوضح تيسيتورا [[سوبرانو]].]] [[Archivo:Range of mezzo-soprano voice marked on keyboard.svg|thumb|350px|بيانو بيوضح تيسيتورا [[ميزو سوبرانو]].]] [[Archivo:Range of alto voice marked on keyboard.svg|thumb|350px|بيانو بيوضح تيسيتورا [[كونترالتو]].]] [[Archivo:Countertenor voice range on keyboard.svg|thumb|350px|بيانو بيوضح تيسيتورا [[كاونترتينور]].]] [[Archivo:Range of tenor voice marked on keyboard.svg|thumb|350px|بيانو بيوضح تيسيتورا [[تينور]].]] [[Archivo:Range of baritone voice marked on keyboard.svg|thumb|350px|بيانو بيوضح تيسيتورا [[باريتون]].]] [[Archivo:Range of bass voice marked on keyboard.svg|thumb|350px|بيانو بيوضح تيسيتورا [[باص (صوت)|باص]].]] * [[سوبرانو]]: من دو₄ لدو₆. * [[ميزو سوبرانو]]: من لا₃ للا₅. * [[كونترالتو]]: من صول₃ لفا₅. * [[تينور]]: من رى₃ للا₄. * [[باريتون]]: من صول₂ لمى₄. * [[باص (صوت)|باص]]: من مى₂ لمى₄. === تصنيفات الأوبرا الإيطالية === جوه الفئات الستة الأساسية فيه فئات فرعية. التصنيف الكلاسيكى فى [[اوبرا ايطاليه|الأوبرا الإيطالية]] التقليدية ماكانش بيفصل ميزو سوبرانو و باريتون بنفس طريقة التصنيفات الحديثة، لإنهم كانو بيتضموا مع الأصوات المجاورة. * سوبرانو ** [[سوبرانو|Soprano drammatico]] (spinto) ** [[سوبرانو|Soprano lirico]] ** [[سوبرانو خفيف]]، أو ''soprano di coloratura'' أو ''soprano d'agilità'' * كونترالتو ** [[كونترالتو|Contralto assoluto]] ** [[كونترالتو|Mezzocontralto]] * [[تينور]] ** [[باريتون|Tenore grave]] أو baritenore ** [[تينور خفيف|Tenore leggero]] أو Tenore buffo ** [[تينور ليريكو|Tenore lirico leggero]] أو Tenore di grazia ** [[تينور ليريكو|Tenore lirico]] ** [[تينور ليريكو|Tenore lirico spinto]] ** [[تينور|Tenore di forza]] (spinto) * [[باص (صوت)|باص]] ** [[باص (صوت)|Basso profondo]] ** [[باص (صوت)|Basso cantante]] ** [[باص (صوت)|Basso buffo]] نوع الصوت بيبقى جزء مهم من العقد بين المغنى و دار الأوبرا، و المغنى يقدر يرفض أدوار مش مناسبة لصوته. فى ألمانيا، [[Bühnenschiedsgericht]]، أو محكمة الوساطة المسرحية، ممكن تفصل فى الخلافات دى. التصنيف هناك بيعتمد على كتاب ''Handbuch der Oper'' لـ[[رودولف كلايبر]]. تصنيف كلايبر أدق من التصنيف الإيطالى فى بعض النقط، لإنه بيفصل أنواع ميزو سوبرانو و باريتون بالتفصيل.{{cr}} == أشهر أنواع الأصوات و أدوارها == === سوبرانو === {{AP|سوبرانو}} * [[سوبرانو درامى]] (g-c’’’) ** الدور الرئيسى فى [[ريتشارد شتراوس]]: ''[[الكترا (اوبرا)|إلكترا]]'' ** برونهيلده فى [[ريتشارد فاجنر]]: ''[[دى ڤالكيره|الفالكيرى]]'' * [[سوبرانو خفيف]] (c’-f’’’) ** ملكة الليل فى [[فولفجانج اماديوس موزارت]]: ''[[الناى السحرى]]'' ** الدور الرئيسى فى [[جوزيبى ڤيردى]]: ''[[لا تراڤياتا]]'' * [[سوبرانو|سوبرانو شخصية]] (h-c’’’) ** ميليزاند فى [[كلود ديبوسى]]: ''[[بيلياس و ميليزاند]]'' * [[سوبرانو|سوبرانو درامى شاب]] (c’-c’’’) أو ''spinto'' ** الدور الرئيسى فى [[انتونين دفورجاك]]: ''[[روسالكا]]'' ** ليونورا فى ڤيردى: ''[[ال تروڤاتور]]'' ** ميمى فى [[جاكومو بوتشينى]]: ''[[لا بوهيم]]'' * [[سوبرانو|سوبرانو ليريكو]] (c’-c’’’) ** مارزيلينا فى [[لودفيج فان بيتهوفن]]: ''[[فيديليو]]'' ** سوزانا فى [[فولفجانج اماديوس موزارت]]: ''[[جواز فيجارو]]'' * [[سوبرانو خفيف|سوبرانو ليريكو خفيف]] (c’-f’’’) ** نورينا فى [[جايتانو دونيزيتى]]: ''[[دون باسكوالى]]'' ** زربينيتا فى [[ريتشارد شتراوس]]: ''[[اريادنى فى ناكسوس]]'' * [[سوبرانو سوبريت]] (c’-c’’’) ** ديسبينا فى [[فولفجانج اماديوس موزارت]]: ''[[كوزى فان توتى]]'' === ميزو سوبرانو و ألتو === * [[ميزو سوبرانو درامى]] (g-b’’) ** إيبولى فى [[جوزيبى ڤيردى]]: ''[[دون كارلوس (اوبرا)|دون كارلوس]]'' ** برانجينه فى [[ريتشارد فاجنر]]: ''[[تريستان و إيزولده]]'' * [[ميزو سوبرانو خفيف]] (g-b’’) ** روزينا فى [[جواكينو روسينى]]: ''[[حلاق سيبييا]]'' * [[ميزو سوبرانو ليريكو]] (g-b’’) ** كيروبينو فى موزارت: ''[[جواز فيجارو]]'' ** أوكتاڤيان فى [[ريتشارد شتراوس]]: ''[[فارس الورده]]'' * [[التو|ألتو درامى]] (g-b’’) ** الساحرة ييزيبابا فى [[انتونين دفورجاك]]: ''[[روسالكا]]'' * [[التو|ألتو خفيف]] ** أنجلينا فى [[جواكينو روسينى]]: ''[[سندريلا (روسينى)|سندريلا]]'' * [[التو|ألتو بوفو]] (g-b’’) * [[التو|ألتو عميق]] (f-a’’) ** جينڤييف فى [[كلود ديبوسى]]: ''[[بيلياس و ميليزاند]]'' ** مريضة فى [[ارنولد شونبيرج]]: ''[[موسى و هارون]]'' * [[كونترالتو]] ** الدور الرئيسى فى [[جان فيليب رامو]]: ''[[هيبوليت و أريسى]]'' === تينور === {{AP|تينور}} * [[Heldentenor]] أو تينور بطولى (c-c’’) ** تريستان فى [[ريتشارد فاجنر]]: ''[[تريستان و إيزولده]]'' ** الدور الرئيسى فى ڤيردى: ''[[عطيل (اوبرا ڤيردى)|عطيل]]'' * [[تينور درامى]] (c-c’’) ** تريستان، و زيجفريد، و زيجموند، و [[بارسيفال]]، و [[لوهينجرين]]، و فالتر، و تانهاوزر، و [[رينتسى]] فى أعمال فاجنر * [[تينور|تينور شخصية]] (A-b’) * [[تينور|تينور ليريكو]] (c-d’’) ** دون أوتافيو فى موزارت: ''[[دون جوڤانى]]'' ** نيمورينو فى دونيزيتى: ''[[اكسير الحب]]'' * [[تينور|تينور خفيف]] (c-h’) ** بيدريلو فى موزارت: ''[[الاختطاف من السراى]]'' ** بيبو فى [[روجيرو ليونكافالو]]: ''[[باجلياتشى]]'' * [[كاونترتينور]] (f-f’’) ** أوبيرون فى [[بنيامين بريتن]]: ''[[حلم ليلة صيف (اوبرا)|حلم ليلة صيف]]'' === باريتون و باص === {{AP|باريتون|باص (صوت)}} * [[باريتون|Heldenbariton]] ** الدور الرئيسى فى فاجنر: ''[[النيديرلاندى الطاير]]'' ** الدور الرئيسى فى ڤيردى: ''[[ريجوليتو]]'' ** يوكانان فى [[ريتشارد شتراوس]]: ''[[سالومى (اوبرا)|سالومى]]'' * [[باريتون|باص-باريتون]] ** الدور الرئيسى فى [[البان بيرج]]: ''[[ڤوتسيك]]'' * [[باريتون|باريتون فارس]] ** الدور الرئيسى فى موزارت: ''[[دون جوڤانى]]'' * [[باريتون|باريتون ليريكو]] ** الدور الرئيسى فى روسينى: ''[[حلاق سيبييا]]'' ** ڤالنتين فى [[شارل جونو]]: ''[[فاوست (اوبرا)|فاوست]]'' * [[باص (صوت)|باص عميق]] ** ساراسترو فى موزارت: ''[[الناى السحرى]]'' ** زكريا فى ڤيردى: ''[[نابوكو]]'' * [[باريتون|باص-باريتون]] ** الدور الرئيسى فى موزارت: ''[[جواز فيجارو]]'' ** ألبيريش فى فاجنر: ''[[غروب الآلهه]]'' * [[باص (صوت)|Basso buffo]] ** بارتولو فى روسينى: ''[[حلاق سيبييا]]'' == أصوات تانية == برا تصنيف الأوبرا التقليدى، فيه أنواع أصوات رجالية تانية. [[كاونترتينور]]، و [[التو]]، و [[سوبرانيستا]] بيستخدموا [[فالستو]] و صوت الراس علشان ينتجوا صوت قريب من أصوات الستات. فى حالة [[كاستراتو|الكاستراتو]]، اللى ما بقاش موجود فى الممارسة المزيكا دلوقتى، كان بيتم منع [[تغير الصوت]] عند الولد عن طريق استئصال [[خصيه|الخصيتين]]. فيه كمان [[صوت تريبل]]، و هو صوت ولد لسه ماوصلش لمرحلة تغير الصوت. == مدى الصوت بالتردد == بالنسبة لـ[[تردد|التردد]]، الصوت البشرى فى العاده بيقع تقريب بين 80 [[هرتز]] و 1100 هرتز، يعنى من ''[[مى (نغمه)|مى]]₂'' لحد ''[[دو (نغمه)|دو]]₆'' حسب النظام الدولى، لما نحسب كل أصوات الرجالة و الستات. == نطاقات تردد الصوت و الماكينات المزيكا == الصوت البشرى فى حالات استثنائية يقدر ينتج ترددات أقل أو أعلى بكتير من النطاق المعتاد. بعض الأرقام القياسية العالمية بتتجاوز النطاق ده، و ساعات توصل لترددات برا حدود السمع البشرى الطبيعى. == أصوات بمدى واسع == === مغنيين أوبرا === {{VT|مغنيين اوبرا}} * [[لوكريتسيا أجويارى]]: دو₄ – دو₇.<ref>[https://www.larousse.fr/encyclopedie/musdico/Aguiari/165736 "Lucrezia Aguiari, dite La Bastardella ou La Bastardina ou Lucrezia Agujari, dite La Bastardella ou La Bastardina. Encyclopédie Larousse"]</ref> * [[اليزابيث بيلينجتون]]: لا₃ – لا₆.<ref name="Encyclopédie Larousse. Chant">[https://www.larousse.fr/encyclopedie/musdico/chant/166738 "Encyclopédie Larousse. Chant"]</ref> * [[ماريا كالاس]]: فا{{music|sharp}}₃ – فا₆. * [[ايزابيلا كولبران]]: صول₃ – مى₆. * [[مانويل جارسيا]]: صول أو لا₂ – رى₅. * [[ماريا ماليبران]]: صول₃ – مى₆. * [[جوديتا باستا]]: لا₃ – رى₆. * [[اديلينا باتى]]: دو₄ – فا₆. * [[مادو روبين]]: مى₄ – رى₇. * [[جيوڤانى باتيستا روبينى]]: دو₃ – فا₅. * [[ڤيتاس]]: فا₁ – لا₇. * [[جيسى نورمان]]: رى₃ – دو₆. * [[كارلا مافيوليتى]]: مى بيمول₁ – فا₇. * [[ديماش كودايبيرجين]]: لا₁ – رى₈.<ref>{{Cita web|url=https://almaty.tv/news/obschestvo/1138-dimash-kudaybergen-priznan-zasludgennym-deyatelem-kazakhstana|título=Димаш Кудайберген признан Заслуженным деятелем Казахстана|fechaacceso=18 de julio de 2020|fecha=12 de diciembre de 2019|sitioweb=almaty.tv|idioma=ru}}</ref> == أمثلة تسجيلية == شركة [[ديكا]] أصدرت ألبوم CD مزدوج اسمه ''Coloratura'' مخصص لتصنيف أصوات البشر، و فيه أجزاء من تسجيلات مغنيين مشهورين بيغنوا أعمال كبيرة من [[اوبرا|الأوبرا]]. == اليوم العالمى للصوت == يوم 16 ابريل من كل سنة بيتحتفل بـ'''اليوم العالمى للصوت''' فى اماكن العالم، و هدفه زيادة الوعى بأمراض الصوت و بأهميته فى الحياة اليومية و [[تواصل|التواصل]].<ref>[https://web.archive.org/web/20100420031418/http://espanol.news.yahoo.com/s/16042010/93/dia-mundial-voz-cambios-predecir-enfermedades.html Enfermedades de la voz: Día Mundial de la Voz]</ref> == شوف كمان == * [[مغنى]] * [[غنا]] * [[غنا أوبرالى]] * [[صوت (فونولوجيا)|صوت]] == المراجع == {{listaref|2}} == مصادر == * {{cita libro |apellidos=Fischer |nombre=Peter-Michael |título=Die Stimme des Sängers |año=1993 |editorial=Kassel: Bärenreiter |id=3-761-81605-7 }} * {{cita libro |apellidos=Kloiber |nombre=Rudolf |título=Handbuch der Oper |año=2002 |editorial=Kassel: Bärenreiter |id=3-761-81605-7 }} == عن طرق تعليم الغنا == === ألمانى === * ''Great Singers on the Art of Singing''، لـ[[James Francis Cooke]]. * ''The Interpretation of Bach's Keyboard Works''، لـ[[Artur Schnabel]]. * ''A Handbook on German Lieder''، لـ[[Max Friedlaender (musicólogo)|Max Friedlaender]]. === فرنساوى === * ''The French Song Anthology: The Vocal Library High Voice''، لـ[[Richard Walters]]. * ''The French Song Companion''، لـ[[Graham Johnson (músico)|Graham Johnson]]. * ''Master Singers: Advice from the Stage''، لـ[[Donald George]]. === جوسبل === * ''The Gospel Voice: Today's Sounds of American Gospel''، لـ[[Pearl Shanti]]. * ''Belting: A Guide to Healthy, Powerful Singing''، لـ[[Jeannie Gagne]]. * ''Gospel Music: An African American Art Form''، لـ[[Anthony Heilbut]]. === إيطالى === * ''The School of Bel Canto: Voice Training for the Singer-Actor''، لـ[[Giovanni Battista Lamperti]]. * ''On the Art of Singing''، لـ[[Richard Miller]]. * ''The Interpretation of Italian Song and the Legacy of [[Luigi Dallapiccola]]''، لـ[[Roberta Montemorra Marvin]]. === حديث === * ''Contemporary Singing Techniques: Women's Edition''، لـ[[Anne Peckham]]. * ''The Complete Vocal Workout: A Step-by-Step Guide to Tough Vocals''، لـ[[Roger Kain]]. * ''Complete Vocal Fitness: A Singer's Guide to Physical Training, Anatomy, and Biomechanics''، لـ[[Claudia Friedlander]]. === شرقى === * ''The [[Raga]] Guide: A Survey of 74 Hindustani [[Ragas]]''، لـ[[Joep Bor]]. * ''Singing and Communicating in English: A Singer's Guide to English Diction''، لـ[[Kathryn LaBouff]]. * ''The Ragas of Northern Indian Music''، لـ[[Alain Daniélou]]. == لينكات برانيه == * [https://cursodeacusticamusical.blogspot.com.es/2016/10/capitulo-14-la-voz-musical.html الصوت المزيكا] {{ظبط استنادى}} == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:غنا|صوت (مزيكا)]] [[تصنيف:مصطلحات موسيقيه]] r9kfyq9yvqhouf2dxorrmmco6vghl9i 0 2051990 13235642 13173456 2026-09-17T21:07:47Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (2)، الوسطى ← الوسطانيه (2) 13235642 wikitext text/x-wiki لستة الأطباق اللى تحضر من الأرز من كل اماكن العالم. [[رز|الأرز]] هو بذرة من النباتات أحاديات الفلقة، هناك نوعين منه وهما رز أسيوى ورز افريقى. يعتبر الأرز اكتر الأغذية الرئيسية استهلاكاً على ايد نسبة كبيرة من سكان العالم وبالخصوص فى [[اسيا]] و [[الكاريبى|جزر الهند الغربية]]. و هو تانى اكتر الحبوب إنتاجاً بعد الذرة حسب بيانات 2010.<ref name="prodstat">{{استشهاد ويب| مسار=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC | عنوان=ProdSTAT | عمل=FAOSTAT | تاريخ الوصول=December 26, 2006| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20161016081356/http://faostat.fao.org:80/site/567/DesktopDefault.aspx? | تاريخ أرشيف = 16 اكتوبر 2016}}</ref> == أطباق الأرز == {| class="wikitable sortable" width="100%" ! اسم الطبق ! class="unsortable"| صورة ! الأصل ! وصف |- | [[بهكرى]] | [[ملف:Bhakri 1.jpg|122px]] | [[الهند]] | خبز الرز، ويقدم على الإفطار، وتنفرد به ولاية [[راجستان]] فى [[الهند]] |- | [[اكى روتى]] | | [[الهند]] | خبز الأرز، ويقدم على الإفطار، وتنفرد به ولاية [[كارناتاكا]] فى [[الهند]] |- | [[رز امريكى مقلى]] (تايلندى) | [[ملف:American fried rice.jpg|122px]] | [[تايلاند]] | ده الطبق من المطبخ التايلاندى، يقلى الأرز مع الكاتشاب والزبيب |- | [[رز كالدو]] | | [[الفلبين]] |شوربه من الأرز الرفيع، يُطهى مع الدجاج والزنجبيل والبصل ويزيّن بالبصل والكالامانسي |- | [[رز تشاوفا]] | [[ملف:Arroz chaufa simple.JPG|122px]] | [[بيرو]] | أرز تشو الصينى المقلى مع اللفائف البيروفية |- | رز بوراتشو | | [[بورتوريكو]] | أرز يطبخ مع سازون وسوفريتو وحمص ولحم مفروم والبيرة. |- | [[Arroz con huevo frito]] | [[ملف:HK Sheung Wan Cafe de Coral pan-fried egg Luncheon meat rice Aug-2012.JPG|122px]] | [[امريكا اللاتينيه]] | أرز مع البيض المقلي |- | [[رز بالدجاج]] | [[ملف:Arroz-con-Pollo.jpg|122px]] | [[اسبانيا]] | "أرز مع الدجاج، أصل ده الطبق من اسبانيا و هو شكل من أشكال بيلاف و هو منتشر فى كافة دول [[امريكا اللاتينيه]].<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=[[Elisabeth Lambert Ortiz]]|عنوان=Cocina latinoamericana|مسار=http://books.google.com/books?id=5cCC4MAVEkcC&pg=PA251|تاريخ الوصول=9 August 2011 |تاريخ=9 September 1998 |ناشر=EDAF|الرقم المعياري=978-84-414-0421-2|صفحة=251| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191215050316/https://books.google.com/books?id=5cCC4MAVEkcC&pg=PA251 | تاريخ أرشيف = 15 ديسمبر 2019}}</ref><ref name=mclean>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Alice L. McLean|عنوان=Cooking in America, 1840–1945 |مسار=http://books.google.com/books?id=FqWbumBZ0p0C&pg=PA139|تاريخ الوصول=8 August 2011|تاريخ=30 August 2006 |ناشر=Greenwood Publishing Group |الرقم المعياري=978-0-313-33574-7|صفحة=139| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191215050316/https://books.google.com/books?id=FqWbumBZ0p0C&pg=PA139 | تاريخ أرشيف = 15 ديسمبر 2019}}</ref><ref name="WeirHess1998">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=Robert M. Weir|مؤلف2=Karen Hess|عنوان=The Carolina Rice Kitchen: The African Connection |مسار=http://books.google.com/books?id=_yIJBQDY0H0C&pg=PA39|تاريخ الوصول=8 August 2011|تاريخ=March 1998|ناشر=Univ of South Carolina Press |الرقم المعياري=978-1-57003-208-0 |صفحة=39| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20191215050316/https://books.google.com/books?id=_yIJBQDY0H0C&pg=PA39 | تاريخ أرشيف = 15 ديسمبر 2019}}</ref><ref name="JonesBaraka2011">{{استشهاد بكتاب|مؤلف1=Kellie Jones |مؤلف2=Amiri Baraka |مؤلف3=Lisa Jones |مؤلف4=Hettie Jones |مؤلف5=Guthrie P. Ramsey |عنوان=EyeMinded: Living and Writing Contemporary Art |مسار= http://books.google.com/books?id=IPaFCHEz8-cC&pg=PA285 |تاريخ الوصول=8 August 2011|تاريخ=6 May 2011|ناشر=Duke University Press|الرقم المعياري=978-0-8223-4873-3|صفحة=285|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20190801214132/https://books.google.com/books?id=IPaFCHEz8-cC|تاريخ أرشيف=2019-08-01}}</ref><ref name="Figueredo2002">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=D. H. Figueredo|عنوان=The complete idiot's guide to Latino history and culture |مسار= http://books.google.com/books?id=caC_38oDw6sC&pg=PT250 |تاريخ الوصول=8 August 2011|تاريخ=16 July 2002|ناشر=Penguin|الرقم المعياري=978-0-02-864360-1|صفحة=250|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200125053434/http://books.google.com/books?id=caC_38oDw6sC&pg=PT250|تاريخ أرشيف=2020-01-25}}</ref> و هو طبق تقليدى فى [[امريكا اللاتينية]] و [[الكاريبى]]، بالخصوص فى [[كولومبيا]] و [[بورتوريكو]] و [[هوندوراس]] و [[كوستا ريكا]] و [[كوبا]] و [[بيرو]] و [[بنما]] و [[اكوادور]] و [[فنزويلا]] و [[جمهورية الدومينيكان]]. |- | [[رز دى ليزا]] (أرز بورى) | [[ملف:Arroz de lisa 2 - Barranquilla.jpg|122px]] | [[كولومبيا]]، منطقة الكاريبي | تقليدى، يُقدم فى أوراق بيجاو مع بفره مطبوخة، وجبن كوستينو وصلصة |- | [[رز نيجرو]] | [[ملف:14-08-04-barcelona-RalfR-41.jpg|122px]] | [[بلنسيه]] |أرز أسود، يتم صبغة باستخدام حبر [[حبار|الحبار]] |- | [[باجالى بوبو]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | [[ايران]] | أرز يطهى مع الفاصوليا والشبت. |- | [[با-وان]] | [[ملف:Bawan umiao.jpg|122px]] | [[تايوان]] |وجبة خفيفة تطهى باستخدام عجينة الأرز واللحم ومشروم [[شيتاكى]] وبراعم الخيزران. و هو طبق معروف فى أسواق تايوان. |- | [[بى بونج مون]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | [[كمبوديا]] | طبق من الأرز والبيض، ويختلف من منطقةلتانيه. |- | [[بيبيمباب]] | [[ملف:Korean cuisine-Bibimbap-08.jpg|122px]] | [[كوريا]] | طبق من الأرز وخليط الخضراوات |- | [[بيبينكا]] | [[ملف:Large bibinka.jpg|122px]] | [[الفلبين]] | كعكة الأرز. ممكن يوضع فوقها الجبن أو البيض المملح أو جوز الهند المبشور الطازج. |- | [[بيكو]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | [[الفلبين]] | طبق حلو يطبخ الأرز فى [[حليب جوز الهند]] والسكر ويصب فوقه شراب كثيف من شراب جوز الهند بالكراميل. |- | [[بريانى]] | [[ملف:Dum biryani.JPG|122px]] | [[جنوب اسيا]] | يطبخ الأرز مع البهارات واللحم أو الدجاج والخضراوات. |- | [[رز مسلوق]] | [[ملف:Meshi.jpg|122px]] | [[بنجلاديش]]، [[الهند]]، [[نيبال]]، [[باكستان]] | أرز يطبخ مسلوق أو على البخار. |- | [[بوريباب]] | [[ملف:Boribap.JPG|122px]] | [[كوريا]] | أرز يغلى مع [[شعير]] |- | [[كابيديلا]] | | [[پورتوجال]] | أرز يطبخ مع الدجاج أو لحم الأرانب. |- | [[تشيميتشانجا]] | [[ملف:Chimichanga in Bremen 7095.JPG|122px]] | المكسيك و الأجزاء الجنوبية من [[الولايات المتحدة]] | طبق يصنع من الأرز والجبن والماتشاكا والدجاج المقطع ويطوى فى حزم مستطيلة ويقلى قلى عميق. |- | [[رز بالكارى]] | [[ملف:Carri-poulet.jpg|122px]] | [[موريشيوس]]، [[لا ريونيون]] | أرز يطبخ مع الدجاج أو اللحم، والبندورة والفلفل الحار والكاري |- | [[تشيترانا]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | [[الهند]] | طبق الأرز ده يحضّر بخلط الفول و [[سمسم|السمسم]] والفلفل الأحمر الحار و [[كركم|الكركم]] مع الزيت بعدين يضاف الخليط للأرز المطبوخ |- | [[رز ودجاج بالطفلهه]] | [[ملف:Claypot Chicken Rice, Singapore.JPG|122px]] | [[الصين]] و [[ماليزيا]] و [[سنجابور]] |يقدم طبق الأرز مع الدجاج المقطّع أو السمك المملح أو السجق الصينى والخضراوات. يطبخ الأرز فى قدر من الطفله الاول ، بعدين تضاف له المكونات التانيه بعد طبخها. فى بعض المناطق يقدم مع الطبق صلصة الصويا الداكنة. تقليدى، يطهى ده الطبق على موقد الفحم ما يعطيه نكهة مميزة. |- | [[كونجى]] | [[ملف:Chinese rice congee.jpg|122px]] | [[شرق اسيا]]، [[جنوب اسيا]]، [[جنوب شرق آسيا]] |نوع من العصيدة، تتنوع الوصفة فى مناطق هونج كونج، لكنه من الأغذيه الرئيسيه. أساس الطبق هو سلق الأرز، بعدين تركه ليطهى على نار خفيفة لفترة طويلة. تضاف المكونات التانيه اللى تختلف من مطقةلتانيه. |- | [[رز بالكزبره]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | [[جنوب الهند]] | يحضّر بطهى الأرز المسلوق مع معجون [[كزبرة|الكزبرة]] والزيت وتشانا دال وبذور [[كمون|الكمون]] وعصير الليمون والملح. |- | [[رز باللبن الرائب]] | [[ملف:Curd rice.jpg|122px]] | [[الهند]] | يتم مزج الأرز المسلوق مع اللبن ببساطة. |- | [[محشى|محاشى]] | [[ملف:Azerbaijan dolma ubergine pepper.jpg|122px]] | [[ارمينيا]]، [[اذربيجان]]، [[تركيا]]، [[الشرق الوسطانى]] | [[باذنجان]] أو [[كوسا]] أو فليفلة أو [[بصل]] أو [[طماطم]] محشوة بالأرز واللحم المفروم. |- | [[الرز المقلى]] | [[ملف:Fried rice in Singapore.jpg|122px]] | [[الصين]] | |- | [[جالو بنتو]] | [[ملف:Costa Rican Gallo Pinto.jpg|122px]] | [[امريكا الوسطانيه]]، بالخصوص فى [[كوستا ريكا]] و [[نيكاراجوا]] | أرز مع فاصوليا من مطبخ امريكا اللاتينية |- | [[جيمباب]] | [[ملف:Korean.food-Kimbap-03.jpg|122px]] | [[كوريا]] | أرز ملفوف ب[[عشب بحرى صالح للأكل|الأعشاب البحرية الصالحة للأكل]] |- | [[جومبو (طبق)|بامية (طبق)]] | [[ملف:Mmm... gumbo (7858028252) (2).jpg|122px]] | [[الشرق الوسطانى]]، [[لويزيانا]] | تعتبر من الشوربات لكنه يقدم مع الأرز. |- | [[هورتشاتا]] | [[ملف:Horchata jar.jpg|122px]] | [[الميكسيك]] | شراب [[حليب الأرز]] مع السكر. |- | [[رز جولاف]] | [[ملف:Jollof rice.jpg|122px]] | [[غرب افريقيا]] | يخنة من البندورة والفلفل، يضاف ليها الأرز بعدين يسلق الخليط، و تقدم مع الدجاج والسلطة وفاكهة [[موز الجنة]] |- | [[جوك]] | [[ملف:Korean cuisine-Juk-01.jpg|122px]] | [[كوريا]] | [[شوربه الشعير]] المطبوخ مع الأرز. |- | [[كبسه]] |[[file:Kabsa.jpg | 122px]] | [[السعوديه]]، [[الاردن]] | طبق من الأرز ليه الحبة الطويلة (غالب [[بسمتى]]) مع اللحم والبهارات والخضراوات والطماطم |- | [[كته (اكل)|كته]] | [[ملف:Najmieh-Batmanglij 2985.jpg |122px]] | [[ايران]] | طبق من الأرز اللزج من منطقتى [[مازندران]] و [[جيلان]]. |- | [[كاتسودون]] | [[ملف:Katsudon 01.jpg|122px]] | [[اليابان]] | طبق من الأرز تعلوه شريحة مقلية من لحم الخنزير والبيض والتوابل. |- | [[خيتشادى]] | [[ملف:Khichuri-edit.jpg|122px]] | [[بنجلاديش]]، [[الهند]]، [[باكستان]] | أرز مطبوخ مع العدس والخضراوات والتوابل |- | [[كيريباث]] | | [[سريلانكا]] | أرز مطبوخ بالحليب |- | [[كشرى]] | [[ملف:Cairo koshary.jpg|122px]] | [[مصر]] | أرز وعدس وحمص ومعكرونة، توضع فوقه صلصة الطماطم والبصل المقلي |- | [[ليمانج]] | [[ملف:Cara belah buluh lemang.jpg|122px]] | [[اندونيسيا]]، [[ماليزيا]] | أرز دبق مع حليب جوز الهند يطبخ من لحاء الخيزان.. |- | [[رز مسلوق]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | | |- | [[لوكو موكو]] | [[ملف:Loco Moco.jpg|122px]] | [[هاواى]]، [[الولايات المتحدة]] | وعاء من الأرز مع اللحم والمرق ويوضع الأبيض فى الأعلى. |- | [[لوكرى]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | [[سانت مارتن]] | أرز مع الدجاج المقطع والخضراوات والبهارات. |- | [[مندى]] |[[ملف:Mandi.PNG| 122px]] | [[اليمن]] | [[رز]] مع [[لحم|اللحم]] ([[لحم ضأن|الحمل والضأن]] أو الدجاج ومزيج من [[بهارات|البهارات]]. |- | [[مجدره]] | [[ملف:Mujaddara.jpg| 122px]] | [[الشرق الوسطانى]] | [[رز]] مع [[عدس|العدس]] أو [[برغل|البرغل]]، ويوضع البصل المقلى على وجه الطبق. يقدم مع اللبن والسلطة |- | [[منسف]] | | [[الأردن]] | الطبق الوطنى فى الأردن، يطبخ اللحم مع اللبن ويبهّر، بعدين توضع قطع اللحم فوق طبق الأرز ويقدم اللبن جانباً، ويزين الأرز بالمكسرات. |- | [[مقلوبه]] | [[ملف:Maqluba.jpg|122px]] | [[الشرق الوسطانى]] | طبق شعبى فى [[الاردن]] و [[فلسطين]]، بيتكون من الأرز المطهو مع اللحم أو الدجاج والخضار المقلية. توضع طبقة اللحم أو الدجاج بعدين طبقة الخضار بعدين طبقة الأرز فى الأعلى، وعند التقديم، يقلب محتوى وعاء الطهى فى صحن تقديم كبير رأسى على عقب. أما الخضار المستخدمة فتكون الباذنجان أو البطاطا أو القرنبيط أو مزيج منها مع الجزر والطماطم. |- | [[رز معمر]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | | أرز يطبخ بالحليب ومرق الدجاج بعدين يوضع فى الفرن. و هو طبق شعبى فى [[مصر]]. |- | [[مونت دى]] | [[ملف:Rakhinemontdi.JPG|122px]] | [[ميانمار|بورما]] | طبق من شعيرية الأرز العبيدة، و هو طبق رئيسى فى [[راخين]]. |- | [[نازى داجانج]] | [[ملف:Mak ngah nasi dagang.jpg|122px]] | [[ماليزيا]] | أرز يطهى على بخار [[حليب جوز الهند]] يضاف له السمك والكارى ومكونات تانيه إضافية بشرائح البيض المسلوق المقلى وجوز الهند والخضراوات المخللة. |- | [[نازى جورينج (مأكولات)]] | [[ملف:Nasi Goreng Pete Kambing.JPG|122px]] | [[اندونيسيا]]، [[ماليزيا]] | يطبخ النوع ده من الأرز مع معجون الروبيان أو الدجاج أو اللحم أو السمك المملح أو الخضراوات. |- | [[نازى تومبانج]] | | [[ماليزيا]] | شوية طبقات من الأرز، تلفّ بأوراق الموز على هيئة مخروط |- | [[اونيجيرى]] | [[ملف:Onigiri.jpg|122px]] | [[اليابان]] | أرز قصير الحبيبات مطحون، بيشكل على هيئة كرات ممكن حشوه أو يقدم بدون حشوة، ويعتبر وجبة خفيفة شعبية. |- | [[باييا]] | [[ملف:9paella.jpg|122px]] | [[اسبانيا]] | |- | [[بيلاف]] | [[ملف:BengaliPulao.JPG|122px]] | [[البنجال]]، [[ايران]]، [[تركيا]] | أرز يطبخ بال[[مرق]] المنكّه.<ref>[https://www.cooks.com/recipe/m762z00x/rice-pilaf.html "Rice Pilaf"]. Accessed May 2010. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306013028/http://www.cooks.com/rec/view/0,1942,149173-247202,00.html |date=6 مارس 2012}}</ref> فى بعض الأحيان، يكتسب الأرز لون بنى من تحريكه مع البصل المطبوخ وكميات كبيرة من [[بهارات|البهارات]]. ممكن إضافة اللحم أو السمك أو الخضار أو الثمار المجففة. |- | [[بلوف]] | [[ملف:Plov122.jpg|122px]] | [[اسيا الوسطانيه]] | أزر مطحون طحن متوسط يطبخ مع الجزر والبصل والتوابل ولحم الضأن و [[زيت بذر الكتان]] |- | [[بوتو]] | [[ملف:Puto in banana leaf.jpg|122px]] | [[الفلبين]] | حلوى البودينج تصنع من الأرز المطحون بالحجر والسكر وحليب جوز الهند، توضع على وجه الطبق الجبن أو البيض المالح أو اللحم المفروم. |- | [[رز بالفاصولياء الحمرا]] | [[ملف:Red Beans and Rice.jpg|122px]] | [[نيو اورلينز|نيو أورلينز (لويزيانا)]]، [[الولايات المتحدة]] | مكوناته الأساسية هيا الفاصوليا وعظم الخنزير ولحم الخنزير المخلل والسجق والبصل والكرفس والفلفل والتوابل. |- | [[رز بالكارى]] | [[ملف:SL-rice and curry.jpg|122px]] | [[بنجلاديش]]، [[جنوب الهند]]، [[سريلانكا]] | وجبة من الأرز العادى أو المتبّل أو المقلى، يقدّم كطبق جنبيىن مع أطباق تانيه، يكون أحدها على الأقل بالكارى. |- | [[ارز بالبسله]] | [[ملف:Basmati Johns (peas and basmati rice).jpg|122px]] | [[الكاريبى]] | أرز مع الفاصولياء أو البازيلاء |- | [[خبز الرز]] | [[ملف:Japanese Rice Bread.JPG|122px]] | |خبز يصنع من دقيق الأرز . |- | [[رز باللبن]] | [[ملف:Risalamande.jpg|122px]] | دول مختلفة | طبق حلو، من الأرز المطبوخ فى الحليب، ممكن إضافة حليب جوز الهند أو أى سائل مكثّف. يؤكل مع منكّهات مختلفة والفواكه. |- | [[ريزوتو]] | [[ملف:Risotto.jpg|122px]] | [[ايطاليا]] | يصنع طبق الأرز ده بقلى الأرز بالزبدة الاول بعدين يضاف ليه المرق. |- | [[سارما]] | [[ملف:Armenian dolma.jpeg|122px]] | [[تركيا]]، [[اذربيجان]]، [[ارمينيا]] | ورق العنب أو الملفوف المحشو بالأرز و الأعشاب والبهارات. |- | [[سيرابى]] | [[ملف:Serabi-01.jpg|122px]] | [[اندونيسيا]] | [[بان كيك]] من المطبخ الإندونيسى، يصنع من دقيق الأرز وحليب جوز الهند أو من جوز الهند المبشور كمستحلب. تختلف الوصفة من منطقةلتانيه فى إندونيسيا.<ref>Sri Owen, [https://books.google.com/books?id=r4yC_uDLnTQC&pg=PA200&dq=Serabi+indonesian&num=50&ei=y8ACStOQKp_AzASb1cnWDw Indonesian Regional Food and Cookery] Page 200 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426184018/https://books.google.com/books?id=r4yC_uDLnTQC&pg=PA200&dq=Serabi+indonesian&num=50&ei=y8ACStOQKp_AzASb1cnWDw |date=26 ابريل 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-08-02|bot=JarBot}}</ref><ref>Justine Vaisutis, Lonely Planet Publications (Firm) [https://books.google.com/books?id=k9Gp4dIv9DsC&pg=PA82&dq=Serabi+indonesian&num=50&ei=y8ACStOQKp_AzASb1cnWDw Indonesia] Page 82 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160502061729/https://books.google.com/books?id=k9Gp4dIv9DsC&pg=PA82&dq=Serabi+indonesian&num=50&ei=y8ACStOQKp_AzASb1cnWDw |date=02 مايو 2016}}</ref> |- | [[كريول الجنبرى]] | [[ملف:Shrimp creole.jpg|122px]] | [[لويزيانا]] | [[جنبرى]] مطبوخ فى مزيج من الطماطم المقطع والبصل والكرفس والفلفل ويتبل ب[[صلصة توباسكو|صلصة تباسكو]] أو أى صلصة حريفة تانيه و تضاف توابل حارة تانيه، يقدم فوق الأرز المطهو على البخار أو الأرز الأبيض المسلوق.<ref>{{استشهاد بكتاب| عنوان = Joy of Cooking | وصلة = https://archive.org/details/joyofcookingrom00romb | مؤلف = Irma Rombauer, Marion Rombauer Becker, Ethan Becker | سنة = 1997 | الرقم المعيارى = 0-684-81870-1 | صفحات = page 519}}</ref> |- | [[رز على البخار]] | [[ملف:HK lunch 大家樂 Coral de Cafe 白飯 steamed rice June-2012.JPG|122px]] | [[شرق اسيا]] و [[جنوب شرق اسيا]] | |- | [[سوشى]] | [[ملف:Mrs Y's Sushi on platters.jpg|122px]] | [[اليابان]] | أرز منكّه بالخل والسكر مع حشوات ومغمسات مختلفة |- | [[ارز بالزعفران]] | [[ملف:Basic saffron rice.JPG|122px]] | [[الهند]] | طبق بيتكون من أرز جوها و [[سكر|السكر]] و [[زعفران|الزعفران]] |- | [[بريانى ثالاسيرى]] | [[ملف:Ready biriyaani.jpg|122px]] | |كاللى يتعرف باسم بريانى مالابار، و هو طبق من الأرز المطهو مع التوابل ( يستخدم أرز (خيما) مش أرز [[بسمتى]]) مع الدجاج. و يستخدم لحم لحم ضأن أو السمك و يضاف البيض أو الخضراوات. |- | [[ورق العنب]] | [[ملف:Dolma.JPG|122px]] | [[الشرق الوسطانى]]، [[تركيا]] | ورق العنب يُحشى بالأرز، و ممكن يطبخ معه بعض الخضراوات كالبطاطا والجزر. يختلف اسم ده الطبق من منطقة لتانيه، كاليالنجى، واليبرق والمحاشى. |- | [[ياكيموتشى]] | [[ملف:Mochi 003.jpg|122px]] | [[اليابان]] | كعكة أرز مشوية أو [[موتشى]] مشوى. تقليدى، تحضر بالشوى على الفحم النباتى الصغير، لكن فى الأساليب الحديثة فيستخدم موقد الغاز. فيه تقليد فى اليابان لما يكون القمر بدر فى الخريف يتم تناول الطبق مع السمك و [[ساكى|الساكى]]. |- | [[زاردا]] | <!--[[ملف:EXAMPLE|122px]] --> | [[الهند]]، [[باكستان]] | طبق حلو، يطبخ الأرز بالسمن مع الفواكه الجافة ب يكون اللون برتقالى |- | [[رز بالكمون]] | [[ملف:Jeera-rice.JPG|122px]] | [[الهند]] | أرز مطهو على البخار مع [[كمون]] وبوردة زيرا ومعجون الزنجبيل بالثوم والملح والزيت والفلفل الأحمر |- | [[زونجتسى]] | [[ملف:RiceDumpling.JPG|122px]] | [[الصين]] | أرز جيلاتينى يحشى بمكونات مختلفة ويلف بورق البامبو |- | [[زوسى]] | [[ملف:Kinokozousui (Gusto Restaurant).jpg|122px]] | [[اليابان]] | شوربه الأرز، يُصنع من أرز مطبوخ مسبق مع الماء. |} == المراجع == {{مصادر|2}} {{روابط شقيقة}} [[تصنيف:اكل]] [[تصنيف:نباتات]] n3sjw1k8kb5dzmcfn2ixvzyca76hg0t 0 2098934 13235599 11476812 2026-09-17T19:09:52Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235599 wikitext text/x-wiki {{عقيده دينيه|صورة= File:Good-Shepherd small.png}} '''راهبات سيدة المحبة للراعى الصالح''' Bon Pasteur [[ملف:Good.Shepherd.Vatican.Museum.jpg|thumb|160px|The Good Shepherd, c. 300, at the [[Pio Cristiano Museum]]. Vatican]] تأسست الرهبنه دى سنة 1641 <ref name="ST">[https://st-takla.org/books/helmy-elkommos/catholic/nuns-lady.html St. Takla]</ref> بالقديس جان أود. و فى سنة 1855 اتبعتت القديسة مارى أوفرازى خمس راهبات لمصر فى حى (الموسكى)،<ref name="CE">{{مرجع ويب |تاريخ-الوصول=2023-03-26 |عنوان=Catholic Egypt |تاريخ-الأرشيف=2023-03-26 |مسار=https://catholic-eg.com/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A8%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD/ |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230326090527/https://catholic-eg.com/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A8%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD/ |url-status=dead }}</ref> بناء على طلب المطران جواسكو المقاصد الرسولى فى مصر و شبه الجزيرة العربية. و فى سنة 1859 تحولت دار الموسكى لمقر الرئاسة، وتأسست دار جديدة فى شبرا. ألحق بيها ملجأ للبنات اليتيمات ومدرسة صغيرة، و فى سنة 1865 تستجيب الرهبانية لدعوة [[فرديناد ديليسبس]] وتنشيء مستشفى فى [[محافظة بورسعيد|بورسعيد]]، و فى نفس السنة افتتحت الراهبات مدرسه ومستشفى فى [[السويس]]. == مدارس == فى سنة 1869 تم تأسيس مدارس بجانب الاعمال الخيرية فى شبرا (مدارس الراعى الصالح). و فى سنة 1969 حلت فى مدرسة بالمنيا راهبات الراعى الصالح محل راهبات القديس يوسف دى ليون. و فى سنة 1985 نقلت راهبات [[المنيا]] الى الفكرية (المنيا)، و مازالوا يزاولوا نشاطهم الاجتماعى فى الفكرية ونجع الدك ونزلة غطاس. ومن سنة 1978 اصبح دير الراعى الصالح بالمقطم دارً للرئاسة الاقليمية. == شوف كمان == * [[ليستة رهبانيات الكنيسه الرومانيه الكاتوليكيه]] == Gallery == <gallery> File:Good shepherd 01 small.jpg|At the [[Catacomb of Priscilla]]. Rome File:Good shepherd.JPG|Fourth century depiction at the Museum of the [[Baths of Diocletian]]. Rome File:Meister des Mausoleums der Galla Placidia in Ravenna 002.jpg|[[Mausoleum of Galla Placidia]] at [[Ravenna]]. [[mosaic]] with an imperial Christ, ca. 440 File:StJohnsAshfield StainedGlass GoodShepherd Portrait.jpg|20th century [[stained glass]] depiction, Australia </gallery> == لينكات برانيه == * {{روابط شخص}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{لينكات مشاريع شقيقه}} {{Social links}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:كنيسة الروم الكاتوليك]] [[تصنيف:طوايف مسيحيه]] [[تصنيف:مسيحيه]] [[تصنيف:ليستات]] [[تصنيف:مذاهب مسيحيه]] [[تصنيف:نظام رهبنه]] rd2gdhsgbseyoor0aa46z5wx4uvjn7w 0 2114825 13235673 13213458 2026-09-17T21:10:57Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه (30)، رومانيون ← رومانيين، الفولغا ← الفولجا، أصليي ← اصليي 13235673 wikitext text/x-wiki لستة '''بالمستكشفين'''. تتضمن أسمائهم الشائعة، بلادهم الأصلية (الحديثة والسابقة)، القرون اللى كانو فيها نشطين ومجالات الاستكشاف الرئيسيه. [[ملف:Marco_Polo_Mosaic_from_Palazzo_Tursi.jpg|تصغير|188x188بك|كان [[ماركو بولو]] مستكشف ايطالى سافر للشرق الأقصى وعاد لمسقط رأسه [[ڤينيسيا]] بعد 24 سنه . يشتهر بكتابة سجلات مفصلة لأسفاره (1271–1295).]] [[ملف:Zheng_He.jpg|تصغير|225x225بك|[[زينج هى|تشنغ خه]] (Zheng He) كان مستكشف صينى أبحر على طول سواحل جنوب شرق آسيا و جنوب آسيا وغرب آسيا وشرق افريقيا مع أسطوله المكون من سفن كبيرة بشكل لا يصدق وعدة مئات من الرجال (1405-1333).]] [[ملف:Diogo_Cão.jpg|تصغير|220x220بك|{{Flagicon|Portugal|1385}} [[ديوجو كاو]] هو أول أوروبى يستكشف [[نهر الكونجو]] والساحل الغربى لافريقيا، جنوب [[خط الاستوا]]ء (1482–86).]] [[ملف:Bartolomeu_Dias,_South_Africa_House_(cut).JPG|تصغير|333x333بك|{{Flagicon|Portugal|1385}} [[بارتولوميو دياز]] معروف بأنه أول أوروبى يبحر حوالين أقصى جنوب افريقيا، لايجاد طريق البحر الشرقى ل[[المحيط الهندى]] (1488).]] [[ملف:Portrait_of_a_Man,_Said_to_be_Christopher_Columbus.jpg|تصغير|181x181بك|[[كريستوفر كولومبوس]]. المستكشف الايطالى الشهير ويمكن اكتر المستكشفين شهرة على الاطلاق. اشتهر «باكتشاف» [[الامريكتين|الأمريكتان]] (1492).]] [[ملف:AlonsoDeOjeda.jpg|تصغير|220x220بك|ألونسو دى أوخيدان يشار ليه على أنه مكتشف امريكا الجنوبية، وقائد الأسطول مع خوان دى لا كوسا [[اميريجو فيسبوتشى|وأمريكو فسبوتشى]] (1493-1510).]] [[ملف:JohnCabotPainting.jpg|تصغير|202x202بك|{{Flagicon|England}} [[جون كابوت]]، كان ملاح طليانى، بيعتبرعلى أنه أول أوروبى أبحر على طول ساحل امريكا الشمالية من 500 عام قبل الاسكندنافية (1497).]] [[ملف:Vasco_da_Gama_-_1838.png|تصغير|206x206بك|{{Flagicon|Portugal|1495}} [[فاسكو دا جاما|فاسكو دا غاما]]. مستكشف برتغالى شهير معروف بأنه أول أوروبى يبحر للهند (1497-1498).]] [[ملف:Portrait_of_Amerigo_Vespucci.jpg|تصغير|196x196بك|{{Flagicon|Spain|1506}}{{Flagicon|Portugal|1495}}قام الملاح الايطالي«[[اميريجو فيسبوتشى|أمريكو فسبوتشى]]» (Amerigo Vespucci) بعدة رحلات للعالم الجديد. هو معروف باقناع الاوروبيين بأن [[العالم الجديد]] مش آسيا،لكن قارة جديدة مش معروفة تمام. بسرعه اتسمت دى القارة الجديدة باسمه، ''[[الامريكتين|امريكا]]'' (1497-1504).]] [[ملف:Pedro Álvares Cabral.jpg|تصغير|222x222بك|{{Flagicon|Portugal|1495}} اكتشف بيدرو ألفاريس كابرال ([[Pedro Alvares Cabral]]) الأرض اللى تعرف دلوقتى [[برازيل|بالبرازيل]] وطالب بيها لصالح [[استعمار البرازيل|البرتغال]] (1500).]] [[ملف:Retrato_de_Afonso_de_Albuquerque_(após_1545)_-_Autor_desconhecido.png|تصغير|276x276بك|{{Flagicon|Portugal|1495}} هاجم الفاتح العظيم [[الفونسو دى البوكيرك|ألفونسو دى ألبوكيرك]] كتير من المدن الساحلية فى آسيا واستولى عليها وغزاها لصالح [[الامبراطورية البرتغالية]]. هو كمان واحد من أوائل الاوروبيين للابحار لجزر [[الهند الشرقية]] [[جزر الملوك|وجزر الملوك]] (التوابل)، مع ف[[فرانسيسكو سيراو]] [[انطونيو دى آبرو|وأنطونيو دى آبرو]] (1503-1515).]] [[ملف:Juan_Ponce_de_León.jpg|تصغير|195x195بك|{{Flagicon|Spain|1506}} [[خوان بونثى دى ليون|خوان بونثى دى]] كان أول حاكم لبورتوريكو واكتشف [[فلوريدا الاسبانية|فلوريدا]] سنة 1513. هو أول أوروبى تطأ قدمه فيما ياتعرف اليوم[[امريكا|بالولايات المتحدة]] القارية المعروف (1508–133).]] [[ملف:Retrato_de_Vasco_Nuñez_de_Balboa_(1475-1517)_-_Anónimo.jpg|تصغير|201x201بك|{{Flagicon|Spain|1506}} [[فاسكو نونييث دى بالبوا]]، معروف بعبوره [[برزخ بنما]] ل[[المحيط الهادى]]، علشان يكون أول أوروبى يوصل ويرى المحيط الهادى من امريكا (1513).]] [[ملف:Retrato_de_Hernán_Cortés.jpg|تصغير|177x177بك|{{Flagicon|Spain|1506}} [[ايرنان كورتيس|ارنان كورتيس]]. [[كونكيستدور|الغازى]] الشهير اللى قاد [[الغزو الاسبانى لامبراطورية الآزتك|البعثة الاسبانية لاستكشاف]] وقهر [[امبراطورية الآزتيك]] (1519-1521).]] [[ملف:Ferdinand_Magellan.jpg|تصغير|185x185بك|{{Flagicon|Spain|1506}} قاد المستكشف البرتغالى [[ماجيلان|فرناندو ماجلان]] أول [[ابحار ماجلان|ابحار طواف حوالين الكرة الأرضية]] (1519-1521).]] [[ملف:Las_Glorias_Nacionales,_1852_"Juan_Sebastian_Elcano"._(4013953698).jpg|تصغير|218x218بك|{{Flagicon|Spain|1506}} [[خوان سيباستيان ايلكانو]]، تولى قيادة بعد وفاة فرديناند و أكمل الرحلة، علشان يكون أول شخص [[ملاحة دورانية|يبحر ويطوف]] حوالين [[الارض|الأرض]] (1521-1522).]] [[ملف:Jacques_Cartier_1851-1852.jpg|تصغير|201x201بك|{{Flagicon|Kingdom of France|valois}} [[جاك كارتييه]] ، كان أول أوروبى يسافر لجوه فى [[امريكا الشماليه]] وطالب بالأراضى اللى اكتشفها [[فرنسا الجديده|لفرنسا]] (1534).]] [[ملف:Gheeraerts_Francis_Drake_1591.jpg|تصغير|194x194بك|{{Flagicon|England}} نهب الجندى الانكليزى [[فرنسيس دريك]] كتير من المدن والسفن الاسبانية فى [[كاريبى|منطقة البحر الكاريبى]] و أماكن تانيه. بس، فقد اشتهر باكماله الطواف التانى حوالين العالم (1577-1580).]] [[ملف:Samuel-de-champlain-s.jpg|تصغير|195x195بك|{{Flagicon|Kingdom of France}} [[صمويل دو شامبلان]]، اللى معروف باسم «أب [[فرنسا الجديده|فرنسا الجديدة]]». أسس أول المستوطنات الاوروبية الدائمة فى [[كندا (فرنسا الجديدة)]]، واستكشف كتير من [[البحيرات العظيمه|البحيرات]] و الأنهار فى الأراضى الداخلية من سن مبكرة لحد وفاته (1603-1635).]] [[ملف:HenryHudson.jpg|تصغير|162x162بك|{{Flagicon|Dutch Republic}}{{Flagicon|England}} استكشف المستكشف الانكليزى [[هنرى هدسون (مستكشف من مملكه انجلترا)|هنرى هدسون]] اللى يتعرف دلوقتى [[نيو يورك (ولايه)|بنيو يورك]] و شمال شرق [[كندا]]. [[نهر هدسون]] و [[خليج هادسون]] اتسمت باسمه (1609-1611).]] [[ملف:Abel_Janszoon_Tasman_(11313033535).jpg|تصغير|175x175بك|{{Flagicon|Dutch Republic}} [[تاسمان|هابيل تاسمان]] اتعرف بانه أول أوروبى بيشوف جزر [[تسمانيا|تاسمانيا]]، [[نيوزيلاندا|نيوزيلندا]]، [[فيچى|وفيجى]] (1642-1643).]] [[ملف:Captainjamescookportrait.jpg|تصغير|188x188بك|{{Flagicon|Kingdom of Great Britain}} [[جيمس كوك]]، المستكشف البريطانى الشهير اللى قاد 3 رحلات ل[[المحيط الهادى]]. ومعروف انه لاستكشاف ورسم كتير من الجزر فى المحيط زى [[بولينيزيا|بولنيزيا]]، [[نيوزيلاندا|نيوزيلندا]]، و [[جزر هاواى]] والساحل الشرقى [[اوستراليا|لاوستراليا]] (1768-1779).]] [[ملف:Nlc_amundsen.jpg|تصغير|211x211بك|{{Flagicon|Norway}} [[روالد اموندسين|روال أموندسن]] كان مستكشف [[منطقة قطبية|للمناطق القطبية]]. هو أول شخص يوصل ل[[قطب جنوبى|القطب الجنوبى]]، و فى النهاية وصل كمان ل[[قطب شمالى|القطب الشمالى]] عن طريق الجو (1910-1926).]] == اللسته == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="20%" |الاسم ! width="15%" |الجنسية الحديثة (والسابقة) ! width="10%" |قرون ! width="55%" |مجالات الاستكشاف الرئيسية |- |[[انطونيو دى ابرو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[اندونيسيا]] |- |[[ويليام ادمز]] |[[انجليزى]] |القرن 17 |[[اليابان]] |- |[[ديوجو افونسو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل شمال غرب افريقيا |- |السير كريسبين أغنيو من لوكناو |اسكتلندي |القرن 20 |[[جرينلاند]]، جزيرة الفيل، حقل جليد شمال پاتاجونيا، [[هيمالايا]] |- |[[تشارلز البانيل]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[كندا]] |- |[[الفونسو دى ألبوكيرك]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[آسيا]] |- |[[بز الدرن]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[القمر]] |- |[[بييرو دى الينكير]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[المحيط الهندى]] |- |[[الاسكندر الاكبر]] |[[يونانيون|يونانى]] [[مملكة مقدونيا|مقدونى (مملكة قديمة)]] |القرن 4 ق م |[[نهر السند]]، [[هندوكوش]] |- |[[جين الفونس]] (João Afonso) |[[پورتوجاليين|برتغالى]]-[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 15/القرن 16 |[[المحيط الهندى]]، [[جنوب شرق آسيا]]، ممكن [[اوستراليا]]; [[برازيل]]، [[امريكا الشمالية]] |- |[[بيندكت ألين]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20/21 |مختلف |- |[[دييجو دى ألماغرو]] |[[اسبان]]يي |القرن 16 |[[بيرو]]، [[تشيلى]] |- |[[لازلو ألماسى|لازلو الماسى]] |[[مجريون|مجرى]] |القرن 19/القرن 20 |[[افريقيا]] |- |[[فرانسيسكو دى الميدا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[الهند]] |- |[[لورينسو دى ألميدا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[سريلانكا]]، [[الهند]] |- |[[بيدرو دى ألفارادو]] |[[اسبان]]يي |القرن 16 |[[الميكسيك]]، [[جواتيمالا]]، [[هوندوراس]] |- |[[Francisco Álvares|فرانسيسكو ألفاريس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[اثيوبيا]] |- |[[غونزالو ألفاريس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[جزيرة غوف]]، [[ناميبيا]] |- |[[خورخى ألفاريس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[الصين]] |- |[[روال أموندسن]] |[[نرويجيون|نرويجى]] |القرن 20 |[[القطب الجنوبى]]، [[القارة القطبية الجنوبية]]، [[الممر الشمالى الغربى]] |- |[[José Alberto de Oliveira Anchieta|خوسيه ألبرتو دى أوليفيرا أنشيتا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 19 |[[جزيرة غوف]] |- |[[تشارلز جون أندرسون]] |[[سويديون|سويدى]] |القرن 19 |[[افريقيا الجنوبية]] |- |[[António de Andrade|أنطونيو دى أندرادى]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16/القرن 17 |[[الهند]]، [[التبت]] |- |[[Fernão Pires de Andrade|فيرناو بيريس دى أندرادى]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[سلالة مينغ الحاكمة]] |- |[[زالومون أوقست أندريه]] |[[سويديون|سويدى]] |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[روى تشابمان أندروز]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |الصين، [[مونجوليا]] |- |[[Juan Bautista de Anza|خوان باوتيستا دى أنزا]] |[[اسبان]]يي |القرن 18 |[[كاليفورنيا]] |- |[[Moncacht-Apé|مونكاخت-آبيه]] |يازو |القرن 17/القرن 18 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[Dominick Arduin|دومينيك اردوين]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 20/21 |[[القطب الشمالى]] |- |[[هنريك أركتوسكى]] |[[بولنديون|بولندى]] |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الجنوبية]]، [[امريكا الجنوبية]] |- |[[نيل آرمسترونغ]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[القمر]] |- |[[Ingólfur Arnarson|انغولفور ارنارسون]] |[[شماليون]] |القرن 9 |[[ايسلاندا]] |- |[[فلاديمير أرسينييف]] |[[روس]]يي |القرن 20 |[[الشرق البعيد|شرق أقصى]] |- |[[Michael Asher (explorer)|مايكل آشر]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[افريقيا]] |- |[[Pêro de Ataíde|بييرو دى أتايد]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16/القرن 17 |[[المحيط الهندى]] |- |[[Vasco de Ataíde|فاسكو دى أتايد]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16/القرن 17 |[[الهند]]، [[التبت]] |- |[[فلاديمير أتلاسوف]] |[[Siberian Cossacks|قوزاق سيبيرى]] |القرن 17 |[[شبه جزيرة كامشاتكا]] |- |[[فرانسوا كزافييه أوبرى]] |[[كنديون فرنسيون|كندى فرنسى]] |القرن 19 |[[جنوب غرب امريكا]] |- |[[فاينو أوير]] |[[فنلنديون|فنلندى]] |القرن 20 |[[ارض النار]] و [[پاتاجونيا]] |- |[[بيدرو مينينديث دى أفيليس]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[فلوريدا]] |- |[[خوان دى أيالا]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[كاليفورنيا]] |- | [[لوكاس فاسكيز دى أييلون]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[نورث كارولاينا]] |- |[[ديوجو دى أزامبوجا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[غرب افريقيا]] |- |[[جورج باك]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[كندا]] [[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[وليام بافين]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 17 |[[الممر الشمالى الغربى]] |- |[[ابو بكر التانى]] |[[مملكة مالى]] |1القرن 4 |[[المحيط الاطلنطى]]، [[العالم الجديد]] (مزعوم) |- |[[صمويل بيكر]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[فاسكو نونييث دى بالبوا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[بنما|بنما،]] "اكتشف" المحيط الهادى |- |[[روبرت بالارد]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |حطام أعماق البحار، ''[[آر ام اس تيتانيك]]'' |- |[[Ann Bancroft|آن بانكروفت]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20/21 |[[المنطقة القطبية الشمالية]]، [[المنطقة القطبية الجنوبية]] |- |[[جوزيف بانكس]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |[[نيوفندلاند ولابرادور]]، [[اوقيانوسيا]] |- |[[Hong Bao|هونج باو]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 15 |[[جنوب آسيا]]، [[جنوب شرق آسيا]]، [[الشرق الوسطانى]]، ساحل [[شرق افريقيا]] |- |[[جيوسافات باربارو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 15 |[[البحر الأسود]]، [[الشرق الاقرب|شرق أدنى]] |- |[[دوارتى باربوسا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[المحيط الهندى]]، أول [[ملاحة دورانية]] |- |[[Pêro de Barcelos|بييرو دى بارسيلوس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[افونسو غونسالفيس بالداية]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[الصحراء الغربية]] |- |[[Jeanne Baré|جين بارى]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 18/القرن 19 |[[المحيط الهادى]] |- |[[ويليام بارنتز]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 16 |[[الممر الشمالى الشرقى]]، [[نوفايا زيمليا]]، [[سفالبارد]] |- |[[هاينريش بارت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |وسط و شمالى [[افريقيا]] |- |[[روبرت بارتليت (مستكشف)|روبرت بارتليت]] |[[مستعمرة نيوفندلاند]] |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[جورج باس]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |[[اوستراليا]]، [[تاسمانيا]] |- |[[هنرى والتر بيتس]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[حوض الأمازون]] |- |[[ابن بطوطة]]<ref>[http://www.silk-road.com/artl/srtravelmain.shtml Ancient Silk Road Travellers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210503092327/http://www.silk-road.com/artl/srtravelmain.shtml|date=2021-05-03}}</ref><ref>[http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta's_Trip_Three.html Battuta's Travels: Part Three - Persia and Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423014420/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta%27s_Trip_Three.html|date=2008-04-23}}</ref> |[[الدولة المرينية]] |القرن 14 |[[افريقيا]]، [[آسيا الوسطانيه]]، [[الصين]]، [[اوروبا]]، [[شبه القارة الهندية|شبه قارة الهند]]، [[الشرق الوسطانى]]، [[روسيا|روسييا]]، [[جنوب شرق آسيا]] |- |[[نيكولا بودان|نيكولاس بودين]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 18 |[[اوستراليا]] |- |[[جيمس بيكورث]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[سييرا نيفادا (الولايات المتحدة)]] |- |[[وليم بيبى]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |اعماق البحر |- |[[بيوتر بيكيتوف]] |[[روس]]ي |القرن 17 |[[سيبيريا]] |- |[[غيرترود بيل]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19/القرن 20 |[[بلاد الشام]] [[بلاد الرافدين]] [[الأناضول]] [[شبه الجزيرة العربية]] |- |[[فابيان غوتليب فون بيلينجسهاوزن]] |[[المان بلطيقيون|ألمانى بلطيقيون]] |القرن 19 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[جوزيف رينيه بيلو]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |القطب الشمالي |- |[[موريك بينيوفسكى]] |[[مجريون|مجرى]] |القرن 18 |شمالى [[المحيط الهادى]]<ref name="WDL">{{استشهاد ويب | مسار = http://www.wdl.org/en/item/2547/ | عنوان = Memoirs and Travels of Mauritius Augustus Count de Benyowsky: Consisting of His Military Operations in Poland, His Exile into Kamchatka, His Escape and Voyage from that Peninsula through the Northern Pacific Ocean, Touching at Japan and Formosa, to Canton in China, with an Account of the French Settlement He Was Appointed to Form upon the Island of Madagascar | سنة = 1790 | موقع = [[المكتبة الديجيتال العالمية]] | تاريخ الوصول = 2013-07-06 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20210503160609/https://www.wdl.org/en/item/2547/ | تاريخ أرشيف = 2009-04-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090422153250/http://www.wdl.org/en/item/2547/ | url-status = dead }}</ref> |- |[[فيتوس بيرنغ]] |[[الدنمارك|دنماركى]] |القرن 18 |شمال المحيط الهادى، [[بيرنغ (مضيق)|مضيق بيرنغ]]، [[الاسكا]] (امريكا الشمالية) |- |[[حيرام بينجهام التالت]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[ماتشو بيتشو]]، [[بيرو]] |- |[[Laura Bingham|لورا بينجهام]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20/21 |[[امريكا الجنوبية]] |- |[[ايزابيلا بيرد]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19/القرن 20 |[[امريكا الشمالية]] [[هاواى]] [[اليابان]] [[كوريا]] [[الصين]] [[فييتنام]] [[سنغافورة]] [[ماليزيا]] [[الهند]] [[ايران]] [[كردستان]] [[تركيا]] [[المغرب]] |- |[[جون بلاشفورد سنيل]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20/21 |مختلفة |- |[[ادريان بلوك]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |[[الساحل الشرقى للولايات المتحدة]] |- |[[نيللى بلى]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[ملاحة دورانية|رحلة حوالين العالم]] فى 72 يوم |- |[[خوان فرانسيسكو دى لا بوديغا اى كوادرا]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[بنيامين بونفيل]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[مقاطعة اوريجون]]، [[الحوض العظيم]] |- |[[دانيال بون]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 18 |[[كنتاكى]]، [[جبال الأبالاش]] |- |[[فيتوريو بوتيغو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 19 |[[الصومال]] |- |[[آدم براند]] |[[المان]]ي |القرن 17 |[[روسيا|روسييا]]، [[الصين]] |- |[[بيير سافورنيا دو برازا]] |[[ايطاليون|ايطالى]]-[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[جمهورية الكونجو]] |- |[[بريندان]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 6 |[[المحيط الاطلنطى]]، [[ايسلاندا]] |- |[[جيم بريدغر]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |غرب امريكا |- |[[جيمس بروس]]ي |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 18 |[[الجزائر]]، [[الشرق الوسطانى]]، [[مصر]] |- |[[ويليام سبيرز بروس]]ي |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[Jørgen Brønlund|يورغن برونلوند]] |[[جرينلاندى]] |القرن 20 |[[جرينلاند]] |- |[[Étienne Brûlé|اتيان بروليه]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[كندا]] |- |[[Bungaree|البنغارى]] |[[استراليون اصليين|أسترالى أصلى]] |القرن 18/القرن 19 |[[Coastline of Australia|السواحل الاسترالية]] |- |[[لافاييت بانل]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[Yosemite Valley|وادى يوسمايت]] |- |[[يوهان لودفيك بركهارت]] |[[سويسرا]] |القرن 19 | [[الشرق الوسطانى]]، [[السودان]] |- |[[روبرت أوهارا بيرك]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19 |[[اوستراليا]] |- |[[فريدريك روسل بورنهام|فريدريك روسيل بورنهام]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[افريقيا]]، [[الميكسيك]] |- |[[ريتشارد فرانسيس برتون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[شرق افريقيا]] |- |[[توماس باتون]] |[[بلاد الغال|غاليون]] |القرن 17 |[[الممر الشمالى الغربى]] |- |[[خوسيه دى بوستامينت اى غيرا]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[المحيط الهادى]] |- |[[ريتشارد ايفلين بيرد]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[القطب الشمالى]]، [[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[الفار نونييث كابيثا دى فاكا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[جنوب غرب امريكا]]، [[الميكسيك]]، [[الأرجنتين]] |- |[[جون كابوت]]<ref>Giovanni Caboto.</ref> |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 15 |البر الرئيسى [[امريكا الشمالية|لامريكا الشمالية]] ([[كندا]]) |- |[[سباستيان كابوت]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 15 |[[الممر الشمالى الغربى]] ([[كندا]])، [[ريو دى لا بلاتا (نهر)]]، [[نهر بارانا]] (امريكا الجنوبية) |- |[[جواو كابرال]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[بوتان]] و [[نيبال]] |- |[[بيدرو ألفاريز كابرال]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[برازيل]]، [[مدغشقر]] |- |[[جواو رودريجيز كابريلو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] أو [[اسبان]]ي |القرن 16 |[[كاليفورنيا]] |- |[[Estêvão Cacella|استيفاو كاسيلا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[هيمالايا]] |- |[[Alvise Cadamosto|ألفيس كاداموستو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 15 |جزر [[الرأس الأخضر]] |- |[[Antoine de la Mothe Cadillac|أنطوان دى لا موث كاديلاك]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 18 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[رينيه كاييه]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[شمال افريقيا]] |- |[[الفارو كامينا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |جزر [[ساو تومى وبرينسيب]] |- |[[بييرو كسب دى كامينيا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[برازيل]] |- |[[Alberto del Canto|ألبرتو ديل كانتو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |شمال غرب [[الميكسيك]] |- |[[ديوجو كاو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |الساحل الغربى [[افريقيا|لافريقيا]] (بما فى ذلك [[نهر الكونجو]]) |- |[[هيرمينغيلدو دى بريتو كابيلو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[جون كاربينى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 13 |[[آسيا الوسطانيه]]، [[مونجوليا]] |- |[[خوان كاراسكو (مستكشف)|خوان كاراسكو]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[كيت كارسون]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[جبال روكى]]، [[كاليفورنيا]]، [[اوريغن|اوريجون]]، [[الحوض العظيم]] |- |[[جان كارستينزون]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |ساحل[[غينيا الجديدة]]، [[خليج كاربنتاريا]] |- |[[جاك كارتييه]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 16 |[[نهر سانت لورانس]] |- |[[جواو دى كاسترو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[الهند]]، [[شبه الجزيرة العربية]] و [[البحر الأحمر]] |- |[[روبير دو لا سال]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[حوض المسيسيبى]] |- |[[توماس كافنديش]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16 |[[ڤيرچينيا]]، ساحل المحيط الهادى [[امريكا الوسطانيه]] و [[امريكا الجنوبية]] |- |[[مريم شديد]] |[[المغاربة|مغربى]]، [[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 20/21 |[[القارة القطبية الجنوبية]]، [[امريكا الجنوبية]]، [[آسيا]]، [[عالم فلك]] |- |[[بول دو شايو]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[هارييت شالمرز آدامز]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[امريكا الجنوبية]]، [[آسيا]]، [[المحيط الهادى]] |- |[[صمويل دو شامبلان]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 16/القرن 17 |[[كيبك]]، [[البحيرات العظمى]] |- |[[Qiu Chuji|تشانج تشون]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 13 |[[آسيا الوسطانيه]]، [[مونجوليا]] |- |[[جان شاردان]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[الدولة الصفوية]]، [[الهند]] |- |[[سيميون تشيليوسكين]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[Great Northern Expedition|الرحلة الشمالية الكبرى]] |- |[[فاسيلى تشيتشاغوف]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[الممر الشمالى الشرقى|طريق البحر الشمالى]] |- |[[اليكسى تشيريكوف]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[Great Northern Expedition|الرحلة الشمالية الكبرى]] |- |[[Fletcher Christian|فليتشر كريستيان]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |[[بولنيزيا]] |- |[[Boris Chukhnovsky|بوريس تشوكنوفسكى]] |[[روس]]ي |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[هيو كلابرتون]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[غرب افريقيا]] و [[وسط افريقيا]] |- |[[وليام كلارك (مستكشف)|وليام كلارك]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[حملة لويس وكلارك]] |- |[[غونزالو كويلو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |ساحل امريكا الجنوبية |- |[[نيكولاو كويلو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[برازيل]] |- |[[فرانك كول]] |[[كنديون]] |القرن 20 |[[الصحراء الكبرى]] |- |[[بارتولوميو كولومبوس]] |[[ايطاليون|ايطالى]] ([[جمهورية جنوة]]) |القرن 15/القرن 16 |[[هيسبانيولا]]، [[جزر الأنتيل]] |- |[[كريستوفر كولومبوس]]<ref>Cristoforo Colombo.</ref> |[[ايطاليون|ايطالى]] ([[جمهورية جنوة]]) | القرن 15/القرن 16 |[[باهاماس]]، [[الكاريبى]]، [[امريكا الوسطانيه]]، [[امريكا الجنوبية]] ([[كولومبيا]] و [[فنزويلا]]) |- |[[دييجو كولومبوس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[هيسبانيولا]] (فى الأساس [[جمهورية الدومينيكان]]) |- |[[جورج كومر]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[نيكولو دى كونتى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] ([[جمهورية ڤينيسيا]]) | القرن 15 |[[الهند]]، [[جنوب شرق آسيا]] |- |[[فريدريك كوك]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[جيمس كوك]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |[[استرالاسيا]]، [[اوقيانوسيا]] |- |[[فرانسيسكو فاسكويز دى كورونادو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[نيومكسيكو]] |- |[[Caramuru|ديوجو ألفاريس كوريا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[برازيل]] |- |[[غاسبار كورتى ريال]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[نيوفندلاند (جزيرة)|جزيرة نيوفندلاند]]، [[جرينلاند]] |- |[[João Vaz Corte-Real|جواو كورت ريال]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[الأزور]]، [[نيوفندلاند (جزيرة)]] (استكشاف محتمل لامريكا الشمالية فى 1473) |- |[[Miguel Corte-Real|ميجيل كورت ريال]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[جرينلاند]]، [[نيوفندلاند (جزيرة)|جزيرة نيوفندلاند]]، [[ماساتشوستس]] |- |[[ارنان كورتيس]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[الميكسيك]] |- |[[خوان دى لا كوسا]] |[[اسبان]]ي |القرن 15/القرن 16 |[[الكاريبى]]، [[امريكا الجنوبية]] |- |[[توماس كولتر (طبيب)|توماس كولتر]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19 |[[الميكسيك]]، [[كاليفورنيا العليا]] |- |[[جان كوزين (ملاح)|جان كوزين]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 15 |يمكن الأمريكتان حوالى سنة 1488. ممكن مصب [[نهر الأمازون]] |- |[[جاك ايف كوستو]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 20 |[[عمق البحر|أعماق البحر]] |- |[[بييرو دا كوفيلها]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[الهند]]، [[اثيوبيا]] |- |[[توم كرين (مستكشف)|توم كرين]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[Andrew Croft|أندرو كروفت]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[Tristão da Cunha|تريستاو دا كونها]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[تريستان دا كونا]] |- |[[جيريمى كيرل]] |[[انجليز|انكليزى]]/[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 20 |[[افريقيا]] |- |[[ويليام هيلى دال]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[الاسكا]]، [[يوكون (اقليم)|واقليم يوكون]] |- |[[وليام دامبير]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 17/القرن 18 |[[اوستراليا]]، [[بنما]]، و كتير من المواقع التانيه |- |[[الكسندرا ديفيد نيل]] |[[فرنسيون|فرنسى]]- {{Ill-WD2|id=Q1377716|نص=بلجيكي}} |القرن 20 |[[التبت]] (سافر ل[[Lhasa|لاسا]]) |- |[[Isaac Davis (Hawaii)|اسحاق ديفيس]] |[[بلاد الغال|غاليون]] |القرن 18 |[[هاواى]] |- |[[جون دافيز]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16 |[[الهند الشرقية]]، [[جزر فوكلاند]] |- |[[وانج دا يوان]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 14 |[[جنوب شرق آسيا]]، [[سنغافورة]] |- |[[سيمون ديزهنيوف]] |[[روس]]ي |القرن 17 |[[سيبيريا]]، [[بيرنغ (مضيق)|مضيق بيرنغ]] (80 سنة قبل فيتوس بيرينغ) |- |[[بارتولوميو دياز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[افريقيا]] |- |[[دينيس دياس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[المغرب العربى]] |- |[[ديوجو دياز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[مدغشقر]]، [[الصومال]] |- |[[بييرو دياس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[افريقيا]] |- |[[ديسويل]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 8 |انكلترا، [[اسكتلندا]] |- |[[Karl von Ditmar|كارل فون ديتمار]] |[[المان بلطيقيون|ألمانى بلطيقيون]] |القرن 19 |[[شبه جزيرة كامشاتكا]] |- |[[Raphaël Domjan|رفائيل دومجان]] |[[سويسريون|سويسرى]] |القرن 21 |مختلف |- |[[فرنسيس دريك]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16 |[[الكاريبى]]، ساحل المحيط الهادى لامريكا الشمالية |- |[[غيل اينيس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[المغرب العربى]] |- |[[خوان سيباستيان ايلكانو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |أكمل رحلة [[ملاحة دورانية|طواف]] [[فرناندو ماجلان]] |- |[[فرنسيسكو دى ايليزا]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[مضيق خوان دى فوكا]] و [[مضيق جورجيا]] |- |[[لينكولن السوورث]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] و [[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[فرانز انجل]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[امريكا الجنوبية]] |- |[[ليف اريكسون]] |[[شماليون]] [[فايكنج|فايكنغ]] |القرن 11 |[[فينلاندا]] ([[نيوفندلاند (جزيرة)|جزيرة نيوفندلاند]]) و [[امريكا الشمالية|أم]][[امريكا الشمالية|ريكا الشمالية]] (كندا) |- |[[اريك الأحمر]] |[[شماليون]] [[فايكنج|فايكنغ]] |القرن 10 |[[جرينلاند]] |- |[[بيرو اسكوبار|بيدرو اسكوبار]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |جزر [[ساو تومى وبرينسيب]] |- |[[St Vincent Whitshed Erskine|سانت فنسنت ويتشيد ارسكين]] |[[بريطانيين]]-[[جنوب افريقيا]]n |القرن 19 |[[Gazaland|غزالاند]] و [[نهر ليمبوبو]] |- |[[Eudoxus of Cyzicus|ايودوكسوس من سيزيكوس]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 2 ق م |[[المحيط الهندى]]، حاول [[ملاحة دورانية|الملاحة]] [[افريقيا]] |- |[[Euthymenes|اوثيمينيس]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 6 ق م |ساحل [[المغرب العربى]] |- |[[جورج ايفرست]] |[[بلاد الغال|غاليون]] |القرن 19 |[[الهند]] |- |[[اوليا جلبى]] |[[اتراك]] |القرن 17 |[[تركيا]]، [[مصر]]، [[افريقيا]]، [[اوروبا]] |- |[[احمد بن فضلان]] |[[الدولة العباسية]] |القرن 10 |[[اوروبا الشرقية]]، [[الشرق الوسطانى]]، [[روسيا|روسييا]]، [[اسكندنافيا]] |- |[[João Álvares Fagundes|جواو ألفاريس فاغوندى]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[نيوفندلاند (جزيرة)|جزيرة نيوفندلاند]] و [[نوفا سكوشا]] |- |[[ادموند فانينج]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 18/القرن 19 |[[اوقيانوسيا]] |- |[[بيرسى فاوست]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[غابة الأمازون]] |- |[[Álvaro Fernandes|ألفارو فرنانديز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[غرب افريقيا]] |- |[[Baltasar Fernandes|بالتاسار فرنانديز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 17 |[[برازيل]] |- |[[دوارتى فيرنانديز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[تايلاند]] |- |[[خوان فرنانديز (مستكشف)|خوان فرنانديز]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[جزر خوان فرنانديز]]، [[المحيط الهادى]] |- |[[Salvador Fidalgo|سلفادور فيدالغو]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[بيتر فيدلر]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |{{Ill-WD2|id=Q1145847|نص=غرب كندا}} |- |[[رانولف فينيس]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20/21 |[[المنطقة القطبية الشمالية]]، [[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[ماثيو فليندرز]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18/القرن 19 |[[اوستراليا]]، [[تاسمانيا]] |- |[[الكسندر فوربس]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[كاليفورنيا]] |- |[[بيتر فورسكول]] |[[فنلنديون]] |القرن 18 |[[شبه الجزيرة العربية]] |- |[[جون فرانكلين]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[الممر الشمالى الغربى]] |- |- |[[سيمون فرازير (مستكشف)]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 18/القرن 19 |[[كولومبيا البريطانية]] |- |[[Lançarote de Freitas|لانكاروت دى فريتاس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[المغرب العربى]] |- |[[جون فريمونت]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[مسلك أوريغن|مسلك اوريجون]]، [[سييرا نيفادا (الولايات المتحدة)]] |- |[[Marc-Joseph Marion du Fresne|مارك جوزيف ماريون دو فريسنى]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 18 |[[اوقيانوسيا]] |- |[[لويس دى فرايسينيه]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[اوستراليا الغربية]]، [[اوقيانوسيا]] |- |[[مارتن فروبيشر]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16 |[[الممر الشمالى الغربى]]، [[كندا]] |- |[[Xu Fu|شو فو]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 3 ق م |[[اليابان]] |- |[[Juan de Fuca|خوان دى فوكا]] |[[يونانيون|يونانى]]-[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[مضيق خوان دى فوكا]]، [[الحدود الكندية الامريكانيه]] |- |[[فيفيان فوكس]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[الفونس جبريل]] |[[نمساويين]] |القرن 20 |[[ايران]] |- |[[يورى جاجارين]] |[[الاتحاد السوفيتى|سوفيتى]] |القرن 20 |[[مدار أرضى]] |- |[[Martín Galeano|مارتن غاليانو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] [[جمهورية جنوة]]-[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[كولومبيا]] |- |[[Dionisio Alcalá Galiano|ديونيزيو ألكالا غاليانو]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[خوان غاليندو]] |[[اسبان]]ي/[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19 |[[وسط امريكا]] (يقايا [[حضارة المايا]]) |- |{{Ill-WD2|id=Q3733616|نص=استيفاو دا غاما}} |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |جزر [[ترينداد ومارتين فاز]]، [[المحيط الهندى]] |- |[[João da Gama|جواو دا غاما]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[هوكايدو]]، [[جزر الكوريل]]، [[المحيط الهادى]]، [[امريكا الشمالية]] |- |[[باولو دا غاما]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |طريق بحرى من [[اوروبا]] ل[[الهند]] |- |[[فاسكو دا غاما]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |طريق بحرى من [[اوروبا]] ل[[الهند]] |- |[[بيدرو سارمينتو دى جامبوا|بيدرو سارمينتو دى غامبوا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[جزر سليمان]] |- |[[Thomas Gann|توماس غان]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19/القرن 20 |امريكا الوسطانيه (بقايا المايا) |- |[[Aleixo Garcia|أليكسو جارسيا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[برازيل]]، [[باراجواى]] و [[بوليفيا]] |- |[[غارثيا خوفرى دى لوايسا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[المحيط الهادى]] |- |[[فرنسيس غارنييه]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[نهر ميكونغ]] |- |[[ادريان دى جيرلاش]] |[[بلجيكا|بلجيكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]]، [[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[Romolo Gessi|رومولو جيسى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 19 |[[نهر النيل]]، [[السودان]] |- |[[همفرى جيلبرت]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[ارنست جيلز]] |[[استراليون|أسترالى]] |القرن 19 |[[Central Australia|وسط اوستراليا]] |- |[[Diogo Gomes|ديوجو جوميز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[غرب افريقيا]] |- |[[André Gonçalves (explorer)|أندريه غونسالفيس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[برازيل]] |- |[[Antão Gonçalves|أنتو غونسالفيس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[غرب افريقيا]] |- |[[لوبيز غونسالفيس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[المحيط الاطلنطى]] |- |[[Binot Paulmier de Gonneville|بينو بولمير دى غونفيل]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 15/القرن 16 |[[برازيل]] (سانتا كاتارينا) |- |[[Sascha Grabow|ساشا غرابو]] |[[المان]]ي |القرن 20/21 |[[جمهورية الكونجو الديمقراطية]] |- |{{Ill-WD2|id=Q1351052|نص=جيمس أوغسطس غرانت}} |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[شرق افريقيا]] |- |[[João Grego|جواو غريجو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |الساحل الأفريقي |- |[[خوان دى جريخالبا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[الميكسيك]]، [[نيكاراجوا]] |- |{{Ill-WD2|id=Q276264|نص=جريجورى غروم-غرشيمايلو}} |[[روس]]ي |القرن 19/القرن 20 |[[آسيا الوسطانيه]]، [[توفا]]، [[الشرق البعيد|شرق أقصى]] |- |[[غونزالو جيريرو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[يوقطان|شبه جزيرة يوكاتان]] |- |[[Mikhail Gvozdev|ميخائيل جفوزديف]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[First Kamchatka Expedition|أول بعثة لكامتشاتكا]]، [[Great Northern Expedition|البعثة الشمالية الكبرى]] |- |[[تشارلز غوين]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19/القرن 20 |[[السودان]] |- |[[Niels Peter Høeg Hagen|نيلز بيتر هوج هاغن]] |[[الدنمارك|دنماركى]] |القرن 20 |[[جرينلاند]] |- |[[حانون القرطاجى]] |[[قرطاج]] |القرن 6 ق م |ساحل [[غرب افريقيا]] |- |[[هانو (النبيل الرفيع)|هانو]] |[[مصريين|مصرى]] |القرن 21/20 ق م |[[شرق افريقيا]] |- |[[غونزالو لوبيز دى هارو]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[Alfred Harrison|ألفريد هاريسون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[ديرك هارتوج|ديرك هارتوغ]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |ساحل [[اوستراليا الغربية]] |- |[[احمد حسنين باشا]]<ref>[http://saharasafaris.org/hassaneinbey Hassanein Bey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210503143939/http://saharasafaris.org/hassaneinbey/|date=2021-05-03}}</ref> |[[مصريين|مصرى]] |القرن 20 |[[جبل العوينات]] و [[الصحراء الكبرى]] |- |[[فيرديناند فانديفير هايدن]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[جبال روكى]] و [[غرب امريكا|ولايات الغرب الامريكانيه]] |- |[[تشنغ خه]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 15 |سواحل [[جنوب آسيا]]، [[جنوب شرق آسيا]]، [[الشرق الوسطانى]]، [[شرق افريقيا]] |- |[[صامويل هيرن]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |[[North Canada|شمال كندا]]، [[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[Bruno de Heceta|برونو دى هيسيتا]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[سفين هيدين]] |[[سويديون]] |القرن 19/القرن 20 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[ماثيو هينسون]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[لويس هنبين]] | -[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[امريكا الشمالية]]الداخلية |- |[[بيدرو دى ايريديا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |شمال [[كولومبيا]] |- |[[Bjarni Herjulfsson|بجارنى هيرجولفسون]] |[[شماليون]] [[فايكنج|فايكنغ]] |القرن 10 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[ويليام لويس هيرندون]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[حوض الأمازون]] |- |[[هيرودوت]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 5 ق م |[[الشرق الاقرب|شرق أدنى]]، [[الشرق الوسطانى]]، [[شمال افريقيا]] |- |[[ثور هايردال]] |[[نرويجيون|نرويجى]] |القرن 20 |[[علم الانسان]] الرحلات البحرية الأنثروبولوجية |- |[[ادموند هيلارى]] |[[نيوزيلنديون|نيوزيلندى]] |القرن 20 |[[جبل افرست]]، [[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[هملكون]] |[[قرطاج]]ي |القرن 6 ق م |الساحل الشمالى الغربى [[اوروبا|لاوروبا]] |- |[[Hippalus|هيبالوس]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 1 ق م |[[المحيط الهندى]] |- |[[كليمنت هودجكينسون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[نيو ساوث ويلز]] (اوستراليا) |- |[[بيلهام الدريتش]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19/القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[Emil Holub|اميل هولوب]] |[[تشيك]]ي |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[Robert Hottot|روبرت هوت]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 20 |[[نهر الكونجو]] |- |[[Cornelis de Houtman|كورنيليس دى هوتمان]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 16 |طريق بحرى من اوروبا ل[[اندونيسيا]] |- |[[Frederick de Houtman|فريدريك دى هوتمان]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 16/القرن 17 |الساحل الغربى الاسترالي |- |[[وليام هوفيل]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |جنوب [[نيو ساوث ويلز]] |- |[[دو هوان]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 8 |[[آسيا الوسطانيه]]، [[الشرق الوسطانى]]، ساحل [[شرق افريقيا]] |- |[[هنرى هدسون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 17 |[[الممر الشمالى الغربى]]، [[نهر هدسون]] و [[خليج هادسون]] |- |[[الكسندر فون هومبولت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[امريكا اللاتينية]]، [[سيبيريا]] |- |[[هاميلتون هيوم]] |[[استراليون|أسترالى]] |القرن 19 |استرالية الداخلية |- |[[جيمس اس. هاتشينسون]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[سييرا نيفادا (الولايات المتحدة)]] |- |[[Hyecho|هايتشو]] |[[كوريون]] |القرن 8 |[[الهند]]، [[ايران الكبرى]] و [[آسيا الوسطانيه]] |- |[[João Infante|جواو انفانتى]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |الساحل [[افريقيا]] |- |[[Helge Ingstad|هيلغ انغستاد]] |[[نرويجيون|نرويجى]] |القرن 20 |[[نيوفندلاند (جزيرة)|جزيرة نيوفندلاند]]، [[جرينلاند]]، [[الاسكا]] |- |[[جيمس اروين]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[القمر]] |- |[[Kurbat Ivanov|كوربات ايفانوف]] |[[Siberian Cossacks|قوزاقى سيبيرى]] |القرن 17 |[[سيبيريا]]، [[الشرق البعيد الروسى]]ى، مكتشف [[بحيرة بايكال]] |- |[[Roberto Ivens|روبرتو ايفينز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[كريستوڤاو چاك|كريستوفو جاك]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[نهر بارانا]]، [[برازيل]]، [[اوروجواى]]، [[الأرجنتين]] |- |- |[[James of Ireland|جيمس من أيرلندا]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 14 |[[سومطرة]]، [[الصين]] |- |[[Willem Janszoon|فيليم جانزون]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |[[اوستراليا]] ([[كوينزلاند]]) |- |[[Anthony Jenkinson|أنتونى جينكينسون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16 |[[روسيا القيصرية|روسييا القيصرية]]، [[ايران]] |- |[[لويس جولييه]] |[[كنديون فرنسيون|كندى فرنسى]] |القرن 17 |[[نهر الميسيسيبى]] |- |[[يورغن يورغنسن]] |[[دنماركيون|دنماركى]] |القرن 18/القرن 19 |[[تاسمانيا]] |- |[[Friar Julian|الراهب جوليان]] |[[مجريون|مجرى]] |القرن 13 |[[بلغار الفولجا]] |- |[[ثورفين كارلسفينى]] |[[آيسلنديون|آيسلندى]] |القرن 11 |[[فينلاندا]] |- |[[يوهان كارل ارنفريد كيجل]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[شبه جزيرة كامشاتكا]] |- |[[George Kennan (explorer)|جورج كينان]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[روسيا]]<ref>[[شبه جزيرة كامشاتكا]]، [[القوقاز]]، [[سيبيريا]].</ref> |- |[[ادموند كينيدى]] |[[بريطانيين|بريطانى]]-[[استراليون|أسترالى]] |القرن 19 |[[اوستراليا]] الداخلية |- |[[Robert Kennicott|روبرت كينيكوت]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[الاسكا]]، [[سيبيريا]]، [[يوكون (اقليم)|اقليم يوكون]] و شمال كندا |- |[[Yerofey Khabarov|يروفى خابروف]] |[[روس]]ي |القرن 17 |تانى روسيى يستكشف منطقة [[نهر آمور]] |- |[[خشخاش بن سعيد بن أسود]] |[[الاندلس]] |القرن 9 |[[المحيط الاطلنطى]] (يمكن [[الأمريكتان]]) |- |[[مارى كينجسلى]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[الكاميرون]]، [[الغابون]]، [[حوض الكونجو|حوض الكونجو،]] وانحاء من جنوب غرب افريقيا |- |[[اوزيبيو كينو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 17/القرن 18 |[[كاليفورنيا]]، [[ولاية سونورا]] و [[اريزونا]] |- |[[ماريا كلينوفا]] |[[روس]]ي |القرن 20 | واحد من مؤسسى [[علم المحيطات الجيولوجية]] |- |[[Amyr Klink|أمير كلينك]] |[[برازيليين|برازيلى]] |القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[John Knight (seafarer)|جون نايت]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 17 |[[جرينلاند]]، [[لابرادور]] |- |[[يوهان بيتر كوخ]] |[[الدنمارك|دنماركى]] |القرن 20 |[[جرينلاند]] |- |[[الكسندر كولتشاك]] |[[روس]]ي |القرن 20 |[[شمال روسيا|شمال روسييا]] |- |[[Ferdinand Konščak|فرديناند كونشاك]] |[[كروات]]ي |القرن 17 |[[شبه جزيرة باخا كاليفورنيا]] |- |[[Fyodor Konyukhov|فيودور كونيوخوف]] |[[روس]]ي |القرن 20/21 |[[ملاحة دورانية|الابحار حوالين العالم]]، المستكشفين جراند سلام، عدم امكانية الوصول للقطب، |- |[[اوتو فون كوتزيبو]] |[[المان بلطيقيون|ألمانى بلطيقى]] |القرن 19 |[[المحيط الهادى]] |- |[[Pyotr Kozlov|بيوتر كوزلوف]] |[[روس]]ي |القرن 20 |[[مونجوليا]]، [[التبت]] |- |[[يوهان لودويغ كرابف]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[اثيوبيا]]، [[كينيا]] |- |[[Pyotr Krenitsyn|بيوتر كرينيتسين]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[الاسكا]]، [[جزر ألوتيان]]، [[شبه جزيرة كامشاتكا]] |- |[[آدم يوهان فون كروسنسترن|آدم يوهان فون كروسينسترن]] |[[المان بلطيقيون|ألمانى بلطيقى]] |القرن 19 |[[الطواف الروسى الاولانى حوالين الكرة الأرضية|الطواف الروسيى الاولانى حوالين الكرة الأرضية]] |- |[[Francisco de Lacerda|فرانسيسكو دى لاسيردا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 18 |[[زامبيا]] |- |[[Juan Ladrillero|خوان لادريليرو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[تشيلى]] |- |[[Ernest Doudard de Lagrée|ارنست دودارد دى لاغرى]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[جنوب شرق آسيا البرى]]، [[نهر ميكونغ]] و [[يونان (الصين)]] |- |[[الكسندر غوردون لينج]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[غرب افريقيا]] ([[نهر النيجر]] و [[تمبكتو]]) |- |[[Pierre Martin de La Martinière|بيير مارتن دى لا مارتينير]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[النرويج]]، [[لابى]]، شمالى [[روسيا|روسييا]]، [[نوفايا زيمليا]]، [[جرينلاند]] و [[ايسلاندا]] |- |[[Richard Lemon Lander|ريتشارد ليمون لاندر]] |[[كورنيون]] |القرن 19 |[[غرب افريقيا]] ([[نهر النيجر]] و [[نهر بنوى]]) |- |[[غورغ هاينريش فون لنغسدورف]] |[[روس]]ي–[[المان]]ي |القرن 19 |[[برازيل]] |- |[[جان فرانسوا دو لابيروز]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 18 |[[حافة المحيط الهادى]] |- |[[Khariton Laptev|خاريتون لابتيف]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[Great Northern Expedition|الرحلة الشمالية الكبرى]] |- |[[Anthony de la Roché|أنتونى دى لاروشيه]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 17 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[João Fernandes Lavrador|جواو فرنانديز لافرادور]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[لابرادور]] |- |[[Joseph N. LeConte|جوزيف نيسبت لوكونت]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[سييرا نيفادا (الولايات المتحدة)]] |- |[[Albert von Le Coq|ألبرت فون لو كوك]] |[[المان]]ي |القرن 19/القرن 20 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[جون ليديارد]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 18 |[[استرالاسيا]]، [[اوقيانوسيا]]، [[روسيا|روسييا]] |- |[[ميغل لوبيز دى ليغازبى]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[الفلبين]] |- |[[لودفيغ ليخهارت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[اوستراليا]] |- |[[يعقوب لو مير]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |[[اوقيانوسيا]] ([[كايب هورن]]، [[جغرافيا تونجا]]، [[واليس وفوتونا]]) |- |[[غاسبار دى ليموس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[برازيل]] |- |[[Dragutin Lerman|دراغوتين ليرمان]] |[[كروات]]ي |القرن 19/القرن 20 |[[جمهورية الكونجو]] |- |[[Mikhail Levashev|ميخائيل ليفاشيف]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[الاسكا]]، [[جزر ألوتيان]]، [[شبه جزيرة كامشاتكا]] |- |[[ميريويذر لويس]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 18/القرن 19 |[[حملة لويس وكلارك]] |- |[[Sir Martin Lindsay, 1st Baronet|السير مارتن ليندسى ، البارون الأول]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 20 |شرق [[جرينلاند]] |- |[[João de Lisboa|جواو دى ليسبوا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[المحيط الهندى]]، [[برازيل]]، [[اوروجواى]] [[الأرجنتين]] |- |[[St. George Littledale|سانت جورج ليتليدال]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] و [[امريكا الشمالية]] |- |[[ديفيد ليفينغستون]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[افريقيا الجنوبية]] و [[شرق افريقيا]] |- |[[لويس فيليب لونكى]] |{{Ill-WD2|id=Q1377716|نص=بلجيكي}} |القرن 21 |[[اوستراليا]]، [[انديز|الأنديز]] و [[ايسلاندا]] |- |[[جيم لوفل]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[فضاء خارجى]] |- |[[الكسندر ماكينزى (مستكشف)|ألكسندر ماكينزى]] |اسكتلندى كندي |القرن 18/القرن 19 |[[كندا]] |- |[[فرناندو ماجلان]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |أول [[ملاحة دورانية|دوران حوالين العالم]]، [[الفلبين]]، [[مضيق ملقا]]، [[المحيط الهندى]] |- |[[Jacques Mahu|جاك ماهو]] |[[فرنسيون|فرنسى]]-[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 16 |جزر [[الرأس الأخضر]] |- |[[اليخاندرو مالاسبينا]] |[[ايطاليون|ايطالى]]-[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[المحيط الهادى]] |- |[[Teoberto Maler|تيوبيرتو مالر]] |[[المان]]ي-[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 19 |[[وسط امريكا]] (بقايا [[حضارة المايا|المايا]]) |- |[[جورج مالورى]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[جبل افرست]] |- |[[Lancelotto Malocello|لانسلوتو مالوسيلو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 13/14 |[[لانزاروت]] ([[جزر الكنارى]]) |- |[[البرت هاستينجز ماركهام]] |[[بريطانيين]] |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[لورنسو ماركيز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[موزامبيق]] |- |[[جاك ماركيت]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[نهر الميسيسيبى]] |- |[[الفارو مارتينز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[نيوفندلاند (جزيرة)|جزيرة نيوفندلاند]]، [[رأس الرجاء الصالح]] |- |[[بيدرو ماسكارينهاس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[المحيط الهندى]]، [[دييجو جارسيا]] |- |[[John Minor Maury|جون مينور مورى]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[منطقة دارين|فجوة دارين]] |- |[[دوجلاس ماوسون]] |[[استراليون|أسترالى]] |القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[Robert McClure|روبرت مكلور]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[روبرت ماكورميك]] |[[بريطانيين]] |القرن 19 |[[المحيط المتجمد الشمالى]] و [[المحيط الجنوبى]] |- |[[Álvaro de Mendaña de Neira|ألفارو دى ميندانا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[المحيط الهادى]] |- |[[António Lopes Mendes|أنطونيو لوبيز مينديز]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 19 |[[برازيل]]، [[الهند]] |- |[[Cristóvão de Mendonça|كريستوفاو دى مندونسا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[شرق آسيا]]، [[استرالاسيا]] |- |[[بيدرو دى مندوزا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[امريكا الجنوبية]] |- |[[خورخى دى مينيزيس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[بابوا نيو جينيا]] |- |[[Archibald Menzies|ارشيبالد مينزيس]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 18/القرن 19 |[[المحيط الهادى]]، [[ملاحة دورانية]] |- |[[Alexander von Middendorff|الكسندر فون ميدندورف]] |[[روس]]ي-[[المان بلطيقيون|ألمانى بلطيقيون]] |القرن 19 |[[سيبيريا]]، [[الشرق البعيد|شرق أقصى]]، [[لابى]]، [[وادى فرغانة]] |- |[[Ejnar Mikkelsen|اجنار ميكلسن]] |[[الدنمارك|دنماركى]] |القرن 20 |[[جرينلاند]] |- |[[نيكولاس ميكلوهو ماكلاى]] |[[روس]]ي |القرن 19 |[[غينيا الجديدة]] |- |[[توماس ميتشيل]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[اوستراليا]] الداخلية |- |[[Richard Mohun|ريتشارد موهون]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |[[دولة الكونجو الحرة]] |- |[[Pierre Dugua, Sieur de Mons|بيير دوغوا ، سيور دى مونس]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 16/القرن 17 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[جورج فليتشير مور]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19 |[[اوستراليا]] |- |[[John Moresby|جون مورسبى]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |ساحل [[Papua (Australian territory)|غينيا الجديدة]] |- |[[Ivan Moskvitin|ايفان موسكفيتين]] |[[روس]]ي |القرن 17 |أول أوروبى يوصل ل[[بحر أوخوتسك]] |- |[[António Mota|أنطونيو موتا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[اليابان]] |- |[[Henri Mouhot|هنرى موهوت]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[جنوب شرق آسيا]] |- |[[Francisco Antonio Mourelle|فرانسيسكو أنطونيو موريل]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] و [[المحيط الهادى]] |- |[[Bimal Mukherjee|بيمال موخيرجى]] |[[هنود|هندى]] |القرن 20 |[[ملاحة دورانية]] |- |[[لودفيج ميليوس-اريكسن]] |[[الدنمارك|دنماركى]] |القرن 20 |[[جرينلاند]] |- |[[Gustav Nachtigal|جوستاف ناشتيغال]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[افريقيا]]<ref name="WDL2">{{استشهاد ويب | مسار = http://www.wdl.org/en/item/7312/ | عنوان = Sahara and Sudan: The Results of Six Years Travel in Africa | تاريخ = 1879–1889 | موقع = [[المكتبة الديجيتال العالمية]] | تاريخ الوصول = 2013-10-02 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20210503160659/https://www.wdl.org/en/item/7312/ | تاريخ أرشيف = 2013-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131004215248/http://www.wdl.org/en/item/7312/ | url-status = dead }}</ref> |- |[[Naddoddur|نادودور]] |[[شماليون]] [[فايكنج|فايكنغ]] |القرن 9 |[[ايسلاندا]] |- |[[Nain Singh Rawat|نين سينغ روات]] (الاخوة [[Pundit (explorer)|Pundit]]) |[[هنود|هندى]] |القرن 19 |[[التبت]]، [[هيمالايا]] و [[آسيا الوسطانيه]] |- |[[فريتيوف نانسين]] |[[نرويجيون|نرويجى]] |القرن 19/القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[José María Narváez|خوسيه ماريا نارفايس]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[نيارخوس]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 4 BC |[[بحر العرب]]، [[الخليج العربى]] |- |[[نهسى]] |[[مصريين|مصرى]] |القرن 15 ق م |[[بنط]] |- |[[آرثر هنرى نيومان]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[Gennady Nevelskoy|جينادى نيفلسكوى]] |[[روس]]ي |القرن 19 |[[سخالين]] |- |[[جان نيكوليه]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |الاقليم الشمالى الغربى (الولايات المتحدة) |- |[[جوزيف نيكوليت]] |[[فرنسيون|فرنسى]]-[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[نهر الميسيسيبى]] [[نهر ميزورى]] |- |[[Afanasiy Nikitin|أفاناسى نيكيتين]] |[[روس]]ي |القرن 15 |[[الهند]] |- |[[António Noli|أنطونيو نولى]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |جزر [[الرأس الأخضر]] |- |[[ادولف اريك نوردنسكيولد]] |[[فنلنديون]] |القرن 19 |القطب الشمالي |- |[[تينسينغ نورغاى]] |[[نيبال]]ي |القرن 20 |[[جبل افرست]] |- |[[Fernão de Noronha|فيرناو دى نورونها]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[المحيط الاطلنطى]] |- |[[جوان دى نوفا]] |[[جلالقة|شعب غاليسى]]-[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[المحيط الاطلنطى]] و [[المحيط الهندى]] |- |[[Paulo Dias de Novais|باولو دياس دى نوفايس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[انغولا]] |- |[[كازيميرز نواك]] |[[بولنديون]] |القرن 20 |[[افريقيا]] |- |[[فانيسا أوبراين]] |[[امريكان|أمريكى]] و [[بريطانيين|بريطانى]] |القرن 20/21 |[[تسلق جبال]] و [[تشالنجر ديب]] فى [[خندق ماريانا]] |- |[[سباستيان دى أوكامبو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[الكاريبى]]، [[خليج المكسيك]] |- |[[اديسون أوديا]] |[[امريكان|أمريكى]] |21st |[[الصحراء الكبرى]] |- |[[اودوريك من بوردينونى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 21 |[[ايران]]، [[الهند]] و [[الصين]] |- |[[Peter Skene Ogden|بيتر سكين أوغدن]] |[[كنديون]] |القرن 19 |مقاطعة [[نهر الثعبان]]، [[غرب امريكا|ولايات الغرب الامريكانيه]] |- |[[الونسو دى أوخيدا]] |[[اسبان]]ي |القرن 15/القرن 16 |[[امريكا الجنوبية]] (شمال)، [[الكاريبى]] |- |[[خوان سالازار]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[جنوب غرب امريكا]] |- |[[فرانثيسكو دى أوريانا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[امريكا الجنوبية]]، [[نهر الأمازون]] |- |[[:de:Simone Orlandini|سيمون أورلاندينى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 21 |[[المنطقة القطبية الشمالية]]، [[التبت]] |- |[[Yñigo Ortiz de Retez|وانيقو أورتيز دى ريتيز]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[بابوا نيو جينيا]] |- |[[ويليام آرثر دونكيرلى|جون أوكسينهام]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16 |[[بنما]]، [[المحيط الهادى]] |- |[[جون أوكسلى]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[اوستراليا]]<ref>[[نيو ساوث ويلز]]. southeastern [[كوينزلاند]].</ref> |- |[[بدرو بايز]] |[[اسبان]]ي |القرن 16/القرن 17 |[[اثيوبيا]] |- |[[خوان باردو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[جنوب شرق امريكا]] |- |[[مونغو بارك (مستكشف)|مونغو بارك]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 18/القرن 19 |[[غرب افريقيا]] ([[نهر النيجر]]) |- |[[William Edward Parry|وليام بارى]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[جيمس اوهايو باتى]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[غرب امريكا|ولايات الغرب الامريكانيه]] |- |[[Fiann Paul|فيان بول]] |[[آيسلنديون]] |القرن 21 |[[المنطقة القطبية الشمالية]]، [[المنطقة القطبية الجنوبية]]، [[محيط (جغرافيا)]] |- |[[Nathaniel Pearce|ناثانيال بيرس]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[اثيوبيا]] |- |[[روبرت ادوين بيرى]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |القطب الشمالي |- |[[Paul Pelliot|بول بيليوت]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19/القرن 20 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Diogo Fernandes Pereira|ديوجو فرنانديز بيريرا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[مدغشقر]]، [[جزر ماسكارين]] ([[لا ريونيون]]، [[موريشيوس]]، و [[جزيرة رودريجز]]) |- |[[دوارتى باتشيكو بيريرا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[المحيط الاطلنطى]]، [[برازيل]] |- |[[Bartolomeu Perestrelo|بارتولوميو بيريستريلو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[ماديرا]] |- |[[حزقيال خوسيه بيريز هرنانديز]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[Maksim Perfilyev|مكسيم بيرفيليف]] |[[Siberian Cossacks|قوزاقى سيبيرى]] |القرن 17 |[[سيبيريا]]، أول روسى يوصل [[ترانس بايكال]] |- |[[Ivan Petlin|ايفان بيتلين]] |[[Siberian Cossacks|قوزاقى سيبيرى]] |القرن 17 |أول روسى يوصل [[الصين]] |- |[[اوغوست بيكارد]] |[[سويسريون|سويسرى]] |القرن 20 |[[غلاف الأرض الجوى]]، [[عمق البحر|أعماق البحر]] |- |[[Jacques Piccard|جاك بيكار]]د |[[سويسريون|سويسرى]] |القرن 20 |أعماق البحر |- |[[انطونيو بيغافيتا]] |[[ايطاليون|ايطالى]] [[جمهورية ڤينيسيا]] |القرن 16 |نجا من [[ابحار ماجلان]] |- |[[زيبولون بايك]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[صفقة لويزيانا]] (الولايات المتحدة) |- |[[الونسو ألفاريز دى بينيدا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[ساحل الخليج الأمريكى]] |- |[[فرناو مندش بنتو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[الهند]]، [[الشرق البعيد|شرق أقصى]]، [[اليابان]] |- |[[Alexandre Alberto da Rocha de Serpa Pinto|سيربا بينتو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 19 |[[افريقيا الجنوبية]] |- |[[مارتن ألونسو بينزون]] |[[اسبان]]ي |القرن 15 |[[الكاريبى]] |- |[[فيسنتى يانييز بينزون]] |[[اسبان]]ي |القرن 15/القرن 16 |منطقة البحر الكاريبى، [[برازيل]] |- |[[لويس بيريس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |رحلة فاشلة لالبرازيل |- |[[فرانثيسكو بيثارو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[هيسبانيولا]]، [[بنما]]، [[بيرو]] |- |[[Fernão do Pó|فيرناو دو بو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[غرب افريقيا]] |- |[[ماركو بولو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] [[جمهورية ڤينيسيا]] |القرن 13/14 |[[الصين]]، [[امبراطورية المغول]]، [[الهند]] |- |[[خوان بونثى دى ليون]] |[[اسبان]]ي |القرن 15/القرن 16 |[[فلوريدا]] |- |[[بيتر بوند]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 18/القرن 19 |[[كندا]] الداخلية |- |فيدوت بوبوف |[[روس]]ي |القرن 17 |أول رحلة استكشافية أوروبية عبر [[بيرنغ (مضيق)|مضيق بيرنغ]] |- |[[António da Silva Porto|أنطونيو دا سيلفا بورتو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 19 |[[انغولا]] الداخلية |- |[[غاسبار دى بورتولا]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[كاليفورنيا العليا]] و [[ولاية باها كاليفورنيا]] |- |[[بوسيدونيوس]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 1 ق م |[[بلاد الغال]] |- |[[Sydney Possuelo|سيدنى بوسويلو]] |[[برازيليين]] |القرن 20/21 |[[حوض الأمازون]] |- |[[Panayotis Potagos|بانايوتيس بوتاغوس]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[جريجورى بوتانين]] |[[روس]]ي |القرن 19 |[[آسيا الداخلية]] |- |[[جون ويسلى باول]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[غرب امريكا|ولايات الغرب الامريكانيه]] |- |[[Vassili Poyarkov|فاسيلى بوياركوف]] |[[روس]]ي |القرن 17 |أول مستكشف روسى لمنطقة [[نهر آمور]] |- |[[Mandil Pradhan|مانديل برادان]] |[[Nepalis|نيبالى]] |القرن 21 |جبال الهيمالايا |- |[[Gavriil Pribylov|غافريل بريبيلوف]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[Pribilof Islands|جزر بريبيلوف]] |- |[[Vasili Pronchishchev|فاسيلى برونشيشيف]] |[[روس]]ي |القرن 18 |[[Great Northern Expedition|الرحلة الشمالية الكبرى]] |- |[[Maria Pronchishcheva|ماريا برونشيشيفا]] |[[روس]]ي |القرن 18 |أول مستكشفة [[المنطقة القطبية الشمالية|للمنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[ناثانيل ويليام بريور]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[حملة لويس وكلارك]] |- |[[نيقولاى برزوالسكى]] |[[روس]]ي |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Peter Puget|بيتر بوجيت]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[بيوجت ساوند]] |- |[[بيثياس]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 4 ق م |[[اوروبا الشمالية]] |- |[[تشانج تشيان]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 2 ق م |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Pedro Fernandes de Queirós|بيدرو فرنانديز دى كويروس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16/القرن 17 |[[اوقيانوسيا]] |- |[[Gonzalo Jiménez de Quesada|جونزالو خيمينيز دى كيسادا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[الغزو الاسبانى للمويسكا]]; البحث عن ''[[ال دورادو]]'' |- |[[Hernán Pérez de Quesada|هيرنان بيريز دى كيسادا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[ادارة كاكيتا|كاكيتا،]] كولومبيا; البحث عن ''[[ال دورادو]]'' |- |[[Manuel Quimper|مانويل كويمبر]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[Emil Racoviță|اميل راكوفيتش]] |[[رومانيين]] |القرن 19/القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[جون راى (مستكشف)|جون راى]] |[[Scottish Canadian|كندى اسكتلندى]] |القرن 19 |[[الممر الشمالى الغربى]]، [[كندا]] [[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[والتر رالى]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 16/القرن 17 |[[ڤيرچينيا]]، [[نهر أورينوكو]] |- |[[يوحنا راسموسن]] |[[دنماركيون]] |القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[بيرى ريس|بيرى رئيس]] |[[اتراك]] |القرن 15/القرن 16 |[[البحر المتوسط]] |- |[[ماتيو ريتشى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 16 |[[الصين]] |- |[[Mario Rigby|ماريو ريغبى]] |[[جزر توركس و كايكوس]] |القرن 21 |[[افريقيا]] |- |[[آرثر رامبو]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[القرن الافريقى|القرن الأفريقى]] ([[الامبراطورية الاثيوبية]]) |- |[[Luigi Robecchi Bricchetti|لويغى روبيتشى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 19 |[[افريقيا]] |- |[[Anthony de la Roché|أنتونى دى لاروشيه]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 17 |[[المنطقة القطبية الجنوبية]] ([[جزيرة جورجيا الجنوبية]]) |- |[[ديوجو رودريجوس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[جزر ماسكارين]] |- |[[نيكولاس رويشى]] |[[روس]]ي |القرن 20 |[[آسيا الوسطانيه]]، [[شمال شرق آسيا]] |- |[[ياكوب روغيفين]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 18 |[[اوقيانوسيا]] ([[جزيرة القيامة]]) |- |[[Cândido Rondon|كانديدو روندون]] |[[برازيليين]] |القرن 19/القرن 20 |[[برازيل]] الداخلية ([[حوض الأمازون]]) |- |[[جيمس كلارك روس]]ي |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]]، [[المنطقة القطبية الجنوبية]] |- |{{Ill-WD2|id=Q456083|نص=السير جون روس}} |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |{{Ill-WD2|id=Q6255691|نص=جون روس}} |{{Ill-WD2|id=Q3476364|نص=استرالى اسكتلندي}} |القرن 19 |[[اقليم شمالى (اوستراليا)]] |- |[[ويليام من روبروك]] |[[فلمنك]] |القرن 13 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[نيكولاى رودانوفسكى]] |[[روس]]ي |القرن 19 |[[سخالين]] |- |{{Ill-WD2|id=Q3133054|نص=هنرى راسل}} |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19 |[[البرانس]] |- |[[ابن رسته]] |بلاد فارس |القرن 10 |[[روسيا]]، [[اسكندنافيا]]، [[شبه الجزيرة العربية]] |- |[[João de Sá|جواو دى ساو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[الهند]]، ساحل [[افريقيا]] |- |[[Álvaro de Saavedra Cerón|ألفارو دى سافيدرا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[بابوا نيو جينيا]]، [[ارخبيل كارولين]]، [[جزر مارشال]] |- |[[ادوارد سابين]] |[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[ساكاجاويا]] |[[Lemhi Shoshone|لمحى شوشون]] |القرن 18/القرن 19 |[[حملة لويس وكلارك]] |- |[[Anatoly Sagalevich|اناتولى ساغاليفيتش]] |[[روس]]ي |القرن 20/21 |مستكشف [[محيط (جغرافيا)|محيط]] العالم، قاع البحر فى [[القطب الشمالى]] |- |[[كيرا سالاك]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20/21 |[[بابوا نيو جينيا]]، [[مالى]]، [[بوتان]] |- |[[Alonso de Salazar|ألونسو دى سالازار]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[جزر مارشال]]، [[المحيط الهادى]] |- |[[Gadiel Sánchez Rivera|غادييل سانشيز ريفيرا]] |[[بيرو]]في |القرن 21 |[[نهر الأمازون]]، [[بحيرة تيتيكاكا]] |- |[[شاندور كوروشى تشوما|ساندور كوروسيى كيسوما]] |[[مجريون|مجرى]] |القرن 19 |[[التبت]] |- |[[Yakov Sannikov|ياكوف سانيكوف]] |[[روس]]ي |القرن 19 |[[جزر سيبيريا الجديدة]] |- |[[جواو دى سانتاريم]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |جزر [[ساو تومى وبرينسيب]] |- |[[غافريل ساريتشيف]] |[[روس]]ي |القرن 18/القرن 19 |[[بحر أوخوتسك]]، [[بحر البلطيق]]، [[جزر ألوتيان]] |- |[[Martin Sauer (explorer)|مارتن سوير]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |[[سيبيريا]]، [[الاسكا]] |- |[[رابان صاوما]] |[[ترك]]-[[مغول]] |القرن 13 |[[اوروبا]]، [[الشرق الوسطانى]] |- |[[Johann Schiltberger|يوهان شيلتبيرغر]] |[[المان]]ي |القرن 15 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Adolf Schlagintweit|أدولف شلاغينتويت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Eduard Schlagintweit|ادوارد شلاغينتويت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Emil Schlagintweit|اميل شلاغينتويت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Hermann Schlagintweit|هيرمان شلاغينتويت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Robert Schlagintweit|روبرت شلاغينتويت]] |[[المان]]ي |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Ulrich Schmidl|أولريش شميدل]] |[[المان]]ي |القرن 16 |[[ريو دى لا بلاتا (نهر)]] |- |[[ويليم شوتن]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |[[اوقيانوسيا]] ([[كايب هورن]]، [[جغرافيا تونجا]]، [[واليس وفوتونا]]) |- |[[يورغ اوجست شفاينفورت]] |[[المان بلطيقيون|ألمانى بلطيقيون]] |القرن 19 |شرق و وسط افريقيا |- |[[روبرت فالكون سكوت]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19/القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] ([[القطب الجنوبى]]) |- |[[Scylax of Caryanda|سايلاكس من كارياندا]] |[[يونانيون|يونانى]] |القرن 6 ق م |[[نهر السند]]، [[المحيط الهندى]]، [[البحر الأحمر]] |- |[[تيبور شيكى]] |[[كروات]] |القرن 20 |[[الأرجنتين]] |- |[[Mirko and Stjepan Seljan|ميركو وستيبان سيلجان]] |[[كروات]] |القرن 20 |[[اثيوبيا]]، [[امريكا الجنوبية]] |- |[[فريدريك سيلوس]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |افريقيا |- |[[Symon Semeonis|سيمون سيمونيس]] |[[Hiberno-Norman|نورمانى من أيرلند]] |القرن 14 |[[القدس]]، [[البانيا]] |- |[[Gomes de Sequeira|جوميز دى سيكويرا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[ارخبيل كارولين]]، [[المحيط الهادى]] |- |[[João Serrão|جواو سيراو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[ملاحة دورانية|الطواف الأول]] ( كمان بعدين القبطان العام المشارك)؛ تولى قيادة السفينة سانتياجو فى المحيط الاطلنطى وكونسيبسيون عبر المحيط الهادى، [[مضيق ملقا]]، [[المحيط الهندى]] |- |[[فرانسيسكو سيراو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[اندونيسيا]] |- |[[ارنست شاكلتون]] |[[انجليز|انكليزى]]-[[ايرلنديون|أيرلندى]] |القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[Robert Barkley Shaw|روبرت باركلى شو]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[Eric Shipton|اريك شيبتون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[جبل افرست|جبل افرست، جنوب]] [[پاتاجونيا]] |- |[[Tanaka Shōsuke|تاناكا شوسوكى]] |[[يابانيين]] |القرن 17 |[[الميكسيك]] |- |[[Diogo Silves|ديوجو سيلفيس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[الأزور]] |- |[[James Simpson (explorer)|جيمس سيمبسون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |شمال [[جرينلاند]] |- |[[Pêro de Sintra|بييرو دى سينترا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[غرب افريقيا]] [[سيراليون]] |- |[[بيير جان دو سميت]] |{{Ill-WD2|id=Q1377716|نص=بلجيكي}} |القرن 19 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[Jedediah Smith|جيداديا سميث]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[غرب امريكا|ولايات الغرب الامريكانيه]]، [[جبال روكى]] |- |[[جون سميث (مستكشف)|جون سميث]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 17 |[[امريكا الشمالية]] |- |{{Ill-WD2|id=Q1338318|نص=وليام سميث}} |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[جزر جنوب شيتلاند]] |- |[[Eugene Smurgis|يوجين سمورغيس]] |[[روس]]ي |القرن 20 |[[المحيط المتجمد الشمالى]] |- |[[J. Dewey Soper|جى ديوى سوبر]] |[[كنديون]] |القرن 20 |[[Canadian Arctic|القطب الشمالى الكندى]] |- |[[ارناندو دى سوتو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[امريكا الوسطانيه]]، [[جنوب امريكا]] |- |[[Martim Afonso de Sousa|مارتيم أفونسو دى سوزا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 16 |[[برازيل]]الداخلية |- |[[جون هاننج سبيك|جون هاننغ سبيك]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[شرق افريقيا]] |- |[[هانز ستادن]] |[[المان]]ي |القرن 16 |[[برازيل]] |- |[[اد ستافورد]] |[[انجليز|انكليزى]] |21st |[[حوض الأمازون]] |- |[[William Grant Stairs|ويليام غرانت ستيرز]] |[[كنديون]] |القرن 19 |[[وسط افريقيا]] |- |[[هنرى مورتون ستانلى]] |[[بلاد الغال|غاليون]] |القرن 19 |شرق افريقيا |- |[[فيلهلمور ستيفانسون]] |[[Icelandic Canadians|كندى ايسلندى]] |القرن 20 |[[Canadian Arctic|القطب الشمالى الكندى]] |- |[[اوريل ستاين]] |[[مجريون|مجرى]]-[[بريطانيين]] |القرن 19/القرن 20 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[جون لويد ستيفنز]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 | [[الشرق الوسطانى]]، [[وسط امريكا]] (بقابا [[حضارة المايا]]) |- |[[باويز سترزيلك]]<ref>Sir Paul de Strzelecki.</ref> |[[بولنديون]]-[[بريطانيين]] |القرن 19 |[[الأمريكتان]]، [[اوستراليا]] ([[جيبسلاند]]) |- |[[جون مكدوال ستيوارت]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]] |القرن 19 |[[تاريخ اوستراليا (1851-1900)|اوستراليا]] [[تاريخ اوستراليا (1851-1900)|الداخلية]] |- |[[تشارلز ستورت]] |[[بريطانيين]] |القرن 19 |[[تاريخ اوستراليا (1851-1900)|اوستراليا الداخلية]] |- |[[Gardar Svavarsson|غاردار سفافارسون]] |[[سويديون|سويدى]] |القرن 9 |[[ايسلاندا|أيسلندا]] |- |[[Anders Svedlund|أندرس سفيدلوند]] |سويدي |القرن 20 |[[محيط (جغرافيا)|محيط]] |- |[[Otto Sverdrup|أوتو سفيردروب]] |[[نرويجيون|نرويجى]] |القرن 19/القرن 20 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[Ignacije Szentmartony|اغناسيجى سزينتمارتونى]] |[[كروات]] |القرن 18 |[[نهر الأمازون]] |- |[[ابل تاسمان]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |[[استرالاسيا]]، بما فيها [[تاسمانيا]] |- |[[António Raposo Tavares|أنطونيو رابوسو تافاريس]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 17 |[[نهر باراجواى]]، جزء من سلسلة جبال [[انديز|الأنديز]]، [[ريو جراندى (رافد لنهر بارانا)|ريو جراندى]]، [[نهر مامورى]]، [[نهر ماديرا]]، [[نهر الأمازون]] ([[برازيل]]، [[باراجواى]]، [[بوليفيا]]) اتحاد [[Río de la Plata Basin|لابلاتا]]حوض نهر الأمازون - الطواف جول البرازيل. |- |[[تافرنييه]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 17 |[[السلالة الصفوية]]، [[سلطنة مغول الهند]] |- |[[Mikhail Tebenkov|ميخائيل تيبنكوف]] |[[روس]]ي |القرن 19 |[[الاسكا]]، [[جزر ألوتيان]]، [[نهر آمور]] |- |[[بيدرو تكسيرا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 17 |[[نهر الأمازون]] |- |[[Tristão Vaz Teixeira|تريستاو كسب تيكسيرا]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[ماديرا]] |- |[[ويلفريد ثيسيجر]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[افريقيا]]، [[الشرق الوسطانى]] |- |[[ديفيد تومسون (مستكشف)|ديفيد تومسون]] |[[بلاد الغال|غاليون]]–[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18/19 |غرب [[كندا]]، [[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[Guðríður Þorbjarnardóttir|غودريد ثوربجارناردوتير]] |[[آيسلنديون]] |القرن 11 |[[امريكا الشمالية]] |- |[[Harold William Tilman|هارولد ويليام تيلمان]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |[[هيمالايا]]، [[پاتاجونيا]] |- |[[يرماك تيموفيفيتش]] |[[روس]]ي<ref>[[قوزاق]].</ref> |القرن 16 |[[سيبيريا]] |- |[[جيرمان ستيبانوفيتش تيتوف]] |[[روس]]ي |القرن 20 |أول شخص يدور حوالين الأرض كذا مره |- |[[Tenjiku Tokubei|تينجيكو توكوبى]] |[[يابانيين]] |القرن 17 |[[جنوب شرق آسيا]]، [[الهند]] |- |[[Eduard Toll|ادوارد تول]] |[[المان بلطيقيون|ألمانى]] بلطيقي |القرن 19 |[[المنطقة القطبية الشمالية]] |- |[[Luis Váez de Torres|لويس فايز دى توريس]] |[[اسبان]]ى [[جلالقة|شعب غاليسى]] |القرن 16/القرن 17 |اوستراليا |- |[[نونو تريستاو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |ساحل [[غرب افريقيا]]، [[غينيا بيساو]] |- |[[Petrus Johannes Truter|بيتروس يوهانس تروتر]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 19 |[[Bechuanaland|بيتشوانالاند]] |- |[[هاسيكورا تسونيناغا]] |[[يابانيين]] |القرن 17 |[[الميكسيك]]، [[اوروبا]] |- |[[بنيامين التطيلى]] |[[يهود]] [[مملكة نبرة]] |القرن 12 |[[البحر المتوسط]]، [[شبه الجزيرة العربية]]، [[البحر الأحمر]]، [[الخليج العربى]] |- |[[اندريس دى أوردانيتا]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[المحيط الهادى]]، المحيط الهادى، طريق [[Manila Galleon|مانيلا غاليون]] |- |[[جول دومون دو أورفيل]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[كايتانو فالديز اى فلوريس]] |[[اسبان]]ي |القرن 18 |[[اقليم الشمال الغربى الهادئ]] |- |[[جورج فانكوفر]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |ساحل المحيط الهادى لامريكا الشماليةa<ref>[[الساحل الغربى للولايات المتحدة]]، [[اقليم الشمال الغربى الهادئ]].</ref> |- |[[فارتيما]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 15/القرن 16 |[[شبه الجزيرة العربية]] و المحيط الهندى و جنوب شرق آسيا |- |[[غونزالو فيلهو كابرال]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[الأزور]] |- |[[François de La Vérendrye|فرانسوا دى لا فيريندرى]] |[[كنديون فرنسيون]] |القرن 18 |{{Ill-WD2|id=Q1145847|نص=غرب كندا}} |- |[[Louis-Joseph Gaultier de La Vérendrye|ويس جوسيف غاولتير دى لا فيرندرى]] |[[كنديون فرنسيون]] |القرن 18 |[[السهول الكبرى]] |- |[[Pierre Gaultier de Varennes, sieur de La Vérendrye|بيير غوتييه دى فارين ، السيد دى لا فيريندرى]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 18 |[[السهول الكبرى]] |- |[[جيوفانى دى فيرازانو]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 16 |[[الساحل الشرقى للولايات المتحدة]] |- |[[امريكو فسبوتشى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 15/القرن 16 |ساحل شرق [[امريكا الجنوبية]]، [[الكاريبى|منطقة البحر الكاريبى]] |- |[[Flóki Vilgerðarson|هرافنا فلوكى فيلجيرورسون]] |[[شماليون]] [[فايكنج|فايكنغ]] |القرن 9 |[[ايسلاندا]] |- |[[روى لوبيز دى فيلالوبوس]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[المحيط الهادى]]، [[الفلبين]] |- |[[Vandino and Ugolino Vivaldi|فاندينو '''و''' أوغولينو فيفالدى]] |[[ايطاليون|ايطالى]] |القرن 13 |افريقيا، فى محاولة فاشلة للوصول للهند |- |[[Sebastián Vizcaíno|سيباستيان فيزكاينو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |شمال غرب المحيط الهادى، ساحل كاليفورنيا |- |[[Willem de Vlamingh|فيليم دى فلامينغ]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |[[Southwest Australia|الساحل الجنوبى الغربى]] الأسترالي |- |[[Maarten Gerritsz Vries|مارتن غريتش فريس]] |[[نيديرلانديين|هولندى]] |القرن 17 |شمال غرب المحيط الهادى ([[هوكايدو]]، [[سخالين]]) |- |[[Lionel Wafer|ليونيل ويفر]] |[[بلاد الغال|غاليون]] |القرن 17 |أرخبيل الملايو، برزخ بنما |- |[[Jean-Frédéric Waldeck|جان فريديريك فالديك]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19 |[[وسط امريكا]] ([[حضارة المايا|بقايا المايا]]) |- |{{Ill-WD2|id=Q7794833|نص=توماس ووكر}} |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 18 |[[شرق امريكا]]<ref>{{Ill-WD2|id=Q1141373|نص=جبال أليغني}}، [[Cumberland Plateau]].</ref> |- |[[Gino Watkins|جينو واتكينز]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 20 |شرق [[جرينلاند]] ولابرادور |- |[[لانجدون وارنر]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[طريق الحرير]] |- |[[الفريد فيغنر]] |[[المان]]ي |القرن 20 |[[جرينلاند]] |- |[[جون وايت (فنان)|جون وايت]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 15 |[[Roanoke Island|جزيرة رونوك]] |- |[[جيم ويتاكر]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 20 |[[جبل افرست]]، [[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[Frederick Whymper|فريدريك ويمبر]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19 |[[الاسكا]]، [[شبه جزيرة كامشاتكا]]، [[يوكون (اقليم)|يوكون]] |- |[[تشارلز ويلكيس]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19 |[[المحيط الهادى]] |- |[[ادوارد ويلسون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19/القرن 20 |[[القارة القطبية الجنوبية]] |- |[[ارنست هنرى ويلسون]] |[[انجليز|انكليزى]] |القرن 19/القرن 20 |[[شرق آسيا]]، [[شرق افريقيا]]، [[امريكا الوسطانيه]] و امريكا الجنوبية، [[اوستراليا]]، [[نيوزيلندا]] |- |{{Ill-WD2|id=Q3161492|نص=جيمس ويلسون}} |[[بريطانيين]] |القرن 18 |[[جزر المحيط الهادى]] |- |{{Ill-WD2|id=Q7787821|نص=جيمس ويلسون}} |{{Ill-WD2|id=Q3476364|نص=استرالى اسكتلندي}} |القرن 19 |[[اوستراليا]] |- |[[هارى دى ويندت]] |[[فرنسيون|فرنسى]] |القرن 19/القرن 20 |[[اوراسيا]] |- |[[فانى بولوك ووركمان]] |[[امريكان|أمريكى]] |القرن 19/القرن 20 |هيمالايا |- |[[فرديناند فون رانجيل]] | [[المان بلطيقيون|ألمانى]] بلطيقي |القرن 19 |شمال روسيا |- |[[تشيونتسانغ]] |[[صينيون|صينى]] |القرن 7 |[[شبه القارة الهندية|شبه قارة الهند]]، [[آسيا الوسطانيه]] |- |[[John Young (Hawaii)|جون يونغ]] |[[اسكتلنديون|اسكتلندى]]-[[انجليز|انكليزى]] |القرن 18 |[[هاواى]] |- |[[فرانسيس يونجهسباند]] |[[بريطانيين]] |القرن 19/القرن 20 |[[آسيا الوسطانيه]] |- |[[جواو غونسالفيس زاركو]] |[[پورتوجاليين|برتغالى]] |القرن 15 |[[ماديرا|جزر ماديرا]] |- |[[Gonzalo García Zorro|غونزالو جارسيا زورو]] |[[اسبان]]ي |القرن 16 |[[كولومبيا]] |- |} == مصادر == {{مصادر|2}} [[تصنيف:مستكشفين]] d7npx4b2iiljmmqzzvl61tlnq6f4bx0 2 2156179 13235674 13173250 2026-09-17T21:11:05Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى،، [[اوسلو|أوسلو]] ← [[اوسلو]]، الوسطى ← الوسطانيه، [[جلوستر|غلوستر]] ← [[جلوستر]] (2)، بوينغ ← بوينج، أصليي ← اصليي (2) 13235674 wikitext text/x-wiki [[ملف:1994_Events_Collage.png|يسار|تصغير|300x300بك| فى اتجاه عقارب الساعة من أعلى اليسار:اتعملت الألعاب الأولمبية الشتوية سنة 1994 فى ليلهامر ، [[النرويج]] ؛ زلزال يضرب [[سان فيرناندو ڤاللى|وادى سان فرناندو]] ،و دهسبب مقتل 57 شخص ويصبح واحد من اكتر الزلازل تكلفةً ؛ نموذج للسفينة MS Estonia اللى غرقت فى [[البحر البلطى|بحر البلطيق]] ; أدلى [[نيلسون مانديلا]] بصوته فى الانتخابات العامة فى جنوب افريقيا ، اللى انتخب فيها أول رئيس [[جنوب افريقيا|لجنوب افريقيا]] ، اللى أنهت [[ابارتهيد|الفصل العنصرى]] فعلى؛ واتفاقية التجارة الحرة لأميركا الشمالية (نافتا) ، اللى تم التوقيع عليها فى [[1992|سنة 1992]] ، تدخل التنفيذ فى [[كندا]] [[امريكا|و امريكا]] [[الميكسيك|والمكسيك]] . أول خدمة قطارات للركاب تستخدم [[نفق المانش|نفق القناة]] اللى تم افتتاحه جديد؛اتعملت [[كاس العالم 1994|بطولة كأس العالم لكرة القدم 1994]] فى امريكا و كسبت بيها [[برازيل|البرازيل]] ؛ جماجم من الإبادة الجماعية فى رواندا ، اللى ذبح فيها [[هوتو (مجموعه عرقيه فى بوروندى)|الهوتو]] اكتر من نصف مليون من [[توتسى|التوتسى]] .]] {{Year article header|1994}} [[الامم المتحده]] حددت سنة 1994 باعتباره " السنة الدولية للعيله " و"السنة الدولية للرياضة والمثل الأولمبى الأعلى " . فى جزر لاين وجزر فينيكس فى [[كيريباتى]] ، كان سنة 1994 بيتكون من 364 يوم بس، مع حذف [[31 ديسمبر]] . كان ده بسبب تعديل خط التاريخ الدولى على ايد حكومة كيريباتى لجعل كل أراضيها فى نفس اليوم التقويمى. == احداث == [[ملف:Pluto_and_Charon_from_Hubble.jpg|تصغير| صورة فبراير 1994 لبلوتو وشارون من تلسكوب هابل الفضائى.]] === يناير === * [[1 يناير]] ** تأسيس اتفاقية التجارة الحرة لامريكا الشمالية (نافتا). ** بداية انتفاضة زاباتيستا . * [[8 يناير]] - ''سويوز TM-18'' : ابتدا [[فاليرى بولياكوف]] مداره حول [[الارض|الأرض]] اللى 437.7 يوم، متسجل فى النهاية الرقم القياسى العالمى للأيام اللى قضاها فى المدار. * [[11 يناير]] - الحكومة الأيرلندية تعلن انتهاء حظر البث اللى دام 15 سنه على الجيش الجمهورى الأيرلندى المؤقت وذراعه السياسى الشين فين . * [[14 يناير]] - الرئيس الامريكانى [[بيل كلينتون|بِل كلينتون]] والرئيس الروسى [[بوريس يلتسن|بوريس يلتسين]] يوقعان اتفاقيات الكرملين ، اللى تقضى بوقف توجيه الصواريخ النووية المبرمج مسبق نحو اجوال البلدين، وتنص كمان على تفكيك [[الدول النوويه|الترسانة النووية]] فى [[اوكرانيا|أوكرانيا]] . * [[17 يناير]] - 6.7 === فبراير === * [[3 فبراير]] ** بعد الصراع التشادى الليبى ، قضت [[محكمة العدل الدوليه|محكمة العدل الدولية]] بأن قطاع أوزو ينتمى ل[[تشاد|جمهورية تشاد]] . ** (136617) تم اكتشاف 1994 CC . * [[5 فبراير]] - إدانة بايرون دى لا بيكويث بقتل زعيم الحقوق المدنية مدغار إيفرز سنة 1963. * [[6 فبراير]] - مذابح ماركالى : وصلت قذيفة هاون أطلقها جيش صرب البوسنة لمقتل 68 مدنى و إصابة نحو 200 تانيين فى واحد من أسواق سراييفو. * [[9 فبراير]] - الإعلان عن خطة فانس-أوين للسلام فى [[البوسنه و الهرسك|البوسنة والهرسك]] . * [[9 فبراير]] – صوفى كالفر [Calver International] * [[12 فبراير]] ** سُرقت لوحة ''[[الصرخة (لوحه)|"الصرخة"]]'' [[ادفارت مونك|لإدفارد مونك]] فى [[اوسلو]] (تم استعادتها فى 7 مايو). ** تبتدى دورة الألعاب الأولمبية الشتوية سنة 1994 فى ليلهامر . * [[21 فبراير]] – الكشف عن أول صورة [[بلوتو (كوكب)|لبلوتو]] وقمره [[شارون (قمر)|شارون]] ملتقطة من تلسكوب هابل الفضائى . * [[24 فبراير]] - فى [[جلوستر]] ، ابتدت [[بوليس|البوليس]] المحلية عمليات التنقيب فى 25 شارع كرومويل، بيت [[فريدريك ويست|فريد ويست]] ، المشتبه به فى جرائم قتل متعددة. فى 28 فبراير تم القبض عليه هو ومراته. * [[25 فبراير]] - [[كاهانيه|الكاهانى]] الإسرائيلى [[باروخ جولدشتاين|باروخ جولدشتاين]] يفتح النار جوه [[المسجد الابراهيمى|الحرم الإبراهيمى]] فى [[الضفه الغربيه|الضفة الغربية]] ؛ يقتل 29 مسلم قبل ما يضربه المصلون لحد الموت. * [[28 فبراير]] - أربع طيارات امريكانيه من طراز إف-16 تسقط أربع طيارات [[صيربيا|صيربية]] من طراز جيه-21 فوق [[البوسنه و الهرسك|البوسنة والهرسك]] بسبب انتهاك عملية رفض الطيران ومنطقة حظر الطيران . === مارس === * مارس - جمهورية الصين الشعبية تحصل على أول اتصال [[انترنت|بالإنترنت]] . <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.pcworld.idg.com.au/article/128099/china_celebrates_10_years_being_connected_internet | title = China celebrates 10 years of being connected to the Internet – PC World Australia | date = 2004-05-17 | website = Pcworld.idg.com.au | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120914222249/http://www.pcworld.idg.com.au/article/128099/china_celebrates_10_years_being_connected_internet/ | archivedate = September 14, 2012 | accessdate = 2016-06-30 }}</ref> * [[1 مارس]] - تم تسليم [[ولفس بى|والفيس باى]] ل[[ناميبيا]] على ايد جنوب افريقيا. * [[6 مارس]] - أدى استفتاء فى [[مولدوڤا]] لتصويت الناخبين ضد إمكانية إعادة التوحيد مع [[رومانيا]] . * [[8 مارس]] - تم إصدار الألبوم التانى لـ [[ناين انش نايلز|Nine Inch Nails]] ، ''The Downward Spiral'' ، لاقى استحسان النقاد. * [[12 مارس]] ** تم التأكيد على أن الصورة اللى التقطها مارمادوك ويذريل، اللى تم وصفها قبل كده على أنها "دليل" على [[وحش لوخ نس|وحش بحيرة لوخ نيس]] ، هيا خدعة. ** [[كنيسة انجلترا]] ترسم أول كاهنات لها. * [[14 مارس]] ** أطلقت [[آپل (شركه)|شركة Apple Computer, Inc.]] جهاز Power Macintosh ، و هو أول جهاز كمبيوتر يعمل بنظام Macintosh يستخدم معالجات PowerPC الدقيقة الجديدة. ** تم إصدار الإصدار 1.0.0 من Linux kernel بعد اكتر من سنةين من التطوير. * [[15 مارس]] – انسحاب القوات الامريكانيه من [[الصومال]] . * [[20 مارس]] - اغتيال الصحفية الإيطالية [[الاريا البى|إيلاريا ألبى]] والمصور التلفزيونى ميران هروفاتين فى [[الصومال]] . * [[21 مارس]] -اتعمل حفل توزيع جوايز الأوسكار السادس والستين ، اللى استضافته [[ووپى جولدبرج|الممثلة ووبى جولدبرغ]] ، فى [[دوروثى تشاندلير پاڤيليون|جناح دوروثى تشاندلر]] فى [[لوس انجليس]] . كسب فيلم ''[[لستة شيندلر|"قائمة شندلر]]'' [[هولوكوست|"]] للمخرج [[ستيفين سبيلبيرج|ستيفن سبيلبرج]] بسبع جوايز أوسكار، بما فيها [[اوسكار احسن فيلم|احسن فيلم]] واحسن [[اوسكار احسن مخرج سينما|مخرج]] (سبيلبرج). * [[23 مارس]] ** كارثة المنحدر الأخضر : صدام طائرتين عسكريتين فوق قاعدة البابا الجوية [[نورث كارولاينا|بولاية نورث كاروليناو]] ده اتسبب فى مقتل 24 شخص . ** اتقتل المرشح الرئاسى [[الميكسيك|المكسيكى]] [[لويس دونالدو كولوسيو]] خلال تجمع انتخابى فى [[تيخوانا]] . * [[27 مارس]] ** كسب الائتلاف اليمينى لقطب التلفزيون [[سيلڤيو بيرلوسكونى|سيلفيو برلسكونى]] بالانتخابات العامة الإيطالية . ** حدث اكبر بداية للإعصار سنة 1994 فى جنوب شرق امريكا . قتل إعصار واحد 22 شخص فى كنيسة جاسان الميثودية المتحدة فى [[بيدمونت (كالهون)|بيدمونت، ألاباما]] . * [[28 مارس]] - مذبحة بيت شل : معركة بين أنصار حزب الحرية إنكاثا وحزب [[المؤتمر الوطنى الافريقى|المؤتمر الوطنى الأفريقى]] فى وسط [[جوهانسبيرج|جوهانسبرغ]] ، جنوب افريقيا. * [[31 مارس]] - ذكرت مجلة ''نيتشر'' اكتشاف أول جمجمة كاملة ''لأسترالوبيثكس أفارينيسيس'' فى [[اثيوبيا|إثيوبيا]] . === ابريل === [[ملف:Mandela_voting_in_1994.jpg|تصغير| [[نيلسون مانديلا]] يدلى بصوته فى الانتخابات العامة فى جنوب افريقيا سنة 1994]] * [[2 ابريل]] - افتتاح المؤتمر الوطنى للسودان الجديد للجيش الشعبى لتحرير السودان/الحركة الشعبية لتحرير السودان فى تشوكودوم . * [[5 ابريل]] - انتحر [[كيرت كوبين|كورت كوبين]] ، المغنى الرئيسى [[نيرفانا (فرقة مزيكا)|لفرقة نيرفانا]] ، عن عمر 27 سنه فى بيته فى سياتل. اتلقا جثته بعد 3 أيام. * [[6 ابريل]] - مقتل الرئيس [[رواندا|الرواندى]] جوفينال هابياريمانا و رئيس [[بوروندى]] سيبريان نتارياميرا لما أسقط صاروخ طائرتهما قرب كيغالى ، [[رواندا]] . خد ده كذريعة لبدء الإبادة الجماعية فى رواندا . * [[7 ابريل]] - بدء الإبادة الجماعية فى رواندا فى كيجالى ، [[رواندا]] . * [[16 ابريل]] - الناخبين فى فينلاندا يقررون الانضمام [[الاتحاد الاوروپى|ل الاتحاد الاوروبى]] فى استفتاء. * [[19 ابريل]] - أصدر مغنى الراب [[ناز|ناس]] ألبوم كلاسيكى بعنوان Illmatic . * [[20 ابريل]] - جنوب افريقيا تتبنى [[علم جنوب افريقيا|علم وطنى جديد]] ، علشان ياخد مكان العلم " Oranje، Blanje، Blou " اللى تم اعتماده سنة 1928 اللى تم استخدامه وقت [[ابارتهيد|الفصل العنصرى]] . * [[21 ابريل]] - تشير تقديرات [[الصليب الاحمر|الصليب الأحمر]] لمقتل مئات الآلاف من [[توتسى|التوتسى]] فى [[رواندا]] . * [[25 ابريل]] - [[عزلن محب الدين شاه|السلطان أزلان محب الدين شاه بن المرحوم السلطان يوسف عز الدين شاه جعفر الله لاهو]] أنهى فترة ولايته باعتباره حاكم يانج دى بيرتوان التاسع [[ماليزيا|لماليزيا]] . * [[26 ابريل]] ** توانكو جعفر بن المرحوم توانكو عبد الرحمن ، يانج دى بيرتوان بيسار من نيجيرى سمبيلان ، يبقا يانج دى بيرتوان أجونج العاشر [[ماليزيا|لماليزيا]] . ** تحطمت طياره الخطوط الجوية الصينية الرحلة 140 ، من طراز إيرباص A300 ، وقت هبوطها فى [[ناجويا|ناغويا]] باليابان،و دهسبب مقتل 264 شخص . * [[27 ابريل]] - جنوب افريقيا تجرى أول انتخابات متعددة الأعراق ، ده يمثل النهاية النهائية لآخر بقايا [[ابارتهيد|الفصل العنصرى]] . كسب [[نيلسون مانديلا]] بالانتخابات و أدى اليمين كأول رئيس منتخب ديمقراطيا فى الشهر التالى. === مايو === * [[1 مايو]] - بطل العالم للفورمولا 1 3 مرات [[ايرتون سينا|آيرتون سينا]] يُقتل فى حادث وقت سباق جايزة سان مارينو الكبرى فى إيمولا، ايطاليا . * [[5 مايو]] - تم التوقيع على بروتوكول بيشكيك بين [[ارمينيا]] [[اذيربايجان|وأذربيجان]] فى [[بيشكيك]] ، [[كيرجيزستان|قيرغيزستان]] ، ده وصل فعلى لتجميد صراع ناجورنو كاراباخ . * [[6 مايو]] - افتتاح [[نفق المانش|نفق القناة]] ، اللى استغرق إكماله 15.000 عامل اكتر من سبع سنين ، بين انجلترا وفرنسا،و ده يتيح للركاب السفر بين البلدين فى 35 دقيقة. * [[10 مايو]] ** تم تنصيب [[نيلسون مانديلا]] كأول [[رئيس]] أسود لجنوب افريقيا. ** يقوم فريق Pinkenba Six ، بما فيها المرشح السياسى المستقبلى مارك إليس، باختطاف 3 أطفال من السكان الاصليين فى وادى فورتيتيود، بريسبان. ** تم إعدام القاتل المتسلسل جون واين جاسى بحقنة مميتة فى [[مركز ستاتفيل الاصلاحى|مركز ستاتفيل التعديلى]] . ** بيحصل كسوف الشمس فى امريكا * [[17 مايو]] - [[مالاوى|ملاوى]] تجرى أول انتخابات متعددة الأحزاب. * [[18 مايو]] - تم اعتبار الطماطم المعدلة وراثى Flavr Savr آمنة للاستهلاك على ايد إدارة الغذاء والدواء الامريكانيه ، علشان تكون أول أغذية معدلة وراثى تمت زراعتها تجارى ويتم منحها ترخيص للاستهلاك البشرى. * [[20 مايو]] - بعد جنازة فى كنيسة أبرشية كلونى فى [[ادنبره|إدنبرة]] حضرها 900 شخص وبعدها اصطف 3000 شخص فى الشوارع، اتدفن [[جون سميث (محامى)|جون سميث]] فى جنازة عائلية خاصة فى جزيرة إيونا ، فى مقبرة رايليج أودراين المقدسة، اللى فيها قبور كتير من الملوك الاسكتلنديين و ملوك أيرلندا والنرويج وفرنسا. <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.scotland.org.uk/guide/Isle_of_Iona | title = Isle of Iona Visitor Guide | website = Scotland.org.uk | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131007232800/http://www.scotland.org.uk/guide/isle_of_iona | archivedate = October 7, 2013 | accessdate = 2016-06-30 }}</ref> * [[22 مايو]] - [[يوحنا بولس التانى|البابا يوحنا بولس التانى]] يصدر الرسالة الرسولية ''Ordinatio sacerdotalis'' من [[مدينة الڤاتيكان|الفاتيكان]] ، موضح موقف [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاثوليكية]] اللى يتطلب "الإبقاء على الرسامة الكهنوتية للرجال وحدهم". * [[26 مايو]] - اكتوبر تجوز [[مايكل چاكسون]] [[ليسا مارى پريسلى|من ليزا مارى بريسلى]] فى [[جمهورية الدومينيكان]] . === يونيه === * [[1 يونيه]] – [[جنوب افريقيا|جمهورية جنوب افريقيا]] تنضم تانى ل[[كومنولث الأمم]] بعد أول انتخابات ديمقراطية؛ و كانت جنوب افريقيا قد غادرت الكومنولث البريطانى ساعتها فى [[1961]]. * [[6 يونيه]]–[[8 يونيو|8]] – [[وقف ضرب النار]] تبتدى مفاوضات [[الحرب اليوجوسلاڤية]] فى [[جنيف]]؛ وافقوا على وقف الأعمال العدائية لمدة شهر واحد (لا يدوم اكتر من شوية أيام). * [[12 يونيه]] - [[نيكول براون سيمبسون]] [[رونالد لايل جولدمان|ورونالد لايل جولدمان]] اتقتلا بره بيت سيمبسون فى [[لوس أنجلوس]]. [[س. جى سيمبسون]] تمت تبرئته بعدين من جرائم القتل، لكنه يتحمل المسؤولية فى [[قضيه|دعوى مدنية]]. * [[15 يونيه]] ** [[اسرائيل]] [[الكرسى الرسولى|والفاتيكان]] يقيمان [[علاقات دبلوماسية]] كاملة. ** ''[[الأسد الملك]]''، الفيلم [[الرسوم المتحركة التقليدية|فيلم الرسوم المتحركة المرسوم باليد]] الأعلى ربح ، تم إصداره ب[[استوديوهات والت ديزنى للرسوم المتحركة|رسوم والت ديزنى للرسوم المتحركة]] . * [[17 يونيه]] ** نجم اتحاد كرة القدم الامريكانى [[O. جى سيمبسون]] وصديقه [[آل كولينجز]] يهربون من البوليس بعربية بيضاء [[فورد برونكو]]. تنتهى المطاردة منخفضة السرعة فى قصر سيمبسون [[برينتوود، لوس انجليس]]، حيث يستسلم. ** تبتدى بطولة [[كأس العالم لكرة القدم 1994]] فى [[الولايات المتحدة]]. * [[23 يونيه]] - [[ناسا]] [[مرفق معالجة محطة الفضاء]]، و هو مبنى تصنيعى جديد على أحدث طراز لـ [[محطة الفضاء الدولية]]، يُفتتح رسمى فى [[مركز كنيدى للفضاء]]. * [[25 يونيه]] – [[الحرب الباردة]]: آخر القوات الروسية تغادر ألمانيا. * [[26 يونيه]] - تعلن [[مايكروسوفت]] أنها لن تبيع أو تدعم [[MS-DOS]] [[نظام التشغيل]] بشكل منفصل عن [[Microsoft Windows]]. * [[28 يونيه]] - أعضاء طائفة [[اوم شينريكيو]] ينفذون أول [[حادثة ماتسوموتو|هجوم بغاز السارين]] فى [[ماتسوموتو، ناغانو|ماتسوموتو]]، اليابان،و دهسبب مقتل ثمانية و إصابة 200 تانيين. * [[30 يونيه]] ** تحطمت طياره [[Airbus A330]] وقت رحلة تجريبية قرب [[تولوز]]، فرنسا، حيث يتمركز [[Airbus]]،و دهسبب مقتل طاقمها المكون من سبعة أشخاص. كان الهدف من الاختبار محاكاة عطل المحرك عند السرعة المنخفضة بحد أقصى [[زاوية الصعود]]. ** استعاد [[الحزب الديمقراطى الليبرالى (اليابان)|الحزب الديمقراطى الليبرالى]] فى [[اليابان]] السلطة بعد ما قضا 11 شهر من المعارضة، مع التحالف مع [[الحزب الاشتراكى اليابانى]]. ** [[العاصفة الاستوائية ألبرتو (1994)|العاصفة الاستوائية ألبرتو]] تتشكل، وتضرب أجزاء من [[فلوريدا]] مسببة أضرار بقيمة 1.03 مليار دولار و 32 حالة وفاة. === يوليه === [[ملف:Jupiter_showing_SL9_impact_sites.jpg|يسار|تصغير|200x200بك| تشير البقع البنية لمواقع صدام مذنب شوميكر-ليفى فى نصف الكرة الجنوبى [[المشترى|لكوكب المشترى]] .]] * [[2 يوليه]] - مقتل [[كورة قدم|لاعب كرة القدم]] [[كولومبيين|الكولومبى]] [[اندريس اسكوبار|أندريس إسكوبار]] ، 27 سنه ، بالرصاص فى [[ميديللين|ميديلين]] . يُعزى مقتله فى العاده لانتقامه من الهدف اللى سجله إسكوبار فى مرماه فى [[كاس العالم 1994|كأس العالم لكرة القدم 1994]] ضد [[فريق امريكا لكورة القدم|فريق كرة القدم الأمريكى]] . * [[4 يوليه]] - قوات الجبهة الوطنية الرواندية تستولى على كيغالى ، و هو إنجاز كبير فى الحرب الأهلية الرواندية . * [[5 يوليه]] - [[جيف بيزوس]] يؤسس [[امازون (شركه)|أمازون]] . * [[7 يوليه]] - 1994 الحرب الأهلية فى اليمن : احتلال [[عدن (اليمن)|عدن]] على ايد قوات من شمال [[اليمن]] . * [[8 يوليه]] - وفاة الرئيس [[كوريا الشماليه|الكورى الشمالى]] [[كيم ايل سونج|كيم إيل سونغ]] ، لكنه استمر رسمى فى اتولا منصبه. * [[12 يوليه]] - انتهاء احتلال الحلفاء لبرلين بحفل توزيع الألوان اللى حضره الرئيس الامريكانى [[بيل كلينتون]] . * [[16 يوليه|16]] – [[22 يوليه|22]] يوليه – شظايا المذنب شوميكر-ليفى 9 تصطدم بكوكب [[المشترى]] . * [[17 يوليه]] - كسبت البرازيل [[كاس العالم 1994|بكأس العالم لكرة القدم 1994]] بفوزها على ايطاليا 3–2 ببينالتيات فى [[نهائى كاس العالم 1994|النهائى]] (دوام كامل 0–0). * [[18 يوليه]] ** تفجير آميا : فى [[بوينوس ايريس|بوينس آيرس]] ، أدى هجوم إرهابى لتدمير مبنى فيه كتير من المنظمات اليهودية،و دهسبب مقتل 85 شخص و إصابة كثيرين تانيين. ** قوات الجبهة الوطنية الرواندية تستولى على [[جيساينى|جيسينى]] ،و ده اضطر الحكومة المؤقتة لدخول زائير و إنهاء الإبادة الجماعية فى رواندا . * [[25 يوليه]] - [[اسرائيل|إسرائيل]] [[الاردن|والأردن]] يوقعان إعلان واشينطون كتمهيد للتوقيع فى 25 اكتوبر على معاهدة السلام الإسرائيلية الأردنية ، اللى تنهى رسمى حالة الحرب القائمة بين الدولتين من سنة 1948. === اغسطس === [[ملف:John_1994-08-23_0200Z.png|تصغير| إعصار جون قرب من ذروة شدته جنوب [[هاواى]] فى 23 اغسطس]] * [[5 اغسطس]] - ''ماليكونازو'' : انتشرت مجموعات من المتظاهرين من [[هاڤانا|هافانا]] ، كاستيلو دى لا بونتا فى [[كوبا]] ("بوينت كاسل")،و ده اتسبب فى أول احتجاجات ضد حكومة [[فيدل كاسترو]] من سنة 1959. * [[11 اغسطس]] - تشكيل إعصار جون اللى سيصبح أطول إعصار استوائى يتم تسجيله فى كل اماكن العالم. وسوف يتبدد فى 13 سبتمبر، ويستمر يزيد شويه عن 31 يوم. * [[12 اغسطس]] ** يبتدى مهرجان وودستوك 94 فى سوجرتيس، نيو يورك . إنها الذكرى السنوية الخامسة والعشرون لمهرجان وودستوك سنة 1969. ** كل لعيبة [[ميچور ليج بيسبول|دورى البيسبول الرئيسى]] يضربون عن العمل ، ليابتدو أطول توقف عن العمل فى تاريخ الرياضة. * [[16 اغسطس]] – إطلاق هاتف IBM Simon الذكى ، و هو أول هاتف ذكى متاح تجارى . * [[18 اغسطس]] – زلزال معسكر 1994 . زلزال بقوة 5.8 يخلف 171 قتيلا فى [[الجزاير|الجزائر]] . * [[20 اغسطس]] - تايك ، أنثى [[فيل الادغال الافريقى|فيل الأدغال الأفريقية]] ، أصابت مُربيها وقتلت مدربها فى مركز نيل بليسديل فى [[هونولولو]] ، [[هاواى]] . بعدين هربت من الساحة، و فضلت مسعورة فى الشوارع لمدة نصف ساعة، قبل ما يطلق ظباط البوليس النار عليها 86 مرة. فى النهاية انهارت متأثرة بجراحها وماتت. * [[31 اغسطس]] ** الاضطرابات : أعلن الجيش الجمهورى الأيرلندى المؤقت عن "وقف كامل للعمليات العسكرية " كجزء من عملية السلام فى أيرلندا الشمالية . سينتهى ده مؤقت سنة 1996 بتفجير دوكلاندز فى انجلترا قبل وقف ضرب النار المحدد سنة 1997. سنة 1998، تم التوقيع على اتفاقية الجمعة العظيمة وسحب الجيش الجمهورى الأيرلندى أسلحته من الخدمة سنة 2005. ** يغادر الجيش الروسى [[استونيا|إستونيا]] [[لاتفيا|ولاتفيا]] ، منهى آخر آثار الاحتلال [[الاتحاد السوفييتى|السوفييتى]] لاوروبا الشرقية. <ref>{{مرجع ويب | url = http://estonia.eu/about-estonia/history/withdrawal-of-russian-troops-from-estonia.html | title = 31 August – Anniversary of the Withdrawal of Russian Troops from Estonia | website = Estonia.eu | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131005014053/http://estonia.eu/about-estonia/history/withdrawal-of-russian-troops-from-estonia.html | archivedate = October 5, 2013 | accessdate = 2016-06-30 }}</ref> === سبتمبر === * [[3 سبتمبر]] - [[حرب بارده|الحرب الباردة]] : روسيا وجمهورية الصين الشعبية تتفقان على إلغاء توجيه [[سلاح نووى|أسلحتهما النووية]] ضد بعضهما البعض. * [[5 سبتمبر]] - تم ضرب النار على النائب عن ولاية [[نيو ساوث ويلز]] عن كابراماتا جون نيومان بره بيته، فى أول اغتيال سياسى فى اوستراليا من سنة 1977. * [[8 سبتمبر]] - تحطمت طياره الخطوط الجوية الامريكانيه الرحلة 427 ، هيا طياره بوينج 737 وعلى متنها 132 شخص ، عند اقترابها من [[مطار بيتسبرج الدولى|مطار بيتسبرغ الدولىو]] دهسبب مقتل كانو على متنها. * [[13 سبتمبر]] - الرئيس [[بيل كلينتون]] ى مضا قانون الحظر الفيدرالى للأسلحة الهجومية ، اللى يحظر تصنيع أسلحة نارية جديدة ذات ميزات معينة لمدة 10 سنين . * [[14 سبتمبر]] - تم إلغاء [[سلسله العالم 1994|بطولة العالم سنة 1994]] رسمى بسبب توقف العمل المستمر. وهذه هيا المرة الأولى اللى لا يتم فيها لعب بطولة العالم من [[سلسله العالم 1904|سنة 1904]] . * [[16 سبتمبر]] ** تم اختطاف المرشدة السياحية الدنماركية لويز جنسن، واغتصابها وقتلها على ايد 3 جنود بريطانيين فى قبرص. ** بريطانيا ترفع حظر البث المفروض على الشين فين والجماعات شبه العسكرية من أيرلندا الشمالية. * [[17 سبتمبر]] - توجت هيذر وايتستون كأول ملكة جمال لامريكا صماء. توجت ملكة جمال امريكا 1995. * [[19 سبتمبر]] ** عملية دعم الديمقراطية : شنت القوات الامريكانيه غزو غير دموى [[هاييتى|لهايتى]] لإعادة الزعيم المنتخب شرعى، [[جان برتران اريستيد|جان برتراند أريستيد]] ، لالسلطة. ** [[اندرو وايلز|أندرو ويلز]] يثبت نظرية فيرما الأخيرة ، ويحل نظرية رياضية عمرها 357 سنه اقترحها لأول مرة [[بيير دى فيرما]] سنة 1637. كان سينشره سنة 1995. * [[28 سبتمبر]] ** غرق العبارة MS Estonia فى [[البحر البلطى|بحر البلطيق]] ،و دهسبب مقتل 852 شخص . ** [[خوسيه فرانسيسكو رويز ماسيو]] ، سياسى مكسيكى، اتقتل بأمر من راؤول ساليناس دى جورتارى . * سبتمبر - أسس [[ملا عمر|محمد عمر]] حركة [[طالبان]] فى مسقط رأسه [[قندهار]] ، أفغانستان. * سبتمبر - اكتوبر - أزمة نزع سلاح العراق : العراق يهدد بوقف التعاون مع مفتشى اللجنة الخاصة ويبدأ تانى فى نشر قوات قرب حدوده مع [[الكويت]] . رداً على ذلك، ابتدت امريكا بنشر قواتها فى [[الكويت]] . === اكتوبر === * [[1 اكتوبر]] ** و فى [[سلوڤاكيا]] ، كسب الزعيم الشعبوى [[فلاديمير ميتشيار|فلاديمير ميسيار]] بالانتخابات العامة . ** [[پالاو|بالاو]] تحصل على استقلالها من [[مجلس الوصايه|مجلس الوصاية اللى تبع لأمم المتحدة]] . ** تم تأسيس اتحاد شبكة الويب العالمية على ايد [[تيم بيرنرز لى]] ، علشان يكون منظمة المعايير الدولية الرئيسية لشبكة [[ويب|الويب العالمية]] . * [[4 اكتوبر]] - فى [[سويسرا]] ، اتلقا 23 عضو من جماعة طائفة المعبد الشمسى ميتين، بعد يوم من اكتشاف 25 من زملاتهم الطائفيين بالمثل فى مورين هايتس، كيبيك . * [[7 اكتوبر]] - [[اينجفار كارلسون|إنغفار كارلسون]] يرجع رئيس لوزراء السويد. * [[8 اكتوبر]] - أزمة نزع سلاح العراق : رئيس [[مجلس الامن|مجلس الأمن اللى تبع لأمم المتحدة]] يقول إن العراق لازم يسحب قواته من حدود الكويت، و أن يتعاون فور مع مفتشى الأسلحة. * [[12 اكتوبر]] - فقدت [[ناسا|وكالة ناسا]] الاتصال اللاسلكى مع مركبة ماجلان الفضائية لما هبط المسبار لالغلاف الجوى السميك لكوكب [[فينوس|الزهرة]] (مفترض أن المركبة الفضائية احترقت فى الغلاف الجوى إما فى 13 اكتوبر أو 14 اكتوبر). * [[14 اكتوبر]] – العرض الاولانى لفيلم [[خيال رخيص|Pulp Fiction]] للمخرج [[كوينتن تارانتينو|كوينتين تارانتينو]] . بعد فتره قصيره بقا الفيلم المستقل الأعلى ربح . * [[15 اكتوبر]] ** بعد 3 سنين من المنفى فى امريكا، يرجع رئيس [[هاييتى|هايتى]] [[جان برتران اريستيد|أريستيد]] لبلاده. ** أزمة نزع سلاح العراق : بعد تهديدات مجلس الأمن اللى تبع لأمم المتحدة و امريكا، يسحب العراق قواته من حدوده مع الكويت. * [[16 اكتوبر]] - فى مدينة فاليدوبار الكولومبية، تعرض فرع البنك المركزى الكولومبى بانكو دى لا ريبوبليكا (بنك الجمهورية) للسرقة . المبلغ المسروق: 24.075 مليون دولار بيزو كولومبى من الفواتير اللى مشمنبعثة (حوالى 33 مليون دولار أمريكى) و بقا يعرف باسم "El Robo del Siglo" (سرقة البنوك فى القرن). <ref>{{مرجع ويب | url = http://losinformantes.noticiascaracol.com/la-historia-secreta-del-robo-m%C3%A1s-grande-del-mundo-901-historia | title = La historia secreta del robo más grande del mundo | date = January 10, 2016 | website = Los Informantes | publisher = Caracol Televisión | language = Spanish | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170819102108/http://losinformantes.noticiascaracol.com/la-historia-secreta-del-robo-m%C3%A1s-grande-del-mundo-901-historia | archivedate = August 19, 2017 | accessdate = July 17, 2023 | quote = | last = | first = }}</ref> <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-245669 | title = Paso a paso, el plan y el robo de Banrepública | date = November 2, 1994 | website = El Tiempo | publisher = Casa Editorial El Tiempo | language = Spanish | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230717211537/https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-245669 | archivedate = July 17, 2023 | accessdate = July 17, 2023 | quote = | last = | first = }}</ref> === نوفمبر === * [[5 نوفمبر]] ** صدور رسالة من الرئيس الامريكانى الأسبق [[رونالد ريجان]] يعلن فيها إصابته بمرض [[مرض الزهايمر]] . ** [[جورج فورمان]] يكسب بطولة [[رابطة الملاكمة العالمية|WBA]] [[الاتحاد الدولى للملاكمة|وIBF]] بطولة العالم للوزن الثقيل عن طريق [[KO]]'ing [[مايكل مورر]] علشان يكون الاكبر سن [[جورج فورمان]] [[قائمة أبطال الملاكمة للوزن الثقيل|بطل الوزن الثقيل]] فى التاريخ. ** اغتيال [[الأفريكانى]] [[اللاهوتى]] وناقد [[الفصل العنصرى]] [[جوهان هاينز]]؛ لم يتم القبض على القتلة أو التعرف عليهم أبدًا. * [[6 نوفمبر]] ** فيضان فى [[بيدمونت]] بايطاليا يقتل العشرات. ** [[تفجير كوبرى براوزولى]] فى [[ليتوانيا]] يوصل لإتلاف كوبرى للسكك الحديدية لكن القطارات تتوقف فى الوقت المناسب لتجنب وقوع إصابات. * [[7 نوفمبر]] – [[WXYC]]، المحطة الإذاعية الطلابية اللى تبع ـ [[جامعة نورث كارولينا فى تشابل هيل]]، توفر أول [[بث عبر الإنترنت|بث إذاعى عبر الإنترنت]]. * [[8 نوفمبر]] ** "[[الثورة الجمهورية]]": [[جورجيا (ولاية أمريكية)|جورجيا]] النائب [[نيوت جينجريتش]] يقود [[الحزب الجمهورى الأمريكى]] فى السيطرة على [[مجلس النواب الامريكانى النواب|مجلس النواب]]] [[مجلس الشيوخ الأمريكى|ومجلس الشيوخ]] فى [[انتخابات امريكا 1994|انتخابات الكونجرس النصفية]]، هيا المرة الأولى من 40 سنه اللى يضمن فيها الجمهوريين السيطرة على مجلسين [[الكونجرس امريكا|الكونجرس]]]. [[جورج دبليو بوش]] يتم انتخاب [[حاكم ولاية تكساس]]. ** [[اعصار جوردون (1994)|إعصار جوردون]] يضرب [[امريكا الوسطانيه]]، [[چامايكا]]، [[كوبا]]، و [[جزر البهاما]]، [[هايتى]] و [[جنوب شرق امريكا]]،و ده تسبب فى أضرار بقيمة 594 مليون دولار و 1152 حالة وفاة. * [[11 نوفمبر]] ** [[جامعة دوى تان]]، جامعة فيتنام، اتأسست. ** [[العراق البعثى|العراق]] يلغى رسمى مطالباته بخصوص [[الكويت]]، اللى ادعى أنها مقاطعة من سنة 1990، و فضلت تدار تحت الاحتلال العسكرى لحد سنة 1991 لما طردها التحالف الدولى وقت الحرب. [[حرب الخليج|حرب الخليج الفارسى]].<ref>{{استشهاد بخبر|url=http://www.nytimes.com/1994/11/11/world/iraqis-to-accept-kuwait-s-borders .html|title=العراقيون يقبلون حدود الكويت - NYTimes.com|work=The New York Times|date=26 مايو 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526103642/http:/ /http://www.nytimes.com/1994/11/11/world/iraqis-to-accept-kuwait-s-borders.html|archive-date=26 مايو، 2015|last1=Crossette|first1=Barbara}}</ref> * [[13 نوفمبر]] ** الناخبين فى السويد يقررون الانضمام ل[[الاتحاد الاوروبى]] فى [[استفتاء عضوية السويد فى الاتحاد الاوروبى سنة 1994|استفتاء]]. ** يسافر أول الركاب عبر [[نفق القناة]]. ** [[ديل إيرنهاردت]] يكسب بلقبه السابع و الأخير [[سلسلة كأس ونستون ناسكار سنة 1994|بطولة ناسكار]]. * [[15 نوفمبر]] ** [[الانتخابات العامة النيبالية 1994]] تم انتخاب [[الحزب الشيوعى النيبالى (الماركسى اللينينى الموحد)|الحزب الشيوعى النيبالى (UML)]] بحكومة أقلية، علشان يكون أول حزب [[شيوعى]] منتخب ديمقراطى فى آسيا . ** [[زلزال ميندورو 1994]] زلزال بقوة 7.1 يضرب وسط [[الفلبين]] جزيرة [[ميندورو]]،و دهسبب مقتل 78 شخص و إصابة 430 وتسبب فى حدوث تسونامى يوصل ل{{تحويل|8.5|م|ft|0|abbr=on}} High.<ref>{{Cite web | url = http://itic.ioc-unesco.org/index.php? option=com_content&view=article&id=2129&Itemid=3131 | title = 15 نوفمبر 1994، Mw 7.1، ميندورو، الفلبين | website = itic.ioc-unesco.org | language = en | access-date = 2022-03-19 | archive-date = 6 مايو 2023 | archive-url = https:/ /web.archive.org/web/20230506155850/http://itic.ioc-unesco.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2129&Itemid=3131 | url-status = live }}</ref> * [[16 نوفمبر]] – يصدر [[قاضى فدرالى أمريكى|قاضى فدرالى]] أمر مؤقت [[امر تقييدى]]، يمنع ولاية [[كاليفورنيا]] من تنفيذ [[المقترح 187]]، اللى من شأنه أن حرمت معظم [[الخدمات العامة]] من [[الأجانب (القانون)|الأجانب اللى مششرعيين]]. * [[20 نوفمبر]] – حكومة [[انجولا]] ومتمردى [[يونيتا]] يوقعون على [[بروتوكول لوساكا]]. * [[22 نوفمبر]] - [[تدفقات الحمم البركانية]] - سحب من الغاز الحارق والخفاف والرماد - تنحدر بسرعة من بركان [[جبل ميرابى]] المتفجر فى وسط [[جاوا]]،و ده تسبب فى وفاة ستين شخص . * [[27 نوفمبر]] – حسب لتقرير رسمى مؤكد من [[الحكومة الصينية]]، اشتعلت النيران فى قاعة رقص Fuxin Yiyuan فى [[مقاطعة لياونينج]]، الصين،و دهسبب مقتل 233 شخص ، وتم إنقاذ 71 شخص تانيين.<ref>[https://www.upi .com/Archives/1994/11/29/Chinese-disco-fire-kills-233/4966786085200/ حريق الديسكو الصينى يقتل 233]. upi.com، 29 تشرين التانى (نوفمبر) 1994، ريتر. 2023-06-15</ref> * [[28 نوفمبر]] – الناخبين فى النرويج يقررون عدم الانضمام ل[[الاتحاد الاوروبى]] فى [[استفتاء عضوية النرويج فى الاتحاد الاوروبى سنة 1994|استفتاء]]. * [[30 نوفمبر]] – السفينة السياحية الإيطالية ''[[MS Achille Lauro|Achille Lauro]]'' تشتعل فيها النيران فى [[المحيط الهندى]] قبالة سواحل [[الصومال]] وعلى متنها يقارب من ألف راكب والطاقم على متنها. بعد محاولات فاشلة من جانب الطاقم لإطفاء الحريق، تم إخلاء السفينة === ديسمبر === * [[1 ديسمبر]] - [[ارنستو زيديلو|إرنستو زيديلو]] يتولى منصب رئيس المكسيك . * [[2 ديسمبر]] - الحكومة الأسترالية توافق على دفع تعويضات للسكان [[سكان اوستراليا الاصليين|الاصليين الأستراليين]] اللى نزحوا خلال التجارب النووية فى مارالينجا فى الخمسينات والستينات. * [[3 ديسمبر]] ** سونى تطلق نظام ألعاب الفيديو [[بلاى ستيشن]] فى اليابان؛ وسوف تبيع اكتر من 100&nbsp;مليون وحدة فى كل اماكن العالم بحلول الوقت اللى تم فيه إيقافه سنة 2006. ** تجرى تايوان أول انتخابات محلية كاملة لها: تم انتخاب جيمس سونج ليكون الحاكم الاولانى والوحيد المنتخب بشكل مباشر لتايوان ؛ [[تشن شوى بيان|تشين شوى بيان]] يبقا أول عمدة منتخب بشكل مباشر لمدينة تايبيه ؛ بقا [[وو دن ييه|وو دين ييه]] أول عمدة منتخب بشكل مباشر لمدينة كاوشيونغ . * [[11 ديسمبر]] - الرئيس الروسى [[بوريس يلتسن|بوريس يلتسين]] يأمر بدخول القوات ل[[الشيشان]] . * [[13 ديسمبر]] ** بدء محاكمة الرئيس السابق [[منجستو هيلا مريام|منجستو]] فى [[اثيوبيا|إثيوبيا]] . ** [[فريدريك ويست|فريد ويست]] ، 53 سنه ، عامل بناء يعيش فى [[جلوستر]] بالمملكة المتحدة، محتجز احتياطى بتهمة قتل 12 شخص (بما فيها اثنتين من بناته) اتلقا معظم جثثهم مدفونة فى بيته فى شارع كرومويل. ومراته روزمارى ويست (41 عاما) متهمة بعشر جرائم قتل. * [[14 ديسمبر]] - بدء بناء [[سد الخوانق التلاته|سد المضائق الثلاثة]] فى ساندوبينج ، الصين.[[ملف:Netscape-1.0N.png|تصغير| متصفح الويب Netscape Navigator كما ظهر لأول مرة فى ديسمبر 1994]] * [[15 ديسمبر]] - الإصدار الأولى من Netscape Navigator ، و هو متصفح ويب سيتحكم فى غالبية حصة الاستخدام لمتصفحات الويب لبقية التسعينيات. * [[19 ديسمبر]] ** أدى التصحيح المخطط لسعر صرف [[بيزو مكسيكى|البيزو المكسيكى]] مقابل الدولار الامريكانى لانهيار مالى هائل فى المكسيك،و ده أطلق العنان لتأثير "التيكيلا" على الأسواق المالية العالمية. وده يطالب بمبلغ 50 دولار أمريكى&nbsp;مليار "خطة إنقاذ" على ايد إدارة كلينتون . ** الاتحادات المدنية بين الاجوأز المثليين قانونية فى السويد. * [[31 ديسمبر]] - تم تخطى ده التاريخ على ايد جزر فينيكس للتبديل من [[مجال زمنى|المنطقة الزمنية]] UTC−11 لUTC+13 ، ومن قبل جزر الخط للتبديل من UTC−10 لUTC+14 . وهذه الأخيرة تبقا أقدم منطقة زمنية فى العالم، أى قبل يوم كامل من هاواى. === التاريخ مش معروف === * Fundación Arco Iris – منظمة كاثوليكية غير حكومية اتأسست فى [[بوليڤيا|بوليفيا]] . <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.boliviaweekly.com/ngo-profile-the-rainbow-foundation/429/ | title = NGO Profile: The Rainbow Foundation | date = | publisher = Bolivia Weekly | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120317080800/http://www.boliviaweekly.com/ngo-profile-the-rainbow-foundation/429/ | archivedate = 2012-03-17 | accessdate = 2012-02-17 }}</ref> * توفر الخدمة عبر الإنترنت America Online بوابة ل[[ويب|شبكة الويب العالمية]] لأول مرة. كان ده يعتبر بداية سهولة الوصول لالويب بالنسبة للشخص العادى فى امريكا{{عايز مصدر|date=January 2024}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2024)">بحاجة لمصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> * عدد سكان نيجيريا يتجاوز 100 انسان &nbsp;مليون انسان ، ده يخلليها أول دولة أفريقية يزيد عدد سكانها عن 100 انسان &nbsp;مليون. [[تصنيف:1994]] bdqrveahwldr0hfl3ub70anm9e0qv36 0 2156887 13235625 13181373 2026-09-17T20:58:03Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: غيانا ← جيانا، بلغاريا ← بلجاريا، الوسطى ← الوسطانيه 13235625 wikitext text/x-wiki '''رئيس الجمهورية''' هو لقب يستخدم لرؤساء [[راس دوله|الدول]] و/أو رؤساء الحكومات فى البلاد ذات الشكل [[جمهوريه]] [[حكومه]] . == تعيين == فى أغلب الأحوال يتم انتخاب رئيس الجمهورية إما: * بالاقتراع العام المباشر (من قبل كل الناخبين)، أو * بالاقتراع اللى مش مباشر ، أو * على ايد [[برلمان]] أو واحد من مجلسيه ، أو * على ايد هيئة انتخابية ممكن تعيينها بنفسها. * {{Flag|Algeria}}: [[رئيس الجزاير|President of Algeria]]. ''President of the People's Democratic Republic of Algeria'' since 1963 * {{Flag|Angola}}: [[رئيس أنجولا|President of Angola]]. ''President of the Republic of Angola'' since 1975 * {{Flag|Benin}}: [[رئيس بنين|President of Benin]]. ''President of the Republic of Benin'' since 1960 * {{Flag|Botswana}}: [[رئيس بوتسوانا|President of Botswana]]. ''President of the Republic of Botswana'' since 1966 * {{Flag|Burkina Faso}}: [[رئيس بوركينا فاسو|President of Burkina Faso]]. ''President of the Republic of Burkina Faso'' since 1960 * {{Flag|Burundi}}: [[رئيس بوروندى|President of Burundi]]. ''President of the Republic of Burundi'' since 1966 * {{Flag|Cameroon}}: [[رئيس الكاميرون|President of Cameroon]]. ''President of the Republic of Cameroon'' since 1960 * {{Flag|Cape Verde}}: [[رئيس الرأس الأخضر|President of Cape Verde]]. ''President of the Republic of Cape Verde'' since 1975 * {{Flag|Central African Republic}}: [[رئيس جمهورية افريقيا الوسطانيه|President of the Central African Republic]] since 1960, abolished in 1976, restored in 1979 * {{Flag|Chad}}: [[رئيس تشاد|President of Chad]]. ''President of the Republic of Chad'' since 1962 * {{Flag|Comoros}}: [[رئيس جزر القمر|President of the Comoros]]. ''President of the Union of the Comoros'' since 1977 * {{Flag|Republic of the Congo}}: [[رئيس جمهورية الكونجو|President of the Republic of the Congo]] since 1960 * {{Flag|Democratic Republic of the Congo}}: [[رئيس جمهورية الكونجو الديمقراطية|President of the Democratic Republic of the Congo]] since 1960 * {{Flag|Djibouti}}: [[رئيس جيبوتى|President of Djibouti]]. ''President of the Republic of Djibouti'' since 1977 * {{Flag|Egypt}}: [[رئيس مصر]]. ''President of the Arab Republic of Egypt'' since 1953 * {{Flag|Equatorial Guinea}}: [[رئيس جينيا الاستوائية|President of Equatorial Guinea]]. ''President of the Republic of Equatorial Guinea'' since 1968 * {{Flag|Eritrea}}: [[رئيس إريتريا|President of Eritrea]]. ''President of the State of Eritrea'' since 1993 * {{Flag|Ethiopia}}: [[رئيس إثيوبيا|President of Ethiopia]]. ''President of the Federal Democratic Republic of Ethiopia'' since 1974 * {{Flag|Gabon}}: [[رئيس الجابون|President of Gabon]]. ''President of the Gabonese Republic'' since 1960 * {{Flag|The Gambia}}: [[رئيس غامبيا|President of the Gambia]]. ''President of the Republic of The Gambia'' since 1970 * {{Flag|Ghana}}: [[رئيس غانا|President of Ghana]]. ''President of the Republic of Ghana'' since 1960 * {{Flag|Guinea}}: [[رئيس غينيا|President of Guinea]]. ''President of the Republic of Guinea'' since 1958 * {{Flag|Guinea-Bissau}}: [[رئيس جينيا بيساو|President of Guinea-Bissau]]. ''President of the Republic of Guinea-Bissau'' since 1973 * {{Flag|Ivory Coast}}: [[رئيس ساحل العاج|President of Ivory Coast]]. ''President of the Republic of Côte d'Ivoire'' since 1960 * {{Flag|Kenya}}: [[رئيس كينيا|President of Kenya]]. ''President of the Republic of Kenya'' since 1964 * {{Flag|Liberia}}: [[رئيس ليبيريا|President of Liberia]]. ''President of the Republic of Liberia'' since 1847 * {{Flag|Madagascar}}: [[رئيس مدغشقر|President of Madagascar]]. ''President of the Republic of Madagascar'' since 1959 * {{Flag|Malawi}}: [[رئيس ملاوى|President of Malawi]]. ''President of the Republic of Malawi'' since 1966 * {{Flag|Mali}}: [[رئيس مالى|President of Mali]]. ''President of the Republic of Mali'' since 1965 * {{Flag|Mauritania}}: [[رئيس موريتانيا|President of Mauritania]]. ''President of the Islamic Republic of Mauritania'' since 1961 * {{Flag|Mauritius}}: [[رئيس موريشيوس|President of Mauritius]]. ''President of the Republic of Mauritius'' since 1992 * {{Flag|Mozambique}}: [[رئيس موزامبيق|President of Mozambique]]. ''President of the Republic of Mozambique'' since 1975 * {{Flag|Namibia}}: [[رئيس ناميبيا|President of Namibia]]. ''President of the Republic of Namibia'' since 1990 * {{Flag|Niger}}: [[رئيس النيجر|President of Niger]]. ''President of the Republic of Niger'' since 1960 * {{Flag|Nigeria}}: [[رئيس نيجيريا|President of Nigeria]]. ''President of the Federal Republic of Nigeria'' since 1963 * {{Flag|Rwanda}}: [[رئيس رواندا|President of Rwanda]]. ''President of the Republic of Rwanda'' since 1961 * {{Flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}}: [[رئيس الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية|President of the Sahrawi Arab Democratic Republic]] since 1982 * {{Flag|São Tomé and Príncipe}}: [[رئيس ساو تومى وبرينسيبى|President of São Tomé and Príncipe]]. ''President of the Democratic Republic of São Tomé and Príncipe'' since 1975 * {{Flag|Senegal}}: [[رئيس السنغال|President of Senegal]]. ''President of the Republic of Senegal'' since 1960 * {{Flag|Seychelles}}: [[رئيس سيشيل|President of Seychelles]]. ''President of the Republic of Seychelles'' since 1976 * {{Flag|Sierra Leone}}: [[رئيس سيراليون|President of Sierra Leone]]. ''President of the Republic of Sierra Leone'' since 1971 * {{Flag|Somalia}}: [[رئيس الصومال|President of Somalia]]. ''President of the Federal Republic of Somalia'' since 1960 * {{Flag|Somaliland}}: [[رئيس أرض الصومال|President of Somaliland]]. ''President of the Somaliland state of Somalia'' since 1991 * {{Flag|South Africa}}: [[رئيس جنوب افريقيا|President of South Africa]]. ''President of the Republic of South Africa'' since 1994 * {{Flag|South Sudan}}: [[رئيس جنوب السودان|President of South Sudan]]. ''President of the Republic of South Sudan'' since 2011 * {{Flag|Sudan}}: [[رئيس السودان|President of Sudan]]. ''President of the Republic of Sudan'' since 1958 * {{Flag|Tanzania}}: [[رئيس تنزانيا|President of Tanzania]]. ''President of the United Republic of Tanzania'' since 1964 * {{Flag|Togo}}: [[رئيس توغو|President of Togo]]. ''President of the Togolese Republic'' since 1960 * {{Flag|Tunisia}}: [[رئيس تونس]]. ''President of the Republic of Tunisia'' since 1957 * {{Flag|Uganda}}: [[رئيس اوجاندا|President of Uganda]]. ''President of the Republic of Uganda'' since 1963 * {{Flag|Zambia}}: [[رئيس زامبيا|President of Zambia]]. ''President of the Republic of Zambia'' since 1964 * {{Flag|Zimbabwe}}: [[رئيس زيمبابوى|President of Zimbabwe]]. ''President of the Republic of Zimbabwe'' since 1980 == الأمريكتين == * {{Flag|Argentina}}: [[رئيس ارجنتين|President of Argentina]]. ''Presidente de la Nación Argentina'' since 1826 * {{Flag|Barbados}}: [[رئيس بربادوس|President of Barbados]]. ''President of Barbados'' since 2021 * {{Flag|Bolivia}}: [[رئيس بوليڤيا|President of Bolivia]]. ''Presidente del Estado Plurinacional de Bolivia'' since 1825 * {{Flag|Brazil}}: [[رئيس برازيل|President of Brazil]]. ''Presidente da República Federativa do Brasil'' since 1889 * {{Flag|Chile}}: [[رئيس تشيلى|President of Chile]]. ''Presidente de la República de Chile'' since 1826 * {{Flag|Colombia}}: [[رئيس كولومبيا]]. ''Presidente de la República de Colombia'' since 1819 * {{Flag|Costa Rica}}: [[رئيس كوستاريكا|President of Costa Rica]]. ''Presidente de la República de Costa Rica'' since 1848 * {{Flag|Cuba}}: [[رئيس كوبا|President of Cuba]]. ''Presidente de la República de Cuba'' since 1902 * {{Flag|Dominica}}: [[رئيس دومينيكا|President of Dominica]]. ''President of the State of Dominica'' since 1978 * {{Flag|Dominican Republic}}: [[رئيس جمهورية الدومينيكان|President of the Dominican Republic]]. ''Presidente de la República Dominicana'' since 1844 * {{Flag|Ecuador}}: [[رئيس الاكوادور|President of Ecuador]]. ''Presidente de la República del Ecuador'' since 1830 * {{Flag|El Salvador}}: [[رئيس السالڤادور]]. ''Presidente de la República de El Salvador'' since 1841 * {{Flag|Guatemala}}: [[رئيس جواتيمالا|President of Guatemala]]. ''Presidente de la República de Guatemala'' since 1839 * {{Flag|Guyana}}: [[رئيس جيانا|President of Guyana]]. ''President of the Co-operative Republic of Guyana'' since 1970 * {{Flag|Haiti}}: [[رئيس هايتى|President of Haiti]]. ''Président de la République d'Haïti (French), Prezidan peyi Repiblik Ayiti (Creole)'' since 1807 * {{Flag|Honduras}}: [[رئيس هوندوراس|President of Honduras]]. ''Presidente de la República de Honduras'' since 1982 * {{Flag|Mexico}}: [[رئيس المكسيك|President of Mexico]]. ''Presidente de los Estados Unidos Mexicanos'' 1824 to 1864 and since 1867 * {{Flag|Nicaragua}}: [[رئيس نيكاراجوا|President of Nicaragua]]. ''Presidente de la República de Nicaragua'' since 1854 * {{Flag|Panama}}: [[رئيس بنما|President of Panama]]. ''Presidente de la República de Panamá'' since 1904 * {{Flag|Paraguay}}: [[رئيس باراجواى|President of Paraguay]]. ''Presidente de la República del Paraguay'' since 1844 * {{Flag|Peru}}: [[رئيس بيرو|President of Peru]]. ''presidente de la República del Perú'' since 1823 * {{Flag|Suriname}}: [[رئيس سورينام|President of Suriname]]. ''President van de Republiek Suriname'' since 1975 * {{Flag|Trinidad and Tobago}}: [[رئيس ترينيداد و توباجو|President of Trinidad and Tobago]]. ''President of the Republic of Trinidad and Tobago'' since 1976 * {{Flag|United States of America}}: [[رئيس امريكا|President of the United States of America]] since 1789 * {{Flag|Uruguay}}: [[رئيس اوروجواى|President of Uruguay]]. ''Presidente de la República Oriental del Uruguay'' since 1830 * {{Flag|Venezuela}}: [[رئيس ڤينيزويلا|President of Venezuela]]. ''Presidente de la República Bolivariana de Venezuela'' since 1830 == آسيا == * {{Flag|Bangladesh}}: [[رئيس بنجلاديش|President of Bangladesh]]. ''গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশের রাষ্ট্রপতি'' (Bengali), ''President of the People's Republic of Bangladesh'' (English) since 1971 * {{Flag|China}}: [[رئيس الصين]]. ''中华人民共和国主席'' since 1954, abolished in 1975, restored in 1982 * {{Flag|East Timor}}: [[رئيس تيمور الشرقية|President of East Timor]]. ''Presidente da República Democrática de Timor-Leste'' or ''Prezidente Republika Demokratika Timor-Leste'', ''President of the Democratic Republic of Timor-Leste'' since 2002 * {{Flag|India}}: [[رئيس الهند]]. ''भारत गणराज्य के राष्ट्रपति'' (Hindi), ''President of the Republic of India'' (English) since 1950 * {{Flag|Indonesia}}: [[رئيس اندونيسيا|President of Indonesia]]. ''Presiden Republik Indonesia'' since 1945 * {{Flag|Iran}}: [[رئيس ايران|President of Iran]]. '' رییس‌جمهور ایران Rayis Jomhur-e Irān'' (Persian) since 1980 * {{Flag|Iraq}}: [[رئيس العراق]]. ''رئيس العراق Rayis aleiraq'' since 1958 * {{Flag|Israel}}: [[ليستة رؤسا اسرائيل|President of Israel]]. ''נשיא מדינת ישראל'', ''President of the State of Israel'' since 1949 * {{Flag|Kazakhstan}}: [[رئيس كازاخستان|President of Kazakhstan]]. ''Қазақстан Республикасының Президенті'', ''Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdenti'' since 1990 * {{Flag|South Korea}}: [[رئيس كوريا الجنوبيه|President of South Korea]]. ''대한민국 대통령'', ''President of the Republic of Korea'' since 1948 * {{Flag|Kyrgyzstan}}: [[رئيس قيرغيزستان|President of Kyrgyzstan]]. ''Кыргыз Республикасынын Президенти'' or ''Президент Киргизской Республики'', President of the Kyrgyz Republic'' since 1990'' * {{Flag|Laos}}: [[رئيس لاوس|President of Laos]]. ''President of the Lao People's Democratic Republic'' since 1975 * {{Flag|Lebanon}}: [[رئيس لبنان]]. ''رئيس الجمهورية اللبنانية Rayiys aljumhuriat allubnania'' since 1926 * {{Flag|Maldives}}: [[رئيس جزر المالديف|President of the Maldives]] 1953-54 and since 1968 * {{Flag|Mongolia}}: [[رئيس مونجوليا|President of Mongolia]]. ''Монгол Улсын Ерөнхийлөгч'', ''Mongol Ulsyn Yerönkhiilögch'' since 1990 * {{Flag|Myanmar}}: [[رئيس ميانمار|President of Myanmar]]. ''ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်‌ သမ္မတ'', ''President of the Republic of the Union of Myanmar'' since 1948 * {{Flag|Nepal}}: [[رئيس نيبال|President of Nepal]]. ''संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालका अध्यक्ष डा'', ''President of the Federal Democratic Republic of Nepal'' since 2008 * {{Flag|Pakistan}}: [[رئيس باكستان]]. ''صدر اسلامی جمہوریہ پاکستان'' (Urdu), ''President of the Islamic Republic of Pakistan'' (English) since 1956 * {{Flag|Palestine}}: [[رئيس دولة فلسطين]]. ''رئيس دولة فلسطين Rayiys dawlat filastin'' since 1989 * {{Flag|Philippines}}: [[رئيس الفلبين|President of the Philippines]]. ''President of the Republic of the Philippines'', "Pangulo ng Republika ng Pilipinas" (Filipino) since 1899 * {{Flag|Singapore}}: [[رئيس سينجابوره|President of Singapore]]. ''President of the Republic of Singapore'' since 1965 * {{Flag|Sri Lanka}}: [[رئيس سريلانكا|President of Sri Lanka]]. ''ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති'' (Sinhalese), ''இலங்கை சனாதிபதி'' (Tamil) since 1972 * {{Flag|Syria}}: [[رئيس سوريا]]. ''رئيس سوريا Rayis suria'' since 1946 * {{Flag|Taiwan}}: [[رئيس جمهورية الصين|President of the Republic of China]]. ''中華民國總統'' since 1912 * {{Flag|Tajikistan}}: [[رئيس طاجيكستان|President of Tajikistan]]. ''Президенти Тоҷикистон'' or ''Президент Таджикистана'', ''President of the Republic of Tajikistan'' since 1990 * {{Flag|Turkmenistan}}: [[رئيس تركمانستان|President of Turkmenistan]]. ''Türkmenistanyň ministrler kabinetiniň prezidenti we başlygy'' (Turkmen), ''President and chairman of the Cabinet of Ministers of Turkmenistan'' (English) since 1990 * {{Flag|Uzbekistan}}: [[رئيس أوزبكستان|President of Uzbekistan]]. ''Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti'' since 1990 * {{Flag|Vietnam}}: [[رئيس فيتنام|President of Vietnam]]. ''President of the Socialist Republic of Vietnam'' since 1976, abolished in 1981, restored in 1992 * {{Flag|Yemen}}: [[رئيس اليمن]]. ''رئيس الجمهورية اليمنية Rayiys aljumhuriat alyamania'' since 1990 == اوروبا == * {{Flag|Abkhazia}}: [[رئيس أبخازيا|President of Abkhazia]]. ''President of the Republic of Abkhazia'' since 1994 * {{Flag|Albania}}: [[رئيس ألبانيا|President of Albania]]. ''Presidenti i Shqipërisë'' since 1991 * {{Flag|Armenia}}: [[رؤساء ارمينيا|President of Armenia]]. ''Հայաստանի Հանրապետության նախագահ'', ''President of the Republic of Armenia'' since 1991 * {{Flag|Artsakh}}: [[رئيس آرتساخ|President of Artsakh]]. ''Արցախի հանրապետության նախագահ'' or ''Президент Нагорно-Карабахской Республики'', President of the Republic of Artsakh since 1994 * {{Flag|Austria}}: [[رئيس النمسا]]. ''Bundespräsident der Republik Österreich'' since 1920 * {{Flag|Azerbaijan}}: [[رئيس أذربيجان|President of Azerbaijan]]. ''President of the Republic of Azerbaijan'' since 1990 * {{Flag|Belarus}}: [[رئيس بيلاروسيا|President of Belarus]]. ''Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь'' or ''Президент Республики Беларусь'' (President of the Republic of Belarus) since 1994 * {{Flag|Bulgaria}}: [[رئيس بلجاريا|President of Bulgaria]]. ''Президент на Република България'' since 1990 * {{Flag|Croatia}}: [[رئيس كرواتيا]] ''Predsjednik Republike Hrvatske'' since 1990 * {{Flag|Cyprus}}: [[ليستة رؤسا قبرص|President of Cyprus]]. ''Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας'' or ''Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'' (President of the Republic of Cyprus, lit. 'President of the Cypriot Republic') since 1960 * {{Flag|Czech Republic}}: [[رئيس جمهورية التشيك|President of the Czech Republic]]. ''Prezident České republiky'' (President of the Czech Republic) since 1993 * {{Flag|Estonia}}: [[رئيس استونيا]]. ''Eesti Vabariigi President'' since 1992 (pre Soviet 1938) * {{Flag|Finland}}: [[رئيس فينلاندا|President of فينلاندا]]. ''tasavallan presidentti'' or ''republikens president'' since 1919 * {{Flag|France}}: [[رئيس فرنسا]]. ''Président de la République Française'' 1848-52 and since 1870 * {{Flag|Georgia}}: [[رئيس جورجيا]]. ''საქართველოს პრეზიდენტი'' since 1991 * {{Flag|Germany}}: [[رئيس المانيا|President of the Federal Republic of Germany]]. ''Bundespräsident der Bundesrepublik Deutschland'' (Federal President of the Federal Republic of Germany) 1949-90 for [[المانيا الغربيه]] only, and since 1990 for all of Germany * {{Flag|Greece}}: [[رئيس الجمهورية الهيلينية|President of the Hellenic Republic]]. ''Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας'' (President of the Hellenic Republic) since 1973 * {{Flag|Hungary}}: [[رئيس جمهورية المجر|President of the Republic of Hungary]]. ''Köztársasági elnök'' since 1989 * {{Flag|Iceland}}: [[رئيس ايسلاندا|President of Iceland]]. ''Forseti Íslands'' since 1944 * {{Flag|Ireland}}: [[رئيس ايرلاندا|President of Ireland]]. ''Uachtarán na hÉireann'' since 1938 * {{Flag|Italy}}: [[رئيس ايطاليا|President of the Italian Republic]]. ''Presidente della Repubblica Italiana'' since 1948 * {{Flag|Kosovo}}: [[رئيس كوسوفو|President of Kosovo]]. ''Presidenti i Republikës së Kosovës'' or ''Председник Републике Косова'', ''President of the Republic of Kosovo'' since 2008 * {{Flag|Latvia}}: [[رئيس لاتفيا|President of Latvia]]. ''Latvijas Valsts prezidents'' (Latvian), ''President of the Republic of Latvia'' since 1922 * {{Flag|Lithuania}}: [[رئيس ليتوانيا|President of Lithuania]]. ''Lietuvos Respublikos Prezidentas'' (Lithuanian), ''President of the Republic of Lithuania'' since 1919 * {{Flag|Malta}}: [[رئيس مالطا|President of Malta]]. ''President tar-Repubblika ta' Malta'' (Maltese), ''President of the Republic of Malta'' since 1974 * {{Flag|Moldova}}: [[رئيس مولدوڤا|President of Moldova]]. ''Președintele Republicii Moldova'' (Romanian), ''President of the Republic of Romania'' since 1990 * {{Flag|Montenegro}}: [[رئيس الجبل الأسود|President of Montenegro]]. ''Предсједник Црне Горе'' since 1990 * {{Flag|North Macedonia}}: [[رئيس مقدونيا الشمالية|President of North Macedonia]]. ''Претседател на Република Северна Македонија'' or ''Presidenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut'', President of the Republic of North Macedonia'' since 1991'' * {{Flag|Northern Cyprus}}: [[ليستة رؤسا قبرص الشماليه|President of Northern Cyprus]] ''Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'' since 1983 * {{Flag|Poland}}: [[رئيس بولندا|President of Poland]]. ''Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej'' (President of the Republic of Poland) since 1922 * {{Flag|Portugal}}: [[رئيس البرتغال|President of the Portuguese Republic]]. ''Presidente da República Portuguesa'' since 1910 * {{Flag|Romania}}: [[رئيس رومانيا|President of Romania]]. ''Președintele României'' since 1974 * {{Flag|Russia}}: [[رئيس روسيا]]. ''Президент Российской Федерации Prezident Rossiyskoy Federatsii'' since 1991 * {{Flag|Serbia}}: [[رئيس صيربيا|President of Serbia]]. ''Председник Републике Србије Predsednik Republike Srbije'' since 1945 * {{Flag|Slovakia}}: [[رئيس الجمهورية السلوفاكية|President of the Slovak Republic]]. ''Prezident Slovenskej republiky'' since 1993 * {{Flag|Slovenia}}: [[رئيس سلوفينيا|President of Slovenia]]. ''Predsednik Republike Slovenije'' since 1991 * {{Flag|South Ossetia}}: [[رئيس أوسيتيا الجنوبية|President of South Ossetia]]. ''Хуссар Ирыстоны президент'' or ''Президент Южной Осетии'', ''President of the Republic of South Ossetia'' since 1996 * {{Flag|Switzerland}}: [[رئيس سويسرا|President of Switzerland]]. ''President of the Swiss Confederation'' since 1848 * {{Flag|Transnistria}}: [[رئيس ترانسنيستريا|President of Transnistria]]. ''Președintele Republicii Moldovenești Nistrene'' or ''Прешединтеле Републичий Молдовенешть Нистрене'', ''President of the Pridnestrovian Moldavian Republic'' since 1991 * {{Flag|Turkey}}: [[رئيس تركيا]]. ''Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'' (President of the Republic of Turkey) since 1923 * {{Flag|Ukraine}}: [[رئيس اوكرانيا|President of Ukraine]]. ''Президент України'' since 1991 == أوقيانوسيا == * {{Flag|Fiji}}: [[رئيس فيجى|President of Fiji]]. ''President of the Republic of Fiji'' since 1987 * {{Flag|French Polynesia}}: [[رئيس بولينيزيا الفرنسية|President of French Polynesia]] since 1984 * {{Flag|Kiribati}}: [[رئيس كيريباتى|President of Kiribati]]. ''President of the Republic of Kiribati'' since 1979 * {{Flag|Marshall Islands}}: [[رئيس جزر مارشال|President of the Marshall Islands]]. ''President of the Republic of the Marshall Islands'' since 1979 * {{علم بلد|مايكرونيزيا}} : [[رئيس ميكرونيزيا|President of Micronesia]]. ''President of the Federated States of Micronesia'' since 1979 * {{Flag|Nauru}}: [[رئيس ناورو|President of Nauru]]. ''President of the Republic of Nauru'' since 1968 * {{Flag|Palau}}: [[رئيس بالاو|President of Palau]]. ''President of the Republic of Palau'' since 1981 * {{Flag|Vanuatu}}: [[رئيس فانواتو|President of Vanuatu]]. ''President of the Republic of Vanuatu'' since 1980 == شوف كمان == * [[رؤساء الارجنتين]] * [[رؤساء الجزاير]] * [[رؤساء تركيا]] * [[رؤساء تشيلى]] * [[رؤساء كينيا]] * الرئيس الأبدى للجمهورية {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:رؤساء]] [[تصنيف:قاده بلد]] 2r2aiq0nxe4l3erhfw5wvv70o890lw4 3 2166701 13235589 10207136 2026-09-17T16:35:10Z ~2026-50184-61 298777 /* العبس بيه : شخصية عامة */ قسم جديد 13235589 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}<span style="direction:ltr!important;display:inline-block;">[[User talk:HitomiAkane|<span style="color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px">☎</span>]][[User:HitomiAkane|<span style="color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px">HitomiAkane</span>]]</span> 04:17، 4 يوليه 2024 (يو تى سى) == العبس بيه : شخصية عامة == يعد العبس بيه اسم الشهرة لمحمد العباسي احد صانعي المحتوي علي انستجرام ،تيك توك ،يوتيوب يشارك ويلز قصير و فديوهات قصيرة شورتس هو شخصية محتوي بصناعة محتوي خفيف وكوميدي لتعبيرات وجهه ومتهتم بالتصوير حيث انه يشارك صور في مناطق قديمة في مصر وبورسعيد ولد عام 2003 ابرز أعماله علي يوتيوب وانستجرام [[خاص:مساهمات/~2026-50184-61|~2026-50184-61]] ([[نقاش المستخدم:~2026-50184-61|نقاش]]) 16:35، 17 سبتمبر 2026 (يو تى سى) 699q5g0tedl9togjo9wbakos6ku9wm4 13235596 13235589 2026-09-17T18:30:46Z Maher Asaad Baker 112658 استرجع التعديلات بتاعة [[Special:Contributions/~2026-50184-61|~2026-50184-61]] ([[User talk:~2026-50184-61|مناقشة]]) لآخر نسخة بتاعة [[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] 10207136 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}<span style="direction:ltr!important;display:inline-block;">[[User talk:HitomiAkane|<span style="color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px">☎</span>]][[User:HitomiAkane|<span style="color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px">HitomiAkane</span>]]</span> 04:17، 4 يوليه 2024 (يو تى سى) md5ke6acyb3b3sxwz77utuelc4zdqfc 0 2170691 13235725 11926779 2026-09-18T09:38:42Z Hagniza 298820 /* الرئيس */ شموئيل بن عزرا 13235725 wikitext text/x-wiki {{معلومات منظمه|صورة= File:Flag of Israel.svg}} [[ملف:סמליל_המטה_לביטחון_לאומי.png|تصغير|رمز المقر الرئيسى للأمن الوطنى]] '''مجلس الأمن القومي''' (بالعبرية: המועצה לביטחון לאומי) هيا الهيئة المركزية فى إسرائيل للتنسيق والتكامل والتحليل والمراقبه فى مجال الأمن القومى هيا منتدى الموظفين المعنيين بالأمن القومى [[رئيس وزرا اسرائيل|لرئيس الوزراء]] [[مجلس وزراء اسرائيل|والحكومة الإسرائيليين]]. وتتم معالجة قرارات الأمن القومى اللى تتخذها فى العاده مجالس الأمن القومى فى البلاد التانيه بمجلس الوزراء الأمنى . يستمد المجلس سلطته من [[مجلس وزراء اسرائيل|الحكومة]] ويعمل وفق لتوجيهات رئيس الوزراء. تأسس مجلس الأمن القومى فى سنة [[1999]] من قبل مكتب [[رئيس وزرا اسرائيل|رئيس الوزراء]] [[بنيامين نتنياهو|بنيامين نتنياهو فى]] أعقاب قرار الحكومة رقم 4889، فى إطار استخلاص الدروس من [[حرب اكتوبر]]. و رسخت مسؤولياته فى القانون من [[يوليه|يوليو]] [[2008]]، و كان ذلك جزئيا رد على حرب لبنان 2006 .<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.theyeshivaworld.com/news/israel-news/21686/israel-national-security-council-expanding-its-scope-of-operation.html | title = Israel: National Security Council Expanding its Scope of Operation | last = Yechiel Spira | date = 31 July 2008 | publisher = Yeshiva World News | accessdate = 6 January 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303234519/http://www.theyeshivaworld.com/news/israel-news/21686/israel-national-security-council-expanding-its-scope-of-operation.html | archivedate = 3 مارس 2016 }}</ref> يضع مجلس الأمن القومى بدائل للسياسة الإسرائيلية فى العملية السياسيه والعلاقات مع: * دول [[الشرق الاوسط|الشرق الأوسط]] و بالخصوص مع [[فلسطينيين|الفلسطينيين]] [[لبنان|ولبنان]] [[سوريا|وسوريا]] [[مصر|ومصر]] [[الاردن|والأردن]] ودول تانيه. * القوى العظمى: [[امريكا|الولايات المتحدة]] [[روسيا|وروسيا]] [[الاتحاد الاوروپى|والاتحاد الأوروبى]] [[الصين|والصين]] [[الهند|والهند]] . * الدول الرئيسية: [[توركيا|تركيا]] [[الهند|والهند]] * المنظمات الدولية الكبرى زى [[الامم المتحده|الامم المتحده ومنظمة]] [[حلف الناتو|حلف شمال الاطلنطى]] [[منظمة التعاون و التنميه الاقتصاديه|ومنظمة التعاون الاقتصادى والتنمية]]. == الرئيس == كان أول مستشار للأمن القومى و رئيس مجلس الأمن القومى الجنرال (احتياطى) [[ديفيد ايفرى]]. الرئيس الحالى هو [[شموئيل بن عزرا]]. الرؤساء السابقون هم: * ديفيد إيفرى ، 1999-2002 * [[افرايم هليفى|افرايم هاليفى]] ، 2002-2003 * عوزى دايان ، 2003-2005 * جيورا ايلاند ، 2005-2006 * إيلان مزراحى ، 2006-2007 * دانى أرديتى ، 2007-2009 * عوزى أراد ، 2009-2011 * يعقوب عميدرور ، 2011-2013 * [[يوسى كوهين]] ، 2013-2016 * يعقوب ناجل * ايتان بن دافيد * مئير بن شبات (مستشار الأمن القومى بالإنابة) == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:اسرائيل]] 4mms7afazecblmls9pq2s1gyzk5ldrw 13235726 13235725 2026-09-18T09:39:28Z Hagniza 298820 /* الرئيس */ 13235726 wikitext text/x-wiki {{معلومات منظمه|صورة= File:Flag of Israel.svg}} [[ملف:סמליל_המטה_לביטחון_לאומי.png|تصغير|رمز المقر الرئيسى للأمن الوطنى]] '''مجلس الأمن القومي''' (بالعبرية: המועצה לביטחון לאומי) هيا الهيئة المركزية فى إسرائيل للتنسيق والتكامل والتحليل والمراقبه فى مجال الأمن القومى هيا منتدى الموظفين المعنيين بالأمن القومى [[رئيس وزرا اسرائيل|لرئيس الوزراء]] [[مجلس وزراء اسرائيل|والحكومة الإسرائيليين]]. وتتم معالجة قرارات الأمن القومى اللى تتخذها فى العاده مجالس الأمن القومى فى البلاد التانيه بمجلس الوزراء الأمنى . يستمد المجلس سلطته من [[مجلس وزراء اسرائيل|الحكومة]] ويعمل وفق لتوجيهات رئيس الوزراء. تأسس مجلس الأمن القومى فى سنة [[1999]] من قبل مكتب [[رئيس وزرا اسرائيل|رئيس الوزراء]] [[بنيامين نتنياهو|بنيامين نتنياهو فى]] أعقاب قرار الحكومة رقم 4889، فى إطار استخلاص الدروس من [[حرب اكتوبر]]. و رسخت مسؤولياته فى القانون من [[يوليه|يوليو]] [[2008]]، و كان ذلك جزئيا رد على حرب لبنان 2006 .<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.theyeshivaworld.com/news/israel-news/21686/israel-national-security-council-expanding-its-scope-of-operation.html | title = Israel: National Security Council Expanding its Scope of Operation | last = Yechiel Spira | date = 31 July 2008 | publisher = Yeshiva World News | accessdate = 6 January 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303234519/http://www.theyeshivaworld.com/news/israel-news/21686/israel-national-security-council-expanding-its-scope-of-operation.html | archivedate = 3 مارس 2016 }}</ref> يضع مجلس الأمن القومى بدائل للسياسة الإسرائيلية فى العملية السياسيه والعلاقات مع: * دول [[الشرق الاوسط|الشرق الأوسط]] و بالخصوص مع [[فلسطينيين|الفلسطينيين]] [[لبنان|ولبنان]] [[سوريا|وسوريا]] [[مصر|ومصر]] [[الاردن|والأردن]] ودول تانيه. * القوى العظمى: [[امريكا|الولايات المتحدة]] [[روسيا|وروسيا]] [[الاتحاد الاوروپى|والاتحاد الأوروبى]] [[الصين|والصين]] [[الهند|والهند]] . * الدول الرئيسية: [[توركيا|تركيا]] [[الهند|والهند]] * المنظمات الدولية الكبرى زى [[الامم المتحده|الامم المتحده ومنظمة]] [[حلف الناتو|حلف شمال الاطلنطى]] [[منظمة التعاون و التنميه الاقتصاديه|ومنظمة التعاون الاقتصادى والتنمية]]. == الرئيس == كان أول مستشار للأمن القومى و رئيس مجلس الأمن القومى الجنرال (احتياطى) [[ديفيد ايفرى]]. الرئيس الحالى هو [[شموئيل بن عزرا]]. الرؤساء السابقون هم: * ديفيد إيفرى ، 1999-2002 * [[افرايم هليفى|افرايم هاليفى]] ، 2002-2003 * عوزى دايان ، 2003-2005 * جيورا ايلاند ، 2005-2006 * إيلان مزراحى ، 2006-2007 * دانى أرديتى ، 2007-2009 * عوزى أراد ، 2009-2011 * يعقوب عميدرور ، 2011-2013 * [[يوسى كوهين]] ، 2013-2016 * يعقوب ناجل * ايتان بن دافيد * مئير بن شبات (مستشار الأمن القومى بالإنابة) * [[شموئيل بن عزرا]] == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:اسرائيل]] nupns75quphalp6fqz13zbke261g38i 0 2173965 13235620 11769089 2026-09-17T20:56:56Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: وشمال ← و شمال 13235620 wikitext text/x-wiki {{معلومات شركه}} '''بابا جونز بيتزا''' {{انج|Papa John's pizza}} أو '''بابا جونز الدوليه للغذاء''' هى سلسلة مطاعم امريكانيه للبيتزا تم تأسيسها فى 2 اكتوبر 1984.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.pmq.com/pizza-power-2017-a-state-of-the-industry-report | title = Pizza Power 2017 - A State of the Industry Report | date = December 2016 | website = PMQ Pizza Magazine | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180612143233/http://www.pmq.com/December-2016/Pizza-Power-2017-A-State-of-the-Industry-Report/ | archivedate = 12 يونيه 2018 | accessdate = April 20, 2017 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | last = Tau | first = Byron | title = Papa John's: 'Obamacare' will raise pizza prices | url = https://www.politico.com/blogs/politico44/2012/08/papa-johns-obamacare-will-raise-pizza-prices-131331.html | accessdate = August 14, 2012 | work = [[بوليتيكو]] | date = August 7, 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150507145003/http://www.politico.com/politico44/2012/08/papa-johns-obamacare-will-raise-pizza-prices-131331.html | archivedate = 07 مايو 2015 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.gale.com/databases/questia | title = Domino's Prepares to Go Public as Pizza Chains Are Challenged | date = July 10, 2004 | website = [[واشنطن بوست]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180612162458/https://www.highbeam.com/doc/1P2-189205.html | archivedate = 12 يونيه 2018 | last = Barbaro | first = Michael }}</ref> == الدول اللى بيها فروع == === [[اوروبا]] === * {{فرنسا}} * {{ايرلاندا (جمهوريه)}} * {{NLD}} * {{قبرص}} * {{المملكه المتحده}} * {{اسبانيا}} * {{بولاندا}} * {{تركيا}} * {{روسيا}} * {{اذيربايجان}} * {{بيلاروسيا}} === الأمريكتين === * {{امريكا}} * {{المكسيك}} * {{ايكوادور}} * {{COL}} * {{جواتيمالا}} * {{BHS}} * {{CYM}} * {{CRI}} * {{جمهورية الدومنيكان}} * {{السالفادور}} * {{NIC}} * {{باناما}} * {{تشيلى}} * {{بوليفيا}} * {{VEN}} * {{ترينيداد و توباجو}} * {{بيرو}} * {{بورتو ريكو}} === الشرق الوسطانى و شمال إفريقيا === * 🇯🇴 الاردن * {{تونس}} * {{الامارات العربيه المتحده}} *  كردستان العراق * {{البحرين}} * {{مصر}} * {{الكويت}} * {{المغرب}} * {{QAT}}قطر * {{السعوديه}} * {{OMN}} عمان * {{اسرائيل}} == مصادر == {{مصادر|30em}} [[تصنيف:مطاعم وجبات سريعه]] [[تصنيف:صفحات بيها مراجع ويكى بيانات]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P112]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P856]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P31]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P571]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P17]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P1451]] [[تصنيف:اكل]] bkvkvpvji7qewcbyj0v0ax9gj6e7vt4 0 2175642 13235651 13191322 2026-09-17T21:09:07Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: لالمراكز ← للمراكز، أفلام ← افلام (3)، ذروتها ← عزها (3)، الوسطى ← الوسطانيه (7)، الثورة الامريكانيه ← ثورة امريكا، أصليي ← اصليي (8) 13235651 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} '''اپپالاتشيا''' {{IPAc-en|ˌ|æ|p|ə|ˈ|l|æ|tʃ|ə|,_|-|l|eɪ|tʃ|ə|,_|-|l|eɪ|ʃ|ə}} ) <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/Appalachia | title = Definition of APPALACHIA | website = www.merriam-webster.com }}</ref> هيا منطقة جغرافيا فى [[جبال الابالاش|الأقسام الوسطانيه والجنوبية]] من [[جبال الابالاش|جبال اپپالاتشيا]] فى شرق امريكا. تمتد حدودها من [[جبال كاتسكيل]] الغربية فى نيو يورك ل[[بنسيلفانيا|بنسلفانيا]] ، وتستمر عبر [[السلسه الزرقا|جبال بلو ريدج]] وجبال [[جبال سموكى العظيمه|غريت سموكى]] لشمال [[ولاية جورجيا|جورجيا]] [[الاباما|وألاباما]] [[ميسيسيبى|وميسيسيبى]] ، حيث تعتبر [[ويست ڤيرچينيا|ولاية ويست ڤيرچينيا]] الولاية الوحيدة اللى الولاية كلها جوه حدودها. من اپپالاتشيا .<ref name="arc1">{{مرجع ويب | url = http://www.arc.gov/index.do?nodeId=2 | title = Appalachian Region | publisher = Appalachian Regional Commission | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081202140004/http://www.arc.gov/index.do?nodeId=2 | archivedate = December 2, 2008 | accessdate = November 27, 2008 }}</ref> سنة 2021، المنطقة كانت موطن لحوالى 26.3&nbsp;مليون شخص، منهم يقارب من 80٪ من البيض . من الاعتراف بيها كمنطقة ثقافية فى أواخر القرن التسعتاشر، كانت اپپالاتشيا مصدر للأساطير والتشوهات الدائمة بخصوص بعزلة سكانها ومزاجهم وسلوكهم. فى الغالب دخل كتاب أوائل القرن العشرين فى الصحافة الصفراء اللى ركزت على الجوانب المثيرة لثقافة المنطقة، زى [[مون شاين|صناعة الخمور اللى مش مشروعة]] والصراعات العشائرية ، و تصوير سكان المنطقة على أنهم غير متعلمين و مش مهذبين؛ و ساعدت دراسات علم الاجتماع من ساعتها فى تبديد دى الصور النمطية .<ref name="abramson1">Abramson, Rudy.</ref><ref name="banker">{{استشهاد بخبر | last = Banker | first = Mark | title = When grappling with Appalachian identity, don't resort to stereotypes | url = https://www.knoxnews.com/story/opinion/2022/02/16/when-grappling-appalachian-identity-dont-resort-stereotypes/6705398001/ | accessdate = March 13, 2022 | work = [[Knoxville News Sentinel]] | date = February 16, 2022 }}</ref> رغم تمتعها بموارد طبيعية وفيرة، منطقة اپپالاتشيا عانت لفترة طويلة من التدهور الاقتصادى وارتبطت بالفقر. فى أوائل القرن العشرين، جابت شركات قطع الشجر وتعدين الفحم بصوره كبيره فرص العمل ووسايل الراحة الحديثة لاپپالاتشيا ، لكن بحلول ستينات القرن العشرين، فشلت المنطقة فى الاستفادة من أى فوائد طويلة الأجل <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.umich.edu/~econdev/arc/ | title = Economic Redevelopment in Appalachia: The Appalachian Regional Commission | publisher = University of Michigan | accessdate = August 9, 2013 | last = Sokol | first = Anna }}</ref> من دول الصناعتين. من تلاتينات القرن العشرين، الحكومة الفيدرالية سعت لتخفيف من حدة الفقر فى منطقة اپپالاتشيا بسلسلة من مبادرات الصفقة الجديدة ، وبالتحديد هيئة وادى تينيسى (TVA). هيئة وادى تينيسى كانت مسؤولة عن بناء السدود الكهرومائية اللى توفر كميات هائلة من الكهرباء وتدعم برامج تحسين الممارسات الزراعية و التخطيط الإقليمى والتنمية الاقتصادية. سنة 1965، اتعمل لجنة منطقة اپپالاتشيا <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.irp.wisc.edu/newsevents/workshops/2011/participants/papers/12-Ziliak.pdf | title = The Appalachian Regional Development Act and Economic Change | date = September 16, 2010 | last = Ziliak | first = James P. }}</ref> لتخفيف حدة الفقر فى المنطقة، بشكل أساسى من تنويع اقتصاد المنطقة و المساعدة فى توفير رعاية صحية احسن وفرص تعليمية لسكان المنطقة. بحلول سنة 1990، انضمت اپپالاتشيا لالتيار الاقتصادى السائد لحد كبير، لكن لسه متأخرة عن بقية البلاد فى معظم المؤشرات الاقتصادية.<ref name="abramson1" /> == تعاريف == [[File:William-goodell-frost-1914.jpg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:William-goodell-frost-1914.jpg|يسار|تصغير|267x267بك|ويليام ج. فروست ، و هو عالم [[يونانى]] امريكانى بيتنسب ليه الفضل فى صياغة عبارة " الامريكانى اپپالاتشياى ".<ref>{{مرجع ويب | url = https://libraryguides.berea.edu/frostessay | title = Library Homepage: William Goodell Frost: Race and Region: Essay | website = libraryguides.berea.edu | last = Wilson | first = Shannon }}</ref>]] علشان منطقة اپپالاتشيا تفتقر لحدود جغرافيا أو طبوغرافية محددة، فقد كان فيه بعض الخلاف حوالين ما تشمله المنطقة. التعريف الحديث الاكتر استخدام لاپپالاتشيا هو التعريف اللى حددته فى البداية لجنة منطقة اپپالاتشيا الإقليمية (ARC) سنة 1965 وتم توسيعه على مدى العقود اللاحقة.<ref name="abramson1">Abramson, Rudy.</ref> بتشمل المنطقة اللى حددتها اللجنة الايام دى 420 مقاطعة وثمانى مدن مستقلة فى 13 ولاية، بما فيها كل المقاطعات الـ 55 فى [[ويست ڤيرچينيا|ولاية ويست ڤيرچينيا]] ، و 14 مقاطعة فى نيو يورك، و 52 فى [[بنسيلفانيا|ولاية بنسلفانيا]] ، و 32 فى [[اوهايو|ولاية اوهايو]] ، و 3 فى [[ماريلاند]] ، و 54 فى [[كنتاكى]] ، و 25 مقاطعة و 8 مدن فى [[ڤيرچينيا|ولاية ڤيرچينيا]] ، <ref>In Virginia, all municipalities incorporated as "cities" are legally separate from counties.</ref> و 29 فى [[نورث كارولاينا|ولاية نورث كارولاينا]] ، و 52 فى [[تينيسى]] ، و 6 فى [[ساوث كارولاينا|ولاية كارولينا الجنوبية]] ، و 37 فى [[ولاية جورجيا|جورجيا]] ، و 37 فى [[الاباما|ألاباما]] ، و 24 فى [[ميسيسيبى|ولاية ميسيسيبى]] .<ref name="arc1"/> لما اتعمل اللجنة، تمت إضافة المقاطعات على أساس الحاجة الاقتصادية، مش على أساس أى معايير ثقافية.<ref name="abramson1" /> [[ملف:Counties_included_in_Appalachia_map.svg|تصغير|التعريفات الثقافية لاپپالاتشيا : {{Refn|Counties were compared across ten maps of cultural Appalachia. If a county appears in all 10 definitions, it is marked "Always included", if it appears in at least 6, it is marked "Usually included", if it appears in at least 2, it is marked "Sometimes included", and if it appears in only 1, it is marked "Rarely included". The ten maps used are cultural definitions from the [https://mapappalachia.geography.vt.edu/the-map/ Mapping Appalachia interactive map viewer ]:<ref name=MappingAppalachia/><br>- 1896 Berea by William G. Frost and C. Willard Hayes<br>- 1918 Berea Catalog<br>- 1921 Campbell Region<br>- 1935 USDA Small Region<br>- 1935 USDA Full Region<br>- 1962 Ford Region<br>- 1994 Salstrom<br>- 1996 Consensus Appalachia from Williams<br>- 1996 Loose Appalachia from Williams<br>- 2002 Core Appalachia from Williams}}{{Legend|#550000ff|Always included in Appalachia}} يحيط الخط الأزرق المنقط بالمقاطعات المدرجة فى تعريف ARC]] أول محاولة كبرى لرسم خريطة لاپپالاتشيا كمنطقة ثقافية مميزة فى تسعينيات القرن التسعتاشر كانت بفضل جهود رئيس كلية بيريا ويليام جوديل فروست ، اللى تضمنت "امريكا اپپالاتشياية" بتاعتها 194 مقاطعة فى 8 ولايات.:<ref name="williams">John Alexander Williams, ''Appalachia: A History'' (Chapel Hill: the University of North Carolina Press, 2002)</ref> 11-14  سنة 1921، نشر جون سى. كامبل كتاب ''"المرتفعات الجنوبية ووطنه"'' حيث قام بتعديل خريطة فروست لتشمل 254 مقاطعة فى 9 ولايات. أظهر مسح تاريخى للمنطقة عملته وزارة الزراعة الامريكانيه فى العقد اللى بعد كده أن المنطقة تتكون من 206 مقاطعة فى 6 ولايات. سنة 1984، قام كارل رايتز وريتشارد أولاك بتوسيع تعريف ARC علشان يشمل 445 مقاطعة فى 13 ولاية، رغم أنهم أزالوا كل المقاطعات فى ولاية ميسيسيبى و أضافوا مقاطعتين فى [[نيو جيرسى|ولاية نيوجيرسى]] . فى كتابه الصادر سنة 2002 ''بعنوان "اپپالاتشيا: تاريخ'' "، ميز المؤرخ جون ألكسندر ويليامز بين منطقة اپپالاتشيا "الأساسية" اللى تتكون من 164 مقاطعة فى غرب ڤيرچينيا، وكنتاكى، وڤيرچينيا، وتينيسى، ونورث كارولاينا، وجورجيا، ومنطقة اكبر حددتها هيئة أبحاث اپپالاتشيا.<ref name="abramson1" /> فى ''موسوعة اپپالاتشيا'' (2006)، يقترح المؤرخ هوارد دورجان من جامعة ولاية اپپالاتشيا مصطلح " '''اپپالاتشيا القديمة''' " للحدود الثقافية للمنطقة، مشير لميل أكاديمى لتجاهل التطرفين الجنوبى الغربى والشمالى الشرقى للتعريف البراجماتى لـ ARC.<ref>Abramson, Rudy, and Jean Haskell, eds.</ref> تم تقديم مصطلح " اپپالاتشيا الكبرى " على ايد الصحفى الامريكانى [[كولين ودارد|كولن وودارد]] فى كتابه الصادر سنة 2011 ''بعنوان "الأمم الامريكانيه : تاريخ الثقافات الإقليمية الحداشر المتنافسة فى امريكا الشمالية"'' . ياتعرف شون تريند ، كبير محللى الانتخابات فى ''RealClearPolitics'' ، "منطقة اپپالاتشيا الكبرى" فى كتابه الصادر سنة 2012 بعنوان ''الأغلبية المفقودة'' بأنها بتشمل منطقة [[جبال الابالاش|جبال اپپالاتشيا]] ومنطقة المرتفعات الجنوبية ، بعد الهجرات البروتستانتية الاسكتلندية الأيرلندية لجنوب و وسط غرب امريكا فى القرنين التمنتاشر والتاسع عشر. تتضمن منطقة أبلاند ساوث [[الاوزارك|هضبة أوزارك]] فى [[ميزورى|ميسورى]] [[اركانسو|وأركنساس]] [[اوكلاهوما|واوكلاهوما]] ، هيا منطقة غير مدرجة فى تعريف ARC. === أسماء المواقع الجغرافيا والنطق === [[ملف:Gutierrez-1562-detail-app1.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| تفاصيل خريطة جوتيريز سنة 1562 اللى تظهر أول ظهور كارتوغرافى معروف لنوع مختلف من اسم "اپپالاتشيا"]] وقت استكشاف المناطق الداخلية على طول الساحل الشمالى لولاية فلوريدا سنة 1528، عثر أعضاء بعثة نارفايز ، بما فيها ألفار نونيز كابيزا دى فاكا ، على قرية من [[امريكان اصليين|السكان الاصليين]] قرب [[تالاهاسى|تالاهاسى دلوقتى بولاية فلوريدا]] ، اللى قاموا بنسخ اسمها ل''أبالتشين'' أو ''أبالاشين'' ({{IPA|all|aˈpal(a)tʃen}} ). تم تغيير الاسم على ايد الإسبان ل''Apalache'' ( Apalachee ) واستخدامه كاسم للقبيلة و المنطقة الممتدة لجوه للشمال. دخلت حملة [[بانفيلو دى نارفاييث|بانفيلو دى نارفايز]] لأول مرة أراضى الأبالاتشى فى 15 يونيه 1528، و أطلقت عليها الاسم. بييتكتتب دلوقتى "Appalachian"، و هو رابع أقدم اسم مكان أوروبى باقٍ فى امريكا بعد [[ارناندو دى سوتو|رحلة دى سوتو]] سنة 1540، ابتدا رسامو الخرائط الإسبان فى إطلاق اسم القبيلة على سلسلة جبال اپپالاتشيا . أول ظهور كارتوغرافى ''لأبالشين'' كان على خريطة دييجو جوتيريز سنة 1562؛ و أول استخدام لسلسلة الجبال كان على خريطة جاك لو موين دى مورجيس سنة 1565.<ref>Walls, David (1977), "On the Naming of Appalachia", in ''An Appalachian Symposium'', pp. 56–76.</ref> كان لو موين كمان أول أوروبى يطبق مصطلح "أبالاشين" على سلسلة جبال على وجه التحديد بدل قرية أو قبيلة أصلية أو منطقة جنوب شرق امريكا الشمالية.<ref>Blaustein, Richard (2003), ''The Thistle and the Brier: Historical Links and Cultural Parallels Between Scotland and Appalachia'', p. 21.</ref> ماكانش الاسم مستخدم بشكل منتشر للإشارة لسلسلة الجبال كلها لحد أواخر القرن التسعتاشر. كان الاسم المتنافس والاكتر شعبية هو " [[جبال الليجنى|جبال أليغينى]] "، و "أليغيني"، و حتا "أليغانيا".<ref>[[George R. Stewart|Stewart, George R.]] (1967).</ref> فى لهجات جنوب امريكا، تسمى الجبال {{IPAc-en|æ|p|ə|ˈ|l|æ|tʃ|ən|z}} اپپالاتشيا {{IPA|/ˈæpəˈlætʃ(i)ə/}} ، والاتنين فيه مقطع لفظى تالت زى "la" فى "latch".<ref>Walls, David (2006).</ref><ref>''Webster's Third New International Dictionary of the English Language Unabridged'' (Springfield, Mass.: Merriam-Webster, 1993), p. 102.</ref> ده النطق مفضل فى المنطقة "الأساسية" فى الأجزاء الوسطانيه والجنوبية من سلسلة جبال اپپالاتشيا . {{IPAc-en|æ|p|ə|ˈ|l|eɪ|tʃ|ən|z}} {{IPAc-en|æ|p|ə|ˈ|l|eɪ|ʃ|ən|z}} تُنطق المنطقة الثقافية فى اپپالاتشيا {{IPA|/æpəˈleɪtʃ(i)ə/}} ، كمان {{IPA|/æpəˈleɪʃ(i)ə/}} ، كلها بمقطع لفظى تالت زى "lay". يعتبر استخدام النطق الشمالى مثير للجدل بالنسبة للبعض فى المنطقة الجنوبية.<ref>{{Cite journal|last=Ivey|first=Mike|title=A rose by another name is a damned brier|url=https://archive.org/details/sim_appalachian-heritage_summer-1986_14_3/page/53|journal=Appalachian Heritage|volume=14|issue=3|year=1986|pages=53–54|publisher=The University of North Carolina Press|doi=10.1353/aph.1986.0112}}</ref> رغم عدم وجودها فى اپپالاتشيا ، قامت منظمات درب اپپالاتشيا فى [[نيو اينجلاند|نيو إنجلاند]] بترويج الاستخدام العرضى لصوت "sh" بدل "ch" فى اللهجات الشمالية فى أوائل القرن العشرين.:<ref name="williams" /> 11-14  == تاريخ == === التاريخ البدرى === الصيادين و جامعين الثمار من السكان الاصليين وصلو امريكا لأول مرة لاللى يتعرف دلوقتى باپپالاتشيا من اكتر من 16000 عام. أقدم موقع تم اكتشافه هو Meadowcroft Rockshelter فى [[واشينطون كاونتى (بنسيلفانيا)|مقاطعة واشنطن، بنسلفانيا]] ، اللى يدعى بعض العلما أنه يرجع لثقافة قبل كلوفيس . تم تحديد كتير من المواقع الأثرية التانيه اللى تعود للعصر القديم (8000-1000 قبل الميلاد) فى المنطقة، زى موقع [[سانت البانز (كاناوا)|سانت ألبانز]] فى غرب ڤيرچينيا وموقع آيسهاوس بوتوم فى تينيسى. يرجع تاريخ تواجد الأفارقة فى جبال اپپالاتشيا للقرن الستاشر مع وصول المستعمرين الاوروبيين. تم جلب الأفارقة المستعبدين لأول مرة لامريكا خلال البعثات الإسبانية فى القرن الستاشر لالمناطق الجبلية فى الجنوب. سنة 1526، تم جلب الأفارقة المستعبدين لمنطقة [[نهر پى دى|نهر بى دى]] فى غرب نورث كارولاينا بالمستكشف الإسبانى لوكاس فاسكيز دى أيلون . كما رافق الأفارقة المستعبدون بعثتى [[ارناندو دى سوتو|فرناندو دى سوتو]] سنة 1540 وخوان باردو سنة 1566، اللى سافرا عبر اپپالاتشيا . استكشفت بعثتا دى سوتو وباردو جبال كارولينا الجنوبية، ونورث كارولاينا، وتينيسى، وجورجيا، وواجهتا مجتمعات زراعية معقدة تتكون من سكان بيتكلمو اللغة المسكوجية . أشار دى سوتو لأن جزء كبير من المنطقة غرب الجبال كان جزء من نطاق كوسا ، هيا مشيخة عليا تتركز حوالين مجمع قروى فى شمال جورجيا.<ref>Hudson, Charles.</ref> بحلول الوقت اللى وصل فيه المستكشفين الإنجليز لاپپالاتشيا فى أواخر القرن السبعتاشر، كان الجزء الوسطانى من المنطقة تحت سيطرة قبائل ألجونكوين (أى [[شاونى (مجموعه عرقيه فى امريكا)|الشونى]] )، و كان الجزء الجنوبى من المنطقة تحت سيطرة قبيلة شيروكى . كما نجح [[فرنسا الجديده|الفرنسيون]] المتمركزون فى [[كيبيك|مقاطعة كيبيك]] الحديثة فى التوغل فى المناطق الشمالية من المنطقة فى ولاية نيو يورك وبنسلفانيا الحاليتين. بحلول نص القرن التمنتاشر، كان الفرنساويين قد أنشأوا مواقع متقدمة زى [[حصن دوكين|حصن دوكيسون]] وحصن [[حصن لو بوف|لو بوف]] للسيطرة على نقاط الوصول لوادى [[نهر اليجينى|نهر أليغينى]] ووادى [[نهر اوهايو]] العلوى بعد الاستكشاف اللى عمله [[بيير چوزيف سيلورون دى بلانفيل|سيليرون دى بينفيل]] . [[ملف:George_Caleb_Bingham_-_Daniel_Boone_escorting_settlers_through_the_Cumberland_Gap.jpg|تصغير| ''دانيال بون يرافق المستوطنين عبر فجوة كمبرلاند'' ( [[جورج كاليب بينجهام|جورج كالب بينجهام]] ، زيت على قماش، 1851-1852)]] الهجرة الاوروبية لاپپالاتشيا ابتدت فى القرن التمنتاشر. ومع امتلاء الأراضى فى شرق بنسلفانيا ومنطقة تيدواتر فى ڤيرچينيا وكارولينا ، ابتدا المهاجرون فى الدفع اكتر فاكتر غرب لجبال اپپالاتشيا . كانت نسبة كبيرة نسبى من المهاجرين الأوائل لالمناطق البعيده من الاسكتلنديين الأيرلنديين - اللى اتعرفوا بعدين باسم " الاسكتلنديين الأيرلنديين "، هيا مجموعة ينحدر معظمها من جنوب اسكتلندا و شمال انجلترا، و استقر كتير منهم فى أيرلندا الأيرلندية قبل الهجرة لامريكا <ref>David Hackett Fischer, ''Albion's Seed'' (Oxford University Press, 1989), p. 605-782</ref> - اللى كانو يبحثون عن أرض أرخص والحرية من التحيز كان الاسكتلنديون الأيرلنديون بيتبص ليهم بازدراء على ايد عناصر تانيه اكتر قوة فى المجتمع.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lmc.edu/about/news-center/articles/2022/in-the-mountains-the-scots-irish-heritage-in-appalachia.htm | title = In the Mountains: The Scots-Irish heritage in Appalachia | accessdate = 3 November 2023 | last = Webb | first = Emily }}</ref> و كان من [[المان|المهاجرين الألمان]] القادمين من منطقة بالاتينات والمستوطنين الإنجليز من دولة الحدود الأنجلو اسكتلندية . بين 1730 و 1763، تدفق المهاجرون لغرب بنسلفانيا ، ووادى شيناندواه فى ڤيرچينيا، وغرب ماريلاند . أدى اكتشاف توماس ووكر لفجوة كمبرلاند سنة 1750 ونهاية الحرب الفرنسية والهندية سنة 1763 لجذب المستوطنين لأعماق الجبال، وبالتحديد لشرق تينيسى العلوى، و شمال غرب نورث كارولاينا، و شمال ولاية كارولينا الجنوبية ، و وسط كنتاكى. خلال القرن التمنتاشر، تم جلب الأفارقة المستعبدين لاپپالاتشيا على ايد المستوطنين الاوروبيين من منطقة اپپالاتشيا عبر كنتاكى ومنطقة وادى بلو ريدج العليا. حسب للتعداد الاولانى سنة 1790، تم نقل اكتر من 3000 أفريقى مستعبد عبر الجبال لشرق تينيسى واكتر من 12000 لجبال كنتاكى. بين 1790 و 1840، وصلت سلسلة من المعاهدات مع قبيلة شيروكى و غيرها من قبائل الامريكان الاصليين لفتح الأراضى فى شمال جورجيا ، و شمال ألاباما ، ووادى تينيسى ، وهضبة كمبرلاند ، [[جبال سموكى العظيمه|وجبال سموكى العظيمة]] .:<ref name="williams" /> 30–44 وصلت آخر دى المعاهدات عزها بإزالة الجزء الاكبر من سكان شيروكى (و كمان تشوكتاو ، وتشيكاسو وتانيين) من المنطقة عبر درب الدموع فى تلاتينات القرن التسعتاشر. === الحدود اپپالاتشياية === [[ملف:Earnest-fort-house-tn1.jpg|يسار|تصغير|225x225بك| حصن إيرنست فى [[مقاطعة جرين، تينيسى]] . اتبنا حوالى سنة 1782 وقت الحروب بين شيروكى و امريكا ، ويقع جنوب تشاكى مباشرة على ضفاف [[نهر نوليتشوكى]] .]] تم تصوير سكان حدود اپپالاتشيا من فترة طويلة على أنهم ليهم صلابة بدنية عالية واكتفائهم الذاتى. يتضمن التصوير النموذجى لرائد اپپالاتشيا صيادًا يرتدى قبعة من جلد الراكون وهدوم من جلد الغزال ، ويحمل عسكرىية طويلة وقرن من البارود مثبت على كتفه. ممكن مافيش شخصية واحدة ترمز لرواد اپپالاتشيا اكتر من دانييل بون ، الصياد الطويل و المساح اللى لعب دور فعال فى الاستيطان البدرى فى كنتاكى وتينيسى. زى بون، نقل رواد اپپالاتشيا لمناطق منفصلة لحد كبير عن "الحضارة" بسبب سلاسل الجبال العالية، و كان عليهم أن يدافعوا عن نفسهم ضد العناصر الطبيعية. وبما أن كتير من دول المستوطنين الأوائل كانو يعيشو على أراضى الامريكان الاصليين، فقد كانت هجمات القبائل الامريكانيه الأصلية تشكل تهديدًا مستمر لحد القرن التسعتاشر.:<ref name="Caudill">Caudill, Harry.</ref> 7-13، 19 فى وقت بدرى من القرن التمنتاشر، ابتدت منطقة اپپالاتشيا (اللى كانت معروفه ساعتها ببساطة باسم "المناطق البعيده") تتميز عن جيرانها من الأراضى المنخفضة والساحلية الاكتر ثراء للشرق. فى الغالب كان سكان الحدود يتجادلون مع النخب فى الأراضى المنخفضة و مناطق المد والجزر بخصوص الضرائب، و فى بعض الأحيان وصل الأمر لحد الثورات المسلحة زى حركة المنظمين (1767-1771) فى ولاية نورث كارولاينا.:<ref name="drake">Drake, Richard.</ref> 59–69  سنة 1778، فى ذروة ثورة امريكا ، شارك سكان المناطق البعيده من بنسلفانيا، وڤيرچينيا، وللى يتعرف دلوقتى بكنتاكى، فى حملة [[جورج روجرز كلارك]] فى إلينوى. بعد سنتين ، غلبت مجموعة من رجال الحدود اپپالاتشيا المعروفين باسم رجال الجبال العليا القوات البريطانية فى معركة كينجز ماونتن بعد رفضهم دعوة البريطانيين لنزع السلاح.:<ref name="williams"/> 64–68 بعد الحرب، رفض السكان فى كل اماكن المناطق البعيده فى جبال اپپالاتشيا - و بالخصوص منطقة [[نهر مونونجاهيلا|مونونجاهيلا]] فى غرب بنسلفانيا و شمال غرب ڤيرچينيا قبل الحرب الأهلية (الآن الجزء الشمالى الوسطانى من غرب ڤيرچينيا) - دفع ضريبة فرضتها الحكومة الامريكانيه الجديدة على الويسكى،و ده اتسبب فى ما بقا معروف باسم تمرد الويسكى .:<ref name="williams" /> 118-19 وقد وصلت الضوابط الفيدرالية الاكتر صرامة فى وادى مونونجاهيلا لهجرة كتير من صناع الويسكي/البوربون عبر نهر اوهايو لكنتاكى وتينيسى حيث ممكن تزدهر الصناعة. === أوائل القرن التسعتاشر === استمر الخلاف بين مزارعى اپپالاتشيا و الاغنيا فى الأراضى المنخفضة فى النمو فى أوائل القرن التسعتاشر، ، خاصة و أن الأخيرين سيطروا على معظم الهيئات التشريعية للولايات. ابتدا الناس فى اپپالاتشيا يشعرون بالإهانة بسبب ما اعتبروه أساليب ضريبية غير عادلة ونقص التمويل الحكومى للتحسينات (خاصة للطرق). فى النصف الشمالى من المنطقة، كانت نخب الأراضى المنخفضة تتألف لحد كبير من المصالح الصناعية والتجارية، فى الوقت نفسه فى أجزاء المنطقة جنوب خط ماسون ديكسون ، كانت نخب الأراضى المنخفضة بتتكون من مزارعين يمتلكون الأراضى بصوره كبيره.:<ref name="drake" /> 59–69 حظى [[حزب ويج (امريكا)|حزب اليمين]] ، اللى اتأسس فى تلاتينات القرن التسعتاشر، بدعم واسع النطاق من سكان اپپالاتشيا الساخطين. فى بعض الأحيان، وصلت التوترات بين المقاطعات الجبلية و حكومات الولايات لحد التهديد بالانفصال وتشكيل ولايات منفصلة. سنة 1832، وصلت المناوشات بين غرب ڤيرچينيا وشرق ڤيرچينيا حوالين دستور الولاية لدعوات منالجنبين لفصل الولاية لولايتين.:<ref name="williams"/> 141  سنة 1841، قدم سيناتور ولاية تينيسى (والرئيس الامريكانى بعدين ) [[اندرو چونسون|أندرو جونسون]] تشريع فى مجلس شيوخ تينيسى يدعو لإنشاء ولاية منفصلة فى شرق تينيسى. كان مفترض أن معروفه الولاية المقترحة باسم " فرانكلاند " و كانت ستدعو المقاطعات الجبلية ذات التفكير المماثل فى كنتاكى وڤيرچينيا ونورث كارولاينا وجورجيا و ألاباما للانضمام ليها.<ref>Lacy, Eric.</ref> ==== اقتراح لإعادة تسمية امريكا ==== [[واشينطون ايرفينج|واشنطن إيرفينج]] سنة 1839 اقترح إعادة تسمية امريكا بـ"أليغانيا" أو "اپپالاتشيا " بدل "امريكا"، لأن الاسم الأخير ينتمى لامريكا اللاتينية كمان .<ref name="williams"/> تبنى [[ادجار الان بو|إدغار آلان بو]] الفكرة بعدين واعتبر أن اسم اپپالاتشيا احسن بكتير من امريكا أو أليغانيا؛ فقد اعتقد أنه يحدد امريكا بشكل احسن ككيان جغرافى مميز، منفصل عن بقية الأمريكتين، كما اعتقد كمان أنه يشرف إيرفينج والسكان الاصليين اللى اتسمت جبال اپپالاتشيايا باسمهم. لكن ساعتها كانت امريكا قد وصلت بالفعل للى هو أبعد من منطقة الآبالاتشيا الكبرى، لكن "روعة" الآبالاتشيا كانت كافية لإعادة تسمية الأمة باسم فريد يتناسب مع طابعها. بس، تأثير بو الشعبى لم بيزيد إلا بعد عقود من وفاته، و علشان كده لم يتم النظر فى الاسم بشكل جدى . === الحرب الأهلية الامريكانيه === [[ملف:1860-61_Secession_in_Appalachia_by_County.jpg|يسار|تصغير|317x317بك| خريطة لأصوات الانفصال فى المقاطعات فى الفترة 1860-1861 فى اپپالاتشيا ضمن تعريف ARC. تظهر ولايتا ڤيرچينيا وتينيسى تصويت الجمهور، فى حين تظهر الولايات التانيه تصويت مندوبىن المقاطعات فى المؤتمرات.]] بحلول سنة 1860، تفكك حزب اليمين. تحولت المشاعر فى شمال اپپالاتشيا نحو [[الحزب الجمهورى فى امريكا|الحزب الجمهورى]] المؤيد لإلغاء العبودية . فى جنوب اپپالاتشيا، كان المناهضون للعبودية لسه بيشكلو أقلية متطرفة، رغم تشكيل كتير من أحزاب المعارضة الأصغر (معظمها كانت مؤيدة للاتحاد والعبودية) لمعارضة الديمقراطيين الجنوبيين اللى يهيمن عليهم المزارعين. مع تحرك الولايات فى جنوب امريكا نحو الانفصال ، فضلت أغلبية سكان اپپالاتشيا الجنوبيين يدعمون الاتحاد. رغم معارضة الاتحاد الجنوبى ، بقت منطقة اپپالاتشيا الوسطانيه والجنوبية مكونين من الكونفدرالية .<ref name="mckinney1">Gordon McKinney, "The Civil War".</ref> سنة 1861، حددت واحده من صحف [[مينيسوتا|ولاية مينيسوتا]] 161 مقاطعة فى جنوب اپپالاتشيا - اللى أطلقت عليها الجورنال اسم "أليجينيا" - حيث ظل دعم الاتحاد قوى، اللى قد توفر دعم حاسم لهزيمة الكونفدرالية.:<ref name="williams"/> 11-14 بس، كتير من دول الاتحاديين - و بالخصوص فى المناطق الجبلية فى نورث كارولاينا وتينيسى وجورجيا و ألاباما - كانو اتحاديين "مشروطين" بمعنى أنهم عارضوا الانفصال ولكنهم عارضوا كمان العنف لمنع الانفصال، و علشان كده لما صوتت الهيئات التشريعية فى ولاياتهم لصالح الانفصال، بعضهم إما أن يحول دعمه لالكونفدرالية، أو يفرون من الولاية.:<ref name="williams" /> 160–65 سعت كنتاكى لالبقاء على الحياد فى بداية الصراع، واختارت عدم تزويد أى من الجنبين بقوات. بعد ما صوتت ڤيرچينيا على الانفصال، رفضت كتير من المقاطعات الجبلية فى شمال غرب ڤيرچينيا القرار، وبمساعدة جيش الاتحاد أنشأت ولاية منفصلة، وتم قبولها فى الاتحاد باسم ويست ڤيرچينيا سنة 1863. بس، نصف المقاطعات المتضمنة فى الولاية الجديدة، اللى تشكل تلتين أراضيها، كانت انفصالية و مؤيدة للكونفدرالية.<ref>Curry, Richard O. ''A House Divided, Statehood Politics & the Copperhead Movement in West Virginia'', Univ. of Pittsburgh Press, 1964, pgs.</ref> و تسبب ده فى صعوبات كبيرة لحكومة ولاية [[ويلينج]] الاتحادية، سواء وقت الحرب أو بعدها.<ref>"Most of West Virginia went through the Civil War not as an asset to the Union but as a troublesome battleground, while the Unionist Ohio River counties struggled to cope with the tide of refugees fleeing to their sanctuary from the interior." Weigley, Russell F. ''A Great Civil War'', W.W. Norton, 2003, p. 55</ref> و بُذلت جهود مماثلة فى شرق تينيسى. بس، فشلت المبادرة بعد ما أمر حاكم تينيسى الجيش الكونفدرالى باحتلال المنطقة،و ده أجبر الاتحاديين فى شرق تينيسى على الهروب للشمال أو الاختباء.:<ref name="williams" /> 160–65 كان الاستثناء الوحيد هو اللى يتسما بولاية سكوت الحرة المستقلة ، رغم أنها ماعترفتش بيها أى من الاتحاد أو الكونفدرالية و علشان كده اتعرضت للغزو بعدين على ايد الكونفدراليين.<ref>{{Citation|url=http://tennesseeencyclopedia.net/entry.php?rec=1180|first=Margaret D.|last=Binnicker|title=Scott County|publisher=Tennesseeencyclopedia.net|accessdate=February 8, 2011}}</ref> منطقة اپپالاتشيا الوسطانيه والجنوبية عانت من أعمال عنف واضطرابات هائلة وقت [[الحرب الاهلية الامريكيه|الحرب الأهلية]] . رغم وجود مسرحين رئيسيين للعمليات فى المنطقة - وهما وادى شيناندواه ومنطقة [[تشاتانوجا (تينيسى)|تشاتانوغا]] - لكن كتير من أعمال العنف كانت ناجمة عن قطاع الطرق وحرب العصابات . دارت المعارك الاكتر شمال فى الحرب فى اپپالاتشيا ، كانت معركة جزيرة بوفينجتون ومعركة سالينفيل نتيجتين لغارة مورجان . تم قتل أعداد كبيرة من المواشى (كان الرعى جزء مهم من اقتصاد اپپالاتشيا )، وتم تدمير كتير من المزارع أو نهبها أو إهمالها.<ref name="mckinney1"/> سابت تصرفات جيش الاتحاد والجيش الكونفدرالى كتير من السكان فى المنطقة مستائين من سلطة الحكومة ومتشككين فى الغرباء لعقود من الزمن بعد الحرب.:<ref name="drake">Drake, Richard.</ref> 109–23 :<ref name="Caudill">Caudill, Harry.</ref> 39–45  === أواخر القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين === ==== الطفرة الاقتصادية ==== [[ملف:West-virginia-mine-entrance1.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| مدخل منجم فى ولاية ويست ڤيرچينيا، اتصور ب[[لويس هاين]] سنة 1908]] بعد الحرب الأهلية، شافت منطقة اپپالاتشيا الشمالية طفرة اقتصادية. فى الوقت نفسه، أصيبت الاقتصادات فى المنطقة الجنوبية بالركود، و بالخصوص مع استعادة الديمقراطيين الجنوبيين السيطرة على الهيئات التشريعية فى ولاياتهم فى نهاية فترة إعادة الإعمار .<ref name="mckinney1"/> كما تطورت مدينتين بيتسبرغ ونوكسفيل لتصبحا مركزين صناعيين رئيسيين، و بالخصوص بخصوص بإنتاج الحديد والصلب. بحلول سنة 1900، شافت منطقة تشاتانوغا فى شمال جورجيا و شمال ألاباما تغييرات مماثلة مع طفرة التصنيع فى [[اتلانتا|أتلانتا]] [[برمنجهام (الاباما)|وبرمنجهام]] على حافة منطقة اپپالاتشيا . أدى بناء السكك الحديد لتمكين الأمة من الوصول لحقول الفحم الشاسعة فى وسط اپپالاتشيا ،و ده جعل اقتصادها يعتمد بشكل كبير على تعدين الفحم. مع ارتفاع الطلب الوطنى على الأخشاب بشكل كبير، اتجهت شركات الأخشاب لالغابات البكر فى جنوب اپپالاتشيا ، باستخدام مصانع الأخشاب والابتكارات فى مجال السكك الحديد لنقل الأخشاب للوصول لحقول الأخشاب البعيده. بقت منطقة المدن الثلاث فى تينيسى وڤيرچينيا [[نهر كاناوا|ووادى كاناوا]] فى غرب ڤيرچينيا مراكز رئيسية لإنتاج البتروكيماويات .:<ref name="drake">Drake, Richard.</ref> 131–141  ==== الصور النمطية ==== وشهد أواخر القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين كمان تطور كتير من الصور النمطية الإقليمية. وصلت محاولات الرئيس [[رذرفورد هايس|رذرفورد ب. هايز]] لفرض ضريبة الويسكى فى أواخر سبعينات القرن التسعتاشر لانفجار أعمال عنف بين " [[مون شاين|صناع الويسكى اللى مش شرعيين]] " فى منطقة اپپالاتشيا و"مسؤولى الإيرادات" الفيدراليين، اللى استمرت خلال فترة الحظر فى عشرينات القرن العشرين.:<ref name="williams"/> 187–193 يمكن ساهم انهيار السلطة و تنفيذ القانون وقت الحرب الأهلية فى زيادة العداء العشائرى، اللى تم الإبلاغ عنه بحلول تمانينات القرن التسعتاشر بأنه مشكلة فى معظم منطقة كمبرلاند فى كنتاكى و مقاطعة كارتر بولاية تينيسى ؛ ومقاطعة كارول بولاية ڤيرچينيا ؛ ومقاطعتى مينجو ولوغان فى غرب ڤيرچينيا.:<ref name="drake">Drake, Richard.</ref> 109–23 :<ref name="williams" /> 187–93 كان الكتاب الإقليميون من الفتره دى زى مارى نويلز مورفرى وهوراس كيبهارت يفضلون التركيز على زى دى الجوانب المثيرة لثقافة الجبال،و ده دفع القراء بره المنطقة لالاعتقاد بأنها كانت اكتر انتشارو ده هيا عليه فى الواقع. فى مقال اتنشر سنة 1899 فى ''مجلة The Atlantic'' ، حاول رئيس كلية بيريا ويليام ج. فروست إعادة تعريف سكان اپپالاتشيا باعتبارهم "متسلقى جبال نبلاء" - بقايا فترة الريادة فى البلاد اللى تركهم عزلتهم غير متأثرين بالعصر الحديث.:<ref name="drake" /> 109–23  مع حلول القرن الواحد و عشرين، بقا كتير من الأميركيين ينظرون لسكان اپپالاتشيا على أنهم غير متعلمين و مش مهذبين،و ده اتسبب فى ظهور الصور النمطية القائمة على الثقافة والتمييز فى كتير من المجالات، بما فيها التوظيف و الإسكان. دفع ده التمييز بعض الناس لالسعى لالحصول على تعويض حسب قوانين [[حقوق مدنيه|الحقوق المدنية]] الفيدرالية والولائية السائدة.<ref>E.g. see Walker, Matthew H. "Discrimination Based on National Origin and Ancestry: How the Goals of Equality Have Failed to Address the Pervasive Stereotyping of the Appalachian Tradition", 38 ''U. Dayton L. Rev.'' 335 (2013).</ref> ==== العداوات ==== [[ملف:HatfieldClan.jpg|تصغير|عشيرة هاتفيلد سنة 1897]] بقت منطقة اپپالاتشيا، و بالخصوص كنتاكى، معروفة على المستوى الوطنى بنزاعاتها العنيفة فى المناطق الجبلية البعيده. قاموا بتحريض الرجال فى العشائر الممتدة ضد بعضهم البعض لعقود من الزمن، و فى الغالب استخدموا الاغتيال والحرق العمد كأسلحة، مع الكمائن ، وضرب النار ، وضرب النار المرتب مسبق. كان الخلاف سيئ السمعة بين هاتفيلد وماكوى هو الاكتر شهرة بين دى الخلافات العائلية. كانت بعض دى العداوات يعتبر استمرار لأحداث عنيفة من الحرب الأهلية المحلية.<ref>Otterbein, Keith F. "Five Feuds: An Analysis of Homicides in Eastern Kentucky in the Late Nineteenth Century", ''American Anthropologist'', June 2000, Vol.</ref> و كتير كتب الصحفيون عن العنف، مستخدمين الصور النمطية اللى طورها "سكان المدن" عن اپپالاتشيا ؛ وفسروا الخلافات باعتبارها نتاجاً طبيعى للجهل العميق والفقر والعزلة، ويمكن لحد التزاوج بين القرايب . فى الواقع، كان المشاركين الرئيسيين فى العادة من النخب المحلية الميسورة اللى عندها شبكات من العملاء الذين، زى الماكينات السياسية فى الشمال الشرقى وشيكاجو، قاتلوا علشان سلطتهم على السياسة المحلية و الإقليمية.<ref>Billings, Dwight B., and [[Kathleen M. Blee]]. "'Where the Sun Set Crimson and the Moon Rose Red': Writing Appalachia and the Kentucky Mountain Feuds", ''Southern Cultures'', Summer 1996, Vol.</ref> === اپپالاتشيا الحديثة === وقد أدى التدمير السريع اللى مارسته شركات قطع الشجر لغابات اپپالاتشيا لظهور حركة بين دعاة الحفاظ على البيئة تطالب بالحفاظ على اللى اتبقا منها والسماح للأرض "بالشفاء". سنة 1911، أقر الكونجرس قانون الأسابيع ، اللى ادا الحكومة الفيدرالية السلطة لإنشاء غابات وطنية شرق نهر الميسيسيبى و السيطرة على حصاد الأخشاب. قاد الكتاب الإقليميون ومصالح الأعمال حركة لإنشاء جناين وطنية فى شرق امريكا مشابهة لمتنزه يوسمايت وييلوستون فى الغرب، ت عزها فى إنشاء منتزه جبال غريت سموكى الوطنى ، ومنتزه شيناندواه الوطنى ، ومنتزه كمبرلاند جاب التاريخى الوطنى ، وطريق بلو ريدج باركواى فى تلاتينات القرن العشرين.:<ref name="drake">Drake, Richard.</ref> 200–210 خلال نفس الفترة، قاد غابات نيو إنجلاند بينتون ماكاى الحركة لبناء طريق {{حول|2175|mi|km}} درب اپپالاتشيا ، الممتد من جورجيا ل[[مين|ماين]] . تم تأسيس كتير من اللحظات الهامة للاستثمار من حكومة امريكا فى مجالات العلوم والتكنولوجيا فى نص القرن العشرين، وبالخصوص مع مركز مارشال لرحلات الفضاء اللى تبع وكالة [[ناسا]] فى هانتسفيل، ألاباما، اللى كان حاسم فى تصميم مركبات إطلاق برنامج أبولو ودفع برنامج مكوك الفضاء ، <ref name="nwhill">{{مرجع ويب | url = https://www.newsweek.com/appalachia-hillbillies-and-haute-cuisine-seriously-108079 | title = Appalachia: Hillbillies and Haute Cuisine. (Seriously.) | date = April 16, 2006 | website = [[Newsweek]] | accessdate = April 20, 2022 | last = Staff }}</ref> و فى المرافق المجاورة معمل أوك ريدج الوطنى ومجمع الأمن القومى Y-12 فى أوك ريدج، تينيسى مع مشروع مانهاتن والتقدم فى الكومبيوترة الفائقة والطاقة النووية .<ref name="freeman">{{مرجع ويب | url = https://lithub.com/memories-of-an-atomic-child-in-appalachia/ | title = Memories of an Atomic Childhood in Appalachia: Summertime in a Nuclear Town | date = March 2019 | website = [[Literary Hub]] | accessdate = April 20, 2022 | last = Freeman | first = Lindsey }}</ref> [[ملف:FIRST_SHIFT_OF_MINERS_AT_THE_VIRGINIA-POCAHONTAS_COAL_COMPANY_MINE_^4_NEAR_RICHLANDS,_VIRGINIA,_LEAVING_THE_ELEVATOR...._-_NARA_-_556393_tweaked.jpg|تصغير|عمال مناجم الفحم يخرجون من قفص اللف فى منجم قرب ريتشلاندز، ڤيرچينيا سنة 1974]] بحلول الخمسينات من القرن العشرين، وصلت تكنولوجيات الزراعة الرديئة وفقدان الوظايف بسبب الميكنة فى صناعة التعدين لترك أجزاء كبيرة من وسط و جنوب اپپالاتشيا فى حالة من الفقر. أدى نقص فرص العمل كمان لصعوبات واسعة النطاق بخصوص بالهجرة لالخارج. بدايه من تلاتينات القرن العشرين، ابتدت الوكالات الفيدرالية زى هيئة وادى تينيسى فى الاستثمار فى منطقة اپپالاتشيا .:<ref name="williams" /> 310-12 وقد لفت علما اجتماع زى جيمس براون وكراتيس ويليامز ومؤلفين زى [[هارى ام. كاوديل|هارى كوديل]] ومايكل هارينجتون الانتباه لمحنة المنطقة فى ستينات القرن العشرين،و ده دفع الكونجرس لإنشاء لجنة منطقة اپپالاتشيا سنة 1965. ساعدت جهود اللجنة فى وقف موجة الهجرة الخارجية وتنويع اقتصادات المنطقة.:<ref name="drake" /> 200–210  رغم التحسن الجذرى اللى طرأ على الظروف الاقتصادية فى المنطقة من تأسيس اللجنة، فقد حطت لجنة التعديل الزراعى 80 مقاطعة على أنها "متعثرة" سنة 2020، و كان يقارب من نصفها (38) فى كنتاكى.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.arc.gov/appalachian_region/ARCDesignatedDistressedCountiesFiscalYear2010.asp | title = ARC-Designated Distressed Counties, Fiscal Year 2010 | publisher = Appalachian Regional Commission | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200423185359/https://www.arc.gov/program_areas/arcdesignateddistressedcountiesfiscalyear2020.asp | archivedate = April 23, 2020 | accessdate = June 16, 2020 }}</ref> من تمانينات القرن العشرين، أثار النمو السكانى فى جنوب اپپالاتشيا مخاوف بخصوص فقدان الأراضى الزراعية والمخاطر اللى تهدد البيئة المحلية. بخصوص بتطوير الإسكان، التطوير الحضرى ، اللى يتميز بكثافة الإسكان المنخفضة، قد انتهك مواطن الأنواع الأصلية وساهم بشكل كبير فى انخفاض استخدام الأراضى الزراعية فى منطقة اپپالاتشيا الاكبر.<ref name="weaver">{{مرجع ويب | url = https://tigerprints.clemson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3253&context=all_theses | title = INFLUENCE OF EXURBAN NEIGHBORHOODS ON RIPARIAN VEGETATION AND STREAM SALAMANDERS IN THE SOUTHERN APPALACHIAN MOUNTAINS | website = [[جامعة كليمسون]] | publisher = Clemson University Press | accessdate = April 12, 2021 | last = Weaver | first = Nathaniel }}</ref> فيه قطاعات [[تكنولوجيا المعلومات]] متنامية فى كتير من أجزاء المنطقة.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.tnledger.com/editorial/Article.aspx?id=90995 | title = Tennessee's a hot job market (If you're in the right field) | last = Bryant | first = Linda | work = Nashville Ledger | date = August 12, 2016 | accessdate = November 6, 2016 | quote = Most importantly, this Brookings report indicates that our state is getting higher-paying jobs that will have a meaningful impact on Tennessee residents, with big gains among engineering, computer science and automotive-related jobs since 2013. }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://wraltechwire.com/is-red-hat-at-its-peak-earnings-beat-generates-little-heat/15593743/ | title = Is Red Hat at its peak? Earnings beat generates little heat | date = March 23, 2016 | publisher = [[WRAL-TV|WRAL]] TechWire | accessdate = November 6, 2016 | last = Smith | first = Rick }}</ref> يقع كومبيوتر Frontier ، أسرع كومبيوتر فائق فى العالم، فى معمل أوك ريدج الوطنى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.top500.org/lists/top500/2023/06/ | title = Top500 List | date = June 2023 | website = TOP500 | archiveurl = | archivedate = | accessdate = }}</ref> فى القرن الواحد و عشرين، تحولت اپپالاتشيا بشكل كبير نحو [[الحزب الجمهورى فى امريكا|الحزب الجمهورى]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://centerforpolitics.org/crystalball/districts-of-change-part-one-how-all-435-congressional-districts-voted-from-2008-2020/ | title = Districts of Change, Part One: How All 435 Congressional Districts Voted from 2008–2020 | date = May 2, 2024 | website = Sabato's Crystal Ball | last = Coleman | first = J. Miles }}</ref> == مدن == [[ملف:Asheville_at_dusk_(cropped).jpg|يسار|تصغير|250x250بك| [[آشفيل, نورث كارولاينا|أشفيل، نورث كارولاينا]] عند الغسق]] [[ملف:Knoxville_skyline_from_Tennessee_River.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| أفق [[نوكسفيل (كنوكس)|مدينة نوكسفيل، تينيسى]]]] [[ملف:Huntington,_West_Virginia_(2023).jpg|يسار|تصغير|250x250بك| أفق [[هنجتينجتون (ويست ڤيرچينيا)|مدينة هنتنجتون، ويست ڤيرچينيا]]]] بسبب الاعتبارات الطبوغرافية، كتير من المدن الكبرى قرب اپپالاتشيا لكن غير مدرجة فيها. وتشمل دى المدن [[سينسيناتى]] بولاية اوهايو، [[كليڤلاند|وكليفلاند]] بولاية اوهايو، [[ناشڤيل (تينيسى)|ونشفيل بولاية تينيسى،]] [[اتلانتا|وأتلانتا]] بولاية جورجيا. [[پيتسبرج|بيتسبرغ]] هيا اكبر مدينة حسب عدد السكان اللى ممكن اعتبارها ساعات ضمن منطقة اپپالاتشيا . زى ما هو محدد فى تعداد سنة 2020 ، يتم ساعات تضمين المناطق الإحصائية الحضرية والمناطق الإحصائية الحضرية الصغيرة (MSAs) اللى بعد كده كجزء من اپپالاتشيا : == ثقافة == === المجموعات العرقية === تشير التقديرات لأن 90% <ref>Newhall, David, "English".</ref> من أوائل المستوطنين الاوروبيين فى اپپالاتشيا نشأوا من بلاد الحدود الأنجلو اسكتلندية - أى المقاطعات الإنجليزية كمبرلاند ، وويستمورلاند ، ونورثمبرلاند، ومقاطعة دورهام ، ولانكشاير، [[يوركشير|ويوركشاير]] ، والمقاطعات الاسكتلندية المنخفضة أيرشاير ، ودومفريشير، وروكسبيرجشاير ، وبيرويكشاير، وويغتاونشاير . كان معظم دول من عائلات أعيد توطينها فى مزارع أولستر فى أيرلندا الشمالية فى القرن السبعتاشر، <ref>Rouse, Parke Jr., ''The Great Wagon Road'', Dietz Press, 2004, p. 32</ref><ref>Leyburn, James G., ''The Scotch-Irish: A Social History'', Univ. of NC Press, 1962, p. 180</ref> لكن بعضهم جه مباشرة من منطقة الحدود الأنجلو اسكتلندية.<ref name="fischer1">[[David Hackett Fischer|Fischer, David Hackett]]. ''[[Albion's Seed: Four British Folkways in America]]'' (New York: Oxford University Press, 1989), pp. 620–30.</ref> فى امريكا، يتم تجميع دول الأشخاص فى الغالب تحت اسم واحد " اسكتلندى أيرلندى " أو "اسكتلندى أيرلندي". هاجر كتير من دول الأسكتلنديين الأيرلنديين لجبال بلو ماونتن فى نورث كارولاينا وتينيسى.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.archives.com/experts/garstka-katharine/the-scots-irish-in-the-southern-united-states-an-overview.html | title = The Scots-Irish in the Southern United States: An Overview | website = www.archives.com | accessdate = 2023-05-15 }}</ref> رغم ان السويديين و الفنلنديين لم يشكلوا سوى جزء صغير من مستوطنى اپپالاتشيا ، لكن المستوطنين السويديين و الفنلنديين فى السويد الجديدة هم اللى جلبوا مهارات عمال الغابات من شمال اوروبا زى بناء الكبائن الخشبية اللى شكلت أساس الثقافة المادية للأبالاش فى الغابات الخلفية.<ref name="Stoll">"DANIEL BOONE’S CULTURAL ANCESTORS, if not actually his genetic ones,..." Stoll, Steven.</ref> [[امريكيين المان|الألمان]] كانو من أهم المجموعات الرائدة اللى هاجرت لاپپالاتشيا ، واستقرو بشكل رئيسى فى غرب بنسلفانيا و جنوب غرب ڤيرچينيا . كان فيه كمان عدد أقل من الألمان بين الموجة الأولى من المهاجرين لالجبال الجنوبية.:<ref name="williams" /> 30–44 فى القرن التسعتاشر، تم جلب المهاجرين الويلزيين لالمنطقة لخبرتهم فى التعدين والمعادن، و سنة 1900 كان اكتر من 100 ألف مهاجر ويلزى يعيشو فى غرب بنسلفانيا وحدها.<ref>Ellis, John, "Welsh".</ref> هاجر آلاف [[المانى سويسرى|السويسريين الناطقين بالألمانية]] لاپپالاتشيا فى النصف التانى من القرن التسعتاشر، و فضل أحفادهم فى أماكن زى [[ايست برنشتات|إيست بيرنشتات بولاية كنتاكى]] ، [[جرويتلى لاجير|وجروتلى لاجر بولاية تينيسى]] .<ref>Betler, Bruce, "Swiss".</ref> أدى ازدهار التعدين والتصنيع فى أواخر القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين لجلب أعداد كبيرة من الإيطاليين و اوروبا الشرقية لاپپالاتشيا ، رغم ان معظم دى الأسر غادرت المنطقة لما حطم الكساد الأعظم الاقتصاد فى تلاتينات القرن العشرين. كان الامريكان من أصل أفريقى موجودين فى المنطقة من القرن التمنتاشر، و بييشكلو الايام دى 8% من المنطقة المعينة على ايد ARC، ويتركز معظمهم فى المناطق الحضرية ومدن التعدين والتصنيع السابقة؛ <ref>Billings, Dwight, and Kathleen Blee, "African-American Families and Communities".</ref> يُطلق ساعات على المكون الامريكانى الأفريقى فى اپپالاتشيا اسم Affrilachia .<ref>Barbour-Payne, Yunina, "Carolina Chocolate Drops: Performative Expressions and Reception of Affrilachian Identity", ''Appalachia Revisited'' (2016), ed.</ref> السكان الاصليين الامريكان، السكان الاصليين للمنطقة، لا بيشكلو دلوقتى سوى نسبة صغيرة من سكان المنطقة الحاليين، ويتركز وجودهم بشكل ملحوظ فى محمية الفرقة الشرقية من الهنود الشيروكى فى ولاية نورث كارولاينا. الميلونجيون ، هيا مجموعة من أصول مختلطة من افريقيا، و اوروبا، و امريكا الأصلية، منتشرة فى شمال شرق تينيسى، وشرق كنتاكى، و جنوب غرب ڤيرچينيا.<ref>Stephens, Ima, "Black Dutch".</ref> حسب بيانات مؤسسة [[مكتب احصا امريكا|American Factfinder]] سنة 2013، منطقة جنوب اپپالاتشيا فيها أغلبية بيضاء، حيث تشكل 84% من السكان. يشكل الامريكان من أصل أفريقى 7%، فى الوقت نفسه يشكل الهسبانيون أو اللاتينيون 6% من السكان. يشكل الآسيويون وسكان جزر المحيط الهادى 1.5% من السكان. تختلف المقاطعات بشكل كبير فيما بينها حسب التنوع العنصرى والعرقى.<ref>{{مرجع ويب | url = http://southernappalachianvitalityindex.org/demographics/racial-composition | title = Racial Composition &#124; Southern Appalachian Vitality Index | website = southernappalachianvitalityindex.org | accessdate = 2022-12-04 | archive-date = 2023-02-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230206052313/http://southernappalachianvitalityindex.org/demographics/racial-composition | url-status = dead }}</ref> === دِين === [[ملف:BaptismMoreheadMPostWolcottA.jpg|يسار|تصغير|225x225بك| [[تعميد|معمودية]] فى [[مورهيد (روان)|مورهيد، كنتاكى]] ، تصوير [[ماريون بوست ولكوت|ماريون بوست وولكوت]] سنة 1940]] المسيحية هيا الديانة الرئيسية فى اپپالاتشيا ، اللى تتميز بإحساس بالاستقلال وعدم الثقة فى التسلسلات الدينية، والاتنين متجذر فى الاتجاهات [[الكنيسه الانجيليه|الإنجيلية]] لرواد المنطقة، اللى اتأثر كتير منهم بحركة القداسة وحركة " النور الجديد " فى انجلترا. خضعت كتير من الطوايف اللى جابت من اوروبا للتعديلات أو الانقسام خلال الصحوة الكبرى التانيه (و بالخصوص حركة القداسة) فى أوائل القرن التسعتاشر. لسه كتير من التقاليد الدينية اللى تعود لالقرنين التمنتاشر والتاسع عشر تُمارس فى أجزاء من اپپالاتشيا ، بما فيها [[تعميد|المعمودية]] بالميه الطبيعية (أو "الجداول")، والوعظ المترنم بإيقاع، والصراخ الجماعى، والتعامل مع الثعابين ، وغسل الأقدام . معظم رواد الكنيسة فى اپپالاتشيا يحضرون كنائس منظمة كويس تبع هيئات إقليمية أو وطنية، الجماعات الصغيرة اللى مش تابعة مش غير منتشرة فى المناطق الجبلية الريفية.<ref>Dorgan, Howard, Introduction to the "Religion" section, ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 1281–89.</ref><ref name="grammich" /> [[بروتيستانتيه|البروتستانتية]] الطائفة الاكتر هيمنة فى اپپالاتشيا ، رغم وجود كاثوليكى رومانى كبير فى النصف الشمالى من المنطقة والمناطق الحضرية، زى بيتسبرغ وسكرانتون. جلب المهاجرون الأوائل من الأراضى المنخفضة و أولستر سكوتس [[الكنيسه المشيخيه|المذهب المشيخى]] لاپپالاتشيا ، و فى النهاية نظموا نفسهم فى هيئات زى كنيسة كمبرلاند المشيخية .<ref>Ostwalt, Conrad, "Presbyterian, Denominational Family".</ref> كان [[الكنيسه المعمدانيه|المعمدانيون]] الإنجليز - اللى اتأثر معظمهم بحركات المعمدانيين المنفصلين والمعمدانيين العاديين - منتشرون كمان على حدود اپپالاتشيا ، و هما اليوم ممثلين فى المنطقة بمجموعات زى المعمدانيين الأحرار ، والمعمدانيين الجنوبيين ، والمعمدانيين التبشيريين ، ومجموعات "الزمن القديم" زى المعمدانيين المتحدين والمعمدانيين البدائيين .<ref name="grammich">Grammich, Clifford, "Baptists, the Old-Time Groups".</ref> ساعد راكبو الدايرة زى [[فرانسيس اسبرى|فرانسيس أسبرى]] فى نشر [[الكنيسه الميثوديه|الميثودية]] لاپپالاتشيا فى أوائل القرن التسعتاشر، واليوم 9.2٪ من سكان المنطقة هم من الميثوديين، ويمثلهم هيئات زى الكنيسة الميثودية المتحدة ، والكنيسة الميثودية الحرة ، والكنيسة الأسقفية الميثودية الأفريقية صهيون .<ref>Bean, Heather Ann Ackley, "Methodists".</ref> بتشمل الحركات [[الكنيسه الخمسينيه|الخمسينية]] فى المنطقة [[كنيسة الله (كليفلاند، تينيسى)|كنيسة الله]] (ومقرها فى [[كليفلاند (برادلى)|كليفلاند، تينيسى]] ) وجماعات الله .<ref>Burgess, Stanley, Patrick Alexander, and Gary McGee, "Pentecostals".</ref> توجد مستعمرات [[الكنيسه المينوناتيه|مينونايتية]] متفرقة فى كل اماكن المنطقة.<ref>Neufeldt, Harvey, "Mennonites".</ref> === اللهجة === اللهجة اپپالاتشيا ية هيا لهجة من اللغة الإنجليزية الامريكانيه الوسطانيه المعروفة باسم لهجة جنوب ميدلاند ويتم التحدث بيها بشكل أساسى فى وسط و جنوب اپپالاتشيا يا. يتم التحدث بلهجة شمال ميدلاند فى الأجزاء الشمالية من المنطقة، فى الوقت نفسه تتأثر لهجة بيتسبرغ الإنجليزية (المعروفة فى العاده باسم "بيتسبرغ") بشدة باللهجة اپپالاتشيا ية.<ref name="Johnstone PBS">{{Cite journal|last=Johnstone|first=Barbara|title=Steel Town Speak|journal=[[Language Magazine]]|url=https://www.pbs.org/speak/seatosea/americanvarieties/pittsburghese/|accessdate=September 1, 2011}}</ref> تعتبر لهجة جنوب اپپالاتشيا جزء من لهجة امريكا الجنوبية ، <ref>Labov, William, Sharon Ash & Charles Boberg, ''Atlas of North American English'', Mouton de Gruyter, 2005</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.ling.upenn.edu/phono_atlas/maps/MapsS/Map1S.html | title = South Regional Map | website = www.ling.upenn.edu }}</ref> رغم ان الاثنتين تتميزان بالطبيعة الروتيكية للهجة اپپالاتشيا . اعتقد كتاب أوائل القرن العشرين أن اللهجة اپپالاتشيا ية هيا بقايا متبقية من لهجات العالم القديم الاسكتلندية أو الإليزابيثية. بس، تشير الأبحاث الحديثة لأنه رغم ان اللهجة ليها تأثير اسكتلندى أقوى من اللهجات الامريكانيه التانيه، لكن معظم خصايصها المميزة تطورت فى امريكا.<ref>Montgomery, Montgomery, "Language – Introduction", ''The Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 999–1004.</ref> === تعليم === [[ملف:WoodburnCircleWVU2008.JPG|يسار|تصغير| دايرة وودبيرن فى [[جامعة ويست ڤيرچينيا]] فى [[مورجانتاون|مورجانتاون، ويست ڤيرچينيا]]]] على مدى جزء كبير من تاريخ المنطقة، كان التعليم فى اپپالاتشيا متخلف عن بقية اماكن البلاد بسبب الصراعات مع التمويل من حكومات الولايات المعنية والسكان اصحاب التوجه الزراعى اللى فى الغالب الا اذا يروا حاجة عملية للتعليم الرسمى. تطور التعليم البدرى فى المنطقة من تعليم الأخلاق المسيحية وتعلم قراية الكتاب المقدس فى مدارس صغيرة مكونة من اوضه واحدة كانت تعقد فى الأشهر اللى لا تكون هناك حاجة فيها لمساعدة الأطفال فى أعمال المزرعة. بعد الحرب الأهلية، ساعدت قوانين التعليم الإلزامى و المساعدات الحكومية المجتمعات الاكبر على البدء فى إنشاء المدارس الابتدائية و الثانوية. خلال نفس الفترة، اتعمل كتير من مؤسسات التعليم العالى فى المنطقة أو توسيعها بشكل كبير.<ref name="deyoung" /> فى أواخر القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين، أنشأت منظمات الخدمة زى بى بيتا فاى ومنظمات دينية مختلفة مدارس استيطانية ومدارس إرسالية فى المناطق الريفية فى المنطقة.<ref>Alvic, Philis, "Settlement, Mission, and Sponsored Schools", ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), p. 1551.</ref> فى القرن العشرين، ابتدت الاتجاهات الوطنية بتأثر بشكل اكبر على التعليم فى اپپالاتشيا ، وتتعارض فى بعض الأحيان مع القيم التقليدية للمنطقة. محاكمة سكوبس - المناظرة الاكتر شهرة فى البلاد حوالين تدريس نظرية [[تطور|التطور]] -اتعملت فى [[دايتون (ريا)|دايتون بولاية تينيسى]] ، فى جنوب اپپالاتشيا سنة 1925. رغم التوحيد والمركزية، واجهت المدارس فى اپپالاتشيا صعوبة فى مواكبة المتطلبات الفيدرالية والولائية فى القرن الواحد و عشرين. من سنة 2001، هددت كتير من المدارس العامة فى المنطقة بفقدان التمويل بسبب الصعوبات اللى واجهتها فى تلبية مطالب قانون عدم ترك أى طفل خلف الركب .<ref name="deyoung">DeYoung, Alan, Introduction to Education section, ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 1517–21.</ref> === مزيكا === [[ملف:Tyler_Childers-9_(46484186252).jpg|تصغير| تايلر تشيلدرز ، اللى وصفته ''[[رولينج ستون (مجله)|مجلة رولنج ستون]]'' بأنه "صوت اپپالاتشيا فى القرن الواحد و عشرين"، يتناول القضايا النظامية اللى يواجهها شعب اپپالاتشيا فى مزيكته.]] المزيكا اپپالاتشيا ية واحدة من أشهر مظاهر الثقافة اپپالاتشيا ية. تشتق المزيكا اپپالاتشيا ية التقليدية فى المقام 1 تقاليد القصص الإنجليزية والاسكتلندية ومزيكا الكمان الأيرلندية والاسكتلندية. لعب مزيكاتيين البلوز الأفارقة الأميركيون دور مهم فى تطوير الجوانب الآلية لمزيكا اپپالاتشيا ، و أبرزها مع إدخال [[بانجو (مزيكا)|البانجو]] ليه الأوتار الخمسة - واحد من رموز المنطقة الأيقونية - فى أواخر القرن التمنتاشر. كان فيه ماكينة مزيكا تانيه معروفة فى ثقافة اپپالاتشيا هيا القيثارة اپپالاتشياية ، اللى هيا فى الأساس ماكينة على شكل جيتار توضع على جانبها بقاعدة مسطحة ويتم نتف الأوتار بطريقة تجعلها تصدر نغمات متناوبة.فى السنين اللى أعقبت الحرب العالمية الأولى، لفت عالم الفولكلور البريطانى سيسيل شارب الانتباه لمنطقة جنوب اپپالاتشيا لما لاحظ أن سكانها ما زالوا يغنون مئات الأغانى الإنجليزية والاسكتلندية اللى نقلت ليهم من أسلافهم. كان للتسجيلات التجارية لموسيقيى اپپالاتشيا فى عشرينات القرن العشرين تأثير كبير على تطور [[كانترى|مزيكا الريف]] والبلوجراس والمزيكا القديمة . مزيكا اپپالاتشيا شافت انتعاش فى شعبيتها خلال إحياء المزيكا الشعبية الامريكانيه فى ستينات القرن العشرين، لما سافر علما المزيكا زى [[ميك سيجير|مايك سيجر]] ، [[جون كوهن|وجون كوهين]] ، ورالف رينزلر لأجزاء بعيده من المنطقة بحث عن موسيقيين غير متأثرين بالمزيكا الحديثة. اليوم، بتتعمل العشرات من المهرجانات المزيكا السنوية فى مختلف اماكن المنطقة للحفاظ على تقاليد المزيكا اپپالاتشيا ية.<ref>Olson, Ted, "Music – Introduction".</ref> === ادب === [[ملف:Hazel-creek-proctor-nc1.jpg|تصغير|210x210بك| الموقع السابق لمدينة بروكتور، ولاية نورث كارولاينا ، مكان تصوير كتاب كيبهارت ، ''مرتفعاتنا الجنوبية'']] ل جانب المذكورين أعلاه، بعض أشهر كتاب اپپالاتشيا هم [[جيمس آجى|جيمس أجى]] ( ''موت فى العيلة'' )، وآنا دبليو أرمسترونج ( ''ده اليوم والوقت'' )، [[وينديل بيرى|ووندل بيرى]] ( ''هانا كولتر'' ، ''البرية اللى مش متوقعة: مقال عن مضيق نهر كنتاكى الأحمر'' ، ''قصايد مختارة من ويندل بيري'' )، وجيسى ستيوارت ( ''نقرات للخاصة توسي'' ، ''الخيط اللى يجرى بشكل صحيح'' )، ودينيس جياردينا ( ''الأرض المضطربة'' ، ''السماء العاصفة'' )، ولى سميث ( ''الستات الجميلات العبيدات'' ، ''على تلة العقيق'' )، [[سيلاس هاوس|وسيلاس]] ركزت الأدبيات اپپالاتشياية المبكرة فى العاده على ملاحظات الأشخاص من بره المنطقة، زى ''مذكرات'' هنرى تيمبرليك (1765) وملاحظات [[توماس جيفيرسون|توماس جيفرسون]] ''حول ولاية ڤيرچينيا'' (1784)، رغم وجود استثناءات بارزة، بما فيها رواية [[ديفى كروكيت|دافى كروكيت]] ''عن حياة دافى كروكيت'' (1834). وصلت روايات المسافرين المنشورة فى مجلات القرن التسعتاشر لظهور اللون المحلى اپپالاتشياى، اللى وصل لذروته مع شخصية سوت لوفينجود اللى جسدها [[جورج واشينطون هاريس]] فى ستينات القرن التسعتاشر والروائيين الاصليين زى مارى نويلز مورفرى . مثلت أعمال زى ''"الحياة فى مصانع الحديد"'' [[ريبيكا ديفيس|لريبيكا هاردينج ديفيس]] (1861)، ''و"روح الجبال'' " [[ايما بيل مايلز|لإيما بيل مايلز]] (1905)، و ''"كريستي'' " لكاثرين مارشال (1912)، ''و"مرتفعاتنا الجنوبية'' " لهوراس كيبهارت (1913) تحول فى أدب المنطقة من اللون المحلى لالواقعية. تم تصوير التحول من المجتمع الزراعى لالمجتمع الصناعى وتأثيراته على اپپالاتشيا فى أعمال زى ''Call Home to the Heart'' (1932) لأوليف تيلفورد دارجان ، و ''The Rolling Years'' (1936) [[اجنيس سليج تورنبول|لأجنيس سليج تورنبول،]] و ''The River of Earth'' (1940) لجيمس ستيل ، و ''The Dollmaker'' (1954) لهارييت سيمبسون أرنو ، و ''Light Comes to the Cumberlands'' (1962) [[هارى ام. كاوديل|لهارى كوديل]] . فى السبعينات والتمانينات من القرن العشرين، أدى ظهور مؤلفين زى بريس دى جى بانكيك [[دوروثى اليسون|ودوروثى أليسون]] [[ليسا الثير|وليزا]] ألثر لتنوع أدبى اكبر فى المنطقة.<ref name="toney">Edwards, Grace Toney, "Literature – Introduction", ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 1035–39.</ref>( ''لحاف كلاي'' ، ''رقعة من الأوراق'' )، [[فيلما دايكمن|وويلما دايكمان]] ( ''العيلة البعيدة'' ، ''الست الطويلة'' )، وكيث مايلارد ( ''أليكس درايفينج ساوثًا'' ، ''النور فى صحبة الستات'' ، ''مناطق الخطر'' ، ''جلوريا'' ، ''الجري'' ، ''مورجانتاون'' ، ''ليندون جونسون والميجوريتس'' ، ''المظهر الجيد'' ). موريس مانينج ( ''Bucolics'' ، ''A Companion for Owls'' )، آن شيلبى ( ''Appalachian Studies'' ، ''We Keep a Store'' )، جورج إيلا ليون ( ''Borrowed Children'' ، ''Don't You Remember؟'' )، باميلا دنكان ( ''Moon Women'' ، ''The Big Beautiful'' )، ديفيد جوى ( ''Where All Light Tends to Go'' ، ''The Weight of This World'' )، [[كريس اوفوت|كريس أوفوت]] ( ''No Heroes'' ، ''The Good Brother'' )، [[تشارلز فريزر (كاتب)|تشارلز فريزر]] ( ''Cold Mountain'' ، ''Thirteen Moons'' )، شارين ماكرومب ( ''The Hangman's Beautiful Daughter'' )، روبرت مورجان ( ''Gap Creek'' )، جيم واين ميلر ( ''The Brier Poems'' )، جورنى نورمان ( ''Divine Right's Trip'' ، ''Kinfolks'' )، [[رون راش]] ( ''Serena'' )، [[اليزابيث مادوكس روبرتس|إليزابيث مادوكس روبرتس]] ( ''The Great Meadow'' ، ''The Time of Man'' )، [[توماس كلايتون وولف|توماس وولف]] ( ''Look Homeward Angel'' ، ''You Can't Go Home Again'' )، [[راشيل كارسون]] ( ''The Sea Around Us'' ، ''Silent Spring'' ؛ وسام الحرية الرئاسى ، [[جانيت وولز|وجانيت وولز]] ( ''الطابيه الزجاجية'' ). الأدب اپپالاتشياى يتقاطع مع النوع الأدبى الجنوبى الاكبر. قدم كتاب مشهورين عالمى زى [[وليام فوكنر|ويليام فوكنر]] وكورماك [[كورماك مكارثى|مكارثى]] مساهمات ملحوظة فى الأدب الامريكانى بالحكايات اللى تدور أحداثها فى أبالاتشيا. فيلم ماكارثى " ''سوتري"'' (1979) هو رؤية مكثفة لقذارة و وحشية الحياة على طول [[نهر تينيسى]] ، فى قلب أبالاتشيا. بتشمل روايات مكارثى التانيه اللى تدور أحداثها فى أبالاتشيا: ''حارس البستان'' (1965)، ''والظلام الخارجي'' (1968)، ''وطفل الله'' (1973). تعتبر منطقة اپپالاتشيا كمان يعتبر نقطة الأصل للطفل، بطل رواية ''Blood Meridian'' الرائعة اللى كتبها مكارثى فى الغرب. مدينة [[اكسفورد (لافاييت)|أوكسفورد، ولاية ميسيسيبى]] ، مسقط رأس فوكنر، على الحدود مع اللى يتعرف بمنطقة اپپالاتشيا، لكن مدينة يوكناباتاوفا الخيالية لازم اعتبارها جزء من المنطقة.  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">بحاجة لمصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> تدور أحداث كل الأعمال الخيالية بالتقريب اللى نال من خلالها جايزة نوبل هناك، بما فيها ''"النور فى اغسطس"'' و ''"أبشالوم، أبشالوم"'' . === فولكلور و اساطير === [[ملف:John_Henry-27527.jpg|يسار|تصغير|225x225بك| تمثال لعامل السكك الحديد الأسطورى جون هنرى فى تالكوت، ويست ڤيرچينيا]] فولكلور اپپالاتشيا فيه مزيج قوى من التأثيرات الاوروبية والامريكانيه الأصلية (و بالخصوص شيروكى ) والكتابية. علم شعب الشروكى رواد المنطقة الاوروبيين الأوائل كيفية زراعة المحاصيل زى [[دره|الذرة]] والقرعو كيفية العثور على النباتات الصالحة للأكل زى الكراث .<ref name="handbook">Deborah Thompson and Irene Moser, "Appalachian Folklife".</ref> كما نقل الشروكى معرفتهم بالخصايص الطبية لمئات الأعشاب والجذور المحلية،و كيفية تحضير المقويات من النباتات دى .<ref name="handbook" /> قبل إدخال التكنولوجيات الزراعية الحديثة فى المنطقة فى تلاتينات و اربعينات القرن العشرين، كان كتير من المزارعين فى منطقة اپپالاتشيا بيتبعو التقليد التوراتى فى الزراعة حسب "للعلامات"، زى مراحل القمر ، أو عند حدوث ظروف جوية معينة.<ref name="handbook" /> لسه الفولكلور الشروكى يؤثر على القصص الخيالية فى جبال اپپالاتشيا، بما فيها تصوير و خصايص الحيوانات الإقليمية. كما رواها جيرى وولف، راوى القصص من فرقة شيروكى الشرقية ونورث كارولاينا الغربية ، المخلوقات دى بتشمل السنجاب ، المعروف كمان باسم "الخطوط السبعة" بسبب دب غاضب يخدش ظهره - 4 علامات مخالب و المسافات بينهم تشكل سبعة - و الأفعى النحاسية اللى تتسلل وتسرق طريقها علشان تكون سامة.<ref>Kelley, Saundra Gerrell (2011).</ref> تستمد الحكايات الشعبية اپپالاتشياية جذورها من الحكايات الخيالية الإنجليزية والاسكتلندية و الأيرلندية، فضل عن الشخصيات و الأحداث البطولية الإقليمية. تاخد حكايات جاك ، اللى تدور حوالين مغامرات شخصية بسيطة لكن مكرسة تدعى " جاك "، بشعبية كبيرة فى مهرجانات رواية القصص. وتتعلق قصص تانيه بالحيوانات البرية، زى حكايات الصيد. فى المناطق الصناعية فى غرب بنسلفانيا و شمال غرب ڤيرچينيا، تم تناقل قصة عامل الصلب جو ماجاراك . يعد الأبطال الشعبيون الإقليميون زى عامل السكك الحديد جون هنرى ورجال الحدود [[ديفى كروكيت|دافى كروكيت]] ومايك فينك [[جونى ابلسيد|وجونى أبلسيد]] أمثلة لشخصيات حقيقية تطورت لموضوعات حكايات شعبية. تعتبر قصص القتل، زى قصة أومى وايز وجون هاردى ، من الموضوعات الشعبية لقصايد اپپالاتشياية. قصص الأشباح، أو "حكايات [[wiktionary:haint|الأشباح]] " فى اللغة الإنجليزية الإقليمية، <ref>''Dictionary of American Regional English'', Belknap Press, 1985</ref> سمة مشتركة للتقاليد الشفهية و الأدبية الجنوبية.<ref>Flora, Joseph M., Lucinda Hardwick MacKethan, Todd W. Taylor, ''The Companion to Southern Literature'', [[Louisiana State University Press]]. 2001, p. 304.</ref> تتضمن قصص الأشباح الأصلية فى المنطقة قصة شبح جرينبراير ، اللى تعود جذورها لجريمة قتل فى مقاطعة جرينبراير، ويست ڤيرچينيا .<ref name="handbook" /> كتير من الأساطير الحضرية وقصص الرعب ترسخت فى منطقة الآبالاتشيا. من ستينات القرن العشرين، نشأت أسطورة رجل العثة [[بوينت بليزانت|فى بوينت بليزانت، ويست ڤيرچينيا]] ، وتم استكشافها فى الثقافة الشعبية بما فيها فيلم ''نبوءات رجل العثة'' سنة 2002 اللى أعاد سرد الحكايه الأصلية بشكل فضفاض. من عشرينات القرن العشرين، كانت التقارير اللى تتكلم عن وجود كرات متوهجة حوالين [[جبل برون|سلسلة جبال براون]] فى ولاية نورث كارولاينا موضوع لنظريات خارقة للطبيعة بما فيها شبح العبيد أو محاربى قبائل شيروكى. معروفه دى الحكايه باسم أضواء الجبل البنى ، و تم تكييفها فى الثقافة الشعبية، بما فيها حلقة من الدراما الخيالية العلمية فى التسعينيات ''[[ذا ايكس فايلز|The X-Files]]'' .<ref name="dinan">{{مرجع ويب | url = https://www.blueridgeoutdoors.com/features/appalachian-legends/ | title = Appalachian Legends | date = July 25, 2018 | website = Blue Ridge Outdoors | accessdate = April 20, 2022 | last = Dinan | first = Kim }}</ref> أثرت الحكايه الوحشه السمعة لساحرة بيل اللى تسكن ولاية تينيسى على كتير من الافلام الرئيسية من نوع الرعب، بما فيها ''[[ارواح شريره|فيلم Poltergeist]]'' ، ''[[مشروع الساحره بلير|وفيلم The Blair Witch Project]]'' ، و سلسلة ''افلام Paranormal Activity'' .<ref name="dinan" /><ref name="wpblairwitch">{{استشهاد بخبر | last = Rose | first = Lloyd | title = NIGHT OF THE HAUNTER | url = https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/style/1999/08/01/night-of-the-haunter/ad41a2b1-2b65-46cb-ba87-f8dfbf780edc/ | accessdate = 22 May 2018 | work = [[The Washington Post]] | date = 1 August 1999 }}</ref> === الأبلاش الحضريون === سكان اپپالاتشيا الحضريون هم أشخاص من اپپالاتشيا يعيشو فى المناطق الحضرية بره منطقة اپپالاتشيا. فى العقود اللى أعقبت الكساد الأعظم والحرب العالميه التانيه، نقل كتير من سكان اپپالاتشيا لالمدن الصناعية فى الشمال و الغرب فى هجرة بقت معروفه باسم " طريق هيلبيلى ". كان ميكنة استخراج الفحم خلال الخمسينات والستينات من القرن العشرين هو المصدر الرئيسى للبطالة فى وسط أبالاتشيا. غطت كتير من تيارات الهجرة مسافات قصيرة نسبى، نقل سكان غرب ڤيرچينيا ل[[كليڤلاند|كليفلاند]] ومدن تانيه فى شرق و وسط [[اوهايو]] ، ونقل سكان شرق كنتاكى ل[[سينسيناتى]] و جنوب غرب اوهايو بحث عن وظايف. اجتذبت المدن الاكتر بعداً زى ديترويت وشيكاجو المهاجرين من كتير من الولايات. لسه من الممكن العثور على جيوب من ثقافة اپپالاتشيا فى بعض المجتمعات هذه.<ref>''Appalachian Odyssey'', ed.</ref> === الاتصالات === فى الاربعينات و حتا الستينات من القرن العشرين، بقت [[ويلينج|مدينة ويلينج فى ولاية ويست ڤيرچينيا]] مركز ثقافى للمنطقة لأنها كانت فيها محطة إذاعية AM ذات قناة واضحة ، WWVA ، اللى ممكن سماعها فى كل اماكن شرق امريكا فى الليل. رغم ان محطة KDKA فى بيتسبرغ كانت محطة قناة واضحة بقوة 50 كيلووات يرجع تاريخها لأوائل عشرينات القرن العشرين (بالإضافة لامتدادها على طول الساحل الشرقى فى قوة الإشارة)، لكن محطة WWVA كانت تفتخر ببرامجها الريفية والزراعية اللى جذبت جمهور أوسع فى المنطقة الريفية. كما تم الاعتماد على WLW فى سينسيناتى على ايد كتير من الأشخاص فى المناطق الوسطانيه والشمالية من أبالاتشيا. فى الجزء الجنوبى من المنطقة، كانت محطتا WSB-AM Atlanta و WSM-AM Nashville، الرائدتان لمحطة ''Grand Ole Opry'' ، من المحطات الرئيسية لسكان المنطقة خلال القرن العشرين، ولسهان قويتين فى المنطقة الفرعية. === دراسات اپپالاتشيا === منطقة الآبالاتشيا، باعتبارها اهتمام أكاديمى، كانت نتاج لدراسات نقدية ظهرت عبر التخصصات فى الستينات والسبعينات. مع تجدد الاهتمام بقضايا السلطة، ما بقاش بوسع العلما تجاهل التفاوت الاجتماعى، والصراع الطبقى، والتدمير البيئى اللى يواجهه اللى يتسما بـ " سكان الريف " فى [[امريكا|أميركا]] . إن ظهور الآبالاتشيا فى الأوساط الأكاديمية هو نتيجة لتقاطع الظروف الاجتماعية والاهتمامات الأكاديمية الحاسمة، و اتسبب فى تطوير كتير من برامج الدراسات الآبالاتشيا فى الكليات والجامعات فى كل اماكن المنطقة، كمان فى جمعية الدراسات الآبالاتشيا . == اقتصاد == اقتصاد أبالاتشيا كان يعتمد تقليدى على الزراعة، والتعدين، و الأخشاب، و فى المدن، التصنيع. من أواخر القرن العشرين، كسبت السياحة وتطوير البيوت التانيه دور رئيسى بشكل متزايد. === زراعة === [[ملف:Maggie-tower-view-nc1.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| مرعى مرتفع قرب وادى ماجى، ولاية نورث كارولاينا]] رغم أن مناخ منطقة اپپالاتشيا مناسب للزراعة، لكن التضاريس الجبلية فى المنطقة تحد بشكل كبير من حجم المزرعة المتوسطة، هيا مشكلة زادت بسبب النمو السكانى فى النصف الأخير من القرن التسعتاشر. كانت الزراعة المعيشية هيا العمود الفقرى للاقتصاد اپپالاتشياى طول معظم القرن التسعتاشر، وبينما نقلت الاقتصادات فى أماكن زى غرب بنسلفانيا، ووادى ڤيرچينيا العظيم ، ووادى تينيسى العلوى فى شرق تينيسى، لالزراعة واسعة النطاق أو قاعدة التصنيع فى وقت الحرب الأهلية، فضلت الزراعة المعيشية جزء مهم من اقتصاد المنطقة لحد الخمسينات من القرن العشرين. فى أوائل القرن العشرين، كان المزارعين فى منطقة اپپالاتشيا يكافحون علشان استخدام الماكينات الزراعية، و كانت ممارسات الزراعة المسيئة قد وصلت على مر السنين لتآكل مساحات كبيرة من الأراضى الزراعية المحدودة بالفعل. تدخلت كتير من الجهات الفيدرالية فى تلاتينات القرن العشرين لاستعادة المناطق المتضررة و إدخال تكنولوجيات زراعية أقل ضرر. فى العقود الأخيرة، تم تطبيق مفهوم الزراعة المستدامة على المزارع الصغيرة فى المنطقة، مع تحقيق بعض النجاح. بس، عدد المزارع فى منطقة اپپالاتشيا لسه يتضاءل، حيث انخفض من 354748 مزرعة فى {{حول|47|e6acre|km2}} سنة 1969 ل230050 مزرعة على {{حول|35|e6acre|km2}} سنة 1997.<ref name="agintro" /> المزارعين الأوائل فى جبال اپپالاتشيا زرعو المحاصيل المستوردة من موطنهم الأصلى اوروبا و المحاصيل الأصلية فى امريكا الشمالية ( زى [[دره|الذرة]] والقرع ). كان التبغ من فترة طويلة محصول نقدى مهم فى جنوب أبالاتشيا، خاصة و أن الأرض غير مناسبة للمحاصيل النقدية زى القطن. تم زراعة التفاح فى المنطقة من أواخر القرن التمنتاشر، حيث ساعدت الأحزمة الحرارية فى وديان الجبال فى المنطقة فى زراعته. كانت الخنازير، اللى بتقدر أن تتجول بحرية فى الغابات الوفيرة فى المنطقة، فى الغالب على [[ابو فروه|شجر الكستناء]] ، هيا المواشى الاكتر شعبية بين المزارعين الأوائل فى جبال اپپالاتشيا. كانت الكستناء الامريكانيه كمان مصدر غذائى مهم للإنسان لحد ضربها [[آفة الكستناء|وباء الكستناء]] فى القرن العشرين. جلب المستوطنين الأوائل كمان المواشى و الأغنام لالمنطقة، اللى كانو يرعونها فى العاده فى المروج المرتفعة المعروفة باسم الأراضى الصلعاء خلال موسم النمو لما كانت الأراضى المنخفضة ضرورية لزراعة المحاصيل. بقت الأبقار، و بالخصوص سلالات [[هيريفورد|هيرفورد]] و أنجوس وشاروليه ، الثروة الحيوانية الرئيسية فى المنطقة.<ref name="agintro">Best, Michael, and Curtis Wood, Introduction to the Agriculture section in the ''[[Encyclopedia of Appalachia]]'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 395–402.</ref> === التسجيل === [[ملف:Erwin-millpond-sawmill-wv1.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| منشرة وبركة طاحونة فى إروين، ويست ڤيرچينيا، اتصورا ب[[ماريون بوست ولكوت|ماريون بوست وولكوت]] سنة 1938]] جبال ووديان أبالاتشيا كانت تحتوى فى وقت ما على ما يبدو أنه إمداد لا ينضب من الأخشاب. بس، الطرق الوحشه ، وانعدام السكك الحديد، وصعوبة الوصول لالمنطقة بشكل عام، منعت قطع الشجر بصوره كبيره فى معظم اماكن المنطقة طول جزء كبير من القرن التسعتاشر. فى حين اتعمل شركات قطع الشجر فى ولايتين كارولينا ووادى [[نهر كينتوكى|نهر كنتاكى]] قبل الحرب الأهلية، معظم الشركات الكبرى فضلت حصاد الأخشاب اللى ممكن الوصول ليها بسهولة فى الأجزاء الغربية الوسطانيه والشمالية الشرقية من البلاد. بحلول تمانينات القرن التسعتاشر، استنفدت المواقف دى ، و أجبر ارتفاع الطلب على الأخشاب شركات قطع الشجر على البحث عن الغابات البكر فى أبالاتشيا.<ref name="paulson">Paulson, Linda Daily, "Lumber Industry".</ref> كانت أولى مشاريع قطع الشجر الكبرى فى أبالاتشيا تعتمد على نقل الأخشاب باستخدام فرق البغال أو الأنهار، و كانت الطريقة الأخيرة تستخدم ساعات السدود المائية .<ref>Weals, Vic.</ref> فى تسعينيات القرن التسعتاشر، سمحت الابتكارات زى قاطرة شاى ، والمحمل اللى يعمل بالبخار، والجرافة البخارية بالحصاد المكثف لأقسام الغابات الاكتر بعدًا.<ref name="paulson" /> قطع الشجر فى أبالاتشيا وصل ذروته فى أوائل القرن العشرين، لما قامت شركات زى شركة ريتر لامبر بقطع الغابات البكر على نطاق مثير للقلق،و ده اتسبب فى إنشاء الغابات الوطنية سنة 1911 وكيانات حكومية مماثلة لإدارة موارد الأخشاب فى المنطقة بشكل أفضل. ممكن كانت شركة قطع الشجر الاكتر نجاح فى أبالاتشيا هيا شركة Georgia Hardwood Lumber Company، اللى اتأسست سنة 1927 و أعيدت تسميتها لGeorgia-Pacific سنة 1948 لما اتوسعت على المستوى الوطنى. رغم تراجع قطع الشجر فى أبالاتشيا مع تحول الصناعة لالتركيز على منطقة شمال غرب المحيط الهادى فى الخمسينات من القرن العشرين، لكن الطلب المتزايد من الخارج فى التمانينات اتسبب فى انتعاش قطع الشجر فى أبالاتشيا. سنة 1987، عدد شركات الأخشاب العاملة فى المنطقة 4,810 شركة. فى أواخر تسعينيات القرن العشرين، كانت صناعة الأخشاب فى جبال اپپالاتشيا صناعة بمليارات الدولارات، و توظف 50 ألف شخص فى تينيسى، و 26 ألف شخص فى كنتاكى، و 12 ألف شخص فى ولاية ويست ڤيرچينيا وحدها.<ref name="paulson" /> بحلول سنة 1999، 1.4&nbsp;تم إطفاء ملايين فدان نتيجة لإزالة الغابات على ايد صناعات الموارد الطبيعية.{{Clarify|Not clear how the land can be "extinguished"|تاريخ=سبتمبر 2024}}<sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (June 2017)">التوضيح مطلوب</span>'' &#x5D;</sup> أدى التلوث الناجم عن عمليات التعدين وتعطيل الأراضى لظهور كتير من القضايا البيئية. أدى إزالة الغطاء النباتى والتغييرات التانيه فى الأرض لزيادة التآكل والفيضانات فى المناطق المحيطة. كمااتأثرت جودة الميه والحياة المائية كمان .<ref name="jones">{{Cite journal|last=Jones|first=E. B. Dale III|last2=Helfman|first2=Gene S.|last3=Harper|first3=Joshua O.|last4=Bolstad|first4=Paul V.|title=Effects of Riparian Forest Removal on Fish Assemblages in Southern Appalachian Streams|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1999-12_13_6/page/1454|journal=Conservation Biology|date=January 1, 1999|volume=13|issue=6|pages=1454–1465|doi=10.1046/j.1523-1739.1999.98172.x|jstor=2641969|bibcode=1999ConBi..13.1454J}}</ref> === تعدين الفحم === [[ملف:Jenkins-kentucky-1935.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| بيوت شركات الفحم فى [[جينكينز|جينكينز، كنتاكى]] ، اتصورا ب[[بين شاهن|بن شاهن]] سنة 1935]] تعدين الفحم هيا الصناعة الاكتر ارتباط بالمنطقة فى أذهان الغرباء، <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.nma.org/pdf/c_bearing_areas.pdf | title = Coal-Bearing Areas of the United States | archiveurl = https://web.archive.org/web/20040222075821/http://www.nma.org/pdf/c_bearing_areas.pdf | archivedate = February 22, 2004 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.nma.org/pdf/c_locations.pdf | title = Coal mines and facilities | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070615060022/http://www.nma.org/pdf/c_locations.pdf | archivedate = June 15, 2007 }}</ref> و سبب ده جزئى لحقيقة أن المنطقة كانت تنتج فى وقت ما تلتين الفحم فى البلاد. لكن فى الوقت الحاضر، توظف صناعة التعدين 2% بس من القوة العاملة فى منطقة اپپالاتشيا. يغطى حقل الفحم الواسع فى المنطقة {{حول|63000|sqmi|km2}} بين شمال ولاية بنسلفانيا و وسط ألاباما، معظمها على طول منطقة هضبة كمبرلاند وهضبة أليغينى . تركزت معظم أنشطة التعدين فى شرق كنتاكى و جنوب غرب ڤيرچينيا وويست ڤيرچينيا وغرب بنسلفانيا، مع عمليات أصغر فى غرب ماريلاند [[تينيسى|وتينيسى]] [[الاباما|وألاباما]] . طبقة الفحم فى بيتسبرغ ، اللى أنتجت 13&nbsp;تم استخراج مليار طن من الفحم من أوائل القرن التسعتاشر، و هو اللى يتسما بالرواسب المعدنية الاكتر قيمة فى العالم. فيه اكتر من 60 طبقة رئيسية للفحم فى ولاية ويست ڤيرچينيا واكتر من 80 طبقة فى شرق كنتاكى. معظم الفحم المستخرج هو من البيتومين ، رغم وجود رواسب كبيرة من الفحم الحجرى على أطراف المنطقة فى وسط ولاية بنسلفانيا.<ref name="abramsoncoal" /> يتم إنتاج حوالى تلتين الفحم فى أبالاتشيا عن طريق التعدين تحت الأرض ، والباقى عن طريق التعدين السطحى .<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.nma.org/pdf/c_production_method.pdf | title = U.S. Coal Production by State, Region and Method of Mining – 2007 | publisher = National Mining Association | تاريخ-الوصول = 2024-09-10 | تاريخ-الأرشيف = 2024-07-18 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20240718042143/http://www.nma.org/pdf/c_production_method.pdf | url-status = dead }}</ref> إزالة قمم الجبال ، و هو واحد من أشكال التعدين السطحى، هو ممارسة تعدين موضوع كلام اوى فى وسط أبالاتشيا بسبب تأثيراتها السلبية على البيئة وصحة السكان.<ref name="abramsoncoal" /> فى أواخر القرن التسعتاشر، وصلت الثورة الصناعية اللى أعقبت الحرب الأهلية و توسع خطوط السكك الحديد فى البلاد لزيادة الطلب على الفحم، و اتوسعت عمليات التعدين بسرعة فى كل اماكن أبالاتشيا. تدفق مئات الآلاف من العمال لالمنطقة من مختلف اماكن امريكا ومن الخارج،و ده اتسبب فى تعديل التركيبة الثقافية لشرق كنتاكى ، وغرب ڤيرچينيا، وغرب بنسلفانيا. كسبت شركات التعدين نفوذاً كبير فى حكومات الولايات والبلديات، خاصة و أنها كانت تمتلك ساعات كتير البلدات كلها اللى يعيش فيها عمال المناجم. كانت صناعة التعدين عرضة للتقلبات الاقتصادية، بس كانت فترات الازدهار والكساد متكررة، مع حدوث طفرة كبرى خلال الحربين العالميتين الأولى و الثانية، و أسوأ حالة ركود حصلت خلال فترة الكساد الأعظم. شافت صناعة التعدين فى منطقة اپپالاتشيا كمان بعض من أعنف الصراعات العمالية فى البلاد بين تسعينيات القرن التسعتاشر وتلاتينات القرن العشرين. وما كانتش الإصابات والوفيات المرتبطة بالتعدين غير منتشرة، و كانت أمراض زى مرض الرئة السوداء تصيب عمال المناجم طول القرن العشرين. بعد الحرب العالميه التانيه، وصلت الابتكارات فى مجال الميكنة ( زى التعدين على الجدران الطويلة ) والمنافسة من البترول والغاز الطبيعى لتراجع عمليات التعدين فى المنطقة.<ref name="abramsoncoal">Abramson, Rudy, "Bituminous Coal Industry".</ref> و وصلت القيود البيئية، زى اللى فرضت على الفحم عالى [[كبريت|الكبريت]] فى تمانينات القرن العشرين، لقفل المزيد من المناجم. عمال المناجم فى منطقة اپپالاتشيا يكسبون اكتر من معظم العمال المحليين التانيين، حيث دخلهم السنوى 55000 دولار، لكن مناجم الفحم فى منطقة اپپالاتشيا وظفت يقارب من 50000 عامل سنة 2004.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.nma.org/pdf/c_profile.pdf | title = Profile of the U.S. Coal Miner – 2007 | publisher = [[National Mining Association]] }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.nma.org/pdf/c_employment_state_region_method.pdf | title = U.S. Coal Mine Employment by State, Region and Method of Mining – 2007 | publisher = National Mining Association | تاريخ-الوصول = 2024-09-10 | تاريخ-الأرشيف = 2024-07-15 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20240715234831/http://www.nma.org/pdf/c_employment_state_region_method.pdf | url-status = dead }}</ref> عاد استخراج الفحم لالظهور فى بعض المناطق فى أوائل القرن الواحد و عشرين بسبب الأهمية المتزايدة لشركة Consol Energy ، و مقرها فى [[پيتسبرج|بيتسبرغ]] . كما تم تسليط النور من فتره قصيره على عملية إنقاذ منجم كويكريك سنة 2002 واستمرار مشاكل هبوط المناجم فى مناجم الفحم المهجورة فى غرب بنسلفانيا و كارثة منجم ساغو وكارثة منجم أبر بيج برانش فى غرب ڤيرچينيا و مناطق تانيه. === تصنيع === [[ملف:Institute-plant-tanks-wv1.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| خزانات التخزين فى مصنع المعهد على طول [[نهر كاناوا]] فى غرب ڤيرچينيا، اتصورا فى أواخر تلاتينات القرن العشرين/أوائل اربعينات القرن العشرين]] جذور صناعة التصنيع فى أبالاتشيا تعود بشكل أساسى لمصانع الحديد والصلب فى [[پيتسبرج|بيتسبرغ]] [[برمنجهام (الاباما)|وبرمنجهام]] فى وقت مبكر، و فى مصانع النسيج اللى نشأت فى منطقة بيدمونت فى ولاية نورث كارولاينا فى نص القرن التسعتاشر. وزاد بناء المصانع بشكل كبير بعد الحرب الأهلية، و شافت المنطقة طفرة فى التصنيع بين 1890 و 1930. أدى التحول ده الاقتصادى لهجرة جماعية من المزارع الصغيرة والمناطق الريفية للمراكز الحضرية الكبيرة،و ده تسبب فى تضخم أعداد سكان المدن زى برمنجهام، [[نوكسفيل (كنوكس)|ونوكسفيل بولاية تينيسى]] ، [[آشفيل, نورث كارولاينا|وأشيفيل بولاية نورث كارولينا]] ، بشكل كبير. عانت الصناعة التحويلية فى المنطقة من نكسة خلال فترة الكساد الأعظم لكن تعافت خلال الحرب العالمية التانيه ت عزها فى الخمسينات والستينات. بس، الصعوبات المتعلقة بدفع مزايا التقاعد، والصراعات البيئية، و توقيع اتفاقية التجارة الحرة لأميركا الشمالية (نافتا) سنة 1994 وصلت لتراجع عمليات التصنيع فى المنطقة. خسرت مدينة بيتسبرغ 44% من وظايف مصانعها فى تمانينات القرن العشرين، و فى الفترة ما بين 1970 و 2001، انخفض عدد عمال [[هدوم|الهدوم]] فى منطقة اپپالاتشيا من 250 ألف ل83 ألف ، وانخفض عدد عمال المنسوجات من 275 ألف ل193 ألف .<ref name="hursteoa">Hurst, Jack, Introduction to Business, Technology, and Industry section, ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee, 2006), pp. 441–47.</ref> شركة US Steel ، اللى اتأسست فى بيتسبرغ سنة 1901، كانت أول شركة فى العالم يتجاوز رأس مالها الأولى المليار دولار.<ref name="hursteoa"/> ساعدت شركة تانيه فى بيتسبرغ، هيا شركة ألكوا ، فى تأسيس صناعة الألومنيوم فى البلاد فى أوائل القرن العشرين، و كان ليها تأثير كبير على اقتصادات غرب بنسلفانيا وشرق تينيسى.<ref>Barnett, Janice Willis, "Aluminum Industry", ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 449–51.</ref> قامت شركة يونيون كاربايد ببناء أول مصنع للبتروكيماويات فى العالم فى [[كليندنين|كليندينين، ويست ڤيرچينيا]] ، سنة 1920، و فى السنين اللى بعد كده بقت [[نهر كاناوا|منطقة وادى كاناوا]] معروفه باسم "عاصمة الكيمياء فى العالم".<ref>Egan, Martha Avaleen, "Chemical Industry", ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee, 2006), pp. 468–71.</ref> شركة Eastman Chemical ، اللى اتأسست كمان سنة 1920، هيا اكبر شركة توظيف فردية فى ولاية تينيسى. أنشأت شركات زى Champion Fibre و Bowater عمليات كبيرة لإنتاج اللب فى كانتون بولاية نورث كارولينا [[جرينفيل (جرينفيل)|وجرينفيل بولاية ساوث كارولينا]] على التوالى، رغم ان الأولى عانت من معارك مع دعاة حماية البيئة طول القرن العشرين.<ref>Varat, Daniel, "Champion Fibre", ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 466–67.</ref> === السياحة === [[ملف:Homestead-hotel-virginia1.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| [[منتجع اومنى هومستيد|The Homestead]] ، فندق ومنتجع فى مقاطعة باث، ڤيرچينيا ، اتصور سنة 1903]] السياحة واحدة من أقدم الصناعات فى المنطقة، وبقت جزء اكتر أهمية من اقتصاد اپپالاتشيا فى النصف الأخير من القرن العشرين مع تراجع التعدين والتصنيع بشكل مطرد.<ref name="howell">Howell, Benita, "Tourism".</ref> فى الفترة 2000-2001، وصلت عائدات السياحة فى أبالاتشيا يقارب من 30 مليار دولار واكتر من 600 ألف وظيفة.<ref>[http://www.arc.gov/index.do?nodeId=1897 "Economic Effects of Tourism in Appalachia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814091248/http://www.arc.gov/index.do?nodeId=1897|date=August 14, 2009}}.</ref> بتشكل التضاريس الجبلية - مع المناظر الطبيعية المصاحبة ليها وفرص الترفيه فى الهواء الطلق - عوامل الجذب الرئيسية فى المنطقة.<ref name="howell" /> تعتبر المنطقة موطن لواحد من أشهر مسارات المشى لمسافات طويلة فى العالم ( مسار أبالاتشيان )، والجنينة الوطنية الاكتر زيارة فى البلاد ( جنينة جبال سموكى العظيمة الوطنية )، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nps.gov/grsm/index.htm | title = Great Smoky Mountains National Park (U.S. National Park Service) | website = www.nps.gov | language = en | accessdate = 2022-12-04 }}</ref> والطريق الوطنى الاكتر زيارة فى البلاد ( طريق بلو ريدج باركواى ).<ref>[http://www.nps.gov/blri/historyculture/index.htm Blue Ridge Parkway].</ref> تشكل صناعة الحرف اليدوية ، بما فيها التدريس والبيع والعرض أو إظهار الحرف اليدوية الإقليمية، كمان جزء مهم من اقتصاد اپپالاتشيا، حيث تجلب (زى ) اكتر من 100 مليون دولار&nbsp;مليون دولار كل سنه لاقتصاد غرب نورث كارولاينا واكتر من 80 مليون دولار كل سنه لاقتصاد غرب نورث كارولاينا واكتر من 80 مليون دولار كل سنه&nbsp;مليون دولار لاقتصاد ولاية ويست ڤيرچينيا.<ref>Appalachian Regional Commission Tourism Council, [http://www.arc.gov/images/reports/Tourism_summary.pdf Roadmap for Tourism & Craft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827010311/http://www.arc.gov/images/reports/Tourism_summary.pdf|date=August 27, 2009}}.</ref> بتشمل مناطق الجذب السياحى التراثية المهمة فى المنطقة عقار بيلتمور والفرقة الشرقية لمحمية شيروكى فى ولاية نورث كارولاينا، وكاديس كوف فى ولاية تينيسى، [[هاربرز فيرى|وهاربرز فيرى]] فى ولاية ويست ڤيرچينيا. بتشمل المتنزهات الترفيهية الهامة [[دوليوود|دولليوود]] و مدينة الأشباح فيليج ، والاتنين على محيط [[جبال سموكى العظيمه|جبال غريت سموكى]] . كانت ينابيع الجبال الغنية بالمعادن فى جبال الأبلاش - اللى كان يُعتقد لسنين كتيرة أنها ليها خصايص تساعد على استعادة الصحة - تجذب الزوار لالمنطقة من وقت بدرى من القرن التمنتاشر مع إنشاء المنتجعات فى هوت سبرينجز، ڤيرچينيا ، [[وايت سولفور سبرينجز|ووايت سلفور سبرينجز، ويست ڤيرچينيا]] ، واللى يتعرف دلوقتى باسم هوت سبرينجز، نورث كارولينا . مع الينابيع المعدنية ، كان الهواء البارد والنقى فى المرتفعات العالية من السلسلة يوفر متنفس لنخب الأراضى المنخفضة، واتبنا الفنادق المتقنة - زى [[جرينبرير (مقاطعه جرينبريه)|The Greenbrier]] فى غرب ڤيرچينيا و [[بلسم ماونتن ان|Balsam Mountain Inn]] فى نورث كارولينا - فى كل اماكن الوديان البعيده ومنحدرات الجبال فى المنطقة. أدى نهاية الحرب العالمية الأولى (اللى فتحت فرص السفر لاوروبا) ووصول العربيات (اللى غيرت عادات الاجازات فى البلاد) لزوال كل المنتجعات الصحية فى المنطقة باستثناء عدد قليل منها. أدى إنشاء المتنزهات الوطنية فى تلاتينات القرن العشرين لانفجار حركة السياحة فى المنطقة، ولكنه خلق مشاكل تتعلق بالتوسع الحضرى فى المجتمعات المضيفة المختلفة. فى أواخر القرن العشرين و أوائل القرن الواحد و عشرين، ركزت الدول بشكل اكبر على استدامة السياحة مع الحفاظ على المجتمعات المضيفة.<ref name="howell"/> === فقر === [[ملف:Norris-tennessee-shack-tva1.jpg|يسار|تصغير|250x250بك| صورة من فتره التلاتينات من القرن العشرين تظهر فتاة صغيرة قدام بيت عيلتها فى وادى [[نهر كلينتش]] السفلى فى شرق تينيسى]] الفقر ابتلى منطقة اپپالاتشيا لسنين كتيرة لكن لم يتم لفت انتباه بقية امريكا ليها لحد سنة 1940، لما نشر [[جيمس آجى|جيمس أجى]] ووالكر [[والكر ايفانز|إيفانز]] كتاب ''"دعونا دلوقتى نشيد بالرجال المشهورين"'' ، و هو كتاب وثق حياة العائلات فى اپپالاتشيا خلال فترة الكساد الأعظم بالكلمات والصور. سنة 1963، أنشأ [[جون كينيدى|جون ف. كينيدى]] لجنة الرئيس الإقليمية للأبالاش. خليفته، [[ليندون چونسون|ليندون جونسون]] ، بلور جهود كينيدى فى شكل لجنة منطقة اپپالاتشيا الإقليمية ، اللى تم إقرارها كقانون سنة 1965.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.arc.gov/index.do?nodeId=7 | title = ARC History | archiveurl = https://web.archive.org/web/20051222133844/http://www.arc.gov/index.do?nodeId=7 | archivedate = December 22, 2005 }}</ref> فى منطقة اپپالاتشيا، كان الفقر الشديد والخراب مصحوبين بضرورة مراعاة الحساسية الثقافية الدقيقة. كان كتير من سكان اپپالاتشيا يخشون أن يؤدى ميلاد أبالاش الجديدة الحديثة لموت قيمهم وتراثهم التقليدى. وبسبب عزلة المنطقة، لم يتمكن سكان اپپالاتشيا من مواكبة التحديث اللى حققه سكان الأراضى المنخفضة. فى ستينات القرن العشرين، كان كتير من الناس فى أبالاتشيا ليهم مستوى معيشى مماثل لمستوى بلاد [[دول العالم التالت|العالم التالت]] . أعلن ليندون جونسون " حرب على الفقر " وقت وقوفه على البلكونه القدامية لمنزل فى [[انيز|إينيز بولاية كنتاكى]] ، كان سكانه يعانو من مشكلة تم تجاهلها من فترة طويلة.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.usatoday.com/news/politics/election2008/2008-04-23-mccain-ky_N.htm | title = McCain's economics talk follows LBJ path | first = David | last = Jackson | work = USA Today | date = April 23, 2008 }}</ref> منذ إنشاء لجنة منطقة الآبالاش الإقليمية (ARC) سنة 1965، شافت المنطقة تقدم هائل. وصلت الطرق الجديدة والمدارس ومرافق الرعاية الصحية و أنظمة الميه والصرف الصحى و غيرها من التحسينات لجلب حياة احسن للكتير من سكان الآبالاش. فى ستينات القرن العشرين، اعتُبرت 219 مقاطعة فى منطقة الآبالاش اللى فيها 13 ولاية تعانى من ضائقة اقتصادية. دلوقتى تم تقليص القائمة لاكتر من النصف، بحيث بقت فيها 82 مقاطعة، لكن دى المقاطعات تشكل جيوب "متشددة" من الفقر، ويبدو أنها ما بتتأثرش بكل الجهود الرامية لتحسين وضعها.<ref name="Arc">Appalachian Regional Commission [http://www.arc.gov/index.do?nodeId=3301 Arc.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407182313/http://www.arc.gov/index.do?nodeId=3301|date=April 7, 2009}}</ref> تعتبر مقاطعة مارتن بولاية كنتاكى ، اللى شافت خطاب جونسون سنة 1964، واحدة من المقاطعات اللى لسه مصنفة على أنها "منكوبة" على ايد لجنة التعديل الأسترالى. من سنة 2000، وصل دخل الفرد فى مقاطعة مارتن 10650 دولار، و كان 37% من سكانها يعيشو تحت خط الفقر. تم توثيق الفقر فى المنطقة كذا مره من أوائل الستينات. يوثق [[جون كوهن|جون كوهين]] نمط الحياة و الثقافة الريفية فى ''The High Lonesome Sound'' ، فى الوقت نفسه كان المصور الصحفى إيرل دوتر يزور ويوثق الفقر والرعاية الصحية والتعدين فى أبالاتشيا من يقارب من أربعين سنه .<ref name="Dotter">{{مرجع ويب | url = https://southernspaces.org/2008/coalfield-generations-health-mining-and-environment/ | title = Coalfield Generations: Health, Mining, and the Environment | website = Southern Spaces | language = en-US | accessdate = 2022-12-04 }}</ref> مصور صحفى آخر، [[شيلبى لى آدامز]] ، يقوم بتصوير العائلات و أسلوب الحياة فى جبال اپپالاتشيا من عقود. الفقر اتسبب فى مشاكل صحية فى المنطقة. بتنتشر فى منطقة أبالاتشيا أمراض اليأس ، بما فيها وباء المواد الأفيونية فى امريكا ، و بعض أمراض الفقر . === الإيرادات الضريبية وملكية الأراضى الغائبة === فرقة عمل ملكية الأراضى اپپالاتشياية سنة 1982، أجرت دراسة مكونة من 7 مجلدات بلجنة اپپالاتشيا الإقليمية اللى حققت فى قضية ملكية الأراضى الغائبة. شملت الدراسة 80 مقاطعة فى ست ولايات بالتقريب المنطقة اللى بتتسما "أبالاتشيا الجنوبية" كما حددها توماس ر. فورد فى عمله سنة 1962. كانت الولايات المختارة هيا ألاباما (15 مقاطعة)، وكنتاكى (12 مقاطعة)، ونورث كارولاينا (12 مقاطعة)، وتينيسى (14 مقاطعة)، وڤيرچينيا (12 مقاطعة)، وويست ڤيرچينيا (15 مقاطعة). [[ملف:Map_of_counties_included_in_the_1982_report_of_the_Appalachian_Land_Ownership_Task_Force.png|تصغير|خريطة توضح المقاطعات التمانين المشمولة فى تقرير سنة 1982 اللى أعدته فرقة عمل ملكية الأراضى اپپالاتشياية]] وفى ملخصه، ذكر التقرير أن "اكتر من 55 ألف قطعة أرض فى 80 مقاطعة تمت دراستها، تمثل نحو 20 مليون فدان من الأراضى و حقوق التعدين..." ووجد أن "41% من 20 مليون فدان من الأراضى والمعادن... مملوكة لخمسين مالكاً خاصاً بس وعشر وكالات حكومية. والحكومة الفيدرالية هيا المالك الاكبر فى أبالاتشيا، تمتلك اكتر من مليونى فدان". ووجدت الدراسة أن الصناعات الاستخراجية، أى الأخشاب والفحم، وما لذلك، "لم يتم تقييمها بشكل كافى لأغراض ضريبة الملكية. فاكتر من 75% من مالكى المعادن فى ده المسح يدفعون أقل من 25 سنتاً لكل فدان كضريبة ملكية". فى مقاطعات الفحم الرئيسية اللى شملها المسح، متوسط الضريبة لكل طن من احتياطيات الفحم المعروفة 0.0002 دولار بس (1/50 من السنت). الأراضى اللى تسيطر عليها الحكومة معفاة من الضرائب، لكن الحكومة تقوم بدفع مبلغ بدل الضرائب ، و هو فى العاده أقل من معدلات الضرائب العادية. "الفشل فى فرض ضرائب كافية على المعادن، وسوء تقدير الأراضى السطحية، وخسارة الإيرادات من الحيازات الفيدرالية المركزة، كل ذلك له تأثير واضح على الحكومات المحلية فى أبالاتشيا. والنتيجة، فى الأساس، هيا إنتاج وضع حيث أ) يتحمل الملاك الصغار حصة غير متناسبة من العبء الضريبي؛ ب) تعتمد المقاطعات على الأموال الفيدرالية والولائية لتوفير الإيرادات، الملاك الكبار و الشركات والملاك الغائبين لموارد المنطقة معفون نسبى من الضرائب؛ ج) يواجه المواطنين فقر فى الخدمات المطلوبة رغم وجود ثروة من الممتلكات الخاضعة للضريبة فى مقاطعاتهم، و بالخصوص فى شكل الفحم وغيره من الموارد الطبيعية." <ref>[http://www.crmw.net/files/1981_Land_Ownership_Study.pdf ''Land Ownership Patterns and Their Impacts on Appalachian Communities. '']</ref> دراسة مماثلة ركزت بس على ولاية ويست ڤيرچينيا سنة 2013، لقت 25 مالك خاص يمتلكون 17.6% من الأراضى الخاصة فى الولاية اللى مساحتها 13 مليون فدان. تمتلك الحكومة الفيدرالية 1,133,587 فدان فى ولاية ويست ڤيرچينيا، أى يسوا 7.4% من إجمالى مساحة الولاية البالغة 15,410,560 فدان.<ref>{{مرجع ويب | url = https://fas.org/sgp/crs/misc/R42346.pdf | title = Federal Land Ownership: Overview and Data | تاريخ-الوصول = 2024-09-10 | تاريخ-الأرشيف = 2015-01-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150124032234/http://www.fas.org/sgp/crs/misc/R42346.pdf | url-status = dead }}</ref> فى 11 مقاطعة، يمتلك العشرة الأوائل من ملاك الأراضى الغائبين ما بين 41% ليقارب من 72% من الأراضى الخاصة فى كل مقاطعة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://wvpolicy.org/who-owns-west-virginia-in-the-21st-century-2/ | title = Who Owns West Virginia in the 21st Century? | date = November 20, 2017 }}</ref> === لجنة منطقة الآبالاش === اتعمل لجنة منطقة اپپالاتشيا الإقليمية (ARC) من [[كونجرس امريكا|الكونجرس الأمريكى]] سنة 1965 بهدف إدخال المناطق الفقيرة فى 13 ولاية امريكانيه فى النطاق الرئيسى (الجنوبى) لجبال اپپالاتشيا لالتيار الرئيسى للاقتصاد الأمريكى. تعتبر اللجنة شراكة بين الحكومات الفيدرالية والولائية والمحلية، و اتنشأت لتعزيز النمو الاقتصادى وتحسين نوعية الحياة فى المنطقة. بتشمل المنطقة كما حددها مركز أبحاث ولاية ڤيرچينيا <ref>{{مرجع ويب | url = http://www.arc.gov/index.do?nodeId=27 | title = Counties in Appalachia | publisher = Appalachian Regional Commission | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080917184038/http://www.arc.gov/index.do?nodeId=27 | archivedate = September 17, 2008 | accessdate = August 22, 2008 }}</ref> 420 مقاطعة، بما فيها ولاية ويست ڤيرچينيا بالكامل؛ ومقاطعات فى 12 ولاية تانيه: ألاباما، وجورجيا، وكنتاكى، وميريلاند، ومسيسيبى، ونيو يورك، ونورث كارولاينا، و اوهايو، وبنسلفانيا، وكارولينا الجنوبية، وتينيسى، وڤيرچينيا؛ و 8 مدن فى ولاية ڤيرچينيا، حيث بيخللى قانون الولاية المدن منفصلة إدارى عن المقاطعات. إن مركز البحوث الأسترالية هو منظمة تخطيط وبحث ودعوة وتمويل؛ مش عنده أى صلاحيات حاكمة. تم تحديد النطاق الجغرافى للتغطية اللى يوفرها مركز أبحاث الآداب بصوره كبيره لتغطية اكبر عدد ممكن من المناطق المتخلفة اقتصادى؛ و هو يمتد للى هو أبعد من المنطقة اللى بيتبص ليها فى العاده على أنها "أبالاتشيا". زى ، تم تضمين أجزاء من ألاباما وميسيسيبى فى اللجنة بسبب مشاكل البطالة والفقر المشابهة لتلك الموجودة فى أبالاتشيا نفسها، و تمتد منطقة ARC للولايات الشمالية الشرقية ، اللى لا تعتبر تقليدى جزء من أبالاتشيا ثقافى ( رغم ظهور هوية "أبالاتشيا الشمالية" من فتره قصيره فى أجزاء من نيو يورك وبنسلفانيا، و بالخصوص فى المناطق الريفية). فى الفتره الاخيره، أعلنت ARC منطقة [[يونجزتاون|يونغستاون، اوهايو]] ، جزء من أبالاشيا بسبب انهيار صناعة الصلب فى المنطقة فى أوائل التمانينات ومشاكل البطالة المستمرة فى المنطقة من كده الحين، رغم أنه باستثناء [[مقاطعة كولومبيانا، اوهايو]] ، منطقة يونغستاون DMA لا تعتبر تقليدى أو ثقافى جزء من المنطقة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://metromonthly.wordpress.com/2007/09/01/youngstown-appalachia/ | title = Youngstown, Appalachia? | date = 2007-09-01 | website = Metro Monthly | language = en | accessdate = 2022-12-04 | last = Monthly | first = Metro }}</ref> و نشأ النطاق الواسع للمركز كمان من ظاهرة " برميل لحم الخنزير "، حيث رأى الساسة من بره منطقة أبالاشيا التقليدية طريقة جديدة لجلب الأموال الفيدرالية لمناطقهم. بس، فقد صرح حاكم ولاية اوهايو السابق [[بوب تافت]] ، "إن ما هو جيد لأبالاتشيا هو جيد لجميع اماكن اوهايو".<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.arc.gov/magazine/articles.asp?ARTICLE_ID=14 | title = Progress through Partnership: Reflections on ARC's 40th Anniversary – Appalachian Regional Commission | website = www.arc.gov | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130517060740/http://www.arc.gov/magazine/articles.asp?ARTICLE_ID=14 | archivedate = May 17, 2013 }}</ref> === مواصلات === [[ملف:Newrivergorgebridge.jpg|يسار|تصغير|230x230بك| [[كوبرى نيو ريفر جورج|جسر نيو ريفر جورج]] فى غرب ڤيرچينيا أطول كوبرى فولاذى فى نصف الكرة الغربى و طوله {{حول|876|ft}} ، تالت أعلى معدل فى امريكا.]] يعد النقل القضية الاكتر تحدى وتكلفة فى أبالاتشيا من وصول المستوطنين الاوروبيين الأوائل فى القرن التمنتاشر. باستثناء افتتاح طريق بنسلفانيا السريع فى 1 اكتوبر سنة 1940، التضاريس الجبلية فى المنطقة أحبطت باستمرار محاولات التدخل الفيدرالية الكبرى لبناء الطرق الرئيسية لحد سبعينات القرن العشرين. أدى ده لعزل أجزاء كبيرة من المنطقة بشكل شبه كامل،و ده اتسبب فى تباطؤ النمو الاقتصادى. قبل الحرب الأهلية، كانت المدن الكبرى فى المنطقة متصلة عبر طرق العربات بالمناطق المنخفضة، و كانت المراكب المسطحة توفر وسيلة مهمة لنقل البضائع بره المنطقة. بحلول سنة 1900، ربطت السكك الحديد معظم المنطقة ببقية اماكن البلاد، رغم ان الطرق الوحشه جعلت السفر بره مراكز السكك الحديد صعباً. لما اتعمل لجنة منطقة الآبالاش سنة 1965، كان بناء الطرق يعتبر أهم مبادراتها، و فى العقود اللى بعد كده صرفت اللجنة على بناء الطرق اكتر من كل المشاريع التانيه مجتمعة.<ref name="transeoa" /> الجهود المبذولة لربط أبالاتشيا بالعالم الخارجى تطلبت كتير من الإنجازات فى مجال الهندسة المدنية. تم إزالة ملايين الأطنان من الصخور لبناء أجزاء من الطرق زى الطريق السريع 40 عبر [[نهر پيجيون|مضيق نهر بيجيون]] على خط ولاية تينيسى - نورث كارولينا والطريق الامريكانى 23 فى مقاطعة ليتشر، كنتاكى . اتبنا أنفاق كبيرة عبر المنحدرات الجبلية فى Cumberland Gap سنة 1996 لتسريع السفر على طول الطريق الامريكانى 25E ، اللى يعمل يعتبر شريان إقليمى يربط أبالاتشيا بالساحل الشرقى ومنطقة البحيرات العظمى. كان [[كوبرى نيو ريفر جورج|جسر نيو ريفر جورج]] فى غرب ڤيرچينيا، اللى اكتمل بناؤه سنة 1977، أطول كوبرى بقوس واحد و هو دلوقتى رابع أطول كوبرى فى العالم. كوبرى لين كوف فى بلو ريدج باركواى، اللى تطلب بناؤه تجميع 153 قطعة مسبقة الصنع {{حول|4000|ft|m}} أعلى منحدرات [[جبل جراندفاثير|جبل الجد]] ، <ref name="transeoa">Burton, Mark, and Richard Hatcher, Introduction to Transportation section, ''Encyclopedia of Appalachia'' (Knoxville: University of Tennessee Press, 2006), pp. 685–90.</ref> تم تصنيفه كمعلم تاريخى للهندسة المدنية .<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.asce.org/history/landmark/search.cfm | title = Designated Historic Civil Engineering Landmarks | website = American Society of Civil Engineers | archiveurl = https://web.archive.org/web/20091025111447/http://www.asce.org/history/landmark/search.cfm | archivedate = October 25, 2009 | accessdate = September 14, 2009 }}</ref> == المقاطعات الفسيوغرافية == المقاطعات الست الفسيوغرافية اللى يتم التعامل معاها بشكل كلى أو جزئى على أنها مكونات من أبالاتشيا هيا: # هضبة الآبالاش # [[جبال الليجنى|جبال أليجينى]] # جبال الآبالاش ذات التلال والوديان # وادى اپپالاتشيا العظيم # [[السلسه الزرقا|جبال بلو ريدج]] # بيدمونت == فى الثقافة الشعبية == [[ملف:Kentucky-moonshiner-harpers1.jpg|يسار|تصغير|239x239بك| "رجل مونشاين كنتاكي"، رسم توضيحى من سنة 1877 من ''مجلة هاربر ويكلي'']] فى العاده تكون صور أبالاتشيا وسكانها فى وسايل الإعلام الشعبية سلبية، ده يخللى المنطقة موضع للفكاهة والتريقه والقلق الاجتماعى. يكتب ليدفورد، "إن أبالاشيا، اللى كانت دايما جزء من الجنوب الأسطورى، لسه تعانى خلف الكواليس فى الدراما الامريكانيه ، ولسه ترتدى، فى العقل الشعبى على الأقل، ثياب التخلف والعنف والفقر واليأس". يقال أوتو أن القصص المصورة ''"ليل أبنر"'' اللى كتبها آل كاب و ''"بارنى جوجل"'' اللى كتبها [[بيلى ديبيك]] ، اللى ابتدت سنة 1934، صورت الكسل والضعف عند دول "السكان الريفيين" تجاه "عصر الذرة" ( [[مون شاين|مشروب مونشاين]] ). عملت برامج زى ''Andy Griffith Show'' و ''The Beverly Hillbillies'' الشهيرة على شاشات التلفزيون فى ستينات القرن العشرين ورواية ''Deliverance'' اللى كتبها [[جيمس ديكى]] سنة 1970 على ترسيخ الصورة النمطية دى ، رغم ان المنطقة نفسها خضعت لتغييرات كتير بعد سنة 1945 لحد أنها لم تعتبر تشبه الصور الكوميدية.<ref>{{Cite journal|last=Otto|first=John Solomon|year=1986|title='Hillbilly Culture': The Appalachian Mountain Folk in History and Popular Culture|url=https://archive.org/details/sim_southern-quarterly_spring-1986_24_3/page/25|journal=Southern Quarterly|volume=24|issue=3|pages=25–34}}</ref> * الملحن الإنجليزى [[فريدريك ديليوس]] كتب موضوع و تنويعات بعنوان ''أبالاشيا''؛ و قام الاول بتأليف المزيكا دى ، بعنوان "تنويعات على أغنية العبد القديم مع الكورس النهائي"، سنة 1896.<ref>{{cite book|first1=Chris|last1=Woodstra|first2=Gerald|last2=Brennan|first3=Allen|last3=Schrott|title=All Music Guide to Classical Music: The Definitive Guide to Classical Music|url=https://books.google.com/books?id=nlDOICBmhbkC&pg=PA364|year=2005|publisher=Hal Leonard Corporation|isbn=978-0-87930-865-0|page=364}}</ref> * "الراعى الصغير لمجيء الملكوت (رواية)" (1903)، و"درب الصنوبر الوحيد (رواية)" (1908)، وروايات تانيه من أوائل القرن العشرين لجون فوكس الابن، تدور أحداثها فى بلدة بيج ستون جاب فى ولاية ڤيرچينيا، والمناطق المحيطة بها، و ادت القراء صورة للحياة الحدودية فى أبالاتشيا وتم تحويلها لافلام شهيرة. تخرج فوكس نفسه من جامعة هارفارد و كان صحفى مرح فى مدينة نيو يورك. رجع لمنزله فى جبال كمبرلاند فى تينيسى لكتابة قصصه بسبب سوء حالته الصحية.<ref>{{cite journal|last1=Tucker|first1=Edward L|year=1972|title=John Fox, Jr., Bon Vivant and Mountain Chronicler|url=https://archive.org/details/sim_virginia-cavalcade_spring-1972_21_4/page/18|journal=Virginia Cavalcade|volume=21|issue=4|pages=18–29}}</ref> * فى الغالب كانت بعض القصص المصورة تبرز منطقة أبالاشيا، و بالخصوص "ليل أبنر" بقلم [[آل كاب]]. ويشير إنجى لأن دى الحكايه المصورة، اللى اتنشرت فى الفترة من 1934 ل1977، تجاهلت لحد كبير الدين والسياسة والسود والحرب الأهلية، لكن ركزت بدل من كده على روح الدعابة فى أخلاقيات دوجباتش، حيث فحصت شعبها اللى مايتنسيش وغريب الأطوار فى الغالب اللى اعتمد فى العاده على العنف للسيطرة على النظام الاجتماعى، وتمسك بشدة بإيمانه بالأرض والوطن والاكتفاء الذاتى والعداء للغرباء.<ref>{{cite journal|last1=Arnold|first1=Edwin T|year=1997|title=Abner Unpinned: Al Capp's 'Li'l Abner,' 1940–1955|journal=Appalachian Journal|volume=24|issue=4|pages=420–436}}</ref> * "[[Appalachian Spring]]" (1944) هو اسم مقطوعة مزيكا كتبها [[آرون كوبلاند]] وباليه يحمل نفس الاسم من تأليف [[مارثا جراهام]]. ماكانش كوبلاند يقصد أن تكون مزيكته، اللى ألفها لجراهام اللى تتضمن ألحان فرقة [[Shakers|شاكر]]، ذات طابع أبالاتشى. أطلقت جراهام على العمل اسمه؛ حيث يروى باليهها قصة زوجين شابين يعيشان على الحدود فى غرب بنسلفانيا.<ref>{{citation|url=https://www.npr.org/programs/specials/milestones/991027.motm.apspring.html|first1=Robert|last1=Kapilow|first2=John|last2=Adams|title=Milestones of the Millennium: "Appalachian Spring" by Aaron Copland|year=1999|work=NPR's Performance Day|publisher=[[National Public Radio]]}}</ref> * المؤلفة [[كاثرين مارشال]] كتبت رواية "[[كريستى (رواية)|كريستى]]" (1967)، اللى استندت بشكل فضفاض لسنين والدتها كمعلمة فى منطقة الآبالاش. كسبت الرواية بشعبية كبيرة و بقت أساس لمسلسل تلفزيونى قصير الأمد يحمل نفس الاسم سنة 1994.<ref>Satterwhite, Emily.</ref> * مسلسل "[[ذا والتونز]] The Waltons" كان برنامج تلفزيونى اتعرض فى الفترة من 1972 ل1981 اللى يصور عيلة ريفية من ڤيرچينيا خلال فترة الكساد الأعظم لحد الحرب العالميه التانيه. == شوف كمان == * مركز اپپالاتشيا ن للطب البري * اپپالاتشيا ن اوهايو * الولادة فى المناطق الريفية فى اپپالاتشيا * العدالة البيئية وتعدين الفحم فى اپپالاتشيا * متحف اپپالاتشيا * [[الاوزارك|ثقافة أوزارك]] * سلاسل جبال اپپالاتشيا الفرعية * المرتفعات الجنوبية == مصادر == {{مصادر|2}} * {{استشهاد بخبر | last = Dispatch Staff Reporters | date = September 26–30, 1999 | title = Appalachia: Hollow Promises | work = [[The Columbus Dispatch]] | url = http://www.dispatch.com/news/special/APPALACHIA/SUNDAY/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060203041855/http://www.dispatch.com/news/special/APPALACHIA/SUNDAY/ | archivedate = 2006-02-03 }} A comprehensive series of articles on the region and the ARC. * {{مرجع ويب | url = http://www.uacvoice.org/pdf/workingpaper20.pdf | title = The Uses and Misuses of Appalachian Culture | date = May 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120904133207/http://www.uacvoice.org/pdf/workingpaper20.pdf | archivedate = 2012-09-04 | last = Obermiller | first = Phillip J. | last2 = Maloney | first2 = Michael E. }} * {{استشهاد بخبر | first = Jacqui | last = Palumbo | date = January 20, 2021 | title = Challenging reductive stereotypes of rural Appalachian life – in photos | work = CNN | url = https://www.cnn.com/style/article/rich-joseph-facun-black-diamonds-swing/index.html | accessdate = 2022-12-04 }} * {{مرجع ويب | url = https://lib.wvu.edu/collections/appalachian/bibliography/ | title = Appalachian Studies Bibliography | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150906054434/https://lib.wvu.edu/collections/appalachian/bibliography/ | archivedate = September 6, 2015 | last = West Virginia University Libraries }} * {{Cite journal|last=Whisnant|first=D. E.|year=1980|title=Developments in the Appalachian Identity Movement: All Is Process|journal=Appalachian Journal|volume=8|pages=41–47|jstor=40932361}} * مقالات علمية ''فى مجلة Appalachian'' من سنة 1972 لحد دلوقتى . * [https://southernspaces.org/series/space-place-and-appalachia/ الفضاء و المكان و] اپپالاتشيا . سلسلة حوالين المساحات و الأماكن الحقيقية والمتخيلة فى اپپالاتشيا وارتباطاتها العالمية فى ''Southern Spaces'' . == لينكات برانيه == {{ويكى الرحلات|Appalachia}} {{روابط تجمعات سكنيه}} * [https://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode40a/usc_sec_40a_00000403----000-.html التعريف الأصلى للكونجرس سنة 1965] * [https://www.ehc.edu/appalachian-center-for-civic-life/ مركز اپپالاتشيا ن للحياة المدنية] فى كلية إيمورى وهنري * [https://www.tntech.edu/fine-arts/craftcenter/artist-in-residence.php مركز اپپالاتشيا ن للحرف اليدوية] فى [[جامعة تينيسى التقنيه|جامعة تينيسى للتكنولوجيا]] * [https://theapparts.org/ مركز اپپالاتشيا للفنون] * [http://library.unca.edu/AppalachianStudies دراسات اپپالاتشيا] فى جامعة نورث كارولينا * [http://www.aca-dla.org المكتبة الديجيتال لاپپالاتشيا] * [https://www.berea.edu/appalachian-center/ مركز لويال جونز اپپالاتشياي] فى كلية بيريا * [https://appalachiancenter.as.uky.edu/about-center مركز جامعة كنتاكى اپپالاتشيايان] * {{Dmoz|Regional/North_America/United_States/Regions/Appalachia/|Appalachia}} {{Regions of the United States}}{{مناطق العالم}}{{Appalachian people}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:اپپالاتشيا|اپپالاتشيا]] [[تصنيف:Webarchive template wayback links]] [[تصنيف:All articles with unsourced statements]] sy5bi9nglz8fsrf6u4imtfv6yt6k7zb 0 2175654 13235645 13185366 2026-09-17T21:08:08Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى،، }} ← }}، ودينى ← و دينى، الوسطى ← الوسطانيه، أصليي ← اصليي 13235645 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''العالم الرابع''' هو مصطلح امتداد لنموذج العوالم التلاته ، و المصطلح يستخدم بشكل متنوع للإشارة ل # الفئات الفرعية من السكان المستبعدة اجتماعيا من المجتمع العالمى ، زى الشعوب اللى مش متصلة ؛ # شعوب الصيادين والجامعين ، والبدو ، والرعاة ، و بعض شعوب الزراعة الكفافية اللى تعيش بره نطاق القاعدة الصناعية الحديثة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.acpp.org/sevents/0809.html | title = International day of the world's indigenous people | website = [[Asian Center for the Progress of Peoples]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081204114415/http://www.acpp.org/sevents/0809.html | archivedate = 4 December 2008 }}</ref> # فئات سكانية فرعية موجودة فى دولة من دول العالم الاولانى ، لكن مستويات معيشتها تماثل مستويات سكان دولة من [[دول العالم التالت]] . المصطلح ده مش مستخدم بشكل منتشر. تم استخدام مصطلح "العالم الرابع" كمان للإشارة لأجزاء تانيه من العالم بنموذج العوالم الثلاثة. == علم أصل الكلمة == ''العالم الرابع'' يتبع تصنيف العالم الاولانى ، و العالم التانى ، و العالم [[دول العالم التالت|التالت]] حسب وضع الدولة القومية؛ بس، عكس الفئات السابقة، ''العالم الرابع'' مش محدود مكانى، وبيستخدم فى العاده للإشارة لالحجم والشكل اللى لا يتدور مع المواطنة فى دولة قومية محددة. ممكن يشير المصطلح ده لالدول اللى مش ليها [[دوله سايده|دولة صاحبة سياده]] ،و ده يؤكد على عدم الاعتراف والاستبعاد الملحوظ للشعوب المحددة عرقى و دينى من النظام السياسى والاقتصادى العالمى، زى مجموعات [[الامم الاولى|الأمم الأولى]] فى كل اماكن امريكا الشمالية والوسطانيه والجنوبية. استخدم [[سوسيولوجيا|عالم الاجتماع]] الإسبانى [[مانويل كاستليس|مانويل كاستلز]] من [[جامعة جنوب كاليفورنيا|كلية أننبرج للاتصالات بجامعة جنوب كاليفورنيا]] مصطلح ''العالم الرابع'' بصوره كبيره. == العملات المعدنية == الأب [[چوزيف فريزينسكى|جوزيف ورسينسكى]] صاغ المصطلح سنة 1969 لما أعاد تسمية الجمعية الخيرية اللى أسسها سنة 1957 مع عائلات من مدينة الصفيح [[نوازى لو جران]]د (فرنسا) لATD Quart Monde .تم إعادة استخدام المصطلح فى سبعينات القرن العشرين بمبوتو ميلاندو، السكرتير الاولانى [[مندوب سامى|للمفوضية العليا]] [[تانزانيا|التنزانية]] ، فى محادثة مع جورج مانويل ، رئيس جماعة الإخوانية الهندية الوطنية (اللى تسمى دلوقتى جمعية الأمم الأولى ). صرح ميلاندو قائل: "لما ييجى السكان الاصليين لالسلطة على أساس ثقافاتهم و تقاليدهم الخاصة، فسوف يكون ده هو العالم الرابع". من نشر كتاب مانويل ''"العالم الرابع: واقع هندي"'' (1974)، بقا مصطلح ''العالم الرابع'' مرادف للدول عديمة الجنسية والفقيرة والهامشية.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.cwis.org/fwdp/International/statebrk.txt | title = The breakdown of states | publisher = [[Center for World Indigenous Studies]] | last = Griggs | first = Richard }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> من سنة 1979، استخدمت مراكز الأبحاث زى مركز الدراسات العالمية الأصلية المصطلح ده فى تحديد العلاقات بين الدول القديمة [[قبيله|والقبلية]] و مش الصناعية والدول القومية الصناعية الحديثة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.cwis.org/fwdp/International/moscow93.txt | title = Toward the coexistence of nations and states | date = September 1993 | publisher = [[Center for World Indigenous Studies]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080725013701/http://www.cwis.org/fwdp/International/moscow93.txt | archivedate = 25 July 2008 | accessdate = 1 February 2008 | last = Ryser | first = Rudolph C. }}</ref> مع صدور إعلان الامم المتحده بخصوص حقوق الشعوب الأصلية سنة 2007، تسارعت وتيرة الاتصالات والتنظيم بين شعوب العالم الرابع فى شكل معاهدات دولية بين الأمم الأصلية لأغراض التجارة والسفر و الأمن.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28202554.html | title = United League of Indigenous Nations formed | work = [[Indian Country Today]] | date = 10 August 2007 | first = Redwing | last = Cloud }}</ref> فى الحركة اليسارية الهندية، تسببت أفكار النائب باراميسواران حول العالم الرابع فى مناقشات واسعة النطاق، ده وصل فى النهاية لطرده من [[الحزب الشيوعى الهندى|الحزب الشيوعى الهندى (الماركسى)]] سنة 2004. == شوف كمان == * البلاد الأقل نمو * الثروة الوطنية == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * [http://www.cwis.org/FWJ/ مجلة العالم الرابع] * [http://www.atd-fourthworld.org/ الحركة الدولية لإغاثة الملهوف العالم الرابع] * [http://www.ucdenver.edu/academics/colleges/CLAS/AboutUs/centers-institutes/Pages/Centers.aspx المركز العالمى الرابع لدراسة القانون والسياسات الأصلية] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712234836/http://www.ucdenver.edu/academics/colleges/CLAS/AboutUs/centers-institutes/Pages/Centers.aspx |date=2017-07-12}} فى جامعة كولورادو فى دنفر ( [https://web.archive.org/web/20090611002651/http://carbon.cudenver.edu/fwc/ على archive.org] ) * [http://www.tamilnation.org/selfdetermination/fourthworld/index.htm العالم الرابع: الأمم بلا دولة - ناديسان ساتيندرا] * [http://www.fwe.cwis.org/ العين العالمية الرابعة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080118152608/http://fwe.cwis.org/|date=18 January 2008}} * [http://cwis.org/fwdp/index_fwdp.php برنامج توثيق العالم الرابع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612012454/http://cwis.org/fwdp/index_fwdp.php |date=2007-06-12}} {{Regions of the world}}{{South-South}}{{Global economic classifications}} [[تصنيف:دراسات امبرياليه]] [[تصنيف:تصانيف اقتصاديه للدول]] 965d02nxeis8wexb6lwn7qsk10mchu6 0 2177084 13235663 13144682 2026-09-17T21:10:14Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (2)، الوسطى ← الوسطانيه 13235663 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى | name = Midwestern United States | type = [[List of regions of the United States|Region]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Chicago city view.jpg | photo4b = Black Hills, South Dakota 2014 7.jpg | photo2b = Mount Rushmore Closeup 2017.jpg | photo3a = Corn fields near Royal, Illinois.jpg | photo4a = St Louis night expblend.jpg | photo2a = Classic Kansas field of waving wheat LCCN2011632245.tif | photo5a = Rock and Roll Hall of Fame, May 2016.jpg | photo5b = Over-the-Rhine near Findlay Market.jpg | photo6a = Downtown Detroit, Michigan from Windsor, Ontario (21760963102).jpg | size = 283 | spacing = 2 | color = white | border = 0 | foot_montage = '''Left-right from top''': [[شيكاجو]]; the [[Wheat belt (United States)|Wheat Belt]]; [[جبل راشمور]]; the [[Corn Belt]]; [[Gateway Arch]] in [[سانت لويس (ميزورى)]]; [[Badlands National Park]]; [[Rock and Roll Hall of Fame]] in [[كليڤلاند]]; [[Over-the-Rhine]] in [[سينسيناتى]]; and [[ديترويت]] }} | image_map = Map of USA Midwest.svg | map_alt = Map of USA Midwest.svg | map_caption = This map reflects the Midwestern United States as defined by the [[مكتب احصا امريكا]].<ref name="CensusRegionsMap">{{cite web|title=Census Regions and Divisions of the United States|url=http://www2.census.gov/geo/pdfs/maps-data/maps/reference/us_regdiv.pdf|publisher=U.S. Census Bureau|access-date=October 24, 2016}}</ref> | subdivision_type = Subregions | subdivision_name = {{Hlist|[[East North Central states|East North Central]]|[[West North Central states|West North Central]]|[[غرب وسطانى عالى]]|[[#Cultural overlap|Lower Midwest]]|[[Great Plains]]}} | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = United States | subdivision_type3 = Largest [[Metropolitan statistical areas|metropolitan areas]] | subdivision_type4 = Largest cities | subdivision_type2 = States | subdivision_name3 = {{Hlist|[[Chicago metropolitan area|Chicago]]|[[Metro Detroit|Detroit]]|[[Minneapolis–St. Paul]]|[[Greater St. Louis|St. Louis]]|[[Greater Cincinnati|Cincinnati]]|[[منطقة كانزاس سيتى الحضريه]]|[[Columbus metropolitan area, Ohio|Columbus]]|[[Indianapolis metropolitan area|Indianapolis]]|[[Greater Cleveland|Cleveland]]|[[Milwaukee metropolitan area|Milwaukee]]}} | subdivision_name4 = {{Hlist|[[شيكاجو]]|[[كولومبوس (اوهايو)]]|[[انديانابوليس]]|[[ديترويت]]|[[ميلووكى]]|[[كانزاس سيتى (ميزورى)]]|[[اوماها نبراسكا]]|[[مينيابوليس]]|[[ويتشيتا]]|[[كليڤلاند]]|[[سينسيناتى]]|[[سانت پول (مينيسوتا)]]|[[سانت لويس (ميزورى)]]}} | subdivision_name2 = {{Hlist|[[ايلينوى]]. [[انديانا]]. [[ايوا]]. [[كانساس]]. [[ميشيجان]]. [[مينيسوتا]]. [[ميزورى]]. [[نبراسكا]]. [[نورث داكوتا]]. [[اوهايو]]. [[ساوث داكوتا]]. and [[ويسكونسين]]}} as defined by the [[مكتب احصا امريكا]].<ref name="CensusRegionsMap"/> Regional definitions might vary slightly among sources. | unit_pref = US <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_total_sq_mi = 750522 | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_rank = <!-- square miles --> | population_total = 68,985,454 | population_as_of = [[2020 United States Census|2020]] | population_footnotes = | population_density_sq_mi = auto | population_demonym = Midwesterner | demographics_type1 = | demographics_type2 = | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = | demographics1_title2 = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | demographics1_info1 = | demographics1_info2 = | other_name = The Midwest, American Midwest }}'''الغرب الوسطانى للولايات المتحدة''' ، اللى يُشار ليه كمان باسم '''الغرب الوسطانى''' أو '''الغرب الوسطانى الأمريكى''' ، هو واحد من مناطق التعداد ال 4 التابعة [[مكتب احصا امريكا|لمكتب تعداد امريكا]] . فى الجزء الشمالى الوسطانى من [[امريكا|الولايات المتحدة]] . تم تسميتها رسمى '''بالمنطقة الشمالية الوسطانيه''' من مكتب الإحصاء الامريكانى لحد سنة 1984.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.census.gov/history/www/programs/geography/regions_and_divisions.html | title = History: Regions and Divisions | website = United States Census Bureau | accessdate = November 26, 2014 }}</ref> بين شمال شرق امريكا و امريكا الغربية ، مع [[كندا]] من الشمال و امريكا الجنوبية من الجنوب. تعريف مكتب الإحصاء الامريكانى بيتكون من 12 ولاية فى شمال وسط امريكا: [[ايلينوى|إلينوى]] ، [[انديانا]] ، [[ايوا|آيوا]] ، [[كانساس]] ، [[ميشيجان]] ، [[مينيسوتا]] ، [[ميزورى|ميسورى]] ، [[نبراسكا]] ، [[نورث داكوتا]] ، [[اوهايو]] ، [[ساوث داكوتا]] ، [[ويسكونسين|وويسكونسن]] . المنطقة عموم على السهل الداخلى الواسع بين الولايات اللى تحتل [[جبال الابالاش|سلسلة جبال الآبالاش]] والولايات اللى تحتل [[جبال روكى|سلسلة جبال روكى]] . بتشمل الأنهار الرئيسية فى المنطقة، من الشرق للغرب، [[نهر اوهايو]] ، [[نهر الميسيسيبى|ونهر الميسيسيبى]] العلوى، [[نهر ميزورى|ونهر ميسورى]] . تشير إحصاءات امريكا سنة 2020 لأن عدد سكان الغرب الوسطانى وصل 68,995,685 انسان .<ref name="Census2020">{{مرجع ويب | url = https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/population-change-data-table.pdf | title = Change in Resident Population of the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 1910 to 2020 | website = Census.gov | publisher = United States Census Bureau | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210426202412/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/apportionment/population-change-data-table.pdf | archivedate = April 26, 2021 | accessdate = April 27, 2021 }}</ref> يقوم مكتب الإحصاء الامريكانى بتقسيم منطقة الغرب الوسطانى لقسمين. يشمل القسم الشرقى الشمالى الوسطانى ولايات إلينوى و انديانا وميتشجان و اوهايو وويسكونسن، هيا جميعها كمان جزء من منطقة البحيرات العظمى . يشمل القسم الغربى الشمالى الوسطانى ولايات آيوا وكانساس ومينيسوتا وميسورى ونورث داكوتا و نبراسكا وساوث داكوتا، ويقع كتير منها، جزئى على الأقل، جوه منطقة السهول الكبرى . [[شيكاجو]] هيا المدينة الاكتر سكان فى الغرب الوسطانى الامريكانى وتالت اكبر مدينة حسب عدد السكان فى امريكا. تشكل شيكاجو وضواحيها ، المعروفة عامية باسم شيكاجولاند ، اكبر [[مدينه كبرى|منطقة حضرية]] عدد سكانها 10 ملايين انسان ، ما يخلليها رابع اكبر منطقة حضرية فى [[امريكا الشماليه]] ، بعد ميكسيكو سيتى الكبرى ، ومنطقة نيو يورك الحضرية ، ولوس أنجلوس الكبرى . وتشمل المدن الكبيرة التانيه فى الغرب الوسطانى [[كولومبوس (اوهايو)|كولومبوس]] ، [[انديانابوليس|وانديانابوليس]] ، [[ديترويت|وديترويت]] ، [[ميلووكى|وميلووكى]] ، [[كانزاس سيتى (ميزورى)|وكانساس سيتى]] ، [[اوماها نبراسكا|وأوماها]] ، [[مينيابوليس|ومينيابوليس]] ، [[ويتشيتا|وويتشيتا]] ، [[كليڤلاند|وكليفلاند]] ، [[سينسيناتى|وسينسيناتى]] ، [[سانت پول (مينيسوتا)|وسانت بول]] ، [[سانت لويس (ميزورى)|وسانت لويس]] . بتشمل المناطق الحضرية الكبيرة فى الغرب الوسطانى منطقة مترو ديترويت ، ومينيابوليس-سانت لويس، بول ، سانت لويس الكبرى ، سينسيناتى الكبرى ، منطقة مترو كانساس سيتى ، منطقة مترو كولومبوس ، وكليفلاند الكبرى . == علم أصل الكلمة == تم تطبيق مصطلح ''الغرب'' على المنطقة فى امريكا الشمالية البريطانية و فى السنين الأولى للولايات المتحدة، لما ما كانتش الأراضى الاستعمارية ممتدة بعيد عن ساحل المحيط الاطلنطى و كان ساحل المحيط الهادى مش معروف بشكل عام. بحلول أوائل القرن التسعتاشر، بقا أى شيء يقع غرب [[اپپالاتشيا|أبالاتشيا]] بيعتبر حدود امريكانيه . مع مرور الوقت نقلت الحدود الامريكانيه للغرب من [[نهر الميسيسيبى]] . خلال الفترة الاستعمارية، كانت منطقة مستجمعات الميه فى نهر الميسيسيبى العلوى بتشمل وديان [[نهر ميزورى|نهر ميسورى]] [[نهر الينوى|ونهر إلينوى]] ، اللى تم الاستيطان فيها فى القرنين السبعتاشر و التمنتاشر وسماها اسم "بلاد إلينوي" . سنة 1787 صدر مرسوم الشمال الغربى ،و ده اتسبب فى إنشاء الإقليم الشمالى الغربى ، اللى كان يحده البحيرات العظمى و نهر اوهايو و نهر الميسيسيبى. بعض الكيانات فى الغرب الوسطانى تحمل اسم "الشمال الغربي" فى أسمائها لأسباب تاريخية، زى [[جامعة نورثويسترن|جامعة نورث وسترن]] فى إلينوى.<ref name="Pridmore">Jay Pridmore (2000) "Northwestern University: Celebrating 150 Years" Evanston, IL: Northwestern University Press</ref> واحد من أقدم استخدامات مصطلح ''الغرب الوسطانى'' فى أواخر القرن التسعتاشر كان الإشارة لكانساس ونبراسكا للإشارة لأنهما المناطق المتحضرة فى الغرب.<ref name="Blaser 1990 69">{{Cite journal|last=Blaser|first=Kent|date=1990|title=Of the Midwest|url=https://books.google.com/books?id=h9B5AAAAMAAJ&q=kansas+and+nebraska+midwest+civilized|journal=The Midwest Review|language=en|publisher=Wayne State College.|pages=69}}</ref> أشار مصدر فى عشرينات القرن العشرين لأن الغرب الوسطانى كان يشمل ضمن المنطقة دى [[ويست ڤيرچينيا|ولايات ويست ڤيرچينيا]] ، [[كنتاكى|وكنتاكى]] ، [[تينيسى|وتينيسى]] ، [[ميزورى|وميسورى]] ، [[كانساس|وكانساس]] ، [[اركانسو|وأركنساس]] .<ref>[https://www.etymonline.com/search?q=midwest Online Etymology Dictionary]</ref> مصطلح آخر ينطبق على نفس المنطقة هو ''Heartland'' .<ref>Merriam-Webster online</ref> اقتصاد المنطقة مزيج من الصناعة الثقيلة والزراعة، مع وجود مناطق واسعة تشكل جزء من حزام الذرة فى امريكا. بقت التمويلات والخدمات زى الطب والتعليم ليها اهميه متزايدة. إن موقعها المركزى يخلليها مفترق طرق النقل للمراكب النهرية، والسكك الحديد، والعربيات، والشاحنات، والطيارات. سياسى، تتكون المنطقة من ولايات متأرجحة ، و علشان كده فهى منطقة متنازع عليها بشدة و فى الغالب تكون حاسمة فى الانتخابات. بعد الدراسات الاجتماعية اللى اتعملت فى ميدلتاون سنة 1929، اللى استندت ل[[مونسى (ديلاوير)|مونسى بولاية انديانا]] ، <ref>Sisson (2006) pp. 69–73; [[ريتشارد جاى جنسن]]. "The Lynds Revisited", ''Indiana Magazine of History'' (December 1979) 75: 303–319</ref> اعتبر المعلقون أن مدن الغرب الوسطانى و الغرب الوسطانى بشكل عام "نموذجية" للولايات المتحدة. فى وقت سابق، السؤال البلاغى ''هل ستلعب فى بيوريا؟'' بقت عبارة منتشرة، تستخدم [[پيوريا (ايلينوى)|مدينة بيوريا، إلينوى،]] للإشارة لما إذا كان حاجه معينه قد يجذب التيار السائد فى امريكا.<ref name="Scheetz">''Place Names in the Midwestern United States'' edited by Edward Callary published by Edwin Mellen Press 2000 ISBN 0-7734-7723-3</ref> من سنة 2010، بقا عند منطقة الغرب الوسطانى نسبة توظيف لعدد السكان أعلى من تلك الموجودة فى شمال شرق امريكا ، أو جنوب امريكا ، أو غرب امريكا .<ref>{{مرجع ويب | url = http://stats.bls.gov/news.release/srgune.t02.htm | title = Bureau of Labor Statistics | date = 4 March 2010 | publisher = Stats.bls.gov | accessdate = 3 October 2010 }}</ref> == شوف كمان == * مطبخ منطقة الغرب الوسطانى بالولايات المتحدة * إعادة توطين الدياب فى منطقة الغرب الوسطانى بالولايات المتحدة * أراضى امريكا على الطوابع == مصادر == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * [http://unp-bookworm.unl.edu/product/Midwest-History-Association,678087.aspx قضايا ''مراجعة الغرب الوسطانى''] * [https://scholarworks.gvsu.edu/midwesternhistory/ رابطة تاريخ الغرب الوسطانى، هيا رابطة علمية نشرت ''مجلة Middle West Review''] * [http://www.umvphotoarchive.org/ أرشيف الصور الفوتوغرافية، منطقة الغرب الوسطانى العليا]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} {{وسط غرب الولايات المتحده}}{{مناطق العالم}}{{Regions of the United States}}{{مواضيع امريكا}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:Webarchive template wayback links]] 5t5lbdluzc3ka851tnk8ai531tn78t7 4 2180190 13235635 12092300 2026-09-17T21:00:17Z GhalyBot 863 /* لسنه */ تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (2)، بلغاريا ← بلجاريا 13235635 wikitext text/x-wiki == لسنه == فيه عدد كبير من الصفحات على لستات الدول بتشمل (أو ممكن تستفيد من) مرجع ثلاثى لكل دولة: مرجع مرئى، أى إبهام علم الدولة. مرجع معجمى، أى اسم البلد إشارة ارتباط تشعبى لمقالة البلد المعنى. {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; font-size: 95%;" |+'''[[لستة الدول حسب ايزو 3166-1]]'a göre Ülke Bayrak Şablonları Listesi''' |- ! Şablon sonucu ! Kullanılan kod |- ! colspan="2" | <div id="A"><small>A</small></div> |- | {{VIR}} || '''{{قا|VIR}}''' / '''{{قا|ISV}}''' |- | {{امريكا}} || '''{{قا|USA}}''' |- | {{ABH}} || '''{{قا|ABH}}''' / '''{{قا|ABJ}}''' |- | {{ÇER}} || '''{{قا|ÇER}}''' |- | {{افغانيستان}} || '''{{قا|AFG}}''' |- | {{المانيا}} || '''{{قا|DEU}}''' / '''{{قا|GER}}''' |- | {{ASM}} || '''{{قا|ASM}}''' / '''{{قا|ASA}}''' |- | {{AND}} || '''{{قا|AND}}''' |- | {{انجولا}} || '''{{قا|AGO}}''' / '''{{قا|ANG}}''' |- | {{انجويلا}} || '''{{قا|AIA}}''' |- | {{ATA}} || '''{{قا|ATA}}''' |- | {{ATG}} || '''{{قا|ATG}}''' |- | {{ارجنتين}} || '''{{قا|ARG}}''' |- | {{البانيا}} || '''{{قا|ALB}}''' |- | {{اروبا}} || '''{{قا|ABW}}''' / '''{{قا|ARU}}''' |- | {{اوستراليا}} || '''{{قا|AUS}}''' |- | {{النمسا}} || '''{{قا|AUT}}''' |- | {{اذيربايجان}} || '''{{قا|AZE}}''' |- ! colspan="2" | <div id="B"><small>B</small></div> |- | {{BHS}} || '''{{قا|BHS}}''' / '''{{قا|BAH}}''' |- | {{البحرين}} || '''{{قا|BHR}}''' |- | {{BGD}} || '''{{قا|BGD}}''' / '''{{قا|BAN}}''' |- | {{باربيدوس}} || '''{{قا|BRB}}''' / '''{{قا|BAR}}''' |- | {{ESH}} || '''{{قا|ESH}}''' |- | {{بيلاروسيا}} || '''{{قا|BLR}}''' |- | {{بلجيكا}} || '''{{قا|BEL}}''' |- | {{بيليز}} || '''{{قا|BLZ}}''' / '''{{قا|BIZ}}''' |- | {{BEN}} || '''{{قا|BEN}}''' |- | {{بيرمودا}} || '''{{قا|BMU}}''' / '''{{قا|BER}}''' |- | {{BTN}} || '''{{قا|BTN}}''' / '''{{قا|BHU}}''' |- | {{الامارات العربيه المتحده}} || '''{{قا|UAE}}''' / '''{{قا|ARE}}''' |- | {{المملكه المتحده}} || '''{{قا|GBR}}''' |- | {{بوليفيا}} || '''{{قا|BOL}}''' |- | {{البوسنه والهرسك}} || '''{{قا|BIH}}''' |- | {{بوتسوانا}} || '''{{قا|BWA}}''' / '''{{قا|BOT}}''' |- | {{BVT}} || '''{{قا|BVT}}''' |- | {{برازيل}} || '''{{قا|BRA}}''' |- | {{IOT}} || '''{{قا|IOT}}''' |- | {{VGB}} || '''{{قا|IVB}}''' |- | {{برونى}} || '''{{قا|BRN}}''' |- | {{بلجاريا}} || '''{{قا|BGR}}''' / '''{{قا|BUL}}''' |- | {{BFA}} || '''{{قا|BFA}}''' / '''{{قا|BUR}}''' |- | {{BDI}} || '''{{قا|BDI}}''' |- ! colspan="2" | <div id="C"><small>C</small></div> |- | {{CYM}} || '''{{قا|CYM}}''' / '''{{قا|CAY}}''' |- | {{جيبرالتار}} || '''{{قا|GIB}}''' |- | {{الجزاير}} || '''{{قا|DZA}}''' / '''{{قا|ALG}}''' |- | {{CXR}} || '''{{قا|CXR}}''' |- | {{جيبوتى}} || '''{{قا|DJI}}''' |- | {{CCK}} || '''{{قا|CCK}}''' |- | {{COK}} || '''{{قا|COK}}''' |- | {{CUW}} || '''{{قا|CUW}}''' |- ! colspan="2" | <div id="C"><small>Ç</small></div> |- | {{TCD}} || '''{{قا|TCD}}''' / '''{{قا|CHA}}''' |- | {{تشيكيا}} || '''{{قا|CZE}}''' |- | {{CHN}} || '''{{قا|CHN}}''' / '''{{قا|PRC}}''' |- ! colspan="2" | <div id="D"><small>D</small></div> |- | {{دنمارك}} || '''{{قا|DNK}}''' / '''{{قا|DEN}}''' |- | {{TLS}} || '''{{قا|TLS}}''' |- | {{دومينيكا}} || '''{{قا|DMA}}''' |- | {{جمهورية الدومنيكان}} || '''{{قا|DOM}}''' |- ! colspan="2" | <div id="E"><small>E</small></div> |- | {{ايكوادور}} || '''{{قا|ECU}}''' |- | {{GNQ}} || '''{{قا|GNQ}}''' / '''{{قا|GEQ}}''' |- | {{السالفادور}} || '''{{قا|ESA}}''' / '''{{قا|SLV}}''' |- | {{اندونيسيا}} || '''{{قا|IDN}}''' / '''{{قا|INA}}''' |- | {{اريتريا}} || '''{{قا|ERI}}''' |- | {{ارمينيا}} || '''{{قا|ARM}}''' |- | {{استونيا}} || '''{{قا|EST}}''' |- | {{SWZ}} || '''{{قا|SWZ}}''' |- | {{اثيوبيا}} || '''{{قا|ETH}}''' |- ! colspan="2" | <div id="F"><small>F</small></div> |- | {{FLK}} || '''{{قا|FLK}}''' |- | {{جزر فارو}} || '''{{قا|FRO}}''' |- | {{المغرب}} || '''{{قا|MAR}}''' |- | {{FJI}} || '''{{قا|FJI}}''' / '''{{قا|FIJ}}''' |- | {{كوت ديفوار}} || '''{{قا|CIV}}''' |- | {{PSE}} || '''{{قا|PSE}}''' / '''{{قا|PLE}}''' |- | {{FIN}} || '''{{قا|FIN}}''' |- | {{فرنسا}} || '''{{قا|FRA}}''' |- | {{GUF}} || '''{{قا|GUF}}''' |- | {{ATF}} || '''{{قا|ATF}}''' |- | {{PYF}} || '''{{قا|PYF}}''' |- ! colspan="2" | <div id="G"><small>G</small></div> |- | {{GAB}} || '''{{قا|GAB}}''' |- | {{WAL}} || '''{{قا|WAL}}''' |- | {{جامبيا}} || '''{{قا|GMB}}''' / '''{{قا|GAM}}''' |- | {{جانا}} || '''{{قا|GHA}}''' |- | {{GNB}} || '''{{قا|GNB}}''' |- | {{GIN}} || '''{{قا|GIN}}''' / '''{{قا|GUI}}''' |- | {{جرينادا}} || '''{{قا|GRD}}''' / '''{{قا|GRN}}''' |- | {{GRL}} || '''{{قا|GRL}}''' |- | {{GLP}} || '''{{قا|GLP}}''' |- | {{GUM}} || '''{{قا|GUM}}''' |- | {{جواتيمالا}} || '''{{قا|GTM}}''' / '''{{قا|GUA}}''' |- | {{GGY}} || '''{{قا|GGY}}''' |- | {{GUY}} || '''{{قا|GUY}}''' |- | {{جنوب افريقيا}} || '''{{قا|ZAF}}''' / '''{{قا|RSA}}''' |- | {{SGS}} || '''{{قا|SGS}}''' |- | {{KOR}} || '''{{قا|KOR}}''' |- | {{SSD}} || '''{{قا|SSD}}''' |- | {{جورجيا}} || '''{{قا|GEO}}''' |- ! colspan="2" | <div id="H"><small>H</small></div> |- | {{HTI}} || '''{{قا|HTI}}''' / '''{{قا|HAI}}''' |- | {{الهند}} || '''{{قا|IND}}''' |- | {{BES}} || '''{{قا|BES}}''' |- | {{NLD}} || '''{{قا|NLD}}''' / '''{{قا|NED}}''' |- | {{HND}} || '''{{قا|HND}}''' / '''{{قا|HON}}''' |- | {{HKG}} || '''{{قا|HKG}}''' |- | {{HRV}} || '''{{قا|HRV}}''' / '''{{قا|CRO}}''' |- ! colspan="2" | <div id="I"><small>I</small></div> |- | {{IRQ}} || '''{{قا|IRQ}}''' |- ! colspan="2" | <div id="I"><small>İ</small></div> |- | {{انجلترا}} || '''{{قا|ENG}}''' |- | {{ايران}} || '''{{قا|IRN}}''' / '''{{قا|IRI}}''' |- | {{ايرلاندا (جمهوريه)}} || '''{{قا|IRL}}''' |- | {{اسكوتلاندا}} || '''{{قا|SCT}}''' / '''{{قا|SCO}}''' |- | {{اسبانيا}} || '''{{قا|ESP}}''' |- | {{اسرائيل}} || '''{{قا|ISR}}''' |- | {{SWE}} || '''{{قا|SWE}}''' |- | {{سويسرا}} || '''{{قا|CHE}}''' / '''{{قا|SUI}}''' |- | {{ايطاليا}} || '''{{قا|ITA}}''' |- | {{ايسلاندا}} || '''{{قا|ISL}}''' |- ! colspan="2" | <div id="J"><small>J</small></div> |- | {{جامايكا}} || '''{{قا|JAM}}''' |- | {{اليابان}} || '''{{قا|JPN}}''' |- | {{JEY}} || '''{{قا|JEY}}''' |- ! colspan="2" | <div id="K"><small>K</small></div> |- | {{الكاميرون}} || '''{{قا|CMR}}''' |- | {{كانادا}} || '''{{قا|CAN}}''' |- | {{QAT}} || '''{{قا|QAT}}''' |- | {{كازاخستان}} || '''{{قا|KAZ}}''' |- | {{KEN}} || '''{{قا|KEN}}''' |- | {{قبرص}} || '''{{قا|CYP}}''' |- | {{KGZ}} || '''{{قا|KGZ}}''' |- | {{KIR}} || '''{{قا|KIR}}''' |- | {{COL}} || '''{{قا|COL}}''' |- | {{جزر القمر}} || '''{{قا|COM}}''' |- | {{COG}} || '''{{قا|COG}}''' / '''{{قا|CGO}}''' |- | {{COD}} || '''{{قا|COD}}''' |- | {{كوسوفو}} || '''{{قا|KOS}}''' |- | {{CRI}} || '''{{قا|CRI}}''' / '''{{قا|CRC}}''' |- | {{الكويت}} || '''{{قا|KWT}}''' / '''{{قا|KUW}}''' |- | {{TRNC}} || '''{{قا|TRNC}}''' |- | {{PRK}} || '''{{قا|PRK}}''' |- | {{جمهورية مقدونيا}} || '''{{قا|MKD}}''' |- | {{MNP}} || '''{{قا|MNP}}''' |- | {{CUB}} || '''{{قا|CUB}}''' |- ! colspan="2" | <div id="L"><small>L</small></div> |- | {{LAO}} || '''{{قا|LAO}}''' |- | {{LSO}} || '''{{قا|LSO}}''' / '''{{قا|LES}}''' |- | {{LVA}} || '''{{قا|LVA}}''' / '''{{قا|LAT}}''' |- | {{LBR}} || '''{{قا|LBR}}''' |- | {{LBY}} || '''{{قا|LBY}}''' / '''{{قا|LBA}}''' |- | {{LIE}} || '''{{قا|LIE}}''' |- | {{LTU}} || '''{{قا|LTU}}''' |- | {{LBN}} || '''{{قا|LBN}}''' / '''{{قا|LIB}}''' |- | {{لوكسيمبورج}} || '''{{قا|LUX}}''' |- ! colspan="2" | <div id="M"><small>M</small></div> |- | {{HUN}} || '''{{قا|HUN}}''' |- | {{MDG}} || '''{{قا|MDG}}''' / '''{{قا|MAD}}''' |- | {{MAC}} || '''{{قا|MAC}}''' |- | {{MWI}} || '''{{قا|MWI}}''' / '''{{قا|MAW}}''' |- | {{MDV}} || '''{{قا|MDV}}''' |- | {{MYS}} || '''{{قا|MYS}}''' / '''{{قا|MAS}}''' |- | {{MLI}} || '''{{قا|MLI}}''' |- | {{MLT}} || '''{{قا|MLT}}''' |- | {{جزيرة مان}} || '''{{قا|IMN}}''' |- | {{MHL}} || '''{{قا|MHL}}''' |- | {{MTQ}} || '''{{قا|MTQ}}''' |- | {{MUS}} || '''{{قا|MUS}}''' / '''{{قا|MRI}}''' |- | {{المكسيك}} || '''{{قا|MEX}}''' |- | {{مصر}} || '''{{قا|EGY}}''' |- | {{FSM}} || '''{{قا|FSM}}''' |- | {{MNG}} || '''{{قا|MNG}}''' |- | {{مولدوڤا}} || '''{{قا|MDA}}''' |- | {{MCO}} || '''{{قا|MCO}}''' / '''{{قا|MON}}''' |- | {{MSR}} || '''{{قا|MSR}}''' |- | {{MRT}} || '''{{قا|MRT}}''' / '''{{قا|MTN}}''' |- | {{MOZ}} || '''{{قا|MOZ}}''' |- ! colspan="2" | <div id="N"><small>N</small></div> |- | {{NAM}} || '''{{قا|NAM}}''' |- | {{NRU}} || '''{{قا|NRU}}''' |- | {{NPL}} || '''{{قا|NPL}}''' / '''{{قا|NEP}}''' |- | {{NER}} || '''{{قا|NER}}''' / '''{{قا|NIG}}''' |- | {{NGA}} || '''{{قا|NGA}}''' / '''{{قا|NGR}}''' |- | {{NIC}} || '''{{قا|NIC}}''' / '''{{قا|NCA}}''' |- | {{NIU}} || '''{{قا|NIU}}''' |- | {{NFK}} || '''{{قا|NFK}}''' |- | {{NOR}} || '''{{قا|NOR}}''' |- ! colspan="2" | <div id="O"><small>O</small></div> |- | {{CAF}} || '''{{قا|CAF}}''' / '''{{قا|CTA}}''' |- ! colspan="2" | <div id="Ö"><small>Ö</small></div> |- | {{اوزباكيستان}} || '''{{قا|UZB}}''' |- ! colspan="2" | <div id="P"><small>P</small></div> |- | {{باكيستان}} || '''{{قا|PAK}}''' |- | {{PLW}} || '''{{قا|PLW}}''' |- | {{باناما}} || '''{{قا|PAN}}''' |- | {{بابوا نيو جينيا}} || '''{{قا|PNG}}''' |- | {{باراجواى}} || '''{{قا|PRY}}''' / '''{{قا|PAR}}''' |- | {{بيرو}} || '''{{قا|PER}}''' |- | {{PCN}} || '''{{قا|PCN}}''' |- | {{بولاندا}} || '''{{قا|POL}}''' |- | {{PRT}} || '''{{قا|PRT}}''' / '''{{قا|POR}}''' |- | {{بورتو ريكو}} || '''{{قا|PRI}}''' / '''{{قا|PUR}}''' |- ! colspan="2" | <div id="R"><small>R</small></div> |- | {{REU}} || '''{{قا|REU}}''' |- | {{ROU}} || '''{{قا|ROU}}''' / '''{{قا|ROM}}''' |- | {{رواندا}} || '''{{قا|RWA}}''' |- | {{روسيا}} || '''{{قا|RUS}}''' |- ! colspan="2" | <div id="S"><small>S</small></div> |- | {{SHN}} || '''{{قا|SHN}}''' |- | {{KNA}} || '''{{قا|KNA}}''' / '''{{قا|SKN}}''' |- | {{LCA}} || '''{{قا|LCA}}''' |- | {{MAF}} || '''{{قا|MAF}}''' |- | {{SPM}} || '''{{قا|SPM}}''' |- | {{VCT}} || '''{{قا|VCT}}''' / '''{{قا|VIN}}''' |- | {{WSM}} || '''{{قا|WSM}}''' / '''{{قا|SAM}}''' |- | {{SMR}} || '''{{قا|SMR}}''' |- | {{STP}} || '''{{قا|STP}}''' |- | {{SEN}} || '''{{قا|SEN}}''' |- | {{SYC}} || '''{{قا|SYC}}''' / '''{{قا|SEY}}''' |- | {{SLE}} || '''{{قا|SLE}}''' |- | {{صيربيا}} || '''{{قا|SRB}}''' / '''{{قا|SER}}''' |- | {{SGP}} || '''{{قا|SGP}}''' / '''{{قا|SIN}}''' |- | {{SXM}} || '''{{قا|SXM}}''' |- | {{SVK}} || '''{{قا|SVK}}''' |- | {{SVN}} || '''{{قا|SVN}}''' / '''{{قا|SLO}}''' |- | {{SLB}} || '''{{قا|SLB}}''' |- | {{الصومال}} || '''{{قا|SOM}}''' |- | {{SDN}} || '''{{قا|SDN}}''' / '''{{قا|SUD}}''' |- | {{SUR}} || '''{{قا|SUR}}''' |- | {{سوريا}} || '''{{قا|SYR}}''' |- | {{SJM}} || '''{{قا|SJM}}''' |- ! colspan="2" | <div id="T"><small>Ş</small></div> |- | {{تشيلى}} || '''{{قا|CHL}}''' / '''{{قا|CHI}}''' |- ! colspan="2" | <div id="T"><small>T</small></div> |- | {{TJK}} || '''{{قا|TJK}}''' |- | {{تنزانيا}} || '''{{قا|TZA}}''' / '''{{قا|TAN}}''' |- | {{تايلاندا}} || '''{{قا|THA}}''' |- | {{TWN}} || '''{{قا|TWN}}''' |- | {{TGO}} || '''{{قا|TGO}}''' / '''{{قا|TOG}}''' |- | {{TKL}} || '''{{قا|TKL}}''' |- | {{تونجا}} || '''{{قا|TON}}''' / '''{{قا|TGA}}''' |- | {{ترينيداد و توباجو}} || '''{{قا|TTO}}''' / '''{{قا|TRI}}''' |- | {{تونس}} || '''{{قا|TUN}}''' |- | {{TCA}} || '''{{قا|TCA}}''' |- | {{TUV}} || '''{{قا|TUV}}''' |- | {{تركيا}} || '''{{قا|TUR}}''' |- | {{TKM}} || '''{{قا|TKM}}''' |- ! colspan="2" | <div id="U"><small>U</small></div> |- | {{اوجاندا}} || '''{{قا|UGA}}''' |- | {{اوكرانيا}} || '''{{قا|UKR}}''' |- | {{OMN}} || '''{{قا|OMN}}''' / '''{{قا|OMA}}''' |- | {{اوروجواى}} || '''{{قا|URY}}''' / '''{{قا|URU}}''' |- ! colspan="2" | <div id="Ü"><small>Ü</small></div> |- | {{الاردن}} || '''{{قا|JOR}}''' |- ! colspan="2" | <div id="V"><small>V</small></div> |- | {{VUT}} || '''{{قا|VUT}}''' / '''{{قا|VAN}}''' |- | {{الڤاتيكان}} || '''{{قا|VAT}}''' |- | {{VEN}} || '''{{قا|VEN}}''' |- | {{VNM}} || '''{{قا|VNM}}''' / '''{{قا|VIE}}''' |- ! colspan="2" | <div id="W"><small>W</small></div> |- | {{WLF}} || '''{{قا|WLF}}''' |- ! colspan="2" | <div id="Y"><small>Y</small></div> |- | {{اليمن}} || '''{{قا|YEM}}''' |- | {{NCL}} || '''{{قا|NCL}}''' |- | {{NZL}} || '''{{قا|NZL}}''' |- | {{اليونان}} || '''{{قا|GRC}}''' / '''{{قا|GRE}}''' |- ! colspan="2" | <div id="Z"><small>Z</small></div> |- | {{زامبيا}} || '''{{قا|ZMB}}''' / '''{{قا|ZAM}}''' |- | {{زيمبابوى}} || '''{{قا|ZWE}}''' / '''{{قا|ZIM}}''' |- ! colspan="2" | <div id="Å"><small>Å</small></div> <!-- İsveççe alfabesinde "Å" harfinin "Z" harfinden sonra gelmesi nedeniyle bu şablonda Finlandiya'nın özerk "Åland" bölge bayrağı bu şekilde sıralanmıştır. --> |- | {{ALA}} || '''{{قا|ALA}}''' |} mitzpetwqlyqvsdfwouxvdxz725udeb 0 2182249 13235660 13075426 2026-09-17T21:10:01Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: والسيط ← و السيط، [[اوسلو|أوسلو]] ← [[اوسلو]] 13235660 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى | الاسم = شبه جزيرة اسكندناڤيا | صورة = }} '''شبه جزيرة اسكندناڤيا''' فى شمال اوروبا ، وتتكون بالتقريب من البر الرئيسى بتاع [[السويد]] و [[النرويج]] و المنطقه الشماليه الغربيه من [[فينلاندا]] .اسم شبه الجزيرة من مصطلح [[اسكندنافيا|إسكندناڤيا]] ، المنطقه الثقافيه لل [[دنمارك]] و [[النرويج]] و [[السويد]] . الاسم الثقافى دا مشتق بدوره من اسم [[سكونيه|سكانيا]] ، المنطقة فى أقصا الجنوب من شبه الجزيره اللى كانت لقرون جزء من الدنمارك، هيا الموطن الأصلى للدنماركيين ، هيا دلوقتى جزء من السويد.<ref>Helle, Knut (2003). "Introduction". ''The Cambridge History of Scandinavia''. Ed. E. I. Kouri et al. Cambridge University Press, 2003. {{ISBN|0-521-47299-7}}. p. XXII. "The name Scandinavia was used by classical authors in the first centuries of the Christian era to identify Skåne and the mainland further north which they believed to be an island."</ref> شبه جزيرة اسكندنافيا هيا اكبر شبه جزيرة فى [[اوروبا]] ، مساحتها اكبر من مساحة شبه [[البلقان|جزيرة البلقان]] [[شبه الجزيره الايبيريه|وشبه جزيرة أيبيريا]] و شبه جزيرة ايطاليا . خلال العصور الجليدية ، انخفض مستوى سطح البحر فى [[المحيط الاطلنطى]] بشكل كبير لدرجة أن [[البحر البلطى|بحر البلطيق]] وخليج بوثنيا [[خليج فينلاندا|وخليج فينلاندا]] اختفت، وبقت البلاد المحيطة بيها دلوقتى ، بما فيها المانيا وبولندا و دول البلطيق التانيه والدول الاسكندنافية، متصلة مباشرة بالبر. == جغرافيا == [[ملف:Fennoscandia.png|تصغير|شبه جزيرة اسكندنافيا بخصوص بفينوسكانديا الاكبر]] شبه جزيرة اسكندنافيا هيا اكبر شبه جزيرة فى اوروبا، مساحتها حوالى {{حول|1,850|km|mi}}يبلغ طولها حوالى 370 ل805 وعرضها يتراوح بالتقريب من 370 to 805 كم). . تشكل سلسلة الجبال الاسكندنافية عموم الحدود بين النرويج والسويد. أعلى ارتفاع كان [[جبل جليتيرتيند|Glittertinden]] فى النرويج عند 2,470 م (8,104 قدم) فوق مستوى سطح البحر، لكن علشان الجليد فى قمته ذاب جزئى، <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.norwegianamerican.com/global-warming-ends-norwegian-summit-elevation-debate/ | title = Norwegian Summit Elevation Debate | date = 6 March 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210722185426/https://www.norwegianamerican.com/global-warming-ends-norwegian-summit-elevation-debate/ | archivedate = 22 July 2021 | accessdate = 22 July 2021 }}</ref> أعلى ارتفاع 2,469 ) فى [[جبل جالدهوپيجين|Galdhøpiggen]] ، كمان فى النرويج. تحتوى دى الجبال كمان على اكبر نهر جليدى فى البر الرئيسى لاوروبا، و هو نهر جوستيدالسبرين . حوالى ربع شبه الجزيرة الإسكندنافية شمال الدايرة القطبية الشمالية ، و أقصى نقطة شمال عند رأس نوردكين ، [[النرويج]] . المناخ يختلف فى كل اماكن الدول الاسكندنافية من مناخ التندرا ( كوبن : ET) والقطب الشمالى (Dfc) فى الشمال، مع مناخ الساحل الغربى البحرى البارد (Cfc) فى المناطق الساحلية الشمالية الغربية اللى توصل لشمال لوفوتن مباشرة، لمناخ قارى رطب (Dfb) فى الجزء الوسطانى والساحل الغربى البحرى (Cfb) فى الجنوب والجنوب الغربى.<ref name="arclimate">{{مرجع ويب | url = http://www.utexas.edu/depts/grg/kimmel/GRG301K/grg301kkoppen.html | title = Glossary of American climate terminology in terms of Köppens classification | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160115223338/http://www.utexas.edu/depts/grg/kimmel/GRG301K/grg301kkoppen.html | archivedate = 15 January 2016 | accessdate = 28 April 2010 }}</ref> تتميز المنطقة بأنها غنية بالأخشاب والحديد والنحاس وفيها احسن الأراضى الزراعية فى جنوب السويد. اتلقا رواسب كبيرة من البترول والغاز الطبيعى قبالة سواحل النرويج فى [[بحر الشمال]] و المحيط الاطلنطى. الجزء الاكبر من سكان شبه الجزيرة الإسكندنافية يتركز بشكل طبيعى فى الجزء الجنوبى منها، و هو كمان منطقتها [[زراعه|الزراعية]] . اكبر مدن شبه الجزيرة هيا [[ستوكهولم]] ، السويد؛ [[اوسلو]] ، النرويج؛ [[جوتنبرج]] ، السويد؛ [[مالمو]] ، السويد؛ [[برجن|وبرغن]] ، النرويج، بده الترتيب. == جيولوجيا == شبه جزيرة اسكندنافيا جزء من درع البلطيق ، و هو جزء كبير ومستقر من القشرة الأرضية بيتكون من صخور متحولة بلورية قديمة اوى. تم كشط معظم التربة اللى تغطى دى الطبقة بالأنهار الجليدية خلال العصور الجليدية فى العصور القديمة، especially in northern Scandinavia, where the Baltic Shield is closest to the surface of the land. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2017)">بحاجة لمصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> ونتيجة لده التجريف، وارتفاع الأرض، والمناخ البارد لالبارد، نسبة صغيرة نسبى من أراضيها صالحة للزراعة .<ref name="Hobbs">Hobbs, Joseph J. and Salter, Christopher L.''Essentials Of World Regional Geography'', p. 108.Thomson Brooks/Cole.2005.{{ISBN|0-534-46600-1}}</ref> التجلد خلال العصور الجليدية اتسبب فى تعميق كتير من وديان الأنهار، اللى غزتها البحار لما ذاب الجليد،و ده اتسبب فى إنشاء المضايق النرويجية البارزة. فى الجزء الجنوبى من شبه الجزيرة، تراكمت أعداد هائلة من الأنقاض الجليدية،و ده اتسبب فى تكوين مشهد فوضوى للغاية.<ref name="Ostergren">Ostergren, Robert C., Rice, John G. ''The Europeans''. Guilford Press. 2004.{{ISBN|0-89862-272-7}}</ref> غطت دى الأنقاض الجليدية النهائية كل اللى يتعرف دلوقتى بالدنمارك. رغم أن درع البلطيق [[جيولوجيا|جيولوجى]] مستقر فى معظمه و علشان كده مقاوم لتأثيرات التكوينات التكتونية المجاورة التانيه، لكن وزن يقارب من 4 كيلومترات من الجليد خلال العصور الجليدية تسبب فى غرق كل التضاريس الاسكندنافية. ولما اختفت الطبقة الجليدية، ارتفع الدرع مرة تانيه، و هو الاتجاه اللى بيستمر لحد يومنا ده بمعدل متر واحد بالتقريب لكل قرن.<ref name="Ostergren" /> و عكس كده، كان الجزء الجنوبى يميل لالغرق للتعويض،و ده تسبب فى حدوث فيضانات فى البلاد المنخفضة و الدنمارك. التركيب البلورى للأرض وغياب التربة فى اماكن كتير اتسبب فى كشف رواسب معدنية من خامات المعادن، زى [[حديد|الحديد]] [[نحاس|والنحاس]] [[نيكل|والنيكل]] [[زنك|والزنك]] [[فضه|والفضة]] [[دهب|والذهب]] . كانت أثمن دى الموارد هيا رواسب خام الحديد فى شمال غرب السويد. فى القرن التسعتاشر، دفعت دى الرواسب لبناء [[سكه حديد|خط سكة حديد]] من شمال غرب السويد لميناء نارفيك [[المينا|البحرى]] النرويجى لحد ممكن تصدير خام الحديد عن طريق المراكب لأماكن زى جنوب السويد و المانيا وبريطانيا العظمى وبلجيكا لصهره وتحويله لحديد و صلب. يقع ده الخط الحديدى فى منطقة بين النرويج والسويد ماكاتش فيها سكه حديد بسبب التضاريس الوعره و الجبال و المضايق فى الجزء دا من الدول الاسكندناڤيه. == الناس == أول وجود بشرى متسجل فى المنطقة الجنوبية من شبه الجزيرة و الدنمارك يرجع 12000 سنة.<ref name="Tilley">Tilley, Christopher Y. ''Ethnography of the Neolithic: Early Prehistoric Societies in Southern Scandinavia'', p. 9, Cambridge University Press. 2003. {{ISBN|0-521-56821-8}}</ref> المناخ مع تراجع الصفائح الجليدية الناجمة عن التجلد، سمح بنشوء منطقة التندرا اللى جذبت صيادين [[رنه|الرنة]] . المناخ تدريجى بقا ادفا،و ده اتسبب فى نمو الشجر دائمة الخضرة الاول بعدين الغابات المتساقطة اللى جابت حيوانات زى التعالب و صيادين و صيادين سمك و جامعين الثمار . ابتدت فى استيطان المنطقه من العصر الحجرى الوسطانى (8200 قبل الميلاد)، لغاية ظهور الزراعة فى [[العصر الحجرى الحديث]] سنة (3200 قبل الميلاد). الجزء الشمالى و الوسطانى من شبه الجزيره مأهول جزئى ب[[قومية سامى]] ، اللى ابتدو فى الوصول بعد آلاف السنين بعد ما بقت شبه الجزيرة الإسكندنافيه مأهوله بالسكان فى الجنوب. فى أقدم الفترات المسجله ، سكنو مناطق [[اركتيك|القطبيه الشماليه]] و شبه القطبية الشماليه و الجزء الوسطانى من شبه الجزيره لحد الجنوب لحد دالارنا ، السويد. بيتكلمو لغة سامى اللى هيا لغة مش هندو أوروبيه من عيلة اللغات الأوراليه اللى ترتبط باللغه[[لغه فنلاندى|الفنلنديه]] و اللغه ال[[لغه استونى|إستونيه]] . كان السكان الأوائل لشبه الجزيرة هم النرويجيين علا الساحل الغربى للنرويج، و الدنماركيين فى اللى بيتعرف دلوقتى بجنوب و غرب السويد و جنوب شرق النرويج، و السفير فى المنطقة المحيطه ب [[بحيره مالارين]] و جزء كبير من الساحل الشرقى الحالى للسويد [[جيتس (مجموعه عرقيه فى السويد)|جيتس]] فى فاسترجوتلاند و أوسترجوتلاند . الشعوب دول اتكلمو بلغات و لهجات وثيقة الصلة باللغة الهندو أوروبيه ، اللغة النورديه القديمه . رغم تغير الحدود السياسيه، أحفاد الشعوب دول لسه بيشكلو السكان المهيمنين فى شبه الجزيره فى أوائل القرن الواحد و عشرين. == التطور السياسى == [[ملف:Sweden and Norway MKL Bd. 14 (130535988).jpg|تصغير|الحدود السياسية للاتحاد بين السويد والنرويج سنة 1890]] رغم أن بلاد الشمال الاوروبى تنظر لاكتر من ألف عام من التاريخ باعتبارها كيانات سياسية متميزة، الحدود الدولية لم تظهر إلا متأخر وظهرت تدريجى. وماقدرتش السويد من تأمين منفذ آمن على كاتيغات و السيطرة على ساحل بحر البلطيق الجنوبى إلا فى نص القرن السبعتاشر. أخير تم الاتفاق على الحدود السويدية والنرويجية وتم تحديدها سنة 1751. تم تحديد الحدود الفنلندية النرويجية على شبه الجزيرة بعد مفاوضات مكثفة سنة 1809، ولم يتم تقسيم المناطق النرويجية الروسية المشتركة لحد سنة 1826. لحد ساعتها كانت الحدود لسه غير مستقرة، حيث حصلت فينلاندا على حق الوصول ل[[بحر بارنتس]] سنة 1920، لكن تنازلت عن المنطقة دى للاتحاد [[الاتحاد السوفييتى|السوفييتى]] سنة 1944. الدنمارك والسويد [[الامبراطوريه الروسيه|والامبراطورية الروسية]] سيطرت على [[علوم سياسيه|العلاقات السياسية]] فى شبه الجزيرة الإسكندنافية لكذا قرون، وما خدتش [[ايسلاندا|أيسلندا]] وفينلاندا والنرويج على استقلالها الكامل إلا خلال القرن العشرين. مملكة [[النرويج]]{{Spaced en dash}}لفترة طويلة تم الاحتفاظ بيها فى [[اتحاد شخصى]] مع الدنمارك{{Spaced en dash}}سقطت فى يد السويد بعد [[حروب نابوليون|الحروب النابليونية]] وماخدتش استقلالها الكامل إلا سنة 1905. بعد ما كانت دوقية مستقلة ضمن الامبراطورية الروسية من سنة 1809، أعلنت فينلاندا استقلالها وقت الثورة السوفييتية فى روسيا سنة 1917. أعلنت أيسلندا استقلالها عن الدنمارك سنة 1944، فى حين كانت الدنمارك تحت احتلال [[المانيا النازيه|المانيا النازية]] . تم تشجيع أيسلندا على القيام بكده على ايد القوات المسلحة البريطانية والامريكانيه اللى كانت تدافع عن أيسلندا من الغزو النازى. غزا [[فيرماخت|الفيرماخت]] النرويج سنة 1940 واحتل الجيش الألمانى كل النرويج لحد مايو 1945. وبموافقة [[السويد|مملكة السويد]] ، تحركت القوات الألمانية من شمال النرويج، عبر شمال السويد، لفينلاندا، اللى بقت حليفة لالمانيا النازية. بعد كده ، فى ربيع سنة 1941، قام الجيش الألمانى والجيش الفنلندى بغزو الاتحاد السوفييتى مع بعض . كانت عند جمهورية فينلاندا شكوى ضد الاتحاد السوفييتى لأن الجيش الأحمر غزا جنوب شرق فينلاندا فى حرب الشتاء (1939-1940) واستولى على مساحة كبيرة من الأراضى الفنلندية. السويد فضلت دولة محايدة خلال [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] والحرب الكورية [[حرب بارده|والحرب الباردة]] . النرويج و الدنمارك و أيسلندا سنة 1945، بقت من الأعضاء المؤسسين [[الامم المتحده|للأمم المتحدة]] . السويد انضمت للأمم المتحدة بعد فتره قصيره . انضمت فينلاندا خلال الخمسينات. كان [[ليستة امناء عام الامم المتحده|الأمين العام الاولانى للأمم المتحدة]] ، [[تريجفى لى|تريغفى لى]] ، مواطن نرويجى. كان الأمين العام التانى للأمم المتحدة، [[داج همرشولد]] ، مواطن سويدى. كده كان لشعب شبه جزيرة اسكندنافيا تأثير قوى فى الشؤون الدولية خلال القرن العشرين. سنة 1949، بقت النرويج و الدنمارك و أيسلندا أعضاء مؤسسين [[حلف الناتو|لحلف شمال الاطلنطى]] للدفاع عن نفسهم ضد المانيا الشرقية والاتحاد السوفييتى وجميع الغزاة المحتملين التانيين. انضمت فينلاندا بعدين لحلف شمال الاطلنطى سنة 2023، والسويد سنة 2024، رد على [[الغزو الروسى لاوكرانيا (2022)|الغزو الروسى لأوكرانيا]] سنة 2022.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm | title = Member countries | website = NATO | language = en | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210413210102/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm | archivedate = 13 April 2021 | accessdate = 14 April 2024 | last = NATO }}</ref><ref name="y738">{{مرجع ويب | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-02-26/finland-and-sweden-join-nato-what-it-means-and-how-russia-has-responded?embedded-checkout=true | title = How Russia Pushed Finland and Sweden to Join NATO | date = 26 February 2024 | website = Bloomberg.com | accessdate = 15 July 2024 | last = Pohjanpalo | first = Kati | last2 = Rolander | first2 = Niclas | last3 = Laikola | first3 = Leo }}</ref> السويد و فينلاندا انضمت [[الاتحاد الاوروپى|للاتحاد الاوروبى]] سنة 1995. بس، النرويج تظل بره الاتحاد. == شوف كمان == * [[فينوسكانديا]] * بالتوسكنديه == لينكات برانيه == * {{روابط تجمعات سكنيه}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{Regions of Europe}} {{مناطق العالم}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:اسكندنافيا]] [[تصنيف:Coordinates on Wikidata]] [[تصنيف:فينوسكانديا|فينوسكانديا]] [[تصنيف:جيولوجيا العصور القديمه]] [[تصنيف:جيولوجيا فينلاندا]] [[تصنيف:اشكال الارض فى كاريليا]] [[تصنيف:جيولوجيا النرويج]] [[تصنيف:جيولوجيا السويد]] [[تصنيف:شب جزر اوروبا]] [[تصنيف:مصطلحات جديده ابتدت فى تسعينيات القرن التسعتاشر]] m1kpd872dulah27tpx0qdxowgzj4u6h 0 2189862 13235588 13181369 2026-09-17T16:13:54Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235588 wikitext text/x-wiki {{معلومات دورى رياضى}} '''الدورى الامريكانى الشمالى لكرة القدم''' ( '''NASL''' ) كان الدورى الاحترافى الرئيسى [[كورة قدم|لكرة القدم]] على مستوى [[امريكا|الولايات المتحدة]] [[كندا|و كندا]] اللى استمر من [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1968|سنة 1968]] ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1984|سنة 1984]] . ويعتبر أول دورى كرة قدم ناجح على المستوى الوطنى فى امريكا. تمت تسمية نهائى الدورى باسم Soccer Bowl من [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1975|سنة 1975]] ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983|سنة 1983]] و سلسلة Soccer Bowl فى عامها الأخير [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1984|سنة 1984]] . كان المفوض [[فيل وسنام|فيل ووسنام]] رئيس للدورى من سنة 1969 لسنة 1983. أرسى اتحاد كرة القدم الامريكانى الأسس لكرة القدم فى امريكا اللى ساعدت فى استضافة البلاد [[كاس العالم 1994|لكأس العالم لكرة القدم سنة 1994]] وتأسيس الدورى الامريكانى لكرة القدم (MLS) سنة 1996.<ref name="theguardian.com">{{استشهاد بخبر | authors = Lewis Michael | title = How the birth and death of the NASL changed soccer in America forever | url = https://www.theguardian.com/football/2018/oct/20/nasl-history-soccer-america | work = The Guardian | date = October 20, 2018 }}</ref> ماكانش عند امريكا دورى وطنى حقيقى فى الدرجة الأولى لحد اندمجت رابطة كرة القدم المتحدة (الولايات المتحدة) اللى أقرها الاتحاد الدولى لكرة القدم ( [[فيفا|الفيفا]] ) والدورى الوطنى للمحترفين لكرة القدم (NPSL)، اللى عملا بشكل منفصل لموسم واحد سنة 1967، فى ديسمبر 1967 لتشكيل دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. اعتبرت رابطة دورى امريكا الشمالية لكرة القدم أن الدوريين السابقين للاندماج بيشكلو جزء من تاريخها. شعبية الدورى وصلت ذروتها فى أواخر السبعينات. وصل متوسط حضور الجماهير فى الدورى اكتر من 13000 مشجع لكل ماتش فى كل موسم من سنة 1977 لسنة 1983، وتم بث ماتشات الدورى على شبكات التلفزيون من سنة 1975 لسنة 1980.<ref name="kenn.com">{{مرجع ويب | url = http://www.kenn.com/the_blog/?page_id=553 | title = kenn.com | website = www.kenn.com | accessdate = 2022-07-28 }}</ref> و كان الفريق الأبرز فى الدورى هو فريق [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] . خلال نص و أواخر سبعينات القرن العشرين، تعاقد نادى كوزموس مع عدد من احسن لعيبة العالم - [[پيليه|بيليه]] ، [[فرانتس بكنباور|فرانز بيكنباور]] ، [[كارلوس البرتو توريس|كارلوس ألبرتو]] - متوسط حضور مشجعى نادى كوزموس اكتر من 28 ألف مشجع لكل ماتش فى كل موسم من سنة 1977 لسنة 1982، فى الوقت نفسه وصل متوسط الحضور فى الماتشات خلال 3 مواسم 40 ألف متفرج لكل ماتش. ومن اللاعبين التانيين المعروفين دولى فى الدورى [[جورجو كيناليا|جورجيو شيناجليا]] ، [[يوهان كرويف|ويوهان كرويف]] ، [[يوهان نيسكينز|ويوهان نيسكينز]] ، [[جيرد مولر|وجيرد مولر]] ، [[بوبى مور|وبوبى مور]] ، [[اوزيبيو|و إيزيبيو]] ، [[جورج بيست|وجورج بيست]] . بس، أدى التوسع المفرط، والركود الاقتصادى فى أوائل التمانينات ، والنزاعات مع اتحاد اللاعبين فى الاخر لانهيار الدورى الوطنى لكرة القدم بعد موسم 1984. كمان قرار [[فيفا|الاتحاد الدولى لكرة القدم]] بمنح استضافة [[كاس العالم 1986|كأس العالم 1986]] للمكسيك بعد انسحاب كولومبيا ، مش امريكا، يعتبر عامل فى زوال الدورى الامريكانى لكرة القدم. وصف كلايف توى رئيس نادى نيو يورك كوزموس السابق الدورى بأنه "نجاح باهر فشل فى الاخر ككيان واحد. لكن ما تركه وراءه هو معرفة باللعبة ما كانتش موجودة لحد فى ده البلد على ايد وحماس للعبة ماكانش موجود من قبل".<ref name="theguardian.com"/> أقرت الرابطة كمان كرة القدم جوه الصالات فى أشكال مختلفة من البطولات فى سنين 1971 و1975 و1976 و1978 و1979 و1983، و فى شكل موسمى فى سنين 1979-1980 و1980-1981 و1981-1982 و1983-1984 . == تاريخ == === التأسيس === [[ملف:North American Soccer League logo (1968-1974).png|تصغير|150x150بك| الشعار الأصلى لـ NASL (1968–1974)]] جمهور التلفزيون فى امريكا الشمالية، اللى تجاوز المليون شخص، كان هو اللى تابع [[كاس العالم 1966|بطولة كأس العالم لكرة القدم 1966]] [[فيلم تسجيلى|والفيلم التسجيلى]] الناتج عنها، ''هدف!''و ده دفع المستثمرين الرياضيين الأميركيين لالاعتقاد بوجود سوق غير مستغلة لهذه الرياضة فى امريكا و كندا . سنة 1967، ابتدت دوريان احترافيان لكرة القدم فى امريكا: اتحاد كرة القدم الموحد (الولايات المتحدة الامريكانيه ) المعتمد على ايد الاتحاد الدولى لكرة القدم ( [[فيفا|الفيفا]] )، اللى بيتكون من فرق أوروبية وامريكانيه جنوبية كاملة تم جلبها لامريكا و إعطائها أسماء محلية، والدورى الوطنى للمحترفين لكرة القدم اللى مشمعتمد (NPSL). لم يتعرض الدورى الوطنى لكرة القدم للمحترفين لعقوبة على ايد اتحاد كرة القدم فى امريكا ، حيث رفض دفع الرسوم البالغة 25000 دولار، وتم تصنيفه ككيان محظور على ايد الاتحاد الدولى لكرة القدم (الفيفا)، وواجه اللاعبون عقوبات للتوقيع معه. امريكا كانت محظورة على ايد الاتحاد الدولى لكرة القدم (فيفا)، الفرق الأجنبية اللى أعيدت تسميتها بأسماء امريكانيه لموسم صيف 1967 نظرت لالدورى على أنه مش اكتر من تمرين تدريبى لموسم بره الموسم، ولم تقم معظمها بإشراك احسن لاعبيها. كان عند NPSL عقد تلفزيونى وطنى لمدة سنتين فى امريكا مع شبكة تلفزيون [[سى بى اس|CBS]] . تم توجيه المسؤولين لإطلاق صافرات الإنذار عند حدوث الأخطاء وتأخير اللعب للسماح لشبكة CBS بإدخال الإعلانات التجارية.<ref name="kenn.com"/> كانت تقييمات الماتشات غير مقبولة لحد بمقاييس النهار فى عطلة نهاية الأسبوع، وبسرعه تم إنهاء الاتفاق مع شبكة سى بى إس. عزا بيل ماكفيل ، رئيس قناة سى بى إس سبورتس ، افتقار الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه لالجاذبية التليفزيونية لالملاعب الفارغة مع قلة المشجعين، واللاعبين الأجانب اللى مشمميزين اللى لم يكونو مألوفين لمشجعى كرة القدم الامريكانيه .<ref name="sportsillustrated.cnn.com">{{مرجع ويب | url = https://vault.si.com/vault/1976/08/30/soccer-is-getting-a-toehold | title = SOCCER IS GETTING A TOEHOLD | date = August 30, 1976 | website = Sports Illustrated Vault | accessdate = October 18, 2021 | authors = Ludtke Melissa }}</ref> اندمجت الدوريان فى 7 ديسمبر 1967 لتشكيل دورى امريكا الشمالية لكرة القدم (NASL). ابتدا الدورى الامريكانى لكرة القدم [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1968|موسم 1968]] بمشاركة 17 فريق من أصل 22 فريق شاركت فى موسم 1967، وتم التخلص من خمسة فرق زائدة عن الحاجة فى المدن اللى عمل بيها الدورى الامريكانى لكرة القدم والدورى الوطنى لكرة القدم. اعتمدت الفرق فى الغالب على المواهب الأجنبية، بما فيها البرازيلى [[فافا]] ، واحد من أبرز هدافى كأس العالم [[كاس العالم 1958|عامى 1958]] و [[كاس العالم 1962|1962]] . وشملت الماتشات الودية الدولية الانتصارات ضد [[نادى سانتوس|فريق سانتوس]] بقيادة بيليه وضد [[مانشستر سيتى]] بطل الدورى الإنجليزى.<ref name="sover1968">The Year in American Soccer – 1968, Steve Holroyd, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1968.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150726055314/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1968.html|date=July 26, 2015}}</ref> رغم ان الدورى حقق بعض النجاحات، إلا أنه واجه مشاكل كبيرة فى اكتساب القبول فى المجتمع الرياضى الأمريكى. ضمت الفرق الـ17 30 لاعب بس من امريكا الشمالية.<ref name="sover1968" /> و وصلت تكاليف المرتبات المرتفعة للاعبين الأجانب واستئجار الملاعب الكبيرة، مع انخفاض الحضور الجماهيري، لخسارة كل فريق للأموال سنة 1968، وسارع المستثمرين لسحب استثماراتهم بعد انتهاء التزامهم لده العام.<ref name="sover1968" /> و فى اخر السنه، سحبت قناة CBS عقدها التلفزيوني، وانسحبت كل الفرق باستثناء خمسة منها. نقل الدورى مكاتبه لقبو ستاد أتلانتا-فولتون كاونتى ، و فى نهاية موسم 1969 المكون من ستة عشر ماتش، أعلن الدورى أن كانساس سيتى هو بطل الدورى على أساس اكبر عدد من النقاط فى دور المجموعات، و أعلن فريق بالتيمور بايز انسحابه. بيظهر ان كرة القدم الاحترافية من الدرجة الأولى لن تنجو فى امريكا الشمالية. فى محاولة يائسة للحفاظ على الدورى طافيا، اتصل الدورى بفريقين من الدورى الامريكانى لكرة القدم ، روتشستر لانسرز وواشنطن دارتس، بخصوص الانتقال لالدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه . و رغم ان الفريقين قادمان من دورى ASL (الذى كان له تاريخ يمتد لنحو 40 سنه كدورى شبه احترافى)، لكن الفريقين حققا نجاح كبير على الفور، و كسبا بأقسامهما الخاصة. كسب فريق روتشستر على واشينطون فى الماتش النهائية المكونة من مباراتين، ونجح الدورى فى البقاء. فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1971|سنة 1971]] ، أضافت NASL 3 فرق - [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] ، ومونتريال أوليمبيك ، و تورونتو ميترو - ودفع كل منها رسوم توسعة قدرها 25000 دولار.<ref>{{مرجع ويب | url = https://inbedwithmaradona.com/journal/2013/4/8/flying-the-american-flag-the-1971-st-louis-stars | title = FLYING THE AMERICAN FLAG: THE 1971 ST LOUIS STARS | website = IBWM | language = en-GB | accessdate = 2022-07-28 | archive-date = 2022-07-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220728170936/https://inbedwithmaradona.com/journal/2013/4/8/flying-the-american-flag-the-1971-st-louis-stars | url-status = dead }}</ref> كسب فريق دالاس تورنادو باللقب بعد عدد من الماتشات الإضافية فى الأدوار الإقصائية، بما فيها ماتش ماراثونية استمرت 173 دقيقة ضد روتشستر. لما رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم أدركت أنها بحاجة لبيع رياضة كرة القدم، اللى كانت لسه غريبة على معظم الناس، لامريكا الشمالية، عدلت قواعد اللعبة فى محاولة لخللاتجها اكتر إثارة، واكتر قابلية للفهم، بالنسبة لمشجع الرياضة العادى. وتضمنت دى التغييرات اللى جاى: * استخدام ساعة تحسب وقت الماتش لحد الصفر، زى ما هو معتاد فى الرياضات الامريكانيه الموقوتة التانيه، بدل الاتجاه التصاعدى التقليدى ل90 دقيقة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://skydmagazine.com/2013/02/giving-them-the-boot-four-lessons-for-professional-ultimate-from-soccers-early-years/ | title = Giving Them the Boot: Four Lessons for Professional Ultimate from Soccer's Early Years | date = February 20, 2013 | website = Skyd Magazine }}</ref> * تم تقديم خط {{حول|35|yard|m}} خلال [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1972|موسم 1972]] من المرمى لتحديد حالات التسلل ، مش من خط وسط الملعب المعتاد. كان الهدف من دى القاعدة هو زيادة فرص التسجيل وتقليل تكرار قيام الدفاعات بحبس اللاعب المهاجم فى موقف تسلل، حيث سمحت دى القاعدة للمهاجم بعدم الوقوع فى موقف تسلل إلا إذا عبر خط الـ35 ياردة. رغم التريقه من دى التجربة بره دورى امريكا الشمالية لكرة القدم، إلا أنها كسبت بمباركة الاتحاد الدولى لكرة القدم لحد سنة 1982.<ref>{{مرجع ويب | url = http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1972.html | title = The Year in American Soccer – 1972 | publisher = Homepages.sover.net | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150325130709/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1972.html | archivedate = March 25, 2015 | accessdate = February 6, 2014 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://www.theguardian.com/sport/blog/2010/apr/13/the-question-why-is-offside-law-genius | title = The Question: Why is the modern offside law a work of genius? {{!}} Jonathan Wilson | date = 2010-04-13 | website = the Guardian | language = en | accessdate = 2022-07-28 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://vault.si.com/vault/1984/05/07/the-nasl-its-alive-but-on-death-row | title = The NASL: It's Alive But On Death Row | website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com | language = en-us | accessdate = 2022-07-28 | authors = Gammon Clive }}</ref> * تطبيق بينالتيات فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1974|سنة 1974]] لحسم الماتشات اللى خلصت بالتعادل. بحلول [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1977|موسم 1977]] تم تعديل بينالتيات لتشبه لحد ما، حسب الروح على الأقل، ركلات الجزاء فى [[هوكى الجليد|لعبة هوكى الجليد]] . يبتدى اللاعب المهاجم من خط الـ35 ياردة ويحاول تسديد الكرة خلال خمس ثوان، لكنه يستطيع القيام باكبر عدد ممكن من الحركات الانفرادية؛ وعلى نحو مماثل، يستطيع حارس المرمى أن يواجه المهاجم دون قيود. كان نظام اللعب بيعتمد على 5 ركلات، حيث يحاول كل فريق خوض جولات إضافية إذا فضلت النتيجة متعادلة بعد خمس جولات. * استمرار نظام النقاط فى الدورى الوطنى لكرة القدم سنة 1967، تم منح الفرق ست نقاط للفوز فى الوقت القانونى (بعد كده فى الوقت الإضافى)، و تلاته نقاط فى البداية للفوز بالتعادل. لما تم إلغاء الماتشات المتعادلة ببينالتيات سنة 1974، تم منح الفريق الفائز 3 نقاط للفوز بدل ست نقاط؛ و تم تخفيض ذلك بعدين لنقطة واحدة فى 1975 و1976، بعدين تم رفعه لست نقاط التقليدية من سنة 1977 لسنة 1980، بعدين تم تخفيضه تانى لأربع نقاط من سنة 1981 لسنة 1984. ** كان الاختلاف الاكتر بروز فى نظام النقاط اللى تم نقله كمان من الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه هو منح الفريق نقطة إضافية لكل هدف (بحد أقصى 3 أهداف) يسجله فى الماتش، بغض النظر عن نتيجتها. فى خمس مناسبات، ادا النظام ده اللى مشتقليدى لقب الموسم العادى لفريق اللى مشفريق صاحب احسن سجل؛ ده حصل بشكل ملحوظ فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983|سنة 1983]] ، لما حصل فريق كوزموس، مدعوم بـ 87 هدف فى الدوري، على لقب الموسم العادى رغم حصوله على انتصارين أقل من فريق فانكوفر وايتكابس . === بداية نمو الاهتمام === كان الدورى الامريكانى لكرة القدم فى أوائل سبعينات القرن العشرين، لحد كبير، دورى شبه احترافى ، كان كتير من اللاعبين يشغلون وظايف تانيه. [[ملف:SPStaSJ.jpg|تصغير| سنة 1975، استضاف ستاد سبارتان فى [[سان خوسيه (كاليفورنيا)|سان خوسيه، كاليفورنيا]] ، أول بطولة كرة قدم لما كانت سعته 18155 متفرج .]] فى 3 سبتمبر 1973، ظهرت صورة لاعب كرة قدم على غلاف مجلة ''سبورتس اليستريتد'' لأول مرة - حارس مرمى فريق فيلادلفيا أتومز [[بوب ريجبى]] .<ref name="tdifh.blogspot.com">{{مرجع ويب | url = http://tdifh.blogspot.com/2010/09/3-september-1974-si-cover-jinx-strikes.html | title = This Day In Football History: 3 September 1973 – The SI Cover Jinx Strikes Again | date = 2010-09-03 | website = This Day In Football History | accessdate = 2022-07-28 | authors = Seal Brian }}</ref> تناولت جورنال SI فوز فريق فيلادلفيا أتومز ببطولة الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه ، هيا المرة الأولى اللى يكسب فيها فريق رياضى امريكانى بلقب فى موسمه الأول.<ref name="tdifh.blogspot.com" /> وصل متوسط عدد مشجعى فيلادلفيا 11500 مشجع فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1973|سنة 1973]] ، هيا المرة الأولى من سنة 1967 اللى يتجاوز فيها متوسط عدد مشجعى أى فريق كرة قدم محترف فى امريكا الشمالية 10000 مشجع. أعلن عنوان الغلاف "كرة القدم تبقا أمريكية"، حيث ابتدا فريق فيلادلفيا بستة لاعبين امريكان فى ماتش البطولة. و رغم لقب "كرة القدم الأميركية"، لم يتمكن أى لاعب امريكانى فى أى موسم بعد سنة 1974 من الفوز جايزة احسن لاعب أو إنهاء الموسم كاحسن هداف فى الدوري، حيث شاف نص السبعينات تدفق المواهب الأجنبية. تنبأت SI باستمرار النجاح لفريق فيلادلفيا أتومز، لكن الفريق انحل سنة 1976.<ref name="tdifh.blogspot.com" /> ارتفع متوسط حضور ماتشات دورى امريكا الشمالية لكرة القدم بشكل مطرد من 2930 متفرج سنة 1969 ل7770 متفرج سنة 1974، و سنة 1974 كان متوسط حضور 4 فرق يتجاوز 10000 متفرج. تم بث ماتش بطولة NASL سنة 1974 بين فريق [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] و فريق ميامى توروس مباشرة على قناة CBS، و هو أول بث وطنى لماتش كرة قدم احترافية فى امريكا من سنة 1968.<ref>{{مرجع ويب | url = https://funwhileitlasted.net/2012/06/30/1974-1981-los-angeles-aztecs/ | title = Los Angeles Aztecs | date = 2012-06-30 | website = Fun While It Lasted | language = en-US | accessdate = 2022-07-28 | authors = Crossley Drew }}</ref> و موسم [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1974|1974]] و [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1975|1975]] شاف توسع سريع لبطولة دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. سنة 1974، دفعت ثمانية فرق جديدة رسوم الامتياز البالغة 75000 دولار (يسوا 361,000 دولار فى 2023 ) وانضمت للدوري، رغم انسحاب فريقين موجودين.<ref name="sover1974">The Year in American Soccer – 1974, Steve Holroyd, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1974.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105121101/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1974.html|date=November 5, 2015}}</ref> شاف التوسع سنة 1974 ظهور فرق على الساحل الغربي،و ده ادا NASL حضور وطنى لأول مرة. كان التوسع على الساحل الغربى ناجح ، و وصل متوسط عدد مشجعى 3 من الفرق - [[سان خوزيه ايرث كويكس|سان خوسيه]] وسياتل وفانكوفر - اكتر من 10000 مشجع سنة 1974.<ref name="sover1974" /> سنة 1975، تمت إضافة خمسة امتيازات تانيه. اثنان من دى الإضافات الخمس - [[شيكاجو ستينج|شيكاجو]] وهارتفورد - كانتا فى مدن عندها امتيازات ناجحة فى دورى كرة القدم الامريكانيه للقسم التانى ، اللى رأى نفسه ساعتها كمنافس محتمل لدورى كرة القدم الامريكانيه للمحترفين باعتباره دورى كرة القدم الامريكانيه المحترف الأول.<ref name="sover1975">Steve Holroyd, The Year in American Soccer – 1975, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1975.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105121106/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1975.html|date=November 5, 2015}}</ref> وصلت التوسعات اللى حصلت فى 1974 و1975 لنمو عدد فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم من 9 فرق سنة 1973 ل20 فريق بحلول سنة 1975. و شاف موسم 1975 التعاقد مع لاعبين معروفين دولى، بما فيها النجم البرتغالى [[اوزيبيو|أوزيبيو]] لبوسطن ، <ref name="sover1975"/> وحارس مرمى انجلترا السابق [[بيتر بونيتى]] ل[[سانت لويس ستارز|سانت لويس]] . === بيليه ونيو يورك كوزموس === [[ملف:PELÉ-1963.jpg|تصغير| لعب [[پيليه|بيليه]] لفريق [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] من سنة 1975 لسنة 1977]] سنة 1975، أحدث نادى [[نيو يورك كوسموس|نيو يورك كوزموس]] ضجة إعلامية و أحدث بين عشية وضحاها تحول كبير فى عالم كرة القدم فى امريكا بالتعاقد مع [[پيليه|بيليه]] . و من اللحظة اللى وقع فيها عقده مع نادى 21 فى 10 يونيه 1975، قدام حشد كبير من وسايل الإعلام العالمية المتحمسة، كان يتم متابعة كل تحركات بيليه،و ده جلب الاهتمام والمصداقية لكرة القدم فى امريكا. تضاعف الحضور الجماهيرى لفريق كوزموس على أرضه 3 مرات فى نصف الموسم بس لما كان بيليه حاضر، وعلى الطريق لعب فريق كوزموس كمان قدام حشود ضخمة جت لمشاهدة بيليه يلعب. وصول بيليه اتسبب فى زيادة التغطية التلفزيونية لفريق كوزموس والدورى بشكل عام. تابع عشرة ملايين شخص البث المباشر لقناة سى بى إس لماتش بيليه الأولى - و هو رقم قياسى فى عدد مشاهدى كرة القدم على التيليڤزيون الامريكانى - مع فريق كوزموس فى 15 يونيه 1975، ضد فريق دالاس تورنادو فى ستاد داونينج فى نيو يورك.<ref name="kenn.com" /><ref name="sportsillustrated.cnn.com" /> كما قامت قناة CBS ببث ماتش تانيه لفريق Cosmos و ماتش بطولة Soccer Bowl سنة 1975 ، و سنة 1976 وقعت [[ايه بى سى|قناة ABC]] عقد لبث الماتشات خلال [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1976|موسم 1976.]] <ref name="kenn.com" /><ref name="sportsillustrated.cnn.com" /> بحلول سنة 1976، تم اختيار الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه على ايد وسايل الإعلام الرئيسية، حيث قامت الصفحات الرياضية فى الجرانيل بتغطية الدورى.<ref name="sportsillustrated.cnn.com" /> اتعرض بطولة امريكا الشمالية لكرة القدم على شبكة TVS (خدمة تلفزيونية مشتركة) خلال [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1977|عامى 1977]] و [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1978|1978]] ، رغم ان بعض الماتشات تم تأخير بثها أو عدم بثها فى أسواق معينة.<ref name="kenn.com" /> اكبر نادى فى الدورى و رمز المنظمة كان هو نادى كوزموس، اللى اجتذب ما يزيد على 40 ألف مشجع لكل ماتش فى ذروته، خلال الفترة اللى لعب فيها نجوم كرة القدم الاكبر سن، زى بيليه من البرازيل [[فرانتس بكنباور|وفرانز بيكنباور]] من ألمانيا، للنادى. رغم ان الاتنين تجاوز ذروة عطائهما فى المرحله دى من حياتهما المهنية، فقد كان الاتنين يعتبران فى السابق احسن لاعبين فى الهجوم (بيليه) والدفاع (بيكنباور) فى العالم. بيعت كل تذاكر ستاد جاينتس (اكتر من 73000) بعد فوزه ببطولة Soccer Bowl سنة 1978 . بس، متوسط الحضور الإجمالى للدورى كله لم يوصل أبدًا ل15 ألف ، متوسط الحضور فى بعض النوادى أقل من 5 آلاف. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2010)">بحاجة لمصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> === التوسع واللاعبين النجوم === [[ملف:George_Best_vs_New_York_Cosmos,_1976.jpg|left|تصغير| [[جورج بيست]] (يمين) من فريق [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] يتحدى فريق نيو يورك كوزموس للحصول على الكرة سنة 1976]] نادى [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] تعاقد مع نجم [[مانشستر يونايتد]] [[جورج بيست]] سنة 1976. رابطة دورى كرة القدم الامريكانيه كانت تحاول إقناع بيست بالانتقال لامريكا ووضعه فى سوق إعلامية كبيرة، لكن بمجرد أن تعاقد نادى نيو يورك كوزموس مع بيليه، بقت لوس انجليس هيا المكان المنطقى لبيست. تم تداول بيست لنادى [[فورت لودردايل سترايكرز|فورت لودرديل سترايكرز]] (نادى مقره منطقة ميامى ) سنة 1978، و سنة 1979 تعاقد نادى لوس انجليس مع نجمه الكبير التالي، [[يوهان كرويف]] .<ref name="ussoccerplayers.com" /> حقق كرويف نجاح فورى، حضاعف حضور الفريق، و كسب جايزة احسن لاعب فى الدورى.<ref name="Sports Illustrated 1980">{{مرجع ويب | url = https://vault.si.com/vault/1980/03/31/a-modified-american-plan-americanization-three-north-americans-on-the-field-instead-of-two-is-the-new-buzzword-in-the-nasl-it-might-add-a-little-pizzazz-to-a-league-that-could-use-some | title = A modified American plan | date = March 31, 1980 | website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com | accessdate = October 18, 2021 | authors = Staff S. I. }}</ref> كلوس أنجلوس جلب مدرب جديد من سنة 1979 لسنة 1980، [[رينوس ميتشيلز|وهو رينوس ميشيلز]] ، اللى درب [[اياكس امستردام|أياكس أمستردام]] [[نادى بارسلونا|وبارسلونا]] [[فريق نيديرلاند لكورة القدم|والمنتخب الهولندى]] ، و هو الرجل اللى بيتنسب ليه اختراع أسلوب اللعب النيديرلاندى " كرة القدم الشاملة " فى السبعينات.<ref name="uefa">{{استشهاد بخبر | first = Berend | title = Michels – a total footballing legend | url = http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/history/obituaries/newsid=285010.html | publisher = UEFA | date = March 3, 2005 | accessdate = January 29, 2007 }}</ref> اتأسس فريق مينيسوتا كيكس سنة 1976 وبسرعه بقا واحد من اكتر فرق الدورى شعبية، حيث جذب متوسط حضور وصل 23120 مشجع لكل ماتش سنة 1976 فى ستاد متروبوليتان فى واحده من ضواحى مينيابوليس-سانت بول.<ref>{{مرجع ويب | url = https://vault.si.com/vault/1976/09/06/minnesota-had-to-eat-croatmeal | title = MINNESOTA HAD TO EAT CROATMEAL | date = September 6, 1976 | website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com | accessdate = October 18, 2021 | authors = Staff S. I. }}</ref> كسب فريق كيكس بقسمه لأربع سنين متتالية من سنة 1976 لسنة 1979، وجذب اكتر من 23000 مشجع فى تلك المواسم ال 4 (وصلت ذروتها عند 32775 مشجع سنة 1977). رغم النجاح الواضح اللى حققه دورى امريكا الشمالية لكرة القدم، إلا أنه من فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم اللى عددها 18 فريق سنة 1977، تم اعتبار ستة منها امتيازات تحتاج لالانتقال أو الشراء أو الانهيار. أصدرت لجنة التخطيط للملاك تقرير يوصى بأن يعزز NASL فرقه دلوقتى ، ويقتصر التوسع على امتيازين سنة 1978، مع امتياز إضافى واحد كل سنه للسنين اللى بعد كده .<ref name="nytimes1982">{{استشهاد بخبر | authors = Mifflin Lawrie | date = 1982-04-25 | title = N.A.S.L. IS LIKELY TO OUST WOOSNAM | language = en-US | work = The New York Times | url = https://www.nytimes.com/1982/04/25/sports/nasl-is-likely-to-oust-woosnam.html | accessdate = 2022-07-28 | issn = 0362-4331 }}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMifflin1982">Mifflin, Lawrie (April 25, 1982). </cite></ref> و رغم دى التوصية، قامت رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم بإحضار ستة فرق جديدة بمبلغ 3 ملايين دولار لكل فريق،و ده رفع عدد فرق الدورى من 18 ل24 [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1978|لموسم 1978]] . [[ملف:Johan_Cruyff_1974c.jpg|تصغير| فريق [[لوس انجلوس ازتكس|لوس أنجلوس أزتيكس]] مضا النجم النيديرلاندى [[يوهان كرويف]] سنة 1979]] بعد كده ، وصف رئيس [[نادى جوادالاخارا (نادى كورة قدم من امريكا)|فريق سان دييجو سوكرز]] جاك دالى سنين ازدهار دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى أواخر سبعينات القرن العشرين: " بقا من المألوف مطاردة فريق كوزموس. كان على الجميع أن يمتلكوا بيليه. سافر المدربين حوالين العالم بحث عن المواهب،و ده اتسبب فى ارتفاع الأسعار". ضاعف فريق بورتلاند تيمبرز مرتبات فريقه 3 مرات من سنة 1979 لسنة 1980 فى محاولة لمواكبة متوسط الدورى.<ref name="Sports Illustrated 1980"/> الرابطة ابتدت مشروع الكلية سنة 1972 فى محاولة لزيادة عدد اللاعبين المولودين فى امريكا و كندا فى الدورى. لكن الصورة الأجنبية لكرة القدم ما كانتش احسن بسبب الدورى اللى جذب كتير من اللاعبين الأجانب الكبار السن والبارزين، اللى ترك اللاعبين الأميركيين على كراسى البدلاء ساعات كتير. لكن دى الجهود كانت ساعات كتير بلا جدوى، فبينما كان كتير من اللاعبين الأجانب ممكن من "الاسامى الكبيرة" فى بلادهم الأصلية، أيا منهم تقريبا ماكانش مؤهلا علشان كده فى أميركا الشمالية، وبسرعه استوعبوا معظم المرتبات المتاحة، زى ما كانت، اللى كان من الممكن استخدامها لدفع أجور احسن للاعبين فى أميركا الشمالية. بعد [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1977|موسم 1977]] ، صوت مالكو الفريق على فرض زيادة فى عدد اللاعبين من امريكا الشمالية بالحد من عدد اللاعبين من غير امريكا الشمالية اللى يتسمح للفريق بتواجدهم فى الملعب فى وقت واحد وتقليص إجمالى عدد اللى مشمواطنين فى قوائم النادى لإجمالى 11 بحلول سنة 1984.<ref>{{استشهاد بخبر | title = NASL to 'Americanize' teams | url = https://books.google.com/books?id=oR1OAAAAIBAJ&dq=NASL+to+%27Americanize%27+teams&pg=PA11&article_id=6962,2751241 | accessdate = 17 January 2022 | work = Wilmington Morning Star | date = 14 October 1977 | page = 3C }}</ref> من سنة 1979، اشترطت قواعد دورى كرة القدم الامريكانيه الشمالية أن يبتدى كل فريق بلاعبين امريكان أو كنديين - فى الغالب حارس مرمى ومدافع خارجى <ref name="Sports Illustrated 1980" /> - و أن فيه كل قائمة مكونة من 17 لاعب ستة لاعبين محليين.<ref name="Sports Illustrated 1979">{{مرجع ويب | url = https://vault.si.com/vault/1979/08/06/tea-party-brewing-in-the-nasl-exertion-without-representation-is-the-plaint-of-native-players-whose-ire-is-becoming-increasingly-loud-and-clear | title = Tea party brewing in the NASL | date = August 6, 1979 | website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com | accessdate = October 18, 2021 | authors = Staff S. I. }}</ref> كانت امريكا تفتقر لبرامج كرة القدم للشباب ذات الجودة الكافية فى الخمسينات من القرن العشرين،و ده اتسبب فى ندرة المواهب المولودة فى امريكا فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى السبعينات.<ref name="Sports Illustrated 1979" /> تعرض الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه لضربة بسيطة بسبب إضراب اللاعبين فى بداية [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979|موسم 1979]] ، لكن الإضراب لم يحترمه سوى ثلث اللاعبين واستمر لمدة خمسة أيام بس.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.bigsoccer.com/articles/ | title = BigSoccer Forum | website = BigSoccer Forum | language = en-US | accessdate = 2022-07-28 }}</ref> سنة 1980، تم رفع الحد الأدنى لعدد المبتدئين من امريكا و كندا لثلاثة.<ref name="Sports Illustrated 1979"/> أُشير ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1980|موسم 1980]] بأنه "عام اللاعب الامريكانى الشمالي" مع التركيز المتجدد على "اللاعبين الأصليين".<ref name="Sports Illustrated 1980"/> ومع زيادة متطلبات الفرق لإشراك لاعبين امريكان وكنديين، ازدهر الطلب على اللاعبين الأصليين اصحاب الجودة، حيث سجل [[چيم مكاليستير|جيم ماكاليستر]] رقم قياسى فى الانتقالات للاعب امريكانى بقيمة 200000 دولار (أو 620,000 دولار فى 2023 ).<ref name="Sports Illustrated 1980" /> مع نهاية سبعينات القرن العشرين، بدا أن NASL على وشك تحقيق نجاح معتدل.<ref name="Sports Illustrated 1980"/> شاف موسم 1979 زيادة فى الحضور بنسبة 8%. قامت قناة ABC ببث كتير من الماتشات خلال موسمى 1979 و1980.<ref name="kenn.com"/> بدا الأمر وكأن عصر واضح من الاستقرار قد وصل، حيث ماكانش من المتوقع فى موسم 1980 أى توسع مخطط له، أو عمليات نقل أو فرق فاشلة بين امتيازاته اللى عددها 24، مع بقاء معظم القوائم مستقرة نسبى.<ref name="Sports Illustrated 1980" /> === نزاعات الفيفا === كانت رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم فى نزاع دائم مع الاتحاد الدولى لكرة القدم (الفيفا) بسبب تغييرات قواعدها.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.washingtonpost.com/archive/sports/1978/05/28/nasl-rules-irk-world-governing-body/af18953e-b3f6-444d-bedc-91bd2858d68d/ | title = NASL Rules Irk World Governing Body | date = May 28, 1978 | authors = Glanville Brian }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.upi.com/Archives/1981/03/21/NASL-Faces-Expulsion/3286353998800/ | title = NASL Faces Expulsion | website = UPI }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.nytimes.com/1981/02/22/sports/nasl-has-deadline-to-change-2-rules.html | title = N.A.S.L. Has Deadline to Change 2 Rules (Published 1981) Alex | authors = Yannis | work = The New York Times | date = February 22, 1981 | via = NYTimes.com }}</ref> فى ابريل 1978، هدد الاتحاد الدولى لكرة القدم (الفيفا) اتحاد كرة القدم فى امريكا بمنع لعيبة اتحاد امريكا الشمالية لكرة القدم من المشاركة فى الماتشات الدولية، بسبب التغييرات اللى مشمصرح بيها فى قواعد كرة القدم اللى عملها اتحاد امريكا الشمالية لكرة القدم.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.nytimes.com/1978/04/27/archives/us-facing-world-soccer-ban-over-rule-deviations.html | title = U.S. Facing World Soccer Ban Over Rule Deviations (Published 1978) | work = The New York Times | date = April 27, 1978 | via = NYTimes.com }}</ref> === المشاكل المالية والانكماش === مع نهاية موسم 1980، ابتدت مشاكل الدورى الامريكانى لكرة القدم تزاد، كان يشعر بتأثيرات التوسع المفرط، والركود الاقتصادي، والنزاعات مع نقابة اللاعبين.<ref name="ReferenceB" /> فى أوائل التمانينات، دخل الاقتصاد الامريكانى فى حالة ركود ، هناك وصل معدل البطالة ل10.8% سنة 1982، و هو أعلى مستوى له من الحرب العالميه التانيه.<ref name="Urquhart">{{Cite journal|last=Hewson|first=Marillyn A.|last2=Urquhart|first2=Michael A.|year=1983|title=Unemployment Continued to Rise in 1982 as Recession Deepened|journal=Monthly Labor Review|volume=106|issue=2|pages=3–12|publisher=Bureau of Labor Statistics|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1983/02/art1full.pdf|accessdate=April 10, 2011}}</ref> وماكانش أصحاب نوادى الدورى الامريكانى للمحترفين، اللى كانو يخسرون الأموال، بمنأى عن الاقتصاد الأوسع نطاقا. ممكن كان الاكتر إثارة للقلق هو أن مالكى نوادى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم كانو ينفقون مبالغ على مرتبات اللاعبين مش ممكن تغطيتها بإيرادات الدورى. مالكى دورى كرة القدم الامريكانى سنة 1980 كانو ينفقون فى المتوسط 40% من ميزانية الفريق على مرتبات اللاعبين، مالكى دورى كرة القدم الامريكانى كانو ينفقون فى المتوسط اكتر من 70% من ميزانيتهم على مرتبات اللاعبين.<ref name="ReferenceB">{{مرجع ويب | url = https://vault.si.com/vault/1980/12/01/its-time-for-trimming-sails-in-the-nasl-three-franchises-are-on-the-verge-of-going-under-as-the-league-grapples-with-the-effects-of-overexpansion-the-recession-and-union-troubles | title = IT'S TIME FOR TRIMMING SAILS IN THE NASL | date = December 1, 1980 | website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com | accessdate = October 18, 2021 | authors = Reed J. D. }}</ref> كان فريق كوزموس، على وجه الخصوص، المملوك لشركة [[تايم وارنر|وارنر كوميونيكيشنز]] ، ينفق مبالغ باهظة على مرتبات اللاعبين، و الفرق التانيه - زى لوس انجليس وجاكسونفيل وبورتلاند و تورنتو ومونتريال - المملوكة لشركات كبرى كانت قادرة على مواكبة فريق كوزموس، الملاك اللى لا يملكون جيوب عميقة ماقدروش من مواكبة مستويات الإنفاق.<ref name="ReferenceB" /> صرف مالكو الفريق ملايين الدولارات على النجوم المسنين لمحاولة تحقيق النجاح نفسه اللى حققه فريق كوزموس، وخسرو مبالغ كبيرة من المال فى القيام بذلك. كان فيه صداع آخر لـ NASL و هو المنافسة من دورى كرة القدم الرئيسى جوه الصالات.<ref name="homepages.sover.net">This Year in American Soccer – 1981, http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1981.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107071347/http://homepages.sover.net/~spectrum/year/1981.html|date=January 7, 2015}}</ref> ابتدا MISL خلال موسم 1978-1979 ، ونما بسرعة، و أوائل التمانينات كان متوسط عدد مشجعى MISL يتجاوز 8000 مشجع لكل ماتش. أدى نمو MISL لدخول NASL وMISL فى حرب مزايدة على لعيبة كرة القدم المقيمين فى امريكا طول أوائل التمانينات،و ده زاد من الضغوط على مرتبات الدورى وزاد المشاكل المالية لـ NASL.<ref name="homepages.sover.net" /> فى محاولة للتنافس على جماهير MISL المتوسعة، قامت NASL بتشغيل دورى كرة القدم جوه الصالات من [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979–80|1979-1980]] ل[[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981–82|1981-1982]] و فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983–84|1983-1984]] . رابطة دورى كرة القدم الامريكانيه قررت بيع الإعلانات التلفزيونية محلى، بدل تجنيد رعاة محليين. خلال فترة توقف الموسم سنة 1980، كانت رابطة لعيبة الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه فى نزاع مع الدورى بخصوص المدفوعات المتوقعة للموسم الداخلي،و ده دفع اللاعبين لرفع قضيه ضد الدورى.<ref name="ReferenceB" /> كان [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981|موسم 1981]] أسوأ بالنسبة للدوري، حيث عانت فرق الدورى الـ24 تانى من عجز جماعى قدره 30 مليون دولار.&nbsp;مليون (أو 85.1 دولار) فى 2023 ) وكل فريق يخسر المال.<ref name="google6924">{{مرجع ويب | url = https://news.google.com/newspapers?nid=2209&dat=19811112&id=qaErAAAAIBAJ&sjid=hfwFAAAAIBAJ&pg=6924,2551485 | title = The Telegraph – Google News Archive Search | website = news.google.com | accessdate = 2022-07-28 }}</ref> خسر [[اتلانتا تشيفز|فريق أتلانتا تشيفز]] بقيادة [[تيد تيرنر]] 7 دولارات&nbsp;مليون (أو 19.9 دولار) فى 2023 )، خسر فريق مينيسوتا كيكس 2.5 مليون دولار&nbsp;مليون (أو 7.09 دولار) فى 2023 )، خسر فريق [[كالجارى بومرز]] اكتر من 2 مليار دولار&nbsp;مليون (أو 5.68 دولار) فى 2023 ، وخسر إعصار دالاس اللى قاده [[لامار هنت|لامار هانت]] 1.&nbsp;مليون سنويا.<ref name="google6924" /> فى نهاية موسم 1981، انهارت خمسة فرق، بعدين انهارت فريقين آخران - فريق لوس انجليس أزتيكس و فريق مينيسوتا كيكس - بعدين خلال فترة ما بين مواسم 1981-1982 بعد فشلهما فى العثور على مشترين.<ref name="google6924" /> تقلص عدد فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم من 21 فريقا ل14 فريقا. و ماكانش كتير من المالكين الجدد دول على دراية بكرة القدم، وبمجرد أن ابتدت شعبيتهم المتصورة فى الانخفاض، خرجوا بنفس السرعة اللى دخلوا بها. كان التوسع المفرط دون فحص كافى لمجموعات الملكية عامل ضخم فى موت الدورى. وبمجرد أن ابتدا الدورى فى النمو، تم منح الامتيازات الجديدة بسرعة، وتضاعف حجمه فى سنين قليلة، ذروته عند 24 فريق. و اقترح كثيرون أن المالكين الحاليين اللى يعانو من نقص السيولة يتوقون لالحصول على نصيبهم من رسوم التوسع اللى يفرضها الملاك الجدد، رغم ان ''[[فوربس (مجلة)|مجلة فوربس]]'' ذكرت أن ده المبلغ كان 100 ألف دولار بس. === الانحدار والزوال === [[ملف:Chinaglia_panini_card.jpg|تصغير| كان المهاجم الإيطالى [[جورجو كيناليا|جورجيو شيناجليا]] هو الهداف التاريخى للدورى الامريكانى لكرة القدم (193).]] مع تراجع الدورى بشكل سريع فى أوائل التمانينات وخسارة امتيازات كتير ، الدورى الوطنى لكرة القدم عمل شوية تغييرات فى محاولة للاستمرار. فى ابريل 1982، تمت إقالة [[فيل وسنام|فيل ووسنام]] ، اللى مسك منصب مفوض رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم من سنة 1969 و كان مؤيدًا قوى للتوسع خلال السبعينات، على ايد مالكى الرابطة اللى عددهم 14 مالك بأغلبية 11 صوت مقابل 3.<ref name="nytimes1982"/> حاولت رابطة كرة القدم الامريكانيه المساعدة فى جلب كأس العالم 1986 لامريكا بعد انسحاب كولومبيا من التزامها باستضافة البطولة، لكن الاتحاد الدولى لكرة القدم قرر سنة 1983 منح استضافة [[كاس العالم 1986|كأس العالم 1986]] للمكسيك، مش امريكا. فى أوائل سنة 1984، توصلت رابطة كرة القدم الامريكانيه لاتفاقية جماعية مع رابطة لعيبة رابطة كرة القدم الامريكانيه تضمنت سقف مرتبات بقيمة 825000 دولار يتم تحقيقه بتخفيضات سنوية بنسبة 10٪، وخفض أحجام القائمة من 28 ل19. استمر الدورى لحد [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1984|موسم 1984 لبطولة امريكا الشمالية لكرة القدم]] بمشاركة تسعة فرق بس. فى 28 مارس 1985، أوقفت رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم عملياتها لموسم 1985، لما كان فريق مينيسوتا سترايكرز و فريق تورنتو بليزارد بس مهتمين باللعب. ساعتها ، كان من المقرر إعادة إطلاق الدورى سنة 1986. و من الفرق التسعة النهائية، انضمت فرق [[شيكاجو ستينج]] ، ومينيسوتا سترايكرز، ونيو يورك كوزموس، و سان دييجو سوكرز لدورى كرة القدم الرئيسى جوه الصالات لموسم 1984-1985 . فريق [[تلسا رافنكس|تولسا رافنيكس]] لعب 11 ماتش بشكل مستقل سنة 1985، قبل تعليق العمليات فى 17 يوليه <ref>{{استشهاد بخبر | work = Chicago Tribune | title = Breaking up is hard to do | url = https://www.newspapers.com/image/202659812/?terms=Roughnecks | page = 2, Sec 3 | date = July 18, 1985 | accessdate = January 6, 2018 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://nasljerseys.com/Friendlies/Teams/Roughnecks%20Friendlies.htm | title = NASL Friendlies-Tulsa Roughnecks | accessdate = August 9, 2021 }}</ref> نجح فريق [[سان خوزيه ايرث كويكس|Golden Bay Earthquakes]] و فريق [[تامبا باى راوديز|Tampa Bay Rowdies]] فى البقاء كفرق مستقلة لحد انضمامهما لWSA و AISA على التوالى. كان فريق Rowdies هو آخر فريق من فرق NASL اللى لعبت كرة القدم فى الهواء الطلق، واستمرت لحد فبراير 1994.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Rowdies fold, can't find buyer | date = February 2, 1994 | work = Sarasota Herald-Tribune | url = https://news.google.com/newspapers?nid=1755&dat=19940202&id=4wEcAAAAIBAJ&pg=4377,1974145 | via = Google News Archive Search | page = 6C | accessdate = October 20, 2016 }}</ref> كان فريق سوكرز هو الفريق الأخير اللى انحل فى الدورى. استمروا فى ممارسة كرة القدم جوه الصالات حصرى لحد سنة 1996. === إرث === بعد خروج [[فريق امريكا لكورة القدم|الولايات المتحدة]] المبكر من تصفيات كأس العالم 1982 ، صرح المدير الامريكانى [[والتر تشيزويتش|والت تشيزوفيتش]] أن دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فشل فى تقديم كتير من الأساس لفريقه، حيث فشل الدورى لحد كبير فى تطوير اللاعبين الامريكان. كان أداء [[فريق رجالة كندا لكورة القدم|كندا]] أفضل، حيث جت على بعد فوز واحد من التأهل لكأس العالم 1982 بفريق بيتكون حصرى من لعيبة NASL.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/lB1vdNy6hTM Ghostarchive] and the {{مرجع ويب | url = https://www.youtube.com/watch?v=lB1vdNy6hTM | title = 1982 WCQ Mexico @ Canada (Toronto, October 18, 1980) | date = September 27, 2015 | website = Youtube.com | accessdate = October 23, 2016 | archive-date = 2017-02-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170202020031/https://www.youtube.com/watch?v=lB1vdNy6hTM | url-status = bot: unknown }}: {{مرجع ويب | url = https://www.youtube.com/watch?v=lB1vdNy6hTM | title = 1982 WCQ Mexico @ Canada (Toronto, October 18, 1980) | date = September 27, 2015 | website = Youtube.com | accessdate = October 23, 2016 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.rsssf.org/tablesc/conca81.html | title = VIII. CONCACAF Nations Cup 1981 | website = [[RSSSF]] | accessdate = 9 April 2020 }}</ref> رغم فشل دورى كرة القدم فى امريكا الشمالية فى الاخر، إلا أنه أدخل كرة القدم لالمشهد الرياضى فى امريكا الشمالية بصوره كبيره لأول مرة، و كان عامل مساهم رئيسى فى أن تبقا كرة القدم واحدة من اكتر الرياضات شعبية بين الشباب الأمريكى. فى 4 يوليه 1988، منحت الاتحاد الدولى لكرة القدم (فيفا) حق استضافة [[كاس العالم 1994|كأس العالم 1994]] للولايات المتحدة. قدم الدورى الامريكانى لكرة القدم (NASL) دروسي لخليفته الدورى الامريكانى لكرة القدم ، اللى خد الاحتياطات اللازمة ضد زى دى المشاكل، و بالخصوص فلسفة ظبط النفس المالى (كانت الرياضات الامريكانيه السائدة، بحلول وقت بدء الدورى الامريكانى لكرة القدم سنة 1996، قد تبنت قواعد ظبط النفس المالي، اللى تبناها الدورى الامريكانى لكرة القدم). لسه كرة القدم الامريكانيه فى الكليات والمدارس الثانوية تستخدم بعض قواعد الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه (مع تقليص الشوطين، رغم توقف الوقت لأسباب معينة). 18 من أصل 22 لاعب فى تشكيلة المنتخب الكندى فى [[كاس العالم 1986|كأس العالم 1986]] كانو لاعبين سابقين فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. ماكانش عند [[فريق امريكا لكورة القدم|الولايات المتحدة]] أى لاعبين سابقين من دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى تشكيلة [[كاس العالم 1990|كأس العالم 1990]] لكن كان عندها 3 لاعبين فى فريق 1994 ( [[فرناندو كلافيهو|فرناندو كلافيجو]] ، [[هوجو بيريز|هوغو بيريز]] [[روى ويجيرله|وروى ويجرل]] ) ولاعب واحد فى فريق 1998 (ويجرل). تمت إعادة استخدام كتير من أسماء فرق NASL على ايد الفرق فى دوريات كرة القدم اللاحقة. دلوقتى، تعتبر فرق [[بورتلاند تمبرز|بورتلاند تيمبرز]] ، [[سان خوسيه ايرثكويكس|وسان خوسيه إيرثكويكس]] ، [[سياتل ساوندرز|وسياتل ساوندرز إف سى]] ، [[فانكوفر وايتكابس|وفانكوفر وايتكابس إف سي،]] جميعها فرق خليفة فى الدورى الامريكانى لكرة القدم . و رجعت 4 أسماء تانيه معروفة ( نيو يورك كوزموس ، وتامبا باى روديس ، وفورت لودرديل سترايكرز ، [[تولسا روناكس|وتولسا رافنيكس]] ) لالظهور فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم ودورى امريكا لكرة القدم الجديدين، وهما دوريان من الدرجة التانيه . ابتدت اثنتان من أقدم ماتشات الديربى فى كرة القدم الاحترافية فى امريكا الشمالية ''( كأس كاسكاديا وفورت لودرديل-تامبا باى )'' فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى سبعينات القرن العشرين، وتستمران اليوم عبر النوادى الخليفة. {| class="wikitable" style="margin:0 1em 1em; font-size:95%; float:right; text-align:center;" |+التقدم فى بطولة NASL الداخلية ! سنة ! مشاركة ! الألعاب اللى لعبت |- | 1971 | 4 من 8 فرق | 4 العاب |- | 1975 | 16 من 20 فريق | rowspan="2" | 2-4 ماتشات |- | 1976 | 12 من 20 فريق |- | 1977 | — | — |- | 1978 | 4 من 24 فريق | 4 العاب |- | 1979 | 4 من 24 فريق | 4 العاب |- | [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979–80|1979–80]] | 10 من 24 فريق | 12 لعبة |- | [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1980–81|1980–81]] | 19 من 21 فريق | rowspan="2" | 18 لعبة |- | [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981–82|1981–82]] | 13 من 14 فريق |- | 1983 | 4 من 12 فريق | 8 العاب |- | [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983–84|1983–84]] | 7 من 9 فرق | 32 لعبة |} === الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه فى الأماكن المقفولة === رابطة امريكا الشمالية أقامت أول بطولة داخلية سنة 1971 فى سانت لويس أرينا بمبلغ 2800 دولار.<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Flachsbart Harold | title = Fans Get A Kick Out Of Hoc-Soc | date = March 20, 1971 | work = St. Louis Post-Dispatch | url = https://www.newspapers.com/newspage/140197378/ | page = 6 | accessdate = August 14, 2016 }}</ref> بعد سنين من التجارب، بما فيها جولة فى 3 مدن قام بيها فريق الجيش الأحمر من موسكو سنة 1974، نظمت الدورى تانى بطولات فى 1975 و 1976 . لمدة سنين كتيرة، مارس [[جورج دبليو ستروبريدج الابن.|جورج دبليو ستروبريدج جونيور،]] مالك فريق تامبا باي، ضغوط على زملاته المالكين لبدء موسم شتوى داخلي، لكن مالكى تانيين رفضوا ذلك كتير.<ref>{{مرجع ويب | url = https://news.google.com/newspapers?id=fFlQAAAAIBAJ&pg=4763,3078494&dq=indoor+awry&hl=en | title = Indoor Kicks May Go Awry | date = March 29, 1976 | website = The Evening Independent | page = 1-C | accessdate = 20 October 2016 | authors = Chick Bob }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://news.google.com/newspapers?id=hk5SAAAAIBAJ&pg=6646,3097645&dq=george+strawbridge+cosmos&hl=en | title = Rowdies want to come indoors | date = January 20, 1979 | website = St. Petersburg Times | page = 3c | accessdate = 20 October 2016 | authors = Tierney Mike }}</ref> على مدى شوية سنين ، استخدم فريقه "راوديز" وعدة فرق تانيه الماتشات "الودية" الداخلية الشتوية كجزء من تدريباتهم والاستعداد للموسم الخارجى. فى ذلك، و تحت ضغط من منافسه دورى كرة القدم جوه الصالات الرئيسى (MISL)، اللى افتتح اللعب سنة 1978،اتعملت بطولات مصغرة لمدة يومين زى بطولة Skelly Invitational <ref name="Tulsa Kicks Up">{{استشهاد بخبر | authors = Lobaugh Tom | title = Tulsa Kicks Up A Victory | date = March 6, 1978 | work = [[Tulsa World]] | url = http://www.tulsaworld.com | accessdate = January 18, 2018 }}</ref> و بطولة NASL Budweiser Invitational <ref>{{مرجع ويب | url = https://news.google.com/newspapers?id=rsEwAAAAIBAJ&pg=6654,3317860&dq=rowdies+had+to+do+more&hl=en | title = Rowdies Had To Do More | date = January 29, 1979 | website = The Evening Independent | page = 1-C | accessdate = 20 October 2016 | authors = Beard Randy }}</ref> بدرجات متفاوتة من النجاح. أخير، ابتدا الدورى الوطنى لكرة القدم الامريكانيه جدول الدورى الداخلى الكامل، و هو موسم مكون من 12 ماتش بمشاركة 10 فرق، فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1979–80|سنة 1979-1980]] . فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1980–81|موسم 1980-1981]] ، زاد عدد الفرق اللى تلعب كرة القدم جوه الصالات ل19 فريق وزاد الجدول ل18 ماتش. ظل الجدول مكون من 18 ماتش، لكن الفرق المشاركة انخفضت ل13 ماتش [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1981–82|لموسم 1981-1982]] . لغا الدورى موسم 1982-1983 الداخلى ولعبت 3 فرق (شيكاجو، وجولدن باي، و سان دييجو) فى MISL فى ذلك الموسم. تنافست 4 فرق تانيه (فورت لودرديل، ومونتريال، وتامبا باي، و تولسا) فى بطولة الجايزة الكبرى القصيرة لكرة القدم جوه الصالات فى أوائل سنة 1983.<ref>{{مرجع ويب | url = http://mytampabayrowdies.blogspot.com/2009_04_01_archive.html | title = TAMPA BAY ROWDIES APPRECIATION BLOG: 01/04/09 – 01/05/09 | publisher = Mytampabayrowdies.blogspot.com | accessdate = January 2, 2013 }}</ref> رجع موسم NASL الداخلى فى [[دورى امريكا الشماليه لكورة القدم 1983–84|سنة 1983-1984]] بمشاركة سبعة فرق بس لكن بجدول مكون من 32 ماتش. == المفوضين == * 1967: ديك والش (الولايات المتحدة الامريكانيه ) - بعد 18 سنه مع فريق لوس انجليس دودجرز ، تم اختياره ليكون مفوض لاتحاد كرة القدم المتحدة (الولايات المتحدة الامريكانيه ) سنة 1966، بعدين دورى امريكا الشمالية لكرة القدم (NASL)، اللى نتج عن اندماج امريكا والدورى الوطنى للمحترفين لكرة القدم (NPSL) قبل موسم 1968. لعب فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم خلال موسمه الكامل الاولانى سنة 1968، بعدين رجع للعبة البيسبول. * 1967: كين ماكر (NPSL) * 1968: والش وماكر المفوضان المشاركان * 1969–83: [[فيل وسنام|فيل ووسنام]] - بيتنسب ليه الفضل باعتباره عامل مهم فى تطوير دورى امريكا الشمالية لكرة القدم، و كان شخصية رئيسية فى الترويج للدورى و اخد عقود تلفزيونية من شبكتى [[سى بى اس|سى بى إس]] و إيه [[ايه بى سى|بى سى]] .<ref name="removal" /> لعب دور رئيسى خلال سنة 1970 فى تجنيد المسؤولين التنفيذيين فى [[تايم وارنر|شركة وارنر كوميونيكيشنز]] للاستثمار فى فريق التوسع - فريق [[نيو يورك كوزموس]] .<ref>{{مرجع ويب | url = https://vault.si.com/vault/1977/05/30/nothing-but-blue-skies-does-woosnam-see | title = NOTHING BUT BLUE SKIES DOES WOOSNAM SEE | date = May 30, 1977 | website = Sports Illustrated Vault {{!}} SI.com | accessdate = October 18, 2021 | authors = Gammon Clive }}</ref> أشرف ووسنام على التوسع غرب لـ NASL فى أوائل السبعينات، علشان شأ فرق فى لوس انجليس، ومنطقة الخليج، وسياتل، وفانكوفر. بس، فقد قاد الدورى كمان لكتير من القرارات التجارية الوحشه ، زى التوسع المفرط ل24 فريق،و ده اتسبب فى خساير مالية كبيرة لأصحاب الفرق.<ref name="removal">{{استشهاد بخبر | title = NASL Owners Vote To Remove Phil Woosnam | work = Sarasota Herald-Tribune | date = April 25, 1982 | publisher = Sarasota Herald-Tribune }}</ref> تم عزله من منصبه كمفوض لاتحاد امريكا الشمالية لكرة القدم سنة 1983 بعد تصويت أصحاب النادى. * 1983–84: هوارد جيه سامويلز - ترجمت أساليبه الرائدة فى صناعة البتروكيماويات ونجاحه فى سوق المستهلك المنزلى المتخصص ساعتها لمناصب نائب رئيس شركة موبيل أويل ، ومفوض دورى كرة القدم لامريكا الشمالية، و رئيس مجلس إدارة شركة إلمز كابيتال مانجمنت، و ألكسندر براودفوت بى إل سى ، و المجتمعات فى المدارس . * 1984–85: كلايف توى (بالنيابة) - بعد الوفاة المفاجئة لهوارد جيه سامويلز ، اتعيين توى رئيس مؤقت لرابطة امريكا الشمالية لكرة القدم فى ديسمبر 1984.<ref>{{مرجع ويب | url = https://news.google.com/newspapers?id=BqJlAAAAIBAJ&pg=1334,1716110&dq=clive+toye&hl=en | title = Toye new NASL boss | date = December 13, 1984 | website = The Sun | page = F2 | accessdate = 20 October 2016 }}</ref> توقف الدورى عن العمل فى وقت مبكر من العام التالى. == الجوايز == [[ملف:Beckenbauer_cosmos_1977.jpg|تصغير| الأسطورة الألمانية [[فرانتس بكنباور|فرانز بيكنباور]] سنة 1977 مع فريق نيو يورك كوزموس]] === احسن لاعب، احسن لاعب صاعد، احسن مدرب فى العام === {| class="wikitable" !Year !MVP !Rookie !Coach |- |1968 |{{flagicon|POL|1928}} [[Janusz Kowalik]] |{{flagicon|RSA|1928}} [[Kaizer Motaung]] |{{flagicon|WAL}} [[Phil Woosnam]] |- |1969 |{{flagicon|URU}} [[Pepe Fernández]] |{{flagicon|URU}} [[Pepe Fernández]] |{{flagicon|HUN}} [[János Bédl]] |- |1970 |{{flagicon|USA}} [[Carlos Metidieri]] |{{flagicon|USA}} [[Jim Leeker]] |{{flagicon|ITA}} [[Sal DeRosa]] |- |1971 |{{flagicon|USA}} [[Carlos Metidieri]] (2) |{{flagicon|BER|1910}} [[Randy Horton]] |{{flagicon|ENG}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]] |- |1972 |{{flagicon|BER|1910}} [[Randy Horton]] |{{flagicon|USA}} [[Mike Winter]] |{{flagicon|POL|1928}} [[Kazimierz Frankiewicz]] |- |1973 |{{flagicon|TTO}} [[Warren Archibald]] |{{flagicon|USA}} [[Kyle Rote Jr.]] |{{flagicon|USA}} [[Al Miller (soccer)|Al Miller]] |- |1974 |{{flagicon|ENG}} [[Peter Silvester (footballer)|Peter Silvester]] |{{flagicon|USA}} [[Doug McMillan]] |{{flagicon|SCO}} John Young |- |1975 |{{flagicon|TTO}} [[Steve David]] |{{flagicon|USA}} [[Chris Bahr]] |{{flagicon|ENG}} [[John Sewell (footballer)|John Sewell]] |- |1976 |{{flagicon|BRA|1968}} [[پيليه]] |{{flagicon|USA}} [[Steve Pecher]] |{{flagicon|ITA}} [[Eddie Firmani]] |- |1977 |{{flagicon|FRG}} [[فرانتس بكنباور]] |{{flagicon|USA}} [[Jimmy McAlister (soccer)|Jim McAlister]] |{{flagicon|ENG}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]] (2) |- |1978 |{{flagicon|ENG}} [[Mike Flanagan (footballer)|Mike Flanagan]] |{{flagicon|USA}} [[Gary Etherington]] |{{flagicon|ENG}} [[Tony Waiters]] |- |1979 |{{flagicon|NED}} [[يوهان كرويف]] |{{flagicon|USA}} [[Larry Hulcer]] |{{flagicon|FIN}} [[Timo Liekoski]] |- |1980 |{{flagicon|ENG}} [[Roger Davies (footballer)|Roger Davies]] |{{flagicon|USA}} [[Jeff Durgan]] |{{flagicon|ENG}} [[Alan Hinton]] |- |1981 |{{flagicon|ITA}} [[Giorgio Chinaglia]] |{{flagicon|USA}} [[Joe Morrone, Jr.]] |{{flagicon|USA}} [[Willy Roy]] |- |1982 |{{flagicon|ENG}} [[Peter Ward (footballer, born 1955)|Peter Ward]] |{{flagicon|USA}} [[Pedro DeBrito]] |{{flagicon|IRL}} [[Johnny Giles]] |- |1983 |{{flagicon|PAR|1954}} [[Roberto Cabañas]] |{{flagicon|USA}} [[Gregg Thompson]] |{{flagicon|YUG|1945}} [[Dragan Popović]] |- |1984 |{{flagicon|YUG|1945}} [[Steve Zungul]] |{{flagicon|RSA|1928}} [[Roy Wegerle]] |{{flagicon|ENG}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]] (3) |} == الفرق اللى اتسمت على اسم فرق NASL == تم تطوير كأس التراث فى الدورى الامريكانى لكرة القدم كوسيلة لتذكر تراث الدورى الامريكانى لكرة القدم بتسمية الفرق على اسم فرق الدورى الامريكانى لكرة القدم للمشاركة فى كأس خاص. اليوم، يتنافس فريقين من الدورى الامريكانى لكرة القدم، سان خوسيه وسياتل، على الكأس دى ، رغم ان بورتلاند وفانكوفر مؤهلان للحصول على الكأس إذا قررا المشاركة فى الديربى ده . == اللاعبين == رابطة امريكا الشمالية لكرة القدم جابت بعض احسن لعيبة كرة القدم فى العالم لامريكا. ابتدا الاتجاه ده مبكر مع ظهور لاعبين زى [[فافا]] ، [[بيتر مكبارلاند|وبيتر ماكبارلاند]] ، [[روبين مارينو نافارو|وروبين مارينو نافارو]] ، [[كو پرينس|وكونور برنس]] ، [[چوان سانتيستيبان|وخوان سانتيستيبان]] فى الدورى سنة 1968. بس، بعد ما تعاقد فريق كوزموس مع بيليه سنة 1975، زاد عدد الاسامى الشهيرة خلال ذروة دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فى أواخر السبعينات و أوائل التمانينات. فى الواقع، قضى 20 من أصل 44 لاعب تم اختيارهم لتشكيلة كأس العالم فى الفترة من 1966 ل1978 بعض الوقت فى الدورى الوطنى لكرة القدم فى امريكا الشمالية. فى وقت ما، كانت فرق دورى امريكا الشمالية لكرة القدم فيها قادة الفرق التلاته الفايزه بكأس العالم زمان - بيكنباور (1974)، و ألبرتو (1970)، ومور (1966). من جوايز احسن لاعب كرة قدم فى اوروبا من سنة 1965 لسنة 1976، تم منح ثمانية من الجوايز الاثنتى عشرة - أوزيبيو (1965)، بيست (1968)، مولر (1970)، كرويف (1971، '73، '74)، بيكنباور (1972، '76) - للاعبين اللى واصلوا اللعب فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. و ذلك، نال كتير من اللاعبين شهرة اكبر بعد مغادرتهم الدورى الامريكانى للمحترفين، ومن بينهم [[بيتر بيردسلى]] ، [[بروس جروبيلار|وبروس جروبيلار]] ، [[روميريتو|وخوليو سيزار روميرو]] ، [[هوجو سانشيز|وهوجو سانشيز]] ، [[جرايم سونيس|وجرايم سونيس]] . ظهر لاعبان فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم والدورى الامريكانى لكرة القدم ، على مدى فجوة مدتها 12 سنه فى كرة القدم الاحترافية فى امريكا الشمالية: هوغو سانشيز [[روى ويجيرله|وروى ويجرل]] . == حضور == === سجلات الحضور فى الماتش الواحدة === فريق نيو يورك كوزموس يحمل 21 من أصل 24 رقم قياسى لأعلى الحضور فى تاريخ دورى امريكا الشمالية لكرة القدم. من 107 ماتش شاركت فيها نوادى NASL اللى جذبت اكتر من 40 ألف مشجع، كانت 65 ماتش لفريق Cosmos على أرضه فى ستاد Giants Stadium (باستثناء Soccer Bowl '78 ). يصنف الجدول تحته الفرق حسب عدد الجماهير اللى اجتذبتها اللى تزيد عن 40000 شخص.<ref>{{مرجع ويب | url = http://soccerstats.us/ | title = All-time American soccer statistics | publisher = SoccerStats.us | accessdate = October 16, 2013 | تاريخ-الأرشيف = 2016-04-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160421035845/http://soccerstats.us/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = http://mytampabayrowdies.blogspot.com/ | title = Tampa Bay Rowdies Appreciation Blog | publisher = Mytampabayrowdies.blogspot.com | accessdate = October 16, 2013 }}</ref> {| class="wikitable sortable" !فريق ! 40,000+ ! أعلى نسبة حضور فردية ! ملحوظات |- | نيو يورك كوزموس | 65 ماتش | 77,691 ''مقابل فورت لودرديل'' (1977) | ماتش فاصلة |- | تامبا باى روديس | 12 ماتش | 56,389 ''مقابل كاليفورنيا'' (1980) | عرض الألعاب النارية فى الرابع من يوليه بعد الماتش |- | مينيسوتا كيكس | 8 ماتشات | 49,572 ''ضد سان خوسيه'' (1976) | ماتش فاصلة |- | سياتل ساوندرز | 6 ماتشات | 58,125 ''مقابل نيو يورك'' (1976) | أول حدث رياضى فى المملكة |- | كرة القدم | 4 ماتشات | 74,901 <ref>{{استشهاد بخبر | url = https://news.google.com/newspapers?id=851HAAAAIBAJ&pg=1282,4121333&dq=cosmos+rowdies+soccer+bowl&hl=en | title = Cosmos Capture Soccer Bowl 78 | publisher = The Morning Record and Journal | date = Aug 28, 1978 | accessdate = 2013-10-30 }}</ref> ''كوزموس ضد تامبا باي'' (1978) | لعبت فى ستاد العمالقة |- | مونتريال مانيك | 4 ماتشات | 58,542 ''مقابل شيكاجو'' (1981) | ماتش فاصلة |- | فانكوفر وايتكابس | 3 ماتشات | 60,342 ''ضد سياتل'' (1983) | أول حدث رياضى فى BC Place |- | لوس انجليس أزتيك | 2 ماتشات | 48,483 ''ضد واشنطن'' (1980) | عرض الألعاب النارية فى الرابع من يوليه بعد الماتش |- | دبلوماسيون واشنطن | 1 ماتش | 53,351 ''مقابل نيو يورك'' (1980) | تم بثه على الصعيد الوطنى على [[ايه بى سى|قناة ABC]] |- | مينيسوتا سترايكرز | 1 ماتش | 52,621 ''ضد تامبا باي'' (1984) | حفل [[ذا بيتش بويز|فرقة بيتش بويز]] بعد الماتش |- | فريق امريكا | 1 ماتش | 50,108 ''مقابل فورت لودرديل'' (1983) | حفل فرقة بيتش بويز بعد الماتش |} == شوف كمان == * قائمة أبطال كرة القدم الامريكانيه والكندية * الدورى الامريكانى الشمالى لكرة القدم على شاشة التلفزيون * حضور قياسى فى ماتشات كرة القدم للنوادى الامريكانيه * كرة القدم == مصادر == {{مصادر|colwidth=30em}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز}} * [https://soccerhistoryusa.org/ASHA/ أرشيف تاريخ كرة القدم الامريكانيه ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124103933/https://soccerhistoryusa.org/ASHA/ |date=2025-01-24 }} * [http://www.oocities.org/colosseum/Arena/6925/nasl.html إحصائيات NASL] حوالين الدورى الرياضى المنقرض اللى أسسه ستيف ديمتري * [https://web.archive.org/web/20080501104955/http://home.att.net/~nasl/nasl.htm موقع تكريم NASL] * [http://soccerstats.us/c/north-american-soccer-league/ النتايج الكاملة من 1968 ل1984] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250304025938/http://soccerstats.us/c/north-american-soccer-league/ |date=2025-03-04}} فى إحصائيات كرة القدم * [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-attendance-2/ الحضور فى كل الأوقات فى بطولة امريكا الشمالية لكرة القدم] * [https://kenn.com/blog/soccer/nasl-coaches-records/ سجلات التدريب فى الدورى الامريكانى لكرة القدم على مر التاريخ] * [https://kenn.com/blog/soccer/nasl-mini-games/ ألعاب NASL المصغرة] * [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-indoor-standings/ ترتيب الدورى الامريكانى للمحترفين على مدار التاريخ] * [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-indoor-attendance/ الحضور فى كل ماتشات NASL الداخلية] * [https://kenn.com/blog/soccer/nasl-indoor-coaching-records/ سجلات التدريب جوه الصالات فى دورى امريكا الشمالية لكرة القدم على مر التاريخ] * [https://kenn.com/blog/soccer/all-time-nasl-indoor-scores/ نتايج ماتشات NASL الداخلية على مر التاريخ] {{North American Soccer League (1966–85)}}{{USDefunctSoccer}}{{Soccer in the United States}}{{Soccer in Canada}} [[تصنيف:دورى امريكا الشماليه|دورى امريكا الشماليه]] dpr8ut730xfd9r1e5xggor6j5b1p3za 0 2203367 13235629 13173243 2026-09-17T20:59:10Z GhalyBot 863 /* المصدرين الأساسين */ تعديل و تمصير، غير: أوغند ← اوجاند، |السلفادور]] ← |السالڤادور]]، |غانا]] ← |جانا]]، الوسطى ← الوسطانيه (2) 13235629 wikitext text/x-wiki [[File:Coffee beans unroasted.jpg|يسار|تصغير|300px|حبات البن]] {| class="wikitable" |+انتاج البن الاخضر 2022 ! scope="col" |الدولة ! scope="col" |الإنتاج<br /><br /><small>(بالطن)</small> |- |{{برازيل}} |3,172,562 |- |{{VNM}} |1,953,990 |- |{{اندونيسيا}} |794,762 |- |{{COL}} |665,016 |- |{{اثيوبيا}} |496,200 |- |{{اوجاندا}} |393,900 |- |{{بيرو}} |352,645 |- |{{الهند}} |338,619 |- |{{HND}} |315,490 |- |{{CAF}} |306,901 |- |{{GIN}} |261,645 |- |{{جواتيمالا}} |225,500 |- |{{المكسيك}} |181,706 |- |{{LAO}} |171,000 |- |{{NIC}} |170,181 |- |{{CHN}} |108,000 |- |{{CRI}} |79,200 |- |{{كوت ديفوار}} |70,000 |- |{{تنزانيا}} |67,200 |- |{{COD}} |58,837 |- |{{الفيليبين}} |58,285 |- |{{NPL}} |27,854 |- |'''العالم''' |'''10,782,334''' |- | colspan="2" |<small>المصدر: قاعدة البيانات الإحصائية لمنظمة الأغذية والزراعة التابع [[الامم المتحده]]</small><ref name="faostat">{{مرجع ويب | url = http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC | title = Coffee, green production in 2022, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) | date = 2024 | publisher = UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database (FAOSTAT) | accessdate = 31 May 2024 }}</ref> |} == المصدرين الأساسين == <gallery mode="packed" heights="180"> ملف:Countries_by_Coffee_Export.png|خريطة الدول المنتجة للقهوة فى سنة 2019 ملف:Carte_Coffea_robusta_arabic.svg|انتشار أنواع البن فى العالم </gallery>المصدرين الرئيسيين لحبوب البن فى سنة 2019 :<ref name=":0">{{مرجع ويب | url = https://www.worldatlas.com/articles/top-coffee-producing-countries.html | title = Top Coffee Producing Countries | date = May 29, 2019 | website = WorldAtlas | language = en | accessdate = 2019-08-06 | last = Szenthe | first = Adriana }}</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right" !الرتبة !الدولة !كيس سعته 60 كيلوجرام !طن متري !باوند |- |1 | style="text-align:right" |{{البرازيل}} |44,200,000 |2,652,000 |5,714,381,000 |- |2 | style="text-align:right" |{{فيتنام}} [[Coffee production in Vietnam|فيتنام]] |27,500,000 |1,650,000 |3,637,627,000 |- |3 | style="text-align:right" |{{كولومبيا}} [[Coffee production in Colombia|كولومبيا]] |13,500,000 |810,000 |1,785,744,000 |- |4 | style="text-align:right" |{{اندونيسيا}} [[Coffee production in Indonesia|إندونيسيا]] |11,000,000 |660,000 |1,455,050,000 |- |5 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Honduras}} [[Coffee production in Honduras|هوندوراس]] |9,600,000 |580,000 |1,278,681,000 |- |6 | style="text-align:right" |{{اثيوبيا}} [[انتاج القهوة فى إثيوبيا|إثيوبيا]] |6,400,000 |384,000 |846,575,000 |- |7 | style="text-align:right" |{{الهند}} [[انتاج القهوة فى الهند|الهند]] |5,800,000 |348,000 |767,208,000 |- |8 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Uganda}} [[Coffee production in Uganda|اوجاندا]] |4,800,000 |288,000 |634,931,000 |- |9 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Mexico}} [[Coffee production in Mexico|المكسيك]] |3,900,000 |234,000 |515,881,000 |- |10 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Guatemala}} [[Coffee production in Guatemala|جواتيمالا]] |3,400,000 |204,000 |449,743,000 |- |11 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Peru}} [[Coffee production in Peru|بيرو]] |3,200,000 |192,000 |423,287,000 |- |12 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Nicaragua}} [[Coffee production in Nicaragua|نيكاراجوا]] |2,200,000 |132,000 |291,010,000 |- |13 | style="text-align:right" |{{Flag icon|China}} [[Coffee production in China|الصين]] ^{(تقديرات 2013–14)} |1,947,000 |116,820 |257,544,000 |- |14 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Ivory Coast}} [[Coffee production in Ivory Coast|ساحل العاج]] |1,800,000 |108,000 |238,099,000 |- |15 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Costa Rica}} [[Coffee production in Costa Rica|كوستاريكا]] |1,492,000 |89,520 |197,357,000 |- |16 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Kenya}} [[Coffee production in Kenya|كينيا]] |833,000 |49,980 |110,187,000 |- |17 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Papua New Guinea}} [[Coffee production in Papua New Guinea|بابوا جينيا الجديدة]] |800,000 |48,000 |105,821,000 |- |18 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Tanzania}} [[Coffee production in Tanzania|تنزانيا]] |800,000 |48,000 |105,821,000 |- |19 | style="text-align:right" |{{Flag icon|El Salvador}} [[Coffee production in El Salvador|السالڤادور]] |762,000 |45,720 |100,795,000 |- |20 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Ecuador}} [[Coffee production in Ecuador|اكوادور]] |700,000 |42,000 |92,594,000 |- |21 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Cameroon}} [[Coffee production in Cameroon|الكاميرون]] |570,000 |34,200 |75,398,000 |- |22 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Laos}} [[Coffee production in Laos|لاوس]] |520,000 |31,200 |68,784,000 |- |23 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Madagascar}} [[مادجاسكار|مدغشقر]] |520,000 |31,200 |68,784,000 |- |24 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Gabon}} [[جابون|الغابون]] |500,000 |30,000 |66,138,000 |- |25 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Thailand}} [[Coffee production in Thailand|تايلاند]] |500,000 |30,000 |66,138,000 |- |26 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Venezuela}} [[Coffee production in Venezuela|فنزويلا]] |500,000 |30,000 |66,138,000 |- |27 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Dominican Republic}} [[Coffee production in Dominican Republic|جمهورية الدومينيكان]] |400,000 |24,000 |52,910,000 |- |28 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Haiti}} [[Coffee production in Haiti|هايتى]] |350,000 |21,000 |46,297,000 |- |29 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Democratic Republic of the Congo}} [[Coffee production in Democratic Republic of the Congo|جمهورية الكونجو الديمقراطية]] |335,000 |20,100 |44,312,000 |- |30 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Rwanda}} [[رواندا]] |250,000 |15,000 |33,069,000 |- |31 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Burundi}} [[بوروندى]] |200,000 |12,000 |26,455,000 |- |32 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Philippines}} [[Coffee production in the Philippines|الفلبين]] |200,000 |12,000 |26,455,000 |- |33 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Togo}} [[توجو|توغو]] |200,000 |12,000 |26,455,000 |- |34 | style="text-align:right" |{{Flag icon|United States}} [[امريكا|الولايات المتحدة]] | - |11,408 | - |- |35 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Guinea}} [[جينيا|غينيا]] |160,000 |9,600 |21,164,000 |- |36 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Yemen}} [[اليمن]] |120,000 |7,200 |15,873,000 |- |37 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Cuba}} [[Coffee production in Cuba|كوبا]] |100,000 |6,000 |13,227,000 |- |38 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Panama}} [[Coffee production in Panama|بنما]] |100,000 |6,000 |13,227,000 |- |39 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Bolivia}} [[Coffee production in Bolivia|بوليفيا]] |90,000 |5,400 |11,904,000 |- |40 | {{style="text-align:right;"|{{Flagicon|East Timor}} [[تيمور الشرقية]]}} |80,000 |4,800 |10,582,000 |- |41 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Central African Republic}} [[افريقيا الوسطانيه|جمهورية إفريقيا الوسطانيه]] |65,000 |3,900 |8,598,000 |- |42 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Nigeria}} [[نايجيريا|نيجيريا]] |40,000 |2,400 |5,291,000 |- |43 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Ghana}} [[جانا]] |37,000 |2,220 |4,894,000 |- |44 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Sierra Leone}} [[سييراليون|سيراليون]] |36,000 |2,160 |4,761,000 |- |45 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Angola}} [[Coffee production in Angola|انجولا]] |35,000 |2,100 |4,629,000 |- |46 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Jamaica}} [[Coffee production in Jamaica|چامايكا]] |21,000 |1,260 |2,777,000 |- |47 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Paraguay}} [[Coffee production in Paraguay|باراجواى]] |20,000 |1,200 |2,645,000 |- |48 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Malawi}} [[مالاوى]] |16,000 |960 |2,116,000 |- |49 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Trinidad and Tobago}} [[ترينيداد و توباجو]] |12,000 |720 |1,587,000 |- |50 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Zimbabwe}} [[زيمبابوى]] |10,000 |600 |1,322,000 |- |51 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Liberia}} [[ليبيريا]] |6,000 |360 |793,000 |- |52 | style="text-align:right" |{{Flag icon|Zambia}} [[زامبيا]] |2,000 |120 |264,000 |- |} [[تصنيف:اكل]] 0mccoppxu0ap4id9cmpwb4z4pa47unt 0 2209400 13235630 13213461 2026-09-17T20:59:16Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه (8) 13235630 wikitext text/x-wiki == تصنيف الدول حسب أحدث سنة == {{sticky header}} === تصنيف الدول من قبل المنظمات الدولية === {| |- | width=500px| | width=500px| |- valign="top" | {| class="wikitable sortable sticky-header" |+2025 list by the [[الامم المتحده]]<ref name="auto1"/> |- !Rank || Country || Total fertility rate <br /> in 2025<br /><small>(births/woman)</small> |- | 1 || {{Flag|Chad}} || 5.94 |- | 2 || {{Flag|Somalia}} || 5.91 |- | 3 || {{Flag|Congo, Democratic Republic of the}} || 5.90 |- | 4 || {{Flag|Central African Republic}} || 5.81 |- | 5 || {{Flag|Niger}} || 5.79 |- | 6 || {{Flag|Mali}} || 5.42 |- | 7 || {{Flag|Angola}} || 4.95 |- | 8 || {{Flag|Burundi}} || 4.68 |- | 9 || {{Flag|Afghanistan}} || 4.66 |- | 10 || {{Flag|Mozambique}} || 4.62 |- | 11 || {{Flag|Mauritania}} || 4.56 |- | 12 (1)|| {{Flag|Mayotte|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 4.50 |- | 13 || {{Flag|Tanzania}} || 4.47 |- | 14 || {{Flag|Benin}} || 4.42 |- | 15 || {{Flag|Yemen}} || 4.41 |- | 16 || {{Flag|Nigeria}} || 4.30 |- | 17 || {{Flag|Sudan}} || 4.19 |- | 18 || {{Flag|Cameroon}} || 4.19 |- | 19 || {{Flag|Cote d'Ivoire}} || 4.17 |- | 20 || {{Flag|Togo}} || 4.07 |- | 21 || {{Flag|Uganda}} || 4.06 |- | 22 || {{Flag|Congo, Republic of the}} || 4.05 |- | 23 || {{Flag|Guinea}} || 4.04 |- | 24 || {{Flag|Equatorial Guinea}} || 4.04 |- | 25 || {{Flag|Burkina Faso}} || 4.01 |- | 26 || {{Flag|Zambia}} || 3.97 |- | 27 || {{Flag|Madagascar}} || 3.85 |- | 28 || {{Flag|Ethiopia}} || 3.81 |- | 29 || {{Flag|Gambia, The}} || 3.80 |- | 30 || {{Flag|Liberia}} || 3.79 |- | 31 || {{Flag|Comoros}} || 3.76 |- | 32 || {{Flag|Samoa}} || 3.75 |- | 33 || {{Flag|Senegal}} || 3.71 |- | 34 || {{Flag|South Sudan}} || 3.71 |- | 35 || {{Flag|Guinea-Bissau}} || 3.68 |- | 36 || {{Flag|Zimbabwe}} || 3.62 |- | 37 || {{Flag|Eritrea}} || 3.61 |- | 38 || {{Flag|Sierra Leone}} || 3.61 |- | 39 || {{Flag|Rwanda}} || 3.59 |- | 40 || {{Flag|Gabon}} || 3.54 |- | 41 || {{Flag|Vanuatu}} || 3.53 |- | 42 || {{Flag|Malawi}} || 3.53 |- | 43 || {{Flag|Sao Tome and Principe}} || 3.53 |- | 44 || {{Flag|Pakistan}} || 3.50 |- | 45 || {{Flag|Solomon Islands}} || 3.47 |- | 46 || {{Flag|Uzbekistan}} || 3.45 |- | 47 || {{Flag|Ghana}} || 3.30 |- | 48 (2)|| {{Flag|French Guiana|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 3.29 |- | 49 || {{Flag|Nauru}} || 3.25 |- | 50 || {{Flag|Palestine}} || 3.19 |- | 51 || {{Flag|Iraq}} || 3.17 |- | 52 || {{Flag|Namibia}} || 3.17 |- | 53 || {{Flag|Tuvalu}} || 3.14 |- | 54 || {{Flag|Kenya}} || 3.12 |- | 55 || {{Flag|Kiribati}} || 3.09 |- | 56 || {{Flag|Tonga}} || 3.07 |- | 57 || {{Flag|Papua New Guinea}} || 3.03 |- | 58 || {{Flag|Tajikistan}} || 2.99 |- | 59 || {{Flag|Kazakhstan}} || 2.95 |- | 60 || {{Flag|Marshall Islands}} || 2.82 |- | 61 || {{Flag|Israel}} || 2.75 |- | 62 || {{Flag|Kyrgyzstan}} || 2.75 |- | 63 (3) || {{Flag|Guam}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.71 |- | 64 || {{Flag|Egypt}} || 2.71 |- | 65 || {{Flag|Micronesia, Federated States of}} || 2.71 |- | 66 || {{Flag|Eswatini}} || 2.68 |- | 67 || {{Flag|Algeria}} || 2.67 |- | 68 || {{Flag|Botswana}} || 2.66 |- | 69 || {{Flag|Syria}} || 2.66 |- | 70 || {{Flag|Lesotho}} || 2.64 |- | 71 (4)|| {{Flag|Saint Martin}} ([[Overseas Collectivity|فرنسا]]) || 2.63 |- | 72 || {{Flag|Turkmenistan}} || 2.63 |- | 73 || {{Flag|Haiti}} || 2.59 |- | 74 || {{Flag|Mongolia}} || 2.59 |- | 75 || {{Flag|Djibouti}} || 2.58 |- | 76 || {{Flag|Jordan}} || 2.57 |- | 77 (5)|| {{Flag|Tokelau}} ([[الاراضى التابعه]]) || 2.57 |- | 78 || {{Flag|Timor-Leste}} || 2.56 |- | 79 || {{Flag|Cambodia}} || 2.51 |- | 80 || {{Flag|Bolivia}} || 2.50 |- | 81 || {{Flag|Oman}} || 2.48 |- | 82 || {{Flag|Niue}} || 2.46 |- | 83 || {{Flag|Honduras}} || 2.45 |- | 84 || {{Flag|Paraguay}} || 2.40 |- | 85 || {{Flag|Guyana}} || 2.37 |- | 86 || {{Flag|Laos}} || 2.36 |- | 87 || {{Flag|Saudi Arabia}} || 2.29 |- | 88 (6)|| {{Flag |Northern Mariana Islands}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 2.28 |- | 89 || {{Flag|Guatemala}} || 2.26 |- | 90 || {{Flag|Libya}} || 2.25 |- | 91 || {{Flag|Fiji}} || 2.25 |- | 92 (7)|| {{Flag|American Samoa}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 2.25 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}}World' ||| '2.24' |- | 93 || {{Flag|Suriname}} || 2.21 |- | 94 || {{Flag|Lebanon}} || 2.21 |- | 95 (8)|| {{Flag|Faroe Islands}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 2.20 |- | 96 || {{Flag|Dominican Republic}} || 2.20 |- | 97 || {{Flag|South Africa}} || 2.19 |- | 99 || {{Flag|Nicaragua}} || 2.18 |- | 101 (9)|| {{Flag|Réunion|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 2.13 |- | 102 || {{Flag|Bangladesh}} || 2.11 |- | 103 || {{Flag|Indonesia}} || 2.10 |- | 104 || {{Flag|Monaco}} || 2.09 |- | 105 || {{Flag|Panama}} || 2.09 |- | 106 || {{Flag|Seychelles}} || 2.08 |- | 107 || {{Flag|Myanmar}} || 2.08 |- | 108 (10)|| {{Flag|United States Virgin Islands}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 2.07 |- | 109 || {{Flag|Venezuela}} || 2.06 |- | 110 (11)|| {{Flag|Guadeloupe|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 2.05 |- | 111 || {{Flag|Belize}} || 2.01 |- | 112 || {{Flag|Cook Islands}} || 2.00 |- | 113 (12)|| {{Flag|Martinique|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 1.97 |- | 114 || {{Flag|Morocco}} || 1.98 |- | 114 (13)|| {{Flag|New Caledonia}} ([[Overseas departments and territories of France|فرنسا]]) || 1.95 |- | 115 || {{Flag|India}} || 1.94 |- | 116 || {{Flag|Peru}} || 1.94 |- | 117 || {{Flag|Sri Lanka}} || 1.94 |- | 118 || {{Flag|Nepal}} || 1.94 |- | 119 (14)|| {{Flag|Greenland}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 1.91 |- | 120 (15)|| {{Flag|Gibraltar}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.88 |- | 121 || {{Flag|Vietnam}} || 1.88 |- | 122 || {{Flag|Philippines}} || 1.88 |- | 123 || {{Flag|Mexico}} || 1.87 |- | 124 || {{Flag|Palau}} || 1.86 |- | 125 || {{Flag|Tunisia}} || 1.80 |- | 126 || {{Flag|Montenegro}} || 1.80 |- | 127 || {{Flag|Ecuador}} || 1.79 |- | 128 || {{Flag|Georgia}} || 1.79 |- | 129 || {{Flag|Bahrain}} || 1.78 |- | 130 || {{Flag|Korea, North}} || 1.77 |- | 131 || {{Flag|El Salvador}} || 1.75 |- | 132 || {{Flag|St. Vincent and the Grenadines}} || 1.75 |- | 133 || {{Flag|Bulgaria}} || 1.74 |- | 134 || {{Flag|Moldova}} || 1.72 |- | 135 || {{Flag|Armenia}} || 1.71 |- | 136 || {{Flag|Brunei Darussalam}} || 1.71 |- | 137 || {{Flag|Romania}} || 1.71 |- | 138 || {{Flag|Barbados}} || 1.71 |- | 139 || {{Flag|Qatar}} || 1.70 |- | 140 (16)|| {{flag|Falkland Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.70 |- | 141 || {{Flag|Iran}} || 1.67 |- | 142 || {{Flag|Azerbaijan}} || 1.67 |- | 143 || {{Flag|New Zealand}} || 1.65 |- | 144 (17)|| {{Flag|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.64 |- | 145 || {{Flag|Australia}} || 1.64 |- | 146 || {{Flag|France}} || 1.64 |- | 147 || {{Flag|United States}} || 1.62 |- | 148 || {{Flag|Turkey}} || 1.62 |- | 149 || {{Flag|Colombia}} || 1.62 |- | 150 (18)|| {{Flag|Aruba}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.61 |- | 151 || {{Flag|Brazil}} || 1.60 |- | 152 || {{Flag|Ireland}} || 1.60 |- | 153 || {{Flag|Slovenia}} || 1.58 |- | 154 || {{Flag|Antigua and Barbuda}} || 1.58 |- | 155 || {{Flag|Slovak Republic}} || 1.57 |- | 156 || {{Flag|Maldives}} || 1.55 |- | 157 || {{Flag|United Kingdom}} || 1.54 |- | 158 || {{Flag|Liechtenstein}} || 1.54 |- | 159 (19)|| {{Flag|Isle of Man}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.53 |- | 160 || {{Flag|Malaysia}} || 1.53 |- | 161 || {{Flag|Kosovo}} || 1.53 |- | 162 || {{Flag|Trinidad and Tobago}} || 1.52 |- | 163 || {{Flag|Denmark}} || 1.52 |- | 164 || {{Flag|Portugal}} || 1.52 |- | 165 (20)|| {{flag|Cayman Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.51 |- | 166 || {{Flag|St. Kitts and Nevis}} || 1.51 |- | 167 || {{Flag|Argentina}} || 1.51 |- | 168 || {{Flag|Serbia}} || 1.50 |- | 169 || {{Flag|Iceland}} || 1.50 |- | 170 || {{Flag|Kuwait}} || 1.50 |- | 171 || {{Flag|Bosnia and Herzegovina}} || 1.50 |- | 172 || {{Flag|Cabo Verde}} || 1.50 |- | 173 || {{Flag|Hungary}} || 1.50 |- | 174 (21)|| {{Flag|French Polynesia}} ([[Overseas Collectivity|فرنسا]]) || 1.48 |- | 175 || {{Flag|Croatia}} || 1.47 |- | 176 || {{Flag|Dominica}} || 1.47 |- | 177 || {{Flag|North Macedonia}} || 1.47 |- | 178 || {{Flag|Czech Republic}} || 1.47 |- | 179 || {{Flag|Russia}} || 1.47 |- | 180 || {{Flag|Grenada}} || 1.46 |- | 181 || {{Flag|Germany}} || 1.46 |- | 182 || {{Flag|Cuba}} || 1.45 |- | 183 (22)|| {{علم|Caribbean Netherlands}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.45 |- | 184 (23)|| {{Flag|Montserrat}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.45 |- | 185 || {{Flag|Switzerland}} || 1.44 |- | 186 (24)|| {{Flag|Turks and Caicos Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.44 |- | 187 || {{Flag|Sweden}} || 1.44 |- | 188 || {{Flag|Netherlands}} || 1.44 |- | 189 || {{Flag|Bhutan}} || 1.44 |- | 190 (25)|| {{Flag|Sint Maarten}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.43 |- | 191 || {{Flag|Norway}} || 1.42 |- | 192 (26)|| {{Flag|Bermuda}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.41 |- | 193 || {{Flag|Luxembourg}} || 1.40 |- | 194 (27)|| {{Flag|Wallis and Futuna}} ([[Overseas Collectivity|فرنسا]]) || 1.40 |- | 195 || {{Flag|Belgium}} || 1.39 |- | 196 || {{Flag|Uruguay}} || 1.39 |- | 197 (28)|| {{Flag|Jersey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.38 |- | 198 || {{Flag|Estonia}} || 1.38 |- | 199 || {{Flag|St. Lucia}} || 1.38 |- | 200 (29)|| {{Flag|Guernsey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.37 |- | 201 || {{Flag|Cyprus}} || 1.37 |- | 202 || {{Flag|Bahamas, The}} || 1.36 |- | 203 (30)|| {{Flag|Anguilla}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.35 |- | 204 || {{Flag|Latvia}} || 1.35 |- | 205 || {{Flag|Greece}} || 1.34 |- | 206 || {{Flag|Jamaica}} || 1.34 |- | 207 || {{Flag|Canada}} || 1.33 |- | 208 || {{Flag|Albania}} || 1.33 |- | 209 || {{Flag|Austria}} || 1.33 |- | 210 || {{Flag|Costa Rica}} || 1.31 |- | 211 || {{Flag|Poland}} || 1.31 |- | 212 || {{Flag|Finland}} || 1.30 |- | 213 (31)|| {{Flag|Saint Pierre and Miquelon}} ([[Overseas Collectivity|فرنسا]]) || 1.28 |- | 214 || {{Flag|Japan}} || 1.23 |- | 215 || {{Flag|Belarus}} || 1.23 |- | 216 || {{Flag|Lithuania}} || 1.22 |- | 217 || {{Flag|Spain}} || 1.21 |- | 218 || {{Flag|Mauritius}} || 1.21 |- | 219 || {{Flag|United Arab Emirates}} || 1.21 |- | 220 || {{Flag|Italy}} || 1.20 |- | 221 || {{Flag|Thailand}} || 1.20 |- | 222 || {{Flag|San Marino}} || 1.16 |- | 223 || {{Flag|Chile}} || 1.13 |- | 224 || {{Flag|Malta}}|| 1.11 |- | 225 || {{Flag|Andorra}} || 1.10 |- | 226 (32)|| {{Flag|Curaçao}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.07 |- | 227 (33)|| {{flag|British Virgin Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.06 |- | 228 || {{Flag|China}} || 1.02 |- | 229 || {{Flag|Vatican City}} || 1.00 |- | 230 || {{Flag|Ukraine}} || 1.00 |- | 231 || {{Flag|Singapore}} || 0.96 |- | 232 (34)|| {{Flag|Puerto Rico}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 0.94 |- | 233 || {{Flag|Taiwan}} || 0.86 |- | 234 (35)|| {{Flag|Saint Barthélemy}} ([[Overseas Collectivity|فرنسا]]) || 0.83 |- | 235 || {{Flag|Korea, South}} || 0.75 |- | 236 (36)|| {{Flag|Hong Kong}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.74 |- | 237 (37)|| {{Flag|Macau}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.69 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '200' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '37' || |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} World' ||| '2.24' |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Development Group' || |- | 1 || [[Least developed countries]] || 3.83 |- | 2 || Less developed regions || 2.35 |- | 2.1 || Less developed regions, excluding China || 2.61 |- | 2.2 || Less developed regions, excluding least developed countries || 2.01 |- | 3 || More developed regions || 1.46 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Income Group' || |- | 1 || Low-income countries || 4.38 |- | 2 || Low-and-Lower-middle-income countries || 2.84 |- | 3 || Low-and-middle-income countries || 2.34 |- | 4 || Middle-income countries|| 2.09 |- | 4.1 || - Lower-middle-income countries|| 2.51 |- | 4.2 || - Upper-middle-income countries|| 1.48 |- | 5 || No income group available || 2.07 |- | 6 || High-and-upper-middle-income countries|| 1.48 |- | 7 || High-income countries|| 1.47 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Region'|| |- | 1 || [[افريقيا]] || 3.95 |- | 1.1 || - [[وسط افريقيا]] || 5.37 |- | 1.2 || - [[Western Africa]] || 4.27 |- | 1.3 || - [[شرق افريقيا]] || 3.96 |- | 1.4 || - [[شمال افريقيا]] || 2.88 |- | 1.5 || - [[افريقيا الجنوبيه]] || 2.27 |- | 2 || [[اوشيانيا]] || 2.13 |- | 2.1 || - [[Melanesia]] || 2.99 |- | 2.2 || - [[Micronesia]] || 2.79 |- | 2.3 || - [[بولينيزيا]] || 2.50 |- | 2.4 || - [[اوستراليا]]/[[نيوزيلاندا]] || 1.64 |- | 3 || [[اسيا]] || 1.87 |- | 3.1 || - [[اسيا الوسطانيه]] || 3.14 |- | 3.2 || - [[غرب اسيا]] || 2.52 |- | 3.3 || - [[جنوب اسيا]] || 2.18 |- | 3.4 || - [[جنوب شرق اسيا]] || 1.91 |- | 3.5 || - [[شرق اسيا]] || 1.03 |- | 4 || [[Latin America and the Caribbean]] || 1.78 |- | 4.1 || - [[كاريبى]] || 1.95 |- | 4.2 || - [[امريكا الوسطانيه]] || 1.95 |- | 4.3 || - [[امريكا الجنوبيه]] || 1.69 |- | 5 || [[Northern America]] || 1.59 |- | 6 || [[اوروبا]] || 1.41 |- | 6.1 || - [[اوروبا الغربيه]] || 1.50 |- | 6.2 || - [[Northern Europe]] || 1.50 |- | 6.3 || - [[اوروبا الشرقيه]] || 1.40 |- | 6.4 || - [[Southern Europe]] || 1.29 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'SDG region' || |- | 1 || [[افريقيا جنوب الصحرا]] || 4.18 |- | 2 || Oceania (excluding Australia and New Zealand)|| 2.96 |- | 3 || Northern Africa and Western Asia|| 2.69 |- | 4 || Central and Southern Asia|| 2.21 |- | 5 || Latin America and the Caribbean || 1.78 |- | 6 || Australia/New Zealand || 1.64 |- | 7 || Europe, Northern America, Australia, and New Zealand|| 1.48 |- | 8 || Europe and Northern America|| 1.48 |- | 9 || Eastern and South-Eastern Asia|| 1.35 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Special other'|| |- | 1 || [[Landlocked developing countries|Land-locked Developing Countries]] (LLDC) || 3.74 |- | 1.1 || LLDC: Africa|| 4.19 |- | 1.2 || LLDC: Asia|| 3.03 |- | 1.3 || LLDC: Latin America || 2.46 |- | 1.4 || LLDC: Europe || 1.63 |- | 2 || [[Small Island Developing States]] (SIDS)|| 2.16 |- | 2.1 || SIDS Pacific|| 2.92 |- | 2.2 || SIDS Caribbean|| 1.97 |- | 2.3 || SIDS Atlantic, Indian Ocean and South China Sea (AIS)|| 1.85 |- |} | {| class="wikitable sortable sticky-header" |+2023 list by the [[World Bank]]<ref name="auto"/> |- !Rank || Country || Total fertility rate <br /> in 2023<br /><small>(births/woman)</small> |- | 1 || {{Flag|Somalia}} || 6.13 |- | 2 || {{Flag|Chad}} || 6.12 |- | 3 || {{Flag|Niger}} || 6.06 |- | 4 || {{Flag|Congo, Democratic Republic of the}} || 6.05 |- | 5 || {{Flag|Central African Republic}} || 6.01 |- | 6 || {{Flag|Mali}} || 5.61 |- | 7 || {{Flag|Angola}} || 5.12 |- | 8 || {{Flag|Burundi}} || 4.88 |- | 9 || {{Flag|Afghanistan}} || 4.84 |- | 10 || {{Flag|Mozambique}} || 4.76 |- | 11 || {{Flag|Mauritania}} || 4.70 |- | 12 || {{Flag|Tanzania}} || 4.61 |- | 13 || {{Flag|Yemen}} || 4.59 |- | 14 || {{Flag|Benin}} || 4.56 |- | 15 || {{Flag|Nigeria}} || 4.48 |- | 16 || {{Flag|Sudan}} || 4.32 |- | 17 || {{Flag|Cameroon}} || 4.32 |- | 18 || {{Flag|Cote d'Ivoire}} || 4.28 |- | 19 || {{Flag|Uganda}} || 4.28 |- | 20 || {{Flag|Guinea}} || 4.22 |- | 21 || {{Flag|Togo}} || 4.19 |- | 22 || {{Flag|Burkina Faso}} || 4.19 |- | 23 || {{Flag|Congo, Republic of the}} || 4.16 |- | 24 || {{Flag|Zambia}} || 4.10 |- | 25 || {{Flag|Equatorial Guinea}} || 4.08 |- | 26 || {{Flag|Gambia, The}} || 4.01 |- | 27 || {{Flag|Ethiopia}} || 3.99 |- | 28 || {{Flag|Madagascar}} || 3.97 |- | 29 || {{Flag|Liberia}} || 3.95 |- | 30 || {{Flag|Comoros}} || 3.88 |- | 31 || {{Flag|South Sudan}} || 3.86 |- | 32 || {{Flag|Guinea-Bissau}} || 3.84 |- | 33 || {{Flag|Samoa}} || 3.83 |- | 34 || {{Flag|Senegal}} || 3.82 |- | 35 || {{Flag|Sierra Leone}} || 3.79 |- | 36 || {{Flag|Zimbabwe}} || 3.72 |- | 37 || {{Flag|Eritrea}} || 3.71 |- | 38 || {{Flag|Rwanda}} || 3.70 |- | 39 || {{Flag|Malawi}} || 3.65 |- | 40 || {{Flag|Gabon}} || 3.65 |- | 41 || {{Flag|Sao Tome and Principe}} || 3.64 |- | 42 || {{Flag|Pakistan}} || 3.60 |- | 43 || {{Flag|Vanuatu}} || 3.60 |- | 44 || {{Flag|Solomon Islands}} || 3.56 |- | 45 || {{Flag|Uzbekistan}} || 3.50 |- | 46 || {{Flag|Ghana}} || 3.40 |- | 47 || {{Flag|Nauru}} || 3.33 |- | 48 || {{Flag|Palestine}}|| 3.31 |- | 49 || {{Flag|Iraq}} || 3.25 |- | 50 || {{Flag|Namibia}} || 3.21 |- | 51 || {{Flag|Tuvalu}} || 3.21 |- | 52 || {{Flag|Kenya}} || 3.21 |- | 53 || {{Flag|Kiribati}} || 3.15 |- | 54 || {{Flag|Tonga}} || 3.13 |- | 55 || {{Flag|Papua New Guinea}} || 3.10 |- | 56 || {{Flag|Tajikistan}} || 3.07 |- | 57 || {{Flag|Kazakhstan}} || 3.01 |- | 58 || {{Flag|Marshall Islands}} || 2.92 |- | 59 || {{Flag|Israel}} || 2.85 |- | 60 (1) || {{Flag|Guam}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.78 |- | 61 || {{Flag|Algeria}} || 2.77 |- | 62 || {{Flag|Eswatini}} || 2.75 |- | 63 || {{Flag|Egypt}} || 2.75 |- | 64 || {{Flag|Micronesia, Federated States of}} || 2.75 |- | 65 || {{Flag|Botswana}} || 2.73 |- | 66 (2) || {{Flag|Saint Martin}} ([[Overseas Collectivity|فرنسا]]) (French part) || 2.72 |- | 67 || {{Flag|Syria}} || 2.71 |- | 68 || {{Flag|Timor-Leste}} || 2.71 |- | 69 || {{Flag|Kyrgyzstan}} || 2.70 |- | 70 || {{Flag|Mongolia}} || 2.70 |- | 71 || {{Flag|Lesotho}} || 2.69 |- | 72 || {{Flag|Turkmenistan}} || 2.69 |- | 73 || {{Flag|Haiti}} || 2.66 |- | 74 || {{Flag|Jordan}} || 2.64 |- | 75 || {{Flag|Djibouti}} || 2.61 |- | 76 || {{Flag|Cambodia}} || 2.58 |- | 77 || {{Flag|Bolivia}} || 2.55 |- | 78 || {{Flag|Oman}} || 2.52 |- | 79 || {{Flag|Honduras}} || 2.50 |- | 80 || {{Flag|Paraguay}} || 2.42 |- | 81 || {{Flag|Laos}} || 2.42 |- | 82 || {{Flag|Guyana}} || 2.41 |- | 83 || {{Flag|Libya}} || 2.35 |- | 84 (3) || {{flag|Northern Mariana Islands}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 2.35 |- | 85 || {{Flag|Guatemala}} || 2.31 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} [[Total fertility rate#Replacement rates|Population replacement]]' || '2.30' |- | 86 (4) || {{Flag|American Samoa}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 2.29 |- | 87 || {{Flag|Fiji}} || 2.28 |- | 88 || {{Flag|Saudi Arabia}} || 2.28 |- | 89 || {{Flag|Suriname}} || 2.25 |- | 90 || {{Flag|Dominican Republic}} || 2.24 |- | 91 || {{Flag|Lebanon}} || 2.24 |- | 92 || {{Flag|Morocco}} || 2.23 |- | 93 || {{Flag|Nicaragua}} || 2.22 |- | 94 || {{Flag|South Africa}} || 2.22 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} World' ||| '2.20' |- | 95 || {{Flag|Bangladesh}} || 2.16 |- | 96 || {{Flag|Indonesia}} || 2.13 |- | 97 || {{Flag|Panama}} || 2.12 |- | 98 || {{Flag|Myanmar}} ([[ميانمار]]) || 2.12 |- | 99 || {{Flag|Monaco}} || 2.11 |- | 100 || {{Flag|Venezuela}} || 2.08 |- | 101 || {{Flag|Seychelles}} || 2.02 |- | 102 || {{Flag|Belize}} || 2.01 |- | 103 || {{Flag|Nepal}} || 1.98 |- | 104 (5) || {{Flag|United States Virgin Islands}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 1.98 |- | 105 (6) || {{Flag|New Caledonia}} ([[Overseas departments and territories of France|فرنسا]]) || 1.98 |- | 106 || {{Flag|Peru}} || 1.98 |- | 107 || {{Flag|India}} || 1.98 |- | 108 || {{Flag|Sri Lanka}} || 1.97 |- | 109 || {{Flag|Philippines}} || 1.92 |- | 110 || {{Flag|Vietnam}} || 1.91 |- | 111 || {{Flag|Mexico}} || 1.91 |- | 112 || {{Flag|Palau}} || 1.91 |- | 113 || {{Flag|Armenia}} || 1.90 |- | 114 (7) || {{Flag|Gibraltar}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.89 |- | 115 (8) || {{Flag|Faroe Islands}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 1.86 |- | 116 || {{Flag|Tunisia}} || 1.83 |- | 117 || {{Flag|Bahrain}} || 1.82 |- | 118 || {{Flag|Ecuador}} || 1.82 |- | 119 || {{Flag|Georgia}} || 1.81 |- | 120 || {{Flag|Bulgaria}} || 1.78 |- | 121 || {{Flag|Korea, North}} || 1.78 |- | 122 || {{Flag|St. Vincent and the Grenadines}} || 1.77 |- | 123 || {{Flag|El Salvador}} || 1.77 |- | 124 (9) || {{Flag|Greenland}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 1.77 |- | 125 || {{Flag|Brunei Darussalam}} || 1.75 |- | 126 || {{Flag|Montenegro}} || 1.74 |- | 127 || {{Flag|Moldova}} || 1.73 |- | 128 || {{Flag|Qatar}} || 1.73 |- | 129 || {{Flag|Romania}} || 1.71 |- | 130 || {{Flag|Barbados}} || 1.71 |- | 131 || {{Flag|Iran}} || 1.70 |- | 132 || {{Flag|France}} || 1.66 |- | 133 || {{Flag|Colombia}} || 1.65 |- | 134 || {{Flag|Brazil}} || 1.62 |- | 135 || {{Flag|United States}} || 1.62 |- | 136 || {{Flag|Serbia}} || 1.61 |- | 137 (10) || {{Flag|Aruba}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.60 |- | 138 || {{Flag|Iceland}} || 1.59 |- | 139 || {{Flag|Antigua and Barbuda}} || 1.58 |- | 140 || {{Flag|Maldives}} || 1.57 |- | 141 || {{Flag|New Zealand}} || 1.56 |- | 142 || {{Flag|United Kingdom}} || 1.56 |- | 143 || {{Flag|Azerbaijan}} || 1.55 |- | 144 || {{Flag|Malaysia}} || 1.55 |- | 145 (11) || {{Flag|Isle of Man}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.55 |- | 146 || {{Flag|Kosovo}} || 1.54 |- | 147 || {{Flag|Trinidad and Tobago}} || 1.53 |- | 148 (12) || {{flag|Cayman Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.53 |- | 149 || {{Flag|Kuwait}} || 1.52 |- | 150 || {{Flag|Cabo Verde}} || 1.52 |- | 151 || {{Flag|Turkey}} || 1.51 |- | 152 || {{Flag|Slovenia}} || 1.51 |- | 153 || {{Flag|Hungary}} || 1.51 |- | 154 || {{Flag|St. Kitts and Nevis}} || 1.50 |- | 155 (13) || {{Flag|French Polynesia}} ([[Overseas Collectivity|فرنسا]]) || 1.50 |- | 156 || {{Flag|Ireland}} || 1.50 |- | 157 || {{Flag|Australia}} || 1.50 |- | 158 || {{Flag|Argentina}} || 1.50 |- | 159 || {{Flag|Denmark}} || 1.50 |- | 160 || {{Flag|North Macedonia}} || 1.50 |- | 161 || {{Flag|Slovak Republic}} || 1.49 |- | 162 || {{Flag|Grenada}} || 1.49 |- | 163 || {{Flag|Bosnia and Herzegovina}} || 1.49 |- | 164 || {{Flag|Dominica}} || 1.48 |- | 165 || {{Flag|Belgium}} || 1.47 |- | 166 (14) || {{Flag|Turks and Caicos Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.46 |- | 167 || {{Flag|Bhutan}} || 1.46 |- | 168 || {{Flag|Croatia}} || 1.46 |- | 169 || {{Flag|Liechtenstein}} || 1.45 |- | 170 || {{Flag|Sweden}} || 1.45 |- | 171 || {{Flag|Czech Republic}} || 1.45 |- | 172 (15) || {{Flag|Sint Maarten}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) (Dutch part) || 1.45 |- | 173 || {{Flag|Portugal}} || 1.44 |- | 174 || {{Flag|Cuba}} || 1.44 |- | 175 || {{Flag|Netherlands}} || 1.43 |- | 176 || {{Flag|Russia}} || 1.41 |- | 177 || {{Flag|Uruguay}} || 1.41 |- | 178 (16) || {{Flag|Bermuda}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.40 |- | 179 || {{Flag|Norway}} || 1.40 |- | 180 || {{Flag|Germany}} || 1.39 |- | 181 || {{Flag|Mauritius}} || 1.39 |- | 182 || {{Flag|Cyprus}} || 1.39 |- | 183 || {{Flag|St. Lucia}} || 1.38 |- | 184 || {{Flag|Bahamas, The}} || 1.37 |- | 185 || [[جزر القنال الانجليزى]] - (17) {{Flag|Guernsey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) and (18) {{Flag|Jersey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.37 |- | 186 || {{Flag|Latvia}} || 1.36 |- | 187 || {{Flag|Jamaica}} || 1.36 |- | 188 || {{Flag|Albania}} || 1.35 |- | 189 || {{Flag|Costa Rica}} || 1.33 |- | 190 || {{Flag|Switzerland}} || 1.33 |- | 191 || {{Flag|Austria}} || 1.32 |- | 192 || {{Flag|Greece}} || 1.32 |- | 193 || {{Flag|Estonia}} || 1.31 |- | 194 || {{Flag|Canada}} || 1.26 |- | 195 || {{Flag|Finland}} || 1.26 |- | 196 || {{Flag|Luxembourg}} || 1.25 |- | 197 || {{Flag|Thailand}} || 1.21 |- | 198 || {{Flag|Belarus}} || 1.21 |- | 199 || {{Flag|United Arab Emirates}} || 1.20 |- | 200 (19) || {{Flag|Curaçao}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.20 |- | 201 || {{Flag|Italy}} || 1.20 |- | 202 || {{Flag|Japan}} || 1.20 |- | 203 || {{Flag|Lithuania}} || 1.18 |- | 204 || {{Flag|Chile}} || 1.17 |- | 205 || {{Flag|Poland}} || 1.16 |- | 206 || {{Flag|San Marino}} || 1.15 |- | 207 || {{Flag|Spain}} || 1.12 |- | 208 || {{Flag|Andorra}} || 1.08 |- | 209 || {{Flag|Malta}}|| 1.06 |- | 210 (20) || {{flag|British Virgin Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.04 |- | 211 || {{Flag|China}} || 1.00 |- | 212 || {{Flag|Ukraine}} || 0.98 |- | 213 || {{Flag|Singapore}} || 0.97 |- | 214 (21) || {{Flag|Puerto Rico}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 0.92 |- | 215 (22) || {{Flag|Hong Kong}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.75 |- | 216 || {{Flag|Korea, South}} || 0.72 |- | 217 (23) || {{Flag|Macau}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.59 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '194' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '23' || |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} World' ||| '2.20' |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Major regions' || |- | 1 || [[افريقيا جنوب الصحرا]] (excluding [[High income countries|high income]]) || 4.3 |- | 2 || [[افريقيا جنوب الصحرا]] || 4.3 |- | 3 || [[العالم العربى]] || 3.1 |- | 4 || [[الشرق الوسطانى]] و [[شمال افريقيا]] (excluding [[High income countries|high income]]) || 2.7 |- | 5 || [[الشرق الوسطانى]] و [[شمال افريقيا]] || 2.6 |- | 6 || [[جنوب اسيا]] || 2.2 |- | 7 || [[اوروبا]] و [[اسيا الوسطانيه]] (excluding [[High income countries|high income]]) || 2.0 |- | 8 || [[Latin America and the Caribbean]] || 1.8 |- | 9 || [[Latin America and the Caribbean]] (excluding [[High income countries|high income]]) || 1.8 |- | 10 || [[اوروبا]] و [[اسيا الوسطانيه]] || 1.6 |- | 11 || [[امريكا الشماليه]] || 1.6 |- | 12 || [[شرق اسيا]] و [[Pacific Islands|Pacific]] (excluding [[High income countries|high income]]) || 1.4 |- | 13 || [[شرق اسيا]] و [[Pacific Islands|Pacific]] || 1.3 |- | 14 || [[وسط اوروبا]] and the [[Baltic states|Baltics]] || 1.4 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'States’ size' || |- | 1 || [[Pacific Islands|Pacific Island small states]] || 3.0 |- | 2 || Other [[small states]] || 2.0 |- | 3 || [[Small states]] || 2.1 |- | 4 || [[كاريبى]] small states || 2.0 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'International organizations' || |- | 1 || [[منظمة التعاون و التنميه الاقتصاديه]] members || 1.5 |- | 2 || [[الاتحاد الاوروپى]] || 1.4 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Security situation' || |- | 1 || Fragile and conflict affected situations || 4.2 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Economic areas' || |- | 1 || [[منطقة اليورو]] || 1.4 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Economic situation' || |- | 1 || [[Heavily indebted poor countries]] (HIPC) || 4.5 |- | 2 || [[Least developed countries]]: UN classification || 4.0 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Income' || |- | 1 || [[دوله بيتطور]] || 4.5 |- | 2 || Lower middle income countries || 2.6 |- | 3 || Low and middle income countries || 2.3 |- | 4 || [[دوله بيتطور]] || 2.1 |- | 5 || Upper middle income countries || 1.5 |- | 6 || [[High income countries]] || 1.4 |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Not ranked' (no data or data from other years) || |- | 1 || {{Flag|Vatican City}} || - |- | 2 || {{Flag|Western Sahara}} || - |- |} |} Note: (-) Data unavailable, inapplicable, not collected, or country or dependent territory not included. Sovereign states and dependent territories listed by alphabetical order, not ranked. === Country ranking by governmental organizations === {| |- | width=500px| | width=500px| |- valign="top" | {| class="wikitable sortable sticky-header" |+2022 list by the [[INED]] (Institut National d'Études Démographiques)<ref name="ined pop 19"/> |- ! Rank||Country||Fertility rate<br />in 2022<br /><small>(births/woman)</small> |- | 1 || {{Flag|Niger}}|| 6.7 |- | 2 || {{Flag|Chad}} || 6.2 |- | 3 || {{Flag|Somalia}}|| 6.2 |- | 4 || {{Flag|Democratic Republic of the Congo}} || 6.1 |- | 5 || {{Flag|Central African Republic}} || 5.9 |- | 6 || {{Flag| Mali}} || 5.9 |- | 7 || {{Flag|Angola}} || 5.2 |- | 8 || {{Flag|Nigeria}} || 5.1 |- | 9 || {{Flag|Burundi}} || 5.0 |- | 10 || {{Flag|Benin}} || 4.9 |- | 11 || {{Flag|Burkina Faso}} || 4.7 |- | 12 || {{Flag|Tanzania}} || 4.7 |- | 13 || {{Flag|The Gambia}} || 4.6 |- | 14 || {{Flag|Mozambique}} || 4.6 |- | 15 || {{Flag|Afghanistan}} || 4.5 |- | 16 || {{Flag|Uganda}} || 4.5 |- | 17 || {{Flag|Cameroon}} || 4.4 |- | 18 (1) || {{Flag|Mayotte|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 4.4 |- | 19 || {{Flag|Sudan}} || 4.4 |- | 20 || {{Flag|Côte d’Ivoire}} || 4.3 |- | 21 || {{Flag|Guinea}} || 4.3 |- | 22 || {{Flag|Mauritania}} || 4.3 |- | 23 || {{Flag|Senegal}} || 4.3 |- | 24 || {{Flag|South Sudan}} || 4.3 |- | 25 || {{Flag|Equatorial Guinea}} || 4.2 |- | 26 || {{Flag|Togo}} || 4.2 |- | 27 || {{Flag|Zambia}} || 4.2 |- | 28 || {{Flag|Republic of the Congo}} || 4.1 |- | 29 ||{{Flag|Ethiopia}}|| 4.1 |- | 30 || {{Flag|Liberia}} || 4.0 |- | 31 || {{Flag|Comoros}} || 3.9 |- | 32 || {{Flag|Guinea-Bissau}} || 3.9 |- | 33 || {{Flag|Samoa}} || 3.9 |- | 34 || {{Flag|Sierra Leone}} || 3.9 |- | 35 || {{Flag|Solomon Islands}} || 3.9 |- | 36 || {{Flag|Eritrea}} || 3.8 |- | 37 || {{Flag|Madagascar}} || 3.8 |- | 38 || {{Flag|Malawi}} || 3.8 |- | 39 || {{Flag|Sao Tome and Principe}} || 3.8 |- | 40 || {{Flag|Rwanda}} || 3.7 |- | 41 || {{Flag|Vanuatu}} || 3.7 |- | 42 || {{Flag|Yemen}} || 3.7 |- | 43 || {{Flag|Gabon}} || 3.5 |- | 44 || {{Flag|Ghana}} || 3.5 |- | 45 (2) || {{Flag|French Guiana|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 3.5 |- | 46 || {{Flag|Iraq}} || 3.4 |- | 47 || {{Flag|Pakistan}} || 3.4 |- | 48 || {{Flag|Palestine}} ([[قطاع غزه]] و [[الضفه الغربيه]]) || 3.4 |- | 49 || {{Flag|Zimbabwe}} || 3.4 |- | 50 || {{Flag|Kenya}} || 3.3 |- | 51 || {{Flag|Kiribati}} || 3.3 |- | 52 || {{Flag|Namibia}} || 3.2 |- | 53 || {{Flag|Papua New Guinea}} || 3.2 |- | 54 || {{Flag|Tonga}} || 3.2 |- | 55 || {{Flag|Tajikistan}} || 3.1 |- | 56 || {{Flag|Kazakhstan}} || 3.0 |- | 57 || {{Flag|Lesotho}} || 3.0 |- | 58 || {{Flag|Timor-Leste}} || 3.0 |- | 59 || {{Flag|Egypt}} || 2.9 |- | 60 || {{Flag|Israel}} || 2.9 |- | 61 || {{Flag|Kyrgyzstan}} || 2.9 |- | 62 || {{Flag|Algeria}} || 2.8 |- | 63 || {{Flag|Botswana}} || 2.8 |- | 64 || {{Flag|Djibouti}} || 2.8 |- | 65 || {{Flag|Eswatini}} || 2.8 |- | 66 || {{Flag|Haiti}} || 2.8 |- | 67 || {{Flag|Jordan}} || 2.8 |- | 68 || {{Flag|Mongolia}} || 2.8 |- | 69 || {{Flag|Uzbekistan}} || 2.8 |- | 70 || {{Flag|Marshall Islands}} || 2.7 |- | 71 || {{Flag|Federated States of Micronesia}} || 2.7 |- | 72 || {{Flag|Philippines}} || 2.7 |- | 73 || {{Flag|Syria}} || 2.7 |- | 74 || {{Flag|Bolivia}} || 2.6 |- | 75 (3) || {{Flag|Guam}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.6 |- | 76 || {{Flag|Oman}} || 2.6 |- | 77 || {{Flag|Turkmenistan}} || 2.6 |- | 78 || {{Flag|Fiji}} || 2.5 |- | 79 || {{Flag|Guatemala}} || 2.4 |- | 80 || {{Flag|Guyana}} || 2.4 |- | 81 || {{Flag|Laos}} || 2.4 |- | 82 || {{Flag|Libya}} || 2.4 |- | 83 || {{Flag|Paraguay}} || 2.4 |- | 84 || {{Flag|Saudi Arabia}} || 2.4 |- | 85 || {{Flag|Cambodia}} || 2.3 |- | 86 || {{Flag|Honduras}} || 2.3 |- | 87 || {{Flag|Morocco}} || 2.3 |- | 88 || {{Flag|Nicaragua}} || 2.3 |- | 89 || {{Flag|Panama}} || 2.3 |- | 90 || {{Flag|Seychelles}} || 2.3 |- | 91 || {{Flag|South Africa}} || 2.3 |- | 92 || {{Flag|Suriname}} || 2.3 |- | 93 || {{Flag|Western Sahara}} || 2.3 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} World' || '2.3' |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} [[Total fertility rate#Replacement rates|Population replacement]]' || '2.3' |- | 94 || {{Flag|Dominican Republic}} || 2.2 |- | 95 || {{Flag|Indonesia}} || 2.2 |- | 96 || {{Flag|Peru}} || 2.2 |- | 97 (4) || {{Flag|Réunion|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 2.2 |- | 98 || {{Flag|Venezuela}} || 2.2 |- | 99 || {{Flag|Georgia}} || 2.1 |- | 100 || {{Flag|Kuwait}} || 2.1 |- | 101 || {{Flag|Lebanon}} || 2.1 |- | 102 || {{Flag|Monaco}} || 2.1 |- | 103 || {{Flag|Myanmar}} ([[ميانمار]]) || 2.1 |- | 104 || {{Flag|Tunisia}} || 2.1 |- | 105 (5) || {{Flag|United States Virgin Islands}} ([[Unincorporated territories of the United States|US]]) || 2.1 |- | 106 || {{Flag|Bangladesh}} || 2.0 |- | 107 || {{Flag|Belize}} || 2.0 |- | 108 || {{Flag|Ecuador}} || 2.0 |- | 109 || {{Flag|Grenada}} || 2.0 |- | 110 (6) || {{Flag|Guadeloupe|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 2.0 |- | 111 || {{Flag|India}} || 2.0 |- | 112 || {{Flag|Nepal}} || 2.0 |- | 113 (7) || {{Flag|New Caledonia|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 2.0 |- | 114 || {{Flag|Sri Lanka}} || 2.0 |- | 115 || {{Flag|Argentina}} || 1.9 |- | 116 || {{Flag|Cabo Verde}} || 1.9 |- | 117 (8) || {{Flag|Martinique|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 1.9 |- | 118 || {{Flag|Turkey}} || 1.9 |- | 119 || {{Flag|Vietnam}} || 1.9 |- | 120 || {{Flag|Bahrain}} || 1.8 |- | 121 || {{Flag|Brunei}} || 1.8 |- | 122 || {{Flag|El Salvador}} || 1.8 |- | 123 || {{Flag|France}} ([[Metropolitan France]]) || 1.8 |- | 124 || {{Flag|Ireland}} || 1.8 |- | 125 || {{Flag|Malaysia}} || 1.8 |- | 126 || {{Flag|Mexico}} || 1.8 |- | 127 || {{Flag|Moldova}} || 1.8 |- | 128 || {{Flag|New Zealand}} || 1.8 |- | 129 || {{Flag|North Korea}} || 1.8 |- | 130 || {{Flag|Qatar}} || 1.8 |- | 131 || {{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}} || 1.8 |- | 132 || {{Flag|Azerbaijan}} || 1.7 |- | 133 || {{Flag|Colombia}} || 1.7 |- | 134 || {{Flag|Czech Republic}} || 1.7 |- | 135 || {{Flag|Denmark}} || 1.7 |- | 136 || {{Flag|Estonia}} || 1.7 |- | 137 || {{Flag|Iceland}} || 1.7 |- | 138 || {{Flag|Iran}} || 1.7 |- | 139 || {{Flag|Maldives}} || 1.7 |- | 140 || {{Flag|Montenegro}} || 1.7 |- | 141 (9) || {{Flag|French Polynesia}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 1.7 |- | 142 || {{Flag|Romania}} || 1.7 |- | 143 || {{Flag|Sweden}} || 1.7 |- | 144 || {{Flag|United States}} || 1.7 |- | 145 || {{Flag|Antigua and Barbuda}} || 1.6 |- | 146 || {{Flag|Armenia}} || 1.6 |- | 147 || {{Flag|Australia}} || 1.6 |- | 148 || {{Flag|Barbados}} || 1.6 |- | 149 || {{Flag|Belgium}} || 1.6 |- | 150 || {{Flag|Brazil}} || 1.6 |- | 151 || {{Flag|Bulgaria}} || 1.6 |- | 152 (10) || {{Flag|Curaçao}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.6 |- | 153 || {{Flag|Dominica}} || 1.6 |- | 154 || {{Flag|Hungary}} || 1.6 |- | 155 || {{Flag|Netherlands}} || 1.6 |- | 156 || {{Flag|Latvia}} || 1.6 |- | 157 || {{Flag|Lithuania}} || 1.6 |- | 158 || {{Flag|Slovakia}} || 1.6 |- | 159 || {{Flag|Slovenia}} || 1.6 |- | 160 || {{Flag|Trinidad and Tobago}} || 1.6 |- | 161 || {{Flag|United Kingdom}} || 1.6 |- | 162 || {{Flag|Austria}} || 1.5 |- | 163 || {{Flag|Belarus}} || 1.5 |- | 164 || {{Flag|Canada}} || 1.5 |- | 165 || {{Flag|Chile}} || 1.5 |- | 166 || {{Flag|Costa Rica}} || 1.5 |- | 167 || {{Flag|Germany}} || 1.5 |- | 168 || {{Flag|Kosovo}} || 1.5 |- | 169 || {{Flag|Liechtenstein}} || 1.5 |- | 170 || {{Flag|Norway}} || 1.5 |- | 171 || {{Flag|Poland}} || 1.5 |- | 172 || {{Flag|Russia}} || 1.5 |- | 173 || {{Flag|Saint Kitts and Nevis}} || 1.5 |- | 174 || {{Flag|Serbia}} || 1.5 |- | 175 || {{Flag|Switzerland}} || 1.5 |- | 176 || {{Flag|Uruguay}} || 1.5 |- | 177 || {{Flag|Albania}} || 1.4 |- | 178 || {{Flag|Bahamas}} || 1.4 |- | 179 || {{Flag|Bhutan}} || 1.4 |- | 180 || {{Flag|Croatia}} || 1.4 |- | 181 || {{Flag|Cuba}} || 1.4 |- | 182 || {{Flag|Finland}} || 1.4 |- | 183 || {{Flag|Greece}} || 1.4 |- | 184 || {{Flag|Luxembourg}} || 1.4 |- | 185 || {{Flag|Mauritius}} || 1.4 |- | 186 || {{Flag|North Macedonia}} || 1.4 |- | 187 || {{Flag|Portugal}} || 1.4 |- | 188 || {{Flag|Saint Lucia}} || 1.4 |- | 189 || {{Flag|United Arab Emirates}} || 1.4 |- | 190 || {{Flag|Bosnia and Herzegovina}} || 1.3 |- | 191 || {{Flag|Cyprus}} || 1.3 |- | 192 || {{Flag|Italy}} || 1.3 |- | 193 || {{Flag|Jamaica}} || 1.3 |- | 194 || {{Flag|Japan}} || 1.3 |- | 195 (11) || {{Flag|Puerto Rico}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 1.3 |- | 196 || {{Flag|Spain}} || 1.3 |- | 197 || {{Flag|Thailand}} || 1.3 |- | 198 ||{{Flag|Ukraine}} || 1.3 |- | 199 (12) || {{Flag|Aruba}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.2 |- | 200 || {{Flag|China}} ([[mainland China|mainland]] only) || 1.2 |- | 201 || {{Flag|Malta}} || 1.2 |- | 202 || {{Flag|Andorra}} || 1.1 |- | 203 || {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]) || 1.1 |- | 204 (13) || {{Flag|Macau}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 1.1 |- | 205 || {{Flag|San Marino}} || 1.1 |- | 206 || {{Flag|Singapore}} || 1.0 |- | 207 || {{Flag|South Korea}} || 0.9 |- | 208 (14) || {{Flag|Hong Kong}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.8 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '194' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '14' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'World' || |- | 1 || World || 2.3 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Continents' || |- | 1 || [[افريقيا]] || 4.2 |- | 2 || [[اوشيانيا]] || 2.1 |- | 3 || [[اسيا]] || 1.9 |- | 4 || [[الامريكتين]] || 1.8 |- | 5 || [[اوروبا]] || 1.5 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Major regions' || |- | 1 || [[وسط افريقيا]] || 5.6 |- | 2 || [[Western Africa]] || 4.9 |- | 3 || [[شرق افريقيا]] || 4.2 |- | 4 || [[شمال افريقيا]] || 3.0 |- | 5 || [[اسيا الوسطانيه]] || 2.9 |- | 6 || [[غرب اسيا]] || 2.6 |- | 7 || [[افريقيا الجنوبيه]] || 2.4 |- | 8 || [[جنوب اسيا]] || 2.2 |- | 9 || [[اوشيانيا]] || 2.1 |- | 10 || [[جنوب شرق اسيا]] || 2.1 |- | 11 || [[كاريبى]] || 2.0 |- | 12 || [[امريكا الوسطانيه]] || 1.9 |- | 13 || [[Latin America and the Caribbean]] || 1.8 |- | 14 || [[امريكا الجنوبيه]] || 1.8 |- | 15 || [[Northern America]] || 1.6 |- | 16 || [[Northern Europe]] || 1.6 |- | 17 || [[اوروبا الغربيه]] || 1.6 |- | 18 || [[اوروبا الشرقيه]] || 1.5 |- | 19 || [[Southern Europe]] || 1.3 |- | 20 || [[شرق اسيا]] || 1.2 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Not ranked' || |- | 1 || [[جزر القنال الانجليزى]] - (1) {{Flag|Guernsey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) and (2) {{Flag|Jersey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || - |- | 2 (3) || {{Flag|Christmas Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 3 (4) || {{flag|Cocos (Keeling) Islands}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 4 || '{{Flag|European Union}}' || - |- | 5 (5) || {{Flag|Falkland Islands}} ([[جزر فوكلاند]]) || - |- | 6 (6) || {{Flag|Faroe Islands}} ([[مملكة الدنمارك]]) || - |- | 7 || {{Flag|Nauru}} || - |- | 8 || {{Flag|Niue}} || - |- | 9 (7) || {{Flag|Norfolk Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 10 || {{Flag|Palau}} || - |- | 11 (8) || {{Flag|Pitcairn Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || - |- | 12 (9) || {{Flag|Svalbard|local}} ([[منطقه مش مندمجه]]) || - |- | 13 (10) || {{Flag|Tokelau}} ([[United Nations list of non-self-governing territories|نيوزيلندا]]) || - |- | 14 || {{Flag|Tuvalu}} || - |- | 15 || {{Flag|Vatican City}} || - |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '4' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '10' || |} | {| class="wikitable sortable sticky-header" |+2024 list by the [[CIA World Factbook]]<ref name="cia.gov"/><ref name="The World Factbook - the World Fact"/> |- ! Rank||Country||Fertility rate <br />in 2024<br /><small>(births/woman)</small> |- | 1 || {{Flag|Niger}} || 6.64 |- | 2 || {{Flag|Angola}} || 5.70 |- | 3 || {{Flag|Congo, Democratic Republic of the}} || 5.49 |- | 4 || {{Flag|Mali}} || 5.35 |- | 5 || {{Flag|Benin}} || 5.34 |- | 6 || {{Flag|Chad}} || 5.24 |- | 7 || {{Flag|Uganda}} || 5.17 |- | 8 || {{Flag|Somalia}} || 5.12 |- | 9 || {{Flag|South Sudan}} || 5.09 |- | 10 || {{Flag|Burundi}} || 4.90 |- | 11 || {{Flag|Guinea}} || 4.78 |- | 12 || {{Flag|Mozambique}} || 4.66 |- | 13 || {{Flag|Guinea-Bissau}} || 4.62 |- | 14 || {{Flag|Nigeria}} || 4.52 |- | 15 || {{Flag|Sudan}} || 4.47 |- | 16 || {{Flag|Cameroon}} || 4.44 |- | 17 || {{Flag|Afghanistan}} || 4.43 |- | 18 || {{Flag|Zambia}} || 4.42 |- | 19 || {{Flag|Tanzania}} || 4.27 |- | 20 || {{Flag|Togo}} || 4.13 |- | 21 || {{Flag|Equatorial Guinea}} || 4.12 |- | 22 || {{Flag|Senegal}} || 4.06 |- | 23 || {{Flag|Burkina Faso}} || 4.02 |- | 24 || {{Flag|Timor-Leste}} || 3.98 |- | 25 || {{Flag|Central African Republic}}|| 3.94 |- | 26 || {{Flag|Liberia}} || 3.93 |- | 27 || {{Flag|Ethiopia}} || 3.84 |- | 28 || {{Flag|Papua New Guinea}} || 3.79 |- | 29 || {{Flag|Congo, Republic of the}} || 3.79 |- | 30 || {{Flag|Sierra Leone}} || 3.61 |- | 31 || {{Flag|Tajikistan}} || 3.56 |- | 32 || {{Flag|Ghana}} || 3.56 |- | 33 || {{Flag|Gambia, The}} || 3.52 |- | 34 || {{Flag|West Bank}} ({{Flag|Palestine}}) || 3.49 |- | 35 || {{Flag|Madagascar}} || 3.47 |- | 36 || {{Flag|Zimbabwe}} || 3.47 |- | 37 || {{Flag|Eritrea}} || 3.43 |- | 38 || {{Flag|Mauritania}} || 3.40 |- | 39 || {{Flag|Côte d’Ivoire}} || 3.40 |- | 40 || {{Flag|Pakistan}} || 3.32 |- | 41 || {{Flag|Sao Tome and Principe}} || 3.31 |- | 42 || {{Flag|Gaza Strip}} ({{Flag|Palestine}}) || 3.26 |- | 43 || {{Flag|Gabon}} || 3.21 |- | 44 || {{Flag|Malawi}} || 3.19 |- | 45 || {{Flag|Kenya}} || 3.16 |- | 46 || {{Flag|Rwanda}} || 3.14 |- | 47 || {{Flag|Iraq}} || 3.10 |- | 48 || {{Flag|Libya}} || 3.00 |- | 49 || {{Flag|Algeria}} || 2.94 |- | 50 || {{Flag|Israel}} || 2.92 |- | 51 || {{Flag|Namibia}} || 2.89 |- | 52 || {{Flag|Jordan}} || 2.87 |- | 53 || {{Flag|Lesotho}} || 2.85 |- | 54 || {{Flag|Yemen}} || 2.82 |- | 55 || {{Flag|Tuvalu}} || 2.78 |- | 56 || {{Flag|Solomon Islands}} || 2.77 |- | 57 || {{Flag|Uzbekistan}} || 2.76 |- | 58 || {{Flag|Philippines}} || 2.75 |- | 59 (1) || {{Flag|Guam}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.73 |- | 60 || {{Flag|Syria}} || 2.69 |- | 61 || {{Flag|Marshall Islands}} || 2.67 |- | 62 || {{Flag|Tonga}} || 2.65 |- | 63 || {{Flag|Egypt}} || 2.65 |- | 64 || {{Flag|Oman}} || 2.64 |- | 65 || {{Flag|Comoros}} || 2.61 |- | 66 || {{Flag|Kazakhstan}} || 2.58 |- | 67 (2) || {{flag|Northern Mariana Islands}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.56 |- | 68 || {{Flag|Nauru}} || 2.55 |- | 69 || {{Flag|Vanuatu}} || 2.53 |- | 70 || {{Flag|Guatemala}} || 2.52 |- | 71 || {{Flag|Kyrgyzstan}} || 2.45 |- | 72 || {{Flag|Haiti}} || 2.44 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} World' || '2.42' (2020 est.) |- | 73 || {{Flag|Eswatini}} || 2.37 |- | 74 || {{Flag|Panama}} || 2.35 |- | 75 || {{Flag|Botswana}} || 2.34 |- | 76 || {{Flag|Honduras}} || 2.33 |- | 77 || {{Flag|Samoa}} || 2.33 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} [[Total fertility rate#Replacement rates|Population replacement]]' || '2.30' |- | 78 || {{Flag|South Africa}} || 2.27 |- | 79 (3) || {{Flag|Faroe Islands}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 2.27 |- | 80 || {{Flag|Morocco}} || 2.25 |- | 81 || {{Flag|Laos}} || 2.24 |- | 82 || {{Flag|Kuwait}} || 2.21 |- | 83 || {{Flag|Ecuador}} || 2.21 |- | 84 || {{Flag|Fiji}} || 2.21 |- | 85 || {{Flag|Bolivia}} || 2.20 |- | 86 || {{Flag|Micronesia, Federated States of}} || 2.19 |- | 87 || {{Flag|Venezuela}} || 2.18 |- | 88 || {{Flag|Cambodia}} || 2.17 |- | 89 || {{Flag|Argentina}} || 2.15 |- | 90 || {{Flag|Peru}} || 2.15 |- | 91 || {{Flag|Kiribati}} || 2.15 |- | 92 || {{Flag|Dominican Republic}} || 2.15 |- | 93 || {{Flag|Sri Lanka}} || 2.13 |- | 94 || {{Flag|Djibouti}} || 2.11 |- | 95 || {{Flag|Cabo Verde}} || 2.10 |- | 96 || {{Flag|Bangladesh}} || 2.07 |- | 97 (4) || {{Flag|American Samoa}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.06 |- | 98 || {{Flag|Jamaica}} || 2.05 |- | 99 || {{Flag|Guyana}} || 2.05 |- | 100 || {{Flag|Belize}} || 2.05 |- | 101 || {{Flag|India}} || 2.03 |- | 102 || {{Flag|Vietnam}} || 2.03 |- | 103 || {{Flag|Turkmenistan}} || 2.02 |- | 104 || {{Flag|Cook Islands}} ([[self-governing]] country in [[Associated state|free association]] with {{Flag|New Zealand}}) || 2.02 |- | 105 || {{Flag|El Salvador}} || 2.02 |- | 106 || {{Flag|Dominica}} || 2.01 |- | 107 (5) || {{Flag|Sint Maarten}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.97 |- | 108 (6) || {{Flag|United States Virgin Islands}} ([[Unincorporated territory|US]])|| 1.97 |- | 109 || {{Flag|Burma}} ([[ميانمار]]) || 1.97 |- | 110 || {{Flag|Indonesia}} || 1.96 |- | 111 (7) || {{Flag|Curaçao}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.96 |- | 112 || {{Flag|Georgia}} || 1.95 |- | 113 || {{Flag|Iceland}} || 1.94 |- | 114 || {{Flag|Colombia}} || 1.94 |- | 115 || {{Flag|Tunisia}} || 1.93 |- | 116 || {{Flag|Antigua and Barbuda}} || 1.93 |- | 117 || {{Flag|Iran}} || 1.91 |- | 118 || {{Flag|Grenada}} || 1.90 |- | 119 || {{Flag|Turkey}} || 1.90 |- | 120 || {{Flag|Qatar}} || 1.90 |- | 121 || {{Flag|France}} || 1.90 |- | 122 || {{Flag|Suriname}} || 1.89 |- | 123 (8) || {{Flag|Gibraltar}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.89 |- | 124 (9) || {{Flag|Greenland}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 1.88 |- | 125 (10) || {{Flag|Bermuda}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.88 |- | 126 || {{Flag|Paraguay}} || 1.88 |- | 127 (11) || {{Flag|Isle of Man}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.88 |- | 128 || {{Flag|Mongolia}} || 1.87 |- | 129 || {{Flag|Kosovo}} || 1.87 |- | 130 || {{Flag|Saudi Arabia}} || 1.87 |- | 131 || {{Flag|New Zealand}} || 1.85 |- | 132 || {{Flag|Nepal}} || 1.85 |- | 133 || {{Flag|United States}} || 1.84 |- | 134 || {{Flag|Nicaragua}} || 1.83 |- | 135 (12) || {{Flag|New Caledonia}} ([[Overseas departments and territories of France|فرنسا]]) || 1.83 |- | 136 (14) || {{flag|Cayman Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.82 |- | 137 (13) || {{Flag|Aruba}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.82 |- | 138 || {{Flag|Korea, North}} || 1.81 |- | 139 || {{Flag|Seychelles}} || 1.81 |- | 140 (15) || {{Flag|Saint Martin|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.80 |- | 141 || {{Flag|Montenegro}} || 1.80 |- | 142 || {{Flag|Mexico}} || 1.79 |- | 143 (16) || {{Flag|French Polynesia}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.79 |- | 144 || {{Flag|Denmark}} || 1.77 |- | 145 || {{Flag|Belgium}} || 1.76 |- | 146 || {{Flag|Saint Kitts and Nevis}} || 1.76 |- | 147 || {{Flag|Bhutan}} || 1.76 |- | 148 || {{Flag|Chile}} || 1.75 |- | 149 || {{Flag|Uruguay}} || 1.75 |- | 150 || {{Flag|Finland}} || 1.74 |- | 151 || {{Flag|Brazil}} || 1.74 |- | 152 || {{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}} || 1.74 |- | 153 || {{Flag|Brunei}} || 1.73 |- | 154 || {{Flag|Czech Republic}} || 1.73 |- | 155 || {{Flag|Australia}} || 1.73 |- | 156 || {{Flag|Malaysia}} || 1.73 |- | 157 (17) || {{Flag|Anguilla}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.72 |- | 158 || {{Flag|Ireland}} || 1.72 |- | 159 || {{Flag|Lebanon}} || 1.71 |- | 160 (18) || {{Flag|Wallis and Futuna|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.71 |- | 161 || {{Flag|Saint Lucia}} || 1.71 |- | 162 || {{Flag|Cuba}} || 1.71 |- | 163 || {{Flag|Barbados}} || 1.70 |- | 164 (19) || {{Flag|Turks and Caicos Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.70 |- | 165 || {{Flag|Maldives}} || 1.70 |- | 166 || {{Flag|Palau}} || 1.70 |- | 167 || {{Flag|Azerbaijan}} || 1.69 |- | 168 || {{Flag|Liechtenstein}} || 1.69 |- | 169 || {{Flag|Sweden}} || 1.67 |- | 170 (20) || {{Flag|Jersey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.66 |- | 171 || {{Flag|Bahrain}} || 1.65 |- | 172 || {{Flag|Armenia}} || 1.65 |- | 173 (21) || {{Flag|Saint Barthélemy|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.64 |- | 174 || {{Flag|Trinidad and Tobago}} || 1.63 |- | 175 || {{Flag|Luxembourg}} || 1.63 |- | 176 || {{Flag|Romania}} || 1.63 |- | 177 || {{Flag|United Kingdom}} || 1.63 |- | 178 || {{Flag|Estonia}} || 1.62 |- | 179 || {{Flag|Lithuania}} || 1.62 |- | 180 || {{Flag|Netherlands}} || 1.61 |- | 181 (22) || {{Flag|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.61 |- | 182 || {{Flag|United Arab Emirates}} || 1.61 |- | 183 (23) || {{Flag|Saint Pierre and Miquelon|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.60 |- | 184 || {{Flag|Slovakia}} || 1.60 |- | 185 || {{Flag|Slovenia}} || 1.60 |- | 186 || {{Flag|Hungary}} || 1.60 |- | 187 || {{Flag|Switzerland}} || 1.59 |- | 188 (24) || {{Flag|Guernsey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.59 |- | 189 || {{Flag|Canada}} || 1.58 |- | 190 || {{Flag|Germany}} || 1.58 |- | 191 || {{Flag|Norway}} || 1.57 |- | 192 || {{Flag|Latvia}} || 1.55 |- | 193 || {{Flag|China, People's Republic of}} || 1.55 |- | 194 || {{Flag|Albania}} || 1.55 |- | 195 || {{Flag|San Marino}} || 1.54 |- | 196 || {{Flag|Monaco}} || 1.54 |- | 197 || {{Flag|Thailand}} || 1.54 |- | 198 || {{Flag|North Macedonia}} || 1.53 |- | 199 || {{Flag|Russia}} || 1.52 |- | 200 || {{Flag|Austria}} || 1.52 |- | 201 || {{Flag|Malta}} || 1.51 |- | 202 || {{Flag|Bulgaria}} || 1.51 |- | 203 || {{Flag|Cyprus}} || 1.49 |- | 204 || {{Flag|Andorra}} || 1.47 |- | 205 || {{Flag|Serbia}} || 1.46 |- | 206 || {{Flag|Croatia}} || 1.46 |- | 207 || {{Flag|Portugal}} || 1.45 |- | 208 || {{Flag|Belarus}} || 1.45 |- | 209 || {{Flag|Bahamas, The}} || 1.44 |- | 210 || {{Flag|Costa Rica}} || 1.43 |- | 211 || {{Flag|Greece}} || 1.41 |- | 212 || {{Flag|Japan}} || 1.40 |- | 213 (25) || {{flag|British Virgin Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.38 |- | 214 || {{Flag|Bosnia and Herzegovina}} || 1.38 |- | 215 || {{Flag|Mauritius}} || 1.36 |- | 216 (26) || {{Flag|Montserrat}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.33 |- | 217 || {{Flag|Poland}} || 1.32 |- | 218 || {{Flag|Spain}} || 1.30 |- | 219 || {{Flag|Italy}} || 1.26 |- | 220 (27) || {{Flag|Puerto Rico}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 1.26 |- | 221 || {{Flag|Moldova}} || 1.26 |- | 222 (28) || {{Flag|Macau}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 1.24 |- | 223 (29) || {{Flag|Hong Kong}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 1.24 |- | 224 ||{{Flag|Ukraine}} || 1.22 |- | 225 || {{Flag|Singapore}} || 1.17 |- | 226 || {{Flag|Korea, South}} || 1.12 |- | 227 || {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]) || 1.11 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '198' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '29' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'World' || |- | 1 || World || 2.42 (2020 est.) |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Not ranked' || |- | 1 (1) || {{flag|Ashmore and Cartier Islands}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) (uninhabited) || - |- | 2 (2) || {{Flag|Christmas Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 3 (3) || {{Flag|Cocos (Keeling) Islands}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 4 (4) || {{flag|Coral Sea Islands}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 5 (5) || {{Flag|Falkland Islands}} ([[جزر فوكلاند]]) || - |- | 6 (6) || {{Flag|French Guiana|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || - |- | 7 (7) || {{Flag|Guadeloupe|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || - |- | 8 (8) || {{Flag|Martinique|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || - |- | 9 (9) || {{Flag|Mayotte|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || - |- | 10 || {{Flag|Niue}} ([[self-governing]] state in [[Associated state|free association]] with {{Flag|New Zealand}}) || - |- | 11 (10) || {{Flag|Norfolk Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 12 (..1..) || [[Paracel Islands]] ([[disputed territory]]) ({{Flag|Vietnam}}, until 1974) (occupied by {{Flag|China}} since 1974, also claimed by {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]) and {{Flag|Vietnam}}) || - |- | 13 (11) || {{Flag|Pitcairn Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || - |- | 14 (12) || {{Flag|Réunion|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || - |- | 15 (13) || {{Flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || - |- | 16 (..2..) || [[Spratly Islands]] ([[disputed territory]]) (partially occupied by six countries - {{Flag|China, People's Republic of}}; {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]); {{Flag|Philippines}}; {{Flag|Malaysia}}; {{Flag|Vietnam}} and {{Flag|Brunei}}) || - |- | 17 (14) || {{Flag|Svalbard|local}} ([[Regions of Norway|Norway]]) || - |- | 18 || {{Flag|Vatican City}} || - |- | 19 (..3..) || {{Flag|Western Sahara}} ([[disputed territory]] between [[المغرب]] and the [[الجمهوريه العربيه الصحراويه الديمقراطيه]]) ("[[Free Zone (region)|Free Zone]]" is a [[لستة الدول اللى مش معترف بيها بالكامل]] و [[حكم الواقع]] [[دوله سايده]]) || 3.65 (2020) |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '2' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '14' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[Disputed territory|Disputed territories]]:' '3' || |- |} |} Note: (-) Data unavailable, inapplicable, not collected, or country or dependent territory not included. Sovereign states and dependent territories listed by alphabetical order, not ranked. === Country ranking by non-governmental organizations === {| |- | width=500px| | width=500px| |- valign="top" | {| class="wikitable sortable sticky-header" |+ 2024 list by the [[Population Reference Bureau|PRB]] (Population Reference Bureau)<ref name="2024prb"/><ref>{{Cite web | title=PRB | url=https://www.prb.org/ | access-date=2025-09-13 | website=www.prb.org}}</ref> |- ! Rank||Country||Fertility rate <br /> in 2024 <br /><small>(births/woman)</small> |- | 1 || {{Flag|Central African Republic}} || 6.4 |- | 2 || {{Flag|Chad}} || 6.1 |- | 3 || {{Flag|Democratic Republic of the Congo}} || 6.1 |- | 4 || {{Flag|Niger}}|| 6.1 |- | 5 || {{Flag|Somalia}}|| 6.1 |- | 6 || {{Flag| Mali}} || 5.7 |- | 7 || {{Flag|Mauritania}} || 5.2 |- | 8 || {{Flag|Angola}} || 5.1 |- | 9 || {{Flag|Burundi}} || 4.9 |- | 10 || {{Flag|Mozambique}} || 4.9 |- | 11 || {{Flag|Afghanistan}} || 4.8 |- | 12 || {{Flag|Tanzania}} || 4.8 |- | 13 || {{Flag|Benin}} || 4.7 |- | 14 || {{Flag|Yemen}} || 4.6 |- | 15 (1) || {{Flag|Mayotte|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 4.5 |- | 16 || {{Flag|Nigeria}} || 4.5 |- | 17 || {{Flag|Burkina Faso}} || 4.4 |- | 18 || {{Flag|Samoa}} || 4.4 |- | 19 || {{Flag|Cameroon}} || 4.3 |- | 20 || {{Flag|Comoros}} || 4.3 |- | 21 || {{Flag|Côte d’Ivoire}} || 4.3 |- | 22 || {{Flag|Sudan}} || 4.3 |- | 23 || {{Flag|Uganda}} || 4.3 |- | 24 || {{Flag|Togo}} || 4.2 |- | 25 || {{Flag|Guinea}} || 4.1 |- | 26 || {{Flag|Equatorial Guinea}} || 4.1 |- | 27 || {{Flag|Madagascar}} || 4.1 |- | 28 || {{Flag|Zambia}} || 4.1 |- | 29 ||{{Flag|Ethiopia}}|| 4.0 |- | 30 || {{Flag|The Gambia}} || 4.0 |- | 31 || {{Flag|Liberia}} || 4.0 |- | 32 || {{Flag|Senegal}} || 4.0 |- | 33 || {{Flag|Republic of the Congo}} || 3.9 |- | 34 || {{Flag|Ghana}} || 3.9 |- | 35 || {{Flag|South Sudan}} || 3.9 |- | 36 || {{Flag|Guinea-Bissau}} || 3.8 |- | 37 || {{Flag|Sierra Leone}} || 3.8 |- | 38 || {{Flag|Eritrea}} || 3.7 |- | 39 || {{Flag|Iraq}} || 3.7 |- | 40 || {{Flag|Zimbabwe}} || 3.7 |- | 41 || {{Flag|Gabon}} || 3.6 |- | 42 || {{Flag|Malawi}} || 3.6 |- | 43 || {{Flag|Palestine}} ([[قطاع غزه]] و [[الضفه الغربيه]]) || 3.6 |- | 44 || {{Flag|Pakistan}} || 3.6 |- | 45 || {{Flag|Rwanda}} || 3.6 |- | 46 || {{Flag|Sao Tome and Principe}} || 3.6 |- | 47 || {{Flag|Solomon Islands}} || 3.6 |- | 48 || {{Flag|Tajikistan}} || 3.6 |- | 49 || {{Flag|Timor-Leste}} || 3.6 |- | 50 || {{Flag|Vanuatu}} || 3.6 |- | 51 || {{Flag|Kenya}} || 3.4 |- | 52 || {{Flag|Uzbekistan}} || 3.4 |- | 53 (2) || {{Flag|French Guiana|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 3.3 |- | 54 || {{Flag|Nauru}} || 3.3 |- | 55 || {{Flag|eSwatini}} ([[اسواتينى]]) || 3.2 |- | 56 || {{Flag|Tonga}} || 3.2 |- | 57 || {{Flag|Tuvalu}} || 3.2 |- | 58 || {{Flag|Kiribati}} || 3.1 |- | 59 || {{Flag|Papua New Guinea}} || 3.1 |- | 60 || {{Flag|Algeria}} || 3.0 |- | 61 || {{Flag|Botswana}} || 2.9 |- | 62 || {{Flag|Fiji}} || 2.9 |- | 63 || {{Flag|Kazakhstan}} || 2.9 |- | 64 || {{Flag|Namibia}} || 2.9 |- | 65 || {{Flag|Israel}} || 2.8 |- | 66 || {{Flag|Kyrgyzstan}} || 2.8 |- | 67 || {{Flag|Cambodia}} || 2.7 |- | 68 || {{Flag|Lesotho}} || 2.7 |- | 69 || {{Flag|Federated States of Micronesia}} || 2.7 |- | 70 || {{Flag|Mongolia}} || 2.7 |- | 71 || {{Flag|Syria}} || 2.7 |- | 72 || {{Flag|Turkmenistan}} || 2.7 |- | 73 || {{Flag|Djibouti}} || 2.6 |- | 74 || {{Flag|Egypt}} || 2.6 |- | 75 || {{Flag|Jordan}} || 2.6 |- | 76 || {{Flag|Bolivia}} || 2.5 |- | 77 || {{Flag|Haiti}} || 2.5 |- | 78 || {{Flag|Laos}} || 2.5 |- | 79 || {{Flag|Oman}} || 2.5 |- | 80 || {{Flag|Guatemala}} || 2.4 |- | 81 || {{Flag|Guyana}} || 2.4 |- | 82 || {{Flag|Honduras}} || 2.4 |- | 83 || {{Flag|Libya}} || 2.4 |- | 84 || {{Flag|Paraguay}} || 2.4 |- | 85 || {{Flag|South Africa}} || 2.4 |- | 86 (3) || {{Flag|Guam}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.3 |- | 87 (4) || {{Flag|Reunion|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 2.3 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} [[Total fertility rate#Replacement rates|Population Replacement]]' || '2.3' |- | 88 || {{Flag|Bangladesh}} || 2.2 |- | 89 || {{Flag|Ecuador}} || 2.2 |- | 90 || {{Flag|Indonesia}} || 2.2 |- | 91 || {{Flag|Lebanon}} || 2.2 |- | 92 || {{Flag|Morocco}} || 2.2 |- | 93 || {{Flag|Nicaragua}} || 2.2 |- | 94 || {{Flag|Suriname}} || 2.2 |- | 95 || {{Flag|Western Sahara}} || 2.2 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} World' || '2.2' |- | 96 || {{Flag|Belize}} || 2.1 |- | 97 || {{Flag|Dominican Republic}} || 2.1 |- | 98 || {{Flag|Kosovo}} || 2.1 |- | 99 || {{Flag|Monaco}} || 2.1 |- | 100 || {{Flag|Nepal}} || 2.1 |- | 101 || {{Flag|Saudi Arabia}} || 2.1 |- | 102 || {{Flag|Venezuela}} || 2.1 |- | 103 || {{Flag|Bahrain}} || 2.0 |- | 104 || {{Flag|India}} || 2.0 |- | 105 || {{Flag|Myanmar}} ([[ميانمار]]) || 2.0 |- | 106 (5) || {{Flag|New Caledonia|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 2.0 |- | 107 || {{Flag|Peru}} || 2.0 |- | 108 || {{Flag|Seychelles}} || 2.0 |- | 109 || {{Flag|Sri Lanka}} || 2.0 |- | 110 || {{Flag|Vietnam}} || 2.0 |- | 111 (6) || {{Flag|Guadeloupe|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 1.9 |- | 112 || {{Flag|Palau}} || 1.9 |- | 113 || {{Flag|Panama}} || 1.9 |- | 114 || {{Flag|Philippines}} || 1.9 |- | 115 || {{Flag|Brunei}} || 1.8 |- | 116 || {{Flag|Bulgaria}} || 1.8 |- | 117 || {{Flag|El Salvador}} || 1.8 |- | 118 || {{Flag|Montenegro}} || 1.8 |- | 119 || {{Flag|North Korea}} || 1.8 |- | 120 (7) || {{Flag|French Polynesia}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 1.8 |- | 121 || {{Flag|Uruguay}} || 1.8 |- | 122 || {{Flag|Armenia}} || 1.7 |- | 123 || {{Flag|Georgia}} || 1.7 |- | 124 || {{Flag|Iran}} || 1.7 |- | 125 || {{Flag|Maldives}} || 1.7 |- | 126 (8) || {{Flag|Martinique|local}} ([[French overseas territory|فرنسا]]) || 1.7 |- | 127 || {{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}} || 1.7 |- | 128 || {{Flag|Antigua and Barbuda}} || 1.6 |- | 129 || {{Flag|Azerbaijan}} || 1.6 |- | 130 || {{Flag|Barbados}} || 1.6 |- | 131 || {{Flag|Bhutan}} || 1.6 |- | 132 || {{Flag|Brazil}} || 1.6 |- | 133 || {{Flag|France}} || 1.6 |- | 134 || {{Flag|Iceland}} || 1.6 |- | 135 || {{Flag|Ireland}} || 1.6 |- | 136 || {{Flag|Malaysia}} || 1.6 |- | 137 || {{Flag|Mexico}} || 1.6 |- | 138 || {{Flag|Moldova}} || 1.6 |- | 139 || {{Flag|New Zealand}} || 1.6 |- | 140 || {{Flag|Serbia}} || 1.6 |- | 141 || {{Flag|Slovenia}} || 1.6 |- | 142 || {{Flag|Tunisia}} || 1.6 |- | 143 || {{Flag|United Kingdom}} || 1.6 |- | 144 || {{Flag|United States}} || 1.6 |- | 145 || {{Flag|Argentina}} || 1.5 |- | 146 || {{Flag|Australia}} || 1.5 |- | 147 || {{Flag|Belarus}} || 1.5 |- | 148 || {{Flag|Belgium}} || 1.5 |- | 149 || {{Flag|Cabo Verde}} || 1.5 |- | 150 || {{Flag|Croatia}} || 1.5 |- | 151 || {{Flag|Denmark}} || 1.5 |- | 152 || {{Flag|Dominica}} || 1.5 |- | 153 || {{Flag|Grenada}} || 1.5 |- | 154 || {{Flag|Hungary}} || 1.5 |- | 155 || {{Flag|Kuwait}} || 1.5 |- | 156 || {{Flag|Liechtenstein}} || 1.5 |- | 157 || {{Flag|North Macedonia}} || 1.5 |- | 158 || {{Flag|Saint Kitts and Nevis}} || 1.5 |- | 159 || {{Flag|Slovakia}} || 1.5 |- | 160 || {{Flag|Sweden}} || 1.5 |- | 161 || {{Flag|Turkey}} || 1.5 |- | 162 || {{Flag|Bahamas}} || 1.4 |- | 163 || [[جزر القنال الانجليزى]] – (9) {{Flag|Guernsey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) and (10) {{Flag|Jersey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.4 |- | 164 || {{Flag|Colombia}} || 1.4 |- | 165 || {{Flag|Cyprus}} || 1.4 |- | 166 || {{Flag|Czech Republic}} || 1.4 |- | - || {{Flag|European Union}} || 1.4 |- | 167 || {{Flag|Germany}} || 1.4 |- | 168 || {{Flag|Jamaica}} || 1.4 |- | 169 || {{Flag|Latvia}} || 1.4 |- | 170 || {{Flag|Netherlands}} || 1.4 |- | 171 || {{Flag|Norway}} || 1.4 |- | 172 || {{Flag|Portugal}} || 1.4 |- | 173 || {{Flag|Qatar}} || 1.4 |- | 174 || {{Flag|Russia}} || 1.4 |- | 175 || {{Flag|Saint Lucia}} || 1.4 |- | 176 || {{Flag|United Arab Emirates}} || 1.4 |- | 177 || {{Flag|Albania}} || 1.3 |- | 178 || {{Flag|Austria}} || 1.3 |- | 179 || {{Flag|Canada}} || 1.3 |- | 180 || {{Flag|Cuba}} || 1.3 |- | 181 (11) || {{Flag|Curaçao}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.3 |- | 182 || {{Flag|Estonia}} || 1.3 |- | 183 || {{Flag|Finland}} || 1.3 |- | 184 || {{Flag|Greece}} || 1.3 |- | 185 || {{Flag|Lithuania}} || 1.3 |- | 186 || {{Flag|Luxembourg}} || 1.3 |- | 187 || {{Flag|Mauritius}} || 1.3 |- | 188 || {{Flag|Romania}} || 1.3 |- | 189 || {{Flag|Switzerland}} || 1.3 |- | 190 || {{Flag|Trinidad and Tobago}} || 1.3 |- | 191 || {{Flag|Bosnia and Herzegovina}} || 1.2 |- | 192 || {{Flag|Costa Rica}} || 1.2 |- | 193 || {{Flag|Chile}} || 1.2 |- | 194 || {{Flag|Italy}} || 1.2 |- | 195 || {{Flag|Japan}} || 1.2 |- | 196 || {{Flag|Andorra}} || 1.1 |- | 197 || {{Flag|Malta}} || 1.1 |- | 198 || {{Flag|Poland}} || 1.1 |- | 199 || {{Flag|San Marino}} || 1.1 |- | 200 || {{Flag|Spain}} || 1.1 |- | 201 || {{Flag|China}} ([[mainland China|mainland]] only) || 1.0 |- | 202 || {{Flag|Singapore}} || 1.0 |- | 203 || {{Flag|Thailand}} || 1.0 |- | 204 ||{{Flag|Ukraine}} || 1.0 |- | 205 || {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]) || 0.9 |- | 206 (12) || {{Flag|Puerto Rico}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 0.9 |- | 207 (13) || {{Flag|Hong Kong}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.8 |- | 208 || {{Flag|South Korea}} || 0.7 |- | 209 (14) || {{Flag|Macau}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.6 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '195' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '14' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'World' || |- | 1 || World || 2.2 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Continents' || |- | 1 || [[افريقيا]] || 4.1 |- | 2 || [[اوشيانيا]] || 2.0 |- | 3 || [[اسيا]] || 1.8 |- | 4 || [[الامريكتين]] || 1.7 |- | 5 || [[اوروبا]] || 1.4 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Continental Major Regions' || |- | 1 || '[[افريقيا]]' || '4.1' |- | 1.1 || [[افريقيا جنوب الصحرا]] || 4.4 |- | 1.1.2 || [[وسط افريقيا]] || 5.5 |- | 1.1.3 || [[Western Africa]] || 4.5 |- | 1.1.4 || [[شرق افريقيا]] || 4.2 |- | 1.1.5 || [[افريقيا الجنوبيه]] || 2.5 |- | 1.2 || [[شمال افريقيا]] || 2.8 |- | 2 || '[[اوشيانيا]]' || '2.0' |- | 3 || '[[اسيا]]' || '1.8' |- | 3.1 || [[اسيا الوسطانيه]] || 3.2 |- | 3.2 || [[غرب اسيا]] || 2.5 |- | 3.3 || [[جنوب اسيا]] || 2.2 |- | 3.4 || [[جنوب شرق اسيا]] || 2.0 |- | 3.5 || [[شرق اسيا]] || 1.0 |- | 4 || '[[الامريكتين]]' || '1.7' |- | 4.1 || [[Latin America and the Caribbean]] || 1.7 |- | 4.1.1 || [[كاريبى]] || 1.8 |- | 4.1.2 || [[امريكا الوسطانيه]] || 1.8 |- | 4.1.3 || [[امريكا الجنوبيه]] || 1.7 |- | 4.2 || [[Northern America]] || 1.6 |- | 5 || '[[اوروبا]]' || '1.4' |- | 5.1 || [[Northern Europe]] || 1.5 |- | 5.2 || [[اوروبا الغربيه]] || 1.5 |- | 5.3 || [[اوروبا الشرقيه]] || 1.3 |- | 5.4 || [[Southern Europe]] || 1.3 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Development Level' || |- | 1 || [[Least developed countries|Least Developed]] || 4.0 |- | 2 || [[دوله بيتطور]] || 2.3 |- | 3 || [[Developed country|More Developed]] || 1.4 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Income' || |- | 1 || [[Least developed countries|Low Income]] || 4.5 |- | 2 || [[دوله بيتطور]] || 2.0 |- | 2.1 || - [[دوله بيتطور]] || 2.5 |- | 2.2 || - [[دوله بيتطور]] || 1.4 |- | 3 || [[High-income country|High Income]] || 1.4 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Not Ranked' || |- | 1 (1) || {{Flag|Christmas Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 2 (2) || {{Flag|Cocos (Keeling) Islands}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 3 (3) || {{Flag|Falkland Islands}} ([[جزر فوكلاند]]) || - |- | 4 (4) || {{Flag|Faroe Islands}} ([[مملكة الدنمارك]]) || - |- | 5 || {{Flag|Niue}} || - |- | 6 (5) || {{Flag|Norfolk Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 7 (6) || {{Flag|Pitcairn Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || - |- | 8 (7) || {{Flag|Svalbard|local}} ([[منطقه مش مندمجه]]) || - |- | 9 (8) || {{Flag|Tokelau}} ([[United Nations list of non-self-governing territories|نيوزيلندا]]) || - |- | 10 || {{Flag|Vatican City}} || - |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '2' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '8' || |} | {| class="wikitable sortable sticky-header" |+2023 list by the [[Our World in Data|OWID]] (Our World In Data)<ref name="ourworldindata.org"/> - based on [[Gapminder Foundation|Gapminder]] estimates<ref name="owid"/> |- !Rank || Country || Fertility rate <br /> in 2023<br /><small>(births/woman)</small> |- | 1 || {{Flag|Somalia}} || 6.13 |- | 2 || {{Flag|Chad}} || 6.12 |- | 3 || {{Flag|Niger}} || 6.06 |- | 4 || {{Flag|Congo, Democratic Republic of the}} || 6.05 |- | 5 || {{Flag|Central African Republic}}|| 6.01 |- | 6 || {{Flag|Mali}} || 5.61 |- | 7 || {{Flag|Angola}} || 5.12 |- | 8 || {{Flag|Burundi}} || 4.88 |- | 9 || {{Flag|Afghanistan}} || 4.84 |- | 10 || {{Flag|Mozambique}} || 4.76 |- | 11 || {{Flag|Mauritania}} || 4.70 |- | 12 || {{Flag|Tanzania}} || 4.61 |- | 13 || {{Flag|Yemen}} || 4.59 |- | 14 || {{Flag|Benin}} || 4.56 |- | 15 || {{Flag|Nigeria}} || 4.46 |- | 16 || {{Flag|Sudan}} || 4.32 |- | 17 || {{Flag|Cameroon}} || 4.32 |- | 18 || {{Flag|Côte d’Ivoire}} || 4.28 |- | 19 || {{Flag|Uganda}} || 4.28 |- | 20 || {{Flag|Guinea}} || 4.22 |- | 21 || {{Flag|Togo}} || 4.19 |- | 22 || {{Flag|Burkina Faso}} || 4.19 |- | 23 || {{Flag|Congo, Republic of the}} || 4.16 |- | 24 || {{Flag|Zambia}} || 4.10 |- | 25 || {{Flag|Equatorial Guinea}} || 4.08 |- | 26 || {{Flag|Gambia, The}} || 4.01 |- | 27 || {{Flag|Ethiopia}} || 3.99 |- | 28 || {{Flag|Madagascar}} || 3.97 |- | 29 || {{Flag|Liberia}} || 3.95 |- | 30 || {{Flag|Comoros}} || 3.88 |- | 31 || {{Flag|South Sudan}} || 3.86 |- | 32 || {{Flag|Guinea-Bissau}} || 3.84 |- | 33 || {{Flag|Samoa}} || 3.83 |- | 34 || {{Flag|Senegal}} || 3.82 |- | 35 || {{Flag|Sierra Leone}} || 3.79 |- | 36 || {{Flag|Zimbabwe}} || 3.72 |- | 37 || {{Flag|Eritrea}} || 3.71 |- | 38 || {{Flag|Rwanda}} || 3.70 |- | 39 || {{Flag|Malawi}} || 3.65 |- | 40 || {{Flag|Gabon}} || 3.65 |- | 41 || {{Flag|Sao Tome and Principe}} || 3.64 |- | 42 || {{Flag|Pakistan}} || 3.60 |- | 43 || {{Flag|Vanuatu}} || 3.60 |- | 44 || {{Flag|Solomon Islands}} || 3.56 |- | 45 || {{Flag|Uzbekistan}} || 3.50 |- | 46 || {{Flag|Ghana}} || 3.40 |- | 47 (1) || {{Flag|French Guiana|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 3.39 |- | 48 || {{Flag|Nauru}} || 3.33 |- | 49 || {{Flag|Palestine}} ([[قطاع غزه]] و [[الضفه الغربيه]]) || 3.31 |- | 50 || {{Flag|Iraq}} || 3.25 |- | 51 || {{Flag|Namibia}} || 3.21 |- | 52 || {{Flag|Kenya}} || 3.21 |- | 53 || {{Flag|Tuvalu}} || 3.21 |- | 54 || {{Flag|Kiribati}} || 3.15 |- | 55 || {{Flag|Tonga}} || 3.13 |- | 56 || {{Flag|Papua New Guinea}} || 3.10 |- | 57 || {{Flag|Tajikistan}} || 3.07 |- | 58 || {{Flag|Kazakhstan}} || 3.01 |- | 59 || {{Flag|Marshall Islands}} || 2.92 |- | 60 || {{Flag|Israel}} || 2.83 |- | 61 || {{Flag|Kyrgyzstan}} || 2.80 |- | 62 (2) || {{Flag|Guam}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.78 |- | 63 || {{Flag|Algeria}} || 2.77 |- | 64 || {{Flag|Eswatini}} || 2.75 |- | 65 || {{Flag|Egypt}} || 2.75 |- | 66 || {{Flag|Micronesia, Federated States of}} || 2.75 |- | 67 || {{Flag|Botswana}} || 2.73 |- | 68 || {{Flag|Syria}} || 2.71 |- | 69 || {{Flag|Timor-Leste}} || 2.71 |- | 70 || {{Flag|Lesotho}} || 2.69 |- | 71 || {{Flag|Turkmenistan}} || 2.69 |- | 72 || {{Flag|Mongolia}} || 2.69 |- | 73 || {{Flag|Haiti}} || 2.66 |- | 74 || {{Flag|Jordan}} || 2.64 |- | 75 || {{Flag|Djibouti}} || 2.61 |- | 76 || {{Flag|Cambodia}} || 2.58 |- | 77 || {{Flag|Bolivia}} || 2.55 |- | 78 || {{Flag|Oman}} || 2.52 |- | 79 || {{Flag|Niue}} ([[self-governing]] state in [[Associated state|free association]] with {{Flag|New Zealand}}) || 2.51 |- | 80 || {{Flag|Honduras}} || 2.50 |- | 81 || {{Flag|Paraguay}} || 2.42 |- | 82 || {{Flag|Laos}} || 2.42 |- | 83 || {{Flag|Guyana}} || 2.41 |- | 84 || {{Flag|Libya}} || 2.35 |- | 85 (3) || {{flag|Northern Mariana Islands}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.35 |- | 86 || {{Flag|Guatemala}} || 2.31 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} [[Total fertility rate#Replacement rates|Population replacement]]' || '2.30' |- | 87 (4) || {{Flag|American Samoa}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 2.29 |- | 88 || {{Flag|Fiji}} || 2.28 |- | 89 || {{Flag|Saudi Arabia}} || 2.28 |- | 90 || {{Flag|Suriname}} || 2.25 |- |-bgcolor=eeeeff | || '{{Noflag}} World' || '2.25' |- | 91 || {{Flag|Dominican Republic}} || 2.24 |- | 92 (5) || {{Flag|Faroe Islands}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 2.24 |- | 93 || {{Flag|Lebanon}} || 2.24 |- | 94 || {{Flag|Morocco}} || 2.23 |- | 95 || {{Flag|Nicaragua}} || 2.22 |- | 96 || {{Flag|South Africa}} || 2.22 |- | 97 (6) || {{Flag|Réunion|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 2.17 |- | 98 (...1...) || {{Flag|Western Sahara}} ([[disputed territory]] between [[المغرب]] and the [[الجمهوريه العربيه الصحراويه الديمقراطيه]]) ("[[Free Zone (region)|Free Zone]]" is a [[لستة الدول اللى مش معترف بيها بالكامل]] و [[حكم الواقع]] [[دوله سايده]]) || 2.16 |- | 99 || {{Flag|Bangladesh}} || 2.16 |- | 100 || {{Flag|Seychelles}} || 2.13 |- | 101 || {{Flag|Indonesia}} || 2.13 |- | 102 || {{Flag|Panama}} || 2.12 |- | 103 || {{Flag|Burma}} ([[ميانمار]]) || 2.12 |- | 104 || {{Flag|Monaco}} || 2.11 |- | 105 (7) || {{Flag|United States Virgin Islands}} ([[Unincorporated territory|US]])|| 2.09 |- | 106 (8) || {{Flag|Guadeloupe|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 2.09 |- | 107 || {{Flag|Venezuela}} || 2.08 |- | 108 || {{Flag|Cook Islands}} ([[self-governing]] country in [[Associated state|free association]] with {{Flag|New Zealand}}) || 2.04 |- | 109 (9) || {{Flag|Martinique|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || 2.01 |- | 110 || {{Flag|Belize}} || 2.01 |- | 111 || {{Flag|Nepal}} || 1.98 |- | 112 (10) || {{Flag|New Caledonia}} ([[Overseas departments and territories of France|فرنسا]]) || 1.98 |- | 113 || {{Flag|Peru}} || 1.98 |- | 114 || {{Flag|India}} || 1.98 |- | 115 || {{Flag|Sri Lanka}} || 1.97 |- | 116 (11) || {{Flag|Greenland}} ([[مملكة الدنمارك]]) || 1.95 |- | 117 || {{Flag|Philippines}} || 1.92 |- | 118 || {{Flag|Vietnam}} || 1.91 |- | 119 || {{Flag|Mexico}} || 1.91 |- | 120 || {{Flag|Palau}} || 1.91 |- | 121 (12) || {{Flag|Gibraltar}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.89 |- | 122 || {{Flag|Tunisia}} || 1.83 |- | 123 || {{Flag|Bahrain}} || 1.82 |- | 124 || {{Flag|Ecuador}} || 1.82 |- | 125 || {{Flag|Georgia}} || 1.81 |- | 126 || {{Flag|Montenegro}} || 1.80 |- | 127 || {{Flag|Korea, North}} || 1.78 |- | 128 || {{Flag|El Salvador}} || 1.77 |- | 129 || {{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}} || 1.77 |- | 130 || {{Flag|Bulgaria}} || 1.75 |- | 131 || {{Flag|Brunei}} || 1.75 |- | 132 || {{Flag|Moldova}} || 1.73 |- | 133 || {{Flag|Qatar}} || 1.73 |- | 134 || {{Flag|Armenia}} || 1.71 |- | 135 || {{Flag|Romania}} || 1.71 |- | 136 || {{Flag|Barbados}} || 1.71 |- | 137 || {{Flag|Iran}} || 1.70 |- | 138 (13) || {{Flag|Falkland Islands}} ([[جزر فوكلاند]]) || 1.69 |- | 139 || {{Flag|Azerbaijan}} || 1.67 |- | 140 || {{Flag|New Zealand}} || 1.67 |- | 141 || {{Flag|Colombia}} || 1.65 |- | 142 || {{Flag|France}} || 1.64 |- | 143 || {{Flag|Australia}} || 1.64 |- | 144 (14) || {{Flag|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.64 |- | 145 || {{Flag|Turkey}} || 1.63 |- | 146 || {{Flag|United States}} || 1.62 |- | 147 || {{Flag|Brazil}} || 1.62 |- | 148 (15) || {{Flag|Aruba}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.60 |- | 149 || {{Flag|Ireland}} || 1.60 |- | 150 || {{Flag|Antigua and Barbuda}} || 1.58 |- | 151 || {{Flag|Slovenia}} || 1.58 |- | 152|| {{Flag|Maldives}} || 1.57 |- | 153 || {{Flag|Slovakia}} || 1.56 |- | 154 || {{Flag|United Kingdom}} || 1.56 |- | 155 || {{Flag|Malaysia}} || 1.55 |- | 156 (16) || {{Flag|Isle of Man}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.55 |- | 157 || {{Flag|Kosovo}} || 1.54 |- | 158 || {{Flag|Iceland}} || 1.54 |- | 159 || {{Flag|Liechtenstein}} || 1.54 |- | 160 || {{Flag|Trinidad and Tobago}} || 1.53 |- | 161 (17) || {{flag|Cayman Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.53 |- | 162 || {{Flag|Kuwait}} || 1.52 |- | 163 || {{Flag|Cabo Verde}} || 1.52 |- | 164 || {{Flag|Denmark}} || 1.51 |- | 165 || {{Flag|Portugal}} || 1.51 |- | 166 || {{Flag|Saint Kitts and Nevis}} || 1.50 |- | 167 (18) || {{Flag|French Polynesia}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.50 |- | 168 || {{Flag|Argentina}} || 1.50 |- | 169 || {{Flag|Serbia}} || 1.50 |- | 170 || {{Flag|Grenada}} || 1.49 |- | 171 || {{Flag|Bosnia and Herzegovina}} || 1.49 |- | 172 || {{Flag|Hungary}} || 1.49 |- | 173 || {{Flag|Dominica}} || 1.48 |- | 174 (19) || [[بونير]]. [[سينت اوستاتيوس]] و [[سابا (جزيره)]] ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.47 |- | 175 || {{Flag|Croatia}} || 1.47 |- | 176 || {{Flag|North Macedonia}} || 1.47 |- | 177 (20) || {{Flag|Turks and Caicos Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.46 |- | 178 || {{Flag|Bhutan}} || 1.46 |- | 179 || {{Flag|Russia}} || 1.45 |- | 180 || {{Flag|Czechia}} || 1.45 |- | 181 (21) || {{Flag|Sint Maarten}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.45 |- | 182 (22) || {{Flag|Montserrat}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.44 |- | 183 || {{Flag|Germany}} || 1.44 |- | 184 || {{Flag|Cuba}} || 1.44 |- | 185 || {{Flag|Switzerland}} || 1.43 |- | 186 || {{Flag|Sweden}} || 1.43 |- | 187 || {{Flag|Netherlands}} || 1.43 |- | 188 (23) || {{Flag|Wallis and Futuna|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.41 |- | 189 || {{Flag|Uruguay}} || 1.41 |- | 190 || {{Flag|Norway}} || 1.41 |- | 191 (24) || {{Flag|Bermuda}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.40 |- | 192 || {{Flag|Luxembourg}} || 1.40 |- | 193 || {{Flag|Cyprus}} || 1.39 |- | 194 || {{Flag|Belgium}} || 1.38 |- | 195 || {{Flag|Saint Lucia}} || 1.38 |- | 196 || {{Flag|Bahamas, The}} || 1.37 |- | 197 (25) || {{Flag|Guernsey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.37 |- | 198 (26) || {{Flag|Anguilla}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.36 |- | 199 (27) || {{Flag|Jersey}} ([[ملحقات التاج البريطانى]]) || 1.36 |- | 200 || {{Flag|Jamaica}} || 1.36 |- | 201 || {{Flag|Estonia}} || 1.35 |- | 202 || {{Flag|Canada}} || 1.35 |- | 203 || {{Flag|Albania}} || 1.35 |- | 204 || {{Flag|Latvia}} || 1.34 |- | 205 || {{Flag|Greece}} || 1.33 |- | 206 || {{Flag|Costa Rica}} || 1.33 |- | 207 || {{Flag|Austria}} || 1.32 |- | 208 || {{Flag|Poland}} || 1.30 |- | 209 || {{Flag|Finland}} || 1.28 |- | 210 (28) || {{Flag|Saint Pierre and Miquelon|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 1.27 |- | 211 || {{Flag|Mauritius}} || 1.24 |- | 212 || {{Flag|Spain}} || 1.21 |- | 213 || {{Flag|Thailand}} || 1.21 |- | 214 || {{Flag|Japan}} || 1.21 |- | 215 || {{Flag|Belarus}} || 1.21 |- | 216 || {{Flag|Lithuania}} || 1.20 |- | 217 || {{Flag|United Arab Emirates}} || 1.20 |- | 218 || {{Flag|Italy}} || 1.20 |- | 219 || {{Flag|Chile}} || 1.17 |- | 220 || {{Flag|San Marino}} || 1.15 |- | 221 || {{Flag|Malta}} || 1.10 |- | 222 || {{Flag|Andorra}} || 1.08 |- | 223 (29) || {{Flag|Curaçao}} ([[منطقة الكاريبى النيديرلانديه|نيديرلاند]]) || 1.07 |- | 224 (30) || {{flag|British Virgin Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || 1.04 |- | 225 || {{Flag|Vatican City}} || 1.00 |- | 226 || {{Flag|China, People's Republic of}} || 1.00 |- | 227 || {{Flag|Ukraine}} || 0.98 |- | 228 || {{Flag|Singapore}} || 0.94 |- | 229 (31) || {{Flag|Puerto Rico}} ([[Unincorporated territory|US]]) || 0.94 |- | 230 || {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]) || 0.87 |- | 231 (32) || {{Flag|Saint Barthélemy|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || 0.80 |- | 232 || {{Flag|Korea, South}} || 0.72 |- | 233 (33) || {{Flag|Hong Kong}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.72 |- | 234 (34) || {{Flag|Macau}} ([[Special administrative regions of China|الصين]]) || 0.66 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '200' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '34' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[Disputed territory]]:' '1' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'World' || |- | 1 || [[الارض]] || 2.25 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'United Nations Continental Major Regions' || |- | 1 || [[افريقيا]] || 4.07 |- | 2 || [[اوشيانيا]] || 2.14 |- | 3 || [[اسيا]] || 1.88 |- | 4 || [[Latin America and the Caribbean]] || 1.81 |- | 4 || [[Northern America]] || 1.60 |- | 5 || [[اوروبا]] || 1.40 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Development Level' || |- | 1 || [[Least developed countries|Least Developed]] || 3.94 |- | 2 || [[دوله بيتطور]] || 2.36 |- | 3 || [[دوله بيتطور]] || 2.02 |- | 4 || [[Developed country|More Developed]] || 1.45 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Income Level' || |- | 1 || [[دوله بيتطور]] || 4.53 |- | 2 || [[دوله بيتطور]] || 2.0 |- | 2.1 || - [[دوله بيتطور]] || 2.55 |- | 2.2 || - [[دوله بيتطور]] || 1.48 |- | 3 || [[Developed country|High Income]] || 1.47 |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} 'Not ranked' || |- | 1 (1) || {{Flag|Christmas Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 2 (2) || {{Flag|Cocos (Keeling) Islands}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 3 (3) || {{flag|Coral Sea Islands}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 4 (4) || {{Flag|England}} ([[Countries of the United Kingdom|United Kingdom]]) || - |- | - || '{{Flag|European Union}}' || - |- | 5 (5) || {{Flag|Mayotte|local}} ([[اقاليم ما بعد البحار]]) || - |- | 6 (6) || {{Flag|Norfolk Island}} ([[States and territories of Australia|اوستراليا]]) || - |- | 7 (..1..) || [[Paracel Islands]] ([[disputed territory]]) ({{Flag|Vietnam}}, until 1974) (occupied by {{Flag|China}} since 1974, also claimed by {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]) and {{Flag|Vietnam}}) || - |- | 8 (7) || {{Flag|Pitcairn Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || - |- | 9 (8) || {{Flag|Saint Martin|local}} ([[Overseas collectivity|فرنسا]]) || - |- | 10 (9) || {{Flag|Scotland}} ([[Countries of the United Kingdom|United Kingdom]]) || - |- | 11 (10) || {{Flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}} ([[اقاليم ما بعد البحار البريطانيه]]) || - |- | 12 (..2..) || [[Spratly Islands]] ([[disputed territory]]) (partially occupied by six countries - {{Flag|China, People's Republic of}}; {{Flag|China, Republic of}} ([[تايوان]]); {{Flag|Philippines}}; {{Flag|Malaysia}}; {{Flag|Vietnam}} and {{Flag|Brunei}}) || - |- | 13 (11) || {{Flag|Svalbard|local}} ([[Regions of Norway|Norway]]) || - |- | 14 (12) || {{Flag|Wales}} ([[Countries of the United Kingdom|United Kingdom]]) || - |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[دوله سايده]]:' '0' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[الاراضى التابعه]]:' '12' || |- |-bgcolor=eeeeff | || {{Noflag}} '[[Disputed territory|Disputed territories]]:' '2' || |} |- |} Note: (-) Data unavailable, inapplicable, not collected, or country or dependent territory not included. Sovereign states and dependent territories listed by alphabetical order, not ranked. {{sticky header}} bo9sj1y1il062nh51u6z8lwzb3rt2qr 3 2210334 13235731 12088509 2026-09-18T10:48:10Z Cabayi 108280 نقل Cabayi صفحه [[نقاش المستخدم:Crispybeatle]] إلى [[نقاش المستخدم:Riverplateño]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Crispybeatle|Crispybeatle]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Riverplateño|Riverplateño]]». 12088509 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}<span style="direction:ltr!important;display:inline-block;">[[User talk:HitomiAkane|<span style="color:#ffffff;background:#4d90b6;border-radius:9em;border-top-right-radius:0px;border-bottom-right-radius:0px;padding:2px;padding-right:4px;padding-left:6px">☎</span>]][[User:HitomiAkane|<span style="color:#ffffff;background:#4db6ac;border-radius:9em;border-top-left-radius:0px;border-bottom-left-radius:0px;padding:2px;padding-right:8px;padding-left:4px">HitomiAkane</span>]]</span> 19:04، 12 يونيه 2025 (يو تى سى) pmqvxonr6w46q1t2f45q37x8b1ks4zh 0 2211418 13235705 13112366 2026-09-18T07:05:21Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (2)، تقنيات ← تكنولوجيات ، ينص على ← بيقول ، الرقيق ← العبيد، لا تقل عن ← ما تقلش عن 13235705 wikitext text/x-wiki {{معلومات رياضه}} [[ملف:Final_2013_Fencing_WCH_FMS-IN_t200907.jpg|تصغير| أريانا إيريجو (شمال) تتنافس مع [[كارولين جولوبيتسكى]] (يمين) فى نهائى منافسات سيف الشيش للسيدات، [[بطولة العالم للمبارزه 2013|بطولة العالم للمبارزة 2013]]]] '''سيف الشيش''' هيا واحد من الأسلحة التلاته المستخدمة فى رياضة المبارزة . و هو [[سيف]] مرن طوله الإجمالى {{حول|110|cm}} أو أقل، مستطيلة فى المقطع العرضى، وزنها أقل من {{حول|500|g}} ، مع طرف غير حاد.<ref>{{مرجع ويب | url = https://fie.org/fie/documents/rules | title = Material Rules | date = December 2022 | website = FIE Rules | publisher = Fédération Internationale d'Escrime | pages = 12–16 }}</ref> زى ما هو الحال مع السيف ، يتم تسجيل النقط بس عن طريق ملامسة الطرف. سيف الشيش هيا السلاح الاكتر استخدام فى المبارزة.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.myactivesg.com/Sports/Fencing/How-To-Play/Fencing-for-Beginners/Fencing-competition-types-Foil-Sabre-and-Epee | title = Fencing competition types: Foil, Sabre, and Epee | website = ActiveSG | language = en | accessdate = 2021-06-21 }}</ref> == سيف الشيش الكهربائية و مش الكهربائية == [[ملف:ItaloSantelli1900Olympics.jpg|يسار|تصغير|300x300بك| إيتالو سانتيلى ''(شمال)'' وجان بابتيست ميمياج يعرضان تكنولوجيات المبارزة بسيف الشيش فى أولمبياد 1900]] === خلفية === فيه نوعن من سيف الشيش المستخدمة فى المبارزه الحديثه. يتم تصنيع النوعين بنفس الأجزاء الأساسية: المقبض، والمقبض، والحارس، والشفرة. الفرق بينهم هو أن واحد منهم كهربائى والتانى معروف باسم "البخار" أو "الجاف".<ref name=":02">{{مرجع ويب | url = http://www.physicalarts.com/en/knowledge/weapons/fencing-weapons | title = Fencing Weapons | website = www.physicalarts.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230507162303/http://www.physicalarts.com/en/knowledge/weapons/fencing-weapons | archivedate = 2023-05-07 | accessdate = 2019-07-28 }}</ref> تحتوى شفراتالنوعين على قطعة بلاستيكية أو مطاطية، مع وجود زر فى الطرف فى الشفرات الكهربائية، اللى يوفر معلومات لما يلمس طرف الشفرة الخصم.<ref name=":02" /> (توجد كمان مجموعة من السيوف البلاستيكية اللى تصنعها شركات مصنعة مختلفة للاستخدام من قبل الناشئين.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.leonpaul.com/size-3-leon-paul-plastic-foil.html | title = Size 3 Leon Paul Plastic Foil - Plastic - Swords - Mini-Fence | website = www.leonpaul.com | accessdate = 2021-08-07 | تاريخ-الأرشيف = 2021-08-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210807224924/https://www.leonpaul.com/size-3-leon-paul-plastic-foil.html | url-status = dead }}</ref> ) نظر لعدم وجود الزر والآلية الكهربائية المرتبطة به، يتعين على القاضى تحديد النتيجة والفائز فى البطولة باستخدام سيف الشيش اللى مشكهربائية.<ref>{{مرجع ويب | url = https://temple-news.com/the-technology-behind-fencing/ | title = The technology behind fencing | date = 2015-03-17 | website = The Temple News | language = en-US | accessdate = 2019-07-28 | authors = Nelson Danielle }}</ref> بتستعمل الأجهزة اللى مشكهربائية فى المقام الاولانى للتدريب. يتطلب الاتحاد الدولى للجريمة و معظم المنظمات الوطنية أجهزة تسجيل كهربائية من دورة الألعاب الأولمبية سنة 1956، رغم ان بعض المنظمات لسه تستخدم السيوف اللى مشكهربائية فى المبارزة بشكل تنافسى.<ref>{{Cite journal|last=Murgu|first=Andreia-Ileana|last2=Buschbacher|first2=Ralph|date=August 2006|title=Fencing|url=|journal=Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America|language=en|volume=17|issue=3|pages=725–736|doi=10.1016/j.pmr.2006.05.008|pmid=16952760|issn=1047-9651}}</ref> === شفرة === سيف الشيش فيها شفرات مستطيلة الشكل ومخروطية قياسية فى الطول والمقطع العرضى مصنوعة من الفولاذ منخفض الكربون المقسى والمُعالج <ref name=":22">{{مرجع ويب | url = http://www.usafencing.org/page/show/2301311-weapons | title = Weapons | website = USA Fencing | language = en-us | accessdate = 2019-07-28 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> - أو الفولاذ الماراجينى زى ما هو مطلوب للمسابقات الدولية.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.blue-gauntlet.com/Fencing-101_ep_46-1.html | title = Fencing 101 | website = www.blue-gauntlet.com | accessdate = 2019-07-28 }}</ref> لمنع كسر النصل أو التسبب فى أذى للخصم، يتم جعل النصل ينحنى عند الصدام بهدفه.<ref name=":02"/> لازم يكون الحد الأقصى لطول الشفرة {{حول|90|cm}} .<ref name=":1">{{مرجع ويب | url = http://www.usafencing.org/page/show/2292484-usa-fencing-rulebook | title = USA Fencing Rulebook | website = USA Fencing | language = en-us | accessdate = 2019-07-28 }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> طول السلاح المجمع كحد أقصى {{حول|110|cm}} ، و لازم يكون الحد الأقصى للوزن أقل من {{حول|500|g}} ؛ <ref name=":1" /> بس، معظم سيف الشيش المنافسة أخف وزن، أقرب ل{{حول|350|g}} .<ref name=":22" /> شفرة سيف الشيش فيها قسمين: {{Lang|fr|forte}} (قوى) و هو ثلث النصل القريب من الحارس، {{Lang|fr|foible}} (ضعيف) و هو تلتين النصل قرب الطرف.<ref name=":1"/> هناك جزء من الشفرة موجود جوه المقبض يسمى المقبض. إنه يمتد بره القبضة بما يكفى ليتم تثبيته على المقبض ولإمساك بقية سيف الشيش مع بعض .<ref name=":1" /> عند استخدام قبضة إيطالية، انظر تحته، يمتد ريكاسو من أسفل الحارس، جوه أطراف القبضة، لالمقبض . [[ملف:Foil-2004-A.jpg|تصغير| رقاقة مزودة بمقبض إيطالى. رغم أنها لسه قيد الاستخدام من قبل عدد قليل من المبارزين الكلاسيكيين، كل المبارزين الرياضيين التنافسيين تخلوا عن القبضة الإيطالية لصالح أشكال مختلفة من قبضة المسدس، مع استخدام القبضة الفرنسية نادر. كانت الميدالية الأولمبية الأخيرة اللى أحرزها الإيطاليون هيا الميدالية الفضية اللى حصل عليها كارلو مونتانو فى [[اوليمبياد صيف 1976|سنة 1976.]] <ref>{{مرجع ويب | url = https://www.passionescherma.it/ricordi-di-edoardo-edi-bernkopf-classe-1952/ | title = Ricordi di Edoardo (Edi) Bernkopf, classe 1952 – Passione scherma }}</ref> تعتبر القبضة الفرنسية أسهل فى التعلم، لكن قبضة المسدس تعطى نطاق أوسع من التعامل. من مارس 2019، لسه استخدام القبضة الإيطالية قانونى فى المسابقات الحديثة.<ref>{{مرجع ويب | url = http://www.fencingofficials.org/blog/2012/12/is-my-grip-legal/ | title = Referees' Commission: Is My Grip Legal? | date = December 29, 2012 | accessdate = January 11, 2017 | authors = Fencing Officials Commission | تاريخ-الأرشيف = 2017-07-17 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20170717233340/http://www.fencingofficials.org/blog/2012/12/is-my-grip-legal/ | url-status = dead }}</ref>]] يتم تثبيت الحارس على الشفرة والقابس والمقبض. بعدين يتم ربط المقبض، و هو نوع من أدوات التثبيت، بالمقبض ويحمل باقى الأجزاء مع بعض . يعتمد نوع المقبض المستخدم على نوع القبضة .<ref name=":02"/> يتم استخدام قبضتين فى سيف الشيش: القبضات التقليدية المستقيمة ذات المقابض الخارجية (الأنواع الإيطالية والفرنسية و الإسبانية والعظام)؛ <ref name=":02" /> والتصميم الأحدث لقبضة المسدس، اللى تثبت اليد فى وضع مريح ومحدد، اللى فيها مقابض تتناسب مع تجويف فى القبضة.<ref name=":02" /> === سيف الشيش كهربائية === [[ملف:Anatomyoffoil.jpg|يسار|تصغير| ''أجزاء من سيف الشيش.'' منظر منفجر لرقاقة المبارزة الحديثة، مع قبضة فيسكونتى وسلك جسم على شكل حربة{{عايز مصدر|date=January 2017}}]] من [[اوليمبياد صيف 1956|دورة الألعاب الأولمبية سنة 1956]] ، بقا تسجيل النقاط فى الرقعة يتم عن طريق تسجيل اللمسة باستخدام دايرة كهربائية. يسجل مفتاح فى طرف سيف الشيش اللمس، ويتحقق غلاف سيف الشيش المعدنية، أو ''اللاميه'' ، من أن اللمسة على هدف صالح.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.britannica.com/sports/fencing | title = Fencing - Organized sport | website = Encyclopedia Britannica | language = en | accessdate = 2021-10-13 }}</ref> ==== حبل ==== سلك أى نوع من أسلحة المبارزة الكهربائية يمر عبر معدات المبارزة، و يخرج من خلف المبارز. يحتوى حبل سيف الشيش على طرف واحد متصل بالجزء الخلفى من شريط المبارزه، والطرف التانى متصل بسيف الشيش. مش ممكن تبادل الطرفين مع بعضهم . ==== المقبس ==== سيف الشيش الكهربا بيكون فيه مقبس تحت الواقى (الحارس) بيتوصل بجهاز التسجيل عن طريق سلك الجسم، وفيه كمان سلك ماشى جوه قناة محفورة فى الجزء العلوى من الشفرة. مقابس سيف الشيش الكهربا بتتركب بحيث سلك الجسم يتوصل بالسلاح عند رسغ (معصم) اللاعب.<ref name=":02"/> هناك نوعين رئيسيين من المقابس قيد الاستخدام اليوم: "الحربة" اللى فيها سن واحد ويتم تثبيتها فى سيف الشيش، والسنتان، اللى ليها أقطار مختلفة لكل سن، ويتم تثبيتها فى مكانها بمشبك.<ref name=":02" /> ==== نصيحة ==== ينتهى طرف سيف الشيش الكهربائية فى مجموعة أزرار تتكون عموم من أسطوانة ومكبس ونابض ومسامير تثبيت.<ref>{{مرجع ويب | url = https://static.fie.org/uploads/25/128444-book%20m%20ang.pdf | title = FIE Material Rules | date = September 2021 }}</ref> الدايرة هيا دايرة "مقفولة عادة"، وده يعنى أنه فى حالة السكون توجد دايما دايرة طاقة كاملة؛ يؤدى الضغط على الطرف لكسر دى الدايرة، ويضيء جهاز التسجيل نور مناسب . يتم استخدام الترميز اللوني: يشير اللون الأبيض أو الأصفر لالضربات اللى لا على منطقة الهدف الصحيحة، ويشير اللون الأحمر أو الأخضر لالضربات على منطقة الهدف الصحيحة (اللون الأحمر لمبارز واحد، و الأخضر للآخر). فى رياضة المبارزة، تنص FIA (الاتحاد الدولى للمبارزة) على أن الطرف يتطلب ما يقلش عن 500 جرام لإكمال الدايرة. == تاريخ == [[ملف:Pariser.jpg|تصغير|سيف صغير "باريسر"، اللى اشتُق منه السيف الفرنسى]] سيف الشيش الحديث هيا سلاح التدريب للسيف الصغير ، و هو السلاح الجانبى الشائع للرجال فى القرن التمنتاشر. ومعروف كمان أنه تم استخدام السيوف الرفيعة و حتا السيوف الطويلة ، لكن وزنها واستخدامها كانا مختلفين تمام.<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.fencing.ab.ca/about-fencing/fencing-weapons/ | title = Fencing Weapons | website = www.fencing.ab.ca | accessdate = 2021-06-21 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.leonpaul.com/blog/the-development-of-foil-part-1/ | title = THE DEVELOPMENT OF FOIL (Part 1) / LeonPaul.com | website = www.leonpaul.com | accessdate = 2021-06-21 | تاريخ-الأرشيف = 2021-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210917184953/https://www.leonpaul.com/blog/the-development-of-foil-part-1/ | url-status = dead }}</ref> رغم من استخدام سيف الشيش كسلاح غير حاد للتدريب على السيف يرجع للقرن الستاشر (زى ، فى ''[[هامليت|هاملت]]'' ، كتب [[ويليام شيكسبير|شكسبير]] "دعوا سيف الشيش تُحضر")، استخدامها كسلاح للرياضة أحدث. تم استخدام سيف الشيش فى فرنسا كسلاح تدريبى فى نص القرن التمنتاشر علشان ممارسة المبارزة السريعة و الأنيقة. كان المبارزين يخففون من حدة النقطة عن طريق لف رقاقة معدنية حول النصل أو تثبيت مقبض على النقطة ("زهرة"، ''زهرة'' فرنسية).<ref name=":0">{{مرجع ويب | url = https://idrottonline.se/LjungbyFK-Faktning/globalassets/ljungby-fk---faktning/dokument/a-parents-guide-to-fencing.pdf | title = A Parent's Guide to Fencing | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210624203419/https://idrottonline.se/LjungbyFK-Faktning/globalassets/ljungby-fk---faktning/dokument/a-parents-guide-to-fencing.pdf | archivedate = 2021-06-24 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://static.detroittitans.com/custompages/Fencing/2010-11%20Stats%20and%20Results/The%20Basics%20of%20Fencing.pdf | title = The Basics of Fencing }}</ref> و التدريب، قام بعض المبارزين بإزالة الحماية واستخدموا سيف الشيش الحادة فى المبارزات. تبنى الطلاب الألمان الممارسه دى فى المبارزة الأكاديمية وطوروا سيف الطعن الصغير ''Pariser'' ("الباريسي") لـ ''Stoßmensur'' ("الطعن mensur").<ref name=":3" /> يقال إن منطقة الهدف جت من وقت كانت تمارس فيه رياضة المبارزة بمعدات أمان محدودة. هناك عامل آخر فى منطقة الهدف و هو أن قواعد سيف الشيش مستمدة من فترة كان فيها المبارزة لحد الموت هيا القاعدة. ومن ثم، منطقة الهدف المفضلة هيا الجذع، حيث توجد الأعضاء الحيوية. سنة 1896، تم إدراج سيف الشيش (والسيف) كأحداث فى الألعاب الأولمبية الأولى فى أثينا. === سيف الشيش السيدات === تم التنافس على سيف المبارزة للسيدات لأول مرة فى الألعاب الأولمبية سنة 1924 فى باريس، و كان الحدث الوحيد فى المبارزة الأوليمبية اللى تنافست فيه الستات لحد تم تقديم سيف المبارزة للسيدات فى الألعاب الأولمبية سنة 1996. سنة 1940، أصدرت رابطة المبارزين الهواة فى امريكا كتاب قواعد جديد بيقول أنه يتسمح للستات بالمنافسة بالسيف العبيد (فى جولات توصل لأربع نقاط أو 8 دقائق)، لكن اللمسات أسفل الخصر (المحددة بشريط داكن اللون) كانت بعيدة عن الهدف.<ref name="AFLA 1940">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Amateur Fencers League of America Fencing Rules|ناشر=Amateur Fencers League of America|سنة=1940|محرر=Miguel A. de Capriles|وصلة محرر=Miguel de Capriles|مكان=New York City|إظهار-المحررين=etal}}</ref> سنة 1957 أصدروا كتاب قواعد جديد يتضمن قواعد بديلة لماتشات الثمانى نقاط (السيف النسائى) وماتشات العشر نقاط (الرجال بجميع الأسلحة)، مع شرط وجود ميزة نقطتين (حد زمنى 15 دقيقة).<ref name="AFLA 1957">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Amateur Fencers League of America Fencing Rules and Manual|ناشر=Amateur Fencers League of America|سنة=1957|محرر=Miguel A. de Capriles|وصلة محرر=Miguel de Capriles|مكان=New York City}}</ref> سنة 1965 أصدروا كتاب قواعد جديد تم خللاطقة الهدف لسيف الشيش السيدات هيا نفس منطقة الهدف لسيف الشيش الرجال.<ref name="AFLA 1965">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Amateur Fencers League of America Fencing Rules and Manual|ناشر=Amateur Fencers League of America, Inc.|سنة=1965|محرر=Jose R. de Capriles|وصلة محرر=Jose de Capriles|مكان=New York City}}</ref> === تقييمات === ياتعمل التصنيفات/الترتيبات بشكل عام من قبل الاتحادات الوطنية للمبارزة وتستخدم مقاييس مختلفة بناء على نظام الاتحادات المعينة. بتستعمل دى التصنيفات كأساس للتصنيف الأولى فى جولات المجموعات للبطولات وتختلف من بلد لآخر. === مجموعات === مهم اوى تقسيم الفئات العمرية لمجموعات علشان نفصل بين مستويات المهارة و نضج الجسم، وده بيخلق فرص متكافئة. الفئات العمرية دلوقتى فى الشيش (وكمان فى السيف والسابر) هيا: Y10 (يعنى 10 سنين أو أقل)، Y12 (12 سنة أو أقل)، Y14 (14 سنة أو أقل)، كاديت (16 سنة أو أقل)، جونيور (19 سنة أو أقل)، وكبار السن (أى حد فوق 19 سنة). المنافس الاكبر سن ما ينفعش ينافس فى فئة أصغر منه، لكن العكس مسموح ومشجع كمان، علشان يسرّع التعلم. الفئة العمرية للقدام من مجموعات فرعية من 40 سنه فاكتر، و60 سنه فاكتر، و70 سنه فاكتر. == قواعد == يتم تنظيم قواعد رياضة المبارزة من قبل الجمعيات الرياضية الوطنية - فى امريكا، رابطة المبارزة الامريكانيه (USFA) <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Garret|الأول=Maxwell R.|مسار=https://books.google.com/books?id=vScblzdeIiQC&q=%22United+States+Fencing+Association%22&pg=PA4|عنوان=Foil, Saber, and Épée Fencing: Skills, Safety, Operations, and Responsibilities|تاريخ=1994|ناشر=Penn State Press|لغة=en|مؤلف2=Kaidanov|مؤلف3=Pezza|الأول2=Emmanuil G.|الأول3=Gil A.|isbn=978-0-271-01019-9}}</ref> وعلى الصعيد الدولى من قبل الاتحاد الدولى للمبارزة (FIE).<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=UqS7ZsHdKN4C&q=rules|عنوان=Fencing: Ancient to Modern|ناشر=In the Hands of a Child|لغة=en}}</ref> تم إدراج القواعد التفصيلية للرقعة فى كتاب قواعد اتحاد كرة القدم الأمريكى.<ref name="USFA rules">{{مرجع ويب | url = http://www.usfencing.org/page/show/695208-rulebook | title = SportsEngine | website = usfencing.org | accessdate = 12 January 2017 | archive-date = 2016-03-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160329193020/http://www.usfencing.org/page/show/695208-rulebook | url-status = dead }}</ref> تعود قواعد رياضة المبارزة للقرن التسعتاشر.<ref>{{مرجع ويب | url = http://museumofamericanfencing.com/wp/rule-books/ | title = Rule Books – Museum Of American Fencing | website = museumofamericanfencing.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190404011541/http://museumofamericanfencing.com/wp/rule-books/ | archivedate = 4 April 2019 | accessdate = 12 January 2017 }}</ref> تم اعتماد القواعد الدولية دلوقتى للرقعة من قبل لجنة الاتحاد الدولى للشراع بالرقعة فى 12 يونيه 1914. هيا تستند لمجموعات سابقة من القواعد اللى اعتمدتها الاتحادات الوطنية. تم اعتماد القواعد اللى تحكم استخدام أجهزة الحكم الكهربائية سنة 1957 وتم تعديلها كذا مره.<ref name="BritFencingRules">{{مرجع ويب | url = http://www.britishfencing.com/uploads/files/intro_jan_2014.pdf | title = The FIE Rules for Competitions | year = 2014 | publisher = British Fencing Association | orig-year = 2010 | accessdate = January 11, 2017 | authors = Higginson, Steve | authors2 = Jacobs, Peter | authors3 = Smith, Peter }}</ref> === التسجيل === سيف الشيش بيتستخدم كسلاح طعن (أو سلاح نقطة) بس. يعنى لو السيف لمس الخصم من الجنب (زى بالصفعة أو القطع) ما بيحسبش حاجة. لازم طرف السيف يضغط على جاكيت الخصم (اللى هو الچاكته المعدنية اللى بتغطى منطقة الهدف) لمدة 15 (± 0.5) ميلى ثانية عشان اللمسة تتحسب. فى سيف الشيش، الجاكيت المعدنى بيغطى الجذع بس، لكن فى السيف بيغطى الجزء العلوى من الجسم كله. كمان، لازم يكون طرف السيف قادر يستحمل قوة ما تقلش عن 4.90 نيوتن (يعنى حوالى 500 جرام) من غير ما يقطع الدايرة. وده بيتختبر بوزن 500 جرام (± 3 جرام).<ref name="USFA rules"/> === منطقة الهدف === {{More citations needed section|date=January 2024}} فى سيف الشيش المعدنى، المنطقة الصح تعتبر الجذع (بما فيها الجزء اللى تحت من صدرية الماسك) والفخذ. الراس (ما عدا الجزء اللى تحت من صدرية الماسك) والدرعات والرجلين مش من ضمن الهدف. اللمسات اللى تيجى برة الهدف ما بتتحسبش نقاط، بس بتخلى اللعب يقف.<ref name="tokyo2020.fie.org">{{مرجع ويب | url = https://tokyo2020.fie.org/rules/weapons | title = Weapons - Rules - Tokyo loves fencing - FIE | website = tokyo2020.fie.org | archiveurl = https://web.archive.org/web/20221205143509/https://tokyo2020.fie.org/rules/weapons | archivedate = 2022-12-05 | accessdate = 2021-10-13 }}</ref> لمسات الحارس هيا اللمسات الوحيدة اللى مابتوقفش اللعب. تم تغيير منطقة الهدف كذا مره، التغيير الأخير كان بيتكون من إضافة النصف السفلى من المريلة لمنطقة الهدف. [[ملف:Fencing_foil_valid_surfaces_2009.svg|يسار|تصغير| منطقة الهدف للسيف الشيش]] === الأولوية (حق الطريق) === تخضع مسابقات سيف الشيش والتسجيل لقواعد الأولوية، والمعروفة كمان باسم حق الطريق.<ref name="tokyo2020.fie.org"/> كان المقصود فى الأصل من دى العلامة هو الإشارة لالمتنافس اللى كان سيسجل اللمسة (أو سيصيب التانى بجروح قاتلة)، هيا دلوقتى مساهم رئيسى فى جاذبية رياضة المبارزة. فى الأساس، يقرر من ياخد النقطة ( مش ممكن يكون هناك سوى متسابق واحد ياخد نقطة لكل مشاركة) لما يضربالمتسابقين. القواعد الأساسية هيا أن من يحكم عليه الحكم بأنه المبارز المهاجم له "الأولوية". ممكن تغيير دى "الأولوية" بعدة طرق. الاولانى هو أن يصد المبارز المدافع الهجوم عن المبارز بـ "الأولوية" مع {{Lang|fr|forte}} (قوى) من نصلهم (صد). يؤدى ده لتحويل "الأولوية" لالمبارز اللى قام للتو بالصد. الطريقة التانيه لتغيير الأولوية هيا إذا أ غلط هجوم المبارز المهاجم (ويتم الحكم على ذلك فى العاده بامتداد دراع المبارز المهاجم. الطريقة الرئيسية الأخيرة لتغيير "الأولوية" هيا إذا "تغلب" المبارز المدافع على شفرة خصمه (يمكن للمبارز المهاجم كمان استخدام ذلك لتوضيح للحكم أنه يواصل هجومه) وده يتضمن ضرب {{Lang|fr|foible}} (ضعيف) من خصومهم النصل مع الخاصة بهم. إذا حكم الحكم علىالمبارزين بأنهما يسعيان لضرب شفرات بعضهما البعض، المبارز اللى يقوم بالهجوم هو المرشح للفوز.<ref>{{مرجع ويب | url = https://olympics.com/en/video/blue-finals-piste-men-s-foil-team-bronze-gold-medal-bouts-fencing-tokyo-2020-rep | title = Blue/Finals Piste: Men's Foil Team Bronze & Gold Medal Bouts - Fencing {{!}} Tokyo 2020 Replays | website = [[olympics.com]] }}</ref> == شوف كمان == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Sabre (fencing)]] * [[Épée]] * [[Colichemarde]] * [[Rapier]] {{Div col end}} == مصادر == {{مصادر|33em}} == لينكات برانيه == {{Swords by region}} * {{ويب سايت رسمى|http://fie.org/}} – International Fencing Federation * [http://www.instructables.com/id/ReWire-an-Electric-Fencing-Foil/ Components of a Foil] * [http://www.usfencing.org/ U.S. Fencing organization home page] * [http://fie.org Fédération Internationale d'Escrime organisation home page&] {{Fencing}}{{Swords by region}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:مبارزه]] rtoq10xst9pooapj3wltzwpe4mcvf8e 10 2211419 13235709 13028869 2026-09-18T07:05:49Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: ]] and [[ ← ]] و [[، |Japan]] ← |اليابان]]، [[Ancient history| ← [[تاريخ قديم| (2) 13235709 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Swords by region | title = [[types of swords|Sword types]] و [[Classification of swords|classifications]] by region and [[List of historical swords|historical era]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | above = * [[Swordsmanship]] * [[Classification of swords#Edgeless and Thrusting swords|Thrusting swords (Edgeless)]] * [[Classification of swords#Single-edge and Curved swords|Curved swords (Single-edge)]] * [[Classification of swords#Double-edge and straight swords|Straight swords (Double-edge)]] |group1 = [[اوروبا]] |list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = Prehistory | list1 = * [[Bronze Age sword]] * [[Khopesh]] | group2 = [[تاريخ قديم|Ancient period]] | list2 = * [[Iron Age sword]] * [[Harpe]] * [[Gladius]] * [[Xiphos]] * [[Kopis]]/[[Falcata]] * [[Makhaira]] * [[Spatha]] * [[Sica]] * [[Rhomphaia]] * [[Falx]] | group3 = [[Post-classical history|Post-classical period]] | list3 = * [[Migration Period sword]] * [[Viking sword]] * [[Knightly sword|Arming sword]] * [[Longsword]] * [[Claymore]] * [[Falchion]] | group4 = [[Early modern period]] | list4 = * [[Zweihänder]] * [[Spada da lato]] * [[Katzbalger]] * [[Cinquedea]] * [[Estoc]] * [[Espada ropera]] * [[Swiss degen]] * [[Colhona]] * [[Karabela]] | group5 = [[Modern history#Late modern period|Late modern period]] | list5 = * [[Rapier]] * [[Sabre]] * [[Cutlass]] * [[Basket-hilted sword]] * [[Small sword]] * [[Hunting sword]] * [[Pistol sword]] * [[Shashka]] * [[Spadroon]] * [[Sword bayonet]] }} |group2 = [[Chinese sword|الصين]] |list2 = {{Navbox|subgroup | group1 = Ancient | list1 = * [[Jian]] * [[Dao (Chinese sword)| Dao]] | group2 = Medieval | list2 = * [[Hook sword]] * [[Zhanmadao]] | group3 = Ming – Qing | list3 = * [[Liuyedao]] * [[Wodao]] * [[Changdao]] * [[Yanmaodao]] | group4 = Modern | list4 = * [[Dao (Chinese sword)|Dadao]] * [[Miaodao]] }} |group3 = [[Korean sword|كوريا]] |list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = Bronze Age – Gojoseon | list1 = * [[Liaoning bronze dagger culture|Liaoning bronze dagger]] | group2 = Iron Age – Three Kingdom Era | list2 = * [[Hwandudaedo]] | group3 = Goryeo and Joseon era | list3 = * [[Bonguk geom]] * [[Wungeom]] * [[Four Tiger Sword]] }} |group4 = [[Japanese sword|اليابان]] |list4 = {{Navbox|subgroup | group1 = Yayoi – Nara periods | list1 = * [[Chokutō]] * [[Tsurugi (sword)|Tsurugi]] | group2 = Heian – Kamakura periods | list2 = * [[Tachi]] * [[Ōdachi]] * [[Kodachi]] * [[Nagamaki]] * [[Tantō]] | group3 = Muromachi – Edo periods | list3 = * [[Wakizashi]] * [[Katana]] | group4 = Meiji period and beyond | list4 = * [[Guntō]] * [[Iaitō]] * [[Ninjatō]] * [[Shikomizue]] }} |group5 = [[Indian sword|India]] |list5 = {{Navbox|subgroup | group1 = Ancient | list1 = * [[Khanda (sword)|Khanda]] * [[Urumi]] * [[Aruval]] | group2 = Medieval and modern | list2 = * [[Firangi (sword)|Firangi]] * [[Kastane]] * [[Talwar]] * [[Pulwar]] * [[Kayamkulam vaal]] * [[Pata (sword)|Pata]] }} |group6 = Western and<br />Central Asia |list6 = {{Navbox|subgroup | group1 = Prehistory | list1 = * [[Bronze Age sword]] * [[Khopesh]] | group2 = [[تاريخ قديم|Ancient period]] | list2 = * [[Iron Age sword]] * [[Acinaces]] * [[Parthian Long Sword]] * [[Xiphos]] * [[Kopis]]/[[Falcata]] * [[Sasanian Sword]] | group3 = [[Post-classical history|Post-classical period]] | list3 = * [[Arab sword]] * [[Scimitar]] * [[Shamshir]] * [[Kilij]] * [[Turko-Mongol_sabers|Turko-Mongol sabre]] * [[Yatagan]] * [[Mameluke sword]] | group4 = [[Early modern period]] | list4 = * [[Qama]] * [[Kindjal]] }} |group7 = [[Template:Indonesian Weapons|Indonesia]] |list7 = {{Navbox|subgroup | group1 = Early period | list1 = <!-- The kerambit is a short knife, not a sword, and should thus not be included --> <!-- Blakas is a knife, not a sword, and should thus not be included --> * [[Mandau (knife)|Mandau]] * [[Niabor]] * [[Parang (knife)|Parang]] * [[Balato (sword)|Balato]] <!-- Beladau is a knife, not a sword, and should thus not be included --> * [[Gari (sword)|Gari]] * [[Surik (sword)|Surik]] <!-- Badik is a dagger, not a sword, and should thus not be included --> | group2 = Late period | list2 = * [[Keris bahari]] * [[Klewang]] <!-- A kujang could be argued to be a knife, but it is most certainly not a sword. Thus it should not be included here --> <!-- Keris is a dagger, not a sword, and should thus not be included --> * [[Kalis|Sundang]] * [[Langgai tinggang]] * [[Parang nabur]] <!-- Rencong is a knife, not a sword, and should thus not be included --> <!-- A cabang is not even a knife, what more to consider it a sword. Thus it should not be included here --> <!-- Bendo is a short machete, not a sword, and should thus not be included --> <!-- An arbir is a halberd, it is most certainly not a sword. Thus it should not be included here --> * [[Sikin Panjang]] }} |group8 = [[Template:Filipino weapons|Philippines]] |list8 = {{Navbox|subgroup | group1 = Pre-colonial | list1 = * [[Balasiong]] * [[Bangkung]] * [[Banyal]] * [[Barong (sword)|Barong]] * [[Batangas sword|Batangas]] * [[Bicuco]] * [[Bolo knife|Bolo]] * [[Dahong palay]] * [[Gayang]] * [[Ginunting]] * [[Golok|Gulok]] * [[Kampilan]] * [[Kalis]] * [[Karambit]] * [[Lahot]] * [[Laring]] * [[Panabas]] * [[Parang (knife)|Parang]] * [[Pirah]] * [[Pinuti]] * [[Sanduko]] (Binangon) * [[Sansibar (sword)|Sansibar]] * [[Sundang]] * [[Susuwat]] * [[Talibong]] (Garab) * [[Utak]] * [[Wasay]] | group2 = Colonial era | list2 = * [[Balisword]] * [[Espada y daga]] * [[Hagibis (knife)|Hagibis]] * [[Tenegre]] }} |group9 = Mainland<br />Southeast Asia |list9 = {{Navbox|subgroup | group1 = Classic stage | list1 = * [[Dha (sword)|Dha]] | group2 = Post-Classic stage | list2 = * [[Krabi–krabong]] | group3 = Cambodia | list3 = * [[Preah Khan Reach]] | group4 = Thailand | list4 = * [[Phra Saeng Khan Chai Si]] }} |group10 = Mesoamerica |list10 = {{Navbox|subgroup | group1 = Pre-Columbian era | list1 = * [[Macuahuitl]] * [[Macana]] }} |group11 = Africa |list11 = {{Navbox|subgroup | group1 = Ancient Egypt | list1 = * [[Khopesh]] * [[Acinaces]] | group2 = [[Template:Africa Weapons|Mainland]] | list2 = * [[Ida (sword)|Ida]] * [[Kaskara]] * [[Nimcha]] * [[Flyssa]] * [[Shotel]] * [[Billao]] * [[Takoba]] }} }}<noinclude> [[Category:Weapon navigational boxes]] [[Category:Templates by region]] </noinclude> m4f8z9kfps2y1647icwpcycta38ocpn 3 2211855 13235734 12105431 2026-09-18T10:52:57Z SHB 155876 نقل SHB صفحه [[نقاش المستخدم:Amnnagh-Nuzilal]] إلى [[نقاش المستخدم:Afgan-Amazigh207]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Amnnagh-Nuzilal|Amnnagh-Nuzilal]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Afgan-Amazigh207|Afgan-Amazigh207]]». 12105431 wikitext text/x-wiki {| class="MainPageBG" style="border:1px solid #084080; background-color:#F5FFFA; vertical-align:top; color:#000000;" | <div class="center" style="padding:3px;font-size:large; word-spacing:1ex;"> [[ويكيبيديا:ترحيب|اهلاً و سهلاً]]</div> |- | <div style="margin:0; background-color:#CEF2E0; color:#000000;font-size:large; border:1px solid #084080; text-align:right; padding:0.4em 0.2em;"> &nbsp; اهلاً و سهلاً بحضرتك يا {{PAGENAME}} فى [[ويكيبيديا مصرى|ويكيپيديا مصرى]]. و ياريت ويكيپيديا مصرى تعجبك و تشارك/ى فيها. &nbsp; دى شوية لينكات ممكن تكون مفيده:<br/> [[ويكيبيديا:اسئله متكرره|ايه هى ويكيپيديا مصرى]] - '''[[ويكيبيديا:ويكيبيديا مش|ويكيپيديا مش]]''' - [[ويكيبيديا:مساعدة اليوزرات الجداد|مساعده لليوزرات الجداد]] - [[ويكيبيديا:طريقة الكتابه|طريقة الكتابه]] - [[ويكيبيديا:الخمس قواعد|الخمس قواعد الرئيسيه فى الموسوعه]] - [[ويكيبيديا:سياسات و ارشادات|سياسات و إرشادات]] - [[ويكيبيديا:صالون المناقشه|صالون المناقشه (Discussion room)]] - [[ويكيبيديا:ترحيب|ترحيب بالجداد]] - [[ويكيبيديا:مشاكل الفونت|مشاكل الfont]]<br/> <br/>[[ويكيبيديا:صالون المناقشه/إزاى عرفنا ويكيبيديا مصرى|دا مينى-استبيان]] بنحاول نعرف بيه ازاى سمعت عن ويكيپيديا مصرى, لو ممكن تشاركنا بالمعلومه دى لو وقتك بيسمح For Non "Masri" Speakers, [[ويكيبيديا:Introduction in English|click here to read introduction in English]] </div> <!--<div style="position: fixed; right:130px; bottom:10px; display:block;">[[file:مفتاح الحياه متحرك.gif|center|90px|link=]]</div>--> |} --[[User:Ghaly|Ghaly]] ([[User Talk:Ghaly|مناقشه]]) 13:12، 26 يونيه 2025 (يو تى سى) ml0f9hn9hy2n87l6mcqv41onb0dfohp 0 2218396 13235614 13145978 2026-09-17T20:56:03Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: مبكر ← بدرى ، ]] and [[ ← ]] و [[ (3) 13235614 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} [[ملف:Liberti_Italia_1861.jpg|تصغير|التجسيد الرمزى لايطاليا ( ''ايطاليا توريتا'' ؛ lit. ايطاليا . يرجع أصل التمثيل الرمزى للأبراج ل[[روما القديمه|روما القديمة]] . يرتبط اصل الست ذات الأبراج بشخصية [[كوبيلى|سيبيلى]] ، إلهة الخصوبه من اصل [[اسيا الصغرى|أناضولى]] ، واللى ترتدى فى تماثيلها تاج على الحائط. ينبع طابعها الكلاسيكى من الأسطوره القديمه للأم المتوسطية العظيمة .]] '''التجسيد الوطنى''' هو تجسيد مجسم للدوله او للشعب (أو الشعوب) اللى تسكنها. قد بيظهر فى الرسوم الكاريكاتورية السياسية [[بروباجاندا|والدعاية]] . فى أولى التجسيدات فى العالم الغربى ، استخدمت آلهة المحاربين أو الشخصيات اللى ترمز للحكمة (زى الإلهة [[اثينا (ميثولوجيا)|أثينا]] فى اليونان القديمة)، للدلالة على قوة الأمه وسلطانها. غالبا ما اتخذت بعض التجسيدات فى العالم الغربى الاسم [[لاتينى|اللاتينى]] للمقاطعة الرومانية القديمة. من أمثلة ده النوع: بريتانيا ، وجرمانيا ، وهيبرنيا ، واسبانيا ، ولوسيتانيا ، وهيلفتيا ، وبولونيا . == صور == <gallery> ملف:Vespasian._Judaea_Capta_commemorative_(CNG_303440).jpg|بديل=Iudaea Capta, "Judaea Taken", commemorative coin issued by the Roman emperor Vespasian (left) after the Jewish War| ''يهودا كابتا'' ، " [[يهودا]] المأسورة"، عملة تذكاريه اصدرها الامبراطور الرومانى [[فسبسيان|فيسباسيان]] (شمال) بعد [[الثوره اليهوديه الكبرى|الحرب اليهودية]] ملف:4_Gift_Bringers_of_Otto_III.jpg|بديل=An early example of national personification in a gospel book dated 990: Sclavinia, Germania, Gallia, and Roma, bringing offerings to Emperor Otto III.| مثال بدرى للتجسيد الوطنى فى كتاب إنجيلى يرجع تاريخه لسنة 990: سكلافينيا ، وجرمانيا ، [[الغال|وغاليا]] ، [[الامبراطوريه الرومانيه|وروما]] ، و هما يقدمون القرابين للإمبراطور [[اوتو التالت|أوتو التالت]] . ملف:Britannia.jpg|بديل=Britannia arm-in-arm with Uncle Sam symbolizes the British-American alliance in World War I. The two animals, the Bald eagle and the Barbary lion, are also national personifications of the two countries.| بيترمز علم بريطانيا ، متعانق مع العم سام، للتحالف البريطانى الامريكانى خلال [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] . كمان الحيوانين، [[عقاب رخماء|النسر الأصلع]] [[اسد بربرى|والأسد البربرى]] ، هما رمزان وطنيان للبلدين. ملف:Allegorie_Pacificatie_van_Gent.jpg|بديل=In this Allegory depicting the 1576 Pacification of Ghent by Adriaen Pietersz van de Venne, the seated women represent a short-lived unity among the embattled provinces of what would become the present-day Belgium and Netherlands.| فى المجازة اللى تصور استيلاء [[ادرياين ڤان د ڤين|أدريان بيترز فان دى فين]] على مدينة غنت سنة 1576، تمثل الستات الجالسات وحدة قصيرة الأمد بين المقاطعات المحاصره اللى ها تكون بلجيكا و نيديرلاند فى الوقت الحاضر. ملف:Naval-race-1909.jpg|بديل=1909 cartoon in Puck shows (clockwise) US, Germany, Britain, France and Japan engaged in naval race in a "no limit" game.| رسم كاريكاتورى فى ''مجلة Puck'' سنة1909 بيظهر (فى اتجاه عقارب الساعه) امريكا و المانيا وبريطانيا وفرنسا و اليابان منخرطه فى سباق بحرى فى لعبة "بلا حدود". ملف:They_Shall_Not_Perish.png|بديل=Columbia depicted in an American Committee for Relief in the Near East poster defending an Armenian woman beneath her flag| كولومبيا تظهر فى بوستر للجنة الامريكانيه للإغاثة فى الشرق الاقرب هيا تدافع عن ست أرمنيه تحت علمها ملف:Recuerdo_centenario_argentino.jpg|بديل=The Liberty of Oudiné in memory of the Argentine centenary of the May Revolution (1810-1910)| حرية أودينى فى ذكرى الذكرى المئوية لثورة مايو الأرجنتينيه (1810-1910) ملف:Altare_della_Patria-July_2016_(59).jpg|بديل=Tomb of the Italian Unknown Soldier, under the statue of goddess Roma, at Altare della Patria, Rome. Above it can be seen the equestrian statue of Victor Emmanuel II of Savoy, the first king of a unified Italy| قبر الجندى الإيطالى المجهول ، تحت تمثال الإلهة روما ، فى [[نصب فيكتور ايمانويل التانى|مذبح الوطن]] ، [[روما]] . يعلوه تمثال الفارس [[فيتوريو امانويلى التانى|لفيكتور إيمانويل التانى من سافوى]] ، أول ملك [[توحيد ايطاليا|لايطاليا الموحدة.]] ملف:Courtyard_of_the_Doge's_Palace_(Venice)_-_Scala_dei_giganti_-_Lion_of_Saint_Mark.jpg|بديل=The winged Lion of Saint Mark at the Scuola Grande di San Marco, Venice. The open book holds the legend PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS (lit. 'Peace unto you, Mark, my Evangelist')| اسد القديس مرقس المجنح فى مدرسة سان ماركو الكبرى ، البندقيه. يحمل الكتاب المفتوح أسطورة {{Lang|la|PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS}} ( lit. ' ) ملف:Lupa_Capitolina,_Rome.jpg|بديل=The Capitoline Wolf is a bronze sculpture depicting a scene from the legend of the founding of Rome. The sculpture shows a she-wolf suckling the mythical twin founders of Rome, Romulus and Remus.|ديب الكابيتول هو تمثال [[برونز|برونزى]] يجسد مشهد من أسطورة تأسيس روما . يصور التمثال ديبه ترضع مؤسسى روما التوأمين الأسطوريين، [[رومولوس و ريموس|رومولوس وريموس]] . ملف:Voelker_Europas.jpg|بديل=Saint Michael at right, gesturing to, from left: an unspecified figure, Brittania, Italia, Austria, Mother Russia, Germania, and Marianne of France| [[رئيس الملايكه ميخائيل|القديس ميخائيل]] على اليمين، يشير ل، من اليسار: شخصية غير محددة، بريتانيا، ايطاليا، النمسا، روسيا الأم، جرمانيا، وماريان من فرنسا </gallery> === التجسيدات حسب البلد === <!-- PLEASE READ THIS BEFORE YOU ADD ANYTHING TO THE LIST BELOW! This is supposed to be a list of national personifications - that is NOT national heroes, founding fathers, heraldic figures or national animals. However, national heroes and national fauna or flora can only be added if they are used for the same purpose. Read the definition above first, then update the list. This list is also incomplete; you can help by expanding it. --> {| class="wikitable" ! البلد ! الصوره ! التجسيد !حيوان او نبات يستعمل لنفس الغرض |- | {{flag|Albania}} | [[File:Mother Albania Tirana 2.JPG|75px]] | [[الام البانيا (تمثال)]] | [[Double-headed eagle]] |- | {{flagicon image|Flag of the Americas.png}} [[الامريكتين]] | [[File:Sculpture "America" at main entrance to Alexander Hamilton U.S. Custom House, New York, New York LCCN2010720091.tif|75px]] | [[تجسيد الامريكتين]] | [[American alligator]] |- | {{الارجنتين}} | [[File:20060128_-_Mausoleo_del_General_San_Martín_en_la_Catedral_de_Buenos_Aires.jpg|75px]] | [[تجسيد رمزى للارجنتين]]. [[جاوتشو]] | |- | {{ارمينيا}} | [[File:Mother Armenia Statue (55651114).jpeg|65px]] | [[الام ارمينيا]] *''[[We Are Our Mountains]]'' ([[Republic of Artsakh|Artsakh]]) | |- | {{flag|Australia}} |[[File:Anzac Bridge Aussie statue.JPG|75px]] |[[Digger (soldier)|Digger]] * [[Little Boy from Manly]] ([[New South Wales]]) In 19th and early 20th century cartoons, Australia was sometimes personified as a young woman named 'Miss Australia'.<ref>{{Cite web |last=White |first=Richard |date=2021 |title=The slippery symbols of Australia |url=https://www.sl.nsw.gov.au/stories/slippery-symbols-australia |website=[[State Library of New South Wales]]}}</ref> |[[Boxing kangaroo]] |- |{{Flag|Austria}} |[[File:Wien 01 Austriabrunnen 07.jpg|frameless|75px]] |[[:de:Austria (Personifikation)|Austria]] *[[:de:Tyrolia (Personifikation)|Tyrolia]] ([[Tyrol]]) |[[Double-headed eagle]] |- | {{flag|Bangladesh}} | | [[الأم بنغال]]<ref>{{cite book |title=Bangladesh: Past and Present |last=Ahmed |first=Salahuddin |year=2004 |publisher=APH Publishing |isbn=8176484695 |page=310 |access-date=July 11, 2012 |url=https://books.google.com/books?id=Szfqq7ruqWgC}}</ref> |[[Bengal tiger]]<ref name="visitbangladesh.gov.bd2">{{cite web|url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|title=NATIONAL SYMBOLS|work=Bangladesh Tourism Board|publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism|location=Bangladesh|access-date=2015-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|archive-date=2016-12-28|url-status=dead}}</ref> |- | {{flag|Belgium}} | [[File:La-Belgique-couronnant-ses-enfants-illustres-Jamar-1854.tif|75px]] | [[:es:La Belgique (alegoría)|La Belgique]]. ''[[Manneken Pis]]''<ref>{{cite book|last1=Couvreur|first1=Manuel|last2=Deknop|first2=Anne|last3=Symons|first3=Thérèse|title=Manneken-Pis : Dans tous ses états|series=Historia Bruxellae|volume=9|location=Brussels|language=fr|publisher=Musées de la Ville de Bruxelles|year=2005|isbn=978-2-930423-01-2}}</ref><ref>{{cite book|last=Emerson|first=Catherine|title=Regarding Manneken Pis: Culture, Celebration and Conflict in Brussels|location=Leeds|publisher=Taylor & Francis Ltd|year=2015|isbn=978-1-909662-30-8}}</ref> | [[Duchy of Brabant|Brabantic Lion]]. [[Leo Belgicus]] |- | {{flag|Bolivia}} |[[File:Borgarello - Monumento a la Pachamama.jpg|75px]] | [[Pachamama]] | [[Llama]] |- | {{flag|Brazil}} | [[File:Rodrigues-republica-mab.jpg|75px]] |''[[Native Brazilian]]'' (used by the ''[[Empire of Brazil]]'', ''[[Kingdom of Brazil]]'' and ''[[Colonial Brazil]]'' and still used by indigenous peoples) ''[[تمثال الجمهوريه]]'' (current) * the ''[[Bandeirante]]'' ([[São Paulo (state)|São Paulo State]] و [[Minas Gerais]]) * the "[[Tropeiro]]" ([[Minas Gerais]]) * the ''Candango'' ([[Brasília]]) * the ''[[Gaúcho]]'' ([[Rio Grande do Sul]]) * the ''[[Cangaceiro]]'' (''[[Northeastern Brazil]]'') |''[[Wyvern]]'' (used by the ''[[Empire of Brazil]]'') ''[[Rufous-bellied Thrush]]'' (official Current) ''[[Jaguar]]'' (unofficial current) * ''[[Jabiru]]'' (''[[Pantanal]]'') * ''[[Harpy Eagle]]'' (''[[Parana State]]'') |- | {{flag|Brunei}} | | Awang Budiman<ref>{{Cite web |date=2001-03-02 |title=20th SEA Games 1999 |url=http://www.seagames20.net.bn/logomascot.htm |access-date=2024-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010302084050/http://www.seagames20.net.bn/logomascot.htm |archive-date=2001-03-02}}</ref><ref>{{Cite web |title=Berita 2021c - Rekaan baju 'Dang Budiwati' imbau zaman gemilang Sukan SEA NBD |url=https://www.pelitabrunei.gov.bn/Lists/Berita%202009/NewDisplayForm.aspx?ID=31837 |access-date=2024-06-20 |website=www.pelitabrunei.gov.bn}}</ref> | |- | {{flag|Bulgaria}} |[[File:Georgi-Danchov-Svobodna-Bulgaria.jpg|75px]] | Mother Bulgaria |[[National symbols of Bulgaria|Double-headed eagle]] |- | {{flag|Cambodia}} | | [[Preah Thong and Neang Neak]] | |- | {{flag|Canada}} | [[File:RCMP 1935 postcard.jpg|75px]] | [[Royal Canadian Mounted Police#Popular awareness|Mountie]].<ref>{{cite book |last1=McGill |first1=Robert |title=War Is Here: The Vietnam War and Canadian Literature |date=2017 |publisher=McGill-Queen's Press |isbn=9780773551589 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=YiYuDwAAQBAJ&pg=PA37 |access-date=17 May 2019}}</ref> [[Johnny Canuck]].<ref>{{cite book |last1=Barber |first1=Katherine |title=Only in Canada You Say: A Treasury of Canadian Language |date=2007 |publisher=Oxford University Press Canada |isbn=9780195427073 |page=[https://archive.org/details/onlyincanadayous0000barb/page/70 70] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/onlyincanadayous0000barb/page/70}}</ref> ''Canada Bereft'' ([[Canadian National Vimy Memorial|Vimy Memorial]]). * [[Le Vieux de '37]] ([[Quebec]]) Canada was often personified as a young woman in 19th and early 20th century editorial cartoons, called simply "Canada", "Miss Canada", or sometimes "Mother Canada".<ref>{{cite web|url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/politics-government/canadian-confederation/Pages/political-cartoons.aspx#d |title=Library and Archives Canada|website=[[Library and Archives Canada]]}}</ref> |[[North American beaver|Canadian beaver]] * [[Snowy owl]] (Quebec) |- | {{flag|Chile}} | [[File:Dfgsdgsdfgdsfh.jpg|75px]] | [[Huaso]]. [[Roto]]. [[Señora Juanita]]. Angel of Liberty<ref>{{cite web |title=CHILE: 50 AÑOS DEL GOLPE. EL ÁNGEL DE LA LIBERTAD |url=https://www.revistarascacielos.com/2023/09/09/chile-50-anos-del-golpe-el-angel-de-la-libertad/ |publisher=Rascacielos |access-date=15 June 2024 |date=September 2023}}</ref> * [[:es:Monumento a la Araucanía|Machi]] ([[Araucanía (historic region)|Araucanía]]) * [[Moai]] ([[Easter Island|Rapa Nui]]) | [[Condorito]] |- | {{flag|China}} | [[File:DatongJiulongBi.jpg|75px]] | | [[Chinese dragon]]. [[Giant panda|Panda]]. [[Year Hare Affair|hare]]<ref>{{Cite news|date=1 August 2015|title=网民为什么会把中国称为"兔子"|language=Chinese|trans-title=Why do Internet called China a "hare"?|work=The Paper|url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_1359034|access-date=8 October 2021}}</ref> * [[Snow lion]] ([[Tibet]]) |- | {{flag|Colombia}} | [[File:Juanvaldez.png|75px]] | [[Juan Valdez]] | |- | {{flag|Croatia}} | [[File:Ferdo Quiqerez,Predziđe kršćanstva.jpg|75px]] | [[الام كرواتيا]] | [[Beech marten]] (kuna) |- | {{flag|Cuba}} | [[File:Larepublica.jpg|75px]] | ''La República'' | [[Cuban trogon|Tocororo]] |- | {{flag|Cyprus}} | [[File:Nikosia BW 2023-09-21 09-52-38 v1.jpg|75px]] | [[Liberty Monument (Nicosia)|''Liberty'']] | [[Mouflon|Cypriot Mouflon]]<ref>{{Cite web |title=Animals in Cyprus |url=https://a-z-animals.com/animals/location/europe/cyprus/ |access-date=2023-01-06 |website=AZ Animals |language=en-US}}</ref> |- | {{ تشيكيا}} | [[File:Vaclav Maly -The National Museum in Prague 048.jpg|75px]] | [[Čechie]]. [[Czech Vašek]]. [[Honza]]. [[Svejk]] | [[Coat of arms of the Czech Republic|Czech lion]] |- | {{flag|Denmark}} | [[File:Holger danske.jpg|75px]] | [[Holger Danske]]. [[Mother Denmark]] | [[Mute swan]] * [[Polar bear]] ([[Greenland]]) |- | {{flag|Dominican Republic}} |[[File:Conchoprimo.jpeg|75px]] | [[Conchoprimo]] | |- | {{flag|Egypt}} | [[File:Nahdet Misr.jpg|75px]] | ''[[تمثال نهضة مصر]]''<ref>{{cite web |last1=Abdou |first1=Mona |title=Nahdet Misr: A Sculpture That Embodies Egypt At A Glance |url=https://egyptianstreets.com/2021/11/20/nahdet-misr-a-sculpture-that-embodies-egypt-at-a-glance/ |website=Egyptian Streets |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Mahmoud Mukhtar: Egypt Awakened |url=https://www.ucl.ac.uk/equiano-centre/educational-resources/fusion-worlds/artists/mahmoud-mukhtar-egypt-awakened |website=University College London |access-date=10 April 2025 |archive-date=2025-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910181728/https://www.ucl.ac.uk/equiano-centre/educational-resources/fusion-worlds/artists/mahmoud-mukhtar-egypt-awakened |url-status=dead }}</ref> | [[سفنكس]] |- | {{flag|El Salvador}} | [[File:SalvadorDelMundo.jpg|75px]] | [[Monumento al Divino Salvador del Mundo|Salvador del Mundo]] | [[Turquoise-browed motmot|Torogoz]] |- | {{flag|Estonia}} | [[File:Kalevipoeg laudu kandmas, Oskar Kallis, EKM j 190-118 M 553.jpg|75px]] | [[Kalevipoeg]] | |- | {{flag|Europe}} | [[File:Enlèvement d'Europe by Nöel-Nicolas Coypel (detail).jpg|75px]] | [[اوروبا ( مرات زيوس)]] او ''[[Europa regina]]'' | |- | {{flag|Finland}} | [[File:Suomineito (1906).jpg|75px]] | [[Finnish Maiden]] | [[Finnish lion]] |- | {{flag|France}} | [[File:Statue place de la République à Paris, 2010.jpg|75px]] | [[ماريان]] | [[Gallic rooster]] |- | {{flag|Georgia}} | | ''[[Kartlis Deda|Mother of Kartvel]]'' | |- | {{flag|Germany}} | [[File:Image Germania (painting).jpg|75px]] | [[Germania (personification)|Germania]]. [[Deutscher Michel]] * [[Bavaria statue|Bavaria]] ([[Bavaria]]) * [[Berolina]] ([[Berlin]]) * [[:de:Brema (Personifikation)|Brema]] ([[Bremen]]) * [[:de:Brunonia|Brunonia]] ([[Brunswick Land]]) * [[:de:Franconia|Franconia]] ([[Franconia]]) * [[:de:Francofurtia|Francofurtia]] ([[Frankfurt]]) * [[Hammonia]] ([[Hamburg]]) * ([[لوبيك]]) * [[:de:Borussia (Allegorie)|Borussia]] ([[Prussia]]) * Palatia ([[Rhineland-Palatinate]]) * [[:de:Saxonia (Sachsen)|Saxonia]] ([[Saxony]]) * [[:de:Vimaria|Vimaria]] ([[Weimar]]) * [[:de:Württembergia (Nationalallegorie)|Württembergia]] ([[Württemberg]]) | [[Reichsadler]]. [[Coat of Arms of Germany|Bundesadler]]. * [[Coat of arms of Berlin|Berliner Bär]] (Berlin) * Bavarian Lion (Bavaria) * Marcher Eagle ([[Brandenburg]]) * Prussian Eagle (Prussia) |- | {{flag|Greece}} | [[File:Theodoros Vryzakis, Grateful Hellas (1858).jpg|75px]] | [[هيلاس (تجسيد)]] * [[اثينا (ميثولوجيا)]] ([[اتينا]]) | |- | {{flag|Haiti}} | [[File:Czestochowska.jpg|75px]] | [[Ezili Dantor]]. [[Le Marron Inconnu]]. [[Catherine Flon|Katrin]] | |- | [[File:Flag of the Iroquois Confederacy.svg|30px]] [[ايروكواس]] | [[File:Hiawatha MET DT265619.jpg|75px]] | [[Hiawatha]] | |- | {{flag|Hungary}} | [[File:Hungária nőalak Aradon.jpg|75px]] | The [[Lady of Hungaria]] * [[Prince Csaba]] ([[Székely Land]]) | [[Turul]] |- | {{flag|Iceland}} | [[File:Arnason-front.jpg|75px]] | The [[Lady of the Mountains]] |[[Gyrfalcon]] |- | {{flag|India}} | [[File:Bharat Mata by Abanindranath Tagore.jpg|75px]] | [[Bharat Mata]] * Kangleipak Ima ([[Manipur]]) | [[Bengal tiger]]. [[Asiatic lion]]. [[Indian elephant|Indian Elephant]]. [[Indian peafowl]] * [[Pākhangbā]] (Manipur) |- | {{flag|Indonesia}} | [[File:Statue of Goddess or Queen at Monas.JPG|75px]] | [[Ibu Pertiwi]] ([[Prithvi|Mother Prithvi]]) | [[Garuda Pancasila]] |- | {{flag|Iran}}, {{flag|Afghanistan}} and {{flag|Tajikistan}} | [[File:Rostam killing the White Demon.jpg|75px]] | [[Rostam]]<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/17124620|title = Rostam: A Complex Puzzle: A New Approach to the Identification of the Character of Rostam in the Iranian National Epos Shāhnāme|last1 = Hassanabadi|first1 = Mahmoud}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BY6aAAAAQBAJ&q=rostam+national+personification&pg=PA121|title = Border Crossings: Toward a Comparative Political Theory|isbn = 9780739152546|last1 = Dallmayr|first1 = Fred|date = 25 August 1999| publisher=Lexington Books}}</ref><ref>{{cite web| url=https://papyrus.bib.umontreal.ca/xmlui/bitstream/handle/1866/14232/Heck_Isabel_2003_memoire.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Le mythe de Siyâvosh: rapports entre l'épopée nationale de ferdowsi et des récits populaires en Iran (The myth of Siyâvosh: relationships between the national epic of Ferdowsi and popular stories in Iran)| language=fr |last=Heck |first=Isabel |access-date=2024-02-08}}</ref> | [[Lion and sun]] |- | {{flag|Ireland}} | [[File:Éire 1798 Memorial (St. Michan’s Park) - panoramio (11).jpg|75px]] | [[Ériu]]. [[Banba]]. [[Fódla]]. [[Kathleen Ni Houlihan]]. [[Hibernia (personification)|Hibernia]]. [[Cailleach|The Old Woman of Beare]]<ref>O'Rourke Murphy, M. & MacKillop, J. (2006). [https://books.google.com/books?id=a6hwGqMiJa0C&dq=the+old+woman+of+beare+personification+ireland&pg=PA507 An Irish Literature Reader: Poetry, Prose, Drama].</ref> | [[Lepus timidus hibernicus|Irish Hare]]<ref>{{cite web| url=https://www.causewaycoast.holiday/culture/national-animal-of-ireland |title=Discovering What's the National Animal of Ireland: A Cultural Emblem Revealed| date=3 February 2024| language=en |access-date=2024-04-24}}</ref> |- | {{flag|Israel}} | [[File:Bat Zion I want your Old New Land join Jewish regiment.jpg|75px]] | [[صهيون]]. [[سروليك]] | [[Lion of Judah]] |- | {{flag|Italy}} | [[File:Philipp Veit 006.jpg|75px]] | [[Italia turrita]] * [[Roma (personification)|Roma]] ([[روما]]) * [[:it:Monumento a Vittorio Emanuele II (Venezia)|Venezia trionfante]] ([[Venice]]) | [[Italian wolf]]<ref>{{cite book |last1=Minahan |first1=James B. |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems |date=2009 |publisher=[[ABC-CLIO]] |page=436 |isbn=9780313344978 |url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&pg=PA436}}</ref><ref>{{cite book |last1=Blashfield |first1=Jean F. |title=Italy |date=2009 |publisher=Scholastic |page=33 |isbn=9780531120996|url=https://archive.org/details/italy0000blas/page/33/mode/2up}}</ref> * [[Aquila (Roman)|Aquila]] ([[Roman Empire]]) * [[Capitoline Wolf]] (Rome) * [[Lion of Saint Mark]] ([[جمهورية ڤينيسيا|ڤينيسيا]])<ref>{{Cite web |url=https://www.franciscanmedia.org/saint-mark/ |title="Saint Mark", Franciscan Media |access-date=30 July 2018 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008170450/https://www.franciscanmedia.org/saint-mark/ |url-status=dead}}</ref> |- | {{flag|Japan}} | [[File:Cover of Japanese Graphic vol.32.jpg|75px]] | [[:ja:やまとひめ (擬人化)|Yamato-hime]]. [[Samurai]] | [[Green Pheasant]] |- | {{flag|Kazakhstan}} | [[File:Sun emperor.JPG|75px]] | Altin Adam | [[Tulpar]] |- | {{flagicon image|Unification flag of Korea.svg}} [[كوريا]] ({{flag|North Korea}} {{flag|South Korea}} | [[File:Choe Nam-seon's Korean peninsula tiger.jpg|75px]] | | [[النمر الكورى]] |- | {{flag|Kyrgyzstan}} | [[File:Manas.jpg|75px]] | [[Epic of Manas|Manas]] | [[Siberian ibex]] |- | {{flag|Latvia}} | [[File:1916 Zariņš Tēvuzemei Grūti Laiki.jpg|112x112px]] | Latvian Maiden, ''[[Freedom Monument|Liberty]]'' | |- | {{flag|Lebanon}} | [[File:Cedars18(js).jpg|112x112px]] | |شجر [[ارز (نبات)|ارز]] |- | {{flag|Lithuania}} | [[File:CollegiumNovum-HerbWielkiegoKsięstwaLitewskiego(Pogoń)-POL, Kraków.jpg|75px]] | [[Coat of arms of Lithuania|Vytis]] | [[Stallion|White Stallion]] |- |{{Flagicon|Benelux|noredlink=1}} [[Low Countries|Low Lands]] or [[بينيلوكس]] |[[File:Leo Belgicus (Dutch-Belgic Lion of the Low Countries) Famiano Strada c1647.jpg|100x100px]] | |[[Leo Belgicus]] |- |{{flag|Malaysia}} |[[File:Hang Tuah, Muzium Negara - cropped.jpg|75px]] |[[Hang Tuah]]<ref>{{Cite book|title=The Rhetoric of Bangsa and Minzu|page=14|author=Liok Ee Tan|isbn=978-0-86746-909-7|year=1988|publisher=Monash Asia Institute}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Presidential Notes: A biography of President Yusof bin Ishak|page=78|author=Melanie Chew|isbn=978-981-4032-48-3|year= 1999|publisher=SNP Publications|location=Singapore}}</ref> |[[Malayan tiger]]<ref>{{cite book |last=Minahan |first=James B.|date= 2009 |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems|url=https://archive.org/details/completeguideton0002mina |publisher=Greenwood |page=101 |isbn=978-0313344961}}</ref> |- |{{flag|Malta}} |[[File:Malta 1922 One Pound.jpg|75px]] |[[Melita (personification)|Melita]] |[[Dolphin]] |- |{{flag|Mexico}} |[[File:Alegoría de la Patria Mexicana 1.jpg|75px]] |[[:es:Alegoría de la Patria Mexicana|Mexican Motherland]]. La [[China Poblana]] * [[Eagle warrior|Eagle]] و [[Jaguar warrior]] ([[Aztec Empire]]) |[[Golden eagle]]. [[Jaguar]]. [[Chihuahueño]] |- |{{flag|Mongolia}} |[[File:Bust of Genghis Khan in Mongolia.jpg|75px]] |[[جنكيزخان]] |[[Mongolian horse]]. [[Saker falcon]] |- |{{flag|Montenegro}} |[[File:Vlah_Church_2.jpg|75px]] | Fairy of [[Lovćen]]. [[Oj, svijetla majska zoro|Mother Montenegro]] | [[Double-headed eagle]] |- |{{flag|Morocco}} |[[File:BarbaryLionB1898bw.jpg|75px]] | |[[Barbary lion]] |- |{{flag|Netherlands}} |[[File:Rotterdam standbeeld maagdvanholland.jpg|75px]] |[[Dutch Maiden]] * Dutch sailor ([[Holland]]) |[[Dutch Republic Lion]]. [[Leo Belgicus]] |- | {{flag|Nepal}} | [[File:Gurkha Soldier Monument, London - April 2008.jpg|75px]] | [[Gurkha]]. [[Sherpa people|Sherpa]] | [[Yeti]]<ref>{{Cite web|url=https://nepalitimes.com/here-now/love-it-or-hate-it-it-s-abominable|title=Love it or hate it, it's abominable|last=Subba|first=Sanghamitra|date=29 January 2020}}</ref> |- |{{flag|New Zealand}} |[[File:Palmerston NZ Boer War Memorial closer.jpg|75px]] |[[Zealandia (personification)|Zealandia]]<ref>{{Cite web|url=https://teara.govt.nz/en/photograph/32532/south-african-war-memorial-waimate|title = South African War memorial, Waimate| last1=Phillips |first1=Jock}}</ref> * [[Southern man]] ([[South Island]])<ref>Dingwall, R. "[http://www.ost-sculpture.org.nz/press/southern-man-dunedin-airport-2000/ Southern Man (Dunedin Airport)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129230946/http://www.ost-sculpture.org.nz/press/southern-man-dunedin-airport-2000/ |date=2018-01-29}}", Otago Sculpture Trust, 19 November 2011. Retrieved 14 July 2017.</ref> |[[Kiwi (bird)|Kiwi]] |- | {{flag|Nicaragua}} | [[File:El Güegüense Original.jpg|75px]] | [[El Güegüense]] | [[Motmot]] |- | {{flag|North Macedonia}} | [[File:Mother Macedonia - personification of Macedonia.jpg|75px]] | Mother Macedonia<ref>{{citation|title=A Manifesto from the Provisional Government of Macedonia|year=1881|quote=Our mother Macedonia became now as a widow, lonely and deserted by her sons. She does not fly the banner of the victorious Macedonian army}}</ref><ref>[[:File:Divided Bulgaria after the Conress of Berlin.jpg|Bulgarian graphic representation of Bulgaria, East Rumelia and North Macedonia]]</ref> |Lioness |- | {{flag|Norway}} | [[File:Norges Grundlov 1814 Frihed Lighed Broderskab, 1914.jpg|75px]] | [[:no:Mor Norge|Mother Norway]]. [[Ola Nordmann|Ola]]& [[Kari Nordmann]]. [[Nór]] | [[Coat of arms of Norway|Norwegian lion]] |- | {{flagicon image|Flag of Palestine.svg}} [[فلسطين]] | | [[حنظله]] | [[Eagle of Saladin]] |- | {{flag|Panama}} | [[File:Oorkonde, RP-D-2014-5.jpg|75px]] | Mother of Panama | [[Jaguar]] |- | {{flag|Peru}} | [[File:Patria (foto de Eugenio Courret).jpg|75px]] | [[Peruvian Motherland]]. [[El Perú Libre]] * [[Sapa Inca]] ([[Inca Empire]]) | [[Vicuña]] |- | {{flag|Philippines}} |[[File:RizalParkIntramurosGolfClubjf8588 13.JPG|left|frameless|75px]] | La Madre Filipinas, [[Juan dela Cruz]] |[[Philippine Carabao]] |- | {{flag|Poland}} | [[File:Polonia 2.jpg|75px]] | [[Polonia (personification)|Polonia]] | [[Orzeł Biały|White eagle]] |- | {{flag|Portugal}} | [[File:Zepovinho.jpg|75px]] | ''[[Zé Povinho]]'', [[Efígie da República]]. [[Guardian Angel of Portugal]] | [[Rooster of Barcelos]] |- | {{flag|Rhodesia}} | [[File:Rhodes statue Bulawayo.jpg|75px]] | [[Statue of Cecil Rhodes, Bulawayo|Cecil Rhodes]] | [[Sable antelope]]. [[Zimbabwe Bird]] |- | {{flag|Romania}} | [[File:Revolutionary Romania by C D Rosenthal.jpg|75px]] | [[National symbols of Romania|România]] | [[Lynx]] |- | {{flag|Russia}} | [[File:Thecristisrizenoldrussiancivilwarposter.jpg|75px]] | [[Mother Russia]]. [[Russian Winter|General Winter]] * ''[[Ulan-Ude#Gallery|Mother Buryatia]]'' ([[Buryatia]]) | [[Russian bear]] |- | {{flag|San Marino}} | [[File:Pochini la repubblica 1899 by Stefano Bolognini.JPG|75px]] | [[Statua della Libertà|Liberty]] | |- | {{flag|Serbia}} | [[File:Jugoslavija na Jadranu.jpg|75px]] | [[Mother Serbia]]. [[Kosovo Maiden]] | [[Serbian eagle]] |- | {{flag|Singapore}} | [[File:Singapore_Mini_Merlion.JPG|75px]] | |[[Merlion]] |- |{{flag|Slovakia}} |[[File:Janosik - Wladyslaw Skoczylas (77104868) (cropped).jpg|75px]] |[[Juraj Jánošík|Jánošík]] | |- | {{flag|Slovenia}} | [[File:Leopold Layer - Kralj Matjaž.jpg|75px]] | [[Kralj Matjaž]] | |- |{{flag|South Africa}} |[[File:Castle of Good Hope (11).jpg|frameless|97x97px]] | The Lady of Good Hope (''Die Dame van Goeie Hoop'' or ''INkosikazi Yethemba Elihle'') * [[Adamastor]] ([[Cape of Good Hope]]) * [[Voortrekker Monument|Voortrekker]] ([[Afrikaner nationalism|Afrikaners]])<ref>[http://www.voortrekkermon.org.za/mon.html Voortrekker Monument] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101013011/http://www.voortrekkermon.org.za/mon.html |date=1 January 2009}}, http://www.voortrekkermon.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425035517/http://www.voortrekkermon.org/ |date=2010-04-25}}</ref> * [[National Women's Monument|Boer Woman]] ([[Orange Free State]]. obsolete) * [[Paul Kruger|Oom Paul]] ([[South African Republic|Transvaal]]. obsolete) * [[Shaka]] ([[Zulu Kingdom|Zululand]]. obsolete) |[[Springbok]]<ref>{{Cite web |last=Brownell |first=FG |date=1993 |title=Nasionale en Provinsiale Simbole |url=https://www.gov.za/about-sa/national-animal-0 |access-date=2025-03-03 |website=Nasionale Dier van Suid-Afrika: Springbok - Antidorcas Marsupialis}}</ref> * [[Panthera leo melanochaita|Lion]] (Transvaal, obsolete) |- | {{flag|Spain}} | [[File:Madrid - Biblioteca Nacional de España, alegoría de Hispania 1.jpg|75px]] | [[هسبانيا]] * [[El Cid]] ([[Castile and León]]) * [[Breogán]] ([[Galicia (Spain)|Galicia]]) * [[:es:Monumento a los Fueros (Pamplona)|Matrona Foral]] ([[Navarre]]) | [[:es:León hispano|Hispanic Lion]]. [[Spanish Fighting Bull]] |- | {{flag|Sri Lanka}} | | Sri Lanka Matha (''Mother Sri Lanka'') |[[Lion]] |- | {{flag|Suriname}} | [[File:Mama Sranan Sculpture.JPG|75px]] | Mama Sranan (''Mother Suriname''), a 1965 sculpture by Jozeph Klas in the center of [[Paramaribo]]. of a mother figure holding five children representing Suriname's ethnic groups in her arms.<ref>{{Cite web |url=http://www.parbode.com/opinie/item/2629-kunstschatten-mama-sranan |title=Kunstschatten: Mama Sranan - Parbode Magazine |access-date=2016-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414071938/http://www.parbode.com/opinie/item/2629-kunstschatten-mama-sranan |archive-date=2016-04-14 |url-status=dead}}</ref> | |- | {{flag|Sweden}} | [[File:Moder svea berga.JPG|75px]] | [[الأم سفيا]] (''Moder Svea'') | |- | {{flag|Switzerland}} | [[File:HELVETIA bronze statue ST KARLSHOF ZUG artist anna bang 2023 extra warm.jpg|75px]] | [[هيلفيتيا]] * Basilea ([[Basel]]) * [[:de:Berna (Personifikation)|Berna]] ([[Bern]]) * Geneva ([[Geneva]]) * Tigurina Virgo ([[Zürich]]) * Lucerna ([[Lucerne]]) | [[Cow]]<ref>Valance, Marc. (Baden, 2013) ''Die Schweizer Kuh. Kult und Vermarktung eines nationalen Symbols'', p. 6 ff.</ref> |- | {{flag|Taiwan}} | [[File:Bravo and visitors in Yangmingshan National Park 20160124b.jpg|75px]] | | [[Formosan black bear]] |- | {{flag|Thailand}} | [[File:Chiang_Rai_(2020)_Phra_Siam_Devadhiraj_พระสยามเทวาธิราช_-_img_03.jpg|75px]] | [[Siam Devadhiraj]] | [[White elephant (animal)|White elephant]] |- | {{flag|Turkey}} | [[File:1933 09 09 Cumhuriyet 9 Eylul.jpg|75px]] | Turkish Motherland | [[ديب رمادى]] |- | {{flag|Turkmenistan}} | [[File:Ashgabat IMG 5820 (25838312100).jpg|75px]] | [[Oghuz Khagan]] | [[Akhal-Teke]] |- | {{flag|Ukraine}} | [[File:Майдан незалежностi. Памятник Казак Мамай - panoramio.jpg|75px]] | [[Cossack Mamay]]. [[Mother Ukraine]]. [[Independence Monument (Ukraine)|Berehynia]] | [[Ruthenian lion|Ruthenian Lion]] |- |{{flag|United Kingdom}} | [[File:Britannia-Statue.jpg|75px]] | [[بريتانيا]] * [[John Bull]] ([[England]])<ref>{{cite web |title=John Bull, symbol of the English and Englishness|url=https://www.historic-uk.com/CultureUK/John-Bull/ |website=Historic UK |access-date=16 August 2024}}</ref> * [[سكوتا]] ([[سكوتلاند]]) * [[Joseph Morewood Staniforth#Dame Wales|Dame Wales]] ([[Wales]]) | [[Bulldog]] * [[The Lion and the Unicorn]] (England and Scotland) * [[Welsh dragon]] (Wales) * [[Manx cat]] ([[Isle of Man|Mann]]) |- | {{flag|United States}} | [[File:(Columbia standing on the earth, holding an American flag and trademark sign) (LOC).jpg|75px]] | [[كولومبيا (اسم)]]. [[Liberty (personification)|Lady Liberty]]<ref>{{cite web |title=Britannia and Liberty: Behind the Design |url=https://www.royalmint.com/britannia/britannia-and-liberty/behind-the-design/ |website=Royal Mint |access-date=6 August 2024}}</ref> * [[The Minute Man|The Minuteman]] ([[ثورة امريكا]]) * [[Uncle Sam]] ([[Federal government of the United States|federal government]]) * [[Brother Jonathan]] ([[New England]]) * [[Overmountain Men]] ([[Appalachian Americans|Appalachians]]) * [[Statue of Kamehameha I (Honolulu)|Kamehameha]] ([[Kingdom of Hawaii|Hawaii]]) * [[Alamo Cenotaph|The Lady of the Alamo]] ([[Republic of Texas|Texas]]. obsolete) * [[Billy Yank]] ([[Union (American Civil War)|The North]]. obsolete) * [[Johnny Reb]] ([[Confederate States of America|The South]]. obsolete) |[[Bald eagle|Bald Eagle]]. [[North American Bison|American Buffalo]]. [[Gadsden flag|Timber rattlesnake]] (American Revolution) |- | {{flag|Uruguay}} | [[File:El Altar de la Patria.png|75px]] | [[:es:Representaciones alegóricas del Uruguay|Efigie de la República]] | |- | {{flag|Uzbekistan}} | | [[تيمورلنك]] | [[نمر الثلوج]] |- | {{flag|Venezuela}} | | [[Juan Bimba]] (obsolete) | |- | {{flag|Vietnam}} | [[File:Phù điêu Quốc tổ Lạc Long Quân tại Đền Nội Bình Đà.jpg|75px]] | [[Lạc Long Quân]] و [[Âu Cơ]] | [[Vietnamese Dragon]]. Lạc Bird |- | {{flag|Zimbabwe}} | | | [[ظبى سابل]]. [[Zimbabwe Bird]] |} == مراجع == [[تصنيف:بلاد]] pk8ycqbt948igx5ilsan0vkyjk1p2fy 0 2220111 13235616 13078562 2026-09-17T20:56:34Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ]] and [[ ← ]] و [[ (10)، بلغاريا ← بلجاريا 13235616 wikitext text/x-wiki [[ملف:Boukha.jpg|بديل=|تصغير| ازازة من [[بوخه|البوخة]] التونسية التقليدية]] [[ملف:Tequilas.JPG|يسار|تصغير|[[تيكيلا|التكيلا]] ، المشروب الوطنى [[الميكسيك|للمكسيك]] ، هو مشروب [[الليكير (مشروب مقطر)|روحى]] مصنوع من نبات [[باهره تيكويلانا|الصبار الأزرق]] ، وينتشر بشكل أساسى فى المنطقة المحيطة فى مدينة تيكيلا، {{حول|65|km}} ميكسيكو سيتى . شمال غرب [[جوادالاخارا]] ، و فى المرتفعات ( ''لوس ألتوس'' ) فى ولاية خاليسكو غرب المكسيك .]] [[ملف:Three_bottles_of_Yeni_Raki_2014.jpg|يسار|تصغير|[[راكى]] تركى]] [[ملف:Kindzmarauli_Corp._(9461006524).jpg|تصغير|[[تشاتشا (براندى)|تشاتشا]] جورجية]] [[ملف:Ferneses.jpg|تصغير|فرنت إيطالى]] {{Multiple image | محاذاة = right | مجمل_العرض = 230 | image1 = Ouzo_Sans_Rival_Bottle.jpg | caption1 = [[Ouzo]] is an [[anise]]-flavored [[Apéritif and digestif|aperitif]] that is widely consumed in [[اليونان]] و [[Cyprus]]. and a symbol of Greek culture. | image2 = Garvey-VORS-PedroXimenex-Jerez (cropped).jpg | caption2 = "Very Old Rare [[Sherry]]", Pedro Ximenez by Garvey. Jerez de la Frontera (Andalusia, Spain), aged 30 years. Sherry is a national liquor of [[اسبانيا]]. }} '''المشاريب الكحولية الوطنيه''' .او [[الليكير (مشروب مقطر)|المشروب الكحولى]] الوطنى هو مشروب كحولى مقطر يعتبر معيار فى بلد معين. مع أن وضع كتير من دى المشاريب ممكن يكون غير رسمى، إلا أنه عاده ما يكون هناك إجماع فى بلد معين على أن مشروب معين له وضع وطنى أو أنه "المشروب الكحولى الاكتر انتشار". == شرق آسيا == * {{CHN}}: [[بايجيو|Baijiu]] (including [[كاوليانج|Kaoliang liquor]])<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.reuters.com/article/us-npc-maotai-idUSTRE7284RD20110309 | title = Rising price of fiery national liquor unpalatable | date = March 9, 2011 | website = [[رويترز]] | accessdate = May 20, 2016 | authors = Blanchard Ben }}</ref><ref name="china-moutai">{{مرجع ويب | url = http://www.china-moutai.com/en/maotai/detail/near_maotai_933682.html | title = CHINA KWEICHOW MOUTAI DISTILLERY CO., LTD &#124; Why is Moutai the National Liquor? | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060512021548/http://www.china-moutai.com/en/maotai/detail/near_maotai_933682.html | archivedate = 12 May 2006 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> ([[ذره بيضاء|sorghum]]. rice, wheat, barley, millet) * {{TWN}}: [[كاوليانج|Kaoliang liquor]] ([[Kinmen Kaoliang Liquor]] and Matsu Kaoliang from [[Matsu Distillery]]) * {{اليابان}}: [[شوتشو|Shōchū]] (including [[Awamori]]) (rice, barley, sweet potatoes, buckwheat), [[الويسكى اليابانى|Japanese whisky]] * {{PRK}}: [[Pyongyang Soju]]<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.upi.com/Top_News/World-News/2019/06/18/Pyongyang-Soju-selected-national-beverage-of-North-Korea/9641560869943/ | title = Pyongyang Soju selected national beverage of North Korea | date = 18 June 2019 | accessdate = 14 April 2020 }}</ref> * {{KOR}}: [[Soju]]<ref name="blog.ratestogo.com">{{مرجع ويب | url = http://blog.ratestogo.com/best-national-drinks-i/ | title = Best National Drinks Part I | date = July 8, 2008 | website = RatesToGo | archiveurl = https://web.archive.org/web/20091102165847/http://blog.ratestogo.com/best-national-drinks-i/ | archivedate = 2009-11-02 | authors = Ian Harrison }}</ref> (rice, barley, corn, potato, sweet potato) * {{MNG}}: [[كوميس|Kumis]] (Airag) == اوروبا == [[ملف:Castel_di_chiesa.jpg|تصغير|زجاجات من [[ليمونتشيلو|ليمونشيلو]] الإيطالى]] * {{البانيا}} : [[راكيا|Rakia]] <ref name="worldtravelguide"> {{مرجع ويب | url = http://www.worldtravelguide.net/albania/food-and-drink | title = Food and Drink in Albania | publisher = worldtravelguide.net | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> * {{النمسا}}: Inländer Rum & [[شنبس|schnapps]]<ref name="medicaltourism">{{مرجع ويب | url = http://medicaltourism.com/destination/destination-item.php?title=Austria&lang=en | title = Austria Medical Tourism | publisher = medicaltourism.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110619103500/http://medicaltourism.com/destination/destination-item.php?title=Austria&lang=en | archivedate = 2011-06-19 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> (fruit) * {{بيلاروسيا}}: [[Krambambula (drink)|Krambambula]] * {{بلجيكا}}: [[جينيفر|Jenever]] ([[malt]] و [[عرعر|Juniper]]) * {{البوسنه والهرسك}}: [[راكيا|Rakija]] (fruit: apples, plums, pears) * {{بلجاريا}}: [[راكيا|Rakia]]<ref name="wordpress">{{مرجع ويب | url = http://annehepburn.wordpress.com/2008/11/11/thoughts-on-sofia/ | title = Thoughts on Sofia &#124; the global librarian | date = 11 November 2008 | publisher = annehepburn.wordpress.com | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> ([[عنب|grapes]]. [[مشمش|apricots]]. [[بلام|plums]]) * {{HRV}}: [[راكيا|Rakija]]<ref name="bootsnall">{{مرجع ويب | url = http://toolkit.bootsnall.com/food-and-alcohol-travel-guide/global-booze-cruise.html | title = BootsnAll Guide to Alcohol Around the World - BootsnAll Toolkit | publisher = toolkit.bootsnall.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150221190547/http://toolkit.bootsnall.com/food-and-alcohol-travel-guide/global-booze-cruise.html | archivedate = 21 February 2015 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> (fruit: plums, pears) and [[Pelinkovac]] * {{قبرص}}: [[زيفانيا|Zivania]] (wine or grape residue left over from [[صناعة النبيذ|winemaking]]) and [[Commandaria]] (sweet [[dessert wine]]) * {{تشيكيا}}: [[Becherovka]]<ref name="expats">{{مرجع ويب | url = http://www.expats.cz/prague/article/czech-food-drink/czech-food/ | title = Czech Cuisine, Prague - Czech Republic | publisher = expats.cz | accessdate = 31 January 2015 | archive-date = 2017-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170828122526/http://www.expats.cz/prague/article/czech-food-drink/czech-food/ | url-status = dead }}</ref> (herbs) or [[شليفوفيتس|Slivovice]]<ref name="exchangezones">{{مرجع ويب | url = http://www.exchangezones.com/page274.htm | title = Czech Republic; Prague | publisher = exchangezones.com | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> ([[بلام|plums]]) * {{دنمارك}}: [[اكفافيت|Akvavit]] (grain or potatoes) * {{استونيا}}: [[Vana Tallinn]] * {{FIN}}: [[Koskenkorva Viina]]<ref name="eatandjoy">{{مرجع ويب | url = http://www.eatandjoy.com/?p=47 | title = Eat&Joy &#124; Puhtaan maun jäljillä | publisher = eatandjoy.com | accessdate = 31 January 2015 | تاريخ-الأرشيف = 2020-08-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200803080001/http://www.eatandjoy.com/?p=47 | url-status = dead }}</ref> ([[grain]] ([[شعير|barley]]) and [[Finlandia vodka]]<ref name="abcliquoronline">{{مرجع ويب | url = http://www.abcliquoronline.com/liquor.html | title = Liquor Page at Abc Liquor, Inc. @ Fairground Plaza in Mount Holly NJ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101207023025/http://www.abcliquoronline.com/liquor.html | archivedate = 7 December 2010 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> ([[شعير|barley]]) * {{فرنسا}}: [[كلفادوس (مشروب)|Calvados]] (apple brandy from Normandy); [[ارمانياك|Armagnac]] و [[Cognac]].<ref name="tripod">{{مرجع ويب | url = http://carol_fus.tripod.com/army_hero_szalay_joseph11.html | title = Joseph Szalay – In Their Own Words: Food- A critical item during WWII | publisher = carol_fus.tripod.com | accessdate = 31 January 2015 | تاريخ-الأرشيف = 2024-12-13 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20241213185334/http://carol_fus.tripod.com/army_hero_szalay_joseph11.html | url-status = dead }}</ref><ref name="ratestogo">{{مرجع ويب | url = http://blog.ratestogo.com/best-national-drinks-part-ii/ | title = Best National Drinks Part II | date = July 8, 2008 | website = RatesToGo | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080714152245/http://blog.ratestogo.com/best-national-drinks-part-ii/ | archivedate = 14 July 2008 | accessdate = 31 January 2015 | authors = Ian Harrison }}</ref> [[باستيس|Pastis]] * {{المانيا}}: [[شنبس|Schnapps]] (fruit) (in the South), [[كورن (شراب)|Korn]] (in the North) * {{اليونان}}: [[راكيا|Raki]] ([[Ρακί]] ή Ρακή), produced from fruit. [[اوزو|Ouzo]]<ref name="professorshouse">{{مرجع ويب | url = http://www.professorshouse.com/food-beverage/wine-and-spirits/ouzo-national-drink-of-greece.aspx | title = Ouzo - The National Drink of Greece | website = Professor's House | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100629023508/http://www.professorshouse.com/food-beverage/wine-and-spirits/ouzo-national-drink-of-greece.aspx | archivedate = 2010-06-29 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> (distilled 96 percent pure ethyl alcohol and [[ينسون|Anise]]). [[كريت|Crete]]: [[تسيكوديا|Tsikoudia]] (pomace raki). [[Mainland Greece]]: [[تسيبورا|Tsipouro]] (pomace raki) * {{HUN}}: [[يونيكوم|Unicum]] ([[herb]]), [[بالينكا|Pálinka]]<ref name="roadjunky">{{مرجع ويب | url = http://www.roadjunky.com/guide/1129/drink-and-drugs-in-hungary | title = Drink and Drugs in Hungary | publisher = roadjunky.com | accessdate = 31 January 2015 | تاريخ-الأرشيف = 2013-05-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130531041603/http://www.roadjunky.com/guide/1129/drink-and-drugs-in-hungary | url-status = dead }}</ref> (fruit), [[Tokaji]] * {{ايسلاندا}}: [[البرينيفين|Brennivín]]. aka “Black Death” (potatoes) * {{ايرلاندا (جمهوريه)}}: [[ويسكى ايرلندى|Irish Whiskey]] ([[Mash ingredients|fermented mash]] of [[حبوب|cereal grains]]), [[البويتين|Poitín]] ([[Malt|malted barley grain]]) * {{ايطاليا}}: [[جرابا (مشروب)|Grappa]] ([[تفل|pomace]] and grape residue left over from [[صناعة النبيذ|winemaking]]), [[ليمونتشيلو|Limoncello]]. [[اماريتو|Amaretto]]. [[Amaro (liqueur)|Amaro]]. [[Fernet]]. [[Mirto (liqueur)|Mirto]]. [[Alchermes]]. [[ابيرول|Aperol]]. [[كامبارى|Campari]]. [[سينار|Cynar]]. [[فرانجليكو|Frangelico]]. [[ماراشينو|Maraschino]]. [[Rosolio]]. [[سمبوكه|Sambuca]]. [[Strega (liqueur)|Strega]] * {{LVA}}: [[Riga Black Balsam]] * {{LTU}}: [[Midus]] * North Macedonia: [[راكيا|Rakija]] و [[مستكا (شراب)|Mastika]] (Typically, red and/or white grapes. Plums used in some areas such as Kichevo. Mastika is anise and herb flavored rakija)<ref name="JourneyMacedonia">{{مرجع ويب | url = http://journeymacedonia.com/rakija/intro-rakija/ | title = Introduction to Rakija | date = 18 May 2015 | website = JourneyMacedonia.com | publisher = M Jon brown | accessdate = August 22, 2016 }}</ref> * Montenegro: [[راكيا|Rakija]] (Loza), produced from [[red grapes]] * {{NLD}}: [[جينيفر|Jenever]] ([[Malt]] و [[عرعر|Juniper]]) * {{NOR}}: [[اكفافيت|Akevitt]] (must be distilled from Norwegian potatoes and aged for a minimum of six months in oak casks to be labeled "Norwegian Akevitt",<ref name="regjeringen">{{مرجع ويب | url = http://www.regjeringen.no/nb/dep/lmd/dok/lover_regler/forskrifter/2010/forskrift-om-endringer-i-forskrift-11-ok.html?id=629923 | title = Forskrift om endringer i forskrift 11. oktober 2006 nr. 1148 om alkoholsterke og aromatiserte drikker mv. | date = 17 December 2010 | publisher = Norwegian Ministry of Agriculture and Food | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> unlike Danish and Swedish akvavit, which is commonly grain-based and unaged) * {{بولاندا}}: [[نالوكا|Nalewka]]. [[كروبنيك|Krupnik]]. [[فودكا|Vodka]]<ref name="everything2">{{مرجع ويب | url = http://everything2.com/title/national+drink | title = national drink - Everything2.com | publisher = everything2.com | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> ([[grain]]. [[زوؤان|rye]]. wheat, potatoes, or [[شمندر سكرى|sugar beet]] [[عسل اسمر|Molasses]]), and, during the era of the [[الكومنولث البولندى الليتوانى|Polish-Lithuanian Commonwealth]]. [[Mead in Poland|mead]] * {{PRT}}: [[نبيت ماديرا|Madeira wine]]. [[نبيت بورت|Port wine]]. [[Ginjinha]]. [[Jeropiga]]. [[Licor Beirão]]. [[Bitter Almond Liqueur|Bitter almond liqueur]] و [[Madeiran rum]]. * {{ROU}}: [[تسويتشا|Ţuică]]<ref name="ReferenceB">{{مرجع ويب | url = http://blog.ratestogo.com/best-national-drinks-i/ | title = Best National Drinks Part III | date = July 8, 2008 | website = RatesToGo | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090925064656/http://blog.ratestogo.com/best-national-drinks-part-iii/ | archivedate = 2009-09-25 | authors = Ian Harrison }}</ref> ([[بلام|plums]]) or [[بالينكا|Pălincă]] (fruit) * {{روسيا}}: [[فودكا|Vodka]]<ref name="ratestogo" /> ([[grain]]. [[زوؤان|rye]]. wheat, potatoes, or [[شمندر سكرى|sugar beet]] [[عسل اسمر|molasses]]) * {{صيربيا}}: [[راكيا|Rakija]] ([[شليفوفيتس|šljivovica]] in particular) * {{SVK}}: [[شليفوفيتس|Slivovica]].<ref name="salon">{{مرجع ويب | url = http://open.salon.com/blog/mattlawrence/2010/02/12/a_valentine_to_slovakia | title = Error 300: User 60455 does not exist | publisher = open.salon.com | accessdate = 31 January 2015 | تاريخ-الأرشيف = 2012-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120221225315/http://open.salon.com/blog/mattlawrence/2010/02/12/a_valentine_to_slovakia | url-status = dead }}</ref> [[Borovička]] ([[juniper berries]]) [[ملف:Patxaran_casero.jpg|تصغير|باتكساران، مشروب كحولى من نوع سلو بيرى]] * {{اسبانيا}}: [[شيرى (مشروب)|Sherry]] (brandy-fortified Spanish wine)<ref name="blog.ratestogo.com"/> ** [[ناڤارا|Navarre]]: [[باتكساران|Patxaran]]<ref name="wildaboutbritain">{{مرجع ويب | url = http://www.wildaboutbritain.co.uk/gallery/showimage.php?i=45138&catid=member&imageuser=415 | title = National drink of Navarra? | publisher = Wildaboutbritain.co.uk | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120310001704/http://www.wildaboutbritain.co.uk/gallery/showimage.php?i=45138&catid=member&imageuser=415 | archivedate = 10 March 2012 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> * {{SWE}}: [[Brännvin]]. [[اكفافيت|Akvavit]]. [[Snaps]] و [[Punsch]] * {{سويسرا}}: [[الافسنتين|Absinthe]]. [[Goldschläger]]. [[Pflümli]]. [[Poire Williams]]. [[كيرش|Kirsch]] * {{تركيا}}: [[راكى|Rakı]]<ref name="ReferenceB"/><ref name=":0">[http://www.masainternational.com/turkey/food-and-drink ''Food and Drink in Turkey''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714043442/http://www.masainternational.com/turkey/food-and-drink|date=2011-07-14}}</ref> (twice-distilled [[Suma root|Suma]] و [[ينسون|Anise]]) * {{اوكرانيا}}: [[هوريلكا|Horilka]] (Ukrainian vodka), [[Hrenovuha]] * {{المملكه المتحده}}: ** {{انجلترا}} : [[جن (مشروب كحول)|Gin]] (south) [[English whisky|Whisky]] (north) {{عايز مصدر|date=March 2025}} ** Northern Ireland : [[ويسكى ايرلندى|Irish Whiskey]]{{عايز مصدر|date=March 2025}} ** Scotland : [[سكوتش (ويسكى)|Scotch Whisky]]. particularly [[Single malt whisky]] is considered the national drink of Scotland.{{عايز مصدر|date=March 2025}} ** Wales : [[Welsh Whisky]]{{عايز مصدر|date=March 2025}} ** Isle of Man: [[Manx Spirit]]{{عايز مصدر|date=March 2025}} == امريكا الجنوبية ومنطقة البحر الكاريبى == * {{ارجنتين}}: [[Argentine wine|Wine]].<ref>{{مرجع ويب | url = http://servicios.infoleg.gob.ar/infolegInternet/anexos/215000-219999/218039/norma.htm | title = Ley 26.870 | date = July 3, 2013 | website = [[Boletín Oficial de la República Argentina]] | language = es | accessdate = June 16, 2020 }}</ref> ''[[Fernandito|fernet con coca]]'' (cocktail),<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.lanacion.com.ar/lifestyle/fernet-una-historia-de-amor-argentina-nid1387961 | title = Fernet: una historia de amor argentina | date = July 8, 2011 | website = Brando | publisher = [[La Nación (Argentina)|La Nación]] | language = es | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200616223719/https://www.lanacion.com.ar/lifestyle/fernet-una-historia-de-amor-argentina-nid1387961 | archivedate = 16 June 2020 | accessdate = June 16, 2020 }}</ref> [[hesperidina]] ([[Apéritif and digestif|apéritif]]) * {{باربيدوس}}: [[روم (مشروب)|Rum]]<ref name="barbadospocketguide">{{مرجع ويب | url = http://www.barbadospocketguide.com/eat-and-drink-in-barbados/rum.html | title = Barbados Pocket Guide - Rum | publisher = sungroupinc.net | accessdate = 9 February 2015 }}</ref> ([[قصب السكر|sugarcane]] [[عسل اسمر|molasses]]) * {{بيليز}}: Rum<ref name="travelfoodanddrink">{{مرجع ويب | url = http://travelfoodanddrink.com/belize-food-and-drink/ | title = Belize Food and Drink | publisher = travelfoodanddrink.com | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> (sugarcane molasses) * {{بوليفيا}}: [[Singani]]<ref name="viswiki">{{مرجع ويب | url = http://www.viswiki.com/en/Singani | title = VisWiki: Singani | publisher = viswiki.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304133642/http://www.viswiki.com/en/Singani | archivedate = 4 March 2016 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> ([[Muscat (grape and wine)|muscat]] grapes) * {{برازيل}}: [[كاشاسا|Cachaça]]<ref name="yumsugar">{{مرجع ويب | url = http://www.yumsugar.com/Cacha-274880 | title = Cachaça | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100212053641/http://www.yumsugar.com/Cacha-274880 | archivedate = 12 February 2010 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> (sugarcane) * {{تشيلى}}: [[بيسكو (مشروب)|Pisco]]<ref name="bevnetwork">{{مرجع ويب | url = http://www.bevnetwork.com/monthly_issue_article.asp?ID=345 | title = Beverage Media Group: ''RED HOT - Exotic Pisco Makes its Mark Stateside'' | publisher = bevnetwork.com | accessdate = 31 January 2015 | archive-date = 2011-09-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110910111338/http://www.bevnetwork.com/monthly_issue_article.asp?ID=345 | url-status = dead }}</ref> ([[عنب|grapes]]; in contention with Peru<ref name="cuscoperu">{{مرجع ويب | url = http://www.cuscoperu.com/articles/tag/pisco | title = Machu Picchu and Cusco Tours &#124; Peru Vacations &#124; CuscoPeru.com: ''Pisco, Salud!'' | publisher = cuscoperu.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120227131234/http://www.cuscoperu.com/articles/tag/pisco | archivedate = 2012-02-27 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref>) * {{COL}}: [[اجواردينتى|Aguardiente]]<ref name="south-america-travel">{{مرجع ويب | url = http://www.south-america-travel.info/colombia/cuisine.html | title = Cuisine of Colombia - food and drink | publisher = south-america-travel.info | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141114215250/http://www.south-america-travel.info/colombia/cuisine.html | archivedate = 2014-11-14 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> * {{CRI}}: [[Guaro (drink)|Guaro]] (sugarcane) *  Cuba: Rum (sugarcane molasses) * {{جمهورية الدومنيكان}}: Rum and [[Mamajuana]] * {{ايكوادور}}: [[اجواردينتى|Aguardiente]] (sugarcane) * {{السالفادور}}: [[Guaro (drink)|Guaro]] (sugarcane) * French West Indies: [[روم (مشروب)|Rum]]<ref name="citypaper">{{مرجع ويب | url = http://www.citypaper.com/special/story.asp?id=6646 | title = Get Your Drink On: A City Paper Sampler of Cool Summertime, Uh, Refreshment &#124; Baltimore City Paper | archiveurl = https://web.archive.org/web/20040812223756/http://www.citypaper.com/special/story.asp?id=6646 | archivedate = 12 August 2004 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> (sugarcane) * {{جواتيمالا}}: Rum, and Cusha * {{HTI}}: Rum, and [[Clairin]] (sugarcane) * {{HND}}: Guaro * {{جامايكا}}: [[روم (مشروب)|Rum]]<ref name="blog.ratestogo.com"/><ref name="karandastours">{{مرجع ويب | url = http://www.karandastours.com/jamaica.htm | title = Karandas Tours Jamaica - About Jamaica | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070524152718/http://www.karandastours.com/jamaica.htm | archivedate = 24 May 2007 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> (sugarcane) * {{NIC}}: [[روم (مشروب)|Rum]] (sugarcane) * {{باناما}}: [[Seco Herrerano]] (sugarcane) * {{باراجواى}}: [[اجواردينتى|Caña blanca]] (sugarcane) [[ملف:Pisco_peru.jpg|تصغير|بيسكو]] * {{بيرو}}: [[بيسكو (مشروب)|Pisco]]<ref name="bevnetwork"/> (grapes; in contention with Chile<ref name="cuscoperu"/>) * Puerto Rico: [[Pitorro]]. Rum * Trinidad & Tobago: [[روم (مشروب)|Rum]] (sugarcane) * {{اوروجواى}}: [[Grappamiel]] (grape pommace, honey), [[جرابا (مشروب)|Grappa]] (grape pommace, originally Italian), espinillar (sugar cane) * {{VEN}}: [[روم (مشروب)|Rum]]<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.star2.com/food/food-news/2016/12/17/venezuela-takes-its-rum-seriously-tipsy-turvy/ | title = Venezuela takes its rum seriously | authors = Cheang Michael | date = 2016-12-17 | work = Star2.com | accessdate = 2017-12-19 | language = en-US | archive-date = 2017-12-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171221002054/http://www.star2.com/food/food-news/2016/12/17/venezuela-takes-its-rum-seriously-tipsy-turvy/ | url-status = dead }}</ref> ([[قصب السكر|sugarcane]]), [[Miche andino]]<ref name="pamerida">{{مرجع ويب | url = http://www.pamerida.com/index.php?option=com_content&view=article&id=21:bebidas&catid=24:gastronomia&Itemid=8/ | title = Bebidas | website = Pa' Mérida | archiveurl = https://archive.today/20130411144552/http://www.pamerida.com/index.php?option=com_content&view=article&id=21:bebidas&catid=24:gastronomia&Itemid=8/ | archivedate = 11 April 2013 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> ([[brown sugar]]) and [[cocuy]]<ref name="noticias24">{{مرجع ويب | url = http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/92938/cocuy-de-penka-la-bebida-espirituosa-que-hace-7-anos-se-convirtio-en-patrimonio-cultural-de-lara/ | title = Cocuy de Penca la bebida espirituosa que hace 7 años se convirtió en patrimonio cultural de Lara | publisher = noticias24.com | accessdate = 31 January 2015 | archive-date = 2016-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160221105103/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/92938/cocuy-de-penka-la-bebida-espirituosa-que-hace-7-anos-se-convirtio-en-patrimonio-cultural-de-lara/ | url-status = dead }}</ref><ref name="google">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Angulo, R.C.|مسار=https://books.google.com/books?id=rTywO3R9yTkC|عنوان=Diccionario de cocina venezolana|تاريخ=2005|ناشر=Alfadil|صفحة=136|تاريخ-الوصول=31 January 2015|isbn=9789803541552}}</ref> (''[[:es:Agave cocui|agave cocui]]'') == امريكا الشمالية == * {{بيرمودا}}: Rum * {{المكسيك}}: [[تيكيلا|Tequila]]<ref name="mexicologue">{{مرجع ويب | url = http://www.mexicologue.com/tequila-mexicos-national-drink.html | title = Tequila: Everything you wanted to know about Mexico's national drink | date = December 30, 2008 | website = Why Go Mexico | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150910201453/http://www.mexicologue.com/tequila-mexicos-national-drink.html | archivedate = 2015-09-10 | accessdate = 31 January 2015 | authors = Julie Blakley }}</ref> ([[باهره تيكويلانا|blue agave]]), [[ميزكال|Mezcal]]. [[نبيت الصبار|Pulque]]. and [[براندى|Brandy]]<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.nytimes.com/1984/09/05/garden/the-national-drink-in-mexico-brandy.html | title = The National Drink In Mexico: Brandy | date = 5 September 1984 | website = New York Times | accessdate = 28 August 2017 | editor1-last = Eskenazi, Gerald }}</ref><ref name="summits-online">{{مرجع ويب | url = http://www.summits-online.com/about_brandy.html | title = About Brandy | website = Summits Wayside Taverns | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141020064513/http://www.summits-online.com/about_brandy.html | archivedate = 20 October 2014 | accessdate = 31 January 2015 }}</ref> * {{كانادا}}: [[ويسكى كندى|Canadian Whisky]] * {{امريكا}}: [[ويسكى بوربون|Bourbon Whiskey]] == أوقيانوسيا == * {{اوستراليا}}: [[Bundaberg Rum]] * {{NZL}}: [[روم (مشروب)|Rum]] * Hawaii: [[كافا|Kava]] == جنوب آسيا == [[ملف:Bottlesofarrack.jpg|يسار|تصغير|نوعان من العرق من سريلانكا]] * بنجلاديش {{BGD}}: vodka and brandy from [[Carew & Co (Bangladesh) Ltd|Carew]]. [[نبيت النخيل|toddy (palm wine)]] (pronounced ''tari'' in [[لغه بنجالى|Bengali]]) * {{الهند}}: [[روم (مشروب)|Rum]] ([[Old Monk]]), [[فينى (خمور)|Feni]] ([[كاچو|Cashew]] or [[جوز الهند|coconut]]){{عايز مصدر|date=March 2020}}, [[نبيت النخيل|Toddy (palm wine)]]{{عايز مصدر|date=March 2020}}, [[tharra]]. [[Chandr Haas]]<ref>{{مرجع ويب | url = https://rajexcise.gov.in/Heritage-Liqueur.aspx | title = Heritage Liqueur | website = Government of Rajasthan | access-date = 2025-08-22 | archive-date = 2022-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220625183449/https://rajexcise.gov.in/Heritage-Liqueur.aspx | url-status = dead }}</ref> * {{NPL}}: [[Raksi]]. [[Chhaang]] * {{LKA}}: [[جوز الهند|coconut]] [[عرق (خمور)|Arrack]]. [[جوز الهند|coconut]] [[نبيت النخيل|Toddy]] and Palm [[نبيت النخيل|Toddy]] == جنوب شرق آسيا == [[ملف:Hand-painted_bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|تصغير|زجاجات من نبيت الأرز المنقوع فى سومباى مع صور مرسومة يدوى لمعابد أنغكور]] * {{KHM}}: [[Sombai]] infused [[rice wine]]<ref>{{استشهاد بخبر | authors = Rice Jessica | date = 22 August 2013 | url = https://matadornetwork.com/nights/59-national-drinks-from-59-awesome-countries | title = 59 national drinks from 59 awesome countries | work = Matador Network | accessdate = 28 July 2017 }}</ref><ref>{{مرجع ويب | url = https://www.oyster.com/articles/54839-6-local-liquors-around-the-world-you-havent-heard-of/ | title = 6 Local Liquors Around the World You Haven't Heard Of | date = 29 August 2016 | website = Oyster.com | accessdate = 28 July 2017 | authors = Grant Lara | تاريخ-الأرشيف = 2017-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171011233456/https://www.oyster.com/articles/54839-6-local-liquors-around-the-world-you-havent-heard-of/ | url-status = dead }}</ref> * {{اندونيسيا}}: [[عرق (خمور)|Arak (Bali)]]. Tuak (Sumatra & Java), Moke (Flores), Sopi (Ambon & Nusa Tenggara), Cap Tikus (Manado), Ballo (Toraja), Swansrai (Papua) * {{LAO}}: [[لاو لاو|Lao-Lao]] (Lao: ເຫລົ້າໄຫ) is a [[شعب لاو|Laotian]] rice whisky produced in [[لاوس|Laos]].<ref name="Everett2016">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sally Everett|مسار=https://books.google.com/books?id=YALMCwAAQBAJ&pg=PA301|عنوان=Food and Drink Tourism: Principles and Practice|تاريخ=12 April 2016|ناشر=SAGE Publications|صفحة=301|isbn=978-1-4739-6597-3}}</ref><ref name="POT">{{مرجع ويب | url = https://www.priceoftravel.com/676/the-cheapest-alcohol-in-the-world-laos-rice-whiskey | title = The cheapest alcohol in the world: Lao-Lao, Laos rice whiskey | date = 9 December 2010 | website = www.priceoftravel.com | accessdate = 17 July 2017 }}</ref> Along with [[Beerlao]]. lao-Lao is a staple drink in Laos.  * {{MYS}}: [[نبيت النخيل|Tuak]]  * {{الفيليبين}}: [[جن (مشروب كحول)|Gin]] ([[Ginebra San Miguel]]), [[Lambanog]]  * {{تايلاندا}}: [[Lao Khao]]. [[Sato (rice wine)|Sato]]. [[Mekhong whiskey]] (95% sugarcane/[[عسل اسمر|molasses]] and 5% rice), [[Mekhong (spirit)|Mekhong]]. [[نبيت النخيل|Namtanmao]]. [[Sang Som]]  * {{VNM}}: [[Rượu đế]] (glutinous or non-glutinous rice) and [[Rượu thuốc]] (herbs and raw animals) == غرب آسيا == [[ملف:Toasting.JPG|يسار|تصغير|تحميص [[راكى|بالراكى]] ، فى أكواب راكى تقليدية]] * {{ارمينيا}}: [[Oghi (beverage)|Oghi]] * {{جورجيا}}: [[تشاتشا (براندى)|Chacha]] * {{ايران}}: [[Aragh sagi]] و [[Shiraz wine]] (historically, as alcohol consumption is currently banned for Muslims) * {{اسرائيل}}: [[عرق (مشروب كحول)|Arak]].<ref>{{مرجع ويب | url = https://www.haaretz.com/news/national/.premium-1.529000 | title = Between Arak and a Hard Place // Israeli Arak-lovers in a Panic as Cost of Beloved Spirit Set to Double | date = June 11, 2013 | website = Haaretz | authors = Roy Arad }}</ref> [[Tubi 60]] * {{الاردن}}: [[عرق (مشروب كحول)|Arak]] * {{LBN}}: [[عرق (مشروب كحول)|Arak]]<ref name="billbeuttler">{{مرجع ويب | url = http://billbeuttler.com/learning_lebanese_10818.htm | title = Learning Lebanese | date = October 2000 | accessdate = 31 January 2015 | authors = Bill Beuttler | تاريخ-الأرشيف = 2015-02-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150228070220/http://www.billbeuttler.com/learning_lebanese_10818.htm | url-status = dead }}</ref> ([[ينسون|Anise]]) * [[الشام|Levant]]: [[عرق (مشروب كحول)|Arak]] * Palestine: [[عرق (مشروب كحول)|Arak]] * {{سوريا}}: [[عرق (مشروب كحول)|Arak]] ([[ينسون|Anise]]) * {{تركيا}}: [[راكى|Rakı]]<ref name="ReferenceB"/><ref name=":0"/> (twice-distilled [[Suma root|Suma]] و [[ينسون|Anise]]) l8uct2ocxq84iji9p2lfc5d87yrc8pk 0 2223681 13235643 13074074 2026-09-17T21:07:56Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: وواحد ← و واحد (3)، الوسطى ← الوسطانيه 13235643 wikitext text/x-wiki {{معلومات منظمه}} '''البحرية الامريكانيه ''' ( '''USN''' ) هيا فرع الخدمة البحرية التابع [[وزارة الدفاع الامريكيه|لوزارة الدفاع الامريكانيه]] . هيا أقوى بحريه فى العالم باكبر إزاحة ، و وصل ت 4.5 مليون طن فى سنة 2021. ولديها اكبر أسطول لحاملات الطيارات فى العالم، مع وجود واحده من عشرة فى الخدمة ، و واحده قيد التجارب، وحاملتى طيارات جديدتين بيتبنى، وست حاملات طيارات تانيه مخطط ليها من سنة 2024. مع وجود 336,978 فرد فى الخدمة الفعلية و101,583 فى الاحتياطى الجاهز ، تعتبر البحرية الامريكانيه تالت اكبر فروع الخدمة العسكريه للولايات المتحدة حسب الأفراد. ولديها 299 سفينة قتالية قابلة للنشر وحوالى 4,012 طياره عاملة من 18 يوليه 2023. البحرية الامريكانيه هيا واحدة من ست [[القوات المسلحه الامريكيه|قوات مسلحة للولايات المتحدة]] و واحدة من 8 خدمات نظامية للولايات المتحدة . == اساطيل بحرية الولايات المتحده == [[ملف:US Navy 061114-N-8591H-147 Aircraft assigned to Carrier Air Wing Five (CVW-5) fly over a group of 18 U.S. and Japanese Maritime Self-Defense Force ships, at the conclusion the two nations' exercise ANNUALEX.jpg| واحد من أساطيل بحرية امريكا.|تصغير]] يتكون الأسطول الامريكانى الايام دى من ست أساطيل قيد الخدمة و واحد احتياطيّ. ويستلم كل إسطول منها السيطره والقيام بالعمليات فى جزء محدد من العالم. الأساطيل هيا: * '''[[الاسطول التالت (بحرية الولايات المتحده)|الأسطول التالت]]:''' (15 مارس 1943-الآن) مسؤول عن عمليات البحرية الامريكانيه فى المنطقة الشرقية والشمالية من [[المحيط الهادى]] و مركزه مدينة [[سان دييجو]]. * '''[[اسطول الولايات المتحده الرابع|الأسطول الرابع]]:''' (1943-1950) وبعدها (2008-الآن) مسؤول عمليات بحرية امريكا فى قارة [[امريكا الجنوبيه]] و [[امريكا الوسطانيه]]. مركزه مدينة [[جاكسونفيل (فلوريدا)|جاكسونفيل، فلوريدا]]. * '''[[الاسطول الخامس الامريكى|الأسطول الخامس]]:''' (1944-1947) وبعدها (1995-الآن) مسؤول عمليات بحرية امريكا فى منطقة [[الخليج العربى]] و [[البحر الاحمر]] و [[بحر العرب]] و [[شرق افريقيا]]. مركزه قاعدة البحرية الامريكانيه فى [[البحرين]]. * '''[[اسطول الولايات المتحده السادس|الأسطول السادس]]:''' (1946-الآن) مسؤل عمليات بحرية امريكا فى قارة [[اوروبا]]، و [[البحر الابيض المتوسط]].<ref>[http://arabic.people.com.cn/31662/6878615.html عربي: جورنال الشعب اليومية أونلاين؛ الأسطول السادس الامريكانى يساعد فى البحث عن مفقودى حادثة الطياره الإثيوبية] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524071850/http://arabic.people.com.cn/31662/6878615.html |date=24 مايو 2013}}</ref> مركزه مدينة [[نابولى]] الإيطالية. * '''[[اسطول الولايات المتحده السابع|الأسطول السابع]]:''' (1943-الآن) مسؤول عمليات بحرية امريكا فى [[شرق اسيا]] و [[جنوب شرق اسيا]]. مركزه مدينة [[يوكوسوكا (كاناجاوا)|يوكوسوكا، كاناجاوا]] اليابانية (وهو اكبر إسطول بحرى بره امريكا). * '''[[اسطول الولايات المتحده العاشر|الأسطول العاشر]]:''' (1943-1947) وبعدها (2010-الآن) مسؤول عمليات بحرية امريكا والبرنامج البحرية فى حرب الفضاء الإلكترونى و الإنترنت. مركزه فى ولاية [[ماريلند|ماريلاند]] * '''[[اساطيل بحرية امريكا الاحتياطيه|اسطول الاحتياط]]:''' و هو أسطول غير نشط حاليا. == هياكل البحرية == تنقسم البحرية الامريكانيه لتسع هياكل وهي: * شبكة الحروب البحرية * شبكة الأساطيل البحرية * شبكة احتياطات البحرية * شبكة الحروب البحرية الخاصة * شبكة اختبار القوة التنفيذية والتقييم * شبكة النقل العسكرى البحري * شبكة الاستطلاعات القتالية * شبكة قوة سايبر {{إنج|CYBERFOR}} المختصة فى المخابرات البحرية * شبكة التنظيم والقيادة المركزية == مؤسسات القوات البحرية == لتسهيل سير قوات البحرية بنجاح قرر البنتاغون إنشاء مؤسسات متخصصة من ابريل 2011،<ref>[https://www.navy.mil/navydata/organization/org-shor.asp, accessed April 2011] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200404123052/https://www.navy.mil/navydata/organization/org-shor.asp, |date=4 ابريل 2020}}</ref> وهي: * مؤسسة التدريب والتعليم * مؤسسة الأرصاد الجوية البحرية و علوم المحيطات * مؤسسة نظم القيادة فى الحرب * مؤسسة الهندسة البحرية * مؤسسة الإمدادات البحرية * مؤسسة السلامة البحرية * مؤسسة الضربة البحرية والجوية === رتب البحريه الامريكانيه === <gallery widths="150" mode="traditional"> File:US Navy O7 insignia.svg|عميد بحرى (كومودور) File:US Navy O8 insignia.svg|[[عميد بحرى]] File:US Navy O9 insignia.svg|[[لواء (رتبه عسكريه)|لواء بحرى]] File:US Navy O10 insignia.svg|[[فريق اول (رتبه عسكريه)|أمير البحار (أميرال)]] File:US Navy O11 insignia.svg|اميرال الاسطول </gallery> ==== الظباط المفوضين ==== يخدم ظباط البحرية إما كظباط صف أو كظباط فى هيئة الأركان. يرتدى ظباط الصف نجمة ذهبية مطرزة فوق رتبهم فى الزى الرسمى للخدمة البحرية، فى الوقت نفسه يرتدى ظباط هيئة الأركان و ظباط الصف المفوضين شارات مميزة تدل على تخصصهم المهنى.<ref>[http://www.public.navy.mil/bupers-npc/support/uniforms/uniformregulations/chapter4/Pages/4102.aspx U.S. Navy Uniform Regulations, 4102 – Sleeve Designs for Line and Staff Corps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119091858/https://www.public.navy.mil/bupers-npc/support/uniforms/uniformregulations/chapter4/Pages/4102.aspx |date=19 November 2018}}, updated 28 January 11, accessed 22 January 12</ref><ref>[http://www.public.navy.mil/bupers-npc/officer/communitymanagers/ldo_cwo/Documents/LDOCWODESIGNATORCODES.doc U.S. Navy Personnel Command, Officer, Community Managers, LDO/CWO OCM, References, LDO/CWO Designators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927085427/http://www.public.navy.mil/bupers-npc/officer/communitymanagers/ldo_cwo/Documents/LDOCWODESIGNATORCODES.doc |date=27 September 2013}}, rout page updated 4 October 11, accessed 22 January 12</ref> {| style="text-align:center; border:1px solid #8888aa; color:#000000;background-color:white; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 8px 8px 0px;" |- ! نوع !! [[ضابط الخط]] !! [[فيلق الطب البحرى]] !! [[فيلق طب الأسنان البحرى]] !! [[فيلق التمريض البحرى]] !! [[فيلق الخدمه الطبيه البحريه]] !! [[هيئة القاضى المحامى العام]] |- | '''Insignia''' | [[File:USN Line Officer.png|60px|class=noviewer]] | [[File:USN Med-corp.gif|40px|class=noviewer]] | [[File:USN Dental.gif|40px|class=noviewer]] | [[File:USN Nurse.gif|40px|class=noviewer]] | [[File:USN Msc.gif|40px|class=noviewer]] | [[File:JAGC Staff Corps Insignia.svg|70px|class=noviewer]] |- | '''[[List of Naval Officer Designators|Designator]]'''¹||1XXX||210X||220X||290X||230X||250X |- ! [[Navy Chaplain Corps|Chaplain Corps]]<br />''[[Christianity|(Christian Faith)]]'' !! [[Navy Chaplain Corps|Chaplain Corps]]<br />''[[Jewish|(Jewish Faith)]]'' !! [[Navy Chaplain Corps|Chaplain Corps]]<br />''[[Muslim|(Muslim Faith)]]'' !! [[Navy Chaplain Corps|Chaplain Corps]]<br />''[[Buddhist|(Buddhist Faith)]]'' !! [[Navy Supply Corps|Supply Corps]] !! [[Civil Engineer Corps]] !! [[Judge Advocate General's Corps, U.S. Navy|Law Community]]<br />''[[Limited duty officer|(Limited Duty Officer)]]'' |- | [[File:USN Chapchr.gif|50px|class=noviewer]] | [[File:USN Chap-jew.gif|40px|class=noviewer]] | [[File:USN Chap-mus.gif|50px|class=noviewer]] | [[File:USN - Chaplian Insignia - Buddhist 2.jpg|60px|class=noviewer]] | [[File:United States Navy Supply Corps insignia.gif|60px|class=noviewer]] | [[File:USN Ce-corp.gif|70px|class=noviewer]] | [[File:USN Law Community.png|60px|class=noviewer]] |- |410X||410X||410X||410X||310X||510X||655X |- |colspan=7| |} == مراجع == {{مصادر|30em}} {{اساطيل الولايات المتحده البحريه}} [[تصنيف:سلاح البحريه بالبلد]] [[تصنيف:Webarchive template wayback links]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا باللاتينية]] [[تصنيف:All articles containing potentially dated statements]] [[تصنيف:امريكا]] [[تصنيف:جيوش]] cgdwykfq9je81wpyhngttbk3w3ngso7 0 2223698 13235618 13181876 2026-09-17T20:56:41Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه (4) 13235618 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} [[ملف:CIA_map_of_Central_America.png|تصغير|خريطة امريكا الوسطانيه الطبيعية]] ا'''مريكا الوسطانيه''' هى المنطقه من [[الامريكتين|الأمريكيتين]]. تحدها [[الميكسيك|المكسيك]] من الشمال [[كولومبيا|وكولومبيا]] من الجنوب الشرقى [[البحر الكاريبى|و البحر الكاريبى]] من الشرق [[المحيط الهادى|و المحيط الهادى]] من الغرب والجنوب. تتكون امريكا الوسطانيه من سبع بلاد هيا: [[بيليز|بليز]] [[كوستا ريكا|وكوستاريكا]] [[السالفادور|والسلفادور]] [[جواتيمالا|وجواتيمالا]] [[هوندوراس|وهوندوراس]] [[نيكاراجوا|ونيكاراجوا]] [[باناما|وبنما]]. يقدر مجموع سكانها بحوالى 44.53 مليون انسان (2016). [[ملف:Unidas_Del_Centro_de_America_Provincias_Plaque.jpg|تصغير|لوحة مقاطعات امريكا الوسطانيه]] == Flags of modern Central America == <gallery> File:Flag of Belize.svg|[[Belize]] File:Flag of Costa Rica.svg|[[كوستا ريكا]] File:Flag of El Salvador.svg|[[El Salvador]] File:Flag of Guatemala.svg|[[Guatemala]] File:Flag of Honduras (2022–present).svg|[[هوندوراس]] File:Flag of Nicaragua.svg|[[نيكاراجوا]] File:Flag of Panama.svg|[[Panama]] </gallery> == Countries == The population of Central America is estimated at {{val|{{sum|{{decomma|{{UN population|Central America}}}}|-{{decomma|{{UN population|Mexico}}}}}}|fmt=commas}} as of {{UN Population|Year}}.{{UN Population|ref}} With an area of {{convert|523780|km2|sqmi|sp=us}},<ref name=handbook2013 /> it has a population density of {{convert|{{pop density|{{sum|{{decomma|{{UN population|Central America}}}}|-{{decomma|{{UN population|Mexico}}}}}}|523780|km2|prec=1|disp=num}}|/km2|/sqmi|abbr=off}}. Human Development Index values are from the estimates for 2017.<ref>{{cite web|url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update|title=2018 HDI Statistical Update|date=14 September 2018|access-date=2018-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914203906/http://hdr.undp.org/en/2018-update|archive-date=14 September 2018|url-status=dead}}</ref> {|class="wikitable sortable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |+ Countries of Central America ! Country ! [[List of countries and dependencies by area|Area]]<ref name=cia /> ! [[List of countries and dependencies by population|Population]]<br />({{UN Population|Year}} est.){{UN Population|ref}} ! [[List of sovereign states and dependent territories by population density|Population<br />density]] ! Capital ! [[Official language|Official<br />language]] ! [[Human Development Index|Human<br />development<br />index]] |- |style="text-align:left;"|{{flag|Belize}} |style="text-align:right;"|{{cvt|22966|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Belize}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Belize}}}}|22966|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Belmopan]] |style="text-align:center;"|English |0.708 <span style="color:#0c0;">'''High'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Costa Rica}} |style="text-align:right;"|{{cvt|51100|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Costa Rica}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Costa Rica}}}}|51100|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[San José, Costa Rica|San José]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.794 <span style="color:#0c0;">'''High'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|El Salvador}} |style="text-align:right;"|{{cvt|21041|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|El Salvador}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|El Salvador}}}}|21041|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[San Salvador]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.674 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Guatemala}} |style="text-align:right;"|{{cvt|108889|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Guatemala}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Guatemala}}}}|108889|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Guatemala City]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.650 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Honduras}} |style="text-align:right;"|{{cvt|112090|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Honduras}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Honduras}}}}|112090|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Tegucigalpa]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.617 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Nicaragua}} |style="text-align:right;"|{{cvt|130370|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Nicaragua}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Nicaragua}}}}|130370|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Managua]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.658 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Panama}} |style="text-align:right;"|{{cvt|75420|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Panama}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Panama}}}}|75420|km2|sqmi|prec=0|}} |style="text-align:left;"|[[Panama City]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.789 <span style="color:#0c0;">'''High'''</span> |- style="color:#000000;background:#F2F2F2; font-weight:bold; " ! Total |style="text-align:right;"|{{cvt|521876|km2}} |style="text-align:right;"|{{nts|{{sum|{{Decomma|{{UN Population|Belize}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Costa Rica}}}}|{{Decomma|{{UN Population|El Salvador}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Guatemala}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Honduras}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Nicaragua}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Panama}}}}}}}} |style="text-align:center;"|-<!-- Adding a "total" value for the population density is misleading as to whether the figure would be the sum (which would probably be useless), population density of all of Central America (which can be found elsewhere such as in the infobox), or average of each country's population density (which would also probably be useless). June 2022. --> |style="text-align:center;"|- |style="text-align:center;"|- |style="text-align:center;"|0.699 |} [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P2046]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P1082]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P625]] [[تصنيف:صفحات بيها مراجع ويكى بيانات]] [[تصنيف:بلاد]] cevvzdtty4nn6jhqan6t7j4h5nct189 13235639 13235618 2026-09-17T21:07:01Z Ghaly 11 نقل Ghaly صفحه [[امريكا الوسطى]] إلى [[امريكا الوسطانيه]] 13235618 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} [[ملف:CIA_map_of_Central_America.png|تصغير|خريطة امريكا الوسطانيه الطبيعية]] ا'''مريكا الوسطانيه''' هى المنطقه من [[الامريكتين|الأمريكيتين]]. تحدها [[الميكسيك|المكسيك]] من الشمال [[كولومبيا|وكولومبيا]] من الجنوب الشرقى [[البحر الكاريبى|و البحر الكاريبى]] من الشرق [[المحيط الهادى|و المحيط الهادى]] من الغرب والجنوب. تتكون امريكا الوسطانيه من سبع بلاد هيا: [[بيليز|بليز]] [[كوستا ريكا|وكوستاريكا]] [[السالفادور|والسلفادور]] [[جواتيمالا|وجواتيمالا]] [[هوندوراس|وهوندوراس]] [[نيكاراجوا|ونيكاراجوا]] [[باناما|وبنما]]. يقدر مجموع سكانها بحوالى 44.53 مليون انسان (2016). [[ملف:Unidas_Del_Centro_de_America_Provincias_Plaque.jpg|تصغير|لوحة مقاطعات امريكا الوسطانيه]] == Flags of modern Central America == <gallery> File:Flag of Belize.svg|[[Belize]] File:Flag of Costa Rica.svg|[[كوستا ريكا]] File:Flag of El Salvador.svg|[[El Salvador]] File:Flag of Guatemala.svg|[[Guatemala]] File:Flag of Honduras (2022–present).svg|[[هوندوراس]] File:Flag of Nicaragua.svg|[[نيكاراجوا]] File:Flag of Panama.svg|[[Panama]] </gallery> == Countries == The population of Central America is estimated at {{val|{{sum|{{decomma|{{UN population|Central America}}}}|-{{decomma|{{UN population|Mexico}}}}}}|fmt=commas}} as of {{UN Population|Year}}.{{UN Population|ref}} With an area of {{convert|523780|km2|sqmi|sp=us}},<ref name=handbook2013 /> it has a population density of {{convert|{{pop density|{{sum|{{decomma|{{UN population|Central America}}}}|-{{decomma|{{UN population|Mexico}}}}}}|523780|km2|prec=1|disp=num}}|/km2|/sqmi|abbr=off}}. Human Development Index values are from the estimates for 2017.<ref>{{cite web|url=http://www.hdr.undp.org/en/2018-update|title=2018 HDI Statistical Update|date=14 September 2018|access-date=2018-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914203906/http://hdr.undp.org/en/2018-update|archive-date=14 September 2018|url-status=dead}}</ref> {|class="wikitable sortable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |+ Countries of Central America ! Country ! [[List of countries and dependencies by area|Area]]<ref name=cia /> ! [[List of countries and dependencies by population|Population]]<br />({{UN Population|Year}} est.){{UN Population|ref}} ! [[List of sovereign states and dependent territories by population density|Population<br />density]] ! Capital ! [[Official language|Official<br />language]] ! [[Human Development Index|Human<br />development<br />index]] |- |style="text-align:left;"|{{flag|Belize}} |style="text-align:right;"|{{cvt|22966|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Belize}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Belize}}}}|22966|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Belmopan]] |style="text-align:center;"|English |0.708 <span style="color:#0c0;">'''High'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Costa Rica}} |style="text-align:right;"|{{cvt|51100|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Costa Rica}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Costa Rica}}}}|51100|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[San José, Costa Rica|San José]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.794 <span style="color:#0c0;">'''High'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|El Salvador}} |style="text-align:right;"|{{cvt|21041|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|El Salvador}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|El Salvador}}}}|21041|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[San Salvador]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.674 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Guatemala}} |style="text-align:right;"|{{cvt|108889|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Guatemala}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Guatemala}}}}|108889|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Guatemala City]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.650 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Honduras}} |style="text-align:right;"|{{cvt|112090|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Honduras}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Honduras}}}}|112090|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Tegucigalpa]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.617 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Nicaragua}} |style="text-align:right;"|{{cvt|130370|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Nicaragua}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Nicaragua}}}}|130370|km2|sqmi|prec=0}} |style="text-align:left;"|[[Managua]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.658 <span style="color:#fc0;">'''Medium'''</span> |- |style="text-align:left;"|{{flag|Panama}} |style="text-align:right;"|{{cvt|75420|km2}} |style="text-align:right;"|{{UN Population|Panama}} |style="text-align:center;"|{{pop density|{{decomma|{{UN population|Panama}}}}|75420|km2|sqmi|prec=0|}} |style="text-align:left;"|[[Panama City]] |style="text-align:center;"|Spanish |0.789 <span style="color:#0c0;">'''High'''</span> |- style="color:#000000;background:#F2F2F2; font-weight:bold; " ! Total |style="text-align:right;"|{{cvt|521876|km2}} |style="text-align:right;"|{{nts|{{sum|{{Decomma|{{UN Population|Belize}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Costa Rica}}}}|{{Decomma|{{UN Population|El Salvador}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Guatemala}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Honduras}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Nicaragua}}}}|{{Decomma|{{UN Population|Panama}}}}}}}} |style="text-align:center;"|-<!-- Adding a "total" value for the population density is misleading as to whether the figure would be the sum (which would probably be useless), population density of all of Central America (which can be found elsewhere such as in the infobox), or average of each country's population density (which would also probably be useless). June 2022. --> |style="text-align:center;"|- |style="text-align:center;"|- |style="text-align:center;"|0.699 |} [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P2046]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P1082]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P625]] [[تصنيف:صفحات بيها مراجع ويكى بيانات]] [[تصنيف:بلاد]] cevvzdtty4nn6jhqan6t7j4h5nct189 0 2224127 13235637 13048070 2026-09-17T21:00:50Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (5)، كينغ ← كينج، أُدرج ← اتحط، ومه ← و مه، شائع ← منتشر، غير ال ← اللى مش (2)، استقروا ← استقرو، نتائج ← نتايج، السكك الحديدية ← السكك الحديد (2)، أصليي ← اصليي 13235637 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} '''ڤيرچينيا بيتش''' (معروفه كمان باسم '''VB''' ) هيا المدينة الاكتر سكان فى ولاية [[ڤيرچينيا]] الامريكانيه . المدينة على [[المحيط الاطلنطى]] عند مصب خليج تشيسابيك فى جنوب شرق ڤيرچينيا. هيا سادس اكبر مدينة حسب عدد السكان فى منطقة وسط المحيط الاطلنطى ، وتاسع اكبر مدينة حسب عدد السكان فى الجنوب الشرقى ، والمدينة [[اكبر مدن امريكا|الثانية و الأربعين حسب عدد السكان فى امريكا،]] عدد سكانها 459,470 انسان حسب [[تعداد امريكا 2020|تعداد سنة 2020.]] ڤيرچينيا بيتش هيا مدينة رئيسية فى منطقة هامبتون رودز الحضرية، اللى يزيد عدد سكانها عن 1.8 مليون انسان ، هيا سابع اكبر منطقة حضرية فى امريكا. ڤيرچينيا بيتش مدينة سياحية تمتد على طول أميال من الشطوط ، وتضم مئات الفنادق والموتيلات و المطاعم على طول ساحلها . قرب نقطة التقاء خليج تشيسابيك و المحيط الاطلنطى، كان كيب هنرى موقع أول هبوط للمستعمرين الإنجليز اللى استقرو فى الاخر فى [[چيمستاون ڤيرچينيا|جيمستاون]] ؛ ڤيرچينيا بيتش الحديثة اتأسست سنة 1906. فيها المدينة كتير من المتنزهات الحكومية، والشطوط المحمية، والقواعد العسكرية. ڤيرچينيا بيتش قرب جامعة ڤيرچينيا ويسليان ، و جامعة ريجنت ، وشبكة البث المسيحية ، و المقر الامريكانى لشركة ستيل ، وجمعية البحث والتنوير . كمان تستضيف بطولة الساحل الشرقى السنوية لركوب الأمواج و مهرجان نبتون . تم إدراج المدينة فى ''[[موسوعة جينيس للارقام القياسيه|موسوعة غينيس للأرقام القياسية]]'' باعتبارها تمتلك أطول شط ترفيهى فى العالم. فى الطرف الجنوبى من كوبرى نفق خليج تشيسابيك ، اللى كان أطول مجمع كوبرى نفق فى العالم <ref name="Superlatives USA">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Melissa Jones|مسار=https://books.google.com/books?id=yALhYMYGY6AC&pg=PA137|عنوان=Superlatives USA: The Largest, Smallest, Longest, Shortest, and Wackiest Sites in America|تاريخ=March 15, 2005|ناشر=Capital Books|صفحات=137–|تاريخ-الوصول=October 12, 2012|isbn=978-1-931868-85-3}}</ref> لحد افتتاح كوبرى هونج كونج-تشوهاي-ماكاو سنة 2018.<ref name="World's longest sea crossing">{{استشهاد بخبر | last = BBC | title = World's longest sea crossing: Hong Kong-Zhuhai bridge opens | url = https://www.bbc.com/news/world-asia-china-45937924 | accessdate = October 23, 2018 }}</ref> == تاريخ == [[ملف:OcaChesepiques.JPG|left|تصغير|منزل تشيزيبيان]] [[ملف:Princessanne.jpg|يسار|تصغير|مقاطعة الأميرة آن (1691–1963)، اللى لم تعتبر موجودة دلوقتى ، مع شط ڤيرچينيا من خريطة ڤيرچينيا سنة 1895]] شعب تشيزيبيان كانو هما السكان الاصليين التاريخيين للمنطقة المعرفة دلوقتى باسم تايدووتر فى ڤيرچينيا وقت اللقاء الاوروبى. مش معروف الكتير عنهم لكن الأدلة الأثرية تشير لأنهم ممكن كانو على صلة بشعب كارولينا ألجونكويان أو شعب بامليكو. من المحتمل أنهم كانو بيتكلمو واحده من لغات ألجونكويان . كانت دى اللغات منتشرة بين القبائل الكتيرة فى المنطقة الساحلية، اللى شكلت اتحاد بوهاتان اللى مش مترابط، اللى عدد سكانه عشرات الآلاف. احتل شعب تشيزيبيان منطقة معروفه دلوقتى بالمدن المستقلة نورفولك وبورتسموث وتشيسابيك و ڤيرچينيا بيتش. سنة 1607، بعد رحلة 144 يوم، رست 3 سفن بقيادة الكابتن كريستوفر نيوبورت ، و عليها 105 رجال و فتيان، لأول مرة فى العالم الجديد على البر الرئيسى، مكان ما يتقابل المصب الجنوبى لخليج تشيسابيك [[المحيط الاطلنطى|بالمحيط الاطلنطى]] . أطلقوا عليها اسم رأس هنرى، على اسم [[هنرى ستيوارت (ارستقراطى من مملكه اسكوتلاندا)|هنرى فريدريك، أمير ويلز]] ، الابن الاكبر للملك [[جيمس السادس و الاولانى|جيمس الاولانى ملك انجلترا]] . نقل دول المستعمرون الإنجليز التابعون لشركة ڤيرچينيا فى لندن من دى المنطقة، حيث صدرت لهم أوامر بالبحث عن موقع أبعد فى الداخل، اللى ها يكون اكتر حماية من سفن الدول الاوروبية المنافسة. أنشأوا أول مستوطنة دائمة لهم على الجانب الشمالى من [[نهر جيمس]] فى [[چيمستاون ڤيرچينيا|جيمستاون]] . آدم ثوروغود (1604-1640) من [[كينجز لين]] ، نورفولك ، انجلترا كان من أوائل الإنجليز اللى استوطنو دى المنطقة، اللى اتطورت علشان تكون ڤيرچينيا بيتش. فى سن التمانتاشر ، تعاقد كخادم متعاقد لدفع تكاليف السفر لمستعمرة ڤيرچينيا على أمل تحسين حياته. نال حريته بعد شوية سنين و بقا من أبرز مواطنى المنطقة. سنة 1629، انتُخب عضو فى مجلس النواب عن إليزابيث سيتى. ، واحدة من أربع "مدن" (أو اتحادات) كانت مناطق مقسمة اتأسست سنة 1619. سنة 1634، قُسِّمت المستعمرة لمقاطعات ڤيرچينيا الثمانية الأصلية، اللى سُمِّيت بعدين [[مقاطعه|بالمقاطعات]] . بيتنسب لثوروغود استخدام اسم موطنه فى انجلترا عند المساعدة فى تسمية " مقاطعة نيو نورفولك " سنة 1637. فى العام التالى، قُسِّمت مقاطعة نيو نورفولك لمقاطعة نورفولك العليا (اللى سُمِّيت بعدين بمقاطعة نانسيموند ) ومقاطعة نورفولك السفلى . أقام ثوروغود بعد سنة 1634 على ضفاف نهر لينهافن ، اللى سُمِّيَ تيمن بموطنه فى انجلترا. == بنية تحتية == === مواصلات === [[ملف:33_ATLANTIC_(3523212303).jpg|تصغير|حافلة Hampton Roads Transit على شارع Atlantic Avenue فى ڤيرچينيا بيتش.]] [[ملف:ORF_Departures.jpg|تصغير|يخدم [[مطار نورفولك الدولى]] فى [[نورفولك (ڤيرچينيا)|نورفولك]] القريبة مدينة ڤيرچينيا بيتش ومنطقة هامبتون رودز المحيطة بها.]] [[مطار نورفولك الدولى]] يخدم مدينة ڤيرچينيا بيتش بشكل أساسى، و هو دلوقتى المطار التجارى الرئيسى فى المنطقة. المطار قرب خليج تشيسابيك، على طول حدود المدينة الممتدة على جانبين [[نورفولك (ڤيرچينيا)|مدينة نورفولك]] المجاورة. يوفر مطار نيوبورت نيوز/ويليامزبرغ الدولى كمان خدمات جوية تجارية لمنطقة هامبتون رودز . يوفر مطار تشيسابيك الإقليمى خدمات الطيران العام، و على بُعد {{حول|5|mi|km}} مطار نيوبورت نيوز/ويليامزبرغ الدولى . بره حدود المدينة. مطار ڤيرچينيا بيتش منشأة مدرج عشبى صغيرة تخدم أصحاب الطيارات الخاصة. السكك الحديد، تخدم شركة أمتراك مدينة ڤيرچينيا بيتش عبر محطتين نورفولك ونيوبورت نيوز ، عبر اوتوبيسات متصلة. يجرى الايام دى دراسة ربط ريتشموند بالسكك الحديد عالية السرعة فى الممر الشمالى الشرقى و الممر الجنوبى الشرقى للسكك الحديدية عالية السرعة . بتقدم شركة Greyhound/Trailways خدماتها من محطة اوتوبيسات مركزية فى مدينة نورفولك المجاورة. محطة Greyhound فى ڤيرچينيا بيتش على طريق لاسكين، على بُعد ميل بالتقريب غرب الواجهة البحرية. تتوفر خدمات الاوتوبيسات ل[[نيو يورك|مدينة نيو يورك]] عبر حافلة Chinatown، Today's Bus، على طريق نيوتاون. المدينة ترتبط بالطريق السريع I-64 عبر الطريق السريع I-264، اللى يمتد من الواجهة البحرية، ويتقاطع مع الطريق السريع I-64 على الجانب الشرقى من نورفولك، ويستمر عبر وسط مدينة نورفولك وبورتسموث لحد ينضم تانى لالطريق السريع I-64 عند نهايةالطريقين فى تشيسابيك حيث يكمل الطريق السريع I-664 الحلقة اللى تشكل حزام هامبتون رودز. بتشمل الطرق الرئيسية التانيه ڤيرچينيا بيتش بوليفارد ( US 58 )، وشور درايف ( US 60 )، اللى يتصل بشارع أتلانتيك على الواجهة البحرية، ونورثامبتون بوليفارد ( US 13 )، وبرينسس آن رود ( SR 165 )، و إنديان ريفر رود (SR 603 قبل كده )، ولينهافن باركواى، و إندبندنس بوليفارد، وجنرال بوث بوليفارد، ونيمو باركواى. ترتبط كمان بمنطقة الساحل الشرقى لولاية ڤيرچينيا عبر كوبرى ونفق خليج تشيسابيك ، و هو أطول مجمع كبارى و نفق فى العالم، ومعروف بأنه واحد من عجائب الهندسة السبع فى العالم الحديث. يحمل كوبرى ونفق خليج تشيسابيك، و هو مرفق مدفوع الأجر ، الطريق السريع الامريكانى رقم 13. يتم تقديم خدمات النقل جوه المدينة، بقية هامبتون رودز، بخدمة الاوتوبيسات الإقليمية، هامبتون رودز ترانزيت . تم اقتراح تمديد نظام السكك الحديد الخفيفة تايد من نورفولك لالواجهة البحرية كذا مره، لكن تم رفضه من قبل الناخبين فى كل مرة. === الرعاية الصحية === [[ملف:Sentara_VB_General_Hospital.jpg|تصغير|مستشفى سينتارا ڤيرچينيا بيتش العام]] يخدم مدينة ڤيرچينيا بيتش مستشفى سنتارا ڤيرچينيا بيتش العام ومستشفى سنتارا برينسيس آن . تم تعديل مستشفى سنتارا بايسايد السابق، المعروف دلوقتى باسم سنتارا إندبندنس، علشان يكون قسم طوارئ مستقل و مركز علاج للمرضى الخارجيين. يقع مستشفى سنتارا لى على الجانب التانى من خط المدينة فى [[نورفولك (ڤيرچينيا)|نورفولك]] . تقدم عيادة بيتش هيلث خدمات طبية أساسية لسكان ڤيرچينيا بيتش اللى مش مؤمَّن عليهم. == المدن الشقيقة == [[مدينة توأم|المدن الشقيقة]] لمدينة ڤيرچينيا بيتش هيا: * {{Flag icon|UK}} [[بانجور (تجمع سكان فى اردس اند نورث دون)|Bangor, County Down]]. Northern Ireland, United Kingdom (2001) * {{Flag icon|JPN}} [[ميازاكى|Miyazaki]]. Japan (1992) * {{Flag icon|NOR}} [[Moss, Norway|Moss]]. Norway (1974) * {{Flag icon|PHL}} [[اولونجابو|Olongapo]]. Philippines (2015) * {{Flag icon|GER}} [[فايبلينجن|Waiblingen]]. Germany (2016) === المدن الصديقة === تتمتع مدينة ڤيرچينيا بيتش بعلاقات ودية مع: * {{Flag icon|NIC}} [[San Juan del Sur]]. Nicaragua (1974) == فى الثقافة الشعبية == لعبة ''المونوبولى هنا والآن: تضمنت النسخة الامريكانيه '' (2015) من اللعبة، اللى صدرت بمناسبة الذكرى التمانين لإطلاقها، مدينة ڤيرچينيا بيتش كملكية ممكن شراؤها وبيعها وتداولها. اتحطت المدينة بعد ما أجرت هاسبرو تصويت عبر الإنترنت لتحديد المدن اللى ستُدرج فى النسخة المُحدثة من اللعبة. حصلت ڤيرچينيا بيتش على رابع أعلى عدد من الأصوات فى المسابقة الإلكترونية،و ده أكسبها مكان مميز على لوحة النتايج. أما احسن مكان فى Boardwalk فكان من نصيب [[بيير (هيوز)|مدينة بيير، ساوث داكوتا]] . فى مسلسل التلفزيون ، الرجل فى القلعة العالية (2015-2019)، اللى تدور أحداثه فى ستينات القرن العشرين البديلة ، تم ذكر ڤيرچينيا بيتش على أنها موقع غزو على مثال يوم النصر من قبل [[المانيا النازيه|المانيا النازية]] ،و ده اتسبب فى هزيمة امريكا واحتلالها. مغنى الراب Lil Ugly Mane ، المشهور بألبوماته زى Mista Thug Isolation و Oblivion Access، عاش فى ڤيرچينيا بيتش، ڤيرچينيا. مغنى الراب الشهير [[دريك]] أطلق اسم ڤيرچينيا بيتش على واحد من مسارات ألبومه For All The Dogs ، بسبب أدائه فى المدينة خلال جولته Drake vs. Lil Wayne سنة 2014.<ref>{{Citation|title=Drake – Virginia Beach|url=https://genius.com/Drake-virginia-beach-lyrics|accessdate=October 4, 2024}}</ref> == شوف كمان == * السجل الوطنى للأماكن التاريخية فى ڤيرچينيا بيتش، ڤيرچينيا * تماثيل السيدة النرويجية * إدارة خدمات الطوارئ الطبية فى ڤيرچينيا بيتش * إدارة إطفاء ڤيرچينيا بيتش * فرقة الإنقاذ التطوعية فى ڤيرچينيا بيتش * غابات الغسيل فى الرأس الزائف * الساحل الشرقى للولايات المتحدة * جنوب شرق امريكا * جنوب امريكا == ملحوظات == {{Notelist}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == {{روابط شقيقة|Virginia Beach}} {{روابط تجمعات سكنيه}} * {{ويب سايت رسمى}} * [http://www.visitvirginiabeach.com Convention and Visitors Bureau] {{Adjacent communities|Centre=Virginia Beach, Virginia|North=[[Northampton County, Virginia|Northampton County]]|NORTHEAST=|EAST=[[Atlantic Ocean]]|SOUTHEAST=|South=[[Currituck County, North Carolina]]|SOUTHWEST=|WEST=[[Chesapeake, Virginia|Chesapeake]]|NORTHWEST=[[Norfolk, Virginia|Norfolk]]}}{{Virginia Beach}}{{Hampton Roads}}{{Virginia}}{{Northeast Megalopolis}}{{Virginia county seats and independent cities}}{{اكبر مدن امريكا}}{{Outer Banks}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:مدن ڤيرچينيا]] [[تصنيف:Coordinates on Wikidata]] tcbb393e4wk3u9o9arvq5grqxfagmqr 0 2226167 13235626 13048584 2026-09-17T20:58:11Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ولدت ← اتولدت (2)، ي، ← ى، (2)، اتاتولدت ← اتولدت (2)، صارمة ← شديده 13235626 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص}} '''سوشيلا كاركى''' {{ملا|{{langx|ne|सुशीला कार्की|Suśīlā Kārkī}}, {{IPA|ne|susilʌ‿kʌrki|pron}}. }} اتولدت يوم 7 يونيه 1952، سياسية نيبالية وقاضية سابقة، ومسكة دلوقتى منصب رئيس وزرا نيبال المؤقتة من يوم 12 سبتمبر 2025 بعد الاحتجاجات اللى عملها جيل زد. هيا أول ست تبقى رئيسة حكومة فى نيبال. كاركى قبل كده كانت رئيسة قضاة المحكمة العليا فى نيبال من 11 يوليه 2016 لحد 6 يونيه 2017، وبرضه كانت أول ست تمسك المنصب ده. == الحياة المبكرة والتعليم == سوشيلا كاركى اتولدت يوم 7 يونيه 1952 لعيلة تشيترى من سانكاربور ( بعدين جزء من بيراتناجار )، نيبال. هيا اكبر أطفال عيلتها السبعة. دخلت [[جامعة تريبوفان]] ، و اخدت بكالوريوس الآداب من كلية ماهيندرا مورانغ سنة 1972. بعدين درست العلوم السياسية فى [[الهند]] ، و اخدت ماجستير فى العلوم السياسية من [[جامعة باناراس الهنديه|جامعة باناراس الهندوسية]] سنة 1975. رجعت لجامعة تريبهوفان لدراسة القانون، وتخرجت سنة 1978.<ref name="thehindu.com">{{استشهاد بخبر | date = 15 April 2016 | title = Sushila Karki, Nepals's new Acting CJ | url = http://www.thehindu.com/news/international/Sushila-Karki-Nepalss-new-Acting-CJ/article14238804.ece | work = [[The Hindu]] | publisher = | via = | agency = [[Press Trust of India]] }}</ref> == حياة مهنية == === السنين الأولى === من سنة 1986 لسنة 1989، اشتغلت اركى كمدرس مساعد فى [[جامعة تريبوفان|حرم ماهيندرا المتعدد، داران]] ؛ ومن سنة 1988، كانت فى الوقت نفسه رئيسة نقابة المحامين فى محكمة منطقة كوشى لحد سنة 1990. فى السنه دى، شاركت فى حركة الشعب سنة 1990 للإطاحة بنظام البانشيات وسُجنت فى سجن بيراتناجار. كتبت بعدين رواية ''كارا'' المستوحاة من تجاربها. سنة 2002، عُينت رئيسة لمحكمة استئناف بيراتناجار، و هو المنصب اللى شغلته لحد سنة 2004، لما بقت محامية بارزة فى نقابة المحامين النيبالية .<ref name="supremecourt" /><ref name=":11" /> === المحكمة العليا فى نيبال === عُيِّنت كاركى قاضيةً ''مؤقتةً'' فى المحكمة العليا النيبالية فى يناير 2009. و بقا منصبها دايما فى العام التالى. فى مارس 2016، استمعت المحكمة العليا لالتماسى بخصوص تعيين [[خيل راچ ريجمى|خيل راج ريجمى]] رئيس مؤقت للوزراء. وقضت المحكمة بأن الالتماس، اللى قُدِّم فى الأصل سنة 2013، ما بقاش ذا صلة ورفضته؛ عارض كاركى و رئيس القضاة كاليان شريستا ووجدا أن تعيين ريجمى غير دستورى. جادل كاركى بعدين بأن تعيين ريجمى قد تسبب فى ضرر دائم للنظام القضائى النيبالى .<ref name=":9">{{استشهاد بكتاب|عنوان=The law and politics of unconstitutional constitutional amendments in Asia|تاريخ=2022|ناشر=[[Routledge]]|محرر=Abeyratne|محرر-الأول=Rehan|سلسلة=Comparative constitutional change|مكان=London New York, NY|صفحات=147–148|محرر2=Bùi-ngọc-Son|isbn=978-1-000-48373-4}}</ref> بعد تقاعد رئيس القضاة شريستا فى ابريل 2016، أوصى المجلس الدستورى بتكليف كاركى بالمنصب ده . و عملت على أساس ''مخصص'' لحد أكدت جلسة استماع برلمانية رسمية فى يوليه اللى بعد كده تعيينها. كانت أول رئيسة قضاة و كانت معروفة فى وقت تعيينها بأنها شديده ومناهضة للفساد. واجهت معارضة لتلك الصفات خلال فترة ولايتها، واتهمتها الحكومة بالعمل ضدها بعد ما ألغت المحكمة العليا تعيين جايا بهادور تشاند رئيس لشرطة نيبال . ابتدت إجراءات العزل، اللى بقت أسهل فى البدء بعد اعتماد الدستور سنة 2015، <ref name=":8">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Asian comparative constitutional law|تاريخ=2023|ناشر=[[Hart Publishing]]|محرر=Bùi|محرر-الأول=Ngọc Sơn|مكان=Oxford, UK ; New York, NY|صفحات=425|محرر2=Malagodi|محرر2-الأول=Mara|isbn=978-1-5099-4969-4}}</ref><ref name="The law and politics of unconstitutional constitutional amendments in Asia">{{استشهاد بكتاب |عنوان=The law and politics of unconstitutional constitutional amendments in Asia |تاريخ=2022 |ناشر=[[Routledge]] |محرر=Abeyratne |محرر-الأول=Rehan |محرر2=Bùi-ngọc-Son |سلسلة=Comparative constitutional change |مكان=London New York, NY |صفحات=147–148 |isbn=978-1-000-48373-4 }}</ref> ضدها فى البرلمان فى ابريل 2017 من حزب المؤتمر النيبالى و الحزب الشيوعى النيبالى (المركز الماوى) ؛ وتم تعليقها تلقائى.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> حسب ''The Himalayan Times'' ، اعتبر الكثيرون أن إجراءات العزل "ذات دوافع سياسية، وتهدف لإحباط الأحكام فى بعض القضايا البارزة" وقال مفوض [[الامم المتحده]] السامى لحقوق الإنسان [[زيد رعد زيد الحسين|زيد رعد الحسين]] إن "محاولة عزلها تثير مخاوف جدية بخصوص التزام الحكومة بالعدالة الانتقالية وسيادة القانون". غير راضى عن قرار عزلها، استقال نائب رئيس الوزراء ووزير الداخليةساعتها ، بيماليندرا نيدى و ترك حزب راستريا براجاتانترا الائتلاف اللى شكله مع حزب المؤتمر النيبالى و الحزب الشيوعى النيبالى (MC). فى مايو، أصدر تشوليندرا شومشير رانا من المحكمة العليا أمر بوقف الإجراءات.<ref name=":3" /> وبسبب الضغط العام، تم التوصل لاتفاق وقت تعديل وزارى، وانسحبت الأحزاب الحاكمة.<ref name=":8" /> استقال كركى فى 6 يونيه 2017 عند بلوغه سن التقاعد الإلزامى و هو 65 سنه . بعد اعتزالها من المحكمة، كتبت كركى [[سيره شخصيه|سيرة ذاتية]] عن بداياتها ومسيرتها المهنية كقاضية. اتنشرت دى السيرة تحت عنوان ''"نيايا"'' ، حيث جادلت كركى بأن الديمقراطية تعتمد على استقلال [[سلطه قضائيه|القضاء]] . و فى العام التالى، نشرت روايتها ''"كارا"'' . ==== قرارات بارزة ==== * أوم بهاكتا رانا ضد هيئة مكافحة الفساد/حكومة نيبال (فساد بعثة حفظ السلام السودانية) * بريثيفى بهادور باندى ضد محكمة مقاطعة كاتماندو (الفساد فى طباعة الأوراق النقدية البوليمرية فى اوستراليا) <ref name=":7" /> * قضية الأم البديلة <ref>{{استشهاد بخبر | last = Keswani | first = Pallavi | date = 12 September 2025 | title = Who is Sushila Karki, Nepal's new interim head | url = https://www.thehindu.com/news/international/who-is-sushila-karki-nepals-new-interim-head/article70041233.ece | accessdate = 13 September 2025 | work = [[The Hindu]] | language = en-IN | issn = 0971-751X }}</ref> * إدانة جاى براكاش جوبتا <ref>{{استشهاد بخبر | date = 19 February 2018 | title = Justice with conviction | url = https://kathmandupost.com/miscellaneous/2018/02/19/justice-with-conviction | work = [[The Kathmandu Post]] }}</ref> * إلغاء تعيين لقمان سينغ كاركى فى لجنة التحقيق فى إساءة استخدام السلطة === رئيس وزرا نيبال المؤقت === [[ملف:US_Nepal_Summit_for_Democracy_2021_-_Sushila_Karki.jpg|بديل=US Nepal Summit for Democracy 2021|تصغير|كاركى فى قمة امريكا النيبالية للديمقراطية 2021]] بعد ما أجبرت احتجاجات مناهضة الفساد اللى قادها جيل زد سنة 2025 رئيس الوزراء كيه بى شارما أولى على الاستقالة، كان فيه حاجة لحكومة مؤقتة واقترح بعض النشطاء اسم كاركى بسبب حيادها السياسى.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Landrin | first = Sophie | date = 13 September 2025 | title = Sushila Karki appointed as Nepal's prime minister with mission to preserve unity | url = https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/09/13/sushila-karki-appointed-as-nepal-s-prime-minister-with-mission-to-preserve-unity_6745361_4.html | accessdate = 14 September 2025 | work = [[Le Monde]] | language = en }}</ref> بعد استطلاع رأى على منصة التواصل عبر الإنترنت ديسكورد ، اختار أعضاء خادم المتظاهرين كاركى من خمسة اختيارات.<ref name=":10" /> تم الاتفاق على التعيين خلال محادثات مع الجيش النيبالى. بناء على توصيتها، حل الرئيس رام تشاندرا بوديل البرلمان الفيدرالى فى نيبال فى 12 سبتمبر، و أقسمت كاركى اليمين الدستورية كرئيسة وزراء مؤقتة بناء على المادة 61 من دستور نيبال .<ref>{{استشهاد بخبر | last = Ellis-Petersen | first = Hannah | date = 12 September 2025 | title = Nepal appoints its first female PM after historic week of deadly protests | url = https://www.theguardian.com/world/2025/sep/12/nepal-appoints-its-first-female-pm-after-historic-week-of-deadly-protests | accessdate = 12 September 2025 | work = [[الجارديان]] | language = en-GB | issn = 0261-3077 }}</ref> وكشفت حكومتها من 15 سبتمبر 2025.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Gurubacharya | first = Binaj | date = 15 September 2025 | title = Nepal's PM appoints 3 new ministers as interim government prepares to hold fresh elections in March | url = https://apnews.com/article/nepal-new-government-politics-challenges-d86034115a581762c2d1b38780112006 | accessdate = 15 September 2025 | work = [[AP News]] | language = en }}</ref> هيا أول ست فى تاريخ نيبال تتولى المنصب ده .<ref name=":5" /> == الحياة الشخصية == اتجوزت دورجا براساد سوبيدى ، اللى كان زعيم جناح الشباب فى حزب المؤتمر النيبالى واحد من الجناة بعد اختطاف طياره الخطوط الجوية الملكية النيبالية DHC-6 سنة 1973.<ref>{{استشهاد بخبر | date = 11 September 2025 | title = Nepal unrest: Interim PM contender Sushila Karki's husband hijacked plane in 1973; passengers included actor Mala Sinha | url = https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/nepal-unrest-interim-pm-contender-sushila-karkis-husband-hijacked-plane-in-1973-passengers-included-actor-mala-sinha/articleshow/123830813.cms | accessdate = 12 September 2025 | work = [[The Times of India]] | issn = 0971-8257 }}</ref> التقيا وقت الدراسة فى جامعة بنارس الهندوسية، و كان معلمها.<ref name=":6" /> عندهم طفل واحد على الأقل.<ref name=":4" /> بالإضافة للغتها الأم [[النيباليه|النيبالية]] ، تتكلم كاركى بعض من [[هندى|اللغة الهندية]] [[انجليزى|والإنجليزية]] . == فهرس == * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Karki|الأول=Sushila|عنوان=Nyaya|وصلة-العنوان=Nyaya (book)|ناشر=Book Hill Publications|سنة=2018|مكان-النشر=Nepal|لغة=Nepali|script-title=ne:न्याय|عنوان مترجم=Justice|isbn=978-9937-9217-8-7}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Karki|الأول=Sushila|عنوان=Kara|وصلة-العنوان=Kara (novel)|ناشر=Book Hill Publications|سنة=2019|مكان-النشر=Nepal|لغة=Nepali|script-title=ne:कारा|عنوان مترجم=Prison|isbn=978-9937-0-6806-2}} == شوف كمان == * حكومة كركى المؤقتة * الانتخابات العامة النيبالية 2026 == ملحوظات == {{Notelist}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} * [http://www.bbc.com/nepali/multimedia/2016/11/161122_iv_sushila مقابلة مع سوشيلا كاركي] عملتها [[بى بى سى|بى بى سى نيبال]] {{S-start}} {{S-off}} {{s-break}} {{S-bef}} {{S-ttl|title=[[List of Prime Ministers of Nepal|Prime Minister of Nepal]] (interim)}} {{S-inc}} {{S-end}}{{Prime Ministers of Nepal}}{{Current heads of government}}{{Current SAARC Leaders}}{{Socialist rulers}}{{Nepali literature}}{{Nepalese Women Writers}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:ناس لسا عايشين]] [[تصنيف:مواليد 1952]] rsqw3wnrp5wnidir9z6bozy32p93qzy 10 2226176 13235627 13028848 2026-09-17T20:58:39Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: ]] and [[ ← ]] و [[ (2) 13235627 wikitext text/x-wiki {{شريط | name = Socialist rulers | title = Leaders of [[List of non-communist socialist states|socialist states not espousing communism]]<!---please do not remove any country unless it stops being listed in List of non-communist socialist states---> | state = {{{stat|autocollapse}}} | listclass = hlist | image = [[File:Red rose 02.svg|100px]] <!-- group header link colors and backgrounds are from the countries' respective flags' and emblems' red and yellow colors (where available). --> | group1 = [[الجزاير]] {{Flag icon|Algeria}} | list1 = * [[عبدالمجيد تبون]]. ''Head of state'' * [[Sifi Ghrieb]]. ''Head of government'' | group2 = [[بانجلاديش]] {{Flag icon|Bangladesh}} | list2 = * [[Mohammed Shahabuddin]]. ''Head of state'' * [[محمد يونس (رجال اعمال)]]. ''Head of government'' | group3 = [[اريتريا]] {{Flag icon|Eritrea}} | list3 = * [[اسياس افورقى]]. ''Head of state and government'' | group4 = [[جينيا بيساو]] {{Flag icon|Guinea-Bissau}} | list4 = * [[اومارو سيسوكو امبالو]]. ''Head of state'' * [[روى دوارتى دى باروس]]. ''Head of government'' | group5 = [[جويانا]] {{Flag icon|Guyana}} | list5 = * [[Irfaan Ali]]. ''Head of state and government'' * [[Mark Phillips (Guyanese politician)|Mark Phillips]]. ''Deputy Head of government'' | group6 = [[الهند]] {{Flag icon|India}} | list6 = * [[Droupadi Murmu]]. ''Head of state'' * [[ناريندرا مودى]]. ''Head of government'' | group7 = [[نيبال]] {{Flag icon|Nepal}}<!--#FC7024 from grains in the country emblem was not light enough; #F5C4B6 from the hand was low-contrast. White from the flag is ok.--> | list7 = * [[Ram Chandra Poudel]]. ''Head of state'' * [[سوشيلا كاركى]]. ''Head of government'' | group8 = [[نيكاراجوا]] {{Flag icon|Nicaragua}} | list8 = * [[دانييل اورتيجا]] و [[Rosario Murillo]]. ''Heads of state and government'' | group9 = [[Rebel Zapatista Autonomous Municipalities|Rebel Zapatista Autonomous Municipalities]] {{Flagicon image|Ejército Zapatista de Liberación Nacional, Flag.svg}} | list9 = * [[Councils of Good Government]]. ''Local leadership'' | group10 = [[الجمهوريه العربيه الصحراويه الديمقراطيه]] {{Flag icon|Sahrawi Arab Democratic Republic}} | list10 = * [[براهيم غالى]]. ''Head of state'' * [[Bouchraya Hammoudi Bayoun]]. ''Head of government'' | group11 = [[سريلانكا]] {{Flag icon|Sri Lanka}} | list11 = * [[انورا كومارا ديساناياكا]]. ''Head of state and government'' <!-- * , ''Head of government'' --> | group12 = [[Democratic Autonomous Administration of North and East Syria|Democratic Autonomous Administration of North and East Syria]] {{Flagicon image|Flag of the Democratic Administration of North and East Syria.svg}} | list12 = * [[Îlham Ehmed]] و [[Mansur Selum]]. ''Co-Presidents'' * Amina Omar and [[Riad Darar]]. ''Co-Chairs'' | group13 = [[تانزانيا]] {{Flag icon|Tanzania}} | list13 = * [[Samia Suluhu Hassan|Samia Suluhu]]. ''Head of state'' * [[Kassim Majaliwa]]. ''Head of government'' | group14 = [[Wa State]] {{Flag icon|Wa State}} | list14 = * [[Bao Youxiang]]. ''Head of state and government'' }}<noinclude> {{Collapsible option}} [[Category:Socialism navigational boxes|Rulers]] </noinclude> g5a4qcomvyib6b79t6abwwq9gkvizjb 0 2226177 13235621 13196206 2026-09-17T20:57:01Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: أصليي ← اصليي 13235621 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص}} '''إبراهيم غالى''' ( {{IPAc-en|ˈ|g|ɑː|l|i}} ; Arabic ؛ من مواليد 19 اغسطس 1949) هو سياسى صحراوى و ظابط عسكرى والرئيس الحالى للجمهورية [[الجمهوريه العربيه الصحراويه الديمقراطيه|العربية الصحراوية الديمقراطية]] (SADR)، و كان قبل كده سفيرها فى [[الجزاير|الجزائر]] [[اسبانيا|واسبانيا]] .<ref>{{استشهاد بخبر | title = Ambassador Brahim Gali condoles family of Abdelhamid Mehri | url = http://www.spsrasd.info/en/content/ambassador-brahim-gali-condoles-family-abdelhamid-mehri | publisher = [[Sahara Press Service]] | date = 2 February 2012 | accessdate = 5 September 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150120153858/http://www.spsrasd.info/en/content/ambassador-brahim-gali-condoles-family-abdelhamid-mehri | archivedate = 20 January 2015 }}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | title = The Polisario accused AQIM of kidnapping 3 Europeans | url = http://www.ennaharonline.com/en/news/7531.html | publisher = Ennahar online | date = 23 October 2011 | accessdate = 5 September 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150120163452/http://www.ennaharonline.com/en/news/7531.html | archivedate = 20 January 2015 }}</ref> لعب دور رئيسى فى نضال [[صحراويون|الشعب الصحراوى]] علشان تقرير المصير والاستقلال عن المغرب. و كان له دور فعال فى إنشاء حركة تحرير الساقية الحمرا ووادى الذهب ، وانتفاضة الزملة سنة 1970 ضد الحكم الإسبانى، <ref>{{استشهاد بخبر | title = Brahim Gali | url = http://videochat.diariovasco.com/videochat.php?videochat=gali | publisher = [[Diario Vasco]] | date = 26 July 2007 | accessdate = 5 September 2012 }}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} {{In lang|es}}</ref> وتأسيس [[جبهة البوليساريو|الجبهة الشعبية لتحرير الساقية الحمرا ووادى الذهب]] (جبهة البوليساريو) سنة 1973، والجمهورية الصحراوية سنة 1976. كما لعب دور رئيسى فى حرب الصحراء الغربية وتأسيس بعثة [[الامم المتحده]] للاستفتاء فى الصحراء الغربية (مينورسو ). == بدايات == غالى اتولد فى [[السماره (مدينه فى اقليم السماره)|السمارة]] فى 19 اغسطس 1949. وانضم ل''تروباس نوماداس'' اللى تقودها اسبانيا فى أواخر الستينات و اتبعت بعدين لالسمارة للعمل الإدارى . و بعد شوية اجتماعات مع [[محمد باسيرى|محمد بصيرى]] و قيادات سياسية صحراوية تانيه، قرروا إنشاء منظمة تحرير شعب الصحراء الغربية سنة 1969، و كان غالى أمين للانتماء للمنظمة. وشارك فى مظاهرة منظمة تحرير شعب الصحراء الغربية اللى نُظمت فى [[العيون]] فى 16 يونيه 1970، اللى اتعرفت باسم انتفاضة الزملة . واعتقله الجنود الإسبان فى نفس الليلة، واتحكم عليه بالسجن لمدة سنه بسبب أنشطته السياسية. و أُطلق سراحه سنة 1971، لكنه احتُجز لمده صغيره تانى سنة 1972 لمشاركته فى المظاهرات. == المسيرة السياسية == كان واحد من المؤسسين والقادة الاصليين لجبهة البوليساريو سنة 1973 وانتُخب كأول أمين عام للحركة فى مؤتمرها التأسيسى. مع [[الوالى مصطفى السيد|الوالى مصطفى سيد]] ، قاد غالى غارة الخانقة، و هيا أول عملية عسكرية للبوليساريو ضد موقع صحراوى للجيش الإسبانى ، اجتاح الموقع و جمع الأسلحة والمعدات.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bárbulo|الأول=Tomás|عنوان=La historia prohibida del Sáhara Español|ناشر=Ediciones Destino / Colección Imago Mundi vol. 21|سنة=2002|مكان=Barcelona|صفحات=110–115|isbn=978-84-233-3446-9}}</ref> سنة 1974، لما انتُخب الوالى أمين سنه جديد لجبهة البوليساريو، تم اختيار غالى لقيادة جيش التحرير الشعبى الصحراوى ، جناحه العسكرى. فى 22 اكتوبر 1975، قابل غالى والوالى ومحفوظ على بيبا بالجنرال فيديريكو جوميز دى سالازار ، الحاكم الإسبانى للإقليم، فى أول لقاء رسمى بين ممثلين الحكومة الإسبانية وجبهة البوليساريو. توقفت المفاوضات بعد كده بوقت قصير، وما حضرش غالى اجتماع آخر مع جوميز دى سالازار فى 29 اكتوبر ، فى الوقت نفسه أعلنت الحكومة الإسبانية حظر تجول فى العيون.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Toque de queda en el Sáhara | url = http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1975/10/29/119.html | publisher = [[ABC (Spain)|ABC]] | date = 29 October 1975 | accessdate = 5 October 2012 }} {{In lang|es}}</ref> فى 4 مارس 1976، اتتعين وزير للدفاع فى أول حكومة للجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية، اللى اتعلن عنها فى [[بئر لحلو]] فى 27 فبراير. وفضل فى المنصب ده لحد سنة 1989، حين اختير قائدًا سنه للناحية العسكرية الثانية. فى انتخابات 9 يوليه 2016، فى مخيمات اللاجئين الصحراويين فى [[تندوف]] ، تم اختيار غالى رئيس و أمين سنه للجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية. خلف غالى الزعيم المخضرم محمد عبد العزيز ، اللى مات فى 31 مايو 2016.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Western Sahara's Polisario Front Elects Leader | url = http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/07/western-sahara-polisario-congress-new-leader-unity.html | publisher = [[Al Monitor]] | date = 12 July 2016 | accessdate = 8 November 2017 }}</ref> قام غالى بزيارة رئاسية للرئيس النيجيرى، الرئيس محمدو بوهارى، يوم الخميس 13 يونيه 2019، فى فيلا فى أبوجا، نيجيريا.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Television | first = Oak | title = Buhari receives Saharawi President, Brahim Ghali | url = https://oak.tv/buhari-saharawi-president-brahim-ghali/ | accessdate = 14 June 2019 | work = OAK TV | date = 13 June 2019 }}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> تم تقديم شكوى ضد غالى سنة 2013 بتهمة الاغتصاب و الاعتداء الجنسى على خديجة محمود محمد الزبير. و ذلك، ASADEDH ( Spanish ) رفع قضيه ضده فى اسبانيا بتهمة التعذيب المزعوم.<ref>[http://lnt.ma/proces-a-madrid-contre-des-tortionnaires-du-polisario/ "Procès à Madrid contre des tortionnaires du Polisario"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190409155726/https://lnt.ma/proces-a-madrid-contre-des-tortionnaires-du-polisario/|date=9 April 2019}}, [http://lnt.ma La Nouvelle Tribune], 11 mars 2014.</ref> اتعرضت الجمعية المغربية للدفاع عن حقوق الإنسان لانتقادات لأن رئيسها رمضان مسعود عضو فى المجلس الملكى الاستشارى للشؤون الصحراوية المغربى. تم رفض الدعاوى موقت، و أعيد فتحها بعد وصول غالى لاسبانيا سنة 2021 للتعافى من حالة صحية حرجة بسبب كوفيد-19.<ref name="3info" /> ثم، فى 19 مايو 2021، استدعته المحكمة الوطنية الإسبانية للإدلاء بشهادته كمدعى عليه فى القضية اللى قدمتها الجمعية المغربية للدفاع عن حقوق الإنسان وفاضل بريكة؛ أدلى غالى بشهادته عبر مؤتمر عبر الفيديو من مستشفى سان ميلان-سان بيدرو فى [[لوجرونيو|لوغرونيو]] وقت تعافيه من كوفيد-19 فى 1 يونيه 2021. القاضى {{واو|Santiago Pedraz|es}} قررت أن الأطراف المتهمة لم تقدم أى دليل (حتى ولو كان مؤشر) يشير لمسؤولية غالى. أعيد انتخاب غالى رئيس و أمين سنه للجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية فى 20 يناير 2023، و اخد 1253 صوت من أصوات أعضاء الكونجرس مقابل 563 صوت لمنافسه بشير مصطفى سيد. و كان إجمالى 54 صوت مش صالح وتغيب 227 عضو.<ref>{{استشهاد بتويته|number=1616540058697211904|user=AfricaElect|title=Sahrawi Republic, presidential election: Congressmembers' votes Ghali (POLISARIO, left-wing to centre-left): 1,253 Mustafa Sayed (POLISARIO, left-wing to centre-left): 563 Invalid votes: 54 Absentees: 227 ➤ https://africaelects.com/sadr #CongresoPolisario16|date=20 January 2023|access-date=24 January 2023}}</ref> فى الوقت ده، كانت نسبة تصويت غالى هيا الأدنى بين أى مرشح رئاسى صحراوى فائز، فى الوقت نفسه كانت نسبة تصويت مصطفى سيد هيا الأعلى بين أى مرشح غير فائز. == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مراجع == {{مصادر|30em}}{{S-start}} {{S-off}} {{S-bef|before=[[Khatri Addouh]]<br>{{small|Acting}}}} {{S-ttl|title=[[President of the Sahrawi Arab Democratic Republic|President of the Sahrawi Republic]]|years=2016–present}} {{S-inc}} {{S-end}}{{POLISARIO Front}}{{Presidents of the Sahrawi Arab Democratic Republic}}{{Heads of state of republics}} [[تصنيف:ناس لسا عايشين]] [[تصنيف:مواليد 1949]] [[تصنيف:CS1 الإسبانية-language sources (es)]] [[تصنيف:بوليساريو]] fgv01ql7joa3bun99h4obx3ogm4uh26 0 2229084 13235740 13234008 2026-09-18T11:34:28Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235740 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:Blombos_point.JPG|تصغير|300x300بك| أداة من العصر الحجرى الوسطانى من كهف بلومبوس]] <mapframe text="Selected Middle Stone Age sites from the [https://www.roceeh.uni-tuebingen.de/roadweb ROAD database] (CC BY-SA 4.0 ROCEEH)" width="400" , height="300"> { "type": "ExternalData", "service": "page", "title": "ROCEEH/Middle_Stone_Age.map" } </mapframe> '''العصر الحجرى الوسطانى''' (أو '''MSA''' ) كان فترة من عصور قبل التاريخ الأفريقية بين العصر الحجرى البدرى و العصر الحجرى المتأخر . بيتعتقد عموم إن الفتره دى ابتدت من حوالى 280 ألف سنة و خلصت من حوالى 50-25 ألف سنة.<ref name="McBrearty">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The revolution that wasn't: A new interpretation of the origin of modern human behaviour|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=McBrearty|الأول=Sally|سنة=2000|المجلد=39|العدد=5|صفحات=453–563|مؤلف2=Brooks|الأول2=Alison A.|pmid=11102266|دوي=10.1006/jhev.2000.0435}}</ref> تعود بدايات بعض الأدوات الحجرية الخاصة بالعصر الحجرى الوسطانى لما بين 550 و500 ألف سنة مضت، و علشان كده يعتبر بعض الباحثين الفتره دى بداية العصر الحجرى الوسطانى.<ref name="Herries 20112">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A chronological perspective on the Acheulian and its transition to the Middle Stone Age in southern Africa: the question of the Fauresmith|صحيفة=International Journal of Evolutionary Biology|مؤلف=Herries|الأول=A.I.R.|سنة=2011|المجلد=2011|صفحات=1–25|ببمد_سنترال=3139141|pmid=21785711|دوي=10.4061/2011/961401|doi-access=free}}</ref> غالب ما بيتفهم غلط أن العصر الحجرى الوسطانى مرادف للعصر الحجرى القديم الوسطانى فى اوروبا، خاصة بسبب الفترة الزمنية المتزامنة تقريب ؛ بس، العصر الحجرى القديم الوسطانى فى اوروبا يمثل مجموعة [[اشباة البشر|بشرية]] مختلفة تمام، <i id="mwJg">و هى الإنسان النياندرتالى ، عن العصر الحجرى الوسطانى فى افريقيا، اللى ماكانش به مجموعات من النياندرتال. و ذلك، أسفرت الأبحاث الأثرية دلوقتى فى افريقيا عن أدلة كثيرة تشير لأن السلوك البشرى الحديث و القدرات الإدراكية ابتدوا يتطوروا فى افريقيا فى و قت أبكر بكتير خلال العصر الحجرى الوسطانى مقارنة باوروبا خلال العصر الحجرى القديم الأوسط.<ref name="d'Errico2013">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Identifying Mechanisms behind Middle Paleolithic and Middle Stone Age Cultural Trajectories|صحيفة=Current Anthropology|مسار=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01842788/file/dErrico_Banks_2013_CA_clean.pdf|مؤلف=D'Errico|الأول=Francesco|سنة=2013|المجلد=54|العدد=8|صفحات=371–387|مؤلف2=Banks|الأول2=William E.|s2cid=144922210|دوي=10.1086/673388}}</ref> الأدلة على السلوك الرمزى خلال العصر الحجرى الوسطانى بتشمل الاستخدام المتعمد و نقل المغرة لمسافات طويلة فى جنوب افريقيا و إنتاج خرز الصدف المثقب فى شمال افريقيا. تشير دى المواد لأن الإنسان العاقل البدرى كان يعبر عن الهوية الاجتماعية و يحافظ على شبكات التبادل فى و قت بدرى يوصل ل100000-70000 سنة مضت، قبل تطورات العصر الحجرى القديم العلوى اللى بعد كده (و اتس 2002؛ بوزوجار و تانيين 2007). عصر الحجر الوسطانى يرتبط بالإنسان الحديث تشريحى ( ''[[انسان|Homo sapiens]]'' ) كمان الإنسان القديم ''(Homo sapiens'' )، اللى يشار ليه ساعات باسم ''Homo helmei'' . أقدم الأدلة المادية جاية من تكوين غاديموتا فى إثيوبيا، و تكوين كابثورين فى كينيا، و كاثو بان فى جنوب افريقيا.<ref name="Herries 20112"/> == التنمية الإقليمية == توجد مواقع أثرية تعود للعصر الحجرى الوسطانى فى كل اماكن القارة الأفريقية، و تنقسم تقليدى لخمس مناطق: شمال افريقيا، اللى فيها أجزاء من دول المغرب و الجزائر و تونس و ليبيا دلوقتى ؛ و شرق افريقيا، اللى تمتد تقريب من مرتفعات اثيوبيا للجزء الجنوبى من كينيا؛ و و سط افريقيا، اللى تمتد من حدود تنزانيا و كينيا لتشمل انجولا؛ و جنوب افريقيا، اللى فيها كتير من مواقع الكهوف فى جنوب افريقيا؛ و غرب افريقيا.<ref name="Lombard 20122">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Thinking through the Middle Stone Age of sub-Saharan Africa|صحيفة=Quaternary International|مؤلف=Lombard|الأول=Marlize|سنة=2012|المجلد=270|صفحات=140–155|بيب_كود=2012QuInt.270..140L|دوي=10.1016/j.quaint.2012.02.033}}</ref> فى شمال و غرب افريقيا، و صلت دورات الجفاف و الرطوبة فى الصحراء الكبرى الحديثة لظهور مواقع أثرية غنية بعدها ظروف جافة اوى و العكس صحيح. ممكن يختلف مستوى الحفظ فى دول المنطقتين، لكن المواقع اللى اتكتشفها توثق الطبيعة التكيفية للإنسان القديم مع البيئات اللى مش مستقرة مناخى.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Development of Middle Stone Age innovation linked to rapid climate change|صحيفة=Nature Communications|مؤلف=Ziegler|الأول=Martin|تاريخ=2013-05-21|لغة=En|المجلد=4|العدد=1|صفحة=1905|مؤلف2=Simon|مؤلف3=Hall|مؤلف4=Barker|مؤلف5=Stringer|مؤلف6=Zahn|issn=2041-1723|الأول2=Margit H.|الأول3=Ian R.|الأول4=Stephen|الأول5=Chris|الأول6=Rainer|ببمد_سنترال=4354264|بيب_كود=2013NatCo...4.1905Z|pmid=23695699|دوي=10.1038/ncomms2897|doi-access=free}}</ref> منطقة شرق افريقيا تمثل بعض من أكتر التواريخ موثوقية، و ده بسبب استخدام التأريخ بالكربون المشع على رواسب الرماد البركانى، و بعض أقدم مواقع العصر الحجرى الوسطانى. لكن حفظ البقايا الحيوانية مش كويس، و كان التوحيد القياسى فى التنقيب عن المواقع و تصنيف الأدوات الحجرية مفقوداً لحد و قت قريب. عكس شمال افريقيا، ما كانتش التحولات بين تكنولوجيات الأدوات الحجرية بارزة بنفس القدر، و سبب ده فى الغالب لالظروف المناخية الأكتر ملاءمة اللى سمحت باستيطان المواقع بشكل أكتر استمرارية.<ref name="Lombard 20122"/><ref name="Ambrose 2001">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Paleolithic Technology and Human Evolution|صحيفة=Science|مؤلف=Ambrose|الأول=Stanley H|سنة=2001|المجلد=291|العدد=5509|صفحات=1748–1753|بيب_كود=2001Sci...291.1748A|s2cid=6170692|pmid=11249821|دوي=10.1126/science.1059487}}</ref> تعكس منطقة و سط افريقيا أنماط مشابهة لمنطقة شرق افريقيا، بس، هناك حاجة ماسة لالمزيد من البحوث الأثرية فى المنطقة. منطقة جنوب افريقيا فيها كتير من المواقع الكهفية، اللى بيبيّن معظمها بدايات و نهايات متقطعة قوى فى تكنولوجيا الأدوات الحجرية. كانت الأبحاث فى جنوب افريقيا مستمرة و موحدة لحد كبير،و ده يسمح بإجراء مقارنات موثوقة بين المواقع فى المنطقة. يرجع جزء كبير من الأدلة الأثرية المتعلقة بأصول السلوك البشرى الحديث لمواقع فى دى المنطقة، بما فيها [[كهف بلومبوس]] ، و هاويسونز بورت ، و خليج ستيل ، [[بيناكل بوينت|و نقطة بيناكل]] .<ref name="Lombard 20122"/> == الانتقال من العصر الأشولى == [[File:Parc_national_d'Awash-Ethiopie-Rivière_(1).JPG|تصغير|و ادى أواش]] مصطلح "العصر الحجرى الوسطانى" (MSA) على المؤتمر الأثرى الأفريقى من [[John Goodwin (archeologist)|جودوين]] و فان ريت لوى سنة 1929. الاستخدام الرسمى للمصطلحات دى اتساب سنة 1965، رغم ان المصطلح لسه قيد الاستخدام فى سياق [[افريقيا جنوب الصحرا|افريقيا جنوب الصحراء الكبرى]] ، بدايه من فترة انتقالية متأخرة من العصر الأشولى معروفه باسم صناعة فورسميث . صناعة فاوريسميث غير مؤرخة بشكل سيئ، حسب لهيريس (2011) ابتدت حوالى 511 &ndash; 435 ألف سنة مضت. المرة دى ، بدل النهاية الفعلية للعصر الأكويليين حوالى 130 ألف سنة مضت، تم اعتبارها بداية العصر الحجرى الوسطانى. يرتبط العصر الحجرى الوسطانى ب التعريف ده بالاستبدال التدريجى [[هومو|للبشر القدام]] بالبشر الحديثين تشريحى .<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Chronological Perspective on the Acheulian and Its Transition to the Middle Stone Age in Southern Africa: The Question of the Fauresmith|صحيفة=International Journal of Evolutionary Biology|مؤلف=Herries|الأول=Andy I. R.|سنة=2011|المجلد=2011|ببمد_سنترال=3139141|pmid=21785711|دوي=10.4061/2011/961401|doi-access=free}}</ref> فى اصطلاح مختلف، مصطلح العصر الحجرى الوسطانى يشير للمواقع اللى تتميز باستخدام أساليب ليفالوا لإنتاج الرقائق، باستثناء مواقع العصر الأشولى اللى فيها فؤوس كبيرة أو فؤوس يدوية. حسب لما ذكره ماك بريتى و ترايون (2006)، يشير مصطلح "العصر الحجرى الوسطانى المبكر" (EMSA) لالمواقع اللى تسبق الفترة الجليدية اللى 126 ألف سنة، و يشير مصطلح "العصر الحجرى الوسطانى المتأخر" (LMSA) لالمواقع اللى يقل عمرها عن 126 ألف سنة. فى ده التصنيف، مواقع فوريسميث اللى يرجع تاريخها لما بين 500 و300 ألف سنة ضمن العصر الحجرى المبكر، و يابتدى العصر الحجرى الوسطانى بعد حوالى 280 ألف سنة و يرتبط لحد كبير ''بالإنسان العاقل'' ، و أقدم موقع للعصر الحجرى الوسطانى مؤرخ بشكل موثوق فى شرق افريقيا هو موقع جاديموتا فى إثيوبيا، اللى يرجع تاريخه ل276 ألف سنة.<ref name="Tryon Faith 20132">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Variability in the Middle Stone Age of Eastern Africa|صحيفة=Current Anthropology|مسار=http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:321153/UQ321153_OA.pdf|مؤلف=Tryon|الأول=Christopher A.|سنة=2013|المجلد=54|العدد=8|صفحات=234–254|مؤلف2=Faith|الأول2=Tyler|s2cid=14124486|دوي=10.1086/673752|تاريخ-الأرشيف=2020-04-07|تاريخ-الوصول=2026-09-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200407044150/https://espace.library.uq.edu.au/data/UQ_321153/UQ321153_OA.pdf?Expires=1586234597&Key-Pair-Id=APKAJKNBJ4MJBJNC6NLQ&Signature=JDyurPmVgH3zQ5V0iqA00tYZjX8P465nCDf2wEruKNupLCpM8sJYTEr7I8aQBrHpGTwFSW6dP67R2paSPQKDBw5TKeoIh~gDyBY1YfvUOXdzIxxcNwn77m5rZg9a7ORaAbGFmHCvABdHwgyMiGFo4H54lJHVq4rN5qlWI98NmiU4eGgymboImuO6-ErpwOmyjOPeL04Jf6Zxu0Z0DuVjv9yG3gScgacV-78j7zwS-qO1SOFsGyNy-HcaQ5Z2hv2NMj3Yz18kEGJZESqHyqzl3cCNxP88EfrOlmeFgMSY1uGnAePbZ3qCq15WLlHJjOX6YqNOAVTM-zrAezgp8Xu9Jg__|url-status=dead}}</ref> شكل و ادى أواش الوسطانى فى اثيوبيا و وادى الصدع المركزى فى كينيا مركز رئيسى للابتكار السلوكى. مرجح أن الكتلة الحيوية الكبيرة للثدييات البرية فى دى المناطق قد دعمت اعداد كبيرة من السكان البشريين اللى عندهم أنماط معيشية و صناعية مماثلة لتلك الخاصة بالجامعين المعروفين إثنوغرافيا. الأدلة الأثرية من شرق افريقيا، الممتدة من و ادى الصدع من اثيوبيا لشمال تنزانيا، تمثل اكبر دليل أثرى على التحول من تكنولوجيات الأدوات فى العصر الأشولى المتأخر لتكنولوجيات الأدوات فى العصر الحجرى الوسطانى. تتميز المرحله دى الانتقالية بتراكم طبقات من الأدوات الحجرية الأشولية، هيا تكنولوجيا الفأس اليدوى ثنائى الوجه، أسفل تكنولوجيات العصر الحجرى الوسطانى، لكن و حتا فى نفس و قتها، زى أدوات ليفالوا ، و الرقائق، و الأدوات المشذبة، و الرقائق المدببة، و الأدوات ثنائية الوجه الأصغر حجم ذات الشكل المقذوف، و فى حالات نادرة، الأدوات ذات المقابض.<ref name="Tryon Faith 20132"/> إن الدليل على الإزاحة التدريجية للعصر الأشولى بتكنولوجيات العصر الحجرى الوسطانى مدعوم بشكل اكبر بده التراكب و الوضع المتزامن، و الظهور البدرى لتكنولوجيات العصر الحجرى الوسطانى فى جاديموتا و أحدث تكنولوجيات العصر الأشولى فى تكوين بورى فى إثيوبيا، اللى يرجع تاريخه ل154 ل160 ألف سنة. يشير ده لاحتمال و جود تداخل زمنى يتراوح بين 100 و150 ألف سنة.<ref name="Tryon Faith 20132"/> اتلاقى قطع أثرية من العصر الأشولى المتأخر مرتبطة بالإنسان ''العاقل'' فى مواقع الكهوف بجنوب افريقيا. يحتوى [[ماكابانسجات|كهف المواقد]] و كهف مونتاجو فى جنوب افريقيا على أدلة على تكنولوجيات العصر الأشولى، و تكنولوجيات العصر الحجرى الوسطانى اللاحقة، بس مافيش دليل على التداخل بينهم.  فى دى المنطقة. مواقع العصر الأشولى فى العصر الحجرى القديم موثقة كويس فى كل اماكن غرب افريقيا (باستثناء المناطق الأكتر استوائية) لكن فى الغالب لسه غير مؤرخة. اتحدد تاريخ عدد قليل من المواقع الأشولية المتأخرة ("MSA" بمعنى الأشولية المتأخرة، مش ليفالوا). معروفه مواقع العصر البليستوسينى الوسطانى (قبل 126 ألف سنة) من مناطق الساحل الشمالى، فى الوقت نفسه معروفه مواقع العصر البليستوسينى المتأخر (بعد 126 ألف سنة) من شمال و جنوب غرب افريقيا. عكس المناطق التانيه فى افريقيا، بيظهر ان مواقع العصر الحجرى الوسطانى استمرت لحد و قت متأخر قوى، و صول لحدود الهولوسين (12 ألف سنة مضت)،و ده يشير لإمكانية بقاء [[هومو|البشر القدام]] لفترة طويلة، و التهجين المتأخر مع ''الإنسان العاقل'' فى غرب افريقيا.<ref name="10.1093/acrefore/9780190277734.013.137" /> كمان ، تُبرز دى النتايج اختلاف ثقافى مكانى و زمانى كبير ، و تشير لأن الاختلافات الثقافية الطويلة بين المجموعات لعبت دور رئيسى فى المراحل اللى بعد كده من التطور البشرى فى افريقيا. == تكنولوجيا الأدوات الحجرية == [[File:Diepkloof-excavation-2009.JPG|تصغير| عمليات التنقيب اللى اتعملت سنة 2009 فى [[مقوى ديبلوف روك|ملجأ ديبكلوف الصخرى]]]] اتوثق الشفرات المبكرة اللى يرجع تاريخها ل550-500000 عام فى تكوين كابثورين فى كينيا و كاثو بان فى جنوب افريقيا.<ref name="Herries 20112"/> تشير القطع الأثرية المدعومة من مواقع توين ريفرز و كالامبو فولز فى [[زامبيا]] ، اللى يرجع تاريخها لما بين 300 و140 ألف سنة، لمجموعة من السلوكيات الجديدة.<ref name="Herries 20112" /><ref name="Barham2002">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Backed tools in Middle Pleistocene central Africa and their evolutionary significance|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=Barham|الأول=Lawrence|سنة=2002|المجلد=43|العدد=5|صفحات=585–603|pmid=12457850|دوي=10.1006/jhev.2002.0597}}</ref> كما تشير الشفرات اللى عمرها حوالى 280 ألف سنة اللى تم استخراجها من تكوين كابثورين [[كينيا|فى كينيا]] لمستوى عالى من الكفاءة التقنية.<ref name="Deino and McBrearty">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=40Ar/(39)Ar dating of the Kapthurin Formation, Baringo, Kenya|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=Deino|الأول=Alan L.|سنة=2002|المجلد=42|العدد=1–2|صفحات=185–210|مؤلف2=McBrearty|الأول2=Sally|pmid=11795974|دوي=10.1006/jhev.2001.0517}}</ref> تكنولوجيا الأدوات الحجرية المستخدمة خلال العصر الحجرى الوسطانى بتبيّن مجموعة متنوعة من التقنيات. من حوالى 300 ألف سنة مضت، حلت تكنولوجيات النوى المحضّرة بطريقة ليفالوا بالتدريج محل أدوات القطع الكبيرة الخاصة بحضارة أتشوليان، اللى استخدمها إنسان نياندرتال بشكل كبير خلال العصر الحجرى القديم الوسطانى الاوروبى.<ref name="Shea">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=''Homo sapiens'' is as ''Homo sapiens'' was|صحيفة=Current Anthropology|مؤلف=Shea|الأول=John|سنة=2011|المجلد=52|صفحات=1–35|s2cid=142517998|دوي=10.1086/658067}}</ref> مع تقدم العصر الحجرى الوسطانى، بقت المجموعات التكنولوجيا المتنوعة قوى منتشرة فى كل اماكن افريقيا، و بتشمل الأدوات المدببة، و الشفرات، و الرقائق المصقولة، و المكاشط الطرفية و الجانبية، و أحجار الطحن، و حتا الأدوات العظمية.<ref name="McBrearty" /> بس، يُلاحظ استخدام الشفرات (المرتبطة بشكل رئيسى [[اواخر العصر الحجرى القديم|بالعصر الحجرى القديم العلوى]] فى اوروبا) فى كتير من المواقع كمان .<ref name="McBrearty" /> فى افريقيا، ممكن اتستخدم الشفرات خلال الانتقال من العصر الحجرى البدرى للعصر الحجرى الوسطانى و ما بعده.<ref name="Porat">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=New radiometric ages for the Fauresmith industry from Kathu Pan, southern Africa: Implications for the Earlier to Middle Stone Age transition|صحيفة=Journal of Archaeological Science|مؤلف=Porat|الأول=Naomi|سنة=2010|المجلد=37|العدد=2|صفحات=269–283|مؤلف2=Chazan|مؤلف3=Grün|مؤلف4=Aubert|مؤلف5=Eisenman|مؤلف6=Kolska Horwitz|hdl-access=free|الأول2=Michael|الأول3=Rainer|الأول4=Maxime|الأول5=Vera|الأول6=Liora|بيب_كود=2010JArSc..37..269P|hdl=1885/18556|s2cid=73523158|دوي=10.1016/j.jas.2009.09.038}}</ref> و أخير، خلال الجزء الأخير من العصر الحجرى الوسطانى، ظهرت تكنولوجيات الأدوات الحجرية الدقيقة اللى تهدف لإنتاج مكونات قابلة للاستبدال لأدوات مركبة ذات مقابض، و ده من 70 ألف سنة على الأقل فى مواقع زى [[بيناكل بوينت]] و مأوى [[مقوى ديبلوف روك|ديبكلوف الصخرى]] فى جنوب افريقيا.<ref name="Rigaud">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Le mobilier Stillbay et Howiesons Poort de l'abri Diepkloof: La chronologie du ''Middle Stone Age'' sud-africain et ses implications|صحيفة=Comptes Rendus Palevol|مؤلف=Rigaud|الأول=Jean-Phillipe|سنة=2006|المجلد=5|العدد=6|صفحات=839–849|مؤلف2=Texier|مؤلف3=Parkington|مؤلف4=Poggenpoel|الأول2=Pierre-Jean|الأول3=John|الأول4=Cedric|بيب_كود=2006CRPal...5..839R|دوي=10.1016/j.crpv.2006.02.003}}</ref><ref name="Brown">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An early and enduring advanced technology originating 71,000 years ago in South Africa|صحيفة=Nature|مؤلف=Brown|الأول=Kyle S.|سنة=2012|المجلد=491|العدد=7425|صفحات=590–593|مؤلف2=Marean|مؤلف3=Jacobs|مؤلف4=Schoville|مؤلف5=Oestmo|مؤلف6=Fisher|مؤلف7=Bernatchez|مؤلف8=Karkanas|مؤلف9=Matthews|الأول2=Curtis W.|الأول3=Zenobia|الأول4=Benjamin J.|الأول5=Simen|الأول6=Erich C.|الأول7=Jocelyn|الأول8=Panagiotis|الأول9=Thalassa|بيب_كود=2012Natur.491..590B|s2cid=4323569|pmid=23135405|دوي=10.1038/nature11660}}</ref> تكنولوجيات صناعة الأدوات خلال العصر الحجرى الوسطانى بتبيّن نمط من الابتكار يتبعه اختفاء. بيحصل ده مع تكنولوجيات زى صناعة [[خرز]] الصدف، <ref name="d'Errico">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Possible shell beads from the Middle Stone Age layers of Sibudu Cave, South Africa|صحيفة=Journal of Archaeological Science|مؤلف=D'Errico|الأول=Francesco|سنة=2008|المجلد=35|العدد=10|صفحات=2675–2685|مؤلف2=Vanhaeren|مؤلف3=Wadley|الأول2=Marian|الأول3=Lyn|بيب_كود=2008JArSc..35.2675D|دوي=10.1016/j.jas.2008.04.023}}</ref> و السهام و أدوات العمل الجلدية بما فيها الإبر، <ref name="Backwell">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Middle Stone Age bone tools from the Howiesons Poort layers, Sibudu Cave, South Africa|صحيفة=Journal of Archaeological Science|مؤلف=Backwell|الأول=L|سنة=2008|المجلد=35|العدد=6|صفحات=1566–1580|مؤلف2=d'Errico|مؤلف3=Wadley|الأول2=F|الأول3=L|بيب_كود=2008JArSc..35.1566B|دوي=10.1016/j.jas.2007.11.006}}</ref> و تكنولوجيا اللصق.<ref name="Wadley">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Implications for complex cognition from the hafting of tools with compound adhesives in the Middle Stone Age, South Africa|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences|مؤلف=Wadley|الأول=L|سنة=2009|المجلد=106|العدد=24|صفحات=9590–9594|مؤلف2=Hodgskiss|مؤلف3=Grant|الأول2=T|الأول3=M|ببمد_سنترال=2700998|بيب_كود=2009PNAS..106.9590W|pmid=19433786|دوي=10.1073/pnas.0900957106|doi-access=free}}</ref> توفر دى الأدلة و جهة نظر مناقضة لسيناريو "الخروج من افريقيا" الكلاسيكى اللى تراكمت فيه التعقيدات المتزايدة خلال العصر الحجرى الوسطانى. بدل ده ، قيل إن دى الابتكارات التكنولوجية "تظهر و تختفى بعدين تعود للظهور بطريقة تتناسب على احسن و جه مع سيناريو فيه الظروف التاريخية و التغيرات البيئية، بدل التغيرات المعرفية، هيا المحركات الرئيسية".<ref name="Backwell" /> == تطور و هجرة أشباه البشر == [[File:Homo_erectus.jpg|تصغير|جمجمة ''إنسان منتصب القامة'' ، متحف التاريخ الطبيعى، آن أربور]] حدثت هجرتان بره افريقيا. كان أولها توسع ''الإنسان المنتصب'' فى أوراسيا قبل حوالى 1.9 ل1.7 مليون سنة، و التانى، توسع ''الإنسان العاقل'' اللى ابتدا خلال العصر الحجرى الوسطانى بين 80 و50 ألف سنة مضت، من افريقيا لآسيا و اوستراليا و اوروبا.<ref name="Anton et al 2014">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of early Homo: An integrated biological perspective|صحيفة=Science|مؤلف=Anton|الأول=Susan C.|سنة=2014|المجلد=345|العدد=6192|صفحات=45–59|مؤلف2=Potts|مؤلف3=Aeillo|الأول2=Richard|الأول3=Leslie C.|s2cid=30188239|pmid=24994657|دوي=10.1126/science.1236828}}</ref><ref name="Mellars2006">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A new radiocarbon revolution and the dispersal of modern humans in Eurasia|صحيفة=Nature|مؤلف=Mellers|الأول=Paul|سنة=2006|المجلد=439|العدد=7079|صفحات=931–935|بيب_كود=2006Natur.439..931M|s2cid=4416359|pmid=16495989|دوي=10.1038/nature04521}}</ref> ممكن بأعداد قليلة فى البداية، لكن بحلول 30 ألف سنة مضت حلوا محل إنسان نياندرتال و إنسان ''منتصب القامة'' .<ref name="Manica et al 2007">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation|صحيفة=Nature|مؤلف=Manica|الأول=Andrea|سنة=2007|المجلد=448|العدد=7151|صفحات=346–348|مؤلف2=Amos|مؤلف3=Balloux|مؤلف4=Hanihara|الأول2=William|الأول3=Francois|الأول4=Tsunehiko|ببمد_سنترال=1978547|و صلة مؤلف3=Francois Balloux|بيب_كود=2007Natur.448..346M|pmid=17637668|دوي=10.1038/nature05951}}</ref> تمثل دى الهجرات زيادة فى مرونة جنس ''الإنسان (Homo)'' للبقاء على قيد الحياة فى مناخات متنوعة بشكل كبير. عن قياس عدد كبير من الجماجم البشرية، تدعم دراسة حديثة الأصل الأفريقى الوسطانى/الجنوبى ''للإنسان العاقل'' حيث بتبيّن المنطقة دى أعلى تنوع جوه السكان فى القياسات الظاهرية. تدعم البيانات الجينية ده الاستنتاج.<ref name="Manica et al 2007" /> بس، هناك أدلة جينية تشير لأن الانتشار بره افريقيا ابتدا فى شرق افريقيا. تحتوى مواقع زى تكوين أومو كيبيش ، و عضو هيرتو من تكوين بورى ، [[كهف مومبا|و كهف مومبا]] على أدلة أحفورية تدعم ده الاستنتاج كمان .<ref name="Tryon Faith 20132"/> == أدلة على السلوك البشرى الحديث == لقد طُرحت كتير من النظريات بخصوص بتطور السلوك البشرى الحديث، لكن فى السنين الأخيرة بقا نهج الفسيفساء هو المنظور الأكتر تفضيل بخصوص بالعصر الحجرى الوسطانى،بالخصوص عند أخذه فى الاعتبار مع الأدلة الأثرية.<ref name="Henshilwood et al 2001">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An early bone tool industry from the Middle Stone Age at Blombos Cave, South Africa: implications for the origins of modern human behaviour, symbolism and language.|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=Henshilwood|الأول=Christopher S.|تاريخ=2001|المجلد=41|العدد=6|صفحات=631–678|مؤلف2=d'Errico|مؤلف3=Marean|مؤلف4=Milo|مؤلف5=Yates|الأول2=Francesco|الأول3=Curtis W.|الأول4=Richard G.|الأول5=Royden|pmid=11782112|دوي=10.1006/jhev.2001.0515}}</ref> و جادل بعض العلما بمن فيهم [[ريتشارد كلاين (اكاديمى)|كلاين]] <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Archaeology and the evolution of human behavior|صحيفة=Evolutionary Anthropology|مؤلف=Klein|الأول=R. G.|سنة=2000|المجلد=9|صفحات=17–36|s2cid=84390102|دوي=10.1002/(sici)1520-6505(2000)9:1<17::aid-evan3>3.0.co;2-a}}</ref> بوجود انقطاع، فى الوقت نفسه جادل تانيين بمن فيهم ماك بريتى و بروكس بأنه ممكن اكتشاف تطورات معرفية فى العصر الحجرى الوسطانى و أن أصل جنسنا مرتبط بظهور تكنولوجيا العصر الحجرى الوسطانى فى الفترة ما بين 250 و300 ألف سنة.<ref name="McBrearty" /> تعود أقدم بقايا [[انسان|الإنسان العاقل]] ليقارب من 300 ألف سنة مضت فى افريقيا.<ref name="Schlebusch2017">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Southern African ancient genomes estimate modern human divergence to 350,000 to 260,000 years ago|صحيفة=Science|مؤلف=Schlebusch|الأول=Carina M|سنة=2017|المجلد=358|العدد=6363|صفحات=652–655|مؤلف2=Malmström|مؤلف3=Günther|مؤلف4=Sjödin|مؤلف5=Coutinho|مؤلف6=Edlund|مؤلف7=Munters|مؤلف8=Vicente|مؤلف9=Steyn|الأول2=Helena|الأول3=Torsten|الأول4=Per|الأول5=Alexandra|الأول6=Hanna|الأول7=Arielle R|الأول8=Mário|الأول9=Maryna|بيب_كود=2017Sci...358..652S|pmid=28971970|دوي=10.1126/science.aao6266|doi-access=free}}</ref><ref name="Guardian">{{استشهاد بخبر | url = https://www.theguardian.com/science/2017/jun/07/oldest-homo-sapiens-bones-ever-found-shake-foundations-of-the-human-story | title = Oldest ''Homo sapiens'' bones ever found shake foundations of the human story | last = Sample | first = Ian | work = The Guardian | date = 7 June 2017 | accessdate = 7 June 2017 }}</ref><ref name="NYT-20190910">{{استشهاد بخبر | last = Zimmer | first = Carl | author-link = Carl Zimmer | title = Scientists Find the Skull of Humanity's Ancestor — on a Computer - By comparing fossils and CT scans, researchers say they have reconstructed the skull of the last common forebear of modern humans. | url = https://www.nytimes.com/2019/09/10/science/human-ancestor-skull-computer.html | date = 10 September 2019 | work = [[The New York Times]] | accessdate = 10 September 2019 }}</ref><ref name="NAT-20190910">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Deciphering African late middle Pleistocene hominin diversity and the origin of our species|صحيفة=[[Nature Communications]]|مؤلف=Mounier|الأول=Aurélien|سنة=2019|المجلد=10|العدد=1|صفحة=3406|مؤلف2=Lahr|الأول2=Marta|ببمد_سنترال=6736881|بيب_كود=2019NatCo..10.3406M|pmid=31506422|دوي=10.1038/s41467-019-11213-w|doi-access=free}}</ref> كانت القارة مأهولة بشكل رئيسى بمجموعات من الصيادين و جامعى الثمار .<ref>Mokhtar, G. (1990) ''UNESCO [[General History of Africa]]. Vol. II, Abridged Edition: Ancient Africa'', University of California Press. {{ISBN|0-85255-092-8}}</ref><ref>Eyma, A.K. and C.J. Bennett. (2003) ''Delts-Man in Yebu: Occasional Volume of the Egyptologists' Electronic Forum No. 1'', Universal Publishers. p. 210. {{ISBN|1-58112-564-X}}</ref> فى السجل الأثرى لكل من شرق افريقيا و جنوب افريقيا، فيه اختلاف هائل مرتبط بمواقع الإنسان العاقل، و خلال الوقت ده نرى أدلة على أصول السلوك البشرى الحديث . بحسب ماك بريتى و بروكس، هناك أربع سمات تميز السلوك البشرى الحديث: التفكير المجرد، و القدرة على التخطيط و وضع الاستراتيجيات، و الابتكار السلوكى و الاقتصادى و التكنولوجى، و السلوك الرمزى.<ref name="McBrearty" /> ممكن تقسيم كتير من جوانب السلوك البشرى الحديث لفئات أكتر بالتحديد، بما فيها الفن و الزينة الشخصية و التقدم التكنولوجى، بس دى الفئات الأربع الشاملة تسمح بمناقشة شاملة، و إن كانت متداخلة بشكل كبير، للحداثة السلوكية. === مجمعات ثقافية محتملة === [[ملف:Ateriense-punta_pedunculada.jpg|تصغير|أداة حجرية من العصر الأتيرى]] مع بدء ''الإنسان العاقل'' البدرى فى تنويع المناطق البيئية اللى سكنها خلال العصر الحجرى الوسطانى، ابتدا السجل الأثرى المرتبط بهذه المناطق فى إظهار أدلة على استمرارية إقليمية. دى الاستمرارية مهمة لعدد من الأسباب. بيبيّن توسع ''الإنسان العاقل'' فى مناطق بيئية مختلفة قدرته على التكيف مع مجموعة متنوعة من السياقات البيئية بما فيها البيئات البحرية، و المراعى السافانا، و الصحارى الناشفه نسبى، و الغابات. و تتجلى دى القدرة على التكيف فى القطع الأثرية اللى تعود للعصر الحجرى الوسطانى اللى اتلاقى عليها فى دى المناطق. بتبيّن دى القطع الأثرية تنوع أسلوبى تبع للمنطقة. خلال العصر الأشولى، اللى امتد من 1.5 مليون سنة مضت ل300 ألف سنة مضت، أظهرت تكنولوجيا الأدوات الحجرية تجانس لا يصدق فى كل البيئات الإيكولوجية. تمثل تكنولوجيات تحليل النظم الإيكولوجية المتعددة، بما تقدمه من أدلة على التباين الإقليمى و الاستمرارية، تقدم ملحوظاً.<ref name="McBrearty" /><ref name="Ambrose 2001" /><ref name="Tryon Faith 20132"/> و استُخدمت دى البيانات لدعم نظريات التطور الاجتماعى و الأسلوبى فى كل اماكن العصر الحجرى الوسطانى.<ref name="Larsson 2011">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Lithic technology and behavioural modernity: New results from the Still Bay site, Hollow Rock Shelter, Western Cape Province, South Africa|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=Hogsberg|الأول=Anders|تاريخ=2011|المجلد=61|العدد=2|صفحات=133–155|مؤلف2=Larsson|الأول2=Lars|pmid=21470660|دوي=10.1016/j.jhevol.2011.02.006}}</ref> فى جنوب افريقيا، نرى المجمعات التكنولوجية فى هاويسونز بورت و ستيلباى ، اللى سميت على اسم المواقع اللى اتكتشفها فيها لأول مرة. لم ياتحدد تاريخ كتير من المواقع التانيه أو اتحدد تاريخها بشكل غير موثوق؛ و بتشمل دى المواقع مجمع لوبيمبان التقنى فى و سط افريقيا، و مجمع [[Bambatan|بامباتان]] فى جنوب شرق افريقيا، اللى يرجع تاريخه ل70-80 ألف سنة، و مجمع أتريان التقنى فى شمال افريقيا، اللى يرجع تاريخه ل160-90 ألف سنة.<ref name="McBrearty" /><ref name="Henshilwood et al 2001" /> === التفكير المجرد === يمكن رؤية أدلة على التفكير المجرد فى السجل الأثرى من فترة الانتقال من العصر الأشولى للعصر الحجرى الوسطانى، أى من حوالى 300000 ل250000 سنة. يتضمن التحول ده تغيير فى تكنولوجيا الأدوات الحجرية من النمط 2، الأدوات الأشولية، للنمطين 3 و4، اللى يشملان الشفرات و الأدوات الحجرية الدقيقة. يتطلب تصنيع دى الأدوات تخطيط و فهم لكيفية تأثير ضرب الحجر على إنتاج أنماط مختلفة من التقشير.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Thinking through the Middle Stone Age of sub-Saharan Africa|صحيفة=Quaternary International|مؤلف=Lombard|الأول=Marlize|تاريخ=2012|المجلد=270|صفحات=140–155|بيب_كود=2012QuInt.270..140L|دوي=10.1016/j.quaint.2012.02.033}}</ref> و ده يتطلب تفكير مجرداً، و هو و احد من السمات المميزة للسلوك البشرى الحديث.<ref name="McBrearty" /> يمثل التحول من أدوات القطع الكبيرة فى العصر الأشولى لمجموعات الأدوات الأصغر و الأكتر تنوع فى العصر الحجرى الوسطانى فهم معرفى و مفاهيمى احسن لعملية تشكيل الصوان، و الآثار الوظيفية المحتملة لأنواع الأدوات المتميزة. === عمق التخطيط === القدرة على التخطيط و وضع الاستراتيجيات، زى التفكير المجرد، ممكن رؤيتها فى مجموعة الأدوات الأكتر تنوع فى العصر الحجرى الوسطانى، كمان فى أنماط المعيشة فى الفتره دى . مع بدء هجرة أشباه البشر فى العصر الحجرى الوسطانى لمجموعة من المناطق البيئية المختلفة، بقا من الضرورى و ضع استراتيجيات الصيد بناء على الموارد المتاحة موسمى. و بيتوضح الوعى بالموسمية فى البقايا الحيوانية اللى اتلاقى عليها فى المواقع المؤقتة. فى المناطق البيئية الأقل تسامحاً، كان ده الوعى ضرورى للبقاء، و القدرة على تخطيط استراتيجيات الكفاف بناء على ده الوعى بتبيّن القدرة على التفكير بما يتجاوز الحاضر و العمل بناء على دى المعرفة.<ref name="McBrearty" /> عمق التخطيط ده باين كمان من و جود مواد خام جاية من مناطق بعيدة فى مواقع مختلفة من [[العصر الحجرى الأوسط|العصر الحجرى الوسطانى]]. الحصول على المواد الخام المحلية كان غالب هيبقى حاجة بسيطة، لكن مواقع كتير من العصر الحجرى الوسطانى فيها بشكل متكرر مواد خام جت من مصادر أبعد من 100 كم، و ساعات من أكتر من 300 كم.<ref name="Marean Assefa 20043">Marean, Curtis W. and Zelalem Assefa. 2004. "The Middle and Upper Pleistocene African Record for the Biological and Behavioral Origins of Modern Humans" In ''African Archaeology: A Critical Introduction'', edited by [[Ann B. Stahl]]. pp.93-129. Wiley-Blackwell, New Jersey</ref> الحصول على مواد خام من المسافات دى كان محتاج معرفة بوجود الموارد دى، و إدراك إن ليها قيمة، سواء كانت قيمة عملية أو رمزية، و ممكن كمان يكون احتاج قدرة على تنظيم شبكة تبادل علشان المواد دى توصل للمواقع.<ref name="McBrearty2">{{cite journal|last1=McBrearty|first1=Sally|last2=Brooks|first2=Alison A.|year=2000|title=The revolution that wasn't: A new interpretation of the origin of modern human behaviour|journal=Journal of Human Evolution|volume=39|issue=5|pages=453–563|doi=10.1006/jhev.2000.0435|pmid=11102266}}</ref> === الابتكار === القدرة على التوسع فى بيئات جديدة فى كل اماكن افريقيا، و فى الاخر فى العالم، بتبيّن مستوى من القدرة على التكيف، و علشان كده الابتكار، و هو ما بيتبص ليه فى الغالب على أنه سمة من سمات الحداثة السلوكية.<ref name="McBrearty" /> توجد مواقع العصر الحجرى الوسطانى فى مجموعة و اسعة من البيئات، بما فيها المناطق الساحلية و الداخلية فى جنوب و شرق افريقيا، و فى حالة و احدة على الأقل، كان جامعين الثمار فى العصر الحجرى الوسطانى يستغلون البيئات الجليدية على ارتفاعات عالية، فى فينشا هابيرا فى إثيوبيا. لكن ده مش الدليل الوحيد على الابتكار اللى ممكن رؤيته فى الإنسان العاقل المبكر. تطوير أدوات جديدة متصله إقليمية، زى تلك المستخدمة فى جمع الموارد البحرية اللى اتشافت فى عبدور، إثيوبيا، و كهف [[بيناكل بوينت]] ، جنوب افريقيا، [[كهف بلومبوس|و كهف بلومبوس]] ، جنوب افريقيا.<ref name="McBrearty" /><ref name="Lombard 20122"/> بيبيّن استخدام النار جانب مبتكر آخر من السلوك البشرى لما ياتستخدمها لصنع أدوات أقوى، زى السيليكريت المُسخّن فى بلومبوس، و هويسونز بورت، و ستيل باى، <ref name="Lombard 20122"/><ref name="Brown" /> و الأدوات العظمية المُعالجة حرارى من ستيل باى.<ref name="Henshilwood et al 2001" /> الأدوات اللى كانت بتتثبت فى مقابض بتعتبر كمان دليل على الابتكار البشرى. أدوات القطع الكبيرة المرتبطة [[الحضارة الأشولية|بـالحضارة الأشولية]] ابتدت تصغر فى الحجم، و الأدوات الأكتر تعقيداً بقت أنسب لاحتياجات البيئات المتنوعة قوى. [[اداة مركبة|الأدوات المركبة]] اتمثلت مستوى جديد من الابتكار، بسبب كفاءتها الأعلى و طريقة تصنيعها الأكتر تعقيداً. القدرة على التفكير فى تصنيع أداة أبعد من مجرد تشكيل نواة حجرية بتدل على مرونة إدراكية. كمان استخدام مواد لاصقة، اللى كانت فى أوقات كتير بتتجهز باستخدام [[مغرة|المغرة]]، علشان تثبيت الشظايا الحجرية فى المقابض، بيدل على فهم للتغيرات الكيميائية و إمكانية استخدامها لحاجات أبعد من مجرد استعمال الألوان.<ref name="Lombard 20123">{{cite journal|last1=Lombard|first1=Marlize|year=2012|title=Thinking through the Middle Stone Age of sub-Saharan Africa|journal=Quaternary International|volume=270|pages=140–155|doi=10.1016/j.quaint.2012.02.033|bibcode=2012QuInt.270..140L}}</ref> المواد اللاصقة كانت بتستخدم فى صناعة الأدوات المثبتة فى مقابض من حوالى 70,000 سنة فى [[كهف سيبودو]] فى جنوب افريقيا.[2][1] كتير من المواد اللاصقة دى كانت بتتعمل من شجر صنوبرية محلية من جنس ''[[بودوكاربوس|Podocarpus]]''، باستخدام عملية قائمة على [[تقطير|التقطير]].<ref>{{cite journal|last1=Schmidt|first1=P.|display-authors=etal|year=2022|title=Archaeoogical adhesives made from Podocarpus document innovative potential in the African Middle Stone Age|journal=PNAS|volume=119|issue=40|article-number=e2209592119|doi=10.1073/pnas.2209592119|pmid=36161935|pmc=9546601|bibcode=2022PNAS..11909592S}}</ref> الابتكارات التكنولوجية التانية فى الفترة دى بتشمل أسلحة مقذوفة متخصصة عُثر عليها فى مواقع مختلفة فى افريقيا خلال العصر الحجرى الوسطانى، مثل: رؤوس سهام مصنوعة من العظام و الحجر فى مواقع بجنوب افريقيا زى [[كهف سيبودو]] (ل جانب إبرة عظمية قديمة عُثر عليها كمان فى سيبودو) و يرجع تاريخها ليقارب من 60,000 ل70,000 عام، <ref name="Backwell" /><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Howieson's Poort industry of Sibudu Cave|صحيفة=South African Archaeological Society Goodwin Series|مؤلف=Wadley|الأول=Lyn|سنة=2008|المجلد=10}}</ref><ref name="Lombard">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Indications of bow and stone-tipped arrow use 64,000 years ago in KwaZulu-Natal, South Africa|صحيفة=Antiquity|vauthors=Lombard M, Phillips L|سنة=2010|المجلد=84|العدد=325|صفحات=635–648|s2cid=162438490|دوي=10.1017/S0003598X00100134}}</ref><ref name="Lombard M">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Quartz-tipped arrows older than 60 ka: further use-trace evidence from Sibudu, Kwa-Zulu-Natal, South Africa|صحيفة=Journal of Archaeological Science|vauthors=Lombard M|سنة=2011|المجلد=38|العدد=8|صفحات=1918–1930|بيب_كود=2011JArSc..38.1918L|دوي=10.1016/j.jas.2011.04.001}}</ref><ref name="Backwell2018">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The antiquity of bow-and-arrow technology: evidence from Middle Stone Age layers at Sibudu Cave|صحيفة=Journal of Archaeological Science|مؤلف=Backwell|الأول=L|سنة=2018|المجلد=92|العدد=362|صفحات=289–303|مؤلف2=Bradfield|مؤلف3=Carlson|مؤلف4=Jashashvili|مؤلف5=Wadley|مؤلف6=d'Errico|hdl-access=free|الأول2=J|الأول3=KJ|الأول4=T|الأول5=L|الأول6=F|hdl=11336/81248|دوي=10.15184/aqy.2018.11|doi-access=free}}</ref> و حراب عظمية فى موقع كاتاندا بوسط افريقيا يرجع تاريخها لحوالى 90,000 عام.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A middle stone age worked bone industry from Katanda, Upper Semliki Valley, Zaire|صحيفة=Science|مؤلف=Yellen|الأول=JE|تاريخ=28 April 1995|المجلد=268|العدد=5210|صفحات=553–556|مؤلف2=AS Brooks|مؤلف3=E Cornelissen|مؤلف4=MJ Mehlman|مؤلف5=K Stewart|بيب_كود=1995Sci...268..553Y|pmid=7725100|دوي=10.1126/science.7725100}}</ref> الأسهم و الإبرة، مع أدوات العمل الجلدية، من كهف سيبودو <ref name="Backwell" /> دليل على صنع الأسلحة باستخدام تكنولوجيا اللصق الحرارى المركب.<ref name="Wadley" /> توجد أدلة كمان على المعالجة الحرارية المنهجية لحجر السيليكريت لزيادة قابليته للتفتيت لغرض صناعة الأدوات، اللى ابتدت من حوالى 164000 عام فى موقع [[بيناكل بوينت]] بجنوب افريقيا، و بقت منتشرة هناك لصنع الأدوات الحجرية الدقيقة من حوالى 72000 عام.<ref>{{Citation|last=Brown|first=Kyle S.|last2=Marean|first2=Curtis W.|last3=Herries|first3=Andy I.R.|last4=Jacobs|first4=Zenobia|last5=Tribolo|first5=Chantal|last6=Braun|first6=David|last7=Roberts|first7=David L.|last8=Meyer|first8=Michael C.|last9=Bernatchez, J.|date=14 August 2009|title=Fire as an Engineering Tool of Early Modern Humans|journal=Science|volume=325|number=5942|pages=859–862|DOI=10.1126/science.1175028|PMID=19679810|bibcode=2009Sci...325..859B}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An early and enduring advanced technology originating 71,000 years ago in South Africa|صحيفة=Nature|مؤلف=Brown|الأول=Kyle S.|سنة=2012|المجلد=491|العدد=7425|صفحات=590–3|مؤلف2=Marean|مؤلف3=Jacobs|مؤلف4=Schoville|مؤلف5=Oestmo|مؤلف6=Fisher|مؤلف7=Bernatchez|مؤلف8=Karkanas|مؤلف9=Matthews|الأول2=Curtis W.|الأول3=Zenobia|الأول4=Benjamin J.|الأول5=Simen|الأول6=Erich C.|الأول7=Jocelyn|الأول8=Panagiotis|الأول9=Thalassa|بيب_كود=2012Natur.491..590B|s2cid=4323569|pmid=23135405|دوي=10.1038/nature11660}}</ref> السلوكيات البشرية الحديثة المميزة، زى صناعة الخرز الصدفى و الأدوات العظمية و السهام و استخدام صبغة المغرة، تتجلى فى موقع بانغا يا سايدى فى كينيا من 78000 ل67000 سنة مضت. اتكتشف أدلة على أسلحة المقذوفات ذات الرؤوس الحجرية المبكرة (و هى أداة مميزة ''للإنسان العاقل'' )، هيا رؤوس حجرية للرماح أو رماح الرمى، سنة 2013 فى موقع جاديموتا الإثيوبى، و يرجع تاريخها لحوالى 279000 سنة مضت.<ref name="SahlePLOS1">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Earliest Stone-Tipped Projectiles from the Ethiopian Rift Date to >279,000 Years Ago|صحيفة=PLOS ONE|مؤلف=Sahle|الأول=Y.|سنة=2013|محرر=Petraglia|محرر-الأول=Michael D|المجلد=8|العدد=11|مؤلف2=Hutchings|مؤلف3=Braun|مؤلف4=Sealy|مؤلف5=Morgan|مؤلف6=Negash|مؤلف7=Atnafu|الأول2=W. K.|الأول3=D. R.|الأول4=J. C.|الأول5=L. E.|الأول6=A.|الأول7=B.|ببمد_سنترال=3827237|بيب_كود=2013PLoSO...878092S|pmid=24236011|دوي=10.1371/journal.pone.0078092|doi-access=free}}</ref> اتلاقى سنة 2018 على أدلة تعود لحوالى 320 ألف سنة مضت، فى موقع أولورجيسالى الكينى، على الظهور البدرى للابتكارات و السلوكيات بما فيها: شبكات التجارة لمسافات طويلة (اللى بتشمل سلع زى حجر السبج)، و استخدام الأصباغ، و إمكانية صنع رؤوس المقذوفات. لاحظ مؤلفو 3 دراسات اتعملت سنة 2018 على الموقع أن الأدلة على دى السلوكيات تعود تقريب للفترة المعاصرة لأقدم بقايا أحفورية معروفة ''للإنسان العاقل'' من افريقيا ( زى تلك الموجودة فى [[جبل ارهود|جبل إيغود]] و فلوريسباد )، و يشيرون لأن السلوكيات المعقدة و الحديثة كانت قد ابتدت بالفعل فى افريقيا فى نفس و قت ظهور ''الإنسان العاقل'' تقريباً.<ref name="NPR-593591796">{{استشهاد بخبر | last = Chatterjee | first = Rhitu | author-link = Rhitu Chatterjee | title = Scientists Are Amazed By Stone Age Tools They Dug Up In Kenya | url = https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya | date = 15 March 2018 | work = [[NPR]] | accessdate = 15 March 2018 }}</ref><ref name="The Atlantic-555674">{{استشهاد بخبر | last = Yong | first = Ed | author-link = Ed Yong | title = A Cultural Leap at the Dawn of Humanity - New finds from Kenya suggest that humans used long-distance trade networks, sophisticated tools, and symbolic pigments right from the dawn of our species. | url = https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/ | date = 15 March 2018 | work = [[The Atlantic]] | accessdate = 15 March 2018 }}</ref><ref name="Brooks">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Long-distance stone transport and pigment use in the earliest Middle Stone Age|صحيفة=Science|vauthors=Brooks AS, Yellen JE, Potts R, Behrensmeyer AK, Deino AL, Leslie DE, Ambrose SH, Ferguson JR, d'Errico F, Zipkin AM, Whittaker S, Post J, Veatch EG, Foecke K, Clark JB|سنة=2018|المجلد=360|العدد=6384|صفحات=90–94|بيب_كود=2018Sci...360...90B|pmid=29545508|دوي=10.1126/science.aao2646|doi-access=free}}</ref> === السلوك الرمزى === [[File:Lubang_Jeriji_Saléh_cave_painting_of_Bull.jpg|تصغير| اتكتشف و احده من أقدم اللوحات التصويرية المعروفة، هيا تصوير لثور مجهول، فى كهف [[لوبانج جريجى صالح|لوبانغ جيريجى صالح،]] و يتقدر عمرها بأكتر من 40,000 عام (و ممكن يوصل عمرها ل52,000 عام).<ref name="NYT-20181107-cz">{{استشهاد بخبر | last = Zimmer | first = Carl | author-link = Carl Zimmer | title = In Cave in Borneo Jungle, Scientists Find Oldest Figurative Painting in the World - A cave drawing in Borneo is at least 40,000 years old, raising intriguing questions about creativity in ancient societies. | url = https://www.nytimes.com/2018/11/07/science/oldest-cave-art-borneo.html | date = 7 November 2018 | work = [[The New York Times]] | accessdate = 8 November 2018 }}</ref><ref name="NAT-20181107">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Palaeolithic cave art in Borneo|صحيفة=[[Nature (journal)|طبيعه]]|مؤلف=Aubert, M.|إظهار-المؤلفين=et al|تاريخ=7 November 2018|المجلد=564|العدد=7735|صفحات=254–257|بيب_كود=2018Natur.564..254A|s2cid=53208538|pmid=30405242|دوي=10.1038/s41586-018-0679-9}}</ref>]] السلوك الرمزى ممكن يكون و احد من أصعب جوانب السلوك البشرى الحديث اللى صعب نميزها أثرى. عند البحث عن أدلة على السلوك الرمزى فى العصر الحجرى الوسطانى، ممكن النظر فى 3 أنواع من الأدلة: الأدلة المباشرة اللى تعكس أمثلة ملموسة للرموز؛ و الأدلة اللى مش مباشره اللى تعكس السلوكيات اللى كانت بتستعمل للتعبير عن الفكر الرمزي؛ و الأدلة التكنولوجية اللى تعكس الأدوات و المهارات اللى كانت بتستعمل لإنتاج الفن. يصعب العثور على الأدلة المباشرة بعد سنة 40 ألف، و الأدلة اللى مش مباشره غير ملموسة فى جوهرها، علشان كده الأدلة التكنولوجية الأكتر فائدة من الأنواع الثلاثة. يوجد اليوم اتفاق و اسع النطاق بين علما الآثار على أن أقدم فن و ثقافة رمزية فى العالم يرجع تاريخها للعصر الحجرى الوسطانى الأفريقى. اتعمل بعض القطع الأثرية الأكتر إثارة للإعجاب، بما فيها قطع من المغرة الحمرا المنقوشة، فى [[كهف بلومبوس]] فى [[جنوب افريقيا]] قبل 75000 عام. كما اتلاقى خرز من صدفة ''ناساريوس'' مثقوبة و مطلية بالمغرة فى بلومبوس، مع و جود أمثلة أقدم (العصر الحجرى الوسطانى، الأتيرى ) من [[تافورالت|كهوف تافورالت]] . و ذلك، عُثر على أوعية مصنوعة من قشر بيض النعام منقوشة بتصاميم هندسية يرجع تاريخها ل60 ألف عام فى [[مقوى ديبلوف روك|ديبكلوف]] بجنوب افريقيا، <ref name="Texier">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Howiesons Poort tradition of engraving ostrich eggshell containers dated to 60,000 years ago at Diepkloof Rock Shelter, South Africa|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences|مؤلف=Texier|الأول=PJ|سنة=2010|المجلد=107|العدد=14|صفحات=6180–6185|مؤلف2=Porraz|مؤلف3=Parkington|مؤلف4=Rigaud|مؤلف5=Poggenpoel|مؤلف6=Miller|مؤلف7=Tribolo|مؤلف8=Cartwright|مؤلف9=Coudenneau|الأول2=G|الأول3=J|الأول4=JP|الأول5=C|الأول6=C|الأول7=C|الأول8=C|الأول9=A|ببمد_سنترال=2851956|بيب_كود=2010PNAS..107.6180T|pmid=20194764|دوي=10.1073/pnas.0913047107|doi-access=free}}</ref> كما عُثر على خرز و حلى شخصية تانيه فى المغرب قد يوصل عمرها ل130 ألف عام، و أسفر كهف المواقد فى جنوب افريقيا عن اكتشاف عدد من الخرز يرجع تاريخها لما قبل 50 ألف عام.<ref name="McBrearty Brooks 2000">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The revolution that wasn't: a new interpretation of the origin of modern human behavior|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=McBrearty|الأول=Sally|تاريخ=2000|المجلد=39|العدد=5|صفحات=453–563|مؤلف2=Brooks|الأول2=Allison S.|pmid=11102266|دوي=10.1006/jhev.2000.0435}}</ref> فى بانغا يا سايدى فى كينيا، ظهرت خرزات الأصداف البحرية ممكن من 67000 عام، و بالتأكيد من 33000 عام، و المغرة المنقوشة من 48500 عام.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Trajectories of cultural innovation from the Middle to Later Stone Age in Eastern Africa: Personal ornaments, bone artifacts, and ocher from Panga ya Saidi, Kenya|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=d'Errico|الأول=Francesco|تاريخ=2020|لغة=en|المجلد=141|مؤلف2=Pitarch Martí|مؤلف3=Shipton|مؤلف4=Le Vraux|مؤلف5=Ndiema|مؤلف6=Goldstein|مؤلف7=Petraglia|مؤلف8=Boivin|issn=0047-2484|hdl-access=free|الأول2=Africa|الأول3=Ceri|الأول4=Emma|الأول5=Emmanuel|الأول6=Steven|الأول7=Michael D.|الأول8=Nicole|hdl=11250/2760744|s2cid=212693806|pmid=32163764|دوي=10.1016/j.jhevol.2019.102737|doi-access=free}}</ref> توجد أدلة على صناعة الدهانات بعملية معقدة تعود ل100 ألف عام فى جنوب افريقيا، <ref name="bbc.com-15257259">{{استشهاد بخبر | last = Amos | first = Jonathan | author-link = Jonathan Amos | title = A Cultural Leap at the Dawn of Humanity – Ancient 'paint factory' unearthed | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-15257259 | date = 13 October 2011 | work = [[BBC News]] | accessdate = 13 October 2011 }}</ref><ref name="Washington Post-2011/10/12/gIQApyHrhL">{{استشهاد بخبر | last = Vastag | first = Brian | author-link = Brian Vastag | title = South African cave yields paint from dawn of humanity | url = https://www.washingtonpost.com/national/health-science/african-cave-yields-paint-from-dawn-of-humanity/2011/10/12/gIQApyHrhL_story.html | date = 13 October 2011 | work = [[Washington Post]] | accessdate = 13 October 2011 }}</ref><ref name="Henshilwood et al. 2011">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A 100,000-Year-Old Ochre-Processing Workshop at Blombos Cave, South Africa|صحيفة=Science|مؤلف=Henshilwood|الأول=Christopher S.|إظهار-المؤلفين=etal|سنة=2011|المجلد=334|العدد=6053|صفحات=219–222|بيب_كود=2011Sci...334..219H|s2cid=40455940|pmid=21998386|دوي=10.1126/science.1211535}}</ref> و على استخدام الأصباغ فى كينيا من حوالى 320 ألف عام.<ref name="The Atlantic-555674" /><ref name="Brooks" /> === الإدراك المعقد === اتوثق سلسلة من الابتكارات من 170-160 ألف سنة فى موقع [[بيناكل بوينت|Pinnacle Point]] 13B على ساحل كيب الجنوبى فى [[جنوب افريقيا]] .<ref name="Marean et al 2007">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Early human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene|صحيفة=Nature|مؤلف=Marean|الأول=Curtis W.|سنة=2007|المجلد=449|العدد=7164|صفحات=905–908|مؤلف2=Bar-Matthews|مؤلف3=Bernatchez|مؤلف4=Fisher|مؤلف5=Goldberg|مؤلف6=Herries|مؤلف7=Jacobs|مؤلف8=Jerardino|مؤلف9=Karkanas|الأول2=Miryam|الأول3=Jocelyn|الأول4=Erich|الأول5=Paul|الأول6=Andy I. R.|الأول7=Zenobia|الأول8=Antonieta|الأول9=Panagiotis|بيب_كود=2007Natur.449..905M|s2cid=4387442|pmid=17943129|دوي=10.1038/nature06204}}</ref> و ده بيشمل أقدم الأدلة المؤكدة على استخدام المغرة و الموارد البحرية فى شكل استغلال المحار كغذاء. عن تحليله لمجموعة الأبقار فى العصر الحجرى الوسطانى فى [[كهوف نهر كلاسيس|كلاسيز]] ، أفاد ميلو <ref name="Milo1998">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evidence for hominid predation at Klasies River Mouth, South Africa, and its implications for the behavior of early modern humans|صحيفة=Journal of Archaeological Science|مؤلف=Milo|الأول=R. G.|سنة=1998|المجلد=25|العدد=2|صفحات=99–133|بيب_كود=1998JArSc..25...99M|دوي=10.1006/jasc.1997.0233}}</ref> أن سكان العصر الحجرى الوسطانى كانو صيادين مهرة اوى و أن أنماط سلوكهم الاجتماعى تقترب من أنماط سلوك البشر المعاصرين. يؤكد ديكون أن إدارة موارد الغذاء النباتية بالحرق المتعمد للسهول لتشجيع نمو النباتات ذات الكورمات أو الدرنات فى كيب الجنوبية خلال فترة هاويسونز بورت (حوالى 70-55 ألف سنة) تدل على السلوك البشرى الحديث . و يشير لأن الأساس العائلى لجماعات البحث عن الطعام، و رمزية الألوان، و التبادل المتبادل للقطع الأثرية، و التنظيم الرسمى لمساحة المعيشة، كلها أدلة إضافية على الحداثة فى العصر الحجرى الوسطانى. جادل لين و ادلى و تانيين <ref name="Wadley" /> بأن تعقيد المهارة اللازمة لمعالجة الغراء المركب المعالج حرارى (الصمغ و المغرة الحمرا) المستخدم فى تثبيت الرماح ممكن يشير لاستمرارية بين الإدراك البشرى الحديث و إدراك [[انسان|الإنسان]] قبل 70000 عام فى [[كهف سيبودو]] .<ref name="Wynn">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Hafted spears and the archaeology of mind|صحيفة=Proceedings of the National Academy of Sciences|مؤلف=Wynn|الأول=Thomas|سنة=2009|المجلد=106|العدد=24|صفحات=9544–9545|ببمد_سنترال=2701010|بيب_كود=2009PNAS..106.9544W|pmid=19506246|دوي=10.1073/pnas.0904369106|doi-access=free}}</ref> اتكتشف و رشة لمعالجة المغرة، سنة 2008، يُرجح أنها كانت بتستعمل لإنتاج الدهانات، و بيرجع تاريخها لحوالى 100 ألف سنة فى كهف بلومبوس، جنوب افريقيا. بيبيّن التحليل أنه تم إنتاج و تخزين خليط غنى بالصبغة السائلة فى صدفتى و دن البحر، و أن المغرة و العظام و الفحم و أحجار الطحن و أحجار المطارق شكلت كمان جزء مركب من مجموعات الأدوات. بتشمل الأدلة على تعقيد المهمة الحصول على المواد الخام و دمجها من مصادر مختلفة (مما يشير لامتلاكهم نموذج ذهنى للعملية اللى سيتبعونها)، و ممكن استخدام تكنولوجيا التسخين لتسهيل استخلاص الدهون من العظام، و استخدام و صفة محتملة لإنتاج المركب، و استخدام أوعية مصنوعة من الأصداف للخلط و التخزين لاستخدامها بعدين .<ref name="bbc.com-15257259" /><ref name="Washington Post-2011/10/12/gIQApyHrhL" /><ref name="Henshilwood et al. 2011" /> === أدلة على اللغة === تم الإبلاغ عن و جود المغرة فى بعض مواقع العصر الحجرى الوسطانى المبكر، زى فى كابثورين و توين ريفرز، هيا منتشرة بعد حوالى 100 ألف سنة.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ochre in the Middle Stone Age of southern Africa: ritualized display or hide preservative?|صحيفة=South African Archaeological Bulletin|مؤلف=Watts|الأول=I|سنة=2002|المجلد=57|العدد=175|صفحات=64–74|جايستور=3889102|دوي=10.2307/3889102}}</ref> يجادل بارام <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Systematic pigment use in the Middle Pleistocene of south central Africa|صحيفة=Current Anthropology|مؤلف=Barham|الأول=L. S.|سنة=2002|المجلد=43|العدد=1|صفحات=181–190|s2cid=129566676|دوي=10.1086/338292}}</ref> بأنه و لو اتستخدم بعض ده المغرة فى دور رمزى متعلق باللون، ده التجريد ماكانش لينجح بدون اللغة. و يشير لأن اللون المغرة ممكن يكون و احد من الوسايل البديلة لمحاولة إيجاد نشأة اللغة.غالب ما يربط علما الآثار الأدوات العظمية الرسمية بالسلوك الحديث .<ref name="Henshilwood2001">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=An early bone tool industry from the Middle Stone Age at Blombos Cave, South Africa: implications for the origins of modern human behaviour, symbolism and language|صحيفة=Journal of Human Evolution|مؤلف=Henshilwood|الأول=C. S.|سنة=2001|المجلد=41|العدد=6|صفحات=631–678|مؤلف2=d'Errico|مؤلف3=Marean|مؤلف4=Milo|مؤلف5=Yates|الأول2=F.|الأول3=C.|الأول4=R.|الأول5=R.|pmid=11782112|دوي=10.1006/jhev.2001.0515}}</ref> ممكن تكون الرماح العظمية المتطورة المصنعة فى كاتاندا، غرب افريقيا فى حوالى 90 ألف سنة <ref name="yellen1995">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A Middle Stone Age worked bone industry from Katanda, Upper Semliki Valley, Zaire|صحيفة=Science|مؤلف=Yellen|الأول=J.E.|سنة=1995|المجلد=268|العدد=5210|صفحات=553–556|مؤلف2=Brooks|مؤلف3=Cornelissen|مؤلف4=Mehlman|مؤلف5=Stewart|الأول2=A.S.|الأول3=E.|الأول4=M.J.|الأول5=K.|بيب_كود=1995Sci...268..553Y|pmid=7725100|دوي=10.1126/science.7725100}}</ref><ref name="brooks1995">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Dating and Context of Three Middle Stone Age Sites with Bone Points in the Upper Semliki Valley, Zaire|صحيفة=Science|مؤلف=Brooks|الأول=A.S.|سنة=1995|المجلد=268|العدد=5210|صفحات=548–553|مؤلف2=Helgren|مؤلف3=Cramer|مؤلف4=Franklin|مؤلف5=Hornyak|مؤلف6=Keating|مؤلف7=Klein|مؤلف8=Rink|مؤلف9=Schwarcz|الأول2=D.M.|الأول3=J.S.|الأول4=A.|الأول5=W.|الأول6=J.M.|الأول7=R.G.|الأول8=W.J.|الأول9=H.|بيب_كود=1995Sci...268..548B|pmid=7725099|دوي=10.1126/science.7725099}}</ref> و الأدوات العظمية من كهف بلومبوس اللى يرجع تاريخها لحوالى 77 ألف سنة <ref name="Henshilwood2001" /> يعتبر أمثلة على الثقافة المادية المرتبطة باللغة الحديثة. اتقال كمان إن اللغة كانت ضرورية للحفاظ على شبكات التبادل. مارويك (2003) قدّم دليل على و جود شكل من أشكال شبكات التبادل خلال [[العصر الحجرى الأوسط|العصر الحجرى الوسطانى]]، عن طريق مقارنة المسافة بين مصدر المواد الخام و الموقع اللى اتلاقت فيه القطع الأثرية الحجرية فى المواقع اللى فيها أقدم الأدوات الحجرية.<ref name="Marwick20032">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Pleistocene Exchange Networks as Evidence for the Evolution of Language|صحيفة=Cambridge Archaeological Journal|مؤلف=Marwick|الأول=Ben|سنة=2003|المجلد=13|العدد=1|صفحات=67–81|hdl-access=free|hdl=1885/42089|s2cid=15514627|دوي=10.1017/s0959774303000040}}</ref> خمس مواقع من العصر الحجرى الوسطانى كان فيها مسافات بين مصدر الخامة و مكان العثور على الأدوات بتتراوح بين 140 و 340 كم، و المسافات دى، لما اتقارنت ببيانات إثنوغرافية، اتفسرت على إنها غالب كانت ممكنة بفضل شبكات تبادل منظمة.<ref name="Marwick20032" /> بارام كمان بيعتبر إن و جود لغة ليها قواعد نحوية كان و احد من جوانب السلوك اللى سمحت لشعوب العصر الحجرى الوسطانى تستقر فعلى فى بيئات الغابات الاستوائية فى المنطقة اللى بتتسمى دلوقتى [[جمهورية الكونجو الديمقراطية]]. مؤلفين كتير افترضوا إن قلب الانفجار الرمزى ده، و بالتزامن معاه، كان تطور لغة نحوية ضمن نظام متخصص اوى للتعلم الاجتماعى، و ده و فر الوسايل اللازمة لخطاب قدرته الدلالية شبه غير محدودة. [[بناء الجملة]] ممكن يكون لعب دور أساسى فى العملية دى، و الاعتماد الكامل عليه ممكن يكون كان عنصر حاسم ضمن مجموعة السلوكيات الرمزية المرتبطة بالعصر الحجرى الوسطانى.<ref>Bickerton, D. 2003. "Symbol and structure: A comprehensive framework for language evolution" In ''Language Evolution'', edited by M. H. Christiansen and S. Kirby, pp. 77–93. Oxford University Press, Oxford.</ref> == تغيّر المخ == مع إن مش ممكن نربط ظهور الحداثة التشريحية بشكل قاطع بتغيرات عصبية قديمة، إلا إن من المحتمل إن مخاخ أشباه البشر تكون اتطورت بنفس عمليات الانتقاء الطبيعى اللى اتطورت بيها أجزاء الجسم التانية. ممكن تكون الجينات اللى زوّدت القدرة على استخدام الرموز اتعرضت للانتقاء، و ده يشير لإن أسس الثقافة الرمزية ممكن تكون ليها جذور بيولوجية. بس السلوك المعتمد على الرموز ممكن يكون ظهر فى و قت متأخر، رغم إن القدرة الجسدية و العصبية اللازمة ليه كانت موجودة من قبلها بوقت طويل. سكويليس و ساجان، مثل، بيجادلوا إن زيادة حجم المخ البشرى، و خصوصاً توسّع [[قشرة الفص الجبهى]]، ممكن تكون خلقت مخ قادر على ترميز إدراك كان قبل كده غير رمزى. و العملية دى، اللى كانت بطيئة فى الأول، ممكن تكون اتسارعت بشكل متزايد خلال آخر 100,000 سنة. السلوك المعتمد على الرموز ممكن يكون ساعد بدوره على تسريع العملية دى، عن طريق زيادة القدرة على صناعة قطع أثرية رمزية و تكوين شبكات اجتماعية اكبر و أعقد. بحسب فريق البحث فى [[جبل إيغود]]، الاكتشاف هناك معناه إن أفراد ''[[الإنسان العاقل]]''، مش أفراد أنواع منافسة أو أقدم زى ''[[الإنسان الهايدلبرغى]]'' أو ''[[الإنسان الناليدى]]''، هم اللى سابوا و راهم الأدوات اليدوية من [[العصر الحجرى الأوسط|العصر الحجرى الوسطانى]] اللى اتلاقت بعد كده فى مناطق كتير فى افريقيا.<ref>[https://phys.org/news/2017-06-moroccan-fossil-rearranges-homo-sapiens.html Moroccan fossil find rearranges Homo sapiens family tree], June 8, 2017</ref> == المواقع == [[File:Pinnacle_Point_Archaeological_Site,_Mossel_Bay_South_Africa.jpg|تصغير|أعمال التنقيب فى بيناكل بوينت، جنوب افريقيا]] كتير من المواقع فى جنوب افريقيا تعكس الأربع خصايص للحداثة السلوكية. يحتوى [[كهف بلومبوس]] فى جنوب افريقيا على حليّ شخصية و ما يُفترض أنها الأدوات المستخدمة فى إنتاج الصور الفنية، و أدوات عظمية.<ref name="Henshilwood et al 2001" /> تحتوى ستيل باى و هويسونز بورت على تكنولوجيات أدوات متغيرة.<ref name="Henshilwood Benoit 2011">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Still Bay and Howiesons Poort, 77–59 ka: Symbolic Material Culture and the Evolution of the Mind during the African Middle Stone Age|صحيفة=Current Anthropology|مؤلف=Henshilwood|الأول=Christopher S.|تاريخ=2011|المجلد=52|العدد=3|صفحات=361–400|مؤلف2=Dubreuil|الأول2=Benoit|s2cid=161517258|دوي=10.1086/660022}}</ref> تسمح دى الأنواع المختلفة من التجمعات للباحثين باستقراء السلوكيات اللى من المحتمل أن ترتبط بهذه التقنيات، زى التحولات فى سلوكيات البحث عن الطعام، اللى تدعمها بشكل اكبر البيانات الحيوانية فى دى المواقع. * [[كهف بلومبوس]] ، جنوب افريقيا <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Blombos Cave, Southern Cape, South Africa: Preliminary Report on the 1992–1999 Excavations of the Middle Stone Age Levels|مسار=http://in-africa.org/wp-content/uploads/2012/12/Henshilwood-et-al-2001-JAS-Blombos.pdf}}</ref> * [[كهوف نهر كلاسيس|كهوف نهر كلاسيز]] ، جنوب افريقيا * [[كهف سيبودو]] ، جنوب افريقيا <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Sibudu Cave, KwaZulu-Natal: Background to the excavations of Middle Stone Age and Iron Age occupations|مسار=http://researchspace.csir.co.za/dspace/bitstream/handle/10204/527/wadley_2004.pdf;jsessionid=747B19B505E8BBA3B2B76667AED199A3?sequence=1}}</ref> * [[مقوى ديبلوف روك|ملجأ ديبكلوف الصخرى]] ، جنوب افريقيا * [[بيناكل بوينت]] ، جنوب افريقيا * [[كهف الحدود]] ، جنوب افريقيا <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Border Cave and the beginning of the Later Stone Age in South Africa|مسار=https://www.researchgate.net/publication/286376263}}</ref> * كهف بامباتا، جنوب افريقيا <ref name=":0">{{Cite encyclopedia|موسوعة=Encyclopedia Britannica|مسار=https://www.britannica.com/event/Stone-Age/Africa|تاريخ-الوصول=2018-11-28|لغة=en|الفصل=Stone Age – Africa}}</ref> * [[خليج موسيل|موسيل باى]] ، جنوب افريقيا <ref name=":0" /> * [[كهف مومبا]] ، تنزانيا * [[كهوف مومبوا]] ، زامبيا * لامينيا و ساكسومونونيا، السنغال <ref name="10.1093/acrefore/9780190277734.013.137">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Stone Age Archaeology of West Africa|صحيفة=African History|مسار=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:1442d1c1-7f76-454d-97db-8fd52a4c6c1e|مؤلف=Scerri|الأول=Eleanor|سنة=2017|دوي=10.1093/acrefore/9780190277734.013.137|isbn=978-0-19-027773-4}}</ref> == شوف كمان == * فرضية الخروج من افريقيا * الثقافة الرمزية * الثورة المعرفية * العصر الحجرى المتأخر == ملحوظات == {{مصادر|2}}{{Prehistoric technology}} [[تصنيف:عصر حجر و سطانى]] 9fvf3ykriiwawurqd9ah6tslw7p0q38 0 2229165 13235676 13189094 2026-09-17T21:11:18Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه (2)، أصليي ← اصليي (2) 13235676 wikitext text/x-wiki {{maplink|frame=yes|text=Interactive map of municipalities in Bergen County.|raw={ "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "properties": {"fill": "#07c63e"}, "query": " SELECT ?id ?idLabel (CONCAT('[[', SUBSTR(STR(?link), 31 , 500 ), '|', ?idLabel, ']]') AS ?title) WHERE { ?id (wdt:P31/(wdt:P279*)) wd:Q54115138; wdt:P131 wd:Q112915. ?link schema:about ?id; schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/>. SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } OPTIONAL { ?id wdt:P402 ?OSM_relation_ID. } } " }|frame-width=300|frame-height=400|frame-lat=40.9589|frame-long=-74.0643|zoom=10}}{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}'''مقاطعة بيرجين''' هيا المقاطعة الاكتر سكان فى ولاية [[نيو جيرسى|نيوجيرسى]] [[ولايه امريكانيه|الامريكانيه]] . مقاطعة بيرجين وضواحيها الداخلية الكتيرة فى الركن الشمالى الشرقى من نيوجيرسى، وتشكل جزء متطور اوى من منطقة مدينة نيو يورك الحضرية ، وتطل على [[نهر هدسون]] ؛ ويربط [[كوبرى جورج واشينطون|جسر جورج واشنطن]] ، اللى يعبر نهر هدسون، مقاطعة بيرجين [[مانهاتن|بمانهاتن]] . المقاطعة جزء من منطقة شمال جيرسى فى الولاية. من [[تعداد امريكا 2020|تعداد امريكا سنة 2020]] ، عدد سكان المقاطعة 955732 انسان ، و هو أعلى تعداد عشرى وزيادة قدرها 50616 (+5.6%) عن 905116 المسجل فى [[تعداد امريكا 2010|تعداد سنة 2010]] ، اللى بدوره يعكس زيادة قدرها 20998 (2.4%) عن 884118 تم إحصاؤهم فى [[تعداد امريكا 2000|تعداد سنة 2000.]] قدر برنامج تقديرات السكان التابع [[مكتب احصا امريكا|لمكتب تعداد امريكا]] عدد سكان سنة 2024 بـ 978641 انسان ، بزيادة قدرها 22909 (+2.4%) عن تعداد سنة 2020. المقاطعة تنقسم 70 بلدية، هيا الاكبر من كل مقاطعات نيوجيرسى، وتتكون من 56 حى ، و 9 بلدات، و 3 مدن، وقريتين. اكتر مدنها سكان، عدد سكانها 46,030 انسان حسب لتعداد سنة 2020، هيا هاكنساك ، هيا كمان مقر المقاطعة . ماهواه تغطى اكبر مساحة بين البلديات، بمساحة {{حول|26.19|sqmi}} . مقاطعة بيرجين واحدة من اكبر المراكز التجارية فى نيوجيرسى و امريكا، حيث تحقق اكتر من 6 مليارات دولار من الإيرادات السنوية من تجار التجزئة فى باراموس وحدها، رغم القوانين الزرقاء اللى تُبقى معظم المحلات فى المقاطعة و بالخصوص باراموس نفسها (اللى عندها قوانين زرقاء اكتر صرامة من بقية المقاطعة) مفتوحة ستة أيام بس فى الأسبوع. المقاطعة واحدة من أغنى المقاطعات فى امريكا ، حيث متوسط دخل العيله 109497 دولار (مقارنة بـ 89703 دولار فى نيوجيرسى و69021 دولار على مستوى البلاد) ودخل الفرد 55710 دولار (مقابل 46691 دولار فى الولاية و37638 دولار فى امريكا) من المسح المجتمعى الامريكانى 2017-2021. تتمتع مقاطعة بيرجين ببعض من أعلى أسعار المساكن فى امريكا، حيث متوسط سعر البيع حوالى 900000 دولار امريكانى من سنة 2025، فى الوقت نفسه توصل الأسعار القصوى لعشرات الملايين من الدولارات. يغطى نظام المتنزهات فى المقاطعة اكتر من {{حول|9000|acres}} . {{Multiple image | محاذاة = center | اتجاه = horizontal | image1 = Overpeckhobel1.JPG | width1 = 300 | alt1 = | caption1 = Overpeck County Park has several fields for various sports a turf football stadium with a track, a boat launch, and an amphitheater.<ref>[https://www.co.bergen.nj.us/parks-recreation-areas/overpeck-county-park Overpeck County Park], Bergen County, New Jersey. Accessed July 28, 2022.</ref> | image2 = Van_Saun_Park_Carousel.jpg | width2 = 200 | alt2 = | caption2 = [[Van Saun County Park]] in Paramus features attractions including a train ride, a [[carousel]]. and a playground, as well as a [[zoological park]].<ref>[https://www.co.bergen.nj.us/parks-recreation-areas/van-saun-county-park Van Saun County Park], Bergen County, New Jersey. Accessed July 28, 2022.</ref> | image3 = Saddle River County Park Duck Pond.jpg | width3 = 200 | alt3 = | caption3 = Saddle River County Park has a duck pond as well as many picnic areas, playgrounds, and many sports fields and courts.<ref>[https://www.co.bergen.nj.us/parks-recreation-areas/saddle-river-county-park Saddle River County Park], Bergen County, New Jersey. Accessed July 28, 2022.</ref> }} == اصل الاسم == اسم مقاطعة بيرجين مختلف عليه. فى ناس بيعتقدوا إن المقاطعة اتسمّت على اسم واحدة من أقدم المستوطنات.، بيرجين ، فى مقاطعة هدسون دلوقتى بولاية نيو جيرسى . كما تُرجع شوية مصادر الاسم ل[[برجن|بيرجين فى النرويج]] ، فى الوقت نفسه تُرجعه مصادر تانيه ل[[بيرخن اوب زووم|بيرجين أوب زوم]] فى [[نيديرلاند]] . وتقول بعض المصادر أن الاسم مُشتق من واحد من أوائل المستوطنين فى نيو أمستردام ( [[نيو يورك|مدينة نيو يورك]] دلوقتى)، هانز هانسن بيرجين ، و هو من مواليد [[النرويج]] ، اللى وصل نيو نذرلاند سنة 1633.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Francis Bazley Lee|مسار=https://archive.org/details/genealogicaland02compgoog|عنوان=Genealogical and Personal Memorial of Mercer County, New Jersey|ناشر=Lewis Publishing Company|سنة=1907|صفحات=[https://archive.org/details/genealogicaland02compgoog/page/n304 202]–203}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/princetonsixtyth00prin|عنوان=Princeton, Sixty-three: Fortieth-year Book of the Members of the Class of 1863|ناشر=For the class, Printed, not published|سنة=1904|صفحة=[https://archive.org/details/princetonsixtyth00prin/page/13 13]}}</ref> == تاريخ == [[ملف:Bergen_Passaic_1872.jpg|تصغير|مقاطعتى بيرجين وباسيك ، 1872]] [[ملف:Bergen_County1896.jpg|تصغير|مقاطعة بيرجين، 1896]] [[ملف:BergenCounty_1918.jpg|تصغير|مقاطعة بيرجين، 1918]] وقت أول احتكاك مع الاوروبيين، كانت مقاطعة بيرجين ساكنة فيها الشعوب الأصلية، خصوص شعب اللينابى، واللى كان ليهم مجموعات فرعية زى التابان، والهاكنساك، والروماتشينانك (اللى النيديرلانديين سموهم بعدين الهافرسترو). بعض أحفادهم موجودين ضمن الهنود بتوع جبال رامابو، واللى اتعترف بيهم كقبيلة من الدولة سنة 1980. أجدادهم كانو اتحركوا على الجبال عشان يهربوا من توسع المستعمرين النيديرلانديين و الإنجليز. أحفادهم عايشين دلوقتى أغلبهم فى شمال غرب المقاطعة، و كمان فى مقاطعة باسيك القريبة، ومقاطعة روكلاند فى نيو يورك، وبيتتبعوا أصلهم من اللينابى اللى كانو بيتكلموا لهجة المونسى، واحدة من تلات لهجات رئيسية للغتهم. ومع السنين دخلوا معاهم أعراق تانية بالجواز. فى القرن السبعتاشر، اعتبر النيديرلانديين المنطقة اللى فيها مقاطعتى بيرجين وهودسون اليوم جزء من نيو نذرلاند ، هيا [[استان|مقاطعتهم]] الاستعمارية [[جمهورية نيديرلاند|للجمهورية النيديرلاندية]] . وطالب النيديرلانديين بيها بعد ما استكشف [[هنرى هدسون (مستكشف من مملكه انجلترا)|هنرى هدسون]] (الذى أبحر لصالح شركة الهند الشرقية النيديرلاندية ) خليج نيوارك و أرسى سفينته فى خليج ويهاوكين سنة 1609. و من وقت مبكر، ابتدا النيديرلانديين فى استيراد [[عبوديه|العبيد]] الأفارقة لتلبية احتياجاتهم من العمالة. بقت مقاطعة بيرجين فى النهاية اكبر مقاطعة تمتلك العبيد فى الولاية، كان يقارب من 20٪ من سكانها من العبيد سنة 1800.<ref>[http://sites.bergen.org/ourstory/Resources/slave&war/sl_secondary.htm "Bergen County Slavery"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160802182458/http://sites.bergen.org/ourstory/Resources/slave%26war/sl_secondary.htm|date=August 2, 2016}}, Bergen County.</ref> تم استخدام العبيد الأفارقة للعمل فى الموانئ لدعم الشحن، كمان كخدم منازل، والتجارة، والعمل الزراعى. محاولات الاستيطان المبكرة اللى قام بيها المستعمرون النيديرلانديين شملت بافونيا (1633) وفريسيندايل (1640) و أختر كول (1642)، لكن الامريكان الاصليين صدوا دى المستوطنات فى حرب كيفت (1643-1645) وحرب الخوخ (1655).<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=T. Robins Brown|مسار=https://books.google.com/books?id=WuTMRvoAGgMC|عنوان=The Architecture of Bergen County, New Jersey|ناشر=[[Rutgers University Press]]|سنة=2001|صفحة=8|مؤلف2=Schuyler Warmflash|isbn=0-8135-2867-4}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Whitehead|الأول=William A.|مسار=https://books.google.com/books?id=PnIbucoALGkC|عنوان=East Jersey Under the Proprietary Governments, 2nd. Ed.|ناشر=Martin R. Dennis|سنة=1875|صفحة=22}}</ref> رجع المستوطنين الاوروبيين لالشطوط الغربية [[نهر هدسون|لنهر هدسون]] عند تأسيس بلدة بيرجين سنة 1660 (وهى دلوقتى جزء من [[چيرسى سيتى (نيو چيرسى)|جيرسى سيتى، نيو جيرسى]] )، اللى ها تكون واحدة من أقدم المستوطنات الاوروبية الدائمة فى نيو جيرسى دلوقتى . خلال الحرب الأنجلو نيديرلاندية التانيه ، فى 27 اغسطس 1664، استسلم حاكم نيو أمستردام [[بيتر ستويفسانت]] للبحرية الإنجليزية . نظم الإنجليز مقاطعة نيو جيرسى سنة 1665، بعدين قسموا الإقليم بعدين لشرق جيرسى وغرب جيرسى سنة 1674. فى 30 نوفمبر 1675، أُطلق على مستوطنة بيرجين والمزارع والمستوطنات المحيطة بيها اسم ''مقاطعة بيرجين'' فى قانون أقره المجلس العام للمقاطعة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Van Valen|الأول=James M.|مسار=https://archive.org/details/historyofbergenc00vanva|عنوان=History of Bergen County, New Jersey|ناشر=New Jersey pub. and engraving Company|سنة=1900|صفحة=[https://archive.org/details/historyofbergenc00vanva/page/48 48]|اقتباس=The province of East Jersey was not divided into counties until 1682. Although the General Assembly of the whole colony by an Act passed on November 30, 1675 had declared Bergen and the plantations and settlements in its vicinity to be a county, in name Bergen county, though the Act does not say so in so many words.}}</ref> سنة 1683، تم الاعتراف رسمى ببيرجين (ل جانب المقاطعات الثلاث الأصلية التانيه فى شرق جيرسى) كمقاطعة مستقلة من قبل المجلس الإقليمى.<ref>[http://www.bergen.org/AAST/Projects/Forum/bcinfo/ History of Bergen County], accessed August 23, 2006 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060710180648/http://www.bergen.org/AAST/Projects/Forum/bcinfo/|date=July 10, 2006}}</ref> مقاطعة بيرجين فى البداية، كانت تقتصر على الأراضى بين نهر هدسون [[نهر هاكينساك|ونهر هاكنساك]] ، و تمتد شمال للحدود بين شرق جيرسى ونيو يورك.<ref name="earlyborder">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Van Valen|مسار=https://archive.org/details/historybergenco00valegoog|عنوان=History of Bergen County, New Jersey|ناشر=New Jersey pub. and engraving co.|سنة=1900|اقتباس=bergen county history.|مؤلف2=James M.}}</ref> و فى يناير 1709، تم توسيع الحدود لتشمل كل أراضى مقاطعة هدسون دلوقتى (اللى تشكلت سنة 1840) و أجزاء من أراضى مقاطعة باسيك دلوقتى (اللى تشكلت سنة 1837). و اتوصفت حدود سنة 1709 على النحو التالي:<ref name="earlyborder" /> : "بدء من كونستابل هوك ، بعدين على طول الخليج و نهر هدسون لنقطة التقسيم بين نيوجيرسى ومقاطعة نيو يورك ؛ وعلى طول ده الخط والخط بين شرق وغرب جيرسى ^† لنهر بيكوانك ؛ بعدين أسفل نهرين بيكوانك [[نهر پاسايك|وباسيك]] لالصوت ؛ و كده نتبع الصوت لكونستابل هوك مكان البداية." :: † الخط الفاصل بين شرق وغرب جيرسى المشار ليه هنا مش هو الخط اللى اعتُمد نهائى والمعروف بخط لورانس، اللى رسمه جون لورانس فى سبتمبر واكتوبر من سنة 1743. لكن كان الخط الوسطانيه المتفق عليه بين الحاكمين [[دانيال كوكس]] [[روبرت باركلى|وروبرت باركلى]] سنة 1682، اللى امتد قليل شمال [[مورريستاون، نيو جيرسى|موريس تاون]] لحد نهر باسايك؛ ومن بعدين صعود عبر نهر بيكوانك لحد خط عرض واحد و أربعين درجة شمال؛ ومن بعدين بخط مستقيم شرق لحد خط ولاية نيو يورك. و بعد اعتراض مالكى شرق جيرسى على ده الخط بعدين ، اتولا دول الأخيرون رسم خط لورانس.<ref name="earlyborder"/> بيرجين كانت موقع كتير من المعارك وتحركات القوات خلال [[حرب الاستقلال الامريكيه|الحرب الثورية الامريكانيه]] . جعل موقع فورت لى على منحدرات نيوجيرسى باليساديس ، مقابل [[حصن واشنطن|فورت واشنطن]] فى [[مانهاتن]] ، موقع استراتيجى خلال الحرب. فى نوفمبر 1776، وقعت معركة فورت لى كجزء من خطة بريطانية للاستيلاء على [[جورج واشينطون|جورج واشنطن]] و إلحاق هزيمة مدوية بالجيش القارى ، اللى تم تقسيم قواته وتمركزها فى فورت لى وهاكنساك. بعد التخلى عن الدفاعات فى فورت لى و ترك إمدادات كبيرة، قامت القوات القارية بانسحاب متسرع عبر [[انجلوود (بيرجن)|إنجلوود]] وتينيك وبيرجينفيلد دلوقتى ، وعبر نهر هاكنساك فى نيو بريدج لاندينج ، واحد من المواقع القليلة اللى عبر فيها النهر جسر. دمروا الكوبرى لتأخير الهجوم البريطانى على مقر واشينطون فى قرية هاكنساك. فى اليوم اللى بعده، تراجع جورج واشينطون ل[[نيوآرك, نيوجيرسى|نيوارك]] وغادر هاكنساك عبر طريق بوليفلاى. طاردت القوات البريطانية واشنطن، وواصل واشينطون انسحابه عبر نيوجيرسى. سمح ده الانسحاب للقوات الامريكانيه بالنجاة من الأسر و إعادة تنظيم صفوفها لتحقيق انتصارات لاحقة ضد البريطانيين فى أماكن تانيه من نيوجيرسى بعد كده من كده الشتاء. بعد معركة برينستون فى يناير 1777 بفترة قصيرة، القوات البريطانية فهمت إنها مش قادرة بتنتشر بشكل كبير فى كل نيوجيرسى. الميليشيات المحلية رجعت سيطرتها على هاكنساك وباقى مقاطعة بيرجين. مقاطعة بيرجين كان فيها مناوشات طول الحرب، لأن جيوش الطرفين كانو بيتحركوا فى الريف. وقعت مذبحة بايلور سنة 1778 فى نهر فالى ،و ده اتسبب فى خساير شديده للقارات. سنة 1837، تشكّلت مقاطعة باسيك من أجزاء من مقاطعتى بيرجين و إسيكس . و سنة 1840، تشكّلت مقاطعة هدسون من بيرجين. و ضمّ دهن القسمان حوالى 13 ألف انسان (أى ما يقارب نصف عدد سكان المقاطعة قبل كده ) من سجلات المقاطعة. سنة 1852، ابتدت شركة إيرى للسكك الحديدية فى تشغيل خدمات السكك الحديد الرئيسية من [[چيرسى سيتى (نيو چيرسى)|جيرسى سيتى]] على [[نهر هدسون]] لنقاط شمال وغرب عبر حق الطريق المستأجر فى المقاطعة. بقا ده معروف باسم خط إيرى الرئيسى ، و لسه قيد الاستخدام لخدمة الركاب لحد االنهارده . اجرت إيرى بعدين خطين تانيين للسكك الحديدية اتبنا ما فى خمسينات وستينات القرن التسعتاشر، واتعرفا بعدين باسم خط باسكاك فالى و الفرع الشمالى ، و سنة 1881 بنت خط مقطوع، و هو دلوقتى خط مقاطعة بيرجين. كان فيه خطان آخران للسكك الحديدية فى المقاطعة، اتعرفا فى النهاية باسم سكة حديد ويست شور ونيو يورك وساسكويهانا وويسترن . سنة 1894، عُدِّل قانون الولاية لتسهيل تشكيل البلديات بنظام البلديات . أدى ده لظاهرة " البلديات المُدمجة "، حيث اتبنت كتير من البلديات الجديدة فى بضع سنين . تشكّلت 26 بلدية فى المقاطعة سنة 1894 وحده، مع تشكيل بلدتين إضافيتين (وبلدة جديدة واحدة) سنة 1895. و فى النهاية، تم دمج 56 بلدية فى مقاطعة بيرجين، و هو أعلى رقم لأى مقاطعة فى نيوجيرسى. [[ملف:Atwood-Blauvelt_Mansion,_Oradell_NJ.jpg|left|تصغير|قصر أتوود-بلوفيلت فى أوراديل ، {{حوالى|1909}}]] فى 11 يناير 1917، وقع انفجار كينجزلاند فى مصنع ذخيرة فياللى يتعرف اليوم بليندهرست . ويُعتقد أن الانفجار كان عمل تخريبى منل عملاء ألمان، الذخائر المعنية كانت متجهة ل[[روسيا]] ، هيا جزء من جهود امريكا لتزويد الحلفاء قبل دخول [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية الأولى]] . و بعد دخول امريكا الحرب فى ابريل 1917، اتعمل معسكر ميريت فى مقاطعة بيرجين الشرقية لتجهيز القوات. وابتدت عملياته فى اغسطس 1917، واستوعب 50 ألف جندى فى وقت واحد، وجهزهم للانتشار فى [[اوروبا]] عبر [[هوبوكين (نيوجيرسى)|هوبوكين]] . وتم إيقاف تشغيل معسكر ميريت فى نوفمبر 1919. [[كوبرى جورج واشينطون|بنا كوبرى جورج واشنطن]] اكتمل سنة 1931، رابط بين فورت لى [[مانهاتن|ومانهاتن]] . الربط ده خللا التطور يحصل بسرعة كبيرة بعد الحرب العالمية التانية، وده حوّل جزء كبير من المقاطعة لضواحى. اتضاف مسارين فى الدور العلوى سنة 1946، واتكمّل بناء الدور التانى من الكوبرى سنة 1962، و ده وسّع سعته وبقى الكوبرى المعلّق الوحيد فى العالم اللى فيه 14 حارة. الكوبرى ده أكتر كوبرى عربيات زحمة فى العالم، عدّى عليه 104 مليون عربية سنة 2019.. سنة 1955، أنشأ جيش امريكا محطة صواريخ نايكى فى [[جبل كامپجاو|جبل كامبجاو]] (غرب المقاطعة) للدفاع عن منطقة نيو يورك الكبرى من القاذفات الاستراتيجية . سنة 1959، حُدِّث الموقع لاستيعاب صواريخ نايكي-هيركوليس ذات المدى والسرعة و خصايص الحمولة المُحسَّنة. اتقفل موقع الصواريخ فى يونيه 1971.<ref>Bender, Donald E. [http://www.bergencountyhistory.org/Pages/nikemissile.html "Cold War at Campgaw Mountain: Mike Missile Battery NY-93/94"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208144746/http://www.bergencountyhistory.org/Pages/nikemissile.html|date=December 8, 2006}}, Bergen County Historical Society.</ref> == جغرافيا == [[ملف:FLNP_View_of_High_Mountain.JPG|تصغير|275x275بك|محمية فرانكلين ليكس الطبيعية]] [[ملف:Passaicwatershedmap.png|تصغير|مستجمعات الميه [[نهر هاكينساك|لنهر هاكنساك]] [[نهر پاسايك|ونهر باسايك]] .]] مقاطعة بيرجين فى الزاوية الشمالية الشرقية من ولاية نيو جيرسى ويحدها مقاطعة روكلاند، نيو يورك ، من الشمال؛ [[مانهاتن|ومانهاتن]] [[ذا برونكس|وبرونكس]] فى [[نيو يورك|مدينة نيو يورك]] ، كمان [[مقاطعة ويستتشستر ( نيو يورك)|مقاطعة ويستتشستر، نيو يورك]] ، عبر [[نهر هدسون]] للشرق؛ وداخل نيو جيرسى، مقاطعة هدسون و حدود صغيرة مع مقاطعة إسيكس للجنوب، ومقاطعة باسايك للغرب. حسب [[مكتب احصا امريكا|مكتب الإحصاء الأمريكى]] ، من تعداد سنة 2020، كانت مساحة المقاطعة {{حول|246.45|sqmi}} ، منها {{حول|232.79|sqmi}} كانت أرض (94.5%) و {{حول|13.66|sqmi}} كان ميه (5.5%). أعلى ارتفاع فى مقاطعة بيرجين هو جبل بالد قرب خط ولاية [[نيو يورك (ولايه)|نيو يورك]] فى ماهوا ، على {{حول|1164|ft}} فوق مستوى سطح البحر. اقل نقطة فى المقاطعة هيا مستوى سطح البحر ، على طول نهر هدسون، اللى يعتبر فى المنطقة دى مصب للمد والجزر . المنحدرات الحادة لنيوجيرسى باليساديس ترفع جزء كبير من الحدود الشرقية للمقاطعة عن نهر هدسون. ويقل وضوح التضاريس فى الجزء الوسطانى من المقاطعة، معظمها فى وادى [[نهر هاكينساك|نهر هاكنساك]] أو وادى باسكاك . فى الجزء الشمالى الغربى من المقاطعة، تعود مقاطعة بيرجين لطبيعتها الجبلية، وتتشارك [[جبال رامابو]] مع مقاطعة روكلاند، نيو يورك. بنا سد على نهر هاكنساك ورافد، و هو نهر باسكاك بروك ، اتسبب فى إنتاج 3 [[بحيرة تخزين|خزانات]] فى المقاطعة، هيا خزان بحيرة وودكليف (الذى يحجز مليار جالون من المياه)، و بحيرة تابان (3.5 مليار جالون)، وخزان أوراديل ، اللى يسمح لشركة يونايتد ووتر بتوفير ميه الشرب لـ 750.000 من سكان شمال جيرسى ، معظمهم فى مقاطعتى بيرجين وهودسون. يستنزف نهر هاكنساك الجزء الشرقى من المقاطعة عبر أراضى نيو جيرسى ميدولاندز ، هيا منطقة أراضى رطبة فى الجزء الجنوبى من المقاطعة. يتم تصريف الجزء الوسطانى ب[[نهر سادل]] ويتم تصريف الجزء الغربى بنهر رامابو . والاتنين رافدان [[نهر پاسايك|لنهر باسايك]] ، اللى يشكل قسم من الحدود الجنوبية الغربية للمقاطعة. === مناخ === {{مصادر|30em}} مقاطعة بيرجين الجنوبية الشرقية على حافة منطقة المناخ شبه الاستوائى الرطب ( ''Cfa'' ) حسب [[تصنيف مناخ كوبن|لتصنيف مناخ كوبن]] لأن متوسط درجة الحرارة فى أبرد شهر (يناير) يتجاوز 26.6 درجة مئوية.&nbsp;°ف / -3&nbsp;°م. بفضل موقع بيرجين الساحلى، وانخفاض ارتفاعها ، وحجبها الجزئى للهواء البارد بالتلال التلاته [[جبال واتشونج|لجبال واتشونج]] ، و [[جبال الابالاش|جبال الأبلاش]] العليا، مناخ مقاطعة بيرجين اكتر اعتدال من مناخ مقاطعات نيوجيرسى الداخلية، زى مقاطعة ساسكس . تتمتع مقاطعة بيرجين بمناخ مشمس معتدل، بمتوسط يتراوح بين 2400 و2800 ساعة من أشعة الشمس كل سنه. فى السنين الأخيرة، تراوحت درجات الحرارة المتوسطة فى مقر مقاطعة هاكنساك من 19 درجة مئوية ل{{حول|19|F}} فهرنهايت. فى يناير لارتفاع {{حول|86|F}} فى يوليو، رغم تسجيل اقل مستوى قياسى عند {{حول|-15|F}} تم تسجيلها فى فبراير 1934 ت أعلى درجة حرارة قياسية {{حول|106|F}} تم تسجيله فى يوليه 1936. تراوح متوسط مطر الشهرى من {{حول|3.21|in}} فى فبراير ل{{حول|4.60|in}} فى يوليو. تتراوح درجات الحرارة الشهرية المتوسطة عند تقاطع الطريق 17 وشارع ماك آرثر فى ماهوا من 28.5&nbsp;°F فى يناير ل73.8&nbsp;°F فى يوليو. باستخدام 0&nbsp;°C فى خط الحرارة المتساوى درجة الحرارة فى شهر يناير، تتمتع معظم مدينة بيرجين بمناخ قارى رطب حار صيفى ( ''Dfa'' ) باستثناء المناطق المرتفعة فى [[جبال رامابو]] ، اللى تتمتع ''بمناخ Dfb'' ، وعلى طول نهر هدسون من فورت لى للأسفل، حيث فيه ''مناخ Cfa'' .  {{Adjacent communities}} عدد سكان المقاطعة حسب [[تعداد امريكا 2020|تعداد امريكا سنة 2020]] ، 955,732 انسان ، و343,733 عيله، و242,272 عيلة. وصلت الكثافة السكانية {{حول|3900|PD/sqmi|PD/km2|1}} . و عدد الوحدات السكنية 367,383 وحدة سكنية بمتوسط كثافة {{حول|1576|/sqmi|/km2|1}} . و التركيبة العرقية للمقاطعة : 56.90% من البيض ، و5.73% من الامريكان الأفارقة ، و0.47% من الامريكان الاصليين ، و16.59% من الآسيويين ، و10.17% من عرقين أو اكتر. ت نسبة السكان من اصحاب الأصول الأسبانية أو اللاتينية من أى عرق 21.41% من السكان. كانت الأصول الاكتر انتشار هيا [[طليان|الإيطالية]] (15.8٪)، [[ايرلنديين|والأيرلندية]] (12.2٪)، [[المان|والألمانية]] (8.7٪)، والكورية (6.9٪)، والبولندية (5.3٪)، و الإنجليزية (4.9٪). عدد الأسر 343,733 عيله، منها 29.7% عندها أطفال دون سن 18 سنه يعيشو معها، و57.1% من [[جواز|الاجوأز المتزوجين]] يعيشو مع بعض ، و24.7% عندها ست بيت بدون زوج، و13.9% عندها ست بيت بدون زوجة، و29.5% من اللى مش عائلات. وتألفت 14.1% من الأسر من أفراد، و11.3% عندها شخص يعيش لوحده من العمر 65 سنه أو اكتر. متوسط حجم العيله 3.18 فرد، ومتوسط حجم العيله 3.25 فرد. كان حوالى 21.3% من سكان المقاطعة دون سن التمانتاشر ، و8% تتراوح أعمارهم بين 18 و24 سنه ، و36.7% تتراوح أعمارهم بين 25 و44 سنه ، و17% أعمارهم 65 سنه فاكتر. وصل متوسط العمر 42.1 سنه . و توزعت التركيبة الجنسانية للسكان بنسبة 48.53% ذكور و51.14% إناث. مقابل كل 100 أنثى، كان فيه 94.3 ذكر. متوسط دخل العيله 108,827 دولار أمريكى، ومتوسط دخل العيله 122,981 دولار أمريكى. كان حوالى 5.6% من السكان يعيشو تحت خط الفقر ، بما فيها 7.4% ممن تقل أعمارهم عن 18 سنه و7.7% ممن أعمارهم 65 سنه أو اكتر. علشان موقعها كامتداد ضاحية [[مانهاتن]] عبر [[كوبرى جورج واشينطون|جسر جورج واشنطن]] ، فقد طورت مقاطعة بيرجين بيئة [[كزموبوليتانيه|عالمية]] خاصة بها،و ده يدل على تنوع ديموجرافى و ثقافى قوى ومتزايد بخصوص بمقاييس بتشمل الجنسية والدين والعرق و الشراكة المحلية . [[كوريا الجنوبيه|كوريا الجنوبية]] [[بولاندا|وبولندا]] [[الهند|والهند]] هيا التلات دول الاكتر انتشار للمواليد الأجانب فى مقاطعة بيرجين. ==== إيطالى امريكانى ==== كان للامريكان من أصل إيطالى حضور كبير فى مقاطعة بيرجين من فترة طويلة؛ فى الواقع، بيعتبرالإيطاليون أول أصل تم تحديده بصوره كبيره بين سكان بيرجين (18.5%)، تم تسجيل 168.974 من سكان بيرجين على أنهم من أصل إيطالى فى مسح المجتمع الامريكانى سنة 2013.<ref name="ACS2013">[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/13_5YR/DP02/0500000US34003 DP02: Selected Social Characteristics in the United States from the 2009–2013 American Community Survey 5-Year Estimates for Bergen County, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200213022604/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/13_5YR/DP02/0500000US34003|date=February 13, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> لحد يومنا ده، كتير من سكان مجتمعات ميدولاندز فى جنوب المقاطعة من أصل إيطالى، وبالخصوص فى ساوث هاكنساك (36.3٪)، وليندهيرست (33.8٪)، وكارلستادت (31.2٪)، وود ريدج (30.9٪)، وهاسبروك هايتس (30.8٪). كانت سادل بروك (29.8٪)، ولودى (29.4٪)، وموناشى (28.5٪)، وجارفيلد ، وهاكنساك ، ومدن جنوب شرق بيرجين معاقل للامريكان الإيطاليين لعقود من الزمن، لكن التركيبة السكانية الامريكانيه الإيطالية قدقلت فى السنين الأخيرة حيث حل المهاجرون الأحدث مكانهم. و فى الوقت نفسه، نما عدد السكان الامريكان الإيطاليين فى كتير من المجتمعات فى النصف الشمالى من المقاطعة، بما فيها فرانكلين ليكس ، ورامزى ، ومونتفيل ، وودكليف ليك . ==== امريكا اللاتينية ==== ينمو السكان المتنوعون من أصل إسبانى و امريكانى لاتينى فى بيرجين فى كتير من مناطق المقاطعة ولكنهم يتركزون بشكل خاص فى عدد قليل من البلديات، بما فيها فيرفيو (37.1٪)، هاكنساك (25.9٪)، ريدجفيلد بارك (22.2٪)، [[انجلوود (بيرجن)|إنجلوود]] (21.8٪)، بوغوتا (21.3٪)، جارفيلد (20.1٪)، كليفسايد بارك (18.2٪)، لودى (18.0٪)، وبيرجنفيلد (17.0٪).<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US3422560&_geoContext=&_street=&_county=fairview&_cityTown=fairview&_state=04000US34&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=&reg=&_keyword=&_industry= Census data for Fairview borough] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206133415/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US3422560&_geoContext=&_street=&_county=fairview&_cityTown=fairview&_state=04000US34&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=&reg=&_keyword=&_industry= |date=2007-12-06}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]]. Accessed March 29, 2007</ref> تقليدى، كان كتير من السكان [[امريكيين لاتينيين|اللاتينيين]] من أصل [[كولومبيين|كولومبى]] [[كوبيين|وكوبى]] ، رغم ان ذلك اتغير فى السنين الأخيرة. يعد المجتمع الكولومبى فى إنجلوود هو الاكبر فى مقاطعة بيرجين ومن أعلى عشرة مجتمعات حسب النسبة المئوية للسكان فى امريكا (7.17٪)؛ كما فيه فى هاكنساك وفيرفيو وبيرجنفيلد وبوغوتا ولودى كمان أعداد كبيرة من السكان. السكان الكوبيون هم الاكبر فى فيرفيو وريدجفيلد بارك وريدجفيلد وبوغوتا، رغم ان المجتمع الكوبى اكبر بكتير فى مقاطعة هدسون للجنوب. من سنة 2000، دخل عدد متزايد من المهاجرين من دول تانيه (بما فيها [[بيرو]] [[الميكسيك|والمكسيك]] [[جواتيمالا|وجواتيمالا]] [[السالفادور|والسلفادور]] [[جمهورية الدومينيكان|وجمهورية الدومينيكان]] [[اكوادور|واكوادور]] [[تشيلى|وتشيلى]] ) كمان من إقليم [[پويرتو ريكو|بورتوريكو]] الامريكانى لالمقاطعة. تتجلى الخلفيات المتنوعة للمجتمع اللاتينى المحلى بشكل احسن فى فيرفيو، حيث ينحدر 10٪ من إجمالى السكان من [[امريكا الوسطانيه]] و7٪ من [[امريكا الجنوبيه|امريكا الجنوبية]] و9٪ من دول امريكا اللاتينية التانيه، و بالخصوص تلك الموجودة فى منطقة البحر الكاريبى. ليها لدة فيرفيو بأعلى نسبة من الأشخاص من أصل سلفادورى و امريكانى سلفادورى فى المقاطعة، بنسبة 12.4٪. مدينة هاكنساك عندها أعلى نسبة من الأشخاص من أصل إكوادورى و إكوادورى امريكانى فى المقاطعة، 10.01٪، مع إجمالى حوالى 4500 يعيشو جوه حدود المدينة. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">بحاجة لمصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> بشكل عام، أظهر عدد سكان مقاطعة بيرجين اللاتينيين زيادة قوية مؤخر، حيث ارتفع من 145281 من تعداد سنة 2010 لما يقدر بحوالى 165442 من سنة 2013. [[امريكان ايرلنديين|الامريكان الأيرلنديون]] [[امريكيين المان|والامريكان الألمان]] هم تانى اكبر مجموعتين عرقيتين فرديتين فى مقاطعة بيرجين، عددهم 115914 (12.7٪ من إجمالى سكان المقاطعة) و80288 (8.8٪) على التوالى سنة 2013.<ref name="ACS2013"/> و زى مع الامريكان الإيطاليين، فقد طورت دول المجموعتان جيوب كبيرة من فترة طويلة هيا دلوقتى راسخة كويس فى كل مناطق المقاطعة. سنة 2023، تم الإبلاغ عن أن والدويك (30.43٪) و هو هو هو كوس (26.72٪) وهيلسديل (24.94٪) عندهم أعلى نسب من السكان الامريكان الأيرلنديين فى المقاطعة. يستضيف مجلس الجمعيات الأيرلندية فى مقاطعة بيرجين الكبرى، و مقره بيرجينفيلد ، عرض كل سنه لعيد القديس باتريك فى المقاطعة من سنة 1982. ==== يهودى امريكانى ==== {{Bergen County, New Jersey}}مقاطعة بيرجين موطن لاكبر عدد من السكان [[يهود|اليهود]] فى نيوجيرسى. كما فيها كتير من البلديات فى المقاطعة عدد كبير من [[يهود امريكان|الامريكان اليهود]] ، بما فيها فير لاون ، وتينيك ، وتينافلاى ، وكلوستر ، [[انجلوود (بيرجن)|و إنجلوود]] ، و إنجلوود كليفس ، وفورت لى ، وبيرجينفيلد ، وودكليف ليك ، و باراموس ، وبحيرات فرانكلين . بقت تينيك، وفير لاون، و إنجلوود، وبيرجينفيلد على وجه الخصوص ملاذات للمجتمعات [[يهوديه ارثوذكسيه|اليهودية الأرثوذكسية]] المتنامية فى مقاطعة بيرجين، مع تزايد عدد [[كنيس|المعابد اليهودية]] و محلات السوبر ماركت و المطاعم اللى تقدم الأطعمة الحلال . كانت اكبر المجتمعات الامريكانيه الإسرائيلية فى مقاطعة بيرجين فى فير لاون (2.5٪)، وكلوستر (1.4٪)، وتينافلاى (1.3٪) سنة 2000، وتمثل 3 من اكبر 4 مجتمعات فى الولاية. فى المجمل، حدد 83700 من سكان بيرجين نفسهم على أنهم من أصل [[يهود]]ى سنة 2000، و هو رقم من المتوقع أن بيظهر زيادة حسب لمسح عمل سنة 2014 لليهود فى المقاطعة.<ref name="ARDA" /><ref name="JewishSurvey" /> يقع مقر الاتحاد اليهودى لشمال نيوجيرسى فى باراموس. ==== كورى امريكانى ==== {{New Jersey}} [[ملف:BroadAveColumbiaKoreatownPalisadesPk.png|تصغير|شارع برود فى حى كورياتاون ، منتزه باليساديس <ref name="books.google.com">{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=5PSYZMs8TzEC&q=fort+lee+koreatown+pyong+min&pg=PA237|عنوان=Asian Americans: Contemporary Trends and Issues Second Edition, Edited by Pyong Gap Min|ناشر=Pine Forge Press – An Imprint of Sage Publications, Inc|سنة=2006|تاريخ-الوصول=January 24, 2013|isbn=9781412905565}}</ref>]] يشكل [[كوريا الجنوبيه|الكوريين الجنوبيون]] الجنسية الأجنبية الاكتر انتشار فى مقاطعة بيرجين، اللى كانت موطن لجميع البلديات العشر الأولى فى البلاد حسب النسبة المئوية للسكان الكوريين سنة 2010. الجدول اللى بعد كده احسن 10 بلديات فى امريكا ، مرتبةً حسب نسبة الامريكان الكوريين من إجمالى عدد السكان سنة 2010. يُشكل الكوريين فى باليساديس بارك الأغلبية (53.7٪) من السكان بحلول سنة 2022: {| class="wikitable sortable" !رتبة ! بلدية ! مقاطعة ! ولاية ! نسبة مئوية |- | align="center" | 1 | جنينة باليساديس | '''مقاطعة بيرجين''' | '''نيوجيرسى''' | align="right" | {{Nts|53.7}} % |- | align="center" | 2 | ليونيا | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|26.5}} % |- | align="center" | 3 | ريدجفيلد | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|25.7}} % |- | align="center" | 4 | فورت لي | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|23.5}} % |- | align="center" | 5 | كلوستر | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|21.2}} % |- | align="center" | 6 | منحدرات إنجلوود | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|20.3}} % |- | align="center" | 7 | نوروود | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|20.1}} % |- | align="center" | 8 | إيدجووتر | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|19.6}} % |- | align="center" | 9 | كريسكيل | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|17.8}} % |- | align="center" | 10 | ديمارست | مقاطعة بيرجين | نيوجيرسي | align="right" | {{Nts|17.3}} % |- |} المجتمع الكورى الامريكانى واحد من أسرع المجموعات المهاجرة نمو فى مقاطعة بيرجين هو ، اللى يتركز على طول [[نهر هدسون]] - و بالخصوص فى المنطقة القريبة من كوبرى جورج واشينطون - ويمثل اكتر من نصف إجمالى عدد السكان الكوريين فى الولاية من سنة 2000. من مسح المجتمع الامريكانى سنة 2022، شكل الأشخاص من أصل كورى 6.5٪ من سكان مقاطعة بيرجين، هيا أعلى نسبة لأى مقاطعة فى امريكا؛ فى الوقت نفسه يمثل تركيز الكوريين فى باليساديس بارك ، جوه مقاطعة بيرجين، أعلى كثافة و نسبة لأى بلدية فى امريكا، بنسبة 53.7٪ من سكان البلدة. حسب لتعداد سنة 2010، كانت Palisades Park موطن لأعلى عدد إجمالى (10115) <ref name="PalisadesParkCensusData">[https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3455770 DP-1: Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 from 2010 Demographic Profile Data for Palisades Park borough, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200213095459/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3455770|date=February 13, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> من الأفراد من أصل كورى بين كل البلديات فى الولاية، فى الوقت نفسه كان عند Fort Lee المجاورة تانى اكبر مجموعة (8318)، ورابع أعلى نسبة (23.5٪، بعد Leonia (26.5٪) و Ridgefield (25.7٪)). كانت كل البلديات العشر الأولى فى البلاد حسب النسبة المئوية للسكان الكوريين سنة 2010 فى مقاطعة بيرجين، بما فيها Palisades Park و Leonia و Ridgefield و Fort Lee و Closter و Englewood Cliffs و Norwood و Edgewater و Cresskill و Demarest ، بعدها عن كثب Old Tappan . كل البلديات ذات أعلى تركيزات كورية بالتقريب فى الثلث الشرقى من المقاطعة، قرب نهر هدسون، رغم ظهور ريدجوود كمركز للامريكان الكوريين فى غرب مقاطعة بيرجين، <ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3463000 DP-1: Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data for Ridgewood village, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200213090741/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3463000|date=February 13, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> و باراموس <ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3455950 DP-1: Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data for Paramus borough, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200213061705/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3455950|date=February 13, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> وريفر إيدج <ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3463360 DP-1: Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data for River Edge borough, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200213063019/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/1600000US3463360|date=February 13, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> فى وسط مقاطعة بيرجين. من سنة 2012، طُبعت بطاقات الاقتراع لانتخابات المقاطعة باللغة الكورية، و اللغتين الإنجليزية و الإسبانية، نظر لتوجيه مكتب الإحصاء الامريكانى بأن عدد السكان الكوريين فى مقاطعة بيرجين قد نما بما يكفى لتبرير المساعدة اللغوية وقت الانتخابات. بين 2011 و2017، اتقدر أن عدد السكان الكوريين فى فير لاون قد تضاعف باكتر من الضعف. ''الشركات'' الكورية الجنوبية الكبرى أنشأت مقرات رئيسية ليها فى [[امريكا الشماليه]] فى مقاطعة بيرجين، بما فيها [[سامسونج|شركة سامسونج]] ، [[ال جى|و شركة إل جى]] ، و شركة هانجين للشحن . فى ابريل 2018، اتفتح اكبر سوبر ماركت بطابع كورى فى مقاطعة بيرجين فى باراموس. فى يناير 2019، أدى كريستوفر تشونج اليمين الدستورية كأول عمدة كورى امريكانى لمدينة باليساديس بارك. ==== بولندى امريكانى ==== [[امريكيين بولنديين|الامريكان البولنديون]] ممثلين كويس فى مقاطعة بيرجين الغربية و هما ينمون كمجتمع، حيث عدد السكان من أصل بولندى المقيمين فى المقاطعة 59294 (6.5٪) من مسح المجتمع الامريكانى سنة 2013.<ref name="ACS2013"/> طول عمر تركز القلب الثقافى والتجارى للمجتمع فى والينجتون ، حيث عدد السكان من أصل بولندى 45.5٪؛ وده هو اكبر تركيز بين بلديات نيوجيرسى وسابع أعلى تركيز فى امريكا. بقت مدينة جارفيلد المجاورة كمان نقطة جذب للمهاجرين البولنديين، حيث حدد 22.9٪ من السكان نفسهم على أنهم من أصل بولندى، و هو تالت أعلى تركيز فى الولاية.<ref name="Polish" /> ==== امريكانى من أصل أفريقى ==== يتركز مجتمع [[امريكيين افارقه|الامريكان من أصل أفريقى]] فى المقاطعة بشكل شبه كامل فى 3 بلديات: إنجلوود (10215 انسان ، يمثلو 38.98٪ من إجمالى سكان المدينة)، وتينيك (11298؛ 28.78٪)، وهاكنساك (10518؛ 24.65٪). تمثل دى المناطق الثلاث مجتمعة يقارب من 70٪ من إجمالى سكان الامريكان من أصل أفريقى فى المقاطعة اللى عددهم 46568، و فى الواقع، كان للسود وجود فى دى البلدات من الأيام الأولى للمقاطعة. وعكس ده من كده، يشكل الامريكان من أصل أفريقى أقل من 2٪ من الإجمالى فى معظم بلديات بيرجين التانيه. فى إنجلوود، يتركز السكان الامريكان من أصل أفريقى فى الجناحين التالت والرابع من النصف الغربى من المدينة، فى الوقت نفسه كان الجزء الشمالى الشرقى من تينيك جيب للامريكان من أصل أفريقى لكذا عقود. سنة 2014، اختارت تينيك أول عمدة امريكانيه من أصل أفريقى. يقع مجتمع الامريكان الأفارقة العريق فى هاكنساك بشكل أساسى فى الجزء المركزى من المدينة، و بالخصوص فى المنطقة القريبة من شارع سنترال وشارع فيرست. انخفض عدد السكان السود فى مقاطعة بيرجين من 52473 تم إحصاؤهم فى تعداد سنة 2010 لما يقدر بحوالى 50478 سنة 2012. بتشمل بلديات المقاطعة التانيه اللى فيها أقلية كبيرة من الامريكان الأفارقة بيرجينفيلد (7.7٪) وبوغوتا (9.4٪) وجارفيلد (6.5٪) ولودى (7.5٪) وريدجفيلد بارك (6.4٪).<ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/GCTP3.CY10/0500000US34003 GCT-P3; Race and Hispanic or Latino: 2010 – County – County Subdivision and Place from the 2010 Census Summary File 1] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200213155303/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/GCTP3.CY10/0500000US34003|date=February 13, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> ==== امريكانى هندى ==== يمثل الامريكان الهنود مجموعة سكانية سريعة النمو فى مقاطعة بيرجين، حيث عددهم اكتر من 40,000 فرد سنة 2013، هيا زيادة كبيرة عن 24,973 فرد تم إحصاؤهم فى تعداد سنة 2010، وبيمثلو تانى اكبر مجموعة عرقية آسيوية فى مقاطعة بيرجين، بعد الامريكان الكوريين. اكبر مجموعات الامريكان الهنود فى هاكنساك ، ريدجوود ، فير لاون ، باراموس ، [ تينيك ، ماهوا ، بيرجنفيلد ، <ref name="DEC_2000_SF1_U_DP1 2007">[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3405170&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on Profile of General Demographic Characteristics for Bergenfield borough, New Jersey: 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031110653/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3405170&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |date=2007-10-31}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> لودى ، <ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3441100&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on Profile of General Demographic Characteristics for Lodi borough, New Jersey: 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206160249/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3441100&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |date=2007-12-06}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> و إلموود بارك .<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3421300&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on Profile of General Demographic Characteristics for Elmwood Park borough, New Jersey: 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206103223/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3421300&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |date=2007-12-06}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> ضمن السكان الهنود فى المقاطعة فيه اكبر مجتمع مالايالى فى امريكا، <ref>[http://40days.homestead.com/Day_22_-_People.pdf Day 22 – Malayali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073622/http://40days.homestead.com/Day_22_-_People.pdf|date=March 4, 2016}}.</ref> وافتتحت شركة Kitex Garments، اكبر شركة لتصنيع هدوم الأطفال فى الهند و مقرها [[كيرالا]] ، أول مكتب ليها فى امريكا فى مونتفيل فى اكتوبر 2015. اتعيين جوربير جريوال ، المقيم فى جلين روك ، و هو عضو فى مجتمع السيخ الامريكانى الهندى المتنامى فى مقاطعة بيرجين، فى منصب المدعى العام للمقاطعة سنة 2016، ويوجد ''معبد'' سيخى بارز معمارى فى جلين روك، فى الوقت نفسه اتبنا ''معبد'' [[هندوسيه|هندوسى]] بارز مماثل فى ماهوا. ابتدت المكتبة العامة فى فير لاون برنامج لسرد القصص [[هندى|باللغة الهندية (हिन्दी)]] فى اكتوبر 2013. تشهد البلديات الثرية فى شمال مقاطعة بيرجين نمو كبير فى مجتمعاتها الهندية الامريكانيه ، بما فيها جلين روك، اللى قدر واحد من الأعضاء سنة 2014 أن ما يوصل ل90٪ من دى الدايرة قد نقلت ليها خلال فترة ال سنتين السابقين بس. فى فبراير 2015، صوت مجلس التعليم فى مدارس جلين روك العامة على تعيين يوم [[ديوالى]] المقدس الهندوسى كعطلة مدرسية سنوية، ده يخلليها أول منطقة فى المقاطعة تغلق بسبب العطلة، فى الوقت نفسه احتفل الآلاف بأول احتفال على مستوى المقاطعة بعيد ديوالى تحت لافتة رعاية موحدة سنة 2016. تم إطلاق مهرجان " هولى فى القرية" السنوى للألوان فى ريدجوود. ==== روسيا (و غيرها من الدول السوفيتية السابقة) الامريكانيه ==== فير لاون ، وتينافلاى ، و ألباين ، وفورت لى هيا مراكز للامريكان الروس ، بما فيها مجتمع متنامى من اليهود الروس . غارفيلد هيا موطن لكنيسة [[الكنيسه الروسيه الارثوذكسيه|أرثوذكسية روسية]] بارزة معمارى. وبالمثل، اتبع الامريكان الاوكرانيين والامريكان الجورجيون [[اوزبكيين امريكيين|والامريكان الأوزبكيون]] مؤخر مسار أسلافهم الامريكان الروس لمقاطعة بيرجين، و بالخصوص لفير لاون. و دفع حجم الوجود الامريكانى الروسى فى فير لاون لكذبة ابريل الساخرة بعنوان " [[فلاديمير بوتين|بوتين]] يتحرك ضد فير لاون". ينتشر السكان [[ارمن الولايات المتحده|الامريكان الأرمن]] فى بيرجين فى كل اماكن المقاطعة، لكن تركيزهم الاكبر هو فى المدن الجنوبية الشرقية قرب كوبرى جورج واشنطن. يتم الاعتراف بضحايا [[مدابح الارمن|الإبادة الجماعية للأرمن]] كل سنه فى محكمة مقاطعة بيرجين فى هاكنساك. ==== امريكانى فلبينى ==== بقت بيرجينفيلد ، مع باراموس ، وهاكنساك ، ونيو ميلفورد ، ودومون ، <ref name="TyphoonHaiyan" /> وفير لاون ، وتينيك ، مراكز متنامية للامريكان الفلبينيين . و بشكل عام، تعتبر دى البلديات موطن لنسبة كبيرة من سكان مقاطعة بيرجين الفلبينيين.<ref name="DEC_2000_SF1_U_DP1 2007"/><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3451660&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on Profile of General Demographic Characteristics for New Milford borough, New Jersey: 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206133410/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3451660&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |date=2007-12-06}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3418400&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on Profile of General Demographic Characteristics for Dumont borough, New Jersey: 2000] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212044046/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3418400&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on|date=February 12, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=06000US3400372360&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on Profile of General Demographic Characteristics for Teaneck township, New Jersey: 2000] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212212827/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=06000US3400372360&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on|date=February 12, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> تشير تقديرات التعداد السكانى لأن عدد الامريكان الفلبينيين المقيمين فى مقاطعة بيرجين وصل 20,859 انسان من سنة 2013، و هو ما يمثل زيادة عن عدد 19,155 انسان سنة 2010. بين 2000 و2010، ارتفع عدد السكان الامريكان الفلبينيين فى بيرجينفيلد من 11.7%، أو 3,081 انسان ، ل17.1%، أو 4,569 انسان ، بعدين ارتفع ل5,062 (18.4%) بحلول سنة 2016. معروفه بيرجينفيلد بشكل مش رسمى باسم ''مانيلا الصغيرة'' فى مقاطعة بيرجين، مع تركيز كبير من السكان و الشركات الفلبينية. فى أواخر تسعينيات القرن العشرين، بقت بيرجينفيلد أول بلدية على الساحل الشرقى للولايات المتحدة تنتخب عمدة فلبينى، روبرت سى ريفاس. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2020)">بحاجة لمصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> يُقام مهرجان الفلبينيين الامريكان السنوى فى بيرجينفيلد. ويقع مقر منظمة الجالية الفلبينية الامريكانيه فى مقاطعة بيرجين (PACBC) فى باراموس، فى الوقت نفسه توجد منظمات فلبينية تانيه فى فير لاون <ref name="TyphoonHaiyan" /> وبيرجينفيلد. أعاد المجتمع الفلبينى النشط ثقافى فى مقاطعة بيرجين مساعدة مالية كبيرة لضحايا إعصار هايان ، اللى دمر [[الفيليبين|الفلبين]] فى نوفمبر 2013. بين 2011 و2017، اتقدر أن عدد السكان الفلبينيين فى فير لاون قد تضاعف باكتر من الضعف. سنة 2021، خططت سلسلة مطاعم [[جوليبى]] متعددة الجنسيات و مقرها فى مترو مانيلا ، لافتتاح أول موقع ليها فى مقاطعة بيرجين فى [[ايست روثرفورد، نيوجيرسى|إيست روثرفورد]] . ==== امريكانى صينى ==== ينتشر السكان الامريكان الصينيين كمان فى مناطق متفرقة، مع وجود أعداد كبيرة منهم فى فورت لى، و باراموس، وريدجوود ، وريفر إيدج، و إنجلوود كليفس.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3421510&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on Profile of General Demographic Characteristics for Englewood Cliffs borough, New Jersey: 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206084309/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-geo_id=16000US3421510&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |date=2007-12-06}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> فيه فى فورت لى و باراموس أعلى عدد إجمالى من الصينيين بين بلديات بيرجين، فى الوقت نفسه موجوده فى إنجلوود كليفس أعلى نسبة (8.42%). و أضافت كتير من المناطق التعليمية فى كل اماكن المقاطعة اللغة الصينية لمناهجها الدراسية. ==== امريكانى يابانى ==== طول عمر كان للمجتمع اليابانى، اللى فيه عدد كبير من المواطنين اليابانيين، وجود فى فورت لى، حيث يعيش اكتر من ربع إجمالى عدد السكان اليابانيين فى المقاطعة فى المنطقه دى وحدها. كما طورت إيدجووتر المجاورة كمان مجتمع [[امريكيين يابانيين|امريكانى يابانى]] نشطًا، بالخصوص بعد بناء اكبر مركز تجارى موجه لليابانيين على الساحل الشرقى للولايات المتحدة فى دى المنطقة. من مارس 2011، عاش حوالى 2500 امريكانى يابانى فى فورت لى و إيدجووتر مع بعض ؛ وده هو اكبر تجمع للامريكان اليابانيين فى نيوجيرسى. يتركز باقى السكان اليابانيين فى مقاطعة بيرجين فى المجتمعات الشمالية، بما فيها ريدجوود. يقع مقر الجمعية اليابانية الامريكانيه فى نيوجيرسى فى فورت لى. ==== البلقان الامريكانيه ==== كان للامريكان اليونانيين حضور كبير لحد ما فى بيرجين لكذا عقود، و حسب بيانات تعداد سنة 2000، عدد المجتمع اليونانى 13247 فى كل اماكن المقاطعة.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFIteratedFacts?_event=&geo_id=05000US34003&_geoContext=01000US%7C04000US34%7C05000US34003&_street=&_county=bergen+county&_cityTown=bergen+county&_state=04000US34&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=050&_submenuId=factsheet_2&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=536&qr_name=DEC_2000_SAFF_A1050&reg=DEC_2000_SAFF_A1050%3A536&_keyword=&_industry= Census 2000 Demographic Profile Highlights – Selected Population Group: Greek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206171816/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFIteratedFacts?_event=&geo_id=05000US34003&_geoContext=01000US%7C04000US34%7C05000US34003&_street=&_county=bergen+county&_cityTown=bergen+county&_state=04000US34&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=050&_submenuId=factsheet_2&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=536&qr_name=DEC_2000_SAFF_A1050&reg=DEC_2000_SAFF_A1050%3A536&_keyword=&_industry=|date=December 6, 2007}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> المطاعم اليونانية وفيرة فى مقاطعة بيرجين. اكبر تركيزات لليونانيين حسب النسبة المئوية فى المقاطعة موجودة فى إنجلوود كليفس (7.2٪)، و ألباين (5.2٪)، وفورت لى (3.7٪)، وباليساديس بارك (3.5٪). وصل الامريكان المقدونيون والامريكان [[امريكيين البان|الألبان]] مؤخر نسبى لنيوجيرسى لكنهم بسرعه أسسو جيوب فى مقاطعة بيرجين، بشكل مترادف بالتقريب ، فى جارفيلد و إلموود بارك وفير لاون. ==== امريكانى ايرانى ==== نشأت جماعة حديثة نسبى من [[امريكيين ايرانيين|الامريكان الايرانيين]] فى مقاطعة بيرجين، بما فيها دول اللى يشتغلو فى المهن المهنية المنتشرة فى كل اماكن المقاطعة.{{New York metropolitan area}}كان الاجوأز من نفس الجنس يرأسون عيله واحدة من كل 160 عيله سنة 2010، قبل بدء جواز المثليين فى نيوجيرسى فى 21 اكتوبر 2013. فى 28 يونيه 2016، رفع مسؤولين مقاطعة بيرجين لأول مرة علم فخر المثليين متعدد الألوان فى مبنى إدارة المقاطعة فى هاكنساك لإحياء ذكرى حركة حقوق المثليين . == مواصلات == [[ملف:Paramus4and17.jpg|تصغير|يعد تقاطع الطريق رقم 17 والطريق رقم 4 فى باراموس واحد من اكتر التقاطعات زحمه فى العالم.]] من مايو 2010، الكاونتى كان فيها إجمالى 2,988.59 ميل (4,809.67 كم) طرق، منهم 2,402.78 ميل (3,866.90 كم) بيتصانوا من البلدية، 438.97 ميل (706.45 كم) من كاونتى بيرجن، 106.69 ميل (171.70 كم) من إدارة النقل فى نيوجيرسى، 11.03 ميل (17.75 كم) من لجنة باليسيدز إنترستيت باركواى، 27.94 ميل (44.97 كم) من هيئة نيوجيرسى تورنبايك، و1.18 ميل (1.90 كم) من هيئة الموانئ فى نيو يورك ونيوجيرسى. مقاطعة بيرجين ليها شبكة طرق متطورة للغاية، بتشمل المحطات الشمالية لطريق نيوجيرسى السريع (جزء من الطريق السريع 95 ) وطريق جاردن ستيت باركواى ، والمحطة الشرقية للطريق السريع 80 ، وجزء من الطريق السريع 287. ومن السمات البارزة لتقاطعات طرق مقاطعة بيرجين انتشار اليفط الإرشادية اللى ترشد السواقين لشوية بلديات. تشمل الطرق التانيه اللى تخدم مقاطعة بيرجين اللى جاى: ; الطرق السريعة فى امريكا ; الطرق السريعة الحكومية * 3 * 4 * 5 * 7 (يمتد على طول الحدود الجنوبية للمقاطعة فى شمال أرلينجتون ) * 17 * 63 * 67 * 93 * 120 * 208 ; الطرق السريعة التانيه * طريق باليساديس السريع [[ملف:2021_George_Washington_Bridge,_Fort_Lee,_and_the_Palisades_in_winter_1.jpg|تصغير|[[كوبرى جورج واشينطون|جسر جورج واشنطن]] ، اللى يربط فورت لى (أعلاه) فى مقاطعة بيرجين عبر [[نهر هدسون]] [[نيو يورك|بمدينة نيو يورك]] ، هو كوبرى المركبات الآلية الاكتر زحمه فى العالم. [[ناطحة سحاب|ناطحات السحاب]] السكنية المزدوجة المكونة من 47 دور فى الخلفية فوق هدسون باليساديس فى الشتاء هيا الأطول فى مقاطعة بيرجين من سنة 2023.]] '''كبارى و انفاق''' [[كوبرى جورج واشينطون|كوبرى جورج واشنطن]] ، اللى يربط فورت لى فى مقاطعة بيرجين عبر نهر هدسون بمنطقة مانهاتن العليا فى [[نيو يورك|مدينة نيو يورك]] ، هو اكتر كبارى العربيات زحمه فى العالم. يتوفر الوصول لمدينة نيو يورك كمان لسواقى العربيات عبر نفق لينكولن ونفق هولاند فى مقاطعة هدسون . أما الوصول لمقاطعة ويستتشستر فى نيو يورك عبر نهر هدسون، فيتوفر باستخدام كوبرى تابان زى فى مقاطعة روكلاند المجاورة فى نيو يورك. [[ملف:Train_1253_leaves_Glen_Rock_Boro_Hall_Bergen_County_Line.jpg|تصغير|محطة جلين روك-بورو هول . يخدم منطقة جلين روك خط مقاطعة بيرجين (أعلاه) والخط الرئيسى لنظام النقل العام NJ Transit .]] '''المواصلات العامة''' تتوفر خدمة القطارات على 3اثة خطوط من NJ Transit : خط مقاطعة بيرجين والخط الرئيسى وخط وادى باسكاك . هيا تعمل من الشمال للجنوب لمحطة هوبوكين مع وصلات لقطار PATH . كما تقدم NJ Transit كمان خدمة ربط لمحطة نيو يورك بن و محطة نيوارك بن فى تقاطع سيكوكوس . تتوفر كمان وصلات فى محطة هوبوكين لخط السكك الحديد الخفيف هدسون-بيرجين و خدمة العبارات فى نيو يورك ووتروايز للمركز المالى العالمى ووجهات تانيه. و رغم الاسم، خط السكك الحديد الخفيف هدسون-بيرجين لم يوصل بعد لمقاطعة بيرجين، رغم تقدم امتداد شمال من مقاطعة هدسون لمستشفى إنجلوود و المركز الطبى ، المعروف باسم مشروع الممر الشمالى ، لمرحلة مسودة بيان الأثر البيئى من قبل NJ Transit.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.nj.com/news/index.ssf/2013/05/nj_transit_studying_extension.html | title = NJ Transit advances light rail extension to Bergen County | last = Mike Frassinelli | work = The Star-Ledger | date = May 9, 2013 | accessdate = November 18, 2013 }}</ref> لم يتقدم خط سكة حديد باسايك-بيرجين المقترح، مع محطتين توقف فى هاكنساك، من إعلانه سنة 2008. كان مفترض أن يسمح مشروع نفق السكك الحديد للوصول لالمنطقة الأساسية للكتير من ركاب السكك الحديد فى مقاطعة بيرجين برحلة بمقعد واحد ل[[مانهاتن|مانهاتن،]] لكن اتلغا فى اكتوبر 2010.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.nj.com/news/index.ssf/2010/10/poll_finds_more_nj_residents_s.html | title = Majority of N.J. residents support Gov. Christie's decision to kill Hudson River tunnel, poll finds | last = Mike Frassinelli | work = The Star-Ledger | date = October 29, 2010 | accessdate = October 30, 2010 }}</ref> تتوفر خدمة اوتوبيسات محلية وسريعة من هيئة النقل فى نيوجيرسى وشركات خاصة زى أكاديمى باص لاينز وكوتش يو إس إيه ، اللى توفر خدمات النقل جوه مقاطعة بيرجين، و فى اماكن نيوجيرسى، و لمحطة اوتوبيسات هيئة الموانئ و محطة اوتوبيسات كوبرى جورج واشينطون فى مدينة نيو يورك. '''مطارات''' مطار واحد فى المقاطعة، [[مطار تيتربورو|وهو مطار تيتربورو]] فى تيتربورو ، اللى تديره هيئة ميناء نيو يورك ونيوجيرسى . المطارات التجارية التلاته الاكتر زحمه فى منطقة مدينة نيو يورك الحضرية، هيا مطار جون إف كينيدى الدولى ، [[مطار نيوآرك ليبرتى الدولى|ومطار نيوارك ليبرتى الدولى]] ، ومطار لاغوارديا ، جميعها على بعد 25 ميل من مقاطعة بيرجين. == تعليم == [[ملف:St._Peter's_University_Englewood_Cliffs_campus.jpg|يسار|تصغير|الحرم الجامعى السابق لجامعة سانت بيترز و كلية إنجلوود كليفس فى إنجلوود كليفس ، كما بيتشاف من مانهاتن]] مقاطعة بيرجين موطن كليات و جامعات كتير : * كلية بيرجين المجتمعية – باراموس ، مع مراكز تانيه فى هاكنساك وليندهورست * كلية إيستويك – رامزى وهاكنساك * [[جامعة فيرلى ديكنسون]] – تينيك وهاكنساك * جامعة فيليسيان – لودى وروثرفورد * كلية رامابو – ماهوا {{ظبط استنادى}}{{US Census population|1790=12601|1800=15156|1810=16603|1820=18178|1830=22412|1840=13223|1850=14725|1860=21618|1870=30122|1880=36786|1890=47226|1900=78441|1910=138002|1920=210703|1930=364977|1940=409646|1950=539139|1960=780255|1970=897148|1980=845385|1990=825380|2000=884118|2010=905116|2020=955732}} == الفنون و الثقافة == [[مركز بيرجن للفنون المسرحيه|مركز بيرجين للفنون الأدائية]] (PAC) فى [[انجلوود (بيرجن)|إنجلوود]] ، فى الوقت نفسه بتنتشر كتير من المتاحف فى كل اماكن المقاطعة. فى سبتمبر 2014، أعلنت مؤسسة مجتمع شمال نيوجيرسى، و مقرها إنجلوود، عن مبادرة معروفه باسم ArtsBergen، هيا هيئة مركزية تهدف لربط الفنانين والمنظمات الفنية ببعضهم البعض فى مقاطعة بيرجين. == البلديات == [[ملف:Bergen_County,_NJ_municipalities_labeled.svg|تصغير|456x456بك|خريطة تفصيلية موضحة لبلديات مقاطعة بيرجين.]] [[ملف:Constitution_Park_Fort_Lee_New_Jersey.JPG|تصغير|جنينة الدستور فى فورت لى. المجمعات السكنية الشاهقة من أبرز سمات المنطقة دى ، حيث يتجاوز ارتفاع بعضها 300 قدم .]] فى العقود الأخيرة من القرن التسعتاشر، مقاطعة بيرجين، على نحوٍ اكبر بكتير من أى مقاطعة تانيه فى الولاية، ابتدت تقسيم بلداتها لأحياء مُدمجة؛ و سبب ده أساس لظاهرة " التجمع البلدى "، اللى نتجت عن عدد من الثغرات فى قوانين الولاية اللى سمحت للأحياء بفرض ضرائب أقل وتعيين المزيد من الأعضاء فى مجلس الملاك الأحرار فى المقاطعة. و استمرت دى الظاهرة عشر سنين ، حيث اختفت كتير من بلدات مقاطعة بيرجين ضمن الأحياء المُدمجة الموجودة اليوم، قبل تغيير قوانين الولاية اللى تُنظم عملية الدمج البلدى. المقاطعة فيها 70 بلدية، و هو أعلى عدد من البلديات فى أى مقاطعة فى الولاية، علشان 56 منها أحياء. السبعين بلديه فى مقاطعة بيرجين (مع بيانات تعداد سنة 2010 للسكان و وحدات الإسكان و المساحة) هيا:<ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/GCTPH1.CY10/0500000US34003 GCT-PH1: Population, Housing Units, Area, and Density: 2010 – County – County Subdivision and Place from the 2010 Census Summary File 1 for Bergen County, New Jersey] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212203722/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_SF1/GCTPH1.CY10/0500000US34003|date=February 12, 2020}}, [[مكتب احصا امريكا|United States Census Bureau]].</ref> {| class="wikitable sortable" !Municipality (with map key) !Municipal type !Population !Housing Units !Total Area !Water Area !Land Area !Pop. Density !Housing Density !School District !Communities<ref>[http://www.state.nj.us/infobank/localnames.txt Locality Search], State of [[New Jersey]].</ref> |- |[[:en:Allendale, New Jersey|Allendale]] |borough |6,848 |2,388 |3.12 |0.02 |3.10 |2,100.7 |771.2 |[[:en:Northern Highlands Regional High School|Northern Highlands]] (9-12) [[:en:Allendale School District|Allendale]] (PK-8) | |- |[[:en:Alpine, New Jersey|Alpine]] |borough |1,762 |670 |9.23 |2.82 |6.41 |288.4 |104.5 |[[:en:Tenafly Public Schools|Tenafly]] (9-12) [[:en:Alpine Public School District|Alpine]] (K-8) | |- |[[:en:Bergenfield, New Jersey|Bergenfield]] |borough |28,321 |9,200 |2.89 |0.01 |2.88 |9,306.5 |3,199.1 |[[:en:Bergenfield Public School District|Bergenfield]] | |- |[[:en:Bogota, New Jersey|Bogota]] |borough |8,778 |2,888 |0.81 |0.05 |0.76 |10,702.5 |3,775.4 |[[:en:Bogota Public Schools|Bogota]] | |- |[[:en:Carlstadt, New Jersey|Carlstadt]] |borough |6,372 |2,495 |4.24 |0.24 |4.00 |1,532.1 |623.9 |[[:en:Carlstadt-East Rutherford Regional School District|Carlstadt-East Rutherford]] (9-12) [[:en:Carlstadt Public Schools|Carlstadt]] (PK-8) | |- |[[:en:Cliffside Park, New Jersey|Cliffside Park]] |borough |25,693 |10,665 |0.96 |0.00 |0.96 |24,508.7 |11,078.5 |[[:en:Cliffside Park School District|Cliffside Park]] |[[:en:Grantwood, New Jersey|Grantwood]] (part) |- |[[:en:Closter, New Jersey|Closter]] |borough |8,594 |2,860 |3.30 |0.13 |3.16 |2,646.0 |903.8 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) [[:en:Closter Public Schools|Closter]] (PK-8) | |- |[[:en:Cresskill, New Jersey|Cresskill]] |borough |9,155 |3,114 |2.07 |0.01 |2.06 |4,154.5 |1,509.0 |[[:en:Cresskill Public Schools|Cresskill]] | |- |[[:en:Demarest, New Jersey|Demarest]] |borough |4,981 |1,659 |2.08 |0.01 |2.07 |2,361.8 |802.7 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) [[:en:Demarest Public Schools|Demarest]] (PK-8) | |- |[[:en:Dumont, New Jersey|Dumont]] |borough |17,863 |6,542 |1.99 |0.00 |1.98 |8,814.7 |3,299.2 |[[:en:Dumont Public Schools|Dumont]] | |- |[[:en:East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |borough |10,022 |4,018 |4.05 |0.34 |3.71 |2,403.2 |1,083.4 |[[:en:Carlstadt-East Rutherford Regional School District|Carlstadt-East Rutherford]] (9-12) [[:en:East Rutherford School District|East Rutherford]] (PK-8) | |- |[[:en:Edgewater, New Jersey|Edgewater]] |borough |14,336 |6,282 |2.42 |1.49 |0.94 |12,312.0 |6,718.0 |[[:en:Leonia Public Schools|Leonia]] (7-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Edgewater Public Schools|Edgewater]] (PK-6) | |- |[[:en:Elmwood Park, New Jersey|Elmwood Park]] |borough |21,422 |7,385 |2.76 |0.11 |2.65 |7,327.9 |2,789.1 |[[:en:Elmwood Park Public Schools|Elmwood Park]] | |- |[[:en:Emerson, New Jersey|Emerson]] |borough |7,290 |2,552 |2.40 |0.20 |2.20 |3,358.9 |1,158.2 |[[:en:Emerson School District|Emerson]] | |- |[[:en:Englewood, New Jersey|Englewood]] |city |29,308 |10,695 |4.94 |0.02 |4.91 |5,524.6 |2,176.5 |[[:en:Englewood Public School District|Englewood]] | |- |[[:en:Englewood Cliffs, New Jersey|Englewood Cliffs]] |borough |5,342 |1,924 |3.33 |1.24 |2.09 |2,528.1 |921.0 |[[:en:Englewood Public School District|Englewood]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Englewood Cliffs Public Schools|Englewood Cliffs]] (PK-8) | |- |[[:en:Fair Lawn, New Jersey|Fair Lawn]] |borough |34,927 |12,266 |5.20 |0.06 |5.14 |6,315.4 |2,386.7 |[[:en:Fair Lawn Public Schools|Fair Lawn]] |[[:en:Radburn, New Jersey|Radburn]] |- |[[:en:Fairview, New Jersey|Fairview]] |borough |15,025 |5,150 |0.84 |0.00 |0.84 |16,421.8 |6,112.9 |[[:en:Cliffside Park School District|Cliffside Park]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Fairview Public Schools|Fairview]] (PK-8) | |- |[[:en:Fort Lee, New Jersey|Fort Lee]] |borough |40,191 |17,818 |2.89 |0.35 |2.54 |13,910.9 |7,012.7 |[[:en:Fort Lee School District|Fort Lee]] | |- |[[:en:Franklin Lakes, New Jersey|Franklin Lakes]] |borough |11,079 |3,692 |9.85 |0.47 |9.38 |1,129.1 |393.6 |[[:en:Ramapo Indian Hills Regional High School District|Ramapo Indian Hills]] (9-12) [[:en:Franklin Lakes Public Schools|Franklin Lakes]] (PK-8) | |- |[[:en:Garfield, New Jersey|Garfield]] |city |32,655 |11,788 |2.16 |0.06 |2.10 |14,524.8 |5,616.1 |[[:en:Garfield Public Schools|Garfield]] | |- |[[:en:Glen Rock, New Jersey|Glen Rock]] |borough |12,133 |4,016 |2.74 |0.02 |2.71 |4,275.2 |1,480.0 |[[:en:Glen Rock Public Schools|Glen Rock]] | |- |[[:en:Hackensack, New Jersey|Hackensack]] |city |46,030 |19,375 |4.35 |0.17 |4.18 |10,290.0 |4,635.4 |[[:en:Hackensack Public Schools|Hackensack]] | |- |[[:en:Harrington Park, New Jersey|Harrington Park]] |borough |4,741 |1,624 |2.06 |0.23 |1.83 |2,545.9 |886.5 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) [[:en:Harrington Park School District|Harrington Park]] (PK-8) | |- |[[:en:Hasbrouck Heights, New Jersey|Hasbrouck Heights]] |borough |12,125 |4,627 |1.51 |0.00 |1.51 |7,865.4 |3,073.2 |[[:en:Hasbrouck Heights School District|Hasbrouck Heights]] | |- |[[:en:Haworth, New Jersey|Haworth]] |borough |3,343 |1,136 |2.36 |0.41 |1.94 |1,739.2 |584.2 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) [[:en:Haworth Public Schools|Haworth]] (PK-8) | |- |[[:en:Hillsdale, New Jersey|Hillsdale]] |borough |10,143 |3,567 |2.96 |0.01 |2.95 |3,464.8 |1,209.4 |[[:en:Pascack Valley Regional High School District|Pascack Valley]] (9-12) [[:en:Hillsdale Public Schools|Hillsdale]] (PK-8) | |- |[[:en:Ho-Ho-Kus, New Jersey|Ho-Ho-Kus]] |borough |4,258 |1,462 |1.75 |0.01 |1.74 |2,350.3 |842.6 |[[:en:Northern Highlands Regional High School|Northern Highlands]] (9-12) [[:en:Ho-Ho-Kus School District|Ho-Ho-Kus]] (PK-8) | |- |[[:en:Leonia, New Jersey|Leonia]] |borough |9,304 |3,428 |1.63 |0.10 |1.54 |5,819.5 |2,232.2 |[[:en:Leonia Public Schools|Leonia]] | |- |[[:en:Little Ferry, New Jersey|Little Ferry]] |borough |10,987 |4,439 |1.70 |0.23 |1.48 |7,200.1 |3,007.8 |[[:en:Ridgefield Park Public Schools|Ridgefield Park]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Little Ferry Public Schools|Little Ferry]] (PK-8) | |- |[[:en:Lodi, New Jersey|Lodi]] |borough |26,206 |10,127 |2.29 |0.02 |2.26 |10,657.6 |4,471.7 |[[:en:Lodi Public Schools|Lodi]] | |- |[[:en:Lyndhurst, New Jersey|Lyndhurst]] |township |22,519 |8,787 |4.89 |0.34 |4.56 |4,509.3 |1,927.7 |[[:en:Lyndhurst School District|Lyndhurst]] |[[:en:Kingsland, New Jersey|Kingsland]] |- |[[:en:Mahwah, New Jersey|Mahwah]] |township |25,487 |9,868 |26.19 |0.50 |25.69 |1,007.7 |384.1 |[[:en:Mahwah Township Public Schools|Mahwah Township]] |[[:en:Cragmere Park, New Jersey|Cragmere Park]] [[:en:Darlington, New Jersey|Darlington]] [[:en:Fardale, New Jersey|Fardale]] [[:en:Masonicus, New Jersey|Masonicus]] [[:en:Pulis Mills, New Jersey|Pulis Mills]] [[:en:Ramapo College|Ramapo College of New Jersey]] CDP (2,200) |- |[[:en:Maywood, New Jersey|Maywood]] |borough |10,080 |3,769 |1.29 |0.00 |1.29 |7,428.0 |2,930.0 |[[:en:Hackensack Public Schools|Hackensack]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Maywood Public Schools|Maywood]] (PK-8) | |- |[[:en:Midland Park, New Jersey|Midland Park]] |borough |7,014 |2,861 |1.56 |0.01 |1.56 |4,583.2 |1,839.6 |[[:en:Midland Park School District|Midland Park]] |[[:en:Wortendyke, New Jersey|Wortendyke]] |- |[[:en:Montvale, New Jersey|Montvale]] |borough |8,436 |2,872 |4.01 |0.01 |4.00 |1,961.2 |718.1 |[[:en:Pascack Valley Regional High School District|Pascack Valley]] (9-12) [[:en:Montvale Public Schools|Montvale]] (PK-8) | |- |[[:en:Moonachie, New Jersey|Moonachie]] |borough |3,133 |1,053 |1.68 |0.01 |1.66 |1,626.5 |632.5 |[[:en:Wood-Ridge School District|Wood-Ridge]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Moonachie School District|Moonachie]] (PK-8) | |- |[[:en:New Milford, New Jersey|New Milford]] |borough |16,923 |6,362 |2.31 |0.03 |2.27 |7,186.0 |2,797.7 |[[:en:New Milford School District|New Milford]] | |- |[[:en:North Arlington, New Jersey|North Arlington]] |borough |16,457 |6,573 |2.62 |0.06 |2.56 |6,010.3 |2,566.6 |[[:en:North Arlington High School|North Arlington]] | |- |[[:en:Northvale, New Jersey|Northvale]] |borough |4,761 |1,635 |1.30 |0.00 |1.30 |3,582.3 |1,262.3 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) [[:en:Northvale Public Schools|Northvale]] (PK-8) | |- |[[:en:Norwood, New Jersey|نوروود]] |borough |5,641 |2,007 |2.73 |0.01 |2.73 |2,093.5 |735.7 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) [[:en:Norwood Public School District|نوروود]] (PK-8) | |- |[[:en:Oakland, New Jersey|Oakland]] |borough |12,748 |4,470 |8.73 |0.27 |8.45 |1,508.6 |528.7 |[[:en:Ramapo Indian Hills Regional High School District|Ramapo Indian Hills]] (9-12) [[:en:Oakland Public Schools|Oakland]] (K-8) | |- |[[:en:Old Tappan, New Jersey|Old Tappan]] |borough |5,888 |1,995 |4.20 |0.87 |3.33 |1,725.8 |598.8 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) [[:en:Old Tappan Public Schools|Old Tappan]] (K-8) | |- |[[:en:Oradell, New Jersey|Oradell]] |borough |8,244 |2,831 |2.58 |0.15 |2.42 |3,291.5 |1,168.0 |[[:en:River Dell Regional School District|River Dell]] (7-12) [[:en:Oradell Public School District|Oradell]] (K-6) | |- |[[:en:Palisades Park, New Jersey|Palisades Park]] |borough |20,292 |7,362 |1.28 |0.02 |1.25 |15,681.6 |5,883.6 |[[:en:Palisades Park Public School District|Palisades Park]] | |- |[[:en:Paramus, New Jersey|Paramus]] |borough |26,698 |8,915 |10.52 |0.05 |10.47 |2,516.0 |851.5 |[[:en:Paramus Public Schools|Paramus]] |[[:en:Arcola, New Jersey|Arcola]] |- |[[:en:Park Ridge, New Jersey|Park Ridge]] |borough |8,883 |3,428 |2.60 |0.02 |2.58 |3,348.6 |1,327.8 |[[:en:Park Ridge Public Schools|Park Ridge]] | |- |[[:en:Ramsey, New Jersey|Ramsey]] |borough |14,798 |5,550 |5.59 |0.07 |5.52 |2,621.9 |1,005.4 |[[:en:Ramsey Public School District|Ramsey]] | |- |[[:en:Ridgefield, New Jersey|Ridgefield]] |borough |11,501 |4,145 |2.85 |0.30 |2.55 |4,323.7 |1,624.5 |[[:en:Ridgefield School District (New Jersey)|Ridgefield]] |[[:en:Grantwood, New Jersey|Grantwood]] (part) |- |[[:en:Ridgefield Park, New Jersey|Ridgefield Park]] |village |13,224 |5,164 |1.92 |0.20 |1.72 |7,385.6 |2,996.2 |[[:en:Ridgefield Park Public Schools|Ridgefield Park]] | |- |[[:en:Ridgewood, New Jersey|Ridgewood]] |village |25,979 |8,743 |5.82 |0.07 |5.75 |4,339.0 |1,520.0 |[[:en:Ridgewood Public Schools|Ridgewood]] | |- |[[:en:River Edge, New Jersey|River Edge]] |borough |12,049 |4,261 |1.90 |0.04 |1.85 |6,116.3 |2,298.2 |[[:en:River Dell Regional School District|River Dell]] (7-12) [[:en:River Edge Elementary School District|River Edge Elementary]] (PK-6) | |- |[[:en:River Vale, New Jersey|River Vale]] |township |9,909 |3,521 |4.28 |0.26 |4.01 |2,408.1 |877.8 |[[:en:Pascack Valley Regional High School District|Pascack Valley]] (9-12) [[:en:River Vale Public Schools|River Vale]] (PK-8) | |- |[[:en:Rochelle Park, New Jersey|Rochelle Park]] |township |5,814 |2,170 |1.06 |0.02 |1.04 |5,313.8 |2,085.2 |[[:en:Hackensack Public Schools|Hackensack]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Rochelle Park School District|Rochelle Park]] (PK-8) | |- |[[:en:Rockleigh, New Jersey|Rockleigh]] |borough |407 |86 |0.98 |0.01 |0.97 |548.1 |88.8 |[[:en:Northern Valley Regional High School District|Northern Valley]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Northvale Public Schools|Northvale]] (K-8) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) | |- |[[:en:Rutherford, New Jersey|Rutherford]] |borough |18,834 |7,278 |2.94 |0.14 |2.81 |6,437.4 |2,594.1 |[[:en:Rutherford School District|Rutherford]] | |- |[[:en:Saddle Brook, New Jersey|Saddle Brook]] |township |14,294 |5,485 |2.72 |0.03 |2.69 |5,080.2 |2,040.0 |[[:en:Saddle Brook Public Schools|Saddle Brook]] | |- |[[:en:Saddle River, New Jersey|Saddle River]] |borough |3,372 |1,341 |4.98 |0.06 |4.92 |640.2 |272.4 |[[:en:Northern Highlands Regional High School|Northern Highlands]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Ramsey Public School District|Ramsey]] (6-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:Saddle River School District|Saddle River]] (PK-5) | |- |[[:en:South Hackensack, New Jersey|South Hackensack]] |township |2,701 |879 |0.74 |0.02 |0.72 |3,311.7 |1,224.1 |[[:en:Hackensack Public Schools|Hackensack]] (9-12) ([[:en:Sending/receiving relationship|S/R]]) [[:en:South Hackensack School District|South Hackensack]] (PK-8) | |- |[[:en:Teaneck, New Jersey|Teaneck]] |township |41,246 |14,024 |6.23 |0.22 |6.01 |6,622.2 |2,334.8 |[[:en:Teaneck Public Schools|Teaneck]] | |- |[[:en:Tenafly, New Jersey|Tenafly]] |borough |15,409 |4,980 |5.18 |0.58 |4.60 |3,148.6 |1,082.3 |[[:en:Tenafly Public Schools|Tenafly]] | |- |[[:en:Teterboro, New Jersey|Teterboro]] |borough |61 |27 |1.16 |0.00 |1.16 |57.9 |23.3 |[[:en:Hasbrouck Heights School District|Hasbrouck Heights]] | |- |[[:en:Upper Saddle River, New Jersey|Upper Saddle River]] |borough |8,353 |2,776 |5.28 |0.02 |5.26 |1,560.0 |527.6 |[[:en:Northern Highlands Regional High School|Northern Highlands]] (9-12) [[:en:Upper Saddle River School District|Upper Saddle River]] (PK-8) | |- |[[:en:Waldwick, New Jersey|Waldwick]] |borough |10,058 |3,537 |2.09 |0.02 |2.07 |4,656.8 |1,711.3 |[[:en:Waldwick Public School District|Waldwick]] | |- |[[:en:Wallington, New Jersey|Wallington]] |borough |11,868 |4,946 |1.03 |0.05 |0.98 |11,528.6 |5,030.5 |[[:en:Wallington Public Schools|Wallington]] | |- |[[:en:Washington Township, Bergen County, New Jersey|Washington Township]] |township |9,285 |3,341 |2.96 |0.05 |2.91 |3,128.8 |1,148.5 |[[:en:Westwood Regional School District|Westwood Regional]] | |- |[[:en:Westwood, New Jersey|Westwood]] |borough |11,282 |4,636 |2.31 |0.05 |2.27 |4,814.5 |2,046.2 |[[:en:Westwood Regional School District|Westwood Regional]] | |- |[[:en:Woodcliff Lake, New Jersey|Woodcliff Lake]] |borough |6,128 |1,980 |3.61 |0.20 |3.41 |1,682.7 |581.5 |[[:en:Pascack Valley Regional High School District|Pascack Valley]] (9-12) [[:en:Woodcliff Lake Public Schools|Woodcliff Lake]] (PK-8) | |- |[[:en:Wood-Ridge, New Jersey|Wood-Ridge]] |borough |10,137 |3,051 |1.10 |0.00 |1.10 |6,951.6 |2,781.2 |[[:en:Wood-Ridge School District|Wood-Ridge]] | |- |[[:en:Wyckoff, New Jersey|Wyckoff]] |township |16,585 |5,827 |6.61 |0.06 |6.55 |2,550.1 |890.0 |[[:en:Ramapo Indian Hills Regional High School District|Ramapo Indian Hills]] (9-12) [[:en:Wyckoff School District|Wyckoff]] (PK-8) | |- |'''Bergen County''' |county |955,732 |352,388 |246.67 |13.66 |233.01 |3,884.5 |1,512.3 |} === اكبر أصحاب العمل === اكبر أصحاب العمل فى مقاطعة بيرجين حسب مؤسسة التنمية الاقتصادية لمقاطعة بيرجين، من نوفمبر 2012، حسب الترتيب مع ما يقلش عن 1000 موظف فى المقاطعة، كانو على النحو التالي: * [[المركز الطبى لجامعة هاكنساك|المركز الطبى الجامعى هاكنساك]] ، هاكنساك، 8000 * نظام صحة الوادى ، ريدجوود، 4660 * معامل بيو-ريفيرنس، المحدودة، إلموود بارك، 2900 * Medco Health Solutions ، فرانكلين ليكس، 2800 (لم تعتبر شركة مستقلة) * مقاطعة بيرجين، هاكنساك، 2390 * Quest Diagnostics ، تيتربورو/ليندهرست، 2200 * KPMG ، مونتفيل، 2100 * مستشفى و مركز إنجلوود الطبى ، إنجلوود، 2002 * خدمات الرعاية الصحية المنزلية بمستشفى إنجلوود، إنجلوود، 1985 * يونيليفر بيست فودز ، إنجلوود كليفس، 1900 * شركة سترايكر ، ألينديل/ماهوا، 1812 * مركز بيرجين الطبى الإقليمى ، باراموس، 1746 * مركز هولى نايم الطبى ، تينيك، 1695 * بيكتون ديكنسون ، بحيرات فرانكلين، 1500 * كريسترون إلكترونيكس ، روكلي/كريسكيل، 1500 * [[بى ام دبليو|بى إم دبليو]] امريكا الشمالية، بحيرة وودكليف، 1000 [[ملف:Ridgewood_NJ_Downtown.JPG|تصغير|250x250بك|وسط مدينة ريدجوود ، واحد من المراكز التجارية البلدية الكتيرة المخصصة للمشاة فى مقاطعة بيرجين]] فى يناير 2015، [[مرسيدس-بنز|شركة مرسيدس-بنز]] امريكا أعلنت أنها ها تنقل مقرها الرئيسى من بلدة مونتفيل فى مقاطعة بيرجين لمنطقة [[اتلانتا|أتلانتا، جورجيا]] ، من يوليو. بتاخد الشركة من شمال نيوجيرسى مقر ليها من سنة 1972، وبيشتغل فيها 1000 موظف على مساحة {{حول|37|acres}} الحرم الجامعى فى مونتفيل. رغم عروض الحوافز من ولاية نيوجيرسى للبقاء فى مقاطعة بيرجين، أشارت مرسيدس-بنز لقربها من مصنعها [[الاباما|فى ألاباما]] وقاعدة عملائها المتنامية فى جنوب شرق امريكا، و حوافز ضريبية توصل ل50 مليون دولار من الهيئات الحكومية فى جورجيا، لتبرير قرارها بالانتقال. رغم ده ، أعلنت مرسيدس-بنز امريكا كمان عن نيتها الاحتفاظ بمقرها الإقليمى الشمالى الشرقى فى مونتفيل، وبناء مركز تدريب على التجميع "متطور" فى المنطقة كمان . === رخص البنا === مقاطعة بيرجين سنة 2011، أصدرت 1,903 تصريح بناء جديد للبناء السكنى، و هو اكبر عدد فى ولاية نيوجيرسى. ==== بيع بالتجزئة ==== صناعة التجزئة ، المتمركزة فى باراموس ، تشكل ركيزة أساسية لاقتصاد مقاطعة بيرجين، و وصل إجمالى مرتبات العاملين فيها 1.7 مليار دولار من سنة 2012.<ref>[http://www.co.bergen.nj.us/DocumentCenter/View/2727 Community Profile of Bergen County, NJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427161335/http://www.co.bergen.nj.us/DocumentCenter/View/2727|date=April 27, 2015}}, Bergen County Economic Development Corporation.</ref> يتم وصف اكبر كيانات التجزئة تحته بمزيد من التفصيل: === ساحة جاردن ستيت === [[ملف:9.3.07GardenStatePlazaMallbyLuigiNovi.JPG|تصغير|250x250بك|الجزء الداخلى من ساحة جاردن ستيت فى باراموس ، اللى ينتج رمزها البريدى 07652 اكتر من 5 مليارات دولار من مبيعات [[بيع قطاعى|التجزئة]] كل سنه، هيا الأعلى فى امريكا]] مركز التسوق الضخم "جاردن ستيت بلازا" فى باراموس . تملكه وتديره شركة إدارة العقارات "يونيبيل-رودامكو-ويستفيلد" و مقرها [[باريس]] ، ويقع عند تقاطع الطريقين 4 و 17 قرب طريق "جاردن ستيت باركواي" ، على بُعد حوالى {{حول|15|mi}} غرب [[مانهاتن]] . اتفتح سنة 1957 كأول مركز تسوق ضاحية فى نيوجيرسى، وفيه {{حول|2,118,718|sqft|m2}} من المساحة القابلة للتأجير، ويضم اكتر من 300 محل، <ref name="NJ.com" /> و هو تانى اكبر مركز تسوق فى نيوجيرسى، وتالت اكبر مركز تسوق فى منطقة نيو يورك الحضرية ، و واحد من أعلى مراكز التسوق إنتاج للإيرادات فى امريكا. === الحلم الامريكانى ميدولاندز === [[ملف:AmericanDreamExterior.jpg|تصغير|250x250بك|الجزء الخارجى من مول امريكان دريم ميدولاندز الضخم فى [[ايست روثرفورد، نيوجيرسى|إيست روثرفورد]]]] الحلم الامريكانى ، على {{حول|8|mi}} جنوب جاردن ستيت بلازا ، فيه مجمع تجارى وترفيهى كبير آخر، فى مجمع ميدولاندز الرياضى فى [[ايست روثرفورد، نيوجيرسى|إيست روثرفورد]] . حصلت المرحلتان الأولى و التانيه من أربع مراحل افتتاحية فى 25 اكتوبر 2019، و فى 5 ديسمبر 2019. حصلت مراحل الافتتاح المتبقية فى 1 اكتوبر 2020، وما بعده. من يناير 2023، يستضيف المركز التجارى الضخم اكتر من 200 محل ومؤسسة تجارية تانيه. === القوانين الزرقا === مقاطعة بيرجين تطبق واحد من آخر القوانين الزرقاء الامريكانيه المتبقية اللى تغطى معظم مبيعات التجزئة، بخلاف الطعام و البنزين (من سلع محدودة تانيه). إن القانون المطبق فى المقاطعة هو فى الواقع قانون ولاية ممكن لكل مقاطعة رفضه ب[[استفتا]]ء الناخبين، حيث صوتت 20 من مقاطعات الولاية اللى عددها 21 مقاطعة لرفض الخيار القانونى لتطبيق القانون. و علشان كده واحد من اكبر و أشهر مراكز التسوق التجارية فى منطقة نيو يورك الحضرية <ref>[http://www.globest.com/retail/advisor/1_54/advisor/16788-1.html Paramus 07652] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517172031/http://www.globest.com/retail/advisor/1_54/advisor/16788-1.html|date=May 17, 2008}}, GlobeSt.</ref> مقفول بالكامل بالتقريب يوم الأحد. ومن الشركات المسموح ليها بالعمل محلات البقالة والمحلات الصغيرة و محطات الوقود و الفنادق و المطاعم والصيدليات و أماكن الترفيه و أى مؤسسات تانيه معفاة لا تبيع الهدوم و الأحذية و الأثاث و الإلكترونيات و الأجهزة و الأجهزة المنزلية.كمان ، فيه فى مقاطعة بيرجين أعداد كبيرة من السكان [[يهود|اليهود]] (تقدير سنة 2000 بحوالى 83700) والمسلمين (تقدير سنة 2000 بحوالى 6473) اللى لن يحتفل أعضاؤهم الملتزمون [[السبت فى المسيحيه|بيوم السبت]] مع معظم جيرانهم المسيحيين . إن الأقلية [[يهوديه ارثوذكسيه|اليهودية الأرثوذكسية]] الكبيرة تجد نفسها فى موقف غير قادر على التسوق إما يوم ال واحد من (بسبب القوانين الزرقاء) أو يوم السبت (بسبب الاحتفالات الدينية). بس، المحاولات المتكررة من الناخبين لإلغاء القانون فشلت . و كان جزء كبير من سبب الإبقاء على القوانين هو رغبة كتير من سكان مقاطعة بيرجين فى الهدوء النسبى وحركة مرور أقل فى يوم واحد من أيام الأسبوع. تتجلى دى الرغبة فى السلام النسبى بشكل أوضح فى باراموس، حيث معظم مراكز التسوق الاكبر فى المقاطعة، على طول الطرق السريعة المتقاطعة للطريق 4 والطريق 17 ، اللى تكون مكتظة فى كتير من أيام السبت. و سنت باراموس قوانين زرقاء خاصة بيها اكتر تقييدًا من اللى تطبقها مقاطعة بيرجين، حيث تحظر كل أشكال "العمل الدنيوي" أيام الأحد، بما فيها العمال اصحاب الياقات البيضاء فى المبانى المكتبية.<ref name="NYTBlue" /> و رغم دى القوانين الزرقاء الشديده، بقت باراموس (07652) احسن رمز بريدى للبيع بالتجزئة فى امريكا، حيث تحقق البلدية اكتر من 6 مليارات دولار امريكانى من مبيعات التجزئة السنوية. تم اقتراح القوانين الزرقاء المحلية فى باراموس لأول مرة سنة 1957، فى الوقت نفسه كان مركز بيرجين التجارى (الذى تمت إعادة تسميته من ساعتها باسم منافذ بيع مركز مدينة بيرجين ) وساحة جاردن ستيت بيتبنى. كان الدافع بعد التشريع هو المخاوف من أن المركزين التجاريين الجديدين سيزيدان من زاد الزحمه الشديد بالفعل على الطرق السريعة اللى تسببه شركات البيع بالتجزئة المحلية على طول الطرق السريعة فى البلدة سبعة أيام فى الأسبوع وللحفاظ على يوم واحد تكون فيه الطرق أقل زحمه. فى نوفمبر 2012، أصدر الحاكم كريس كريستى أمر تنفيذى بتعليق القانون الأزرق مؤقت بسبب آثار إعصار ساندى . تم تعليق القانون الأزرق فى 11 نوفمبر ولكنه رجع لالتنفيذ بعد أسبوع واحد. === الحد الأدنى للأجور === فى نوفمبر 2017، رفع المدير التنفيذى للمقاطعة، جيمس تيديسكو ، الحد الأدنى لأجور العاملين بدوام كامل فى مقاطعة بيرجين ل15 دولار فى الساعة، مع زيادة تدريجية على مدى ست سنين ، هيا زيادة عن الحد الأدنى للأجور السائد فى الولاية ساعتها والبالغ 8.44 دولار فى الساعة. وشكّلت دى الزيادة أول زيادة من نوعها فى الحد الأدنى للأجور المدفوعة لموظفين أى مقاطعة فى نيوجيرسى. == الحدائق والترفيه == === الحدائق العامة === * [[غابة ولاية جبل رامابو|غابة ولاية رامابو ماونتن]] ، ماهوا * منتزه باليساديس إنترستيت ، فورت لى، منحدرات إنجلوود، تينافلى، ألباين === المواقع التاريخية المملوكة للدولة === * نيو بريدج لاندينج ، ريفر إيدج، تينيك ونيو ميلفورد * الأرميتاج, هو هو كوس <ref>[http://www.thehermitage.org/history/history_brief.html A Brief History of The Hermitage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517022203/http://www.thehermitage.org/history/history_brief.html|date=May 17, 2016}}, The Hermitage Museum.</ref> * بيت ستوبن ، حافة النهر (عند هبوط الكوبرى الجديد) * مركز بيرجين للفروسية، ليونيا * [[Belmont Hill County Park|جنينة مقاطعة بلمونت هيل]] ، جارفيلد * توفر [[محمية جبل كامبجو|محمية كامبجاو ماونتن]] ، ماهوا، أنشطة بتشمل التزلج على الجليد والتزلج على الجليد والمشى لمسافات طويلة فى منطقة تغطى {{حول|1373|acres}} * [[Dahnert's Lake County Park|منتزه مقاطعة بحيرة داهنيرت]] ، غارفيلد * [[Darlington County Park|جنينة مقاطعة دارلينجتون]] ، ماهوا * [[McFaul Environmental Center|مركز ماكفول البيئى]] ، ويكوف * محمية مقاطعة وادى رامابو ، ماهوا * منتزه مقاطعة أوفربيك ، ليونيا، منتزه باليساديس، منتزه ريدجفيلد * [[Riverside County Park|منتزه مقاطعة ريفرسايد]] ، ليندهيرست، شمال أرلينجتون * منتزه مقاطعة باسكاك بروك ، ويستوود * [[Saddle Ridge Riding Area|منطقة ركوب الخيل سادل ريدج]] ، بحيرات فرانكلين * جنينة مقاطعة سادل ريفر ، باراموس، جلين روك، جنينة روشيل، سادل بروك، ريدجوود * [[Samuel Nelkin County Park|جنينة مقاطعة صموئيل نيلكين]] ، والينجتون * جنينة مقاطعة فان ساون ، باراموس، بما فيها [[جنينة حيوانات|جنينة حيوان]] مقاطعة بيرجين، هيا جنينة الحيوان الوحيدة فى المقاطعة. كان من المقرر توسعة جنينة الحيوان من سنة 2016،و ده سيضاعف مساحتها بالتقريب من 12 ل23 فدان، ويزيد من تنوع [[نوع|أنواع]] الحيوانات فيها بشكل ملحوظ. * [[Wood Dale County Park|منتزه مقاطعة وود ديل]] ، بحيرة وودكليف === المواقع التاريخية المملوكة للمقاطعة === * موقع مذبحة بايلور ، ريفر فالى - موقع هجوم مفاجئ فى 27 سبتمبر 1778، ضد الفوج التالت من قوات الفرسان الخفيفة القارية تحت قيادة العقيد جورج بايلور وقت الحرب الثورية الامريكانيه .<ref>[http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Baylor-Massacre-Burial-Site-6 Baylor Massacre Burial Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230160406/http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Baylor-Massacre-Burial-Site-6|date=December 30, 2016}}, Bergen County.</ref> * معسكر ميريت ، كريسكيل <ref>[http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Camp-Merritt-Memorial-Monument-8 Camp Merritt Memorial Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230160254/http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Camp-Merritt-Memorial-Monument-8|date=December 30, 2016}}, Bergen County.</ref> * بيت كامبل كريستى ، ريفر إيدج – بيت تاريخى نيديرلاندى من الحجر الرملى تم نقله من نيو ميلفورد للحفاظ على البيت من الدمار.<ref>[http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/CampbellChristie-House-7 Campbell-Christie House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230160252/http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/CampbellChristie-House-7|date=December 30, 2016}}, Bergen County.</ref> * برج إيستون ، باراموس <ref>[http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Easton-Tower-9 Easton Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828062643/http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Easton-Tower-9|date=August 28, 2017}}, Bergen County.</ref> * [[Garretson Farm|مزرعة جاريتسون]] ، فير لاون - بيت حجرى يرجع تاريخه لعشرينات القرن التمنتاشر و هو واحد من أقدم الهياكل الباقية فى المقاطعة.<ref>[http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Garretson-Farm-10 Garretson Farm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230160256/http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Garretson-Farm-10|date=December 30, 2016}}, Bergen County.</ref> * مقبرة جثسيمانى ، ليتل فيرى <ref>[http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Gethsamene-Cemetery-12 Gethsamene Cemetery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230160401/http://www.co.bergen.nj.us/Facilities/Facility/Details/Gethsamene-Cemetery-12|date=December 30, 2016}}, Bergen County.</ref> * جنينة واشينطون سبرينج، فى جنينة فان ساون ، باراموس <ref>[http://www.co.bergen.nj.us/index.aspx?NID=1341 Washington Spring] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108222111/http://co.bergen.nj.us/index.aspx?nid=1341|date=January 8, 2017}}, Bergen County.</ref> * حظيرة وورتيندايك ، بارك ريدج <ref>[http://www.co.bergen.nj.us/facilities/facility/details/Wortendyke-Barn-17 Wortendyke Barn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230160404/http://www.co.bergen.nj.us/facilities/facility/details/Wortendyke-Barn-17|date=December 30, 2016}}, Bergen County.</ref> == شوف كمان == * [[هوارد كورك]] * [[سوزى روتشى]] * [[دبليو. كارى ادواردس]] * [[چيفرى بليتز]] * [[كارلوس ميرابال]] * [[جارى يوست]] * [[چيمس او'كيف]] * [[مارلين هنرى]] * [[جبل هيج]] * [[جبل دراج هيل]] * [[جبل ميلستون هيل]] * [[جبل ماتى پريس هيل]] * [[جبل جرين هيل (امريكا)]] * [[جبل هيرمان هيل]] * [[ويليام اتش. رانليت]] * [[تشارلز اتش. ڤوريس]] * [[انجلوود (بيرجن)]] * [[نهر سادل]] * [[مطار تيتربورو]] * [[نهر جوفل بروك]] * [[دان هينيسى]] * [[جيمى دونيلى]] * [[تيلير كوين]] * [[تومى ليونيتى]] * [[پاليساديس اميوزمنت پارك]] * [[محمية جبل كامبجو]] * [[ليزابيث كوهين]] * [[ستيفن بايارد]] * [[ايست روثرفورد، نيوجيرسى]] * New Jersey portal * List of Registered Historic Places in Bergen County, New Jersey == لينكات برانيه == {{روابط تجمعات سكنيه}} * [https://www.co.bergen.nj.us/ الموقع الرسمي] * [https://www.bergencountyhistory.org/ جمعية مقاطعة بيرجين التاريخية] [[تصنيف:Coordinates on Wikidata]] 9bqp0wfhw3wzh5dwg2w9a7xpsd7n5dj 0 2230880 13235615 13172798 2026-09-17T20:56:29Z GhalyBot 863 /* المواقع */ تعديل و تمصير، غير: |واشنطن العاصمة]] ← |واشينطون]]، الوسطى ← الوسطانيه (2) 13235615 wikitext text/x-wiki {{معلومات منظمه}} [[ملف:Economic_Commission_for_Latin_America_and_the_Caribbean_Member_States.svg|يسار|تصغير|350x350بك|خريطة توضح الدول الأعضاء فى اللجنة الاقتصادية لامريكا اللاتينية ومنطقة البحر الكاريبى]] '''اللجنة الاقتصادية لامريكا اللاتينية ومنطقة البحر الكاريبى اللى تبع لأمم المتحدة''' '''United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean''' ( '''UNECLAC''' أو '''ECLAC''' أو '''''CEPAL''''' ، بالإسبانية: ''Comisión Económica para América Latina y el Caribe'' ) هيا [[المجلس الاقتصادى والاجتماعى|لجنة إقليمية تابعة]] [[الامم المتحده|للأمم المتحدة]] لتشجيع التعاون الاقتصادى. فيها اللجنة 46 دوله عضو (20 دولة فى [[امريكا اللاتينيه|امريكا اللاتينية]] و13 دولة فى [[كاريبى|منطقة البحر الكاريبى]] و13 دولة من بره المنطقة) و14 عضو منتسب و هما أقاليم غير مستقلة مختلفة و دول جزرية مرتبطة ورابطة دول فى منطقة البحر الكاريبى. تنشر اللجنة إحصاءات تغطى دول المنطقة <ref name="cepalstat">[http://www.eclac.org/estadisticas/default.asp?idioma=IN CEPALSTAT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120519021707/http://www.eclac.org/estadisticas/default.asp?idioma=IN|date=May 19, 2012}} page at official ECLAC site</ref> وتبرم اتفاقيات تعاون مع مؤسسات مش بهدف الربح.<ref name="newsrelease1">[http://www.eclac.org/cgi-bin/getProd.asp?xml=/prensa/noticias/comunicados/6/47586/P47586.xml&xsl=/prensa/tpl-i/p6f.xsl&base=/tpl-i/top-bottom.xsl ECLAC signed a cooperation agreement to promote science and technology in the region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801061433/http://www.eclac.org/cgi-bin/getProd.asp?xml=/prensa/noticias/comunicados/6/47586/P47586.xml&xsl=/prensa/tpl-i/p6f.xsl&base=/tpl-i/top-bottom.xsl|date=2013-08-01}} (with Brazilian Center for Strategic Studies and Management) at ECLAC.org</ref> يقع مقر اللجنة فى [[سانتياجو]] ، تشيلى. تأسست اللجنة الاقتصادية [[امريكا اللاتينيه|لامريكا اللاتينية]] ومنطقة البحر الكاريبى فى سنة 1948 باعتبارها اللجنة الاقتصادية للأمم المتحدة لامريكا اللاتينية ومنطقة البحر الكاريبى.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cypher|الأول=James M.|عنوان=The process of economic development|تاريخ=2009|ناشر=London & New York: Routledge|مؤلف2=Dietz|الأول2=James L.|isbn=978-0-415-77103-0}}</ref> و فى سنة 1984، صدر قرار بإدراج بلاد [[كاريبى|منطقة البحر الكاريبى]] فى الاسم. و تقدم تقاريرها ل[[المجلس الاقتصادى والاجتماعى|المجلس الاقتصادى والاجتماعى للأمم المتحدة]] (ECOSOC). == الدول الأعضاء == {{Columns-list|*{{flagcountry|Antigua and Barbuda}} *{{flagcountry|Argentina}} *{{flagcountry|Bahamas}} *{{flagcountry|Barbados}} *{{flagcountry|Belize}} *{{flagcountry|Bolivia|name=Bolivia (Plurinational State of)}} *{{flagcountry|Brazil}} *{{flagcountry|Canada}} *{{flagcountry|Chile}} *{{flagcountry|Colombia}} *{{flagcountry|Costa Rica}} *{{flagcountry|Cuba}} *{{flagcountry|Dominica}} *{{flagcountry|Dominican Republic}} *{{flagcountry|Ecuador}} *{{flagcountry|El Salvador}} *{{flagcountry|France}} *{{flagcountry|Germany}} *{{flagcountry|Grenada}} *{{flagcountry|Guatemala}} *{{flagcountry|Guyana}} *{{flagcountry|Haiti}} *{{flagcountry|Honduras}} *{{flagcountry|Italy}} *{{flagcountry|Jamaica}} *{{flagcountry|Japan}} *{{flagcountry|Mexico}} *{{flagcountry|Netherlands}} *{{flagcountry|Nicaragua}} *{{flagcountry|Norway}} *{{flagcountry|Panama}} *{{flagcountry|Paraguay}} *{{flagcountry|Peru}} *{{flagcountry|Portugal}} *{{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} *{{flagcountry|Saint Lucia}} *{{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} *{{flagdeco|South Korea}} [[Republic of Korea]] *{{flagcountry|Spain}} *{{flagcountry|Suriname}} *{{flagcountry|Turkey}} *{{flagcountry|Trinidad and Tobago}} *{{flagcountry|UK|name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} *{{flagcountry|USA|name=United States of America}} *{{flagcountry|Uruguay}} *{{flagcountry|Venezuela|name=Venezuela, Bolivarian Republic of}}}} === الأعضاء المنتسبين === {{Columns-list|*{{flagcountry|Anguilla}} *{{flagcountry|Aruba}} *{{flagcountry|Bermuda}} *{{flagcountry|British Virgin Islands}} *{{flagcountry|Cayman Islands}} *{{flagcountry|Curaçao}} *{{flagcountry|Guadeloupe}} *{{flagcountry|Martinique}} *{{flagcountry|Montserrat}} *{{flagcountry|Puerto Rico}} *{{flagcountry|Sint Maarten}} *{{flagcountry|Turks and Caicos Islands}} *{{flagdeco|United States Virgin Islands}} [[United States Virgin Islands]] *{{flagcountry|French Guiana}}}} == المواقع == [[ملف:Edificio_de_la_CEPAL_en_Chile_-_Reflejos_02.jpg|يسار|تصغير|مقر اللجنة الاقتصادية لامريكا اللاتينية ومنطقة البحر الكاريبى فى سانتياجو]] * [[سانتياجو]] ، [[تشيلى]] (المقر الرئيسى) * [[ميكسيكو سيتى]] ، [[الميكسيك|المكسيك]] (المقر الفرعى [[امريكا الوسطانيه|لامريكا الوسطانيه]] ) * [[بورت اوف سبين|بورت أوف سبين]] ، [[ترينيداد و توباجو]] (المقر الرئيسى لمنطقة البحر الكاريبى) * [[بوجوتا]] ، [[كولومبيا]] (المكتب القطرى) * [[برازيليا]] ، [[برازيل|البرازيل]] (المكتب القطرى) * [[بوينوس ايريس|بوينس آيرس]] ، [[ارجنتين|الأرجنتين]] (المكتب القطرى) * [[مونتيڤيدييو|مونتيفيديو]] ، [[اوروجواى]] (المكتب القطرى) * [[واشينطون]] ، [[امريكا|الولايات المتحدة الامريكانيه]] (مكتب الاتصال) [[تصنيف:منظمات]] n2dvce1ix4tmuhxl8cr23qcatv11uwh 10 2267523 13235665 13183479 2026-09-17T21:10:23Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235665 wikitext text/x-wiki {{شريط |اسم = عملات الامريكيتين |عنوان = [[نقد (توضيح)|نقد]] [[الامريكتين]] |وضع = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |كلاس_قائمة=hlist |مجموعة1 = [[امريكا الشماليه]] |قائمة1 = * [[دولار امريكانى]] * [[كرونه دنماركيه]] (''<small>[[جرينلاند]]</small>'') * [[يورو]] (''<small>[[سان بيير و ميكلون]]</small>'') * [[بيزو مكسيكى]] * [[دولار كندى]] |مجموعة2 = [[كاريبى]] |قائمة2 = * ''[[فلورن اروبى]]'' * [[دولار بهامى]] * [[دولار بربادوسى]] * ''[[دولار برمودى]]'' * ''[[دولار جزر كايمان]]'' * [[بيزو كوبى]] * [[بيزو كوبى قابل للتحويل]] * [[بيزو دومنيكانى]] * [[دولار شرق الكاريبى]] (<small> * ''[[انجويلا]]'' * [[انتيجا و باربودا]] * [[دومينيكا]] * [[جرينادا]] * ''[[مونتسيرات]]'' * [[سانت كيتس و نيڤيس]] * [[سانت لوسيا]] * [[سانت فينسينت و الجرينادينز]]</small>) * [[يورو]] (<small>[[سانت مارتن (جزيره)]] * [[سان بارتيلمى]] * [[جوادلوب]] * [[مارتينيك]]</small>) * [[جورده هايتيه]] * [[دولار جامايكى]] * ''[[جيلدر الانتيل النيديرلانديه]]'' (<small> * [[كوراساو]] * [[سينت مارتن]]</small>) * [[دولار ترينيداد و توباجو]] * [[دولار امريكانى]] (<small> * [[پويرتو ريكو]] * [[جزر العدرا الامريكيه]] * [[جزر العذراء البريطانيه]] * [[الكراييب النيديرلاندية]] * [[جزر تيركس و كايكوس]]</small>) |مجموعة3 = [[امريكا الوسطانيه]] |قائمة3 = * [[دولار بليزى]] * [[كولون كوستاريكى]] * [[كتزال جواتيمالى]] * [[لمبيره هوندوراسيه]] * [[كوردبا نيكاراجوا]] * [[بالبوا بنمى]] * [[دولار امريكانى]] (<small>[[السالڤادور]] * [[باناما]]</small>) |مجموعة4 = [[امريكا الجنوبيه]] |قائمة4 = * [[بيزو ارجنتينى]] * [[بوليفاريو بوليفى]] * [[ريال برازيلى]] * [[جنيه استيرلينى]] (<small>[[المقاطعه البريطانيه بالقاره القطبيه الجنوبيه]] * [[جزر جورجيا و ساندويتش الجنوبيه]]</small>) * [[بيزو تشيلى]] * [[بيزو كولومبى]] * [[سنتافو اكوادورى]] * [[يورو]] (''<small>[[جيانا الفرنساويه]]</small>'') * ''[[جنيه جزر فوكلاند]]'' * [[دولار جويانى]] * [[جوارانى باراجواى]] * [[سول بيروفى جديد]] * [[دولار سورينامى]] * [[بيزو اوروجوايى]] * [[دولار امريكانى]] * [[بوليفار فينيزويلى]] }} <noinclude> [[تصنيف:صناديق تصفح امريكا الجنوبية]] [[تصنيف:صناديق تصفح امريكا الشمالية]] {{Collapsible option}} </noinclude> <includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[تصنيف:عملات الأمريكيتين]]}} {{#if:{{NAMESPACE}}||[[تصنيف:عملات متداولة]]}}</includeonly><noinclude> {{توثيق}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude><noinclude> [[تصنيف:عملات]] </noinclude> 283wpc5sivv7ki9vofjyk7xgut6ql1z 0 2289917 13235652 13185979 2026-09-17T21:09:13Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (3)، والبحر ← و البحر، لم يبتدى ← ما ابتداش، الوسطى ← الوسطانيه، دماغ ← مخ (2) 13235652 wikitext text/x-wiki {{مسطح مائى|name=Aral Sea|image=AralSea1989 2014.jpg|type=[[Endorheic lake|Endorheic]]. [[Salt lake|saline]]. [[natural lake]]. [[reservoir]] (North)|inflow={{ubl|North: [[Syr Darya]]|South: [[Groundwater]] only|Previously: [[Amu Darya]]}}|outflow=|catchment={{Convert|1549000|km2|mi2|-2|abbr=on}}|width=|max-depth={{ubl|North:|{{convert|42|m|ft|0|abbr=on}} (2008)<ref name="ENS wire"/>|{{Convert|30|m|ft|0|abbr=on}} (2003)|South:<br />{{Convert|37|-|40|m|ft|0|abbr=on}} (2005)|{{convert|102|m|ft|0|abbr=on}} (1989)}}|volume=North: {{Convert|21.4|km3|mi3|0|abbr=on}} (2024)<ref>{{cite news |last1=Abuova |first1=Nagima |title=Water Volume Rises in Northern Aral Sea, Hits 21.4 Billion Cubic Meters |url=https://astanatimes.com/2024/06/water-volume-rises-in-northern-aral-sea-hits-21-4-billion-cubic-meters/ |access-date=14 November 2024 |work=The Astana Times |date=24 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628134103/https://astanatimes.com/2024/06/water-volume-rises-in-northern-aral-sea-hits-21-4-billion-cubic-meters/ |archive-date=28 June 2024 |url-status=live}}</ref>|residence_time=|shore=|elevation={{ubl|North: {{Convert|42|m|ft|0|abbr=on}} (2011)|South: {{Convert|29|m|ft|0|abbr=on}} (2007)|{{Convert|53.4|m|ft|0|abbr=on}} (1960)<ref>[[JAXA]]. [http://www.eorc.jaxa.jp/en/imgdata/topics/2007/tp071226.html "South Aral Sea shrinking but North Aral Sea expanding"]</ref>}}|pushpin_map=West Asia}} '''بحر آرال''' {{ملا|{{bulleted list|{{IPAc-en|lang|ˈ|ær|əl}} {{respell|ARR|əl}}<ref>{{Cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/aral_sea |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131140859/https://en.oxforddictionaries.com/definition/aral_sea |archive-date=31 January 2018 |title = Aral Sea {{pipe}} Definition of Aral Sea in English by Lexico Dictionaries}}</ref>|{{langx|kk|Арал теңізі|Aral teñızı}}, {{IPA|kk|ɑrɑ́ɫ tʰʲeŋɘzɘ́|pron}}|{{langx|kaa|Арал теңизи|Aral teńizi}}, {{IPA|kaa|ɑˈrɑɫ tʰeŋɪˈzɪ|pron}}|{{langx|uz|Орол денгизи|Orol dengizi}}, {{IPA|uz|ɒˈɾɒl deŋɪˈzɪ|pron}}|{{langx|ru|Аральское море|Araljskoje more}}, {{IPA|ru|ɐˈralʲskəjə ˈmorʲe|pron}}}} }} كان مقفولة بين [[كازاخستان]] شمال [[اوزبيكيستان|وأوزبكستان]] جنوباً، و ابتدا بالانكماش فى ستينات القرن العشرين، وجفّ معظمه وتحول لصحراء بحلول العقد التانى من القرن الواحد و عشرين. يقع البحر فى منطقتى أكتوبى وكيزيلوردا فى كازاخستان، و فى منطقة كاراكالباكستان ذاتية الحكم فى أوزبكستان. يُترجم اسمه تقريب من اللغتين المنغولية والتركية ل"بحر الجزر"، فى إشارة لالعدد الكبير من الجزر (اكتر من 1100 جزيرة) اللى كانت بتنتشر فى مياهه. يشمل حوض تصريف بحر آرال أوزبكستان و أجزاء من [[افغانستان|أفغانستان]] [[ايران|وايران]] [[كازاخستان|وكازاخستان]] [[كيرجيزستان|وقيرغيزستان]] [[تاجيكيستان|وطاجيكستان]] [[توركمينيستان|وتركمانستان]] .<ref name="aral.unece.org">{{استشهاد ويب|عنوان=DRAINAGE BASIN OF THE ARAL SEA AND OTHER TRANSBOUNDARY SURFACE WATERS IN CENTRAL ASIA|مسار=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/aral.pdf|تاريخ-الوصول=4 February 2016|صحيفة=United Nations Economic Commission for Europe (UNECE)|تاريخ=2005}}</ref> كان فى السابق [[لستة اكبر بحيرات العالم حسب المساحه|تالت اكبر بحيرة فى العالم]] بمساحة {{حول|68,000|km2|sqmi|-2}} ابتدا بحر آرال (الذى كان طوله 1000 بالانكماش فى ستينات القرن العشرين بعد تحويل مجارى الأنهار اللى كانت تغذيه بسبب مشاريع [[رى|الرى]] [[اتحاد سوڤيتى|السوفيتية]] . سنة 2007، انخفض حجمه ل10% من حجمه الأصلى، وانقسم لأربع بحيرات: بحر آرال الشمالى ، والحوضان الشرقى و الغربى لبحر آرال الجنوبى اللى كان اكبر بكثير، [[بحيره بارساكيلميس|و بحيرة بارساكيلميس]] الأصغر حجم.<ref name="sciam">{{استشهاد بخبر | last = Philip Micklin | last2 = Nikolay V. Aladin | title = Reclaiming the Aral Sea | url = http://www.sciam.com/article.cfm?id=reclaiming-the-aral-sea&sc=rss | work = Scientific American | date = March 2008 | accessdate = 17 May 2008 }}</ref> و سنة 2009، اختفت البحيرة الجنوبية الشرقية، وتراجعت البحيرة الجنوبية الغربية لشريط ضيق على الحافة الغربية للبحر الجنوبى السابق. فى السنين اللاحقة، وصلت تدفقات الميه العرضية لإعادة ملء البحيرة الجنوبية الشرقية بشكل طفيف فى بعض الأحيان.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Satellite image, August 16, 2009 (click on "2009" and later links)|مسار=http://earthobservatory.nasa.gov/Features/WorldOfChange/aral_sea.php|تاريخ=24 September 2014}}</ref> وكشفت صور الأقمار الصناعية اللى التقطتها [[ناسا|وكالة ناسا]] فى اغسطس 2014 أن الحوض الشرقى لبحر آرال جف تمام لأول مرة فى التاريخ الحديث.<ref name="The Guardian 2014">{{استشهاد بخبر | last = Liston | first = Enjoli | url = https://www.theguardian.com/world/2014/oct/01/satellite-images-show-aral-sea-basin-completely-dried?CMP=fb_gu | title = Satellite images show Aral Sea basin 'completely dried' | work = [[The Guardian]] | place = London | publisher = Guardian News and Media Limited | date = 1 October 2014 | accessdate = 1 October 2014 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Why Is the Aral Sea Shrinking?|مسار=https://www.thoughtco.com/is-the-aral-sea-shrinking-1434959|تاريخ-الوصول=19 September 2022|صحيفة=ThoughtCo|تاريخ=8 December 2022|مؤلف=Rosenberg|الأول=Matt|لغة=English|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220629170304/https://www.thoughtco.com/is-the-aral-sea-shrinking-1434959|تاريخ-الأرشيف=29 June 2022|url-status=live}}</ref> وبيتقال على الحوض الشرقى دلوقتى اسم [[ارالكوم|صحراء آرالكوم]] . فى جهود كازاخستان لإنقاذ بحر آرال الشمالى وتجديده، خلص [[سد كوكارال|بناء سد كوكارال]] سنة 2005. سنة 2008، مستوى الميه ارتفع {{حول|12|m|ft|0}} أعلى من سنة 2003، <ref name="ENS wire">{{استشهاد بخبر | date = 1 August 2008 | title = The Kazakh Miracle: Recovery of the North Aral Sea | publisher = [[Environment News Service]] | url = http://www.ens-newswire.com/ens/aug2008/2008-08-01-01.asp | accessdate = 22 March 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100412135936/http://www.ens-newswire.com/ens/aug2008/2008-08-01-01.asp | archivedate = 12 April 2010 }}</ref> ل{{حول|42|m|ft|0}} .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Central Asia Caucasus|مسار=https://www.stephenmbland.com/#!kazakhstan-measuring-the-northern-aral/cewp|صحيفة=stephenmbland.com|مؤلف=Stephen M Bland|لغة=en}}</ref> {{As of|2013}} انخفضت نسبة الملوحة، ورجعت الأسماك بأعداد كافية لجعل الصيد مجدى.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Aral Sea Reborn|مسار=http://www.aljazeera.com/programmes/earthrise/2012/07/201271912543306106.html|ناشر=Al Jazeera|تاريخ-الوصول=6 January 2013|تاريخ=21 July 2012}}</ref> بعد زيارته لمويناك سنة 2011، وصف الأمين العام للأمم المتحدة [[بان كى مون]] انحسار بحر آرال بأنه " واحده من أسوأ الكوارث البيئية على كوكب الأرض".<ref>{{استشهاد بخبر | title = Aral Sea 'one of the planet's worst environmental disasters' | url = https://www.telegraph.co.uk/news/earth/earthnews/7554679/Aral-Sea-one-of-the-planets-worst-environmental-disasters.html | date = May 2010 | place = London | work = [[The Daily Telegraph]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100408214552/http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/7554679/Aral-Sea-one-of-the-planets-worst-environmental-disasters.html | archivedate = 8 April 2010 }}</ref> و تضررت صناعة صيد الأسماك، اللى كانت مزدهرة فى المنطقة، بشدة،و ده اتسبب فى ارتفاع معدلات البطالة وزاد الصعوبات الاقتصادية. وبتستعمل ميه نهر سيحون [[نهر سيرداريا|(سير داريا)]] المُحوّلة لريّ حوالى {{حول|2e6|ha|acre}} من الأراضى الزراعية فى وادى فرغانة .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Syr Darya river, Central Asia|مسار=https://www.britannica.com/place/Syr-Darya|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=19 July 2023|لغة=en}}</ref> وتعانى منطقة بحر آرال من تلوث شديد،و ده يُسبب مشاكل صحية عامة خطيرة. أضافت [[يونيسكو|اليونسكو]] وثائق تاريخية تتعلق ببحر آرال لسجل ذاكرة العالم كمورد لدراسة دى المأساة البيئية. == تشكيل == نهر [[نهر جيحون|آمو داريا]] كان يصب فى [[بحر قزوين]] عبر قناة أوزبوى لحد العصر [[هولوسين|الهولوسينى]] . ويعتقد الجغرافى نيك ميدلتون أنه ما ابتداش بالتدفق لبحر آرال إلا ساعتها . == علم البيئة == [[ملف:Pseudoscaphirhynchus_fedtschenkoi.jpg|تصغير|سمك الحفش السير داريا ( ''Pseudoscaphirhynchus fedtschenkoi'' ) كان نوع من الأسماك ممكن انقرض بسبب انكماش بحر آرال.]] [[ملف:Ukrainian_stickleback_(Pungitius_platygaster).jpg|تصغير|[[ابو شوكة الاوكرانيه|سمك الشوك الأوكرانى]] ( ''Pungitius platygaster'' ) كان هو النوع الأصلى الوحيد فى بحر آرال اللى نجا من انخفاض ملوحته.]] === الأسماك المحلية === رغم مساحتها الشاسعة قبل كده ، بحر آرال تميز بتنوع بيولوجى محلى منخفض نسبى. بس، احتوى حوض بحر آرال على مجموعة استثنائية من الأنواع الفرعية المستوطنة من الأسماك (بما فيها 3 أنواع مستوطنة [[حفشيه|من سمك الحفش]] ). لسه معظم دى الأنواع موجود فى شمال بحر آرال، لكن بعضها، زى سمك الحفش، انخفض بشكل كبير أو لحد انقرض بسبب انكماش البحيرة. بتشمل أنواع الأسماك المحلية فى البحيرة اللى جاى: * سمك الحفش البحرى ( ''Acipenser nudiventris'' ) * كل أنواع سمك الحفش التلاته من جنس ''Pseudoscaphirhynchus'' * [[سلمون مرقط بنى|سمك السلمون المرقط أرال]] ( ''Salmo trutta aralensis'' ) * [[كراكى رمحى|سمك الكراكى الشمالى]] ( ''Esox lucius'' ) * [[ايدى (نوع من الاسماك)|بيئة تطوير متكاملة]] ( ''Leuciscus idus oxianus'' ) * الأسب ( ''Aspius aspius iblioides'' ) * [[رود المشترك|الرود الشائع]] ( ''Scardinius erythropthalmus'' ) * باربل تركستانى ( ''Luciobarbus capito conocephalus'' ) * سمكة البارب أرال ( ''L. brachycephalus brachycephalus'' ) * [[ابراميس منتشر|سمك الدنيس الشائع]] ( ''Abramis brama orientalis'' ) * سمك الدنيس بالعيون البيضاء ( ''Ballerus sapa aralensis'' ) * [[دانوب كئيب|نهر الدانوب قاتمة]] ( ''Chalcalburnus chalcoides aralensis'' ) * [[بقلس|ziege]] ( ''Pelecus cultratus'' ) * [[الشبوط|سمك الكارب الصليبى]] ( ''Carassius carassius gibelio'' ) * [[شبوط منتشر|الكارب الشائع]] ( ''Cyprinus carpio aralensis'' ) * [[قرموط ويلس|سمك السلور ويلس]] ( ''Silurus glanis'' ) * [[ابو شوكة الاوكرانيه|سمكة الشوك الأوكرانية]] ( ''Pungitius platygaster aralensis'' ) * [[زاندر|سمكة الزاندر]] ( ''Sander lucioperca'' ) * [[فرخ اوروبى|سمك الفرخ الاوروبى]] ( ''Perca fluviatilis'' ) * [[راف (سمك)|الكشكشة الأوراسى]] ( ''Gymnocephalus cernuus'' ) جميع الأسماك دى ، باستثناء سمكة الشوكية، عاشت نمط حياة مهاجرة بين الميه [[wiktionary:anadromous|العذبة والمالحة]] أو شبه مهاجرة بين الميه العذبة والمالحة.<ref name=":13">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The zoocenosis of the Aral Sea: six decades of fast-paced change|صحيفة=Environmental Science and Pollution Research International|مؤلف=Aladin|الأول=Nikolay Vasilevich|تاريخ=2019|المجلد=26|العدد=3|صفحات=2228–2237|مؤلف2=Gontar|مؤلف3=Zhakova|مؤلف4=Plotnikov|مؤلف5=Smurov|مؤلف6=Rzymski|مؤلف7=Klimaszyk|issn=0944-1344|الأول2=Valentina Ivanovna|الأول3=Ljubov Vasilevna|الأول4=Igor Svetozarovich|الأول5=Alexey Olegovich|الأول6=Piotr|الأول7=Piotr|ببمد_سنترال=6338704|بيب_كود=2019ESPR...26.2228A|pmid=30484051|دوي=10.1007/s11356-018-3807-z}}</ref><ref name=":22">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Molecular phylogeny of one extinct and two critically endangered Central Asian sturgeon species (genus Pseudoscaphirhynchus ) based on their mitochondrial genomes|صحيفة=Scientific Reports|مؤلف=Nedoluzhko|الأول=Artem V.|تاريخ=2020-01-20|لغة=en|المجلد=10|العدد=1|صفحة=722|مؤلف2=Sharko|مؤلف3=Tsygankova|مؤلف4=Boulygina|مؤلف5=Barmintseva|مؤلف6=Krasivskaya|مؤلف7=Ibragimova|مؤلف8=Gruzdeva|مؤلف9=Rastorguev|issn=2045-2322|الأول2=Fedor S.|الأول3=Svetlana V.|الأول4=Eugenia S.|الأول5=Anna E.|الأول6=Anna A.|الأول7=Amina S.|الأول8=Natalia M.|الأول9=Sergey M.|ببمد_سنترال=6971001|بيب_كود=2020NatSR..10..722N|pmid=31959974|دوي=10.1038/s41598-020-57581-y|doi-access=free}}</ref><ref name=":22"/> ارتفاع ملوحة البحيرة وجفافها اتسبب فى انقراض محلى لسمك السلمون المرقط الآرالى، وسمك الراف، وسمك البارب التركستانى، وجميع أنواع سمك الحفش، كمان السدود تعيق دلوقتى مسارات عودتها وهجرتها؛ وممكن يكون سمك السلمون المرقط الآرالى وسمك الحفش السير داريا ( ''Pseudoscaphirhynchus fedtschenkoi'' ) قد انقرضا بسبب نطاق انتشارهما المحدود.<ref name=":22"/><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Red List of Kazakhstan ::: Aral trout (Salmo trutta aralensis)|مسار=http://www.redbookkz.info/species.php?lang=en&num=66|تاريخ-الوصول=2020-07-18|صحيفة=www.redbookkz.info|تاريخ-الأرشيف=2020-09-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200918105617/http://www.redbookkz.info/species.php?lang=en&num=66|url-status=dead}}</ref> كما انقرضت كل الأسماك المحلية التانيه، باستثناء سمك الشوك (الذى استمر خلال انكماش البحيرة وارتفاع ملوحتها)، لكن رجع كتير منها لشمال بحر آرال بعد تعافيه من تسعينيات القرن العشرين.<ref name=":13"/> === الأسماك المُدخلة === [[ملف:Platichthys_flesus_1.jpg|تصغير|كان [[دملوكة المتوسط|سمك الفلوندر الاوروبى]] ( ''Platichthys flesus'' ) سمكة ميه مالحة تم إدخالها لبحر آرال.]] [[ملف:Mylopharyngodon_piceus.jpg|تصغير|كان [[الكارب الاسود|الكارب الأسود]] ( ''Mylopharyngodon piceus'' ) سمكة ميه عذبة تم إدخالها لبحر آرال.]] تم إدخال أنواع تانيه من الأسماك المتحملة للملوحة عمداً أو عن غير قصد خلال الستينات لما وصلت مشاريع الطاقة الكهرومائية [[رى|والرى]] لتقليل تدفق الميه العذبةو ده اتسبب فى زيادة الملوحة . وتشمل دى الأنواع [[رنجه اطلنطيه|رنجة البلطيق]] ( ''Clupea harengus membras'' )، وسمك الرمل كبير الحجم ( ''Atherina boyeri caspia'' )، [[سمك الانابيب مخطط اسود|وسمك الأنبوب بالخطوط السوداء]] ( ''Syngnatus abaster caspius'' )، وسمك القوبيون القزم القوقازى ( ''Knipowitschia caucasica'' )، [[قرد جوبى|وسمك القوبيون القردى]] ( ''Neogobius fluviatilis'' )، [[نيوجوبيوس ميلانوستوموس|وسمك القوبيون المستدير]] ( ''N. melanostomus'' )، [[سيرمان جوبى|وسمك القوبيون السيرمانى]] ( ''N. syrman'' )، وسمك القوبيون بالرأس الكبير ( ''Ponticola kessleri'' )، وسمك القوبيون بالأنف الأنبوبى ( ''Proterorchinus marmoratus'' )، [[مبروك الحشائش|وسمك الكارب العشبى]] ( ''Ctenopharyngodon idella'' )، [[مبروكة الزبديه|وسمك الكارب الفضى]] ( ''Hypophtalmichthys molitrix'' )، [[مبروك كبير الراس|وسمك الكارب بالرأس الكبير]] ( ''H. nobilis'' )، [[الكارب الاسود|وسمك الكارب الأسود]] ( ''Mylopharyngodon piceus'' )، [[شنه ارغنيه|وسمك رأس الأفعى الشمالى]] ( ''Channa argus warpachowski'' ). أسماك الرنجة والرملية والقوبيون كانت أول الأسماك اللى تتغذى على العوالق فى البحيرة،و ده اتسبب فى انهيار أعداد العوالق الحيوانية فيها. وتسبب ده بدوره فى انهيار أعداد الرنجة والرملية، ولم يتعافَ أيٌّ من النوعين من ده الانهيار.<ref name=":1">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The zoocenosis of the Aral Sea: six decades of fast-paced change|صحيفة=Environmental Science and Pollution Research International|مؤلف=Aladin|الأول=Nikolay Vasilevich|تاريخ=2019|المجلد=26|العدد=3|صفحات=2228–2237|مؤلف2=Gontar|مؤلف3=Zhakova|مؤلف4=Plotnikov|مؤلف5=Smurov|مؤلف6=Rzymski|مؤلف7=Klimaszyk|issn=0944-1344|الأول2=Valentina Ivanovna|الأول3=Ljubov Vasilevna|الأول4=Igor Svetozarovich|الأول5=Alexey Olegovich|الأول6=Piotr|الأول7=Piotr|ببمد_سنترال=6338704|بيب_كود=2019ESPR...26.2228A|pmid=30484051|دوي=10.1007/s11356-018-3807-z}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAladinGontarZhakovaPlotnikov2019">Aladin, Nikolay Vasilevich; Gontar, Valentina Ivanovna; Zhakova, Ljubov Vasilevna; Plotnikov, Igor Svetozarovich; Smurov, Alexey Olegovich; Rzymski, Piotr; Klimaszyk, Piotr (2019). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6338704 "The zoocenosis of the Aral Sea: six decades of fast-paced change"]. ''Environmental Science and Pollution Research International''. '''26''' (3): <span class="nowrap">2228–</span>2237. [[بيب كود|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019ESPR...26.2228A 2019ESPR...26.2228A]. [[معرف الغرض الرقمى|doi]]:[[doi:10.1007/s11356-018-3807-z|10.1007/s11356-018-3807-z]]. [[الرقم التسلسلى القياسى الدولى|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0944-1344 0944-1344]. [[پابميد سنترال|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6338704 6338704]</span>. [[پابميد|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30484051 30484051].</cite></ref> نجت كل الأنواع المُدخَلة، باستثناء الكارب ورأس الأفعى (ويمكن سمكة الأنبوب)، من انكماش البحيرة وزيادة ملوحتها، و خلال الفتره دى، أُدخِل سمك الفلوندر [[دملوكة المتوسط|الاوروبى]] ( ''Platichthys flesus'' ) لإنعاش مصائد الأسماك. رجعت الأنواع اللى انقرضت (باستثناء سمكة الأنبوب فى الغالب) لشمال بحر آرال بعد تعافيه. استمرت أسماك الرنجة والرملية والقوبيون والفلوندر فى جنوب بحر آرال لحد وصلت زيادة الملوحة لانقراضها كل باستثناء القوبيون.<ref name=":13"/> === اللافقاريات === [[ملف:Zebra_mussel_(8741971412).jpg|تصغير|[[بلح البحر الحمار الوحشى|بلح البحر المخطط]] ( ''Dreissena polymorpha'' )، و هو عضو مهيمن سابق فى الحيوانات القاعية البحرية اللى رجعت من ساعتها لشمال بحر آرال .]] [[ملف:Artemia_parthenogenetica_(Salinas_de_Añana).jpg|تصغير|الروبيان الملحى البكرى ( ''Artemia parthenogenetica'' )، و هو القشريات السائدة فى جنوب بحر آرال و أجزائه.]] بحر آرال قبل انحساره، كان فيه حوالى 250 نوع من اللافقاريات المائية الأصلية، غالبيتها (حوالى 80%) من أنواع [[ميه حلوه|الميه العذبة]] ؛ أما الباقى فكان من اللافقاريات البحرية المرتبطة بحيوانات البحر الأسود وبحر قزوين و البحر [[البحر المتوسط|الأبيض المتوسط]] [[المحيط الاطلنطى|و المحيط الاطلنطى]] . كانت الأنواع السائدة (باستثناء [[اوالى|الأوليات]] ) هيا [[دوارات|الدوارات]] ، [[مضاعفات الدرقه|والكلادوسيرا]] ، [[مجذافيات الارجل|والمجدافيات]] . أما القشريات المتقدمة ( [[لينات الدرقه|مالاكوستراكا]] ) فكانت ممثلة بنوع واحد [[مزدوجات الارجل|من البرمائيات]] ، ''[[Dikerogammarus aralensis|وهو ديكيروجاماروس أرالينسيس]]'' ، و هو نوع مستوطن فى حوض نهر [[نهر سيرداريا|سير داريا]] . زى ما كان فيه كتير من [[ذوات الصدفتين]] الأصلية فى بحر آرال، بما فيها أفراد من أجناس ''درايسينا'' (بما فيها نوع فرعى مستوطن من [[بلح البحر الحمار الوحشى|بلح البحر المخطط]] ، ''درايسينا بوليمورفا أرالينسيس'' )، ''وهيبانيس'' ، ومحار البحيرة ( ''سيراستوديرما غلوكوم'' ) (الذى كان بيعتبر قبل كده نوعين منفصلين هما ''سيراستوديرما رومبويدس'' ''وسيراستوديرما إيستميكا'' ). شملت الرخويات البطنية الأصلية ''نوع Theodoxus pallasi'' و عضو من عيلة ''Caspiohydrobia'' .<ref name=":13"/><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=MUSSELpdb {{!}} valid sp. Cerastoderma rhomboides specimens|مسار=http://mussel-project.uwsp.edu/fmuotwaolcb/validsp_10774.html|تاريخ-الوصول=2021-05-12|صحيفة=mussel-project.uwsp.edu}}</ref> أعداد كتير من اللافقاريات دى انخفضت انخفاض حاد بسبب أنواع الأسماك الدخيلة. بعدين ، و خلال محاولة فاشلة لإدخال [[بورى (فصيله من السمك)|سمك البورى]] ( ''[[بياح|Mugil]]'' sp.) لبحر آرال من [[بحر قزوين]] ، تم إدخال روبيان برك الصخور ( ''Palaemon elegans'' ) لالبحر عن غير قصد. يُعتقد أن ده الروبيان مسؤول عن انقراض البرمائيات شبه المستوطنة ''Dikerogammarus aralensis'' ، اللى لا تعيش دلوقتى إلا فى حوض نهر سيحون. كما تم إدخال مجدافيات الأرجل ''Calanipeda aquaedulcis'' لبحر آرال لتعويض أنواع العوالق الحيوانية اللى انخفضت أعدادها بسبب انخفاض أعداد الرنجة، وتم إدخال سرطان البحر الطينى [[امريكا الشماليه|من امريكا الشمالية]] ''Rhithropanopeus harrisii'' عن غير قصد خلال دى المحاولة كمان .<ref name=":1"/> مع زيادة ملوحة البحيرة، كتير من الأنواع المتكيفة مع الميه العذبة اختفت ، و مافضلش َّ سوى الأنواع البحرية والمالحة. رغم ده ، تعافى تعداد العوالق الحيوانية فى شمال بحر آرال مع انخفاض الملوحة من تسعينيات القرن العشرين، حيث رجعت أنواع القشريات والروتيفيرات اللى انقرضت محلى بشكل طبيعى عبر نهر سيحون، على حساب الأنواع اللى تعيش فى الميه المالحة. كما رجعت القشريات الصغيرة ''(موينا مونغوليكا'' )، اللى انقرضت بسبب أنواع الأسماك الدخيلة. أُعيد إدخال بلح البحر المخطط ( ''دريسينا بوليمورفا أرالينسيس'' ). فى المقابل، مافيش فى جنوب بحر آرال سوى عدد قليل [[ديدان اسطوانيه|من الديدان الأسطوانية]] والروتيفيرات والروبيان الملحى البكرى ( ''أرتيميا بارثينوجينيتيكا'' ). تعتمد آفاق اللافقاريات المائية فى كل أجزاء بحر آرال المتبقية على التغيرات المستقبلية فى ملوحتها.<ref name=":1"/> == تاريخ == [[ملف:1848_10_--_-70_-_Schooners_near_Kosaral_fort_in_autumn._Sunset_-_Shevchenko_-.jpg|تصغير|أولى المراكب الروسية فى بحر آرال، لوحة مائية للفنان [[تاراس شيفتشينكو]] ، 1848]] [[ملف:Survey_of_the_Sea_of_Aral_1853.jpg|تصغير|خريطة بحر آرال سنة 1853]] التحولات المناخية وصلت لمراحل متعددة من ارتفاع وانخفاض مستوى سطح البحر. تتأثر معدلات تدفق الميه من نهرين آمو داريا وسير داريا بمعدلات دوبان الجليد عند منابع النهرين، و مطر جوه أحواضهما؛ وبتقيد المناخات الباردة والجافة دول العمليتين. و تسببت التحولات الجيولوجية فى مجرى نهر آمو داريا بين بحر آرال وحوض ساريكاميش، و سحب الميه من نهرين آمو داريا وسير داريا بفعل الأنشطة البشرية، فى تقلبات فى مستوى ميه بحر آرال.<ref name="Silk Road">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sala|الأول=Renato|عنوان=Socio-Environmental Dynamics along the Historical Silk Road|تاريخ=28 February 2019|ناشر=Springer, Cham|محرر=Yang|محرر-الأول=Lian Emlyn|مكان=|صفحة=95-121 <!-- or pages= -->|الفصل=Quantitative Evaluation of the Impact on Aral Sea Levels by Anthropogenic Water Withdrawal and Syr Darya Course Diversion During the Medieval Period (1.0–0.8 ka BP)|مسار-الفصل=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-00728-7_5|s2cid=134377831|دوي=10.1007/978-3-030-00728-7_5|محرر2=Bork|محرر3=Fang|محرر4=Mishke|محرر2-الأول=Hans-Rudolf|محرر3-الأول=Xuiqi|محرر4-الأول=Steffen|isbn=978-3-030-00727-0}}</ref> ابتدت أنظمة الرى الاصطناعية فى العصور القديمة ولسه قائمة لحد يومنا ده. و حسب لنظرية [[سيرجى تولستوف]] ، كان نهر آمو داريا متصل ببحر قزوين زمان ، لكن ده الاتصال انقطع على ايد البشر قبل 2500 عام لتغذية بحر آرال ونظام الرى فى [[خوارزم]] ، وبالتحديد فى [[خيوه|خيوة]] ومدن تانيه فى دى المنطقة.<ref name=":3">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Disaster by design: disappearance of the Aral Sea, dry run for the emerging climate crisis|تاريخ=2012|ناشر=Emerald|محرر=Edelstein|محرر-الأول=Michael R.|سلسلة=Research in social problems and public policy|مكان=Bingley|محرر2=Cerny|محرر3=Gadaev|محرر2-الأول=Astrid|محرر3-الأول=Abror|isbn=978-1-78190-375-9}} pp. 107-108</ref> بحر آرال كان جزء من الحدود الغربية للإمبراطورية الصينية خلال عهد عيله تانج .<ref name="Tang">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gan|الأول=Chunsong|مسار=https://books.google.com/books?id=RR2nDwAAQBAJ&q=aral+sea+tang+dynasty&pg=PA24|عنوان=A Concise Reader of Chinese Culture|ناشر=Springer|سنة=2019|صفحة=24|isbn=978-981-13-8867-5}}</ref> خلال الغزو المغولى ، دمر المغول المدن وشبكات المياه،و ده اتسبب فى تغييرات فى مسار نهر جيحون (أموداريا) أو بعض فروعه، و إعادة ملء بحيرة ساريكاميش اللى ربطت بحر قزوين مرة تانيه. اتقسمت منطقة بحر آرال بين 3 جحافل مغولية : الجوجى أو [[القبيله الدهبيه|القبيلة الذهبية]] ، [[ايلخانية مغول فارس|والإيلخانيون]] ، والجاغتاى .<ref name=":3"/> جغرافيين مسلمين، زى [[حافظ ابرو|حافظ أبرو]] ، كتبو عن اختفاء بحر آرال سنة 1417 بسبب تحويلات فى كلىّ من نهرين [[نهر جيحون|آمو داريا]] [[نهر سيرداريا|وسير داريا]] .<ref name="Silk Road2">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sala|الأول=Renato|عنوان=Socio-Environmental Dynamics along the Historical Silk Road|تاريخ=28 February 2019|ناشر=Springer, Cham|محرر=Yang|محرر-الأول=Lian Emlyn|مكان=|صفحة=95-121 <!-- or pages= -->|الفصل=Quantitative Evaluation of the Impact on Aral Sea Levels by Anthropogenic Water Withdrawal and Syr Darya Course Diversion During the Medieval Period (1.0–0.8 ka BP)|مسار-الفصل=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-00728-7_5|s2cid=134377831|دوي=10.1007/978-3-030-00728-7_5|محرر2=Bork|محرر3=Fang|محرر4=Mishke|محرر2-الأول=Hans-Rudolf|محرر3-الأول=Xuiqi|محرر4-الأول=Steffen|isbn=978-3-030-00727-0}}</ref> لم يستأنف نهر سير داريا مساره الطبيعى نحو البحيرة إلا بعد سنة 1573، لما تدهورت حالة القنوات اللى حُفرت لتحويل مساره جنوب. تسبب ذلك فى ارتفاع سطح البحر تدريجى،و ده اتسبب فى غمر الحوض بالميه على مدى القرون ال 4 اللى بعد كده .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Environmental Disaster and Hopeful Revival in Central Asia|مسار=https://newlinesmag.com/essays/environmental-disaster-and-hopeful-revival-in-central-asia/|ناشر=New Lines Magazine|تاريخ-الوصول=21 October 2025|مؤلف=Diana Kruzman|سنة=2025}}</ref> البعثة الروسية بقيادة [[Alexey Butakov|أليكسى بوتاكوف]] أجرت أولى عمليات الرصد لبحر آرال سنة 1848. ووصلت أول باخرة لبحر آرال بعد 3 سنين . وابتدت صناعة صيد الأسماك فى بحر آرال على ايد التجار الروس لابشين، وريتكين، وكراسيلنيكوف، وماكيف، اللى شكلوا بعدين نقابات صيد رئيسية. == الهيئات المؤسسية == اللجنة المشتركة بين الدول لتنسيق الميه فى آسيا الوسطانيه (ICWC) اتأسست فى 18 فبراير 1992 لتوحيد [[كازاخستان]] [[كيرجيزستان|وقيرغيزستان]] [[تاجيكيستان|وطاجيكستان]] [[توركمينيستان|وتركمانستان]] [[اوزبيكيستان|وأوزبكستان]] رسمى، على أمل حل المشكلات البيئية والاجتماعية والاقتصادية فى منطقة بحر آرال. استعانت اللجنة بمنظمات أحواض نهرين سيحون وآمو داريا للمساعدة فى إدارة الموارد المائية. حسب للجنة <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Strategies suggested for implementation|مسار=http://www.icwc-aral.uz/strategy.htm|ناشر=ICWC|تاريخ-الوصول=6 January 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200325050428/http://www.icwc-aral.uz/strategy.htm|تاريخ-الأرشيف=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325050428/http://www.icwc-aral.uz/strategy.htm|url-status=dead}}</ref> أهدافها الرئيسية هيا: * إدارة أحواض الأنهار * توزيع الميه بدون نزاع * تنظيم الحفاظ على الميه فى المجارى المائية العابرة للحدود * التفاعل مع خدمات الأرصاد الجوية المائية فى البلاد بخصوص التنبؤ بالتدفقات وحسابها * إدخال الأتمتة فى الهياكل الرئيسية * العمل المنتظم على اللجنة الدولية المعنية برفاهية الست و تعزيز أنشطة هيئاتها * إعداد الاتفاقيات بين الولايات * العلاقات الدولية * البحث العلمي * تمرين الصندوق الدولى لإنقاذ بحر آرال (IFAS) أُنشئ فى 23 مارس 1993 من قِبل اللجنة الدولية لحوض بحر آرال (ICWC) لجمع الأموال اللازمة للمشاريع ضمن برامج حوض بحر آرال. كان الهدف من الصندوق تمويل برامج إنقاذ البحر ومعالجة المشكلات البيئية المرتبطة بجفاف الحوض. حقق ده البرنامج بعض النجاح بعقد قمم مشتركة للدول المعنية والحصول على تمويل من البنك الدولى لتنفيذ المشاريع؛ إلا أنه يواجه كتير من التحديات، زى صعوبة الإنفاذ وبطء التقدم.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=IFAS|مسار=http://waterwiki.net/index.php/IFAS_-_International_Fund_for_Saving_the_Aral_Sea|ناشر=WaterWiki.net|تاريخ-الوصول=4 April 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100608003250/http://waterwiki.net/index.php/IFAS_-_International_Fund_for_Saving_the_Aral_Sea|تاريخ-الأرشيف=2010-06-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608003250/http://waterwiki.net/index.php/IFAS_-_International_Fund_for_Saving_the_Aral_Sea}}</ref> == جزيرة فوزروجدينيا == [[ملف:Modis_aral.jpg|تصغير|جزيرة "الولادة الجديدة" انضمت لالبر الرئيسى فى نص سنة 2001.]] جزيرة فوزروجدينيا (وتعنى بالروسية " ''الولادة الجديدة'' ") هيا جزيرة كانت جزء من بحر آرال أو بحر آرال الجنوبى . علشان انحسار بحر آرال المستمر، بقت شبه جزيرة فى نص سنة 2001، بعدين جزء من البر الرئيسى .<ref>[[ناسا|NASA]] Visible Earth - [http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=2036 "Rebirth" Island Joins the Mainland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528155231/http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=2036 |date=2010-05-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100528155231/http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=2036|date=28 May 2010}}, [http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=4343 Aral Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728214310/http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=4343 |date=2010-07-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100728214310/http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=4343|date=28 July 2010}}</ref> و لاقت جزر تانيه زى كوكارال وبارسا-كيلميس مصير مشابه. من اختفاء بحر آرال الجنوبى الشرقى سنة 2008، لم تعتبر جزيرة فوزروجدينيا موجودة فعلى كمعلم جغرافى مستقل، علشان تتشاركها دلوقتى [[كازاخستان]] [[اوزبيكيستان|وأوزبكستان]] . سنة 1948، أُنشئ معمل [[اتحاد سوڤيتى|سوفيتى]] سرى اوى للأسلحة البيولوجية على الجزيرة، فى وسط بحر آرال اللى دلوقتى منطقة متنازع عليها بين كازاخستان و أوزبكستان. لسه التاريخ الدقيق ووظايف ده المختبر ووضعه الحالى مش واضح، لكن من العوامل البيولوجية اللى جُرّبت فيه: ''[[عصويه جمريه|عصية الجمرة الخبيثة]]'' ، ''[[كوكسيله بورنيتيه|وكوكسيلا بورنيتى]]'' ، ''[[فرنسيسيله تولاريه|وفرانسيسلا تولارينسيس]]'' ، ''[[بروسيلا سويس|وبروسيلا سويس]]'' ، ''[[ريكتسيه بروفاتسيكيه|وريكتسيا بروازيكى]]'' ، وفيروس الجدرى ''[[جدرى|الكبير]]'' ، ''[[يرسينيا طاعونيه|ويرسينيا الطاعونية]]'' ، وسم البوتولينوم ، [[فيروس التهاب مخ الحصان الفنزويلى|وفيروس التهاب المخ الخيلى الفنزويلى]] .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bozheyeva|الأول=G.|مسار=https://nsarchive2.gwu.edu/NunnLugar/2015/49.%201999-06-00%20Former%20Soviet%20Biological%20Weapons%20Facilities%20in%20Kazakhstan.Past%20Present%20and%20Future%20(from%20Web).pdf|عنوان=''Former Soviet Biological Weapons Facilities in Kazakhstan: Past, Present and Future''|صحيفة=Occasional Paper 1|ناشر=[[Monterey Institute of International Studies]]. [[Center for Nonproliferation Studies]]|سنة=1999|مكان=[[Monterey]]. [[Calif.]]|مؤلف2=Kunakbayev|مؤلف3=Yeleukenov|الأول2=Y.|الأول3=D.}}</ref> سنة 1971، وصل فيروس الجدرى المُسلّح من الجزيرة لسفينة قريبة،و ده سمح للفيروس بالانتشار لمدينة [[ارال|آرال]] . اتصاب 10 أشخاص هناك، مات منهم ثلاثة، و بعد كده حملة تطعيم واسعة النطاق شملت 50,000 من السكان (شوف حادثة جدرى آرال ). تم التخلى عن قاعدة الأسلحة البيولوجية سنة 1992 بعد [[تفكيك الاتحاد السوفييتى|تفكك الاتحاد السوفيتى]] فى السنه اللى قبلها . أثبتت البعثات العلمية أن ده الموقع كان بيستخدم لإنتاج واختبار والتخلص من الأسلحة الممرضة . سنة 2002، وبمشروع نظمته امريكا بمساعدة أوزبكستان، تم تطهير 10 مواقع دفن [[عصويه جمريه|للجمرة الخبيثة]] . حسب للمركز العلمى الكازاخستانى للحجر الصحى و الأمراض الحيوانية المنشأ، ف تم تطهير كل مواقع دفن الجمرة الخبيثة.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Kazakhstan: Vozrozhdeniya Anthrax Burial Sites Destroyed | url = http://www.nti.org/d_newswire/issues/newswires/2002_11_20.html | work = Global Security Newswire | publisher = Nuclear Threat Initiative | date = 20 November 2002 | accessdate = 17 May 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080422205925/http://www.nti.org/d_newswire/issues/newswires/2002_11_20.html | archivedate = 22 April 2008 }}</ref> == استكشاف البترول والغاز == إرغاش شايسماتوف ، نائب رئيس وزراء أوزبكستان ، فى 30 اغسطس 2006، أعلن أن الحكومة الأوزبكية و ائتلاف دولى فيه شركة أوزبك بترول غاز الحكومية، و شركة لوك أويل أوفرسيز ، و شركة بتروناس ، و شركة البترول الوطنية الكورية ، و شركة البترول الوطنية الصينية ، قد وقّعا اتفاقية لتقاسم الإنتاج لاستكشاف وتطوير حقول البترول والغاز فى بحر آرال، قائل: " لسه بحر آرال مجهول لحد كبير، ولكنه يحمل فى طياته كتير من الإمكانيات الواعدة لاكتشاف البترول والغاز. وبالطبع، هناك مخاطر، لكننا نؤمن بنجاح ده المشروع الفريد". اتأسس الائتلاف فى سبتمبر 2005.<ref name="GAS">{{استشهاد بخبر | url = http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 | title = Uzbekistan, intl consortium ink deal on exploring Aral Sea | publisher = ITAR-Tass | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100727223036/http://www.itar-tass.com/eng/level2.html?NewsID=10748305&PageNum=0 | archivedate = 27 July 2010 }}</ref> == شوف كمان == {{بوابه|Lakes|Water}} * البحيرات الجافة * [[البحر الميت]] * بحيرة تولارى – اكبر بحيرة فى كاليفورنيا، تم تجفيفها بين 1880 و 1970 * دلتا نهر كولورادو – نظام بيئى متضرر بشكل مماثل * السد – أرض مستنقعية كبيرة فى افريقيا، موقع مشروع تجفيف واسع النطاق آخر مخطط له، و هو قناة جونقلي * ''أرالوصور'' * تجفيف أهوار بلاد ما بين النهرين – مشروع مماثل لتحويل الميه فى العراق == ملحوظات == {{Notelist}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} * [http://www.aralsea.org/index.html مؤسسة بحر آرال] * [http://earthobservatory.nasa.gov/Features/WorldOfChange/aral_sea.php بحر آرال من الفضاء] (تصوير زمنى) {{مناطق العالم}}{{List of seas}}{{Lakes of Kazakhstan}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:بحر ارال|بحر ارال]] [[تصنيف:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference]] [[تصنيف:Coordinates on Wikidata]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالروسية]] butq50o5s1zop6tvlprt3evvlofhw9z 0 2292083 13235590 13176612 2026-09-17T16:47:54Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235590 wikitext text/x-wiki {{تحت التطوير|date=March 2026}} [[File:DAB_Logo.svg|thumb|اللوجو الرسمى القديم بتاع DAB (ال90-{{nobreak}}ات - 2018)]] [[File:DAB_Radio_07.jpg|thumb|راديو DAB ماركة Pure<ref>{{cite web |date=23 October 2022 |title=DAB/DAB+ RADIOS |url=https://www.pure.com/en-GB/audio-hifi/radios/dab/dab+-radios/c/type_DABRadios |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406044422/https://www.pure.com/en-GB/audio-hifi/radios/dab/dab+-radios/c/type_DABRadios |archive-date=6 April 2023 |access-date=1 July 2023 |website=pure.com}}</ref>]]   '''دى&nbsp;ايه&nbsp;بى''' (DAB, {{ص|الاختصار من [[لغه انجليزى|الانجليزى]]: Digital&nbsp;Audio&nbsp;Broadcasting}}) هو استاندارد لبث ال[[راديو]] بطريقه ديجيتال فى بلاد كتير فى العالم, اتحدد و اتدعم و اتسوق و اتروج ليه عن طريق المنظمه وورلد دى ايه بى (WorldDAB). الاستاندارد ده منتشر فى [[اوروبا|اوروپا]]. و بيستخدم بردو فى [[اوستراليا]]. و فى بعض المناطق فى [[افريقيا]]. لحد سنة 2025, كان فيه 55 بلد بتبث بنظام الDAB كنظام بديل عن البث الإف&nbsp;إم الأنالوج.<ref name="WorldDAB-2022-List-of-countries">{{cite web |date=23 October 2022 |title=List of Countries with DAB |url=https://www.worlddab.org/countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013011516/https://www.worlddab.org/countries |archive-date=13 October 2022 |access-date=16 October 2019 |website=[[WorldDAB]]}}</ref><ref name="WorldDAB-2018">{{cite web |date=29 August 2018 |title=WorldDAB DAB Global Summary |url=https://www.worlddab.org/public_document/file/1048/Global_Summary_24.09.18.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181031133259/https://www.worlddab.org/public_document/file/1048/Global_Summary_24.09.18.pdf |archive-date=31 October 2018 |access-date=31 October 2018 |website=[[WorldDAB]]}}</ref> نظام الDAB كان نتيجة مشروع ريسيرش اوروپى انطلق بشكل رسمى لأول مره سنة 1995, مع ظهور اجهزة استقبال DAB للمستهلكين فى اواخر ال90-{{nobreak}}ات. فى البدايه كان من المتوقع فى بلاد كتير تعمل سويتش-{{nobreak}}اوڤر من الإف&nbsp;إم الأنالوج للDAB, بس انتشار نظام الDAB كان أبطأ بكتير من المتوقع.<ref>{{cite news |last=Orlowski |first=Andrew |date=March 6, 2008 |title=DAB: A very British failure |url=https://www.theregister.com/2008/03/06/dab_fail/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903195530/https://www.theregister.com/2008/03/06/dab_fail/ |archive-date=3 September 2022 |access-date=3 September 2022 |newspaper=[[The Register]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Plunkett |first=John |date=2 July 2012 |title=£21m analogue radio switch-off plan 'a waste of time' |url=https://www.theguardian.com/media/2012/jul/02/analogue-radio-switch-off-pan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903195527/https://www.theguardian.com/media/2012/jul/02/analogue-radio-switch-off-pan |archive-date=3 September 2022 |access-date=3 September 2022 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Daniel |date=20 March 2018 |title=BBC Will Keep Broadcasting in FM for "Foreseeable Future" - liGo Magazine |url=https://ligo.co.uk/blog/bbc-keep-broadcasting-fm/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701082702/https://ligo.co.uk/blog/bbc-keep-broadcasting-fm/ |archive-date=1 July 2023 |access-date=3 September 2022 |website=liGo.co.uk}}</ref><ref>{{cite news |date=March 4, 2021 |title=Farewell DAB, the radio technology we didn't need |url=https://www.irishtimes.com/business/media-and-marketing/farewell-dab-the-radio-technology-we-didn-t-need-1.4500405 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903195524/https://www.irishtimes.com/business/media-and-marketing/farewell-dab-the-radio-technology-we-didn-t-need-1.4500405 |archive-date=3 September 2022 |access-date=3 September 2022 |newspaper=[[The Irish Times]]}}</ref> سنة 2017 [[النرويج]] كانت اول بلد تقرر قفل الإف&nbsp;إم الأنالوج<ref>{{cite news |last=Agence France-Presse in Oslo |date=December 13, 2017 |title=Norway becomes first country to end national radio broadcasts |url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/13/norway-becomes-first-country-to-end-national-radio-broadcasts-on-fm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205182140/https://www.theguardian.com/world/2017/dec/13/norway-becomes-first-country-to-end-national-radio-broadcasts-on-fm |archive-date=5 February 2023 |access-date=1 July 2023 |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Agence France-Presse |date=December 13, 2017 |title=Norway becomes first country to switch off FM radio |url=https://www.thelocal.no/20171213/norway-becomes-first-country-to-switch-off-fm-radio/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604081358/https://www.thelocal.no/20171213/norway-becomes-first-country-to-switch-off-fm-radio |archive-date=4 June 2023 |access-date=1 July 2023 |newspaper=[[The Local]]}}</ref> و [[سويسرا]] كانت بعدها سنة 2026 (قبل ما تتراجع عن القرار).<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |first=S. W. I. |date=2025-12-12 |title=Swiss public broadcaster to bring back FM radio |url=https://www.swissinfo.ch/eng/various/srg-to-broadcast-on-fm-again-in-future/90625655 |access-date=2026-02-22 |website=SWI swissinfo.ch |language=en}}</ref><ref name="General-Secretariat-DETEC-2023">{{Cite report |date=October 25, 2023 |title=Last extension of FM licenses by two years |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/documentation/media-releases.msg-id-98326.html |access-date=2023-11-03 |website=[[admin.ch]] |publisher=General Secretariat of the Federal Department of Environment, Transport, Energy and Communications; General Secretariat DETEC}}</ref> فى الوقت اللى مناطق تانيه<ref>{{Cite journal |last=Evens |first=Tom |date=2026-03-01 |title=The FM radio switch-off and the need for sustainable and inclusive digital radio policy |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0308596125002137 |journal=Telecommunications Policy |volume=50 |issue=2 |article-number=103116 |doi=10.1016/j.telpol.2025.103116 |issn=0308-5961|url-access=subscription}}</ref> بتخطط توقف الإف&nbsp;إم الأنالوج.<ref name="WorldDAB-2022-Switzerland">{{cite web |date=21 October 2022 |title=Switzerland |url=https://www.worlddab.org/countries/switzerland/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021213222/https://www.worlddab.org/countries/switzerland/ |archive-date=21 October 2022 |access-date=21 October 2022 |website=[[WorldDAB]]}}</ref><ref name="WorldDAB-2022-Poland">{{cite web |date=21 October 2022 |title=Poland |url=https://www.worlddab.org/countries/poland#news/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021213222/https://www.worlddab.org/countries/poland#news/ |archive-date=21 October 2022 |access-date=21 October 2022 |website=[[WorldDAB]]}}</ref><ref name="WorldDAB-2022-Belgium">{{cite web |date=21 October 2022 |title=Belgium |url=https://www.worlddab.org/countries/belgium#news/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021213224/https://www.worlddab.org/countries/belgium#news/ |archive-date=21 October 2022 |access-date=21 October 2022 |website=[[WorldDAB]]}}</ref><ref name="worlddab.org">{{Cite web |title=DAB digital radio worldwide |url=https://www.worlddab.org/public_document/file/1558/WorldDAB_infographic_H2_2021_FINALr1.pdf?1678185075 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626153617/https://www.worlddab.org/public_document/file/1558/WorldDAB_infographic_H2_2021_FINALr1.pdf?1678185075 |archive-date=26 June 2023 |access-date=1 July 2023 |website=[[WorldDAB]] |format=PDF}}</ref> استقبال الDAB بقى شرط فى كل العربيات الجديده اللى بتتباع فى [[الاتحاد الاوروپى]] من سنة 2021, ال[[اوتوبيس]]ات و ال[[لورى]] استثنا للقرار ده.<ref name="Stamm-2022">{{Cite web|title=DAB+ is confirmed as one standard in new cars across Europe - RadioInfo Australia|work=RadioInfo Australia |date=16 February 2022 |url=https://radioinfo.com.au/news/dab-is-confirmed-as-standard-in-new-cars-across-europe/|access-date=1 July 2023|archive-date=26 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626153622/https://radioinfo.com.au/news/dab-is-confirmed-as-standard-in-new-cars-across-europe/|url-status=live |last1=Stamm |first1=Wayne}}</ref> النسخه الاصليه بتاعة نظام الDAB كانت بتستعمل الـ كوديك MP2; بعدين جت نسخه متحسنه منها بإسم {{شمال|'''DAB+'''}} (دى ايه بى پلاس) اللى بتستعمل الكوديك {{شمال|HE-{{nobreak}}AAC&nbsp;v2 (AAC+)}} اللى اقوى و اكفأ. الراديوهات القديمه اللى بنظام الDAB الاصلى مش بتقدر تستقبل نظام ال{{شمال|DAB+}} الاجدد. الايام دى اغلب محطات الDAB حوالين العالم بتستعمل النظام الاجدد {{شمال|DAB+}}. [[المملكه المتحده]] هى الوحيده اللى لسه بتبث عدد كبير من المحطات بنظام الDAB القديم. نظام الDAB بيعتبر اكفأ فى استخدام الـ اسپكتروم من الإف&nbsp;إم الأنالوج,<ref>{{cite web |date=October 2011 |title=EBU Viewpoint - The future of digital radio |url=https://www.ebu.ch/files/live/sites/ebu/files/Publications/EBU-Viewpoint-Digit-Radio_EN.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128054658/https://www.ebu.ch/files/live/sites/ebu/files/Publications/EBU-Viewpoint-Digit-Radio_EN.pdf |archive-date=28 November 2020 |access-date=6 March 2020 |work=[[European Broadcasting Union]]}}</ref> و بكده يقدر يقدم خدمات راديو اكتر على نفس الـ باندويدث المتاح. المحطه تقدر تختار اى كواليتى مطلوبه, من الـ هاى-{{nobreak}}فاى: للمزيكه, لل لو-{{nobreak}}فاى: للبرامج اللى فيها كلام من غير مزيكه, الحاله اللى ممكن تكون كواليتى الصوت فيها اقل بشكل ملحوظ من الإف&nbsp;إم الأنالوج. الكواليتى العاليه بتحتاج بيت-ريت و مصاريف بث اعلى. نظام الDAB بيتميز بإنه مقاوم للتشويش و الـ فيدينج اللى بيحصل بسبب الـ مالتى پاث لما الواحت يكون بيسمع على راديو محمول,<ref name="tech.ebu.ch">{{cite journal |title=Digital Audio Broadcasting – radio now and for the future |journal=EBU Technical Review |issue=265 |publisher=[[European Broadcasting Union]] |date=Autumn 1995 |pages=2–27 |url=https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_265-kozamernik.pdf |access-date=14 January 2022 |archive-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811000748/https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_265-kozamernik.pdf |url-status=live}}</ref> ولو ان قوة الاستقبال بتاعة الDAB بتضعف فجأه لما قوة السيجنال بتقل عن الـ ثريشولد (حاجه معتاده فى البث الديجيتال), بمقارنة استقبال الإف&nbsp;إم الأنالوج اللى بيضعف بالتدريج مع ضعف السيجنال. نظام ال{{شمال|DAB+}} بيعتبر تكنولوجيا "صديقه للبيئه" و بتسمح بتقليل استهلاك الطاقه لحد 85%<ref>{{cite web |last=Mikulandra |first=Majda |date=November 30, 2022 |title=Renesansa radijske industrije u Hrvatskoj: 'Emitiranje na digitalnom radiju donijelo bi 85 posto uštede energije' |trans-title=Renaissance of the radio industry in Croatia: 'Broadcasting on digital radio would bring 85 percent energy savings' |url=https://www.poslovni.hr/hrvatska/hrvatska-je-sazrela-za-dab-tehnologiju-nase-trziste-je-spremno-emitiranje-na-digitalnom-radiju-donijelo-bi-85-posto-ustede-energije-4365239 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206052205/https://www.poslovni.hr/hrvatska/hrvatska-je-sazrela-za-dab-tehnologiju-nase-trziste-je-spremno-emitiranje-na-digitalnom-radiju-donijelo-bi-85-posto-ustede-energije-4365239 |archive-date=6 February 2023 |access-date=1 July 2023 |website=[[Poslovni dnevnik]] |language=hr}}</ref> بالمقارنه مع الإف&nbsp;إم, لكن اجهزة الاستقبال الأنالوج اكتر كفاءه من الديجيتال.<ref>{{Cite news |date=19 April 2017 |title=Why do digital radios use more electricity than analogue ones? |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2017/apr/19/digital-analogue-radio-electricity-notes-queries |newspaper=[[The Guardian]]}}</ref> نظام ال{{شمال|DRM+}} اتنصح بيه فى حالة البث على نطاق صغير.<ref>{{Cite web |date=3 June 2014 |title=Digital Radio FM Insider: DAB+ Not the Future for Small-scale Broadcasters |url=https://digitalradioinsider.blogspot.com/2014/05/small-scale-broadcasters-should-not-go.html |website=digitalradioinsider.blogspot.com}}</ref> فيه انظمة بث ديجيتال للراديو الارضى زى HD&nbsp;Radio و ISDB-{{nobreak}}Tb و DRM و DMB المرتبط بالDAB.<ref>{{Cite web|url=https://tech.ebu.ch/modules/SamlLogin?goto=https%3A%2F%2Ftech.ebu.ch%2Ffiles%2Flive%2Fsites%2Ftech%2Ffiles%2Fshared%2Fdigitalradio%2FWBU%2BRadio%2BTechologies%2BGuide.pdf|title=HTTP Post Binding (Request)|website=tech.ebu.ch|access-date=1 July 2023|archive-date=22 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622005351/https://tech.ebu.ch/modules/SamlLogin?goto=https://tech.ebu.ch/files/live/sites/tech/files/shared/digitalradio/WBU+Radio+Techologies+Guide.pdf|url-status=live}}</ref> تكنولوجيا الجيل الخامس (5G) لبث الراديو و التلڤيزيون بتتطوير حوالين العالم: السيستيم ده محتمل يقدر بردو يسمح بإستقبال الراديو الديجيتال الارضى على الموبايلات.<ref>{{Cite web |date=26 March 2025 |title=Smartphones Fuel A Revolution For Terrestrial Linear Radio and TV |url=http://digitalradioinsider.blogspot.com/2025/03/smartphones-fuel-revolution-for.html |website=digitalradioinsider.blogspot.com}}</ref> [[File:Digital Audio Broadcasting.svg|thumb|420px|upright=1.8|{{legend|#4575B4|بلاد فيها محطات بشكل نظامى}} {{legend|#91BFDB|بلاد فيها تجارب او قرارات للنظام}} {{legend|#E0F3F8|بلاد مهتمه}} {{legend|#FEE090|النظام مابقاش مستخدم/غيرو لنظام تانى}}]] == التسميات فى شمال افريقيا و غرب اسيا == النظام اتسما فى الإعلام و الإنترنت بأسامى اضافيه. * فى تونس, "ديه آه بيه پلوس"<ref>{{Cite AV media |url=//www.youtube.com/watch?v=rr_0AYO0xy0 |title=DAB + تاتعرف على تكنولوجيا الراديو الجديدة |date=2022-03-10 |last=Radio MFM Tunisie |access-date=2026-03-24 |via=YouTube |lang=aeb}}</ref> من النطق [[لغه فرنساوى|الفرنساوى]] {{IPA|/{{nobreak}}de&nbsp;a&nbsp;be&nbsp;plys{{nobreak}}/}} * فى [[الخليج الفارسى|الخليج]]. اتسما "داب&nbsp;پلاس"<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=qgCu8vIw25M |title=متحدث المواصفات: تكنولوجيا بث الراديو الرقمى "+DAB" هاتكون إلزامية فى كل العربيات ابتداء من 2024 |date=2023-01-08 |last=روتانا خليجية |access-date=2026-03-24 |via=YouTube |lang=afb}}</ref> بنطق الاختصار الانجليزى DAB&nbsp;Plus كإنه كلمه واحده * فى السعوديه, "داب سيستم"<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=yaHcSUJu4QU |title=ماهو نظام DAB والفرق بين AMو Fm فى نظام الراديو. |date=2021-08-22 |last=M.Hazazi |access-date=2026-03-24 |via=YouTube |lang=afb}}</ref> من الانجليزى DAB&nbsp;system ولو انها مش تسميه مألوفه فى المناطق اللى بتستعمل النظام. كمان "موجة&nbsp;داب", "موجة&nbsp;الداب" و "راديو&nbsp;داب"<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=EIFGPRSyzgQ |title=مقارنة بين موجة دابDAB وبين اف امfm على راديو فليبس |date=2023-07-17 |last=عشاق ومحبى الراديو ا.خالد محمد السليفانى |access-date=2026-03-24 |via=YouTube |lang=arb}}</ref> * فى مصر, "دى&nbsp;ايه&nbsp;بى" اتوصفت انها موجه, و النظام الاجدد "دى&nbsp;ايه&nbsp;بى&nbsp;پلاس"<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0JsXHunT6cI&t=3m44s |title=راديو DAB + عالى الجودة لاشوشرة لا تداخل لا صفير يعمل على الواى فاى وبدون للبيت والعربية أقوى من FM |date=2024-10-06 |last=روائع و أبداع دهببوكا |access-date=2026-03-24 |via=YouTube |lang=arz}}</ref> == التاريخ و التطوير == [[File:DAB_Receiver_-_Eureka_147_(1993).jpg|thumb|نموذج ريسيڤر DAB {{rlm}}(1993)]] استاندارد الDAB ابتدا كمشروع ريسيرش اوروپى.<ref name="O'Neill-2009">{{cite journal |last1=O'Neill |first1=Brian |year=2009 |title=DAB Eureka-147: a European vision for digital radio |url=http://nms.sagepub.com/cgi/content/abstract/11/1-2/261 |journal=[[New Media & Society]] |volume=11 |issue=1–2 |pages=261–278 |doi=10.1177/1461444808099578 |s2cid=44483024 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514231554/http://nms.sagepub.com/cgi/content/abstract/11/1-2/261 |archive-date=14 May 2010 |access-date=11 December 2009}}</ref><ref>{{Cite web |title=Digital Radio - The Eureka 147 DAB System |url=https://www.bbc.co.uk/rd/publications/rdreport_1998_10 |website=BBC R&D |date=April 1998 |access-date=2 August 2021 |archive-date=2 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802154232/https://www.bbc.co.uk/rd/publications/rdreport_1998_10 |url-status=live}}</ref> بدأ فى ال1980-{{nobreak}}ات بالتعاون مع معهد تكنولوجيا الراديو فى غرب المانيا {{ص|(Institut für Rundfunktechnik)}} مع مركز دراسات التليكوم و التليڤزيون المشترك {{ص|(Centre commun d{{nobreak}}'études de télévision et télécommunications)}}. الاتحاد ده اتشكل سنة 1986, بعدين مؤسسات بث اوروپيه تانيه انضمت, زى ال[[بى بى سى]].<ref name="Gandy-2003">{{Cite report |url=https://downloads.bbc.co.uk/rd/pubs/whp/whp-pdf-files/WHP061.pdf |title=BBC R&D White Paper WHP 061 - DAB: an introduction to the Eureka DAB System and a guide to how it works |last=Gandy |first=C. |date=June 2003 |publisher=[[BBC]] |issue=61}}</ref> المشروع بعدين بقى تبع شركة يوريكا (Eureka) و اتسما Eureka-147&nbsp;DAB&nbsp;Project سنة 1987.<ref name="O'Neill-2009" /> الهدف المعلن كان تطوير نظام "يحسن الاستقبال بالمقارنه بالإف إم و بإمكانية تقديم خدمات زياده زى التكست, الداتا, الconditional&nbsp;access, خدمات المرور المتحسنه, و الصور".<ref name="Halbert-2015">{{Cite thesis|last=Halbert|first=John C. C.|title=A Case Study of HD Radio Diffusion in the United States|date=May 2015|degree=PhD|publisher=[[University of Miami]]|url=https://scholarship.miami.edu/esploro/outputs/doctoral/A-Case-Study-of-HD-Radio/991031447708502976/filesAndLinks?index=0}}</ref> بعض الاهداف التانيه كانت البث بكفاءه على الباندويدث, طاقة ارسال قليله, جودة استقبال كويسه فى [[عربيه|العربيات]]. جودة صوت تقدر تتقارن مع السى دى.<ref name="Halbert-2015" /> اول عروض للDAB كانت سنة 1988 فى [[جينيف|چينيڤ]] فى مؤتمر WARC-{{nobreak}}88 اللى حصل بعده تجارب كتير فى بلاد تانيه فى اوروپا. سنة 1991 كان فيه عرض فى الNAB&nbsp;Show فى امريكا.<ref>{{Cite news |last=Gross |first=Judith |date=May 8, 1991 |title=DAB Hits Big at NAB Debut |url=https://www.worldradiohistory.com/Archive-All-BC-Engineering/Radio-World-Modern/1991/Radio-World-1991-05-08.pdf |work=[[Radio World]] |page=1 |via=[[worldradiohistory.com]] |volume=15 |issue=9 |quote=Exactly one year after the concept of digital radio broadcasting became known to the U.S. radio industry, DAB made a stunning debut at the 1991 NAB show here.}}</ref> الكوديك MP2 {{ص|{{rlm}}(MPEG-{{nobreak}}1&nbsp;Audio&nbsp;Layer&nbsp;II)}} اتطورت كجزء من المشروع. الDAB كان اول استاندارد متأسس على المودوليشن OFDM {{ص|{{rlm}}(orthogonal frequency-division multiplexing)}}, اللى بقا من وقتها واحد من اكتر انظمة الارسال الوايدباند المنتشره فى انظمة الاتصالات الديجيتال الحديثه. سنة 1990 حصل اختيار انظمة الكوديك, المودوليشن, و تصحيح الغلط بعدين اتعمل اول بث تجريبى. من القرارات المعتبره كان تخصيص الترددات على اسپكتروم الراديو زى ما كان اتقرر يتبث على باندات مختلفة (Band&nbsp;1, Band&nbsp;3, L&nbsp;Band) بالمقارنه مع اللى كان مستخدم فى الFM و الAM.<ref name="Halbert-2015" /> مواصفات الپروتوكول كانت جاهزه سنة 1992<ref>{{Cite web |last1=Sieber |first1=Andreas |last2=Weck |first2=Chris |date=July 2004 |title=What's the difference between DVB-H and DAB - in the mobile environment |url=https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_299-weck.pdf |website=[[EBU Technical Review]] |publisher=[[European Broadcasting Union]]}}</ref> او 1993. تم اعتمادها سنة 1994 من الITU-{{nobreak}}R اللى بتحدد التوحيد القياسى, بعدين سنة 1995 من المجتمع الاوروپى, و بعدهم سنة 1997 من المعهد الاوروپى لمعايير الاتصالات (ETSI). بعد كده مشروع Eureka-{{nobreak}}147 انتها سنة 1999 و اندمج مع الWorldDAB.<ref name="Halbert-2015" /><ref>{{Cite web |last=Kozamernik |first=Franc |date=January 2004 |title=DAB - from Digital Radio towards Mobile Media |url=https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_297-kozamernik.pdf |website=[[EBU Technical Review]] |publisher=[[European Broadcasting Union]]}}</ref> === الانطلاق و بداية الاستخدام === البث التجريبى ابتدا سنة 1995: هيئة الاذاعه النرويجيه (NRK) ابتدت أول محطه DAB فى العالم, 1 يونيه 1995 (NRK{{Spaces}}Klassisk),<ref>{{cite report|url=http://www.regjeringen.no/nb/dep/kud/dok/regpubl/stmeld/2006-2007/Stmeld-nr-30-2006-2007-/14.html?id=466447|title=St.meld. - Kringkasting i en digital fremtid - Ulike distribusjonsteknologier for digital radio|trans-title=Report to the Storting - Broadcasting in a digital future - Different distribution technologies for digital radio|date=11 May 2007|publisher=[[Regjeringen.no]]|issue=30|language=no|access-date=22 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116131743/http://www.regjeringen.no/nb/dep/kud/dok/regpubl/stmeld/2006-2007/Stmeld-nr-30-2006-2007-/14.html?id=466447|archive-date=16 January 2012}}</ref> بعدين البى بى سى و راديو السويد (SR) بدأو اول بث ليهم فى شهر سپتمبر.<ref name="Kozamernik-19953">{{Cite web | url = https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_265-kozamernik.pdf | title = Digital Audio Broadcasting– radio now and for the future | date = Fall 1995 | website = [[EBU Technical Review]] | publisher = [[European Broadcasting Union]] | last = Kozamernik | first = F. | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20170811000748/https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_265-kozamernik.pdf | archive-date = 11 August 2017 | access-date = 14 January 2022 }}</ref> فى ألمانيا, ابتدا بث تجريبى فى باڤاريا فى شهر اكتوبر.<ref>{{Cite web | url = https://emr-sb.de/wp-content/uploads/2018/04/EMR-Script_Band-1_Rechtsfragen-des-digitalen-terrestrischen_Hoerfunks.pdf | title = Archived copy | access-date = 1 July 2023 | archive-date = 26 June 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230626164029/https://emr-sb.de/wp-content/uploads/2018/04/EMR-Script_Band-1_Rechtsfragen-des-digitalen-terrestrischen_Hoerfunks.pdf | url-status = live }}</ref> المحطات التجاريه فى بريطانيا ابتدت البث فى نوڤمبر 1999 بإسم Digital One.<ref>{{Cite web | url = https://www.eetimes.com/digital-radio-ic-makers-wrestle-with-rival-standards/ | title = Digital radio IC makers wrestle with rival standards | date = 5 April 2002 | website = EE Times | access-date = 26 June 2023 | archive-date = 26 June 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230626163304/https://www.eetimes.com/digital-radio-ic-makers-wrestle-with-rival-standards/ | url-status = live }}</ref> [[File:Pioneer_P900DABWP.jpg|thumb|ريسيڤر DAB للعربيات, ماركة Pioneer من سنة 1998. الريسيڤر ده بيتوصل بالجزء الرئيسى اللى موجود على الداش-{{Nobreak}}بورد بالاضافه للإريال الخارجى.]] ريسيڤرات الDAB الاولانيه فى سنة 1995 كانت وحدات للعربيات شبه-{{Nobreak}}پروفيشينال فى بوكسات منفصله جوا البُوت. كانو مصنوعين من شركات [[الباين (شركة تصنيع عربيات)|Alpine]].{{Rlm}} [[بوش (شركه)|Bosch]].{{Rlm}} [[جرونديج|Grundig]].{{Rlm}} [[كينوود|Kenwood]].{{Rlm}} Philips,{{Rlm}} و [[سونى|Sony]]. اللى صمموهم بغرض التقييم.<ref name="Kozamernik-19952">{{Cite web| url = https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_265-kozamernik.pdf | title = Digital Audio Broadcasting– radio now and for the future | date = Fall 1995 | website = [[EBU Technical Review]] | publisher = [[European Broadcasting Union]] | last = Kozamernik | first = F. | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20170811000748/https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_265-kozamernik.pdf | archive-date = 11 August 2017 | access-date = 14 January 2022 }}</ref> ده كان سيستم معقد معتمد ياإما على شريحة ديكودر لمحطات الDAB من مشروع JESSI (المبادره الاوروپيه المشتركه للسيليكون تحت المايكرون), او على پروسسرات للسيجنال الديجيتال (DSP) للاغراض العامه.<ref>{{Cite web | url = https://tech.ebu.ch/files/live/sites/tech/files/shared/techreview/trev_272-laar.pdf | title = Towards the next generation of DAB receivers | date = Summer 1997 | website = [[EBU Technical Review]] | publisher = [[European Broadcasting Union]] | first1 = F. | last2 = Philips | first2 = N. | last3 = Huisken | first3 = J. | last1 = van de Laar }}</ref> سنة 1997 اتعرض پروتوتايپ لريسيڤرات DAB استهلاكيه بشرايح سيليكون متحسنه لأول مره,<ref>{{Cite news|date=December 10, 1997|title=Better Radio, Or Tvs Poor Cousin? Images|url=https://www.business-standard.com/article/specials/better-radio-or-tvs-poor-cousin-images-197121001104_1.html|work=[[Business Standard]]}}</ref> بس الشركات المصنعه كانت متردده بشكل جزئى تطرح ريسيڤرات فى اوروپا بسبب تأخر اطلاق البث بالDAB فى ألمانيا.<ref>{{Cite report|url=https://downloads.bbc.co.uk/rd/pubs/reports/1998-18.pdf|title=DIGITAL RADIO - A Revolution For In-Car Entertainment|last=Bower|first=Andy J.|date=June 10, 1998|publisher=Proceedings of NavPos Automative '98 Conference|location=Birmingham, England|volume=2|pages=40–51|via=[[BBC]]}}</ref> لفترة سنة 1999, اغلب ريسيڤرات الDAB كانت عباره عن وحدات للعربيات لونها اسود و غاليه, و عدد قليل من ريسيڤرات منزليه هاى-{{Nobreak}}فاى.<ref>{{Cite web | url = https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_279-kozamernik.pdf | title = Digital Audio Broadcasting – coming out of the tunnel | date = Spring 1999 | website = [[EBU Technical Review]] | publisher = [[European Broadcasting Union]] | last = Kozamernik | first = F. }}</ref> التطورات الإضافيه بتاعة الintegrated{{Spaces}}circuits اللى خلت الDAB اسهل للاستخدام خدت وقت اطول: من ابرز الامثله, سنة 2001, شريحة DRE200 من شركة Texas{{Spaces}}Instruments, اللى نزلت تكلفة و حجم اللوحات بشكل ملحوظ.<ref>{{Cite web | url = https://www.ti.com/sc/docs/news/2001/01002.htm | title = TI Introduces Industry's First Open Software and DSP-Based Solution for Eureka DAB Digital Radio Receivers | date = January 15, 2001 | website = [[Texas Instruments]] | access-date = 2025-03-04 | تاريخ-الأرشيف = 2025-10-16 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20251016064723/https://www.ti.com/sc/docs/news/2001/01002.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | url = https://www.eetimes.com/digital-radio-ic-makers-wrestle-with-rival-standards/ | title = Digital radio IC makers wrestle with rival standards | date = 2002-04-05 | website = [[EE Times]] | last = Yoshida | first = Junko | access-date = 2025-03-04 }}</ref><ref>{{Cite report|url=https://www.ti.com/pdfs/vf/audio/digrad_dre200.pdf|title=THE DRE200 – MAKING DIGITAL RADIO AFFORDABLE, PORTABLE AND AVAILABLE NOW|last=Gardner|first=J. H.|date=2011-10-29|publisher=[[Texas Instruments]]}}</ref> الشريحه دى خلت راديوهات الDAB المحموله ممكن تتصنع, و اول پروتوتايپ شغال لراديو الجيب اتقدم من شركة Roke{{Spaces}}Manor{{Spaces}}Research, اللى هى جزء من [[سيمنز|Siemens]]. بإستخدام مودول اسمه GoldCard{{Spaces}}II اللى اتصمم بالشراكه مع [[پاناسونيك|شركة Panasonic]].<ref>{{Cite magazine|date=October 2001|title=What's Hot in DAB!|url=https://www.worlddab.org/system/news/documents/000/000/049/original/WorldDAB_NL_2001_10.pdf?1586190670|magazine=The World DAB Forum Newsletter|publisher=[[WorldDAB]]|format=PDF|issue=5}}</ref> بعدين, ظهرت ريسيڤرات DAB منزلية بأسعار معقوله, ابرزهم جهاز Pure Evoke سنة 2002 اللى ساعد المستهلكين يتبنو تكنولوجيا الDAB لأول مره.<ref>{{Cite web | url = https://spectrum.ieee.org/the-consumer-electronics-hall-of-fame-pure-evoke1-dab-digital-radio | title = The Consumer Electronics Hall of Fame: Pure Evoke-1 DAB Digital Radio - IEEE Spectrum | date = November 14, 2019 | website = [[IEEE Spectrum]] | last = Santo | first = Brian | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20230626163305/https://spectrum.ieee.org/the-consumer-electronics-hall-of-fame-pure-evoke1-dab-digital-radio | archive-date = 26 June 2023 | access-date = 1 July 2023 }}</ref> الاجهزه دى استعملت integrated{{Spaces}}circuit من صنع شركة Frontier Silicon, الشركه اللى شغلت ريسيڤرات DAB كتيره من بعد اللحظه دى.<ref>{{Cite web | url = https://www.electronicsweekly.com/news/business/finance/uk-company-profile-frontier-silicon-toumaz-2014-10/ | title = UK company profile: Frontier Silicon and Toumaz | date = 2014-10-08 | website = Electronics Weekly | language = en | last = Bush | first = Steve | access-date = 2025-03-04 }}</ref> رغم ده , تبنى تكنولوجيا الDAB فضل عامة بطىء لأسباب متعدده, زى ان الريسيڤرات سعرها عالى و الاستقبال محدود, بإستثناء بريطانيا و [[الدنمارك]]. فى بريطانيا, راديوهات الDAB حققت مبيعات عاليه و 10% من البيوت كان عندها راديو DAB لفترة سنة 2005,<ref>{{Cite web | url = https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_303-howard.pdf | title = DAB digital radio - a recipe for success | date = July 2005 | website = [[EBU Technical Review]] | publisher = [[European Broadcasting Union]] | last = Howard | first = Quentin | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20210916145822/https://tech.ebu.ch/docs/techreview/trev_303-howard.pdf | archive-date = 16 September 2021 | access-date = 1 July 2023 }}</ref> ده حصل جزئيا بسبب ان المصنعين المحليين عملو ريسيڤرات بأسعار معقوله. فى بلاد تانيه كتير زى ألمانيا, [[فينلاندا]]. و [[السويد]]، نظام الDAB ماقدرش ينتشر.<ref>{{Cite journal|last=Lax|first=SE|date=December 31, 2014|title=The failure of a 'success story': digital radio policy in the UK|url=https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/82580/1/AJR%20article%20post%20peer%20review.pdf|journal=[[Australian Journalism Review]]|publisher=[[Journalism Education Association]]|via=[[White Rose University Consortium]]}}</ref> لفترة سنة 2006, عدد الناس اللى كانت تقدر تستقبل الDAB حوالين العالم كان 500 مليون شخص. سنة 2006 كان فيه تقريبا 1000 محطة DAB بتتذاع فى العالم.<ref>{{Cite web | url = http://www.worlddab.org/benefits.php | title = Digital Broadcast - bringing the future to you | date = 2006 | website = [[WorldDAB]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20071017232328/http://worlddab.org/benefits.php | archive-date = 17 October 2007 }}</ref> === بداية ال{{شمال|DAB+}} === == فى مصر == سنة 2022 اتعمل بث تجريبى بتكنولوجيا ال{{شمال|DAB+}}, لكن مافيش بث منتظم حالى فى مصر.<ref>{{Cite web |title=Egypt {{!}} Countries {{!}} WorldDAB |url=https://www.worlddab.org/countries/egypt |access-date=2024-09-24 |website=www.worlddab.org}}</ref> {{clear}} == مصادر == {{مصادر|30em}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:راديو]] [[تصنيف:تكنولوجا]] i1qrxx8rrzl4xmzt2bfe0a8wcu2h8sp 0 2292530 13235664 13075425 2026-09-17T21:10:20Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (3)، اليابسة ← الارض (3) 13235664 wikitext text/x-wiki [[ملف:Continental_models-Australia.gif|تصغير|خريطة متحركة مرمزة بالألوان بتبيين من أربع لسبع قارات - اعتماد على الاتفاقية والنموذج ، قد يتم دمج بعض القارات أو تقسيمها.]] '''القارة''' هيا أى منطقة جغرافيا أرضية كبيرة متعددة. ويتم تحديد القارات عموم بالعرف لا بمعايير شديده. ممكن تكون القارة كتلة أرضية واحدة كبيرة، أو كتلة أرضية وجزر مجاورة على جرفها القارى أو خارجه، أو جزء من كتلة أرضية اكبر، زى ما هو الحال مع آسيا و اوروبا ضمن [[اوراسيا|أوراسيا]] . وبسبب دى التعريفات المتباينة، يختلف عدد القارات، فممكن يسبب سبع أو يقل لأربع. تعترف معظم الدول الناطقة بالإنجليزية بسبع قارات. هيا مرتبة من الاكبر للأصغر مساحه: [[اسيا|آسيا]] ، [[افريقيا]] ، [[امريكا الشماليه]] ، [[امريكا الجنوبيه|امريكا الجنوبية]] ، [[انتاركتيكا|القارة القطبية الجنوبية]] ، [[اوروبا]] ، [[قارة اوستراليا|واوستراليا]] (أو ساعات [[اوشيانيا|أوقيانوسيا]] أو اوستراليا ). وتتضمن بعض التصنيفات التانيه اللى فيها عدد أقل من القارات دمج بعض دى المناطق؛ ومن أمثلة ذلك دمج آسيا و اوروبا فى [[اوراسيا|أوراسيا]] ، <ref name="NatlGeo1">{{استشهاد ويب|عنوان=Continents: What is a Continent?|مسار=https://education.nationalgeographic.org/resource/Continent/|ناشر=[[National Geographic]]|تاريخ-الوصول=6 December 2020|تاريخ=20 September 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190716045120/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/continent/|تاريخ-الأرشيف=16 July 2019|url-status=live}} "Most people recognize seven continents—Asia, Africa, North America, South America, Antarctica, Europe, and Australia, from largest to smallest—although sometimes Asia and Europe are considered a single continent, Eurasia."</ref> و امريكا الشمالية و امريكا الجنوبية فى [[الامريكتين|الأمريكتين]] (أو ببساطة امريكا)، وافريقيا و آسيا و اوروبا فى افريقيا-أوراسيا . [[جزيره|الجزر المحيطية]] ساعات تُجمع مع قارة مجاورة لتقسيم أراضى العالم لمناطق جغرافيا. وحسب ده التصنيف، تُجمع معظم الدول و الأقاليم الجزرية فى [[المحيط الهادى]] مع قارة اوستراليا لتشكيل منطقة [[اوشيانيا|أوقيانوسيا]] الجغرافيا.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Murray|الأول=Warwick E.|عنوان=An Introduction To Human Geography|تاريخ=2016|ناشر=[[Pearson Education|Pearson]]|محرر=Daniels|محرر-الأول=Peter|طبعة=5th|صفحة=231|الفصل=Changing Rural Worlds – A Global View|وصلة مؤلف=Warwick Murray|وصلة محرر2=Michael J. Bradshaw|محرر2=Bradshaw|محرر3=Shaw|محرر4=Sidaway|محرر5=Hall|محرر2-الأول=Michael|محرر3-الأول=Denis|محرر4-الأول=James|محرر5-الأول=Tim|isbn=978-1-292-12939-6}}</ref> فى [[جيولوجيا|الجيولوجيا]] ، بتتعرف القارة بأنها " واحده من الكتل الأرضية الرئيسية على سطح [[الارض|الأرض]] ، وتشمل الارض و الأرفف القارية ".<ref name="Glossary2005">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Glossary of Geology|ناشر=American Geological Institute|سنة=2005|محرر=Neuendorf|محرر-الأول=K.K.E.|طبعة=5th|مكان=Alexandria, Virginia|صفحة=139|محرر2=Mehl|محرر3=Jackson|محرر2-الأول=J.P. Jr.|محرر3-الأول=J.A.|isbn=978-0922152896}}</ref> وتتوافق القارات الجيولوجية مع سبع مناطق كبيرة من القشرة القارية الموجودة على الصفائح التكتونية ، باستثناء الأجزاء القارية الصغيرة زى [[مادجاسكار|مدغشقر]] اللى يُشار ليها عموم بالقارات المصغرة . ومش معروف وجود القشرة القارية إلا على سطح الأرض.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Did Ancient Mars Have Continents?|مسار=https://www.space.com/29967-ancient-mars-continents-curiosity-rover.html|تاريخ-الوصول=6 December 2020|صحيفة=Space.com|تاريخ=16 July 2015|مؤلف=Choi|الأول=Charles Q.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230609190241/https://www.space.com/29967-ancient-mars-continents-curiosity-rover.html|تاريخ-الأرشيف=9 June 2023|url-status=live}}</ref> فكرة الانجراف القارى كسبت اعتراف فى القرن العشرين. هيا تفترض أن القارات دلوقتى تشكلت من تفكك قارة عظمى ( بانجيا ) تشكلت قبل مئات الملايين من السنين. == تعريفات و تطبيق == القارات حسب العرف، تُفهم على أنها "كتل أرضية كبيرة ومتصلة ومنفصلة، تفصل بينها مساحات من الماء". [ 9 ] و حسب لالتعريف ده ، لازم تكون كل قارة جزيرة ذات مساحة محددة. فى التصنيفات الحديثة اللى فيها خمس قارات أو اكتر، يكون جوز واحد على الأقل من القارات متصل بالارض بطريقة ما. يؤدى معيار "الكبر" لتصنيف تعسفي: [[جرينلاند]] ، بمساحة سطحية {{حول|2166086|sqkm}} جزيرة هايتس (اللى مساحتها 2,941,300 اكبر جزيرة فى العالم، فى الوقت نفسه مساحة [[قارة اوستراليا|اوستراليا]] {{حول|7617930|sqkm}} أصغر قارة.جميع الكتل الأرضية الرئيسية تطل على [[محيط|محيط عالمى]] واحد متصل، اللى ينقسم لشوية مكونات محيطية رئيسية بالقارات ومعايير جغرافيا مختلفة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Ocean|مسار=http://www.answers.com/Ocean#Encyclopedia|تاريخ-الوصول=20 February 2007|صحيفة=answers.com|سنة=2006|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070303093700/http://www.answers.com/Ocean|تاريخ-الأرشيف=2011-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110126035624/http://www.answers.com/topic/ocean#Encyclopedia|url-status=dead}}</ref><ref name="UNAoO">"[http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html Distribution of land and water on the planet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080531103749/http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html|date=31 May 2008}}." ''[http://www.oceansatlas.com/ UN Atlas of the Oceans] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080915105349/http://www.oceansatlas.com/|date=15 September 2008}}'' (2004). Retrieved 20 February 2007.</ref> === حد === المعنى الاكتر تقييد ''للقارة'' هو معنى الاستمرارية منطقة من الأرض أو البر الرئيسى، حيث يشكل الخط الساحلى و أى حدود برية حافة القارة. وبده المعنى، بيستخدم مصطلح '' اوروبا القارية'' (الذى يُشار ليه ساعات فى بريطانيا باسم "القارة") للإشارة لاوروبا القارية، باستثناء الجزر زى [[بريطانيا العظمى]] [[ايسلاندا|وأيسلندا]] [[ايرلاندا|وأيرلندا]] [[مالطا|ومالطا]] ، فى الوقت نفسه قد بيشير مصطلح ''قارة اوستراليا'' لالبر الرئيسى لاوستراليا ، باستثناء [[جينيا الجديده|غينيا الجديدة]] [[تسمانيا|وتسمانيا]] والجزر المجاورة التانيه. وبالمثل، بتشير ''الولايات المتحدة القارية'' ل"الولايات التسع و الأربعين (بما فيها [[الاسكا|ألاسكا]] لكن باستثناء [[هاواى]] ) فى قارة امريكا الشمالية، [[واشينطون|ومقاطعة كولومبيا]] ".<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=What constitutes the United States, what are the official definitions?|مسار=https://www.usgs.gov/faqs/what-constitutes-united-states-what-are-official-definitions|تاريخ-الوصول=2022-11-21|صحيفة=[[هيئة المسح الجيولوجى الامريكانيه]]|تاريخ=31 December 1984|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171116081238/https://www.usgs.gov/faqs/what-constitutes-united-states-what-are-official-definitions|تاريخ-الأرشيف=16 November 2017|url-status=live}}</ref> من منظور الجيولوجيا أو الجغرافيا الطبيعية ، ممكن توسيع ''مفهوم القارة'' علشان يشمل ما بعد حدود الارض المتصلة، بما فيها المنطقة المجاورة المغمورة الضحلة ( الجرف القارى ) والجزر الموجودة على الجرف ( [[جزيره|الجزر القارية]] )، لأنها تشكل جزء هيكلى من القارة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Monkhouse|الأول=F. J.|عنوان=A Dictionary of the Natural Environment|ناشر=Edward Arnold|سنة=1978|مكان=London|صفحات=67–68|اقتباس=structurally it includes shallowly submerged adjacent areas (continental shelf) and neighboring islands|مؤلف2=Small|الأول2=John}}</ref> === عدد === فيه شوية طرق لتمييز القارات: [[ملف:Seven_continents_Australia_not_Oceania.png|مركز|600x600بك]] * يتم تدريس نموذج القارات السبع فى معظم البلاد الناطقة باللغة الإنجليزية ، بما فيها [[اوستراليا]] ، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=F-10 Curriculum Geograph|مسار=http://www.australiancurriculum.edu.au/humanitiesandsocialsciences/geography/Curriculum/F-10#cdcode=ACHGK009&level=2|ناشر=Australian Curriculum, Assessment, and Reporting Authority|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140324191238/http://www.australiancurriculum.edu.au/humanitiesandsocialsciences/geography/Curriculum/F-10#cdcode=ACHGK009&level=2|تاريخ-الأرشيف=2014-03-24|url-status=dead|تاريخ-الوصول=2026-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324191238/http://www.australiancurriculum.edu.au/humanitiesandsocialsciences/geography/Curriculum/F-10#cdcode=ACHGK009&level=2}}</ref> [[كندا|و كندا]] ، [[المملكه المتحده|والمملكة المتحدة]] ، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=National curriculum in England: geography programmes of study|مسار=https://www.gov.uk/government/publications/national-curriculum-in-england-geography-programmes-of-study/national-curriculum-in-england-geography-programmes-of-study|ناشر=UK Department for Education|تاريخ-الوصول=24 March 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230330073825/https://www.gov.uk/government/publications/national-curriculum-in-england-geography-programmes-of-study/national-curriculum-in-england-geography-programmes-of-study|تاريخ-الأرشيف=30 March 2023|url-status=live}}</ref> والولايات [[امريكا|المتحدة]] ، و فى [[بانجلاديش|بنجلاديش]] ، [[الصين|والصين]] ، [[الهند|والهند]] ، [[اندونيسيا|و إندونيسيا]] ، [[باكستان|وباكستان]] ، [[سريلانكا|والفلبين]] ، [[سورينام|وسريلانكا، وسورينام]] [[الفيليبين|،]] و أجزاء من [[اوروبا]] [[افريقيا|وافريقيا]] . * نموذج امريكا الموحدة المكون من ست قارات يُدرَّس فى [[اليونان]] و كتير من [[لغات رومانسية|البلاد الناطقة باللغات الرومانسية]] — بما فيها [[امريكا اللاتينيه|امريكا اللاتينية]] .<ref name="HEL">[https://web.archive.org/web/20100928055209/http://pi-schools.sch.gr/dimotiko/geografia_st/math/math_21_30.pdf] Older/previous official Greek Paedagogical Institute ''6th grade Geography textbook'' (at the [[واى باك مشين|Wayback Machine]]), 5+1 continents combined-America model; ''Pankosmios Enyklopaidikos Atlas'', CIL Hellas Publications, {{ISBN|84-407-0470-4}}, p. 30, 5+1 combined-America continents model; ''Neos Eikonographemenos Geographikos Atlas'', Siola-Alexiou, 6 continents combined-America model; ''Lexico tes Hellenikes Glossas'', Papyros Publications, {{ISBN|978-960-6715-47-1}}, lemma ''continent'' (''epeiros''), 5 continents model; ''Lexico Triantaphyllide'' online dictionary, Greek Language Center (''Kentro Hellenikes Glossas''), lemma ''continent'' (''[https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%AE%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%82 epeiros] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190403112843/http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html%3Flq%3D%25CE%25AE%25CF%2580%25CE%25B5%25CE%25B9%25CF%2581%25CE%25BF%25CF%2582|date=3 April 2019}}''), 6 continents combined-America model; ''Lexico tes Neas Hellenikes Glossas'', [[جيورجيوس بابينيوتيس|G.Babiniotes]]. Kentro Lexikologias (Legicology Center) LTD Publications, {{ISBN|960-86190-1-7}}, lemma ''continent'' (''epeiros''), 6 continents combined-America model</ref> تمثل الحلقات الخمس فى العلم الأولمبى القارات الخمس المأهولة فى نموذج امريكا الموحدة، باستثناء القارة القطبية الجنوبية اللى مش مأهولة.<ref name="OC">{{استشهاد ويب|عنوان=Preamble|مسار=https://stillmed.olympics.com/media/Document%20Library/OlympicOrg/General/EN-Olympic-Charter.pdf#page=11|ناشر=International Olympic Committee|تاريخ-الوصول=3 August 2021|صحيفة=Olympic Charter|تاريخ=17 July 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211119013958/https://stillmed.olympics.com/media/Document%20Library/OlympicOrg/General/EN-Olympic-Charter.pdf#page=11|تاريخ-الأرشيف=19 November 2021|صفحة=10|url-status=live|اقتباس=the five interlaced rings, which represent the union of the five continents}}</ref> * نموذج أوراسيا المدمجة المكون من 6 قارات بيستخدم فى الغالب فى [[روسيا]] و بعض أجزاء [[اوروبا الشرقيه|اوروبا الشرقية]] .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Какое количество материков и частей света на планете Земля?|مسار=https://natworld.info/nauki-o-prirode/kakoe-kolichestvo-materikov-i-chastej-sveta-na-planete-zemlja|ناشر=Природа Мира|تاريخ-الوصول=7 November 2023|صحيفة=|تاريخ=10 January 2018|مؤلف=<!--Not stated-->|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231107084319/https://natworld.info/nauki-o-prirode/kakoe-kolichestvo-materikov-i-chastej-sveta-na-planete-zemlja|تاريخ-الأرشيف=7 November 2023|url-status=live|اقتباس=}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=kontynent|مسار=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3925410|ناشر=WN PWN SA|تاريخ-الوصول=|صحيفة=encyklopedia pwn|تاريخ=|مؤلف=<!--Not stated-->|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231107084320/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3925410|تاريخ-الأرشيف=7 November 2023|url-status=live|اقتباس=7 November 2023}}</ref> فى الدول اللى بتتكلم إنجليزى، الجغرافيين فى الغالب بيستخدموا مصطلح أوقيانوسيا عشان يدلوا على منطقة جغرافيا بتضم معظم دول وجزر المحيط الهادى، و كمان قارة اوستراليا. بره العالم اللى بيتكلم إنجليزى، فى العاده بيعتبروا أوقيانوسيا قارة، فى الوقت نفسه اوستراليا الرئيسية بتتعتبر كتلة الأرض القارية بتاعتها. <references group="note" responsive="1"></references> {{Notelist}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه ==  {{روابط شخص}} * Continent at the Encyclopædia Britannica * {{Cite EB1911|wstitle=Continent|short=x}} * {{يوتيوب|3uBcq1x7P34|"What Are Continents?"}} by [[س ج ب قراى|CGP Grey]] * [https://web.archive.org/web/20190913003250/https://www.nationalgeographic.com/science/2019/09/lost-continent-revealed-by-plate-tectonics-model-greater-adria-mediterranean/ Lost continent revealed in new reconstruction of geologic history] {{قارات العالم}}{{Earth}}{{مناطق العالم}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:قارات]] layp29m635e317hg8mcezw3sobi0r5a 0 2292818 13235647 13182253 2026-09-17T21:08:19Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (5) 13235647 wikitext text/x-wiki {{مسطح مائى}} [[ملف:Location_Southern_Ocean.svg|تصغير|المحيط المتجمد الجنوبى، زى ما هو موضح فى مسودة الطبعة الرابعة من كتاب المنظمة الهيدروجرافية الدولية " ''حدود المحيطات والبحار'' " (2002).]] [[ملف:Antarctica-Region.png|تصغير|رسم تخطيطى عام لمنطقة التقارب القطبى الجنوبى ، اللى يستخدمها العلما ساعات كحدود فاصلة للمحيط الجنوبى]] '''المحيط الجنوبى''' ، المعروف كمان باسم '''المحيط المتجمد الجنوبى''' ، [ 1 ] {{Refn|Historic names include the "'''South Sea'''",<ref name=robinhood /> the "'''Great Southern Ocean'''",<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Great Southern Ocean|volume=12|page=422}}</ref>{{refn|group="note"|Also a translation of its former French name (''{{lang|fr|Grand Océan Austral}}'') in reference to its position below the [[Pacific Ocean|Pacific]]. the "{{lang|fr|Grand Océan}}".}} the "'''South Polar Ocean'''" or "'''South-Polar Ocean'''",{{refn|group="note"|Used by [[Joseph Dalton Hooker|Dr. Hooker]] in his accounts of his Antarctic voyages.<ref>{{citation |last=Hooker |first=Joseph Dalton |author-link=Joseph Dalton Hooker |title=''Flora Antarctica'': The Botany of the Antarctic Voyage |date=1843 |publisher=Reeve |location=London}}</ref> Also a translation of the ocean's [[Japanese language|Japanese]] name ''Nankyoku Kai'' ({{lang|ja|{{linktext|南極海}}}}).}} and the "'''Southern Icy Ocean'''".<ref name=robinhood>{{citation |last=Sherwood |first=Mary Martha |title=An Introduction to Geography, Intended for Little Children, ''3rd ed.'' |url=https://books.google.com/books?id=u-w7AAAAYAAJ |publisher=F. Houlston & Son |location=Wellington |date=1823 |page=[https://books.google.com/books?id=u-w7AAAAYAAJ&pg=PA10 10]}}</ref>{{refn|group="note"|Also a translation of the ocean's [[Chinese language|Chinese]] name ''Nánbīng Yáng'' ({{lang|zh|{{linktext|南冰洋}}}}).}}|group="note"}} يشمل الميه فى أقصى جنوب [[محيط|المحيط العالمى]] ، اللى عموم جنوب خط عرض 60 درجة<span typeof="mw:Entity">&nbsp;</span>تقع عند خط عرض جنوبى وتحيط [[انتاركتيكا|بالقارة القطبية الجنوبية]] .<ref name="CIAgeo">{{استشهاد ويب|عنوان=Geography – Southern Ocean|مسار=https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/|تاريخ-الوصول=16 July 2012|صحيفة=CIA Factbook|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260114224253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/|تاريخ-الأرشيف=2023-08-12|url-status=dead|اقتباس=... the Southern Ocean has the unique distinction of being a large circumpolar body of water totally encircling the continent of Antarctica; this ring of water lies between 60 degrees south latitude and the coast of Antarctica and encompasses 360 degrees of longitude.|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812181339/https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/}}</ref> و حجمها {{حول|21,960,000|km2|mi2}} ، و هو تانى أصغر التقسيمات المحيطية الخمسة الرئيسية، أصغر من [[المحيط الهادى]] و المحيط [[المحيط الاطلنطى|الاطلنطى]] و المحيط [[المحيط الهندى|الهندى]] ، و اكبر من [[الاركتيك|المحيط المتجمد الشمالى]] .<ref name="CIAintro">{{استشهاد ويب|عنوان=Introduction – Southern Ocean|مسار=https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/|تاريخ-الوصول=16 July 2012|صحيفة=CIA Factbook|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260114224253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/|تاريخ-الأرشيف=2023-08-12|url-status=dead|اقتباس=...As such, the Southern Ocean is now the fourth largest of the world's five oceans (after the Pacific Ocean, Atlantic Ocean, and Indian Ocean, but larger than the Arctic Ocean).|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812181339/https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/}}</ref> بعثة "فايف ديبس" عملت مسح لأقصى عمق للمحيط الجنوبى، حسب تعريفه بأنه جنوب خط العرض 60، فى أوائل فبراير 2019. فريق السونار متعدد الحزم اللى تبع لبعثة حدد أعمق نقطة عند خط عرض 60° 28' 46" جنوب وخط طول 025° 32' 32" غرب ، بعمق {{حول|7434|m|ft}} . قائد البعثة وكبير طيارى الغواصة، فيكتور فيسكوفو ، اقترح تسمية النقطة الأعمق دى "فاكتوريان ديب"، استناد لاسم الغواصة المأهولة ''DSV Limiting Factor'' ، اللى بيها زار القاع بنجاح لأول مرة فى 3 فبراير 2019.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Explorer completes another historic submersible dive|مسار=https://ftw.usatoday.com/2019/02/explorer-completes-another-historic-submersible-dive|تاريخ-الوصول=2019-02-16|صحيفة=For The Win|تاريخ=2019-02-06|لغة=en}}</ref> [[جيمس كوك]] ، برحلاته فى سبعينات القرن التمنتاشر، أثبت أن الميه بتشمل خطوط العرض الجنوبية للكرة الأرضية. بس، اختلف الجغرافيين مرار حول تعريف المحيط الجنوبى، هل هو كتلة مائية محصورة ضمن منطقة التقارب القطبى الجنوبى المتغيرة موسمى - هيا منطقة محيطية تختلط فيها الميه الباردة المتجهة شمال من القطب الجنوبى مع الميه شبه القطبية الجنوبية الاكتر دفئً <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Pyne|الأول=Stephen J.|عنوان=The Ice: A Journey to Antarctica|ناشر=University of Washington Press|سنة=1986}}</ref> - أم أنه مش ضرورى تعريفه ، وتُعامل مياهه بدل من كده على أنها الحدود الجنوبية للمحيطات الهادئ والاطلنطى والهندى. حسمت المنظمة الهيدروجرافية الدولية (IHO) الجدل أخير بعد التأكد من الأهمية الكاملة لدوران المحيط الجنوبى ، و مصطلح ''المحيط الجنوبي'' دلوقتى بقا بيشير للكتلة المائية اللى جنوب الحد الشمالى للدوران ده .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Do You Know the World's Newest Ocean?|مسار=https://www.thoughtco.com/the-new-fifth-ocean-1435095|صحيفة=ThoughtCo}}</ref> دورة الانقلاب فى المحيط الجنوبى مهمة علشان بتشكل النصف التانى من الدورة الحرارية الملحية العالمية، بعد دورة الانقلاب المدارية الاطلنطىة (AMOC) الأشهر.<ref name="NOAA2023">{{استشهاد ويب|عنوان=NOAA Scientists Detect a Reshaping of the Meridional Overturning Circulation in the Southern Ocean|مسار=https://www.aoml.noaa.gov/noaa-scientists-detect-reshaping-of-the-meridional-overturning-circulation-in-southern-ocean/|ناشر=[[NOAA]]|تاريخ=29 March 2023}}</ref> زى دورة الانقلاب المدارية الاطلنطىة، الدورة دى اتأثرت بشكل كبير [[تغير المناخ|بتغير المناخ]] ، ده زاد من تدرج طبقات المحيط ، <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sea-ice transport driving Southern Ocean salinity and its recent trends|صحيفة=Nature|مسار=https://www.nature.com/articles/nature19101|مؤلف=Haumann|الأول=F. Alexander|تاريخ=September 2016|لغة=en|المجلد=537|العدد=7618|صفحات=89–92|مؤلف2=Gruber|مؤلف3=Münnich|مؤلف4=Frenger|مؤلف5=Kern|issn=1476-4687|hdl-access=free|الأول2=Nicolas|الأول3=Matthias|الأول4=Ivy|الأول5=Stefan|بيب_كود=2016Natur.537...89H|hdl=20.500.11850/120143|s2cid=205250191|pmid=27582222|دوي=10.1038/nature19101}}</ref> و ذه بيسبب كمان لتباطؤ كبير فى الدورة أو لحد تجاوزها نقطة تحول وانهيارها التام. ها يكون لده الأخير آثار سلبية على الطقس العالمى ووظايف النظم البيئية البحرية فى دى المنطقة، اللى ستتطور على مدى قرون.<ref name="Logan2023">{{استشهاد ويب|عنوان=Landmark study projects 'dramatic' changes to Southern Ocean by 2050|مسار=https://www.abc.net.au/news/2023-03-30/dramatic-south-ocean-circulation-changes-study/102154690|ناشر=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|تاريخ=29 March 2023|مؤلف=Logan|الأول=Tyne}}</ref> ويُغيّر الاحترار المستمر بالفعل النظم البيئية البحرية فى المنطقة دى .<ref name="Constable 2014 3004–3025">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Climate change and Southern Ocean ecosystems I: how changes in physical habitats directly affect marine biota|صحيفة=Global Change Biology|مسار=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/gcb.12623|مؤلف=Constable|الأول=Andrew J.|تاريخ=2014|لغة=en|المجلد=20|العدد=10|صفحات=3004–3025|مؤلف2=Melbourne-Thomas|مؤلف3=Corney|مؤلف4=Arrigo|مؤلف5=Barbraud|مؤلف6=Barnes|مؤلف7=Bindoff|مؤلف8=Boyd|مؤلف9=Brandt|issn=1365-2486|الأول2=Jessica|الأول3=Stuart P.|الأول4=Kevin R.|الأول5=Christophe|الأول6=David K. A.|الأول7=Nathaniel L.|الأول8=Philip W.|الأول9=Angelika|بيب_كود=2014GCBio..20.3004C|s2cid=7584865|pmid=24802817|دوي=10.1111/gcb.12623}}</ref> == التعريف و استخدام المصطلح == [[ملف:The_shrinking_Southern_Ocean.png|مركز|تصغير|لقد تحرك تحديد المنظمة الهيدروجرافية الدولية لـ "المحيط الجنوبي" بشكل مطرد نحو الجنوب من الطبعة الأصلية سنة 1928 من كتابها ''"حدود المحيطات والبحار'' ".<ref name="CIAgeo">{{استشهاد ويب|عنوان=Geography – Southern Ocean|مسار=https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/|تاريخ-الوصول=16 July 2012|صحيفة=CIA Factbook|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260114224253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/|تاريخ-الأرشيف=14 January 2026|url-status=dead|اقتباس=... the Southern Ocean has the unique distinction of being a large circumpolar body of water totally encircling the continent of Antarctica; this ring of water lies between 60 degrees south latitude and the coast of Antarctica and encompasses 360 degrees of longitude.}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20260114224253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/ "Geography – Southern Ocean"]. </cite></ref>]] تم الاتفاق دولى على حدود و أسماء المحيطات والبحار لما عقد المكتب الهيدروجرافى الدولى ، و هو السلف للمنظمة الهيدروجرافية الدولية، المؤتمر الدولى الاولانى فى 24 يوليه 1919. بعدين المنظمة الهيدروجرافية الدولية نشرت الحدود و الاسامى دى فى كتابها ''"حدود المحيطات والبحار"'' ، و كانت الطبعة الأولى سنة 1928. من الطبعة الأولى، تحركت حدود المحيط الجنوبى بالتدريج نحو الجنوب؛ ومن سنة 1953، اتمسحه من المنشور الرسمى و ترك الأمر للمكاتب الهيدروجرافية المحلية لتحديد حدودها الخاصة. المنظمة الهيدروجرافية الدولية حطت المحيط وتعريفه بأنه الميه جنوب خط العرض 60 جنوب فى تنقيحاتها سنة 2000، لكن التعريف ده لم يُعتمد رسمى، لاستمرار الخلافات حول بعض بنوده، زى النزاع حول تسمية بحر اليابان . عُمِّم تعريف المنظمة الهيدروجرافية الدولية سنة 2000 كمسودة سنة 2002، ويستخدمه بعض العاملين فى المنظمة الهيدروجرافية الدولية ومنظمات تانيه، زى ''كتاب حقائق العالم الصادر عن وكالة المخابرات المركزية الامريكانيه '' وقاموس ميريام-ويبستر . الحكومة الأسترالية تعتبر المحيط الجنوبى مباشر جنوب اوستراليا .<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.theage.com.au/articles/2003/12/21/1071941610556.html | title = Canberra all at sea over position of Southern Ocean | last = Darby | first = Andrew | date = 22 December 2003 | publisher = The Age | accessdate = 13 January 2013 }}</ref><ref name="AustHO">{{استشهاد ويب|عنوان=Names and Limits of Oceans and Seas around Australia|مسار=http://www.hydro.gov.au/factsheets/WFS_Names_and_Limits_of_Oceans_and_Seas_Around_Australia.pdf|ناشر=Department of Defence|تاريخ-الوصول=12 June 2019|صحيفة=Australian Hydrographic Office|تاريخ=2019|مؤلف=<!--Not stated-->|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180313130704/http://www.hydro.gov.au/factsheets/WFS_Names_and_Limits_of_Oceans_and_Seas_Around_Australia.pdf|تاريخ-الأرشيف=2018-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313130704/http://www.hydro.gov.au/factsheets/WFS_Names_and_Limits_of_Oceans_and_Seas_Around_Australia.pdf|url-status=dead}}</ref> [[الجمعيه الجغرافيه الوطنيه|الجمعية الجغرافيا الوطنية]] اعترفت رسمى بالمحيط الجنوبى فى يونيه 2021.<ref name="newocean">{{استشهاد ويب|عنوان=There's a New Ocean Now|مسار=https://www.nationalgeographic.com/environment/article/theres-a-new-ocean-now-can-you-name-all-five-southern-ocean|ناشر=National Geographic Society|تاريخ-الوصول=8 June 2021|تاريخ=8 June 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210608113157/https://www.nationalgeographic.com/environment/article/theres-a-new-ocean-now-can-you-name-all-five-southern-ocean|تاريخ-الأرشيف=8 June 2021}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=National Geographic adds 5th ocean to world map|مسار=https://www.nbcnews.com/science/science-news/national-geographic-adds-5th-ocean-world-map-n1270318|ناشر=NBC Universal|تاريخ-الوصول=June 11, 2021|صحيفة=ABC News|تاريخ=June 10, 2021|مؤلف=Wong|الأول=Wilson|اقتباس=National Geographic announced Tuesday that it is officially recognizing the body of water surrounding the Antarctic as the Earth's fifth ocean: the Southern Ocean.}}</ref> قبل كده، كانت بتصوره بخط مختلف عن محيطات العالم التانيه؛ كانت بتبيين المحيطات الهادئ والاطلنطى والهندى ممتدة للقارة القطبية الجنوبية على خرائطها المطبوعة و الإلكترونية. [ 20 ] <ref name="nationalgeographic">{{استشهاد ويب|عنوان=Maps Home|مسار=https://www.nationalgeographic.com/maps/|ناشر=National Geographic Society|تاريخ-الوصول=31 March 2014}}</ref> ومن ناشرين الخرائط اللى يستخدمو مصطلح "المحيط الجنوبي" على خرائطهم: Hema Maps <ref name="HemaMaps">{{استشهاد ويب|عنوان=Upside Down World Map|مسار=http://www.hemamaps.com.au/en/Buy/Wall%20Maps/International%20Wall%20Maps/Upside-Down-World-Laminated|ناشر=Hema Maps|تاريخ-الوصول=22 July 2014|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20140726124436/http://www.hemamaps.com.au/en/Buy/Wall%20Maps/International%20Wall%20Maps/Upside-Down-World-Laminated|تاريخ-الأرشيف=2014-07-26|archive-url=https://archive.today/20140726124436/http://www.hemamaps.com.au/en/Buy/Wall%20Maps/International%20Wall%20Maps/Upside-Down-World-Laminated|url-status=dead}}</ref> وGeoNova.<ref name="GeoNova">{{استشهاد ويب|عنوان=Classic World Wall Map|مسار=http://www.mapsales.com/geonova/world-wall-maps/classic-world-wall-map.aspx|ناشر=GeoNova|تاريخ-الوصول=22 July 2014}}</ref> === قبل القرن العشرين === [[ملف:A_new_map_of_Africk,_shewing_its_present_general_divisions_cheif_cities_or_towns,_rivers,_mountain_&c._(8250932292).jpg|left|تصغير|"المحيط الجنوبي" بديل للمحيط الأثيوبى التمنتاشر&nbsp;قرن]] مصطلح "المحيط الجنوبي" اسم قديم للمحيط الهادئ أو جنوب المحيط الهادى، و صاغه المستكشف الإسبانى [[فاسكو نونييث دى بالبوا|فاسكو نونيز دى بالبوا]] ، أول أوروبى يكتشف المحيط الهادى، اللى اقترب منه من الشمال عبر [[باناما|بنما]] .<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Balboa, or Pan-Pacific Day|صحيفة=The Mid-Pacific Magazine|ناشر=[[Pan-Pacific Union]]|المجلد=20|صفحة=16|اقتباس=He named it the Southern Ocean, but in 1520 Magellan sailed into the Southern Ocean and named it Pacific|number=10}}</ref> أما مصطلح "البحار الجنوبية" فهو مرادف أقل قدم. نصّ قانون برلمانى بريطانى صدر سنة 1745 على جايزة لاكتشاف ممر شمالى غربى ل"المحيط الغربى والجنوبى ''لامريكا'' ".<ref name="BritainTomlins1811">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Tomlins|الأول=Sir Thomas Edlyne|عنوان=The statutes at large, of England and of Great-Britain: from Magna Carta to the union of the kingdoms of Great Britain and Ireland|ناشر=Printed by G. Eyre and A. Strahan|سنة=1811|صفحة=153|الفصل=18 George II c. 17|وصلة مؤلف=Thomas Edlyne Tomlins (1762–1841)|وصلة مؤلف2=John Raithby|تاريخ-الوصول=1 November 2015|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=n49KAAAAYAAJ&pg=PA153|مؤلف2=Raithby|الأول2=John}}</ref> المؤلفين اللى سمو الميه المحيطة بالمناطق القطبية الجنوبية اللى مش معروفة باسم المحيط الجنوبى استخدمو حدود مختلفة له. وصف [[جيمس كوك]] لرحلته التانيه يشير إن [[نيو كاليدونيا|كاليدونيا الجديدة]] تحدّه.<ref name="Cook1821">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cook|الأول=James|عنوان=Three Voyages of Captain James Cook Round the World|ناشر=Longman|سنة=1821|صفحة=244|الفصل=March 1775|اقتباس=These voyages of the French, though undertaken by private adventurers, have contributed something toward exploring the Southern Ocean. That of Captain Surville, clears up a mistake, which I was led into, in imagining the shoals off the west end of New Caledonia was to extend to the west, but as far as New Holland.|تاريخ-الوصول=1 November 2015|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=irYBAAAAYAAJ&pg=PA244}}</ref> وذكر ''قاموس بيكوك الجغرافي'' سنة 1795 أنه يقع "جنوب امريكا وافريقيا"؛ <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8a9bAAAAQAAJ&pg=PA29|عنوان=A Compendious Geographical Dictionary, Containing, a Concise Description of the Most Remarkable Places, Ancient and Modern, in Europe, Asia, Africa, & America, ...|ناشر=W. Peacock|سنة=1795|طبعة=2nd|مكان=London|صفحة=29}}</ref> واستخدم جون باين سنة 1796 خط عرض 40 درجة كحد شمالي؛ <ref name="Payne1796">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Payne|الأول=John|مسار=https://books.google.com/books?id=63tZAAAAYAAJ&pg=PA80|عنوان=Geographical extracts, forming a general view of earth and nature... illustrated with maps|ناشر=G.G. and J. Robinson|سنة=1796|مكان=London|صفحة=80|تاريخ-الوصول=1 November 2015}}</ref> واستخدم ''دليل إدنبرة الجغرافي'' سنة 1827 خط عرض 50 درجة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=YhIyAQAAMAAJ&pg=PR59|عنوان=The Edinburgh Gazetteer: Or, Geographical Dictionary: Containing a Description of the Various Countries, Kingdoms, States, Cities, Towns, Mountains, &c. of the World; an Account of the Government, Customs, and Religion of the Inhabitants; the Boundaries and Natural Productions of Each Country, &c. &c. Forming a Complete Body of Geography, Physical, Political, Statistical, and Commercial with Addenda, Containing the Present State of the New Governments in South America...|ناشر=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|سنة=1827|المجلد=1|مكان=London|صفحة=lix}}</ref> ''مجلة فاميلي'' سنة قسمت 1835 "المحيط الجنوبى الكبير" ل"المحيط الجنوبي" و"محيط ''أنتاركتيكا'' " على طول الدايرة القطبية الجنوبية، مع اعتبار الخطوط الواصلة بين رأس هورن و رأس الرجاء الصالح و أرض فان ديمن و جنوب نيوزيلندا الحد الشمالى للمحيط الجنوبى.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Physical Geography|صحيفة=Family Magazine: Or Monthly Abstract of General Knowledge|مسار=https://books.google.com/books?id=sGpMAAAAMAAJ&pg=PA16|تاريخ=June 1835|مكان=New York|ناشر=Redfield & Lindsay|المجلد=3|صفحة=16|number=1}}</ref> ''قانون جنوب اوستراليا سنة 1834 الصادر عن'' المملكة المتحدة وصف الميه اللى تشكل الحد الجنوبى لمقاطعة [[ساوث اوستراليا|جنوب اوستراليا]] الجديدة بأنها "المحيط الجنوبي". وحدد ''قانون المجلس التشريعي'' لمستعمرة فيكتوريا سنة 1881 جزء من منطقة [[محافظة بايرنسدال|بيرنسديل]] على أنه "على طول حدود [[نيو ساوث ويلز]] لحد المحيط الجنوبي".<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=45 Vict. No. 702|مسار=http://www.austlii.edu.au/au/legis/vic/hist_act/tlca1881231.pdf#page=87|ناشر=Australasian Legal Information Institute|تاريخ-الوصول=2 November 2015|تاريخ=28 November 1881|صفحة=87}}</ref> === تحديد سنة 1928 === [[ملف:Limit_of_Oceans_and_Seas_-_1st_Edition_-_1928.jpg|تصغير|تحديد سنة 1928]] فى الطبعة الأولى من كتاب ''"حدود المحيطات والبحار"'' سنة 1928، تم تحديد المحيط الجنوبى بحدود أرضية: القارة القطبية الجنوبية فى الجنوب، و امريكا الجنوبية وافريقيا واوستراليا و جزيرة بروتون فى نيوزيلندا فى الشمال. حدود الارض التفصيلية المستخدمة كانت تمتد من [[كيب هورن|رأس هورن]] فى تشيلى شرق لرأس أغولاس فى افريقيا، بعدين شرق للساحل الجنوبى لاوستراليا القارية وصول لرأس ليوين [[ويسترن اوستراليا|فى غرب اوستراليا]] . ومن رأس ليوين، امتدت الحدود شرق على طول ساحل اوستراليا القارية لرأس أوتواى [[ڤيكتوريا (اوستراليا)|فى فيكتوريا]] ، بعدين جنوب عبر مضيق باس لرأس ويكهام [[جزيره كينج ايسلند|فى جزيرة كينج]] ، على طول الساحل الغربى لجزيرة كينج، بعدين جنوب عبر مضيق باس لرأس غريم [[تسمانيا|فى تسمانيا]] . الحد بعدين امتد على طول الساحل الغربى لتسمانيا جنوب لرأس الجنوب الشرقى ، بعدين اتجه شرق لجزيرة بروتون فى نيوزيلندا، قبل ما يرجع لرأس هورن.<ref name="NAOO1928">{{استشهاد ويب|عنوان=Map accompanying first edition of IHO Publication Limits of Oceans and Seas, Special Publication 23|مسار=http://www.photolib.noaa.gov/htmls/map00340.htm|ناشر=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA)|تاريخ-الوصول=19 January 2014|صحيفة=NOAA Photo Library}}</ref> === تحديد سنة 1937 === [[ملف:Limit_of_Oceans_and_Seas_-_2nd_Edition_-_1st_July_1937.jpg|تصغير|تحديد سنة 1937]] تم تحريك الحدود الشمالية للمحيط الجنوبى جنوب فى الطبعة التانيه من كتاب ''"حدود المحيطات والبحار"'' الصادر عن المنظمة الهيدروجرافية الدولية سنة 1937. من ساعة الطبعة دى، جزء كبير من الحدود الشمالية للمحيط ما بقاش ملاصق لليابسة. فى الطبعة الثانية، امتد المحيط الجنوبى من القارة القطبية الجنوبية شمال لخط عرض 40° جنوب بين رأس أغولاس فى افريقيا (خط طول 20° شرق) ورأس ليوين فى غرب اوستراليا (خط طول 115° شرق)، وامتد لخط عرض 55° جنوب بين جزيرة أوكلاند فى نيوزيلندا (165 أو 166° شرق) [[كيب هورن|ورأس هورن]] فى امريكا الجنوبية (67° غرب).<ref name="NAOO1937">{{استشهاد ويب|عنوان=Map accompanying second edition of IHO Publication Limits of Oceans and Seas, Special Publication 23|مسار=http://www.photolib.noaa.gov/htmls/map00341.htm|ناشر=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (NOAA)|تاريخ-الوصول=18 January 2014|صحيفة=NOAA Photo Library}}</ref> حدود المحيطات قبل طبعة سنة 2002، كانت تستثنى صراحة البحار جوه كل منها. خليج اوستراليا الكبير ماكانش متسمى فى طبعة سنة 1928، و تم تحديده زى ما هو موضح فى الشكل أعلاه فى طبعة سنة 1937. علشان كده ، فقد شمل ميه المحيط الجنوبى السابقة - كما تم تحديدها سنة 1928 - ولكنه ماكانش من الناحية الفنية جوه أى من المحيطات التلاته المجاورة بحلول سنة 1937. فى مسودة سنة 2002، صنّفت المنظمة الهيدروجرافية الدولية "البحار" كتقسيمات فرعية ضمن "المحيطات"، و علشان كده لكان خليج بايت لسه ضمن المحيط الجنوبى سنة 1937 لو كانت اتفاقية 2002 ساريةساعتها . ولإجراء مقارنات مباشرة بين الحدود دلوقتى والسابقة للمحيطات، من الضرورى مراعاة، أو على الأقل إدراك، ازاى ممكن لتغيير مصطلحات المنظمة الهيدروجرافية الدولية لمصطلح "البحار" سنة 2002 أن يؤثر على المقارنة. === تحديد سنة 1953 === المحيط الجنوبى لم بيظهر فى الطبعة التالتة من كتاب ''"حدود المحيطات والبحار" الصادر'' سنة 1953، فى ملاحظة فى المنشور: اتمسح المحيط القطبى الجنوبى (أو المحيط الجنوبى) من ده المنشور، لأن أغلب الآراء اللى اتقدمت بعد صدور الطبعة التانية سنة 1937 كانت شايفة إنه مفيش مبرر واضح لاستخدام كلمة "محيط" لوصف المسطح المائى ده، خصوص إن حدوده الشمالية صعب تحديدها بسبب تغيّرها مع الفصول. وعشان كده، تم مدّ حدود المحيط الاطلنطى والهادئ والهندى جنوب لحد القارة القطبية الجنوبية. بالتالى، اتساب لمكاتب الهيدروجرافيا اللى بتصدر منشورات خاصة بالمنطقة دى إنها تحدد بنفسها حدودها الشمالية (بريطانيا زى بتستخدم خط عرض 55 درجة جنوب).<ref name="IHO" />{{rp|4}}   فى منشور المنظمة الهيدروجرافية الدولية سنة 1953، اتوسّعت حدود المحيطات الاطلنطى والهندى والهادئ ناحية الجنوب. ونتيجة لكده، المحيطان الهندى والهادئ — اللى ما كانوش متلامسين قبل سنة 1953 حسب الطبعتين الأولى والتانية — بقو متلامسين عند خط طول رأس الجنوب الشرقى. كمان الحدود الجنوبية لخليج اوستراليا الكبير و بحر تسمان اتنقلت ناحية الشمال.<ref name="IHO">{{استشهاد ويب|عنوان=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|مسار=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|ناشر=International Hydrographic Organization|تاريخ-الوصول=28 December 2020|سنة=1953}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> == شوف كمان == * حدود المحيطات * جزر أنتاركتيكا وما حولها * قائمة الدول حسب أقصى نقطة جنوبية * قائمة الجبال البحرية فى المحيط الجنوبي * البحار السبعة * الخريطة الباثيمترية الدولية للمحيط الجنوبي == ملحوظات == {{مصادر|group="note"}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز|Southern Ocean}}{{ويكشينارى}} {{روابط تجمعات سكنيه}} * مدخل [https://web.archive.org/web/20260114224253/https://www.cia.gov/the-world-factbook/oceans/southern-ocean/ كتاب حقائق العالم الصادر عن وكالة المخابرات المركزية الامريكانيه ] حول المحيط الجنوبي * المنظمة الهيدروجرافية الدولية (IHO): ''[[hdl:10013/epic.37175|حدود المحيطات والبحار]]'' (الطبعة الثانية)، الموجودة من سنة 1937 لسنة 1953، مع حدود ''المحيط الجنوبي'' . * [https://web.archive.org/web/20070313190338/http://findanswers.noaa.gov/noaa.answers/consumer/kbdetail.asp?kbid=595&start=121 أسئلة و أجوبة الإدارة الوطنية للمحيطات والغلاف الجوى (NOAA) حول عدد المحيطات] * [http://www.ccamlr.org/ لجنة الحفاظ على الموارد البحرية الحية فى القطب الجنوبي] {{Antarctica}}{{Polar regions}}{{مناطق العالم}}{{Biomes}}{{استكشاف القطب|state=collapsed}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:المحيط الجنوبى|المحيط الجنوبى]] [[تصنيف:محيطات]] [[تصنيف:Wikipedia articles incorporating a citation from the 1911 Encyclopaedia Britannica with Wikisource reference]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالصينية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا باليابانية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالألمانية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالفرنسية]] ahxc4zw8bsm9xfpseeufegn5rtf5tnl 10 2293296 13235708 13028687 2026-09-18T07:05:47Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: [[Ancient history]] ← [[تاريخ قديم]] 13235708 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Sidebar|collapsible |title=[[عصر حديدى]] |pretitle = Part of [[:Category:Iron Age|a series]] on the |titlestyle = font-size:175%; |name=Iron Age |contentstyle=text-align:left |contentclass = plainlist |expanded = {{{expand|{{{1|}}}}}} |above=↑ [[Bronze Age]] |list1name=By region |list1title=By region |list1= * '''[[Ancient_Near_East#Iron_Age|Ancient Near East]] (1200–550 BC)''' ** <span style="margin-left: 1em">[[Bronze Age collapse]] (1200–1150 BC)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Iron Age Anatolia|Anatolia]]. [[Iron Age Caucasus|Caucasus]]. [[Iron Age Levant|Levant]]</span> * '''[[Iron Age Europe|اوروبا]]''' ** <span style="margin-left: 1em">[[Aegean civilizations|Aegean]] (1200–700 BC)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Villanovan culture|ايطاليا]] (1100–700 BC)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Iron Age Southeastern Europe|Balkans]] (1100 BC – 150 AD)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Novocherkassk culture|Eastern Europe]] (900 – 650 BC)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Iron_Age_Europe#Central_Europe|Central Europe]] (800 – 50 BC)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[British Iron Age|Great Britain]] (800 BC – 100 AD)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Iron Age Scandinavia|Northern Europe]] (500 BC – 800 AD)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Hallstatt culture|Western Europe]] (800 BC – 1 AD)</span> * '''[[Iron Age in South Asia|جنوب اسيا]] (1200–200 BC)''' * '''Southeast Asia (1000–200 BC)''' ** <span style="margin-left: 1em">[[Sa Huỳnh culture|Vietnam]] (1000 BC – 200 AD)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Ban Chiang|Thailand]] ({{circa|2000 – 100 BC}})</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Bujang Valley|Malaysia]] (500 BC – 200 AD)</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Buni culture|Indonesia]] ({{circa|400 BC – 100 AD|lk=no}})</span> ** <span style="margin-left: 1em">[[Maitum anthropomorphic pottery|Philippines]] (5 BC – 500 AD)</span> * '''[[Iron_Age#East_Asia|شرق اسيا]] (500 BC – 300 AD)''' * '''[[Iron metallurgy in Africa|افريقيا]] (2600 BC – 500 AD)''' |list2name=Related topics |list2title=Related topics |list2= * [[Ferrous metallurgy#Iron smelting and the Iron Age|Iron Age metallurgy]] * [[Archaeometallurgical slag]] |below=↓ [[تاريخ قديم]] }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rxzumub8dc23pqurn32og9eh1idu8lo 0 2293602 13235658 13181295 2026-09-17T21:09:51Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى،، وجزير ← و جزير، أصليي ← اصليي (4) 13235658 wikitext text/x-wiki {{ص.م موقع تراث عالمي | Image = ISS-45 StoryOfWater, Great Barrier Reef, Australia.jpg | imagecaption = Image of part of the Great Barrier Reef adjacent to [[Queensland]]. taken from the [[International Space Station]] | ID = 154 | Year = 1981 | Criteria = Natural: vii, viii, ix, x }} '''الحاجز المرجانى العظيم''' اكبر نظام [[شعب مرجان|للشعاب المرجانية]] فى العالم، <ref name="UNEP">{{استشهاد ويب|عنوان=Protected Areas and World Heritage – Great Barrier Reef World Heritage Area|مسار=http://www.unep-wcmc.org/protected_areas/data/wh/gbrmp.html|ناشر=[[Department of the Environment and Heritage]]|تاريخ-الوصول=14 March 2009|مؤلف=UNEP World Conservation Monitoring Centre|سنة=1980|مسار-الأرشيف=https://wayback.archive-it.org/all/20080511100752/http://www.unep-wcmc.org/protected_areas/data/wh/gbrmp.html|تاريخ-الأرشيف=11 May 2008}}</ref><ref name="GBRWHV">{{استشهاد ويب|عنوان=The Great Barrier Reef World Heritage Values|مسار=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/great-barrier-reef/values.html|تاريخ-الوصول=3 September 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130509112200/http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/great-barrier-reef/values.html|تاريخ-الأرشيف=9 May 2013|url-status=live}}</ref> ويتألف من اكتر من 2900 شعاب مرجانية فردية و900 جزيرة تمتد اكتر من {{حول|2300|km|mi}} على مساحة تقارب {{حول|344400|km2|mi2}} .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Great Barrier Reef Travel Guide|مسار=http://www.fodors.com/miniguides/mgresults.cfm?destination=great_barrier@230&cur_section=ove|تاريخ-الوصول=8 August 2006|مؤلف=Fodor's|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130514032401/http://www.fodors.com/world/australia-and-the-pacific/australia/queensland/great-barrier-reef/|تاريخ-الأرشيف=14 May 2013|url-status=live}}</ref><ref name="1975review">{{استشهاد ويب|عنوان=Review of the Great Barrier Reef Marine Park Act 1975|مسار=http://www.deh.gov.au/coasts/publications/gbr-marine-park-act.html|تاريخ-الوصول=2 November 2006|مؤلف=Department of the Environment and Heritage|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20061018005108/http://www.deh.gov.au/coasts/publications/gbr-marine-park-act.html|تاريخ-الأرشيف=18 October 2006}}</ref> يقع الحاجز المرجانى فى بحر المرجان ، قبالة سواحل [[كوينزلاند]] ، اوستراليا، ويفصله عن الساحل قناة {{حول|100|mi|km}}يبلغ عرضها فى بعض الأماكن واكتر من {{حول|200|ft|m}}يبلغ عمقها .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Leong|الأول=Goh Cheng|مسار=https://books.google.com/books?id=XhJ4RAAACAAJ&q=certificate+physical+and+human+geography|عنوان=Certificate Physics And Human Geography; Indian Edition|ناشر=Oxford University Press|سنة=1995|صفحة=81|لغة=en|تاريخ-الوصول=21 January 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220620214553/https://books.google.com/books?id=XhJ4RAAACAAJ&q=certificate+physical+and+human+geography|تاريخ-الأرشيف=20 June 2022|url-status=live|isbn=978-0-19-562816-6}}</ref> ممكن رؤية الحاجز المرجانى العظيم من [[الفضاء الخارجى]] ، و هو اكبر هيكل منفرد فى العالم من صنع الكائنات الحية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Great Barrier Reef from space|مسار=https://www.skyatnightmagazine.com/earth-from-space/great-barrier-reef|تاريخ-الوصول=13 February 2026|صحيفة=BBC Sky at Night Magazine|تاريخ=September 28, 2024|مؤلف=Deeks|الأول=Russell|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Great Barrier Reef: no buried treasure|مسار=http://www.ga.gov.au/media/releases/2002/1013133456_20385.jsp|ناشر=Geoscience Australia (Australian Government)|تاريخ-الوصول=11 June 2007|تاريخ=8 February 2002|مؤلف=Sarah Belfield|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071001045912/http://www.ga.gov.au/media/releases/2002/1013133456_20385.jsp|تاريخ-الأرشيف=1 October 2007}}</ref> بيتكون ده الهيكل المرجانى من مليارات الكائنات الحية الدقيقة، المعروفة باسم بوليبات المرجان ، اللى اتبنت بواسطتها.<ref name="billions">{{استشهاد بخبر | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1590/is_1_57/ai_65370824 | archiveurl = https://archive.today/20120708000309/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1590/is_1_57/ai_65370824/ | archivedate = 8 July 2012 | last = Sharon Guynup | date = 4 September 2000 | work = [[Science World (magazine)|Science World]] | title = Australia's Great Barrier Reef | accessdate = 11 June 2007 }}</ref> يدعم الحاجز المرجانى العظيم تنوع بيولوجى واسع، و تم اختياره [[مكان تراث عالمى|كموقع للتراث العالمى]] سنة 1981.<ref name="UNEP" /><ref name="GBRWHV" /> صنفته [[سى ان ان|شبكة CNN]] كواحد من [[عجايب الدنيا|عجائب الدنيا الطبيعية السبع]] سنة 1997.<ref>{{استشهاد بخبر | publisher = CNN | year = 1997 | title = The Seven Natural Wonders of the World | url = http://www.cnn.com/TRAVEL/DESTINATIONS/9711/natural.wonders/ | accessdate = 6 August 2006 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060721011803/http://www.cnn.com/TRAVEL/DESTINATIONS/9711/natural.wonders/ | archivedate = 21 July 2006 }}</ref> حطته مواقع التراث العالمى الأسترالية فى قائمتها سنة 2007.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=National Heritage List: The Great Barrier Reef, Queensland|مسار=https://www.environment.gov.au/heritage/places/world/gbr|ناشر=Department of Agriculture, Water and the Environment|تاريخ-الوصول=23 April 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210422152822/http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/gbr|تاريخ-الأرشيف=22 April 2021|url-status=live}}</ref> أعلنته مؤسسة كوينزلاند الوطنية رمز لولاية كوينزلاند سنة 2006.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Queensland Icons|مسار=http://www.nationaltrustqld.org/qldicons.htm|تاريخ-الوصول=27 April 2021|مؤلف=National Trust Queensland|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20061210082849/http://www.nationaltrustqld.org/qldicons.htm|تاريخ-الأرشيف=2006-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20061210082849/http://www.nationaltrustqld.org/qldicons.htm|url-status=dead}}</ref> جزء كبير من الحاجز المرجانى العظيم يُحمى بمحمية الحاجز المرجانى العظيم البحرية ،و ده بيساهم فى الحد من تأثير الأنشطة البشرية، كالصيد والسياحة. وتشمل الضغوط البيئية التانيه على الحاجز المرجانى ونظامه البيئى جريان الملوثات البشرية، [[تغير المناخ|وتغير المناخ]] المصحوب بابيضاض جماعى للشعاب المرجانية ، و إلقاء مخلفات التجريف، والتكاثر الدورى [[نجم البحر المكلل بالشوك|لنجم البحر الشوكى]] .<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/20/great-barrier-reef-authority-gives-green-light-to-dump-dredging-sludge | title = Great Barrier Reef authority gives green light to dump dredging sludge | last = Smee | first = Ben | date = 20 February 2019 | work = The Guardian | accessdate = 21 February 2019 | issn = 0261-3077 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190221130431/https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/20/great-barrier-reef-authority-gives-green-light-to-dump-dredging-sludge | archivedate = 21 February 2019 }}</ref> و حسب لدراسة اتنشرت فى اكتوبر 2012 فى ''وقائع الأكاديمية الوطنية للعلوم'' ، فقد الحاجز المرجانى اكتر من نصف غطائه المرجانى من سنة 1985، هيا نتيجة أكدتها دراسة اتعملت سنة 2020، اللى لقت اكتر من نصف غطاء الحاجز المرجانى قد فُقد بين 1995 و2017، مع عدم تحديد آثار حدث ابيضاض واسع النطاق سنة 2020 كمى لحد دلوقتى.<ref name=":1">{{استشهاد بخبر | last = Eilperin | first = Juliet | title = Great Barrier Reef has lost half its corals since 1985, new study says | url = https://www.washingtonpost.com/national/health-science/great-barrier-reef-has-lost-half-its-corals-since-1985-new-study-says/2012/10/01/c733025c-0bda-11e2-bb5e-492c0d30bff6_story.html?wprss=rss_social-nation-headlines&Post+generic=?tid=sm_twitter_washi | work = The Washington Post | accessdate = 1 October 2012 | date = 1 October 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190209051801/https://www.washingtonpost.com/national/health-science/great-barrier-reef-has-lost-half-its-corals-since-1985-new-study-says/2012/10/01/c733025c-0bda-11e2-bb5e-492c0d30bff6_story.html?wprss=rss_social-nation-headlines&Post+generic=%3Ftid%3Dsm_twitter_washi | archivedate = 9 February 2019 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Great Barrier Reef has lost half its corals within 3 decades|مسار=https://www.cnn.com/travel/article/great-barrier-reef-coral-loss-intl-scli-climate-scn/index.html|تاريخ-الوصول=17 October 2020|صحيفة=CNN|تاريخ=13 October 2020|مؤلف=Amy Woodyatt|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201015211707/https://www.cnn.com/travel/article/great-barrier-reef-coral-loss-intl-scli-climate-scn/index.html|تاريخ-الأرشيف=15 October 2020|url-status=live}}</ref> الحاجز المرجانى العظيم طول عمر اتعرف واستُخدم من السكان [[استراليون اصليون|الاصليين الأستراليين]] وسكان [[سكان جزر مضيق توريس|جزر مضيق توريس]] ، وجزء هام من ثقافاتهم وروحانياتهم. وبيعتبر الحاجز المرجانى وجهة سياحية شهيرة،بالخصوص فى جزر ويتسنداى ومنطقة [[كيرنز, كوينزلاند|كيرنز]] . وتُشكّل السياحة نشاط اقتصادى هام فى المنطقة، حيث تُدرّ اكتر من 3 [[دولار اوسترالى|ملايين دولار أسترالى.]]&nbsp;مليار دولار سنوى.<ref name="economics2">{{استشهاد ويب|عنوان=Measuring the economic and financial value of the Great Barrier Reef Marine Park|مسار=http://www.gbrmpa.gov.au/__data/assets/pdf_file/0004/5584/gbrmpa_RP84_Measuring_The_Economic_And_Financial_Value_Of_The_GBRMP_2005.pdf|تاريخ-الوصول=2 March 2013|مؤلف=Access Economics Pty Ltd|سنة=2005|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130429200133/http://www.gbrmpa.gov.au/__data/assets/pdf_file/0004/5584/gbrmpa_RP84_Measuring_The_Economic_And_Financial_Value_Of_The_GBRMP_2005.pdf|تاريخ-الأرشيف=29 April 2013}}</ref> فى نوفمبر 2014، أطلقت جوجل خدمة جوجل للتجول تحت الميه بتكنولوجيا ثلاثية الأبعاد للشعاب المرجانية العظيمة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Google Launches Underwater Street View|مسار=http://en.tempo.co/read/news/2014/11/16/240622233/Google-Launches-Underwater-Street-View|تاريخ=16 November 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141129030153/http://en.tempo.co/read/news/2014/11/16/240622233/Google-Launches-Underwater-Street-View|تاريخ-الأرشيف=29 November 2014|url-status=live}}</ref> تقرير صدر فى مارس 2016 أفاد أن ابيضاض المرجان كان اكتر انتشارو ده كان يُعتقد قبل كده ، ده أثر بشكل خطير على الأجزاء الشمالية من الحاجز المرجانى العظيم نتيجة ارتفاع درجة حرارة المحيطات .<ref>{{استشهاد بخبر | title = Great Barrier Reef coral bleaching more widespread than first thought | work = The Sydney Morning Herald | url = https://www.smh.com.au/environment/great-barrier-reef-coral-bleaching-more-widespread-than-first-thought-surveys-reveal-20160331-gnux7x.html | date = 31 March 2016 | accessdate = 2 April 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160403042953/http://www.smh.com.au/environment/great-barrier-reef-coral-bleaching-more-widespread-than-first-thought-surveys-reveal-20160331-gnux7x.html | archivedate = 3 April 2016 }}</ref> و فى اكتوبر 2016، نشرت ''مجلة "أوتسايد"'' مقال رثاء للحاجز المرجانى العظيم؛ <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Obituary: Great Barrier Reef (25 Million BC–2016)|مسار=https://www.outsideonline.com/2112086/obituary-great-barrier-reef-25-million-bc-2016|تاريخ-الوصول=16 October 2016|تاريخ=11 October 2016|مؤلف=Jacobsen|الأول=Rowan|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161016120040/http://www.outsideonline.com/2112086/obituary-great-barrier-reef-25-million-bc-2016|تاريخ-الأرشيف=16 October 2016}}</ref> اتوجهت انتقادات للمقال لكونه قبل كده لأوانه ويعرقل الجهود المبذولة لتعزيز قدرة الحاجز المرجانى العظيم على الصمود.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://www.cnn.com/2016/10/14/us/barrier-reef-obit-trnd/index.html | title = The Great Barrier Reef is not actually dead | first = Sophie | last = Lewis | publisher = CNN | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170312022437/http://www.cnn.com/2016/10/14/us/barrier-reef-obit-trnd/index.html | archivedate = 12 March 2017 }}</ref> و فى مارس 2017، نشرت مجلة ''"نيتشر"'' ورقة بحثية بتبيين أن أجزاء ضخمة من حاجز مرجانى {{حول|800|km|mi}} قد تضررت.نفقت شريحة من فى الجزء الشمالى من الحاجز المرجانى العظيم خلال سنة 2016 نتيجة ارتفاع درجات حرارة المياه، و هو حدث عزاه ال باحثين لآثار تغير المناخ العالمى.<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.nytimes.com/2017/03/15/science/great-barrier-reef-coral-climate-change-dieoff.html | title = Large Sections of Australia's Great Reef Are Now Dead, Scientists Find | last = Cave | first = Damien | date = 15 March 2017 | work = The New York Times | accessdate = 19 February 2018 | last2 = Gillis | first2 = Justin | issn = 0362-4331 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180220033229/https://www.nytimes.com/2017/03/15/science/great-barrier-reef-coral-climate-change-dieoff.html | archivedate = 20 February 2018 }}</ref> انخفضت نسبة ولادة صغار المرجان فى الحاجز المرجانى العظيم بشكل حاد سنة 2018، و بيوصف العلما ذلك بأنه المرحلة المبكرة من "حدث انتقاء طبيعى هائل". نفقت كتير من المرجان البالغ القادر على التكاثر خلال أحداث ابيضاض المرجان فى الفترة 2016-2017،و ده اتسبب فى انخفاض معدلات ولادة المرجان. كما تغيرت أنواع المرجان اللى تتكاثر،و ده ممكن يسبب "إعادة تنظيم طويلة الأمد للنظام البيئى للشعاب المرجانية إذا استمر ده الاتجاه".<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.abc.net.au/news/science/2019-04-04/great-barrier-reef-changes-coral-bleaching-recruitment-plummets/10962054 | title = Great Barrier Reef coral bleaching causes numbers of baby coral to plummet | date = 4 April 2019 | publisher = Australian Broadcasting Corporation | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190410133255/https://www.abc.net.au/news/science/2019-04-04/great-barrier-reef-changes-coral-bleaching-recruitment-plummets/10962054 | archivedate = 10 April 2019 }}</ref> قانون إدارة المحمية البحرية للحاجز المرجانى العظيم سنة 1975 (القسم 54) بيقول إصدار تقرير استشرافى كل 5 سنينحول صحة الحاجز المرجانى والضغوط اللى يتعرض ليها ومستقبله. اتنشر التقرير الأخير سنة 2019.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Great Barrier Reef Outlook Report 2019|مسار=http://www.gbrmpa.gov.au/our-work/outlook-report-2019|تاريخ-الوصول=3 November 2019|صحيفة=[[Great Barrier Reef Marine Park Authority]]|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190901011720/http://www.gbrmpa.gov.au/our-work/outlook-report-2019|تاريخ-الأرشيف=1 September 2019}}</ref> و فى مارس 2022، تم تأكيد حدوث ظاهرة ابيضاض جماعى تانيه،و ده أثار المزيد من المخاوف بخصوص مستقبل النظام ده المرجانى،بالخصوص عند النظر فى الآثار المحتملة لظاهرة النينيو المناخية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Great Barrier Reef: Australia confirms new mass bleaching event|مسار=https://www.bbc.com/news/world-australia-60870239|تاريخ-الوصول=25 March 2022|صحيفة=BBC News|تاريخ=25 March 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220325065956/https://www.bbc.com/news/world-australia-60870239|تاريخ-الأرشيف=25 March 2022|url-status=live}}</ref> المعهد الأسترالى لعلوم البحار يُجرى مسوحات سنوية لحالة الحاجز المرجانى العظيم، و أظهر تقرير سنة 2022 اكبر تعافى له من 36 سنه . سبب ده بشكل رئيسى لإعادة نمو تلتين الشعاب المرجانية بمرجان الأكروبورا سريع النمو، و هو المرجان السائد هناك.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Annual Summary Report of Coral Reef Condition 2021/22|مسار=https://www.aims.gov.au/monitoring-great-barrier-reef/gbr-condition-summary-2021-22|تاريخ-الوصول=2 January 2023|صحيفة=AIMS|تاريخ=4 August 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221113075129/https://www.aims.gov.au/monitoring-great-barrier-reef/gbr-condition-summary-2021-22|تاريخ-الأرشيف=13 November 2022|url-status=live}}</ref> == "الاكتشاف" و التسمية == الحاجز المرجانى العظيم طول عمر اتعرف و استُخدم من السكان [[استراليون اصليون|الاصليين الأستراليين]] وسكان [[سكان جزر مضيق توريس|جزر مضيق توريس]] ، و هو جزء مهم من ثقافات وروحانيات الجماعات المحلية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Great Barrier Reef Traditional Owners|مسار=https://www2.gbrmpa.gov.au/learn/traditional-owners/great-barrier-reef-traditional-owners|تاريخ-الوصول=13 February 2026|صحيفة=[[Great Barrier Reef Marine Park Authority]]|تاريخ=21 August 2022|url-status=live}}</ref>[[جيمس كوك]] كان أول أوروبى يكتشف الحاجز المرجانى العظيم سنة 1770، حيث أبحر ورسم خريطة للساحل الشرقى لاوستراليا. فى 11 يونيه 1770، غرقت سفينة كوك، HMS جنحت HMS على رصيف رملى جنوب موقع [[كوكتاون|مدينة كوكتاون]] دلوقتى ،و ده استدعى سبعة أسابيع لتعديلها. === السياحة === [[ملف:Giant_clam_with_diver.jpg|يسار|تصغير|غواص بيبص ل[[بصر|محارة عملاقة]] فى الحاجز المرجانى العظيم]] [[ملف:Amazing_Great_Barrier_Reef_1.jpg|يسار|تصغير|منظر جوى للشعاب المرجانية والمراكب من هيليكوبتر]] بفضل تنوعها البيولوجى الهائل، ومياهها الدافئة الصافية، وسهولة الوصول ليها عبر المراكب السياحية المعروفة باسم " مراكب الإقامة "، الشعاب المرجانية وجهةً سياحيةً شهيرةً للغاية،بالخصوص بين غواصى السكوبا . النشاط السياحى فى الحاجز المرجانى العظيم يتركز فى كيرنز و جزر ويتسنداى نظر لسهولة الوصول ليهم. المنطقتين تُشكّل بين 7 و8% من مساحة المحمية.<ref name="CRC46">{{استشهاد ويب|عنوان=Marine tourism impacts and their management on the Great Barrier Reef|مسار=http://www.reef.crc.org.au/publications/techreport/pdf/Harriott46.pdf|ناشر=CRC Reef Research Centre|تاريخ-الوصول=8 March 2009|صحيفة=CRC Reef Research Centre Technical Report No. 46|مؤلف=Harriott|الأول=V.J.|سنة=2002|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090318081806/http://www.reef.crc.org.au/publications/techreport/pdf/Harriott46.pdf|تاريخ-الأرشيف=18 March 2009}}</ref> وتملك كلٌّ من جزر ويتسنداى [[كيرنز, كوينزلاند|وكيرنز]] خطط إدارة خاصة بها.<ref name="2005Brochure" /> كتير من المدن على طول ساحل كوينزلاند بتقدم رحلات بحرية يومية. اتحولت كتير من الجزر القارية والجزر المرجانية لمنتجعات سياحية ، بما فيها [[جرين ايلاند|جزيرة غرين]] و جزيرة ليدى إليوت . سنة 1996، كان 27 جزيرةً من جزر الحاجز المرجانى العظيم تضمّ منتجعات سياحية.<ref name="CRC46" /> سنة 1996، كان معظم السياحة فى المنطقة من مصادر محلية، و كانت أوقات الزيارة الاكتر رواج خلال فصل الشتاء الأسترالى. ساعتها ، اتقدر أن السياح اللى زاروا الحاجز المرجانى العظيم ساهموا [[دولار اوسترالى|بمبلغ 776 دولار أسترالى]] .&nbsp;مليون دولار أسترالى كل سنه.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ecological Economics Criteria for Sustainable Tourism: Application to the Great Barrier Reef and Wet Tropics World Heritage Areas, Australia|صحيفة=Journal of Sustainable Tourism|مسار=http://www.multilingual-matters.net/jost/004/0003/jost0040003.pdf|مؤلف=Driml|الأول=Sally|سنة=1996|المجلد=4|العدد=1|صفحات=3–16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081218133426/http://www.multilingual-matters.net/jost/004/0003/jost0040003.pdf|تاريخ-الأرشيف=2008-12-18|تاريخ-الوصول=31 October 2008|مؤلف2=Common|الأول2=Mick|بيب_كود=1996JSusT...4....3D|دوي=10.1080/09669589608667255|access-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218133426/http://www.multilingual-matters.net/jost/004/0003/jost0040003.pdf|url-status=dead}}</ref> وباعتبارها اكبر نشاط تجارى فى المنطقة، فقد اتقدر سنة 2003 أن السياحة ولّدت اكتر من 4 ملايين دولار أسترالى.&nbsp;مليار دولار سنوى، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Summary report of the social and economic impacts of the rezoning of the Great Barrier Reef Marine Park.|مسار=http://www.ens.gu.edu.au/2281aes/docs/TEV_GBR.pdf|تاريخ-الوصول=14 March 2009|مؤلف=Great Barrier Reef Marine Park Authority|سنة=2003|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080920151126/http://www.ens.gu.edu.au/2281aes/docs/TEV_GBR.pdf|تاريخ-الأرشيف=2008-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920151126/http://www.ens.gu.edu.au/2281aes/docs/TEV_GBR.pdf|url-status=dead}}</ref> وارتفع تقدير سنة 2005 ل5.1 مليار دولار أسترالي&nbsp;مليار.<ref name="2005Brochure">{{استشهاد ويب|عنوان=Protecting Biodiversity Brochure 2005|مسار=http://www.gbrmpa.gov.au/corp_site/info_services/publications/brochures/index.html|تاريخ-الوصول=11 November 2006|مؤلف=Great Barrier Reef Marine Park Authority|سنة=2005|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20061017010423/http://www.gbrmpa.gov.au/corp_site/info_services/publications/brochures/index.html|تاريخ-الأرشيف=17 October 2006}}</ref> ويشير تقرير صادر عن شركة ديلويت و نشرته هيئة إدارة المتنزه البحرى للحاجز المرجانى العظيم فى مارس 2013 لأن ساحل الحاجز المرجانى اللى يمتد على مسافة 2000 كيلومتر يجذب سياحة بقيمة 6.4 مليار دولار أسترالى.&nbsp; قيمتها مليار دولار سنوى و توظف اكتر من 64 ألف شخص.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Is Australia shooting itself in the foot with reef port expansions? | url = http://theconversation.com/is-australia-shooting-itself-in-the-foot-with-reef-port-expansions-22992 | accessdate = 14 March 2014 | work = [[The Conversation (website)|The Conversation]] | date = 14 March 2014 | last = Ove Hoegh-Guldberg | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140314143306/http://theconversation.com/is-australia-shooting-itself-in-the-foot-with-reef-port-expansions-22992 | archivedate = 14 March 2014 | author-link = Ove Hoegh-Guldberg (biologist) }}</ref> === صيد الأسماك === قيمة صناعة صيد الأسماك فى الحاجز المرجانى العظيم، الخاضعة لسيطرة حكومة كوينزلاند، 1 [[دولار اوسترالى|دولار أسترالى]]&nbsp; إيراداتها مليار دولار سنوى.<ref name="economics2"/> و توظف ما يقارب 2000 شخص، ويُمارس صيد الأسماك فى الحاجز المرجانى العظيم تجارى، وللترفيه، وكطريقة تقليدية لإطعام العيله.<ref name="traditionalfishing">{{استشهاد ويب|عنوان=Aboriginal & Torres Strait Islander Culture & Dugongs and Turtles|مسار=http://www.gbrmpa.gov.au/corp_site/key_issues/conservation/natural_values/indigenous|تاريخ-الوصول=23 May 2007|مؤلف=Great Barrier Reef Marine Park Authority|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070928021214/http://www.gbrmpa.gov.au/corp_site/key_issues/conservation/natural_values/indigenous|تاريخ-الأرشيف=28 September 2007}}</ref> === صيد الأطوم === حسب قانون حقوق السكان الاصليين سنة 1993 ، يحتفظ أصحاب حقوق السكان الاصليين بالحق فى صيد الأطوم [[سلحفاه بحريه خضراء|والسلاحف الخضراء]] بشكل قانونى "للاحتياجات الشخصية أو المنزلية أو المجتمعية اللى مشتجارية". 4 مجموعات من الملاك التقليديين وافقت على وقف صيد [[اتوم|الأطوم]] فى المنطقة سنة 2011 بسبب انخفاض أعدادها، اللى تسارع جزئى بسبب أضرار الأعشاب البحرية الناجمة عن إعصار ياسى .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Turtle and dugong footage causes controversy|مسار=http://www.australiangeographic.com.au/news/2012/03/turtle-and-dugong-footage-causes-controversy|تاريخ-الوصول=16 October 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161018215624/http://www.australiangeographic.com.au/news/2012/03/turtle-and-dugong-footage-causes-controversy|تاريخ-الأرشيف=18 October 2016}}</ref> == شوف كمان == * مسح كاتلين سى فيو * المثلث المرجاني * جزر غالاباغوس * لجنة الحاجز المرجانى العظيم (1922-1982) * الشعاب المرجانية الجنوبية العظيمة * جزر على الحاجز المرجانى العظيم * منتزه كومودو الوطني * قائمة الشعاب المرجانية * تحمض المحيطات فى الحاجز المرجانى العظيم * الانقراض السادس * شبه جزيرة فالديس == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز|Great Barrier Reef}}{{ويكيكوت}}{{روابط شخص}} * {{استشهاد ويب|عنوان=How the Great Barrier Reef Works|مسار=http://adventure.howstuffworks.com/great-barrier-reef.htm|ناشر=howstuffworks.com|تاريخ=5 May 2008}} * [http://environment.gov.au/heritage/places/world/great-barrier-reef/index.html World heritage listing for Great Barrier Reef] * [https://artsandculture.google.com/story/jgURSfVd2DvPoQ Great Barrier Reef] UNESCO Collection on Google Arts and Culture * [http://www.gbrmpa.gov.au/ Great Barrier Reef Marine Park Authority] * [https://web.archive.org/web/20140302111314/http://www.reef.crc.org.au/ CRC Reef Research Centre] *   * [http://www.abc.net.au/4corners/stories/2014/08/18/4067593.htm Battle for the Reef] – Four Corners – ABC.au * [https://www.theguardian.com/environment/2016/nov/29/great-barrier-reef-scientists-confirm-largest-die-off-of-corals-recorded Great Barrier Reef scientists confirm largest die-off of corals recorded]. ''[[الجارديان|The Guardian]].'' 28 November 2016. * [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/dls06p/alma99183245213702061 Great Barrier Reef Foundation] web archive, State Library of Queensland * [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/tqqf2h/alma99183468119802061 Great Barrier Reef Expedition Photographs 1928-1929], State Library of Queensland * [https://www.slq.qld.gov.au/blog/memories-and-mutton-birds-women-great-barrier-reef Memories and Mutton Birds Women of the Great Barrier Reef], John Oxley Library blog * [https://vimeo.com/722390083 2020 John Oxley Library Fellows- Research Reveals: Women of the Great Barrier Reef]; State Library of Queensland * [https://vimeo.com/564029635 2020 John Oxley Library Fellows: Deb Anderson and Kerrie Foxwell-Norton. The Terry Ridgway Story], State Library of Queensland {{World Heritage Sites In Australia}}{{مناطق العالم}}{{Recreational dive sites|reereg}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:Coordinates on Wikidata]] 3bm9rw2jy8w22tmovg9blgwl6evi2ao 0 2293678 13235701 13213335 2026-09-18T07:02:36Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: لم يبقَ ← ما فضلش ، الوسطى ← الوسطانيه (2) 13235701 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[ملف:All_Gizah_Pyramids.jpg|تصغير|[[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]]، اللى اتبنى فى الفترة ما بين 2600 و 2500 قبل الميلاد]] [[ملف:Al-Azhar_Mosque_(R_Prazeres_2019)_DSCF4364.jpg|تصغير|[[الجامع الازهر|جامع الأزهر]] فى القاهرة، و هو مزيج من أساليب [[عماره اسلاميه|العمارة الإسلامية]] من القرن العاشر للقرن التسعتاشر {{Sfn|Behrens-Abouseif|1989}}]] [[ملف:Alexandria_historic_buildings_DSCF5542.jpg|تصغير|منظر لمدينة [[اسكندريه|اسكندرية]] الحديثة]] استخدم المصريين أساليب معمارية كتيرة فى مبانيهم على مر القرون، منها [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]]، و العمارة اليونانية الرومانية، و [[عماره اسلاميه|العمارة الإسلامية]]، و العمارة الحديثة. العمارة المصرية القديمة معروفة [[معبد مصرى|بمعابدها]] و مقابرها الحجرية الضخمة، و من أشهرها [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]]، زى [[اهرامات الجيزه|أهرامات الجيزة]]. و استخدمت العمارة دى مجموعة مميزة من العناصر المعمارية، زى البوابات الضخمة، و قاعات الأعمدة، و [[مسله|المسلات]]، و الزخارف [[هيروجليفى|الهيروغليفية]]. و مع بداية [[المملكه البطلميه|الحكم البطلمى]] اليونانى، و بعده [[مصر الرومانيه|الحكم الرومانى]]، دخلت عناصر من العمارة اليونانية و الرومانية لمصر، و بالخصوص فى العاصمة [[اسكندريه|اسكندرية]]. بعد كده ظهرت العمارة القبطية، و منها [[عمارة وفن مسيحى مبكر|العمارة المسيحية البدرية]]، اللى فضلت متأثرة بالعمارة الكلاسيكية و البيزنطية القديمة. بعد [[غزو العرب مصر|غزو العرب لمصر]] فى القرن السابع الميلادى، ازدهرت [[عماره اسلاميه|العمارة الإسلامية]]. و اتأسست عاصمة جديدة هيا [[الفسطاط]]، اللى بقت من وقتها مركز مهم لبناء العمارة الضخمة. و مع تأسيس عواصم إدارية جديدة ورا بعضها، اتطورت المنطقة فى الآخر لمدينة [[القاهره|القاهرة]] الحديثة. العمارة الإسلامية البدرية فى مصر اتأثرت بمزيج من المؤثرات، منها عمارة العصور الكلاسيكية القديمة و تأثيرات جديدة جاية من الشرق، زى الطراز العباسى اللى انتشر من قلب [[العباسيين|الخلافة العباسية]] فى [[منطقة بين النهرين|بلاد ما بين النهرين]]، اللى هيا [[العراق]] دلوقتى، فى القرن التاسع الميلادى. فى القرن العاشر الميلادى، مصر بقت مركز لإمبراطورية جديدة هيا [[الفاطميين|الخلافة الفاطمية]]. العمارة الفاطمية شهدت تطورات جديدة أثرت على الأساليب المعمارية اللى جت بعدها. [[صلاح الدين الايوبى|صلاح الدين الأيوبى]]، اللى أنهى حكم الفاطميين و أسس [[الايوبيين|الدولة الأيوبية]] فى القرن الاتناشر الميلادى، أمر ببناء [[قلعة الجبل|قلعة القاهرة]]، اللى فضلت مركز الحكم فى مصر لحد القرن التسعتاشر. فى العصر المملوكى، من القرن التلاتاشر للقرن الستاشر الميلادى، اتبنت أعداد كبيرة من المجمعات الدينية و الجنائزية الضخمة، و دى بتشكّل جزء كبير من التراث المعمارى للقاهرة فى العصور الوسطانيه. و استمر الطراز المعمارى المملوكى حتى بعد [[الحرب العثمانيه المملوكيه (1516-1517)|الغزو العثمانى سنة 1517]]، لما مصر بقت [[ايالة مصر|ولاية عثمانية]]. فى أوائل القرن التسعتاشر، [[محمد على باشا|محمد على]] ابتدا تحديث المجتمع المصرى، و شجع على الابتعاد عن التقاليد المعمارية التقليدية بتاعة العصور الوسطانيه، فى البداية عن طريق تقليد الاتجاهات [[عماره عثمانيه|المعمارية العثمانية]] المتأخرة. و فى عهد حفيده [[الخديوى اسماعيل|الخديوى إسماعيل]]، فى ستينات و سبعينات القرن التسعتاشر، التحديث اتسارع، و اتبنت [[قناة السويس]]، اللى اتفتحت سنة 1869، و ابتدا توسع جديد للقاهرة متأثر [[هوسمان|بطراز هوسمان]]. الأذواق الأوروبية ظهرت بقوة فى العمارة المصرية فى أواخر القرن التسعتاشر. و فى نفس الوقت، ظهر اتجاه لإحياء أنماط معمارية اعتبروها محلية أو "وطنية"، زى العمارة المملوكية الجديدة. و فى القرن العشرين، بعض المعماريين المصريين عارضوا سيطرة الأفكار الغربية فى العمارة، و كان من أشهرهم [[حسن فتحى]]، اللى حاول يكيّف أساليب العمارة المحلية مع الاحتياجات الحديثة. و من وقتها مصر فضلت تشهد بناء مبانى جديدة بأنماط و أغراض مختلفة، من مشاريع الإسكان لحد المشاريع الكبيرة و البارزة، زى [[برج القاهره|برج القاهرة]] سنة 1961 و [[مكتبة اسكندريه الجديده|مكتبة اسكندرية]] سنة 2002. == العصور القديمة == === العصر المصرى القديم === [[ملف:Egypte113.jpg|left|تصغير|[[هرم سقاره المدرج|هرم زوسر]] فى [[سقاره]] ({{حوالى|2650 BC}})، من فترة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]] {{Sfn|Wildung|2009}}]] [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] شملت [[الاهرامات المصريه|الأهرامات]] و [[معبد مصرى|المعابد]] و المدن المسوّرة و القنوات و السدود. أغلب المبانى اتبنت من مواد محلية متوفرة، على إيد عمال و حرفيين مأجورين.<ref name=":14">{{استشهاد ويب|عنوان=Pyramids of Giza {{!}} National Geographic|مسار=https://www.nationalgeographic.com/history/article/giza-pyramids|تاريخ-الوصول=2023-02-02|صحيفة=History|تاريخ=2017-01-21|لغة=en|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210219171930/https://www.nationalgeographic.com/history/article/giza-pyramids|تاريخ-الأرشيف=2021-02-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219171930/https://www.nationalgeographic.com/history/article/giza-pyramids}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Great Pyramid tombs unearth 'proof' workers were not slaves|مسار=http://www.theguardian.com/world/2010/jan/11/great-pyramid-tombs-slaves-egypt|تاريخ-الوصول=2023-02-02|صحيفة=the Guardian|تاريخ=2010-01-11|مؤلف=Associated Press in Cairo|لغة=en}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lesko|الأول=Leonard H.|مسار=https://books.google.com/books?id=X6JhDwAAQBAJ&q=ancient+egypt+workers+new+kingdom|عنوان=Pharaoh's Workers: The Villagers of Deir el Medina|ناشر=Cornell University Press|سنة=2018|لغة=en|isbn=978-1-5017-2761-0}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baker|الأول=Rosalie F.|مسار=https://books.google.com/books?id=u_hQEAAAQBAJ&dq=ancient+egyptian+workers+income&pg=PA168|عنوان=Ancient Egyptians: People of the Pyramids|ناشر=Oxford University Press|سنة=2001|صفحة=168|لغة=en|مؤلف2=Baker III|الأول2=Charles F.|isbn=978-0-19-802851-2}}</ref> المعابد و المقابر الضخمة، اللى اتبنت من الحجر و فى العادة على أرض بعيدة عن فيضان النيل السنوى، هيا أهم المبانى اللى فضلت موجودة لحد النهارده.<ref name=":13">{{استشهاد ويب|عنوان=Ancient Egyptian architecture {{!}} Types, History, & Facts {{!}} Britannica|مسار=https://www.britannica.com/art/Egyptian-architecture|تاريخ-الوصول=2023-01-10|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=21 October 2022|لغة=en}}</ref> {{Sfn|Wildung|2009}} الحجر الجيرى كان أكتر أنواع الحجر استخدام فى أنحاء مصر، و الحجر الرملى كان منتشر كمان و بيتستخرج بالخصوص من المناطق الجنوبية.<ref name=":15">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Nicholson|الأول=Paul T.|مسار=https://books.google.com/books?id=Vj7A9jJrZP0C&q=ancient+egypt+construction+materials|عنوان=Ancient Egyptian Materials and Technology|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2000|صفحات=5–6|لغة=en|مؤلف2=Shaw|مؤلف3=Press|الأول2=Ian|الأول3=Cambridge University|isbn=978-0-521-45257-1}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Malek|الأول=Jaromir|مسار=https://books.google.com/books?id=kLzpAAAAMAAJ|عنوان=Egypt: 4000 Years of Art|ناشر=Phaidon Press|سنة=2003|صفحة=5|لغة=en|isbn=978-0-7148-4200-4}}</ref><ref name=":16">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Lucas|الأول=A.|مسار=https://books.google.com/books?id=wWHvAgAAQBAJ&q=ancient+egypt+construction+materials|عنوان=Ancient Egyptian Materials and Industries|ناشر=Dover Publications|سنة=2012|صفحات=52–61|لغة=en|مؤلف2=Harris|الأول2=J.|isbn=978-0-486-14494-8}}</ref> و لما كان فيه احتياج لحجر أصلب، استخدم المصريين [[جرانيت|الجرانيت]] بكميات كبيرة،<ref name=":15" /> و استخدموا [[بازلت|البازلت]] كمان فى رصف الطرق.<ref name=":16" /> المجمعات الأثرية كان بيظهر قدامها فى العادة واجهات ضخمة، و الوصول ليها كان بيتم من خلال ممرات احتفالية، المعروفة كمان باسم ''دروموس''، و على جوانبها تماثيل [[سفنكس|أبو الهول]]. و كانت المجمعات دى بتضم ساحات و قاعات أعمدة.<ref name=":32">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curl|الأول=James Stevens|مسار=https://books.google.com/books?id=e-KrCQAAQBAJ&q=A+Dictionary+of+Architecture+and+Landscape+Architecture+(3+ed.)|عنوان=The Oxford Dictionary of Architecture|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|صفحة=256|لغة=en|الفصل=Egyptian architecture|مؤلف2=Wilson|الأول2=Susan|isbn=978-0-19-105385-6}}</ref> و الأعمدة كانت فى العادة بتتزين [[تاج العمود|بتيجان]] على شكل نباتات كان ليها أهمية فى الحضارة المصرية، زى [[بردى|البردى]] و [[بشنين ابيض|اللوتس]] و [[نخليه|النخيل]].<ref name=":13"/><ref name=":32"/> و [[مسله|المسلات]] كانت من السمات المميزة التانيه للعمارة المصرية. أما الحيطان فكانت بتتزين بمشاهد و نصوص [[هيروجليفى|هيروغليفية]]، مرسومة أو منحوتة.<ref name=":13"/><ref name=":82">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fleming|الأول=John|عنوان=The Penguin Dictionary of Architecture and Landscape Architecture|ناشر=Penguin Books|سنة=1998|طبعة=5th|صفحات=168–171|لغة=en|الفصل=Egyptian architecture|مؤلف2=Honour|مؤلف3=Pevsner|الأول2=Hugh|الأول3=Nikolaus|isbn=978-0-14-051323-3}}</ref> [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]] ({{حوالى|2700|2200 BC}}) كانت أول عصر كبير للبناء الضخم، و شافت بناء بعض أشهر المقابر الهرمية. أقدم مبنى حجرى ضخم معروف فى مصر هو [[هرم سقاره المدرج|هرم زوسر المدرج]] فى [[سقاره]] ({{حوالى|2650 BC}}). و اتبنت [[اهرامات الجيزه|أهرامات الجيزة]] و [[ابو الهول|أبو الهول العظيم]] تقريباً ما بين 2600 و 2500 قبل الميلاد.<ref name=":8">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fleming|الأول=John|عنوان=The Penguin Dictionary of Architecture and Landscape Architecture|ناشر=Penguin Books|سنة=1998|طبعة=5th|صفحات=168–171|لغة=en|الفصل=Egyptian architecture|مؤلف2=Honour|مؤلف3=Pevsner|الأول2=Hugh|الأول3=Nikolaus|isbn=978-0-14-051323-3}}</ref><ref name=":14"/> [[ملف:Tomb_of_Ramses_V_VI_in_Valley_of_the_Kings_on_West_Bank_of_Luxor_Egypt.jpg|تصغير|أوضة مزخرفة فى [[مقبره 9|مقبرة رمسيس الخامس و رمسيس السادس]] ({{حوالى|1145 BC}}) فى [[وادى الملوك]]، من فترة [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]] {{Sfn|Wildung|2009}}]] البناء الضخم رجع يزدهر فى عصر [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]] ({{حوالى|1570|1085 BC}})، لما كانت [[طيبه|طيبة]] العاصمة الرئيسية. من أشهر آثار الفترة دى مجمع معابد الكرنك، و معبد حتشبسوت الجنائزى، و [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]]، و [[ابو سمبل|معبد أبو سمبل]]، و [[معبد الرامسيوم|الرامسيوم]]، و هو المعبد الجنائزى بتاع [[رمسيس التانى]]، و [[مدينة هابو|معبد رمسيس التالت الجنائزى]] فى مدينة هابو.<ref name=":82"/> من عصر [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر]]، الفراعنة ابتدوا يتدفنوا فى مقابر تحت الأرض مزخرفة بشكل غنى لكن مخفية عن الأنظار فى [[وادى الملوك]].<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Magli|الأول=Giulio|مسار=https://books.google.com/books?id=t400fpjvskIC&q=luxor+temple+construction|عنوان=Architecture, Astronomy and Sacred Landscape in Ancient Egypt|ناشر=Cambridge University Press|سنة=2013|صفحة=184|لغة=en|isbn=978-1-107-24502-0}}</ref> أما البيوت و العمارة السكنية، فكانت فى العادة بتتبنى بالطوب اللبن و الخشب و حصير القصب، و أغلب المدن الكبيرة كانت موجودة على سهول النيل الفيضية الخصبة. علشان كده ما فضلش منها غير القليل لحد النهارده.<ref name=":1">{{استشهاد ويب|عنوان=Ancient Egyptian architecture {{!}} Types, History, & Facts {{!}} Britannica|مسار=https://www.britannica.com/art/Egyptian-architecture|تاريخ-الوصول=2023-01-10|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=21 October 2022|لغة=en}}</ref> {{Sfn|Wildung|2009}} بعض ملامح العمارة السكنية دى معروفة من النماذج التلاتية الأبعاد اللى اتلاقت فى المقابر، و اللى بتشير إن أشكالها كانت قريبة من أنماط البناء المحلى اللى فضلت موجودة فى وادى النيل و أجزاء تانيه من افريقيا لحد النهارده. {{Sfn|Wildung|2009}} === العصر اليونانى الرومانى === [[ملف:Agilkia_Trajankiosk_02.JPG|left|تصغير|كشك تراجان فى فيلة ({{حوالى|100 AD}})، من [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] {{Sfn|Wildung|2009}}]] خلال الفترة اليونانية الرومانية فى مصر، من سنة 332 قبل الميلاد لحد سنة 395 ميلادية،<ref name=":32"/> لما مصر كانت تحت حكم [[البطالمه|العيله البطلمية]] اليونانية و بعد كده [[الامبراطوريه الرومانيه|الإمبراطورية الرومانية]]، العمارة المصرية شهدت تغييرات كبيرة نتيجة لتأثير العمارة اليونانية. {{Sfn|McKenzie|2007}}<ref name=":13"/> [[اسكندريه|اسكندرية]]، عاصمة مصر وقتها، كانت مركز مهم للتطور المعمارى، و تأثيرها امتد لأماكن زى [[بومبى]] و [[كونستانتينوپوليس|القسطنطينية]].<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Review: The Architecture of Alexandria and Egypt, c. 300 BC to AD 700, by Judith McKenzie|صحيفة=Journal of the Society of Architectural Historians|مسار=https://online.ucpress.edu/jsah/article/69/2/279/92281/Review-The-Architecture-of-Alexandria-and-Egypt-c|مؤلف=Miles|الأول=Margaret M.|تاريخ=2010-06-01|لغة=en|المجلد=69|العدد=2|صفحات=279–280|url-access=subscription|issn=0037-9808|دوي=10.1525/jsah.2010.69.2.279}}</ref> تخطيط المدينة كان فى أغلبه على نمط المدن اليونانية، مع إضافة عناصر محلية. {{Sfn|McKenzie|2007}} أغلب المدينة القديمة اختفى تحت الميه أو تحت المدينة الحديثة، لكن الأوصاف التاريخية بتوضح إنها كانت بتضم مبانى ضخمة كتيرة، منها قصر ملكى، و [[موسيون|موسيون اسكندرية]]، و [[مكتبة اسكندريه|مكتبة اسكندرية]]، و [[فنار اسكندريه|فنار فاروس]] المشهور.<ref name=":8"/> كتير من المعابد اللى لسه محفوظة كويس فى [[صعيد مصر]] بترجع للفترة دى، زى [[معبد ادفو|معبد إدفو]]، و [[معبد كوم امبو|معبد كوم أمبو]]، و مجمع معابد فيلة.<ref name=":1"/> و رغم إن عمارة المعابد فضلت محافظة على طابعها المصرى التقليدى، التأثيرات اليونانية و الرومانية الجديدة ظهرت بوضوح، زى استخدام التيجان المركبة.<ref name=":13"/> {{Sfn|McKenzie|2007}} و الزخارف المصرية انتقلت كمان للعمارة اليونانية و [[العماره الرومانيه|الرومانية]] على نطاق أوسع.<ref name=":3">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curl|الأول=James Stevens|مسار=https://books.google.com/books?id=e-KrCQAAQBAJ&q=A+Dictionary+of+Architecture+and+Landscape+Architecture+(3+ed.)|عنوان=The Oxford Dictionary of Architecture|ناشر=Oxford University Press|سنة=2015|صفحة=256|لغة=en|الفصل=Egyptian architecture|مؤلف2=Wilson|الأول2=Susan|isbn=978-0-19-105385-6}}</ref> [[ملف:Catacombs_of_Kom_El_Shoqafa,_Alexandria,*Egypt*-_50852603281.jpg|تصغير|[[مقابر كوم الشقافه|سراديب كوم الشقافة]] فى [[اسكندريه]]، من القرن الأول للقرن التالت الميلادى، من العصر الرومانى]] ما فضلش كتير من العمارة الجنائزية بتاعة الفترة دى،<ref name=":13"/> لكن فيه شوية سراديب دفن تحت الأرض فى اسكندرية لسه محفوظة. سكان المدينة كانو بيستخدموها بشكل جماعى لدفن موتاهم. و السراديب دى مميزة بطراز معمارى مختلط بيجمع بين الزخارف الكلاسيكية و المصرية القديمة. [[مقابر كوم الشقافه|سراديب كوم الشقافة]]، اللى ابتدا بناؤها فى القرن الأول الميلادى و استمر توسيعها لحد القرن التالت، من أشهر الأمثلة و ممكن زيارتها لحد دلوقتى. {{Sfn|McKenzie|2007}} === أواخر العصور القديمة و العصر البيزنطى === [[ملف:Red_Monastery_church_Shenoute,_Pcol,_Pshoi.jpg|left|تصغير|الزخارف القبطية فى محاريب [[الدير الاحمر|الدير الأحمر]] فى [[سوهاج]]، من القرن الخامس للقرن التلاتاشر <ref name=":92">{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=hwuQDAAAQBAJ&q=red+monastery+architecture|عنوان=The Red Monastery Church: Beauty and Asceticism in Upper Egypt|ناشر=Yale University Press|سنة=2016|محرر=Bolman|محرر-الأول=Elizabeth S.|لغة=en|isbn=978-0-300-21230-3}}</ref>]] العمارة القبطية، اللى بترجع لأواخر العصور القديمة و العصر [[امبراطوريه بيزنطيه|البيزنطى]]، كانت امتداد للتقاليد الكلاسيكية. {{Sfn|McKenzie|2007}} و مصر كانت من أوائل الأماكن اللى ظهر فيها الرهبنة المسيحية و الأديرة،<ref name=":52">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fleming|الأول=John|عنوان=The Penguin Dictionary of Architecture and Landscape Architecture|ناشر=Penguin Books|سنة=1998|طبعة=5th|صفحة=128|لغة=en|الفصل=Coptic architecture|مؤلف2=Honour|مؤلف3=Pevsner|الأول2=Hugh|الأول3=Nikolaus|isbn=978-0-14-051323-3}}</ref> و عدد الأديرة زاد بشكل كبير بحلول نهاية القرن الرابع الميلادى. {{Sfn|Meinardus|2002}} ما اتلاقتش تقريباً آثار لكنائس اسكندرية القديمة، {{Sfn|McKenzie|2007}} لكن بعض الأمثلة المهمة جداً من [[عمارة وفن مسيحى مبكر|العمارة المسيحية البدرية]] لسه محفوظة فى وادى النيل، منها [[الدير الاحمر|الدير الأحمر]]، اللى اتأسس فى القرن الرابع،<ref name=":92"/> و [[الدير الابيض|الدير الأبيض]]، اللى بيرجع لحوالى سنة 440، قرب [[سوهاج]]. و استمر الترابط بين العمارة الكلاسيكية المتأخرة و العمارة القبطية فى مراكز حضرية كبيرة زى [[اشمونين|الأشمونين]]، اللى كانت معروفة باسم هرموبوليس ماجنا، و فيه هناك نفس أساليب الحرفية فى المبانى الوثنية و المسيحية من القرنين التالت و الرابع الميلاديين. {{Sfn|McKenzie|2007}} و فى [[الخارجه|واحة الخارجة]] فى [[الصحرا الغربيه فى مصر|الصحرا الغربية]]، [[البجوات|جبانة البجوات]] فيها مقابر و كنائس صغيرة من العصر قبل المسيحى و العصر المسيحى البدرى، بترجع تقريباً للفترة من أواخر القرن التالت لحد القرن التامن الميلادى.<ref name=":11">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Martin|الأول=Matthew|عنوان=Byzantine Narrative: Papers in honour of Roger Scot|ناشر=Brill|سنة=2006|محرر=Burke|محرر-الأول=John|صفحات=233–236|لغة=en|الفصل=Observations on the Paintings of the Exodus Chapel, Bagawat Necropolis, Kharga Oasis, Egypt|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=ajE9DwAAQBAJ&dq=Bagawat+necropolis&pg=PR19|isbn=978-90-04-34487-7}}</ref> كنيسة الخروج واحدة من أقدم الكنائس فى المكان، {{Sfn|Meinardus|2002}} و اتبنت تقريباً فى أوائل القرن الرابع الميلادى.<ref name=":11"/> و كنيسة قريبة منها، غالباً بترجع للقرن الخامس الميلادى، ممكن تكون واحدة من أقدم بقايا الكنائس فى مصر. {{Sfn|Meinardus|2002}} بقايا الكنائس من القرنين الرابع و الخامس الميلاديين بتشير إنها كانت مبنية على شكل [[بازيليكا]] بحرم متقسم لتلات أجزاء، و فيها جناح عرضى و حيط شرقى مستقيم. {{Sfn|McKenzie|2007}} أما الدير الأحمر و الدير الأبيض فى سوهاج، فبيتميزوا بتصميم بازيليكى مستطيل، بينتهى بحرم تلاتى أكتر تطور فيه تلات محاريب نص دائرية مزخرفة. {{Sfn|McKenzie|2007}} بحلول القرن السابع الميلادى، التصميم النموذجى للكنيسة القبطية كان بيتكون من بازيليكا بصحن مقبب، و أعمدة، و ممرات جانبية، و جناح عرضى، و تلات محاريب مربعة مغطاة بقباب أو أنصاف قباب.<ref name=":52"/> و استمر بناء الكنائس القبطية فى الفترات الإسلامية اللى بعد كده، مع الحفاظ فى العادة على التصميم البازيليكى.<ref name=":52"/> المبانى القبطية البدرية بتوضح استمرار تقاليد الزخرفة الغنية، زى تيجان الأعمدة [[نظام كورنثى|الكورنثية]] و البيزنطية،<ref name=":52"/> و الرسومات الجدارية.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gawdat|الأول=Gabra|مسار=https://books.google.com/books?id=cmAnDAAAQBAJ&dq=coptic+architecture+painted+decoration&pg=PA127|عنوان=Coptic Monasteries: Egypt's Monastic Art And Architecture|ناشر=Oxford University Press|سنة=2002|لغة=en|مؤلف2=Vivian|الأول2=Tim|isbn=978-977-424-691-3}}</ref> و فيه بقايا كتيرة لرسومات جدارية، بعضها على الطراز البيزنطى البدرى، فى مصليات جبانة البجوات، و بالخصوص مصلى السلام، و كمان فى مصلى الخروج، و فى الحرم التلاتى للدير الأحمر، اللى اترسم على مراحل مختلفة من القرن الخامس للقرن التلاتاشر.<ref name=":92"/> و أمثلة كتيرة تانيه من الزخارف المرسومة و المنحوتة من الكنائس القديمة محفوظة دلوقتى فى [[المتحف القبطى]] فى القاهرة. {{Sfn|Meinardus|2002}} [[ملف:The_apse_mosaic_from_St._Catherine_monastery_in_Sinai.tiff|تصغير|فسيفساء من القرن السادس الميلادى بتصور [[تجلى الرب|التجلى]] فى [[دير سانت كاترين]] فى [[سينا]]]] فى [[جبل موسى|جبل سينا]]، اتبنى [[دير سانت كاترين|دير سانت كاترين]]، اللى كان فى الأصل مكرّس [[العليقه المشتعله|للعليقة المشتعلة]] و اتسمى باسمها،<ref name=":2">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Encyclopedia of Greece and the Hellenic Tradition|ناشر=Routledge|سنة=2000|محرر=Speake|محرر-الأول=Graham|صفحات=1480–1482|لغة=en|الفصل=Saint Catherine's Monastery, Sinai|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=3ockEAAAQBAJ&dq=saint+catherine+monastery+sinai+architecture&pg=PA1482|isbn=978-1-135-94206-9}}</ref> على إيد الإمبراطور [[جستينيان الاول|جستنيان الأول]]، اللى حكم من سنة 527 لحد 565.<ref name=":7">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hatlie|الأول=Peter|مسار=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781444338386|عنوان=The Encyclopedia of Ancient History|ناشر=Wiley|سنة=2013|محرر=Erskine|محرر-الأول=Andrew|طبعة=1|لغة=en|الفصل=Sinai, Monastery of St. Catherine|isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> و الدير بيتعتبر دلوقتى أقدم دير مسيحى فى العالم استمر مأهول بشكل متواصل.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Evans|الأول=Helen C.|مسار=https://books.google.com/books?id=izr8rGsQ0UoC&dq=oldest+continuously+monastery+world&pg=PA15|عنوان=Saint Catherine's Monastery, Sinai, Egypt: A Photographic Essay|ناشر=Metropolitan Museum of Art|سنة=2004|صفحة=15|لغة=en|isbn=978-1-58839-109-4}}</ref> و رغم إن أجزاء كبيرة منه اتبنت و اترممت من جديد، لسه فيه أجزاء مهمة من مبانيه الأصلية من القرن السادس، منها كنيسة بازيليكية بتلات أروقة فيها فسيفساء بيزنطية بتصور [[تجلى الرب|التجلى]].<ref name=":2"/><ref name=":10"/> == العصور الوسطانيه == بعد [[غزو العرب مصر|غزو العرب لمصر]] حوالى سنة 640، مصر دخلت فى الأول ضمن [[الخلافه الراشده|الخلافة الراشدة]]، و بعدها [[الدوله الامويه|الخلافة الأموية]]، و بعدها [[العباسيين|الخلافة العباسية]]. و بعد كده حكمتها عائلات و دول محلية مستقلة، و بقت فى فترات تانيه مركز لإمبراطوريات إسلامية. [[عماره اسلاميه|العمارة الإسلامية]] البدرية فى مصر فضلت متأثرة بتقاليد أواخر العصور القديمة، و بعد فترة قصيرة ظهر فيها تأثير العمارة العباسية اللى كانت جاية من العراق و [[منطقة بين النهرين|بلاد ما بين النهرين]]. {{Sfn|Bloom|Blair|2009}} بعض المبانى الإسلامية استخدمت من جديد مواد جاية من مبانى [[مصر القديمه|مصرية قديمة]] و [[مصر الرومانيه|رومانية و بيزنطية]]، و فى فترات لاحقة استخدمت كمان مواد من مبانى [[حملات صليبيه|الصليبيين]] فى [[الشام]].<ref name=":0">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Behrens-Abouseif|الأول=Doris|عنوان=Dalmatia and the Mediterranean: Portable Archaeology and the Poetics of Influence|سنة=2014|محرر=Payne|محرر-الأول=Alina|صفحة=402|لغة=en|الفصل=Between Quarry and Magic: The Selective Approach to Spolia in the Islamic Monuments of Egypt|مسار-الفصل=https://www.academia.edu/42811008|دوي=10.1163/9789004263918_014|isbn=978-90-04-26391-8}}</ref> أكبر تركيز للرعاية المعمارية فى العصر الإسلامى كان فى القاهرة، {{Sfn|Bloom|Blair|2009}} اللى لسه فيها لحد النهارده واحد من أغنى تجمعات آثار العصور الوسطانيه فى العالم الإسلامى. {{Sfn|Williams|2018}} === العصر الإسلامى البدرى === [[ملف:Mosque_of_Ibn_Tulun_2019_1.jpg|تصغير|[[مسجد ابن طولون]] فى القاهرة، حوالى سنة 879، من العصر العباسى الطولونى]] بعد الغزو حوالى سنة 640، العرب أسسوا مدينة جديدة اسمها [[الفسطاط]] جنب حصن [[حصن بابليون|بابليون]] الرومانى البيزنطى القديم، علشان تكون العاصمة الإدارية و مركز الحامية العسكرية فى مصر. و بعد كده المدن و المنشآت اللى اتأسست حوالين المركز الحضرى ده ساعدت فى تكوين مدينة القاهرة الحديثة. {{Sfn|Raymond|2000}} مع تأسيس الفسطاط اتأسس أول مسجد فى مصر و افريقيا، [[جامع عمرو بن العاص]]. و رغم إن المسجد اتبنى من جديد كذا مرة على مر القرون، لسه قائم لحد النهارده. المسجد من جوه فيه قاعة أعمدة كبيرة و حوش مستطيل. {{Sfn|O'Kane|2016}} و [[مقياس النيل]] فى جزيرة [[جزيرة الروضه|الروضة]] فى القاهرة، اللى اتبنى سنة 861، بيتعتبر أقدم أثر إسلامى محفوظ بشكل كويس فى مصر. {{Sfn|Behrens-Abouseif|1989}} بعد ما وصلت الخلافة العباسية لقمة قوتها، ابتدت تتفكك فى القرن التاسع الميلادى لمجموعة من الدول الإقليمية اللى كانت بتعلن ولاءها للخليفة بشكل اسمى، لكن عملياً كانت مستقلة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Kennedy|الأول=Hugh|عنوان=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|ناشر=Routledge|سنة=2004|طبعة=2nd|isbn=978-0-582-40525-7}}</ref> فى مصر، [[احمد بن طولون|أحمد بن طولون]] أسس [[طولونيين|الدولة الطولونية]] اللى استمرت فترة قصيرة، و بنا لنفسه عاصمة جديدة اسمها [[القطائع]] جنب الفسطاط. أهم أثر باقى منها هو [[مسجد ابن طولون]]، اللى اكتمل سنة 879. المسجد اتأثر بشكل كبير بالعمارة العباسية فى [[سامرا]]، و لسه واحد من أحسن الأمثلة المحفوظة لعمارة القرن التاسع الميلادى. {{Sfn|Ettinghausen|Grabar|Jenkins-Madina|2001}} المسجد فيه حوش واسع مفتوح محاط من الأربع نواحى بأروقة مسقوفة، و الأقواس المدببة فيها متشالة على دعامات مستطيلة ضخمة. الأقواس و الشبابيك مزينة بجص منحوت فيه زخارف هندسية و نباتية على طراز سامرا. {{Sfn|Petersen|1996}} === العصر الفاطمى === [[ملف:Cairo,_moschea_di_al-aqmar,_03.JPG|تصغير|واجهة [[مسجد الأقمر]] المزخرفة فى القاهرة، سنة 1125، من العصر الفاطمى]] فى أوائل القرن العاشر الميلادى، ظهرت [[الفاطميين|الخلافة الفاطمية]] فى [[ايفريقيه|إفريقية]] فى وسط شمال افريقيا، و بقت منافس قوى للخلافة العباسية. بعد غزو مصر سنة 969، الفاطميين نقلوا مركز دولتهم لمصر سنة 970، و أسسوا عاصمة جديدة هيا [[القاهره|القاهرة]] على مسافة قصيرة شمال الفسطاط. {{Sfn|Behrens-Abouseif|1989}} العمارة الفاطمية فى مصر استخدمت بعض أساليب الطولونيين و مواد بناء شبيهة، لكن طورت كمان أساليبها الخاصة. أول مسجد جامع بناه الفاطميين فى القاهرة كان [[الجامع الازهر|الجامع الأزهر]]، اللى اتأسس فى نفس سنة تأسيس المدينة. و المسجد بقا المركز الدينى للمذهب [[اسماعيليين|الإسماعيلى الشيعى]] اللى كان الفاطميين بيتبعوه. زى المساجد الجامعة التانيه فى الفترة دى، الأزهر كان فيه حوش مفتوح و قاعة صلاة مسقوفة فيها أعمدة. و من أهم المعالم الفاطمية التانيه [[مسجد الحاكم بامر الله|جامع الحاكم بأمر الله]]، اللى اتبنى ما بين 990 و 1013، و [[مسجد الأقمر]] سنة 1125 بواجهته المزخرفة، و [[مشهد رقيه بنت على|مشهد السيدة رقية]] سنة 1133، و اللى فيه محراب من الجص المنحوت بدقة. فى عهد الوزير [[بدر الدين الجمالى|بدر الجمالى]]، اللى حكم من 1073 لحد 1094، أسوار القاهرة اتبنت من جديد بالحجر مع بوابات ضخمة. و لسه تلاتة منها موجودين لحد النهارده: [[باب الفتوح]]، و [[باب النصر]]، و [[باب زويله]]. {{Sfn|Behrens-Abouseif|1989}} الفاطميين استخدموا الأقواس بأشكالها المختلفة بشكل واسع، و دخلوا ''المقرنصات'' فى العمارة المصرية. {{Sfn|Bloom|Blair|2009}} الزخارف النباتية و الأرابيسك و الأشكال الهندسية كانت من أهم أنواع الزخرفة، و كانت بتتنحت فى الجص و الخشب و ساعات الحجر. و ظهرت كمان المحاريب المزخرفة بخطوط أو تضليعات بتنتشر من المنتصف، و بقت من السمات المعمارية المهمة فى القاهرة بعد كده. {{Sfn|Behrens-Abouseif|1989}} أما الرسومات اللى بتمثل أشخاص أو كائنات حية، فرغم ندرتها فى العمارة الدينية الإسلامية، استخدمت فى زخرفة قصور الفاطميين.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bloom|الأول=Jonathan M.|عنوان=Encyclopaedia of Islam, Three|ناشر=Brill|سنة=2012|محرر=Fleet|محرر-الأول=Kate|لغة=en|الفصل=Fāṭimid art and architecture|isbn=978-90-04-16165-8}}</ref> === العصر الأيوبى === [[صلاح الدين الايوبى|صلاح الدين الأيوبى]] أنهى حكم الخلفاء الفاطميين سنة 1171 و أسس [[الايوبيين|الدولة الأيوبية]]، اللى فضلت القاهرة عاصمتها. {{Sfn|Raymond|2000}} العمارة العسكرية كانت من أهم مظاهر العصر الأيوبى. و من أكبر المشاريع اللى عملها صلاح الدين إنه خطط يحيط القاهرة و الفسطاط بسور واحد.<ref name="Yeomans104-1052">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Yeomans|2006}}</ref> بعض أساليب التحصين اتأثرت بالصليبيين، زى الأسوار اللى كانت بتتبع شكل الأرض، فى الوقت نفسه الأيوبيين ورثوا أساليب من الفاطميين، زى الشرفات و الأبراج الدائرية، و طوروا أساليب تانيه بنفسهم.<ref name="Peterson26">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|Petersen|1996}}</ref> [[ملف:Cairo_Citadel_01.JPG|تصغير|[[قلعة الجبل|قلعة القاهرة]]، اللى ابتدا بناؤها سنة 1176 بأمر [[صلاح الدين الايوبى|صلاح الدين]]، و اتوسعت و اتعدلت كذا مرة فى القرون اللى بعد كده]] بناء [[قلعة الجبل|قلعة القاهرة]] ابتدا سنة 1176 بأمر صلاح الدين.<ref name="Yeomans104-1052"/> و بقت مقر الحكم فى مصر لحد القرن التسعتاشر، بعد ما اتعملت فيها توسعات و تجديدات كتيرة. {{Sfn|Raymond|2000}} و اكتمل الجزء الأساسى منها فى عهد السلطان [[الكامل محمد ابن العادل|الكامل]]، اللى حكم من 1218 لحد 1238.<ref name="Yeomans104-1052"/> تحصينات الكامل اتعملت من أحجار خشنة المظهر، فى الوقت نفسه أبراج صلاح الدين اتبنت من حجر مصقول. و الأسلوب الحجرى الخشن ده بقا من السمات المميزة لتحصينات الأيوبيين.<ref name="Yeomans104-1052"/> بعد نهاية الحكم الفاطمى الشيعى، الحكام الأيوبيين اهتموا بإعادة تقوية المذهب [[اهل السنة و الجماعه|السنى]]، و عملوا ده من ضمن حاجات تانيه عن طريق بناء المدارس السنية.<ref name="Yeomans104-1052"/> صلاح الدين أمر ببناء أول مدرسة سنية فى مصر جنب [[مسجد الامام الشافعى|ضريح الإمام الشافعى]] فى [[القرافه|القرافة]] فى القاهرة. {{Sfn|Williams|2018}} فى نهاية العصر الأيوبى و بداية العصر المملوكى، ابتدا يظهر فى القاهرة نوع جديد من المجمعات الجنائزية متعددة الوظايف. آخر سلاطين الأيوبيين، [[الصالح ايوب|الصالح أيوب]]، أسس [[مدرسة وقبة نجم الدين ايوب|مدرسة الصالحية]] سنة 1242. و بعد وفاته سنة 1249، مراته [[شجر الدر]] أضافت ليها ضريحه، و بعد كده بنت ضريحها و مدرستها فى مكان تانى جنوب القلعة سنة 1250.<ref name="Ruggles1">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ruggles|الأول=D.F.|عنوان=Tree of pearls: The extraordinary architectural patronage of the 13th-century Egyptian slave-queen Shajar al-Durr.|ناشر=Oxford University Press.|سنة=2020}}</ref> المجمعين دول كانو من أول الأمثلة فى القاهرة على دمج ضريح المؤسس مع مؤسسة دينية و خيرية، و النوع ده بقا بعد كده من أهم سمات العمارة الملكية المملوكية.<ref name="Ruggles1"/> {{Sfn|Behrens-Abouseif|2007}} === العصر المملوكى === [[ملف:Sultan-Hassan-Moschee_2015-11-14zc.jpg|left|تصغير|[[جامع السلطان حسن|مدرسة و جامع السلطان حسن]] فى القاهرة (1356–1363)، من العصر المملوكى، بتصميم داخلى فيه أربع إيوانات]] [[مملوك|المماليك]]، اللى كان أصلهم جنود فى الدولة الأيوبية جُمّعوا من العبيد، استولوا على الحكم سنة 1250، و حكموا مصر و أجزاء كبيرة من الشرق الوسطانى لحد [[الحرب العثمانيه المملوكيه (1516-1517)|الغزو العثمانى سنة 1517]]. و رغم الصراعات الداخلية الكتيرة بينهم، سلاطين المماليك صرفوا بشكل كبير على العمارة، و هما مسؤولين عن جزء كبير من التراث المعمارى الضخم الموجود فى [[القاهره الاسلاميه|القاهرة التاريخية]]. {{Sfn|Williams|2018}} {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} بعض السلاطين اللى حكموا لفترات طويلة، زى [[الناصر محمد بن قلاوون (فترة حكم اولى)|الناصر محمد]]، اللى حكم على فترات ما بين 1293 و 1341، و [[الاشرف قايتباى|الأشرف قايتباى]]، اللى حكم من 1468 لحد 1496، كانو معروفين بكثرة مشاريع البناء. {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} و فى العصر المملوكى، القاهرة وصلت لواحدة من أعلى فترات ثروتها و ازدهارها فى القرن الاربعتاشر. {{Sfn|Raymond|2000}} [[ملف:Qaitbey4_(2133768658).jpg|تصغير|القبة الحجرية المنحوتة [[مسجد قايتباى|لضريح السلطان قايتباى]] فى القاهرة، 1470–1474، من أواخر العصر المملوكى]] من أهم سمات العمارة المملوكية انتشار المبانى متعددة الوظايف. و بسبب ضيق المساحة فى المدينة و رغبة أصحاب المبانى إن منشآتهم تكون واضحة و بارزة، التخطيطات بقت أكتر إبداع و تعقيد. {{Sfn|Behrens-Abouseif|2007}} {{Sfn|Williams|2018}} {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} السلاطين و كبار الأمراء كانو بيبنوا لنفسهم أضرحة، و يضيفوا ليها مؤسسات خيرية مختلفة زى المدارس و الخانقاهات و الأسبلة و المساجد. و مصاريف و دخل المجمعات دى كانت بتنظمها وثايق ''الوقف''، اللى كانت بتحافظ على المؤسسة و ساعات بتوفر كمان دخل أو ممتلكات لذرية الشخص اللى أسسها. {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} {{Sfn|Behrens-Abouseif|2007}} التصميم الصليبى أو تصميم الأربع إيوانات بقا شائع فى المدارس، و بعد كده انتشر فى المجمعات الأثرية الجديدة أكتر من شكل المسجد التقليدى اللى فيه أعمدة. {{Sfn|Behrens-Abouseif|2007}} {{Sfn|Williams|2018}} الزخرفة بقت أكتر تفصيل مع مرور الوقت، و النحت على الحجر و ألواح الرخام الملونة، و منها ''الأبلق''، أخدوا مكان الجص كأهم وسائل الزخرفة المعمارية. و المداخل الضخمة المزخرفة بقت منتشرة أكتر من الفترات السابقة، و فى العادة كان فيها ''مقرنصات''. {{Sfn|Williams|2018}} {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} و ظهرت تأثيرات جاية من [[الشام]] و [[ايلخانية مغول فارس|إيران الإيلخانية]]، و ممكن كمان من [[ڤينيسيا]]. {{Sfn|Williams|2018}} {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} المآذن المملوكية كانت فى العادة متقسمة لتلات مستويات، بيفصل بينهم شرفات، و كل مستوى ليه تصميم مختلف. مآذن أواخر العصر المملوكى مثلاً كان المستوى الأول فيها غالباً تمن أضلاع، و التانى دائرى، و التالت على شكل فانوس تعلوه زخرفة. {{Sfn|Williams|2018}} {{Sfn|Behrens-Abouseif|2007}} القباب اتطورت من هياكل من الخشب أو الطوب، ساعات بشكل بصلى، لقباب حجرية مدببة عليها زخارف هندسية و نباتية معقدة منحوتة على سطحها الخارجى. {{Sfn|Behrens-Abouseif|2007}} و فن القباب الحجرية وصل لقمة تطوره فى عصر قايتباى فى أواخر القرن الخمستاشر. {{Sfn|Williams|2018}} == العصر العثمانى و بداية العصر الحديث == === العصر العثمانى === بعد [[الحرب العثمانيه المملوكيه (1516-1517)|الغزو العثمانى سنة 1517]]، ظهرت فى مصر مبانى جديدة على الطراز العثمانى، لكن الطراز المملوكى ما اختفاش، و فضل مستخدم لوحده أو ممزوج بعناصر [[عماره عثمانيه|عثمانية]]. {{Sfn|Williams|2018}} من السمات العثمانية الجديدة المآذن الرفيعة المدببة، و المساجد اللى بتتمحور حوالين قبة مركزية، و استخدام القيشانى و البلاط الملون. {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} لكن مقارنة بالعصور السابقة، الرعاية المعمارية قلت، لأن مصر ما بقتش مركز إمبراطورية و بقت مجرد [[ايالة مصر|ولاية عثمانية]]. {{Sfn|Blair|Bloom|1995}} و فى نفس الوقت زاد بناء بعض أنواع المبانى اللى كانت ابتدت تنتشر فى أواخر العصر المملوكى، زى السبيل و [[كتاب (مدرسه)|الكتّاب]]، و الخانات و الوكالات متعددة الأدوار. {{Sfn|Williams|2018}} [[ملف:M_Ali_mosque_135.JPG|تصغير|[[مسجد محمد على]] فى قلعة القاهرة، اتبنى ما بين 1830 و 1857، على الطراز العثمانى مع تفاصيل متأثرة بالطراز الأوروبى <ref name=":13"/>]] فى القرن التسعتاشر، تحت حكم [[محمد على باشا|محمد على]] و خلفائه، اللى كان حكمهم مستقل فعلياً، اتبنت مبانى جديدة زى [[مسجد محمد على]] فى القلعة. المسجد استخدم بوضوح الطراز الباروكى العثمانى و زخارف غربية معاصرة من أواخر العصر العثمانى. الشكل العثمانى الواضح للمسجد و زخارفه الأوروبية كانو تغيير كبير عن العمارة التقليدية للقاهرة اللى كانت متأثرة بالطراز المملوكى، و عبّروا عن محاولة محمد على إنه يدخل مصر عصر جديد.<ref name=":13"/><ref name=":04">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Sanders|الأول=Paula|عنوان=Creating Medieval Cairo: Empire, Religion, and Architectural Preservation in Nineteenth-century Egypt|ناشر=American University in Cairo Press|سنة=2008|صفحات=39–41|isbn=978-977-416-095-0}}</ref> {{Sfn|Behrens-Abouseif|1989}} {{Sfn|Williams|2018}} و الطراز الجديد ده ظهر كمان فى أسبلة و كتاتيب كتيرة فى المدينة، و كانت واجهاتها المطلة على الشوارع ساعات منحنية و مزينة بأوراق نباتية و أكاليل و أشكال شمس. {{Sfn|Williams|2018}} {{Sfn|Behrens-Abouseif|1989}} === فترة الخديوية و التأثير الأوروبى === [[ملف:Palace_of_Said_Halim_Pasha_DSCF2694.jpg|left|تصغير|قصر [[سعيد حليم باشا]] فى القاهرة (1896–1900)، المستوحى من العمارة الباروكية الفرنسية؛ مثال على الأساليب الأوروبية فى القاهرة فى مطلع القرن العشرين <ref name=":12">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Avcıoğlu|الأول=Nebahat|عنوان=A Companion to Islamic Art and Architecture|ناشر=Wiley Blackwell|سنة=2017|محرر=Necipoğlu|محرر-الأول=Gülru|صفحات=1138–1142|الفصل="Jeux de miroir": Architecture of Istanbul and Cairo from Empire to Modernism|مسار-الفصل=https://books.google.com/books?id=6YgpDwAAQBAJ&q=neo-mamluk+architecture&pg=PP1|مؤلف2=Volait|الأول2=Mercedes|isbn=978-1-119-06857-0}}</ref>]] [[الخديوى اسماعيل|الخديوى إسماعيل]]، واحد من أحفاد محمد على، اللى حكم رسمياً كـ [[خديوى]] من 1863 لحد 1879، حاول يوسع نطاق [[حداثه|التحديث]] فى مصر. و أشرف على بناء [[قناة السويس]] الحديثة، اللى اتفتحت سنة 1869. {{Sfn|Raymond|2000}} جنب المشروع ده، ابتدا كمان بناء حى جديد كبير على الطراز الأوروبى شمال و غرب القاهرة التاريخية. تخطيط المنطقة الجديدة اتأثر بالتعديلات اللى عملها [[هوسمان|البارون هوسمان]] فى باريس، و الشوارع العريضة و الميادين الكبيرة كانو جزء أساسى من التخطيط. {{Sfn|Raymond|2000}} إسماعيل استعان كمان بمهندسين معماريين أوصى بيهم هوسمان. و رغم إن مشروع التوسع ما اتنفذش بالكامل بالشكل اللى كان إسماعيل متصوره، المنطقة دى بقت جزء كبير من اللى معروف دلوقتى باسم [[وسط القاهره|وسط البلد]]. {{Sfn|Raymond|2000}} التوسع الجديد أدى كمان لإهمال نسبى للأحياء التاريخية القديمة فى القاهرة، و منها المدينة المسورة. و حتى القلعة فقدت أهميتها كمقر ملكى لما إسماعيل نقل مقر الحكم لـ [[قصر عابدين]] سنة 1874. {{Sfn|Williams|2018}} [[اسماعيليه (مدينه)|مدينة الإسماعيلية]]، اللى اتسمت على اسم إسماعيل، اتأسست سنة 1863 على إيد المهندس الفرنساوى [[فرديناد ديليسبس|فرديناند دى ليسبس]] علشان تكون قاعدة للعمال فى مشروع قناة السويس. و هيا كمان اتخططت بشوارع عريضة و ميادين.<ref name=":242">{{استشهاد بكتاب|عنوان=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|ناشر=Oxford University Press|سنة=2009|محرر=M. Bloom|محرر-الأول=Jonathan|المجلد=2|صفحات=44–45|لغة=en|الفصل=Egypt|محرر2=S. Blair|محرر2-الأول=Sheila|isbn=978-0-19-530991-1}}</ref> المشاريع دى عكست التأثر الكبير بالثقافة الفرنسية فى الفترة دى فى القاهرة و إسطنبول، لما النخب فى المدينتين ابتدوا يهتموا بالأفكار الفرنسية و الذوق الباريسى.<ref name=":12"/> و مش باريس بس اللى أثرت على العمارة، لكن [[ڤيينا]] كمان. التفسيرات [[الامبراطوريه النمساويه المجريه|النمساوية المجرية]] للأساليب الفرنسية و الإيطالية أثرت على العمارة فى عهد [[عباس حلمى التانى|عباس حلمى التانى]]، اللى حكم من 1892 لحد 1914. و تأثير طراز الفنون الجميلة و [[ارت نوفو|الآرت نوفو]] الفييناوى ظاهر فى مبانى كتيرة اتبنت فى أواخر القرن التسعتاشر و بداية القرن العشرين.<ref name=":13"/> أول مسابقة معمارية فى مصر اتعملت سنة 1894 لتصميم [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]]، اللى كان هيضم مجموعة الآثار المصرية اللى كانت بتكبر بسرعة. و كسب المسابقة المهندس الفرنساوى مارسيل دورنيون، اللى صمم مبنى ضخم [[عماره كلاسيكيه جديده|بالطراز الكلاسيكى الجديد]]، و اكتمل سنة 1902. {{Sfn|Elshahed|2020}} [[ملف:Mezquita_abu_el_abbas-alejandria-2007.JPG|تصغير|[[جامع المرسى ابو العباس|جامع أبو العباس المرسى]] فى اسكندرية، اكتمل سنة 1945، على طراز المماليك الجدد]] فى أواخر القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين، ظهر طراز "المماليك الجدد"، جزئياً كرد فعل قومى على الأساليب العثمانية و الأوروبية، و كمحاولة لتشجيع أسلوب معمارى اعتبروه "مصرى" و محلى، رغم إن بعض المعماريين اللى اشتغلوا فيه كانو أوروبيين.<ref name=":13"/><ref name=":04"/> من أمثلة الطراز ده [[مقابر العائله الملكيه (المجاورين)|ضريح توفيق باشا]] سنة 1894، و [[جامع السيده نفيسه|جامع السيدة نفيسة]] الحالى سنة 1895، و [[جامع السيده عائشه|جامع السيدة عائشة]] اللى اتبنى من 1894 لحد 1896، و مبنى [[متحف الفن الاسلامى|متحف الفن الإسلامى]] سنة 1903، و [[جامع الرفاعى]] اللى اتبنى من 1869 لحد 1911، و [[جامع المرسى ابو العباس|جامع أبو العباس المرسى]] فى اسكندرية، اللى اتبنى ما بين 1929 و 1945. [[ملف:إفتتاح_قصر_البارون_لزيارة_الجمهور_(cropped).jpg|تصغير|[[قصر البارون امبان|قصر البارون إمبان]] فى [[مصر الجديده|مصر الجديدة]]، سنة 1911، و تصميمه مستوحى من عمارة المعابد الهندوسية]] فى أوائل القرن العشرين، ظهرت ضواحى و مدن جديدة حوالين القاهرة و شهدت تجارب معمارية كتيرة. {{Sfn|Elshahed|2020}} [[مصر الجديده|مصر الجديدة]]، أو هليوبوليس، اللى كانت أول ضاحية كبيرة للقاهرة تتبنى على حافة الصحرا، فيها واحد من أهم تجمعات عمارة أوائل القرن العشرين بره وسط القاهرة. اتأسست سنة 1906 بشراكة بين البلجيكى [[البارون امبان|إدوارد إمبان]] و المصرى [[بوجوص نوبار|بوغوس نوبار باشا]]، و فضلت تكبر على مدار العقود اللى بعدها. {{Sfn|Elshahed|2020}} المبانى هناك اتصممت بأنماط مختلفة، منها الطراز الإسلامى الجديد و المملوكى الجديد، و [[ارت ديكو|الآرت ديكو]]، و خليط من الطرز الاستشراقية و الحديثة. {{Sfn|Elshahed|2020}} مبانى شركة هليوبوليس على بعض الشوارع الرئيسية، اللى اتكملت حوالى سنة 1908، صممها إرنست جاسبر بالطراز الإسلامى الجديد و المملوكى الجديد. {{Sfn|Elshahed|2020}} أما [[قصر البارون امبان|قصر البارون إمبان]]، اللى اكتمل سنة 1911 و صممه [[الكسندر مارسيل|ألكسندر مارسيل]]، فهو تصميم فخم مستوحى من عمارة المعابد الهندوسية و متكيف مع مبنى على طراز الفنون الجميلة. {{Sfn|Elshahed|2020}} فى أوائل القرن العشرين ظهر كمان طراز "فرعونى جديد"، استخدمه بعض المعماريين. و [[ضريح سعد زغلول]]، اللى اتبنى ما بين 1928 و 1931 و صممه مصطفى فهمى، مثال على الطراز ده.<ref name=":242"/> و رغم إن [[احياء العماره المصريه|إحياء العمارة المصرية القديمة]] كان منتشر فى اوروبا و امريكا الشمالية فى القرن التسعتاشر، استخدامه كأسلوب قومى فى مصر نفسها فضل محدود. {{Sfn|Elshahed|2020}} == الحداثة و العصر الحالى == === الحداثة فى القرن العشرين === [[ملف:Gurna_Mosque_R01.jpg|left|تصغير|مسجد [[القرنه|القرنة الجديدة]] من الأربعينات، من تصميم [[حسن فتحى]]]] من تلاتينات القرن العشرين، الحداثة ابتدت تسيطر على عمارة القاهرة و تاخد مكان أساليب الإحياء التاريخى اللى كانت منتشرة قبلها. {{Sfn|Elshahed|2020}} من المعماريين البارزين فى الفترة دى [[سيد كريم]]، اللى دافع عن الأسلوب العالمى و العمارة الوحشية. {{Sfn|Elshahed|2020}} و أسس كمان أول مجلة معمارية باللغة العربية، اللى ساعدت فى نشر التصاميم المعاصرة و لعبت دور مهم فى تطور الثقافة المعمارية الحديثة فى مصر. {{Sfn|Elshahed|2020}} فى نص القرن العشرين، بعض المعماريين المصريين ابتدوا يتحدوا سيطرة الأساليب و الأفكار الغربية.<ref name=":242"/> و كان من أشهرهم [[حسن فتحى]] (1900–1989)، اللى ابتدا مشواره المهنى فى تلاتينات القرن العشرين. فتحى حاول يستخدم طرق البناء التقليدية بالطوب اللبن و يكيفها مع احتياجات العصر الحديث.<ref name=":242"/><ref name=":6">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fleming|الأول=John|عنوان=The Penguin Dictionary of Architecture and Landscape Architecture|ناشر=Penguin Books|سنة=1998|طبعة=5th|صفحة=189|لغة=en|الفصل=Fathy|مؤلف2=Honour|مؤلف3=Pevsner|الأول2=Hugh|الأول3=Nikolaus|isbn=978-0-14-051323-3}}</ref> من أشهر مشاريعه قرية [[القرنه|القرنة الجديدة]] قرب [[الاقصر]]، اللى اتبنت ما بين 1945 و 1948.<ref name=":6"/> و [[رمسيس ويصا واصف]]، واحد من تلاميذ فتحى، مثل اتجاه قريب من ده، و استوحى فى مبانيه عناصر من العمارة النوبية و عمارة الطوب اللبن فى صعيد مصر.<ref name=":242"/> [[ملف:The_magnificent_tower_in_Egypt.jpg|تصغير|[[برج القاهره|برج القاهرة]]، اللى اكتمل سنة 1961، من تصميم [[نعوم شبيب]]]] خلال القرن العشرين اتعملت محاولات كتيرة لمواجهة الزيادة الكبيرة فى عدد السكان عن طريق مشاريع عمرانية و إسكان ضخمة فى مناطق مختلفة. و اتأسست مدن جديدة كتيرة حوالين القاهرة للغرض ده. مبانى و معالم عامة حديثة كتيرة بترجع للنص التانى من القرن العشرين، بعد ثورة 1952. فى الخمسينات، [[جمال عبد الناصر]] أعاد تخطيط [[ميدان التحرير]]، اللى بقا واحد من أهم الرموز الحضرية للقاهرة. و جنب الميدان اتبنى مقر [[جامعة الدول العربيه|جامعة الدول العربية]] الجديد مكان ثكنات للجيش البريطانى كانت اتهدت. [[برج القاهره|برج القاهرة]]، اللى ارتفاعه 187 متر و تصميمه مستوحى من زهرة اللوتس، اتبنى ما بين 1955 و 1961، و صممه المعمارى المصرى [[نعوم شبيب]]. و وقت بنائه كان أعلى مبنى خرسانى بالكامل فى العالم، و فضل واحد من أشهر رموز العمارة المصرية بعد ثورة 1952. دار الأوبرا القديمة فى القاهرة، اللى اتفتحت سنة 1869 فى عهد الخديوى إسماعيل و كان تصميمها مستوحى من لا سكالا فى ميلانو، اتحرقت سنة 1971. و بعد كده اتبنى مجمع جديد للأوبرا و الثقافة، ابتدا بناؤه سنة 1985 و اتفتح سنة 1988، و صممته شركة معمارية يابانية. سنة 1975، الرئيس [[انور السادات|أنور السادات]] افتتح نصب الجندى المجهول فى القاهرة، اللى اتصمم على شكل هرم مجوف. و بعد اغتياله سنة 1981، اتدفن هناك. === القرن الواحد و العشرين === عمارة ما بعد الحداثة ما انتشرتش بقوة فى القاهرة فى آخر عقود القرن العشرين بالشكل اللى حصل فى أماكن تانيه، على الأقل مش كاتجاه واعى و واضح. {{Sfn|Elshahed|2020}} لكن مع بداية الألفية الجديدة، بعض الاتجاهات التاريخية أو شبه التاريخية رجعت تظهر، زى مبنى [[المحكمه الدستوريه العليا|المحكمة الدستورية العليا]] سنة 1999، اللى تصميمه مستوحى من العمارة المصرية القديمة، و برج [[بنك فيصل الاسلامى المصرى|بنك فيصل الإسلامى]] سنة 2000، المستوحى من العمارة الإسلامية التاريخية. {{Sfn|Elshahed|2020}} [[File:Bibliotheca_Alexandrina_--_Library_outer_view_-_2.jpg|تصغير|[[مكتبة اسكندريه الجديده|مكتبة اسكندرية]]، اللى اتفتحت سنة 2002]] فى اسكندرية، فكرة بناء مبنى جديد لإحياء ذكرى [[مكتبة اسكندريه|مكتبة اسكندرية القديمة]] اتطرحت من سنة 1972. و اتحققت الفكرة فى الآخر ببناء [[مكتبة اسكندريه الجديده|مكتبة اسكندرية الجديدة]]، اللى اتفتحت سنة 2002. المبنى على شكل قرص أو أسطوانة مائلة، و حيطانه الخارجية من الجرانيت المحفور عليه حروف من أبجديات العالم المختلفة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Bibliotheca Alexandrina {{!}} History & Facts {{!}} Britannica|مسار=https://www.britannica.com/topic/Bibliotheca-Alexandrina-research-institution-Alexandria-Egypt|تاريخ-الوصول=2023-01-11|صحيفة=Encyclopedia Britannica|تاريخ=19 September 2019|لغة=en}}</ref> فى قلب مدينة [[شرم الشيخ]] السياحية، [[Al Sahaba Mosque|جامع الصحابة]]، اللى اكتمل سنة 2017، بيجمع بين عناصر من الطراز العثمانى و المملوكى و الفاطمى. و صممه المهندس المصرى فؤاد توفيق حافظ بشكل تطوعى.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Sharm El Sheikh's 'Al Sahaba Mosque' Blends Spirituality and Tourism|مسار=https://egyptianstreets.com/2022/05/14/sharm-el-sheikhs-al-sahaba-mosque-blends-spirituality-and-tourism/|تاريخ-الوصول=2023-01-27|صحيفة=Egyptian Streets|تاريخ=2022-05-14|مؤلف=Rafik|الأول=Farah|لغة=en-US}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=In photos:10 facts you may not know about the newly inaugurated 'Sahaba Mosque' in Sharm El-Sheikh|مسار=https://www.egyptindependent.com/photos10-facts-you-may-not-know-about-newly-inaugurated-sahaba-mosque-sharm-el-sheikh/|تاريخ-الوصول=2023-01-27|صحيفة=Egypt Independent|تاريخ=2017-03-28|لغة=en-US}}</ref> === تحديات الحفاظ على التراث === مبانى مصرية كتيرة من القرنين التسعتاشر و العشرين اتعرضت للهدم أو إعادة التطوير. و العمارة الحديثة ساعات بيتبص ليها على إن قيمتها التراثية قليلة، و بالتالى ما بتاخدش نفس الاهتمام أو التوثيق، رغم النشاط العمرانى الضخم اللى شهدته مدن زى القاهرة فى العصر الحديث. {{Sfn|Elshahed|2020}} و القانون المصرى بيحط شروط لتسجيل المبانى كمبانى تراثية، و ده ساهم فى إن جزء كبير من التراث المعمارى الحديث يفضل من غير حماية كافية. {{Sfn|Elshahed|2020}} فى السنين الأخيرة، التراث العمرانى القديم فى [[اسكندريه]]، اللى جزء كبير منه بيرجع للقرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين، اتعرض لتهديد بسبب الهدم و التطوير العمرانى غير المنظم.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Understanding Alexandria's embattled urban heritage|مسار=http://www.middleeasteye.net/features/understanding-alexandrias-embattled-urban-heritage|تاريخ-الوصول=2023-01-11|صحيفة=Middle East Eye|تاريخ=19 February 2015|مؤلف=Rollins|الأول=Tom|لغة=en}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Architectural heritage under threat in Alexandria - Daily News Egypt|مسار=https://dailynewsegypt.com/2013/04/23/architectural-heritage-under-threat-in-alexandria/|تاريخ-الوصول=2023-01-11|صحيفة=Daily News Egypt|تاريخ=2013-04-23|مؤلف=Sherief|الأول=Abdel-Rahman|لغة=en-US}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Demolition of Alexandria architectural gem begins|مسار=http://www.theguardian.com/world/2014/feb/06/demolition-alexandria-architectural-villa-aghion|تاريخ-الوصول=2023-01-26|صحيفة=The Guardian|تاريخ=6 February 2014|مؤلف=Kingsley|الأول=Patrick|لغة=en}}</ref> و فى القاهرة اختفى عدد كبير من المبانى التراثية الحديثة، من الفيلات القديمة لحد المبانى الكبيرة و المجمعات السكنية. {{Sfn|Elshahed|2020}} أجزاء من [[القرافه|القرافة]] التاريخية فى القاهرة، المعروفة كمان باسم "مدينة الموتى"، و اللى فيها عمارة جنائزية اتبنت على مدى قرون، اتعرضت كمان لتهديد بسبب مشاريع البنية التحتية. و اتهدت أجزاء من المقابر، اللى كتير منها بيرجع لأوائل القرن العشرين، ابتداء من سنة 2020. و انتقد باحثين و معماريين و علما آثار بعض المشاريع دى.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Threat of demolition looms over Cairo's historic necropolis|مسار=https://www.al-monitor.com/originals/2022/03/threat-demolition-looms-over-cairos-historic-necropolis|تاريخ-الوصول=2023-01-26|صحيفة=Al-Monitor|تاريخ=7 April 2022|مؤلف=Español|الأول=Marc|لغة=en}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Egypt denies destroying ancient Islamic cemeteries to build bridge|مسار=https://arab.news/wdnj8|تاريخ-الوصول=2023-01-26|صحيفة=Arab News|تاريخ=2020-07-21|لغة=en}}</ref> و فى [[الاقصر]]، قصر توفيق باشا أندراوس التاريخى، اللى اتبنى سنة 1897 جنب [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]]، اتهد سنة 2021، و ده أثار انتقادات و جدل واسع.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Destruction of 120-year-old palace sparks anger in Egypt - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East|مسار=https://www.al-monitor.com/originals/2021/09/destruction-120-year-old-palace-sparks-anger-egypt|تاريخ-الوصول=2023-01-26|صحيفة=Al-Monitor|تاريخ=6 September 2021|مؤلف=Ayyad|الأول=Ibrahim|لغة=en}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Historic Egyptian palace being razed as it is on verge of collapse: Official|مسار=https://arab.news/wsnvg|تاريخ-الوصول=2023-01-27|صحيفة=Arab News|تاريخ=2021-08-26|مؤلف=Abu Zaid|الأول=Mohammed|لغة=en}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Demolition of Tawfiq Andraos Palace - Egypt - Al-Ahram Weekly|مسار=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/50/1201/419756/AlAhram-Weekly/Egypt/Demolition-of-Tawfiq-Andraos-Palace.aspx|تاريخ-الوصول=2023-01-27|صحيفة=Ahram Online|تاريخ=24 August 2021}}</ref> == شوف كمان == * معماريين مصريين == مراجع == {{مصادر|30em}} == قرايه اكتر == * {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Architecture of Saladin and the Influence of the Crusades (A. D. 1171-1250)|صحيفة=The Burlington Magazine for Connoisseurs|مؤلف=Briggs|الأول=Martin S.|تاريخ=1921|المجلد=38|العدد=214|صفحات=10–20|جايستور=861268|issn=0951-0788}} * {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Review of The Muslim Architecture of Egypt|صحيفة=Ars Orientalis|مؤلف=Grabar|الأول=Oleg|تاريخ=1961|المجلد=4|صفحات=422–428|جايستور=4629167|issn=0571-1371}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=El-Ashmouni|الأول=Marwa M.|مسار=https://books.google.com/books?id=uJhxEAAAQBAJ&dq=%22architecture+of+Egypt%22+modern&pg=PT177|عنوان=Influence and Resistance in Post-Independence Egyptian Architecture|تاريخ=2022|ناشر=Taylor & Francis|لغة=en|مؤلف2=Salama|الأول2=Ashraf M.|isbn=978-1-000-61764-1}} == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} * [https://www.archnet.org/collections/39 نسخ ديجيتال من مجلة العمارة الحديثة (1939–1949)]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، اللى أسسها سيد كريم، على موقع ArchNet {{Africa topic|معمار}} {{اسيا|معمار}} {{مواضيع مصر}} [[تصنيف:معمار مصر|معمار مصر]] evwf0mr4dtnf0p7qoxc0bn9c3uqxtp2 0 2293899 13235728 13193435 2026-09-18T10:25:27Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235728 wikitext text/x-wiki {{معلومات علم}} [[ملف:Dental_surgery_aboard_USS_Eisenhower,_January_1990.JPEG|تصغير|[[جراحة الفم و الوجه و الفكين|جراح فم]] ومساعد طبيب أسنان بيخلعو [[ضرس العقل]]]] '''طب الأسنان''' ، المعروف كمان باسم '''طب''' '''الفم''' ، هو فرع من فروع [[طب|الطب]] بيراعى بالأسنان واللثة والفم . و بيشمل دراسة وتشخيص والوقاية من [[مرض|أمراض]] واضطرابات الفم وعلاجها، مع التركيز بشكل خاص على الأسنان (نموها وترتيبها) والغشاء المخاطى للفم .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Glossary of Dental Clinical and Administrative Terms|مسار=http://www.ada.org/glossaryforprofessionals.aspx|ناشر=[[American Dental Association]]|تاريخ-الوصول=1 February 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160306022116/http://ada.org/glossaryforprofessionals.aspx|تاريخ-الأرشيف=6 March 2016}}</ref> و يشمل طب الأسنان كمان جوانب تانيه من الجمجمة والوجه ، بما فيها المفصل الصدغى الفكى . وبيتقال على ممارس ده التخصص اسم طبيب أسنان . تاريخ طب الأسنان عريق قدم تاريخ البشرية والحضارة، علشان تعود أقدم الأدلة للفترة ما بين 7000 و5500 قبل الميلاد.<ref name="bbc">{{استشهاد بخبر | date = 6 April 2006 | title = Stone age man used dentist drill | work = BBC News | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4882968.stm | accessdate = 24 May 2010 }}</ref> ويُعتقد أن طب الأسنان كان أول تخصص فى [[طب|الطب]] يتطور علشان يكون شهادة معتمدة بتخصصاته الخاصة.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Historical perspectives of oral biology: a series|صحيفة=Critical Reviews in Oral Biology and Medicine|مؤلف=Suddick|الأول=RP|تاريخ=1990|المجلد=1|العدد=2|صفحات=135–51|مؤلف2=Harris|الأول2=NO|pmid=2129621|دوي=10.1177/10454411900010020301|doi-access=free}}</ref> كما بيتفهم فى الغالب أن طب الأسنان يشمل تخصص طب الفم (دراسة الفم و أمراضه واضطراباته)، و هو تخصص طبى اندثر لحد كبير، و علشان كده بيستخدم المصطلحان بشكل متبادل فى بعض المناطق. رغم ده ، قد تتطلب بعض التخصصات، زى [[جراحة الفم و الوجه و الفكين|جراحة الفم والوجه والفكين]] (إعادة بناء الوجه/OMFS)، الحصول على شهادتين فى الطب وطب الأسنان. بتتعمل علاجات الأسنان بفريق متخصص، بيتكون فى العاده من طبيب أسنان ومساعدين ( زى مساعدى أطباء الأسنان ، و أخصائيى صحة الأسنان ، وفنيى الأسنان ، ومعالجى الأسنان ). يعمل معظم أطباء الأسنان إما فى عيادات خاصة ( رعاية أولية )، أو مستشفيات أسنان، أو ( [[عنايه صحيه|رعاية ثانوية]] ) فى مؤسسات ( زى السجون، والقواعد العسكرية، وما لذلك). التوجه الحديث لطب الأسنان القائم على الأدلة يدعو لاستخدام البحوث العلمية و الأدلة عالية الجودة لتوجيه عملية اتخاذ القرارات، زى الحفاظ اليدوى على الأسنان، واستخدام معالجة الميه ومعجون الأسنان بالفلورايد، والتعامل مع أمراض الفم كالتسوس والتهاب دواعم السن ، و الأمراض الجهازية كهشاشة العظام ، [[مرض السكر|والسكرى]] ، وداء السيلياك ، [[سرطان|والسرطان]] ، و أمراض المناعة الذاتية، وفيروس نقص [[ايدز|المناعة البشرية/الإيدز]] ، اللى قد بتأثر كمان على تجويف الفم. وتشمل الممارسات التانيه اللى ليها صله بطب الأسنان القائم على الأدلة: تصوير الفم بالأشعة السينية لفحص تشوهات الأسنان أو أمراض الفم، وفحوصات الدم لتجنب مضاعفات النزيف وقت جراحة الأسنان، وفحوصات القلب (بسبب المضاعفات الخطيرة المختلفة اللى قد تنجم عن جراحة الأسنان عند مرضى القلب)، و غيرها. == أصل الكلمة == مصطلح Dentistry طب الأسنان من ''كلمة "dentist"'' ، هيا بدورها مشتقة من الكلمة الفرنسية ''"dentiste"'' ، اللى بدورها مشتقة من الكلمتين الفرنسية واللاتينية اللى تعنيان "سن".<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=dentistry|مسار=https://www.etymonline.com/search?q=dentistry|تاريخ-الوصول=2025-12-20|صحيفة=etymonline|لغة=en-US}}</ref> أما مصطلح الدراسة العلمية المرتبطة بالأسنان فهو '''علم الأسنان''' (من Ancient Greek ) – دراسة بنية الأسنان وتطورها وتشوهاتها. == علاج الأسنان == طب الأسنان فى العاده يشمل الممارسات المتعلقة بتجويف الفم.<ref name="Gambhir2015">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Primary care in dentistry – an untapped potential|صحيفة=Journal of Family Medicine and Primary Care|مؤلف=Gambhir RS|سنة=2015|النوع=Review|المجلد=4|العدد=1|صفحات=13–18|ببمد_سنترال=4366984|pmid=25810982|دوي=10.4103/2249-4863.152239|doi-access=free}}</ref> و حسب [[منظمة الصحه العالميه|لمنظمة الصحة العالمية]] ، أمراض الفم من المشكلات الصحية العامة الرئيسية نظر لارتفاع معدل الإصابة بيها وانتشارها فى كل اماكن العالم، حيث تتأثر الفئات المحرومة اكتر من غيرها من الفئات الاجتماعية والاقتصادية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=What is the burden of oral disease?|مسار=https://www.who.int/oral_health/disease_burden/global/en/|ناشر=[[World Health Organization|WHO]]|تاريخ-الوصول=6 June 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20040630165431/http://www.who.int/oral_health/disease_burden/global/en/|تاريخ-الأرشيف=30 June 2004}}</ref> غالبية علاجات الأسنان بتتعمل للوقاية من اكتر أمراض الفم شيوع أو علاجها، وهما تسوس الأسنان (نخر الأسنان) و أمراض اللثة (التهاب اللثة أو التهاب دواعم السن). بتشمل العلاجات الشائعة ترميم الأسنان ، وخلعها أو إزالتها جراحى، وتنظيف الأسنان وتنعيم جذورها ، و علاج قناة الجذر، وطب الأسنان التجميلى . أطباء الأسنان بحكم تدريبهم العام، يقدرو ، دون تخصص، إجراء معظم علاجات الأسنان، زى الترميم (الحشوات، التيجان ، الكبارى )، والتركيبات السنية ( أطقم الأسنان )، و علاج جذور الأسنان، و علاج أمراض اللثة، وخلع الأسنان، و إجراء الفحوصات، والتصوير الشعاعى (الأشعة السينية)، والتشخيص. كما ممكن لأطباء الأسنان وصف الأدوية المستخدمة فى المجال ده ، زى [[مضاد حيوى|المضادات الحيوية]] ، والمهدئات ، و أى أدوية تانيه بتستعمل فى علاج العيانين. وبحسب هيئات الترخيص، قد يُطلب من أطباء الأسنان ال سنتين إكمال تدريب إضافى لإجراء التخدير، وزراعة الأسنان، وما لذلك. [[ملف:Enamel_celiac.jpg|يسار|تصغير|عيوب مينا الأسنان غير القابلة للعلاج، والناتجة عن داء السيلياك غير المعالج. ممكن تكون دى العيوب الدليل الوحيد لتشخيص المرض، لحد فى غياب أعراض الجهاز الهضمي، لكن فى الغالب يتم الخلط بينها وبين التسمم بالفلورايد، أو تغير لون الأسنان بسبب التتراسيكلين ، أو ارتجاع المريء، أو أسباب تانيه.<ref name="NIHCDdiagnosis">{{استشهاد ويب|عنوان=Diagnosis of Celiac Disease|مسار=https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease/diagnosis|ناشر=National Institute of Health (NIH)|تاريخ-الوصول=6 June 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170515223010/https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease/diagnosis|تاريخ-الأرشيف=15 May 2017|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Oral manifestations of celiac disease|صحيفة=J Clin Gastroenterol|vauthors=Pastore L, Carroccio A, Compilato D, Panzarella V, Serpico R, Lo Muzio L|سنة=2008|النوع=Review|المجلد=42|العدد=3|صفحات=224–32|hdl-access=free|hdl=10447/1671|s2cid=205776755|pmid=18223505|دوي=10.1097/MCG.0b013e318074dd98}}</ref> تُدرج المعاهد الوطنية للصحة فحص الأسنان ضمن البروتوكول التشخيصى لداء السيلياك .<ref name="NIHCDdiagnosis" />]] أطباء الأسنان كمان بيشجعو على الوقاية من أمراض الفم بالنظافة السليمة والفحوصات الدورية، مرتين أو اكتر كل سنه، للتنظيف والتقييم الاحترافى. قد بتأثر التهابات الفم على الصحة العامة، و تشير بعض الحالات فى تجويف الفم لأمراض جهازية، زى هشاشة العظام ، [[مرض السكر|والسكرى]] ، وداء السيلياك ، أو [[سرطان|السرطان]] .<ref name="Gambhir2015"/><ref name="NIHCDdiagnosis">{{استشهاد ويب|عنوان=Diagnosis of Celiac Disease|مسار=https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease/diagnosis|ناشر=National Institute of Health (NIH)|تاريخ-الوصول=6 June 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170515223010/https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease/diagnosis|تاريخ-الأرشيف=15 May 2017|url-status=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20170515223010/https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/celiac-disease/diagnosis "Diagnosis of Celiac Disease"]. </cite></ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=General dentistry's role in the care for children with special needs: a review|صحيفة=Gen Dent|vauthors=Estrella MR, Boynton JR|سنة=2010|النوع=Review|المجلد=58|العدد=3|صفحات=222–29|pmid=20478802}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Dental and oral care for chronically ill children and adolescents|صحيفة=Gen Dent|مؤلف=da Fonseca MA|سنة=2010|النوع=Review|المجلد=58|العدد=3|صفحات=204–09; quiz 210–11|pmid=20478800}}</ref> كما أظهرت كتير من الدراسات أن أمراض اللثة مرتبطة بزيادة خطر الإصابة بالسكري، و أمراض القلب ، والولادة المبكرة . يُشار لمفهوم تأثير صحة الفم على الصحة العامة و الأمراض بمصطلح "الصحة الفموية الجهازية". == التعليم و الترخيص == [[ملف:Cross_sections_of_teeth_labels.png|يسار|تصغير|مقطع عرضى سهمى لضرس؛ 1: التاج، 2: الجذر، 3: المينا، 4: العاج و أنابيب العاج، 5: حجرة اللب، 6: الأوعية الدموية والعصب، 7: الرباط اللثوي، 8: قمة الجذر و المنطقة المحيطة بها، 9: العظم السنخى]] [[ملف:Early_dental_chair,_Shamrock,_TX_IMG_6151.JPG|يسار|تصغير|كرسى أسنان قديم فى متحف بايونير ويست فى [[شامروك تكساس|شامروك، تكساس]] ، امريكا]] جون إم. هاريس أأسس ول كلية لطب الأسنان فى العالم فى بينبريدج، أوهايو ، وساهم فى ترسيخ طب الأسنان كمهنة صحية. اتفتحت الكلية فى 21 فبراير 1828، هيا اليوم متحف لطب الأسنان .<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Dictionary of Ohio Historic Places|ناشر=Somerset|سنة=1999|محرر=Owen|محرر-الأول=Lorrie K.|المجلد=2|مكان=St. Clair Shores|صفحات=1217–1218}}</ref> اتفتحت أول كلية لطب الأسنان، هيا كلية بالتيمور لجراحة الأسنان ، فى بالتيمور، ميريلاند، امريكا سنة 1840. تلتها كلية أوهايو لجراحة الأسنان ، اللى اتأسست فى سينسيناتي، أوهايو، سنة 1845.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mary|الأول=Otto|عنوان=Teeth: the story of beauty, inequality, and the struggle for oral health in America|ناشر=The New Press|سنة=2017|مكان=New York|صفحة=70|أكلس=958458166|isbn=978-1-62097-144-4}}</ref> بعدين كلية فيلادلفيا لجراحة الأسنان سنة 1852.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=History|مسار=http://www.dental.upenn.edu/about_us/history|تاريخ-الوصول=13 January 2016|صحيفة=Pennsylvania School of Dental Medicine}}</ref> و سنة 1907، قبلت [[جامعة تمبل]] عرض لدمج الكلية. الدراسات تشير إن أطباء الأسنان اللى اتخرجو من دول مختلفة، <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Clinical decision making in restorative dentistry, endodontics, and antibiotic prescription|صحيفة=J Dent Educ|مؤلف=Yehuda|الأول=Zadik|تاريخ=January 2008|المجلد=72|العدد=1|صفحات=81–86|مؤلف2=Liran|الأول2=Levin|pmid=18172239|دوي=10.1002/j.0022-0337.2008.72.1.tb04456.x}}</ref> أو لحد من كليات طب أسنان مختلفة فى الدولة نفسها، <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Decision making of Hebrew University and Tel Aviv University Dental Schools graduates in every day dentistry—is there a difference?|صحيفة=J Isr Dent Assoc|مؤلف=Yehuda|الأول=Zadik|تاريخ=April 2006|المجلد=23|العدد=2|صفحات=19–23|مؤلف2=Liran|الأول2=Levin|pmid=16886872}}</ref> قد يتخذون قرارات اكلينكيه مختلفة لنفس الحالة. زى ، قد يوصى أطباء الأسنان المتخرجون من كليات طب الأسنان [[اسرائيل|الإسرائيلية]] بخلع [[ضرس العقل]] المطمور غير المصحوب بأعراض اكتر من أطباء الأسنان المتخرجين من كليات طب الأسنان فى امريكا اللاتينية أو اوروبا الشرقية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Decision making of Israeli, East European, and South American dental school graduates in third molar surgery: is there a difference?|صحيفة=J Oral Maxillofac Surg|مؤلف=Yehuda|الأول=Zadik|تاريخ=April 2007|المجلد=65|العدد=4|صفحات=658–62|مؤلف2=Liran|الأول2=Levin|pmid=17368360|دوي=10.1016/j.joms.2006.09.002}}</ref> فى المملكة المتحدة، أولى كليات طب الأسنان، وهما كلية لندن لجراحة الأسنان و كلية متروبوليتان لعلوم طب الأسنان، فى لندن، اتفتحت سنة 1859.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Dentistry and the University of London|صحيفة=Medical History|مؤلف=Gelbier|الأول=Stanley|تاريخ=1 Oct 2005|المجلد=49|العدد=4|صفحات=445–462|ببمد_سنترال=1251639|pmid=16562330|دوي=10.1017/s0025727300009157}}</ref> [[Dentists Act 1878|قانون أطباء الأسنان البريطانى سنة 1878]] و سجل أطباء الأسنان سنة 1879 حصرو لقب "طبيب أسنان" و "جراح أسنان" على الممارسين المؤهلين والمسجلين.<ref name="125years">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=125 years of developments in dentistry, 1880–2005 Part 2: Law and the dental profession|صحيفة=British Dental Journal|مسار=http://www.nature.com/bdj/journal/v199/n7/full/4812875a.html|مؤلف=Gelbier|الأول=S.|تاريخ=2005|المجلد=199|العدد=7|صفحات=470–473|issn=1476-5373|pmid=16215593|دوي=10.1038/sj.bdj.4812875}}</ref><ref name="bdatimeline">{{استشهاد ويب|عنوان=The story of dentistry: Dental History Timeline|مسار=http://www.bda.org/museum/the-story-of-dentistry/timeline.aspx|تاريخ-الوصول=2 March 2010|صحيفة=British Dental Association|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120309235717/http://www.bda.org/museum/the-story-of-dentistry/timeline.aspx|تاريخ-الأرشيف=9 March 2012}}</ref> بس، كان بإمكان تانيين أن يوصفو نفسهم قانونى بأنهم "خبراء أسنان" أو "استشاريو أسنان".<ref>{{استشهاد بخبر | url = https://news.google.com/newspapers?id=BEdAAAAAIBAJ&pg=2752%2C3609354 | title = Banning Clerks, Colliers and other Charlatans | last = J Menzies Campbell | work = [[The Glasgow Herald]] | date = 8 February 1955 | page = 3 | accessdate = 5 April 2017 }}</ref> وبقت ممارسة طب الأسنان فى المملكة المتحدة خاضعة للتنظيم الكامل حسب قانون أطباء الأسنان سنة 1921، اللى اشترط تسجيل أى شخص يمارس طب الأسنان.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=History of Dental Surgery in Edinburgh|مسار=http://www.museum.rcsed.ac.uk/media/4014/dentistry_history.pdf|تاريخ-الوصول=11 December 2007|صحيفة=Royal College of Surgeons of Edinburgh|تاريخ-الأرشيف=2019-04-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190411232753/http://www.museum.rcsed.ac.uk/media/4014/dentistry_history.pdf|url-status=dead}}</ref> و لعبت الجمعية البريطانية لطب الأسنان ، اللى اتأسست سنة 1880 برئاسة السير جون تومز ، دور رئيسى فى مقاضاة أطباء الأسنان اللى بيمارسو المهنة بشكل مش قانونى.<ref name="125years" /> ويخضع أطباء الأسنان فى المملكة المتحدة الايام دى لتنظيم المجلس العام لطب الأسنان . أطباء الأسنان فى دول كتير بيكملو ما بين 5 لـ 8 سنين تعليم بعد الثانوية قبل ما يشتغلو فى المهنة. و مع إن ده مش إجباري، كتير منهم بيختارو يعملو تدريب أو إقامة بتركّز على تخصصات معينة فى طب الأسنان بعد ما ياخدو شهادة طب الأسنان. فى بعض الدول، بيكون مطلوب فى العاده إن الشخص يكمّل على الأقل 4 سنين دراسات جامعية علشان يبقى طبيب أسنان مؤهل.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Dentistry (D.D.S. or D.M.D.)|مسار=https://www.purdue.edu/preprofessional/documents/Dentist.pdf|تاريخ-الوصول=17 May 2018|صحيفة=Purdue.edu|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170109193952/https://www.purdue.edu/preprofessional/documents/Dentist.pdf|تاريخ-الأرشيف=2017-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109193952/https://www.purdue.edu/preprofessional/documents/Dentist.pdf|url-status=dead}}</ref> شهادات طب الأسنان الممنوحة حول العالم بتشمل دكتور جراحة الأسنان (DDS) ودكتور طب الأسنان (DMD) فى [[امريكا الشماليه]] (الولايات المتحدة و كندا )، وبكالوريوس جراحة الأسنان/بكالوريوس جراحة الأسنان (BDS، BDent، BChD، BDSc) فى المملكة المتحدة و دول الكومنولث البريطانى دلوقتى والسابقة. للتأهل كطبيب جراحة أسنان (DDS) أو طبيب طب أسنان (DMD). تتوفر تخصصات فى طب الأسنان فى مجالات التخدير، وصحة الفم العامة، و علاج جذور الأسنان، والتصوير الإشعاعى للفم، وجراحة الفم والوجه والفكين، وطب الفم، وآلام الوجه والفكين ، وعلم الأمراض، وتقويم الأسنان، وطب أسنان الأطفال، و علاج أمراض اللثة، و تركيبات الأسنان.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Canadian Dental Association|مسار=https://www.cda-adc.ca/en/oral_health/specialties/|تاريخ-الوصول=2025-12-20|صحيفة=www.cda-adc.ca|تاريخ-الأرشيف=2025-12-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20251220085819/https://cda-adc.ca/en/oral_health/specialties/|url-status=dead}}</ref> === التعليم المستمر === دول كتير بتلزم أطباء الأسنان المرخصين بالخضوع لبرامج التعليم المستمر أو التطوير المهنى المستمر بعد التخرج. بتساهم دى الأنشطة المنظمة فى الحفاظ على الكفاءة الاكلينيكيه، و دعم سلامة العيانين، ومواكبة الممارسين لأحدث معايير الرعاية، حيث بتتحدد الجهات الحكومية المنظمة فى العاده الحد الأدنى من الساعات أو النقاط لكل دورة، وبتلزم بمواضيع أساسية زى مكافحة العدوى، والتصوير الشعاعي، والحالات الطبية الطارئة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Dental Continuing Education (CE/CPD): Global Requirements for Dentists and Dental Hygienists|مسار=https://cecrowd.com/accreditation-compliance/dental-continuing-education-ce-cpd-requirements|تاريخ-الوصول=2025-11-23|صحيفة=CE Crowd|تاريخ=2025-11-23|مؤلف=|الأول=|لغة=en-US}}</ref> == تخصصات == [[ملف:Armilan_hammashoitola,_Lappeenranta.jpg|تصغير|عيادة أسنان حديثة فى [[لابينرنتا|لابينرانتا]] ، [[فينلاندا]]]] يخضع بعض أطباء الأسنان لتدريب إضافى بعد حصولهم على شهادتهم الجامعية الأولى بهدف التخصص. وتختلف التخصصات اللى تعترف بيها هيئات تسجيل أطباء الأسنان باختلاف الموقع الجغرافى. ومن الأمثلة على ذلك: * التخدير <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Anesthesiology recognized as a dental specialty|مسار=https://www.ada.org/en/publications/ada-news/2019-archive/march/anesthesiology-recognized-as-a-dental-specialty|تاريخ-الوصول=2019-03-12|صحيفة=www.ada.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190921061215/https://www.ada.org/en/publications/ada-news/2019-archive/march/anesthesiology-recognized-as-a-dental-specialty|تاريخ-الأرشيف=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921061215/https://www.ada.org/en/publications/ada-news/2019-archive/march/anesthesiology-recognized-as-a-dental-specialty|url-status=dead}}</ref> - تخصص طب الأسنان اللى يتعامل مع الاستخدام المتقدم للتخدير العام والتخدير الموضعى و إدارة الألم لتسهيل إجراءات طب الأسنان. * طب الأسنان التجميلى – بيركز على تحسين مظهر الفم و الأسنان والابتسامة. * الصحة العامة للأسنان – دراسة [[ايبيديميولوجيا|علم الأوبئة]] والسياسات الصحية الاجتماعية اللى ليها صله بصحة الفم. * علم علاج جذور الأسنان (يسمى كمان ''علم علاج جذور الأسنان'' ) - علاج قناة الجذر ودراسة أمراض لب الأسنان و الأنسجة المحيطة بالذروة. * طب الأسنان الشرعى – هو جمع واستخدام الأدلة السنية فى القانون. ممكن لأى طبيب أسنان عنده خبرة أو تدريب فى المجال ده القيام بذلك. وتتمثل وظيفة طبيب الأسنان الشرعى بشكل أساسى فى توثيق الهوية و دخلق منها. * طب الأسنان لكبار السن أو ''طب أسنان المسنين'' - تقديم الرعاية السنية لكبار السن اللى بتشمل تشخيص ومنع و علاج المشاكل المرتبطة بالشيخوخة الطبيعية و الأمراض المرتبطة بالعمر كجزء من فريق متعدد التخصصات مع غيرهم من المتخصصين فى الرعاية الصحية. * علم أمراض الفم والوجه والفكين - دراسة وتشخيص و علاج الأمراض المتعلقة بالفم والوجه والفكين فى بعض الأحيان. * الأشعة الفموية والوجهية الفكية - دراسة وتفسير الأشعة لأمراض الفم والوجه والفكين. * [[جراحة الفم و الوجه و الفكين|جراحة الفم والوجه والفكين]] (وتسمى كمان ''جراحة الفم'' ) – عمليات الخلع ، وزراعة الأسنان ، وجراحة الفكين والفم والوجه. * علم الأحياء الفموية – البحوث فى علم الأحياء السنية والجمجمية الوجهية * زراعة الأسنان - استبدال الأسنان المخلوعة بزراعة الأسنان. * طب الفم – التقييم الاكلينكى وتشخيص أمراض الغشاء المخاطى [[بوء|للفم]] * تقويم الأسنان وتقويم الفكين - تقويم الأسنان و تعديل نمو نص الوجه والفك السفلى. * طب أسنان الأطفال (يسمى كمان ''طب أسنان الأطفال'' ) - طب الأسنان للأطفال * طب دواعم الأسنان (ويسمى كمان ''طب اللثة'' ) – دراسة و علاج أمراض دواعم الأسنان (جراحى و مش جراحى) و زراعة الأسنان وصيانتها * طب الأسنان التعويضى (يسمى كمان ''طب الأسنان التعويضي'' ) - أطقم الأسنان والكبارى وترميم الزرعات. ** يتخصص بعض أخصائيى تركيبات الأسنان فى مجال تركيبات الوجه والفكين ، و هو التخصص اللى كان بيراعى فى الأصل بإعادة تأهيل العيانين اللى بيعانو من عيوب خلقية فى الوجه والفم، زى الشفة الأرنبية والحنك المشقوق، أو العيانين اللى اتولدو بودن صغيرة ( صغر الودن ). أما اليوم، فيعمل معظم أخصائيى تركيبات الوجه والفكين على استعادة وظايف وجماليات العيانين اللى بيعانو من عيوب مكتسبة نتيجة استئصال جراحى لأورام الرأس والرقبة، أو نتيجة إصابات ناجمة عن الحروب أو حوادث العربيات. * طب الأسنان لذوى الاحتياجات الخاصة (يسمى كمان ''طب الأسنان للرعاية الخاصة'' ) - طب الأسنان للأشخاص اصحاب الإعاقات النمائية والمكتسبة. * طب الأسنان الرياضى – فرع من الطب الرياضى بيراعى بالوقاية من إصابات الأسنان و أمراض الفم المرتبطة بالرياضة والتمارين وعلاجها.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Sports dentistry|مسار=https://www.fdiworlddental.org/resources/policy-statements-and-resolutions/sports-dentistry|تاريخ-الوصول=13 July 2020|صحيفة=FDI World Dental Federation|تاريخ=21 August 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201023161722/https://www.fdiworlddental.org/resources/policy-statements-and-resolutions/sports-dentistry|تاريخ-الأرشيف=2020-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023161722/https://www.fdiworlddental.org/resources/policy-statements-and-resolutions/sports-dentistry|url-status=dead}}</ref> يعمل طبيب الأسنان الرياضى كاستشارى فردى أو كعضو فى فريق الطب الرياضى . * طب الأسنان البيطرى – هو فرع من طب الأسنان بيراعى برعاية الحيوانات. و هو تخصص من تخصصات الطب البيطرى . == تاريخ == [[ملف:A_wealthy_patient_falling_over_because_of_having_a_tooth_ext_Wellcome_V0012058.jpg|تصغير|''مريض ثرى يسقط أرض بسبب خلع سنه بقوة شديدة على ايد طبيب أسنان عصري'' ، {{حوالى|1790}} تاريخ طب الأسنان.]] [[ملف:Johann_Liss_002a.jpg|تصغير|''مزارع عند طبيب الأسنان'' ، يوهان مش . وبينما كان منشغل، أُفرغت حقيبة نقوده. {{حوالى|1616–17}}]] تسوس الأسنان كان منخفض فى المجتمعات قبل الزراعية ، لكن ظهور المجتمعات [[زراعه|الزراعية]] قبل حوالى 10000 عام ارتبط بزيادة فى تسوس الأسنان (التجاويف).<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=How our ancestors drilled rotten teeth|مسار=https://www.bbc.com/earth/story/20160229-how-our-ancestors-drilled-rotten-teeth|ناشر=BBC|تاريخ-الوصول=1 March 2016|تاريخ=29 February 2016|مؤلف=Barras|الأول=Colin|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170519063141/https://www.bbc.com/earth/story/20160229-how-our-ancestors-drilled-rotten-teeth|تاريخ-الأرشيف=19 May 2017}}</ref> يمثل سن مصاب من ايطاليا، تم تنظيفه جزئى بأدوات من الصوان، ويرجع تاريخه لما بين 13820 و14160 سنه ، أقدم دليل معروف على طب الأسنان، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Oldest Dentistry Found in 14,000-Year-Old Tooth|مسار=http://news.discovery.com/history/oldest-dentistry-found-in-14000-year-old-tooth-1507156.htm|ناشر=[[Discovery Channel]]|تاريخ-الوصول=21 July 2015|صحيفة=DNews|تاريخ=16 July 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150718211808/http://news.discovery.com/history/oldest-dentistry-found-in-14000-year-old-tooth-1507156.htm|تاريخ-الأرشيف=2015-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150718211808/http://news.discovery.com/history/oldest-dentistry-found-in-14000-year-old-tooth-1507156.htm|url-status=dead}}</ref> رغم ان دراسة اتعملت سنة 2017 تشير لأن إنسان نياندرتال كان يستخدم أدوات طب أسنان بدائية قبل 130000 عام.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Platinum Dental|مسار=https://platinumdentalvietnam.com/en/|تاريخ-الوصول=2025-12-20|تاريخ=2006-04-05|مؤلف=Sherif|الأول=Ekramy|لغة=en}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Analysis of Neanderthal teeth marks uncovers evidence of prehistoric dentistry|مسار=https://news.ku.edu/2017/06/23/analysis-neanderthal-teeth-marks-uncovers-evidence-prehistoric-dentistry|ناشر=The University of Kansas|تاريخ-الوصول=1 July 2017|تاريخ=28 June 2017}}</ref> فى ايطاليا، الأدلة اللى يرجع تاريخها للعصر الحجرى القديم، قبل حوالى 13000 عام، تشير لاستخدام مادة البيتومين لحشو الأسنان.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The dawn of dentistry in the late upper Paleolithic: An early case of pathological intervention at Riparo Fredian|صحيفة=American Journal of Physical Anthropology|مسار=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajpa.23216|مؤلف=Oxilia|الأول=Gregorio|تاريخ=2017|لغة=en|المجلد=163|العدد=3|صفحات=446–461|مؤلف2=Fiorillo|مؤلف3=Boschin|مؤلف4=Boaretto|مؤلف5=Apicella|مؤلف6=Matteucci|مؤلف7=Panetta|مؤلف8=Pistocchi|مؤلف9=Guerrini|issn=0002-9483|hdl-access=free|الأول2=Flavia|الأول3=Francesco|الأول4=Elisabetta|الأول5=Salvatore A.|الأول6=Chiara|الأول7=Daniele|الأول8=Rossella|الأول9=Franca|بيب_كود=2017AJPA..163..446O|hdl=11585/600517|pmid=28345756|دوي=10.1002/ajpa.23216}}</ref> و فى سلوفينيا خلال العصر الحجرى الحديث، قبل 6500 عام، استُخدم شمع العسل لقفل كسور الأسنان.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Beeswax as Dental Filling on a Neolithic Human Tooth|صحيفة=PLOS ONE|مؤلف=Bernardini|الأول=Federico|تاريخ=2012-09-19|لغة=en|المجلد=7|العدد=9|مؤلف2=Tuniz|مؤلف3=Coppa|مؤلف4=Mancini|مؤلف5=Dreossi|مؤلف6=Eichert|مؤلف7=Turco|مؤلف8=Biasotto|مؤلف9=Terrasi|issn=1932-6203|الأول2=Claudio|الأول3=Alfredo|الأول4=Lucia|الأول5=Diego|الأول6=Diane|الأول7=Gianluca|الأول8=Matteo|الأول9=Filippo|ببمد_سنترال=3446997|بيب_كود=2012PLoSO...744904B|pmid=23028670|دوي=10.1371/journal.pone.0044904|doi-access=free}}</ref> و كشف [[نهر السند|وادى السند]] عن أدلة على ممارسة طب الأسنان من 7000 قبل الميلاد، خلال [[عصر حجرى|العصر الحجرى]].<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Early Neolithic tradition of dentistry|صحيفة=Nature|مؤلف=Coppa|الأول=A.|إظهار-المؤلفين=1|سنة=2006|ناشر=Springer Science and Business Media LLC|المجلد=440|العدد=7085|صفحات=755–756|مؤلف2=Bondioli|مؤلف3=Cucina|مؤلف4=Frayer|مؤلف5=Jarrige|مؤلف6=Jarrige|مؤلف7=Quivron|مؤلف8=Rossi|مؤلف9=Vidale|issn=0028-0836|الأول2=L.|الأول3=A.|الأول4=D. W.|الأول5=C.|الأول6=J. -F.|الأول7=G.|الأول8=M.|الأول9=M.|pmid=16598247|دوي=10.1038/440755a}}</ref> ويشير موقع [[مهرجاره|مهرغار]] الأثرى (الذى يقع دلوقتى فى إقليم بلوشستان جنوب غرب باكستان) لأن النوع ده من طب الأسنان كان يتضمن علاج أمراض الأسنان باستخدام مثاقب قوسية ، ممكن كان يستخدمها حرفيون ماهرون فى صناعة الخرز.<ref name="bbc"/> و أظهرت إعادة بناء ده الشكل القديم من طب الأسنان أن الطرق المستخدمة كانت موثوقة وفعالة. و اكتُشفت أقدم حشوة أسنان ، مصنوعة من [[شمع العسل]] ، فى [[سلوفينيا]] ، ويرجع تاريخها ل6500 عام.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Beeswax as Dental Filling on a Neolithic Human Tooth|صحيفة=PLOS ONE|مؤلف=Bernardini|الأول=Federico|إظهار-المؤلفين=1|سنة=2012|المجلد=7|العدد=9|مؤلف2=Tuniz|مؤلف3=Coppa|مؤلف4=Mancini|مؤلف5=Dreossi|مؤلف6=Eichert|مؤلف7=Turco|مؤلف8=Biasotto|مؤلف9=Terrasi|الأول2=Claudio|الأول3=Alfredo|الأول4=Lucia|الأول5=Diego|الأول6=Diane|الأول7=Gianluca|الأول8=Matteo|الأول9=Filippo|ببمد_سنترال=3446997|بيب_كود=2012PLoSO...744904B|pmid=23028670|دوي=10.1371/journal.pone.0044904|doi-access=free}}</ref> مارست طب الأسنان فى [[مالطا]] فى عصور قبل التاريخ، كما بيتوضح من جمجمة عُثر فيها على خراج سنى ناتج عن شق جذر سن، ويرجع تاريخها لحوالى 2500 قبل الميلاد.<ref>{{استشهاد بخبر | last = Ltd | first = Allied Newspapers | title = 700 years added to Malta's history | url = https://www.timesofmalta.com/articles/view/20180316/life-features/700-years-added-to-maltas-history.673498 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180316111529/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20180316/life-features/700-years-added-to-maltas-history.673498 | archivedate = 2018-03-16 | accessdate = 2025-12-20 | work = Times of Malta | language = en-GB }}</ref> يرجع تاريخ ممارسة طب الأسنان لآلاف السنين، حيث اتوجدت أدلة على إجراءات طبية زى خلع الأسنان وحشوها فى حضارات قديمة كالمصريين واليونانيين. ومن الشخصيات التاريخية البارزة [[بيير فوشارد]] ، اللى يُشار ليه فى الغالب باسم "أبو طب الأسنان الحديث"، اللى ألّف أول كتاب شامل فى المجال ده سنة 1728. نص [[لغه سومريه|سومرى]] قديم بييوصف " دودة الأسنان " بأنها سبب تسوس الأسنان .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=History of Dentistry: Ancient Origins|مسار=http://www.ada.org/public/resources/history/timeline_ancient.asp|تاريخ-الوصول=9 January 2007|صحيفة=American Dental Association|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070705105101/http://www.ada.org/public/resources/history/timeline_ancient.asp|تاريخ-الأرشيف=5 July 2007}}</ref> و اتوجدت أدلة على ده الاعتقاد فى الهند القديمة و [[مصر]] و اليابان والصين. كما وردت أسطورة الدودة فى ''أناشيد هوميروس'' ، <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Story of the Tooth-Worm|صحيفة=Bulletin of the History of Medicine|مسار=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_1944-01_15_1/page/36|مؤلف=TOWNEND|الأول=B. R.|تاريخ=1944|المجلد=15|العدد=1|صفحات=37–58|جايستور=44442797|issn=0007-5140}}</ref> وحتى القرن الاربعتاشر الميلادي، كان الجراح [[جى دى شولياك|غى دو شولياك]] لسه يروج للاعتقاد بأن الديدان تسبب تسوس الأسنان.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Historical Perspectives of Oral Biology: A Series|صحيفة=Critical Reviews in Oral Biology and Medicine|مسار=http://crobm.iadrjournals.org/cgi/reprint/1/2/135.pdf|مؤلف=Suddick Richard P., Harris Norman O.|سنة=1990|المجلد=1|العدد=2|صفحات=135–51|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071218025641/http://crobm.iadrjournals.org/cgi/reprint/1/2/135.pdf|تاريخ-الأرشيف=2007-12-18|pmid=2129621|دوي=10.1177/10454411900010020301|access-date=2026-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20071218025641/http://crobm.iadrjournals.org/cgi/reprint/1/2/135.pdf|url-status=dead}}</ref> وصفات علاج ألم الأسنان والتهاباتها وتخلخلها بتنتشر فى [[بردية ايبرس|برديات إيبرس]] ، وكاهون ، [[بردية بروجش|وبروغش]] ، [[بردية هيرست|وهيرست]] فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] .<ref name="blomstedt">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Dental surgery in ancient Egypt|صحيفة=Journal of the History of Dentistry|مؤلف=Blomstedt, P.|سنة=2013|المجلد=61|العدد=3|صفحات=129–42|pmid=24665522}}</ref> وتناقش [[بردية ادوين سميث|بردية إدوين سميث]] ، المكتوبة فى القرن السبعتاشر قبل الميلاد، اللى قد تعكس مخطوطات سابقة تعود ل3000 قبل الميلاد، علاج خلع الفك أو كسره.<ref name="blomstedt" /><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Ancient Egyptian Dentistry|مسار=http://students.ou.edu/D/Andrew.J.Dunlevy-1/episode1.html|تاريخ-الوصول=15 December 2007|صحيفة=University of Oklahoma|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071226035425/http://students.ou.edu/D/Andrew.J.Dunlevy-1/episode1.html|تاريخ-الأرشيف=2007-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226035425/http://students.ou.edu/D/Andrew.J.Dunlevy-1/episode1.html|url-status=dead}}</ref> و فى القرن التمنتاشر قبل الميلاد، أشارت [[قوانين حمورابى|شريعة حمورابى]] لخلع الأسنان مرتين بخصوص بالعقاب.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=History of Dentistry 2001|مسار=http://www.dentalofficesantaclarita.com/history2001.PDF|تاريخ-الوصول=3 November 2014|مؤلف=Wilwerding|الأول=Terry|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141103094821/http://www.dentalofficesantaclarita.com/history2001.PDF|تاريخ-الأرشيف=2014-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103094821/http://www.dentalofficesantaclarita.com/history2001.PDF|url-status=dead}}</ref> ويكشف فحص رفات بعض [[تاريخ مصر الفرعونيه|المصريين القدام]] واليونانيين [[زمن اليونان الرومان|الرومان]] عن محاولات مبكرة لصنع أطقم الأسنان.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Medicine in Ancient Egypt 3|مسار=http://www.arabworldbooks.com/articles8c.htm|ناشر=Arabworldbooks.com|تاريخ-الوصول=18 April 2010}}</ref> بس، من المحتمل أن تكون أطقم الأسنان قد اتصنعت بعد الوفاة لأسباب تجميلية.<ref name="blomstedt" /> العالمين [[اليونان القديمه|اليونانيين القدام]] [[هيبوكراتيس|أبقراط]] و [[اريسطو|أرسطو]] كتبو عن طب الأسنان، بما فيها نمط بزوغ الأسنان، و علاج تسوس الأسنان و أمراض اللثة، وخ لع الأسنان بالملقط ، و استخدام الأسلاك لتثبيت الأسنان المتخلخلة والفكوك المكسورة.<ref name="History Of Dentistry">{{استشهاد ويب|عنوان=History Of Dentistry|مسار=http://completedentalguide.co.uk/history-of-dentistry/|تاريخ-الوصول=29 June 2016|صحيفة=Complete Dental Guide|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160714150814/http://completedentalguide.co.uk/history-of-dentistry/|تاريخ-الأرشيف=2016-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714150814/http://completedentalguide.co.uk/history-of-dentistry/|url-status=dead}}</ref> استخدم الأتروسكان فى شمال ايطاليا أجهزة الأسنان والكبارى و أطقم الأسنان من سنة 700 قبل الميلاد، و كانت دى الأجهزة مصنوعة من أسنان بشرية أو حيوانية تانيه مثبتة مع بعض بأشرطة ذهبية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=History of Dentistry Research Page, Newsletter|مسار=http://edwardmoondds.com/history-of-dentistry-research-group/|ناشر=Rcpsg.ac.uk|تاريخ-الوصول=9 June 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150428045701/http://edwardmoondds.com/history-of-dentistry-research-group/|تاريخ-الأرشيف=28 April 2015}}</ref><ref name="donaldson">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The use of gold in dentistry|صحيفة=Gold Bulletin|مسار=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/BF03216551.pdf|مؤلف=Donaldson, J. A.|سنة=1980|المجلد=13|العدد=3|صفحات=117–124|s2cid=137571298|pmid=11614516|دوي=10.1007/BF03216551|doi-access=free}}</ref><ref name="Becker1999">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Becker|الأول=Marshall J.|مسار=http://medlib.yu.ac.kr/eur_j_oph/ijom/IJOMI/ijomi_14_19.pdf|عنوان=Ancient "dental implants": a recently proposed example from France evaluated with other spurious examples|تاريخ=1999|ناشر=International Journal of Oral & Maxillofacial Implants 14.1|تاريخ-الأرشيف=2026-03-08|تاريخ-الوصول=2026-04-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20260308015529/http://medlib.yu.ac.kr/eur_j_oph/ijom/IJOMI/ijomi_14_19.pdf|url-status=dead}}</ref> مرجح أن [[روما القديمه|الرومان]] استعاروا دى التقنية بحلول القرن الخامس قبل الميلاد.<ref name="donaldson" /><ref name=":4">{{استشهاد ويب|عنوان=History of Dentures from Beginning to Early 19th Century|مسار=https://exhibits.library.utoronto.ca/exhibits/show/history-dentures/references|تاريخ-الوصول=2023-05-03|صحيفة=Exhibits|مؤلف=Malik|الأول=Ursman}}</ref> صنع [[فينيقيا|الفينيقيون]] أطقم الأسنان خلال القرنين السادس والرابع قبل الميلاد، وصنعوها من أسلاك ذهبية ودمجوا فيها سنين من العاج.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Renfrew|الأول=Colin|عنوان=Archaeology: Theories, Methods, and Practice|ناشر=Thames & Hudson|سنة=2012|طبعة=6th|صفحة=449|مؤلف2=Bahn|الأول2=Paul|isbn=978-0-500-28976-1}}</ref> فى مصر القديمة، بيعتبر[[حسى رع]] أول من سُمّى "طبيب أسنان" (أعظم الأسنان). ربط المصريين الأسنان البديلة مع بعض بأسلاك ذهبية. كتب الطبيب [[روما القديمه|الرومانى]] [[آولوس كورنيليوس سلزوس|كورنيليوس سيلسوس]] باستفاضة عن أمراض الفم، و علاجات الأسنان زى المُرطّبات و المواد القابضة اللى فيها مواد مخدرة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Dental Treatment in the Ancient Times|مسار=http://www.dentaltreatment.org.uk/history.html|ناشر=Dentaltreatment.org.uk|تاريخ-الوصول=18 April 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091201213847/http://www.dentaltreatment.org.uk/history.html|تاريخ-الأرشيف=1 December 2009}}</ref> أُشير لأقدم حشوات الأسنان الملغمية لأول مرة فى نص طبى من عهد عيله تانغ كتبه الطبيب الصينى سو كونغ عام 659، وظهرت فى المانيا سنة 1528.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The history of dental amalgam (in Norwegian)|صحيفة=Tidsskr Nor Laegeforen|مؤلف=Bjørklund G|تاريخ=1989|المجلد=109|العدد=34–36|صفحات=3582–85|pmid=2694433}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Re-dating the Chinese amalgam-filling of teeth in Europe|صحيفة=International Journal of Anthropology|مؤلف=Czarnetzki|الأول=A.|تاريخ=1990|المجلد=5|العدد=4|صفحات=325–332|مؤلف2=Ehrhardt|الأول2=S.}}</ref> خلال [[حضاره اسلاميه|العصر الذهبى الإسلامى]] ، نُوقشت طب الأسنان فى كتير من كتب الطب الشهيرة، زى كتاب القانون فى الطب لابن [[ابن سينا|سينا]] ، وكتاب التصريف للزهراوى ، اللى يُعتبر أعظم [[جراح]]ى [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Meri|الأول=Josef|عنوان=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia (Routledge Encyclopedias of the Middle Ages)|ناشر=Psychology Press|سنة=2005|isbn=978-0-415-96690-0}}</ref> قال ابن سينا إن كسر الفك لازم ردّه حسب لتوجيه إطباق الأسنان؛ و لسه ده المبدأ سارى لحد اليوم. و اخترع الزهراوى اكتر من 200 أداة جراحية تُشبه الأدوات الحديثة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Friedman|الأول=Saul S.|عنوان=A history of the Middle East|تاريخ=2006|ناشر=Mcfarland|مكان=Jefferson, N.C.|صفحة=152|isbn=0-7864-5134-3}}</ref> تاريخى ، خلع الأسنان استُخدم لعلاج امراض كتير. خلال [[عصور وسطانيه|العصور الوسطانيه]] و طول القرن التسعتاشر، ما كانتش طب الأسنان مهنة قائمة بذاتها، و فى الغالب كان الحلاقون أو [[دكتور|الأطباء]] العامون يقومون بإجراءات طب الأسنان. فى العاده اقتصر عمل [[حلاق|الحلاقين]] على خلع الأسنان لتخفيف الألم [[عدوا|والالتهابات]] المزمنة المصاحبة لها. يرجع تاريخ الأدوات المستخدمة فى خلع الأسنان لشوية قرون. فى القرن الاربعتاشر، يُرجح أن [[جى دى شولياك|غى دى شولياك]] قد اخترع أداة خلع الأسنان على شكل بجعة <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Pelican|مسار=http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-pelican/|تاريخ-الوصول=23 June 2018|مؤلف=Gregory Ribitzky|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200125120211/http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-pelican/|تاريخ-الأرشيف=25 January 2020}}</ref> (تشبه منقار [[بجعه|البجع]] )، اللى استُخدمت فى خلع الأسنان لحد أواخر القرن التمنتاشر. اتبدلت أداة خلع الأسنان بمفتاح الأسنان <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Toothkey|مسار=http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-toothkey-2/|تاريخ-الوصول=23 June 2018|مؤلف=Gregory Ribitzky|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180623085108/http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-toothkey-2/|تاريخ-الأرشيف=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623085108/http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-toothkey-2/|url-status=dead}}</ref> ، اللى بدوره اتبدل بالملقط الحديث فى القرن التسعتاشر.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Forceps|مسار=http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-forceps/|تاريخ-الوصول=23 June 2018|مؤلف=Gregory Ribitzky|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180623093608/http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-forceps/|تاريخ-الأرشيف=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623093608/http://en.dmd.co.il/antique-dental-instruments/antique-dental-forceps/|url-status=dead}}</ref> [[ملف:Device-teeth-fauchard.jpg|تصغير|كماشة أسنان ذات فكين مدببين صممها فوشارد فى أواخر القرن السبعتاشر لاستخدامها فى طب الأسنان التعويضى]] أول كتاب بيركز بس على طب الأسنان كان هو "Artzney Buchlein" سنة 1530، <ref name="History Of Dentistry"/> و كان أول كتاب مدرسى لطب الأسنان مكتوب باللغة الإنجليزية بعنوان "Operator for the Teeth" من تأليف تشارلز ألين سنة 1685.<ref name="bdatimeline"/> فى المملكة المتحدة، ماكانش هناك مؤهل رسمى لمقدمين خدمات طب الأسنان لحد سنة 1859، ولم يقتصر ممارسة طب الأسنان على الحاصلين على مؤهلات مهنية إلا سنة 1921. و أفادت اللجنة الملكية المعنية بالخدمات الصحية الوطنية سنة 1979 أن عدد أطباء الأسنان المسجلين فى المملكة المتحدة ساعتها كان اكتر من ضعف عددهم سنة 1921 لكل 10,000 انسان <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=http://www.sochealth.co.uk/national-health-service/royal-commission-on-the-national-health-service-contents/royal-commission-on-the-nhs-chapter-9/|عنوان=Royal Commission on the NHS Chapter 9|تاريخ=July 1979|ناشر=HMSO|تاريخ-الوصول=19 May 2015|isbn=978-0-10-176150-5}}</ref> === طب الأسنان الحديث === [[ملف:Microscope,The_Dental_cosmos_(1907).jpg|يسار|تصغير|جهاز ميكروسكوبى يستخدم فى التحليل السني، {{حوالى|1907}}]] علوم طب الأسنان الحديثة تطورت بين 1650 و1800. و الطبيب الإنجليزى [[توماس براون (فيلسوف)|توماس براون]] ذكر ذلك فى ''رسالته لصديق'' ( {{حوالى|1656}} اتنشر سنة 1690) قدم ملاحظة مبكرة عن طب الأسنان بأسلوب فكاهى مميز:  المومياوات المصرية اللى شفتها كانت بوقها مفتوح شوية و كأنها مِفغورة، و ده بيدى فرصة كويسة نشوف و نلاحظ أسنانهم، اللى صعب تلاقى فيها سن ناقص أو بايظ. و علشان كده فى مصر، كان كل واحد بيشتغل فى عملية واحدة بس أو أمراض جزء واحد من الجسم، كان أكيد هيبقى شغل ضعيف لو حد ركّز بس على خلع الأسنان، و مش أحسن بكتير من إنه يكون خالع أسنان للملك بيروس، اللى كان عنده بس سنّين فى راسه. الجراح الفرنساوى [[بيير فوشارد|بيير فوشار]] اشتهر بلقب "أبو طب الأسنان الحديث". ورغم محدودية الأدوات الجراحية البدائية فى أواخر القرن السبعتاشر و أوائل القرن التمنتاشر، كان فوشار [[جراح]] بارع، و ابتكر ابتكاراتٍ رائعة فى أدوات طب الأسنان، كان فى الغالب يُكيّف أدوات صناع الساعات والمجوهرات وحتى [[حلاق|الحلاقين]] ، اللى اعتقد أنها قابلة للاستخدام فى طب الأسنان. و أدخل حشوات الأسنان كعلاج لتسوس الأسنان . و أكد أن الأحماض المشتقة [[سكر|من السكر،]] زى حمض الطرطريك، هيا المسؤولة عن تسوس الأسنان ، كما أشار لأن الأورام المحيطة بالأسنان و فى اللثة قد تظهر فى المراحل المتأخرة من تسوس الأسنان.<ref name="Besombes">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Besombes|الأول=André|مسار=https://books.google.com/books?id=2RRqAAAAMAAJ|عنوان=Pierre Fauchard (1678–1761): The First Dental Surgeon, His Work, His Actuality|تاريخ=1993|ناشر=Pierre Fauchard Academy|مؤلف2=de Gaillande|الأول2=Phillipe}}</ref><ref name="Weinberger">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bernhard Wolf Weinberger|مسار=https://books.google.com/books?id=2wtqAAAAMAAJ|عنوان=Pierre Fauchard, Surgeon-dentist: A Brief Account of the Beginning of Modern Dentistry, the First Dental Textbook, and Professional Life Two Hundred Years Ago|تاريخ=1941|ناشر=Pierre Fauchard Academy}}</ref> [[ملف:Panoramic_radiograph_of_historic_dental_implants.jpg|تصغير|صورة بانورامية بالأشعة السينية لزراعات الأسنان التاريخية، تم التقاطها سنة 1978]] فوشارد كان رائد فى مجال تركيبات الأسنان ، و ابتكر كتير من الطرق لتعويض الأسنان المفقودة. اقترح إمكانية صنع بدائل من قطع منحوتة من العاج أو العظم . كما ابتكر تقويم الأسنان ، اللى كان يُصنع فى البداية من الذهب، حيث اكتشف إمكانية تصحيح وضعية الأسنان باتباعها نمط الأسلاك. و كان بيستخدم فى العاده خيوط من الكتان المشمع أو [[حرير|الحرير]] لتثبيت التقويم. وتتمثل إسهاماته فى عالم طب الأسنان بشكل أساسى فى كتابه ''"جراح الأسنان" (Le chirurgien dentiste)'' الصادر سنة 1728. تضمن النص الفرنساوى "التشريح الأساسى للفم و وظيفته، و بنية الأسنان، وتقنيات جراحية وترميمية متنوعة، وفصل ''طب'' الأسنان فعلى عن الجراحة بشكل عام".<ref name="Besombes"/><ref name="Weinberger"/> [[ملف:A_dental_chair_in_a_dentist_clinic_in_North_Carolina,_United_States.jpg|left|تصغير|مساحة عمل طبيب أسنان حديث]] دراسة طب الأسنان بعد فوشارد، شافت توسع سريع. و اتنشر كتابان مهمان، ''هما "التاريخ الطبيعى لأسنان الإنسان"'' (1771) و ''"رسالة عملية فى أمراض الأسنان"'' (1778)، للجراح البريطانى [[جون هنتر (دكتور من مملكه بريطانيا العظمى)|جون هنتر]] . سنة 1763، ابتدا هنتر فترة تعاون مع طبيب الأسنان جيمس سبنس المقيم فى لندن. وبدأ هنتر فى وضع نظريات حول إمكانية زراعة الأسنان من شخص لآخر. و أدرك أن فرص نجاح زراعة الأسنان (مبدئى على الأقل) ستتحسن إذا كان السن المتبرع به طازج قدر الإمكان ومتوافق فى الحجم مع السن المتلقى. ولسه دى المبادئ بتستعمل فى زراعة الأعضاء الداخلية . عمل هنتر سلسلة من العمليات الرائدة، حاول خلالها زراعة الأسنان. ورغم أن الأسنان المتبرع بيها لم تندمج بشكل صحيح مع لثة المتلقين، لكن واحد من مرضى هنتر ذكر أنه احتفظ بثلاثة أسنان لمدة ست سنين ، و هو إنجاز ملحوظ ساعتها .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Moore, Wendy|مسار=https://books.google.com/books?id=DKInoTPFrBoC|عنوان=The Knife Man|تاريخ=30 September 2010|ناشر=Transworld|صفحات=223–24|وصلة مؤلف=Wendy Moore|تاريخ-الوصول=8 March 2012|isbn=978-1-4090-4462-8}}</ref> القرن التسعتاشر شاف تطورات علمية هائلة، وتحولت طب الأسنان من حرفة لمهنة. و نهاية القرن التسعتاشر، بقت دى المهنة خاضعة للتنظيم الحكومى. فى المملكة المتحدة، صدر قانون أطباء الأسنان سنة 1878، وتأسست الجمعية البريطانية لطب الأسنان سنة 1879. و فى نفس السه، كان فرانسيس برودى إملاش أول طبيب أسنان بينتخب رئيس للكلية الملكية للجراحين (إدنبرة)،و ده رفع طب الأسنان لمصاف الجراحة الاكلينيكيه لأول مرة.<ref>{{استشهاد بخبر | url = http://historyofdentistry.co.uk/index_htm_files/2004Apr2.pdf | title = A pioneering history: dentistry and the Royal College of Surgeons of Edinburgh | first = Helen | last = Dingwall | date = April 2004 | work = History of Dentistry Newsletter | issue = 14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130201191323/http://historyofdentistry.co.uk/index_htm_files/2004Apr2.pdf | archivedate = 1 February 2013 }}</ref> === المخاطر فى طب الأسنان الحديث === ==== ضوضاء ==== التعرض طويل الأمد للضوضاء المهنية ممكن بيساهم فى فقدان السمع الدائم، اللى معروف بفقدان السمع الناجم عن الضوضاء (NIHL) وطنين الودن . ممكن يُسبب التعرض للضوضاء تشجيع مُفرط لآلية السمع،و ده يُلحق الضرر بالبنى الدقيقة للودن الداخلية.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Noise-Induced Hearing Loss|مسار=https://www.nidcd.nih.gov/health/noise-induced-hearing-loss|صحيفة=NIDCD|تاريخ=18 August 2015}}</ref> ممكن يحصل فقدان السمع الناجم عن الضوضاء عند تعرض الفرد لمستويات صوتية أعلى من 90 ديسيبل (A) حسب لإدارة السلامة والصحة المهنية (OSHA). تنص اللوائح على أن مستويات التعرض المسموح بيها للضوضاء للأفراد هيا 90 ديسيبل (A).<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Occupational Safety and Health Standards {{!}} Occupational Safety and Health Administration|مسار=https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owastand.display_standard_group?p_toc_level=1&p_part_number=1910|تاريخ-الوصول=2025-12-20|صحيفة=Osha.gov}}</ref> أما بالنسبة للمعهد الوطنى الامريكانى للسلامة والصحة المهنية ( NIOSH )، فقد حُددت حدود التعرض عند 85 ديسيبل (A). لا مستويات التعرض الأقل من 85 ديسيبل (A) خطرة. تُفرض حدود زمنية على المدة اللى ممكن للفرد البقاء فيها فى بيئة تزيد فيها مستويات الضوضاء عن 85 ديسيبل (A) قبل ما تُسبب فقدان السمع. بتتحدد إدارة السلامة والصحة المهنية (OSHA) ده الحد بـ 8 ساعات عند مستوى 85 ديسيبل (A). ويقل وقت التعرض كلما زاد مستوى الضوضاء. فى مجال طب الأسنان، بتستعمل أدوات تنظيف متنوعة، منها أجهزة التنظيف الكهرو إجهادية و الصوتية، و أجهزة التنظيف بالموجات فوق الصوتية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Is someone listening to the din of occupational noise exposure in dentistry|صحيفة=RDH|مؤلف=Stevens|الأول=M|تاريخ=1999|العدد=19|صفحات=34–85}}</ref> ورغم أن معظم دى الأدوات لا تتجاوز 75 ديسيبل، <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Noise pollution and hearing loss in the dental office|صحيفة=Dental Assisting Journal|مؤلف=Merrel|الأول=HB|تاريخ=1992|المجلد=61|العدد=3|صفحات=6–9}}</ref> لكن التعرض المطول ليها لسنين كتيرة قد يوصل لفقدان السمع أو طنين الودن.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Effects of occupational ultrasonic noise exposure on hearing of dental hygienists: A pilot study|صحيفة=Journal of Dental Hygiene|مؤلف=Wilson|الأول=J.D.|تاريخ=2002|المجلد=76|العدد=4|صفحات=262–69|pmid=12592917}}</ref> و أفاد عدد قليل من أطباء الأسنان باستخدامهم لأجهزة حماية السمع الشخصية، <ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Occupational Health Problems in Modern Dentistry: A Review|صحيفة=Industrial Health|مسار=https://researchonline.jcu.edu.au/2690/1/2690_Leggat_et_al...2007.pdf|مؤلف=Leggat|الأول=P.A.|تاريخ=2007|المجلد=45|العدد=5|صفحات=611–21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190427125357/https://researchonline.jcu.edu.au/2690/1/2690_Leggat_et_al...2007.pdf|تاريخ-الأرشيف=2019-04-27|بيب_كود=2007IndHe..45..611L|pmid=18057804|دوي=10.2486/indhealth.45.611|url-status=live|doi-access=free}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Occupational hygiene practices of dentists in southern Thailand|صحيفة=International Dental Journal|مؤلف=Leggat|الأول=P.A.|تاريخ=2001|المجلد=51|العدد=51|صفحات=11–6|pmid=11326443|دوي=10.1002/j.1875-595x.2001.tb00811.x|doi-access=free}}</ref> اللى قد تُخفف من أى فقدان محتمل للسمع أو طنين فى الودن. ==== المخاطر الكيميائية ==== توجد مخاطر كيميائية متنوعة ناتجة عن مواد التطهير ومواد طب الأسنان، اللى توصل لالحساسية من مركبات زى الزئبق والميثاكريلات والنيكل.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Mercury level in biological samples of dentists in Iran: a systematic review and meta-analysis|صحيفة=Journal of Environmental Health Science & Engineering|مؤلف=Jonidi Jafari|الأول=Ahmad|تاريخ=December 2020|المجلد=18|العدد=2|صفحات=1655–1669|مؤلف2=Esrafili|مؤلف3=Moradi|مؤلف4=Mahmoudi|issn=2052-336X|الأول2=Ali|الأول3=Yousef|الأول4=Norouz|ببمد_سنترال=7721756|بيب_كود=2020JEHSE..18.1655J|pmid=33312669|دوي=10.1007/s40201-020-00558-w}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Acute arsenic self-poisoning for suicidal purpose in a dentist: a case report|صحيفة=Human & Experimental Toxicology|مؤلف=Yilmaz|الأول=Y.|تاريخ=January 2009|المجلد=28|العدد=1|صفحات=63–65|مؤلف2=Armagan|مؤلف3=Olmez|مؤلف4=Esen|مؤلف5=Alkis|مؤلف6=Dolar|issn=0960-3271|الأول2=E.|الأول3=Of|الأول4=M.|الأول5=N.|الأول6=E.|بيب_كود=2009HETox..28...63Y|pmid=19411562|دوي=10.1177/0960327108097432}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Occupational hazards among clinical dental staff|صحيفة=The Journal of Contemporary Dental Practice|مؤلف=Fasunloro|الأول=Adebola|تاريخ=2004-05-15|المجلد=5|العدد=2|صفحات=134–152|مؤلف2=Owotade|issn=1526-3711|الأول2=Foluso John|pmid=15150641|دوي=10.5005/jcdp-5-2-134}}</ref> ===== المطهرات ===== المطهرات الكيميائية ضرورية فى عيادات طب الأسنان للوقاية من العدوى والتلوث بين العيانين. بس، فإنها تُسبب كتير من المخاطر الكيميائية والمهنية. بتشمل المكونات النشطة الاكتر شيوع فى التطهير الكحول، ومحلول <i id="mwAt0">أورثو- فثال ألدهيد (OPA)، وبيروكسيد الهيدروجين ، و حمض البيرأسيتيك ، والجلوتارالدهيد .<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sterilization and Disinfection: Ensuring Infection Control in Dental Practices|صحيفة=Cureus|مؤلف=Patiño-Marín|الأول=Nuria|تاريخ=2025-02-15|لغة=en|المجلد=17|العدد=2|مؤلف2=Villa García|مؤلف3=Aguirre López|مؤلف4=Medina-Solís|مؤلف5=Martínez Zumarán|مؤلف6=Martínez Rider|مؤلف7=Márquez Preciado|مؤلف8=Rosales García|مؤلف9=Salas Orozco|issn=2168-8184|الأول2=Lorena Dafnee|الأول3=Eva Concepción|الأول4=Carlo Eduardo|الأول5=Alan|الأول6=Ricardo|الأول7=Raúl|الأول8=Pedro|الأول9=Marco Felipe|ببمد_سنترال=11912515|pmid=40099062|دوي=10.7759/cureus.79041|doi-access=free}}</ref> بخصوص بتطهير الأسطح، يتعرض العاملين بشكل خاص لمواد زى الألدهيدات ومركبات الأمونيوم الرباعية عن طريق الاستنشاق أو التلامس المباشر.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Formaldehyde evaluation from endodontic materials|صحيفة=Oral Health|مؤلف=Cohen|الأول=B. I.|تاريخ=December 1998|المجلد=88|العدد=12|صفحات=37–39|مؤلف2=Pagnillo|مؤلف3=Musikant|مؤلف4=Deutsch|issn=0030-4204|الأول2=M. K.|الأول3=B. L.|الأول4=A. S.|pmid=10323136}}</ref> قد ذه بيسبب لالحساسية، بسبب نقص التهوية الكافية والتعرض المطول. بتشير الأبحاث لأن حوالى 10.9% من أطباء الأسنان قد يُظهرون رد فعل تحسسى تجاه الجلوتارالدهيد، مقارنه بـ 2% عند الأفراد غير العاملين فى مجال طب الأسنان.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Glutaraldehyde-induced and formaldehyde-induced allergic contact dermatitis among dental hygienists and assistants|صحيفة=The Journal of the American Dental Association|مسار=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0002817714650510|مؤلف=Ravis|الأول=Scott M.|تاريخ=August 2003|لغة=en|المجلد=134|العدد=8|صفحات=1072–1078|url-access=subscription|مؤلف2=Shaffer|مؤلف3=Shaffer|مؤلف4=Dehkhaghani|مؤلف5=Belsito|الأول2=Matthew P.|الأول3=Christy L.|الأول4=Seena|الأول5=Donald V.|pmid=12956347|دوي=10.14219/jada.archive.2003.0321}}</ref> و ذلك، قد يؤدى الاستخدام المتكرر للمطهرات لزيادة أعراض الجهاز التنفسى عند العاملين فى مجال طب الأسنان، و زاد السيطرة على الربو.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Health risk assessment of exposure to formaldehyde in dental materials|صحيفة=Open Medicine|مسار=https://www.degruyter.com/document/doi/10.2478/s11536-013-0264-4/html|مؤلف=Lyapina|الأول=Maya|تاريخ=2014-04-01|لغة=en|المجلد=9|العدد=2|صفحات=332–338|مؤلف2=Krasteva|مؤلف3=Dencheva|مؤلف4=Tzekova|مؤلف5=Deliverska|مؤلف6=Kisselova-Yaneva|issn=2391-5463|الأول2=Assya|الأول3=Maria|الأول4=Mariana|الأول5=Mariela|الأول6=Angelina|دوي=10.2478/s11536-013-0264-4}}</ref> ضرورى تطبيق ضوابط جوه عيادات الأسنان للحد من تعرض العاملين لمخاطر المواد الكيميائية الناتجة عن المطهرات. من الناحية الهندسية، بيساهم استخدام مواد كيميائية بديلة و أقل حساسية، و صيانة أنظمة التهوية المناسبة جوه العيادة، فى تقليل كمية المواد الكيميائية المحمولة جوًا. كما يُوصى بتوفير جورنال بيانات السلامة ، والتدريب المنتظم على السلامة الكيميائية ، و ماتر معدات الاستجابة المناسبة، و إجراء تقييمات لسلامة مكان العمل، كضوابط إدارية لتقليل التعرض.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Chemical Occupational Hazards in Dentistry: A Comprehensive Review|صحيفة=Indian Journal of Public Health Research & Development|مسار=https://medicopublication.com/index.php/ijphrd/article/view/21180|مؤلف=Naryal|الأول=Nitika|تاريخ=2025-03-11|المجلد=16|العدد=2|صفحات=12–19|مؤلف2=Vinay Bhardwaj|مؤلف3=Shailee Fotedar|مؤلف4=Arun Singh Thakur|مؤلف5=Shelja Vashisth|مؤلف6=Atul Sankhyan|issn=0976-5506|دوي=10.37506/ak2vc897}}</ref> يُقلل لبس معدات الوقاية الشخصية الكاملة من ظهور أعراض زى حرقة العينين، والسعال الجاف، والتهاب الجلد، وتهيج الجهاز التنفسى الناتج عن المطهرات الكيميائية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Exposure to Oxycide™ Disinfectant in Dental Practices: Occupational Symptoms and Risk Factors|صحيفة=Applied Sciences|مؤلف=Anculia|الأول=Ramona-Camelia|تاريخ=2025-05-19|لغة=en|المجلد=15|العدد=10|صفحة=5641|مؤلف2=Jinga|مؤلف3=Marian|مؤلف4=Popovici|مؤلف5=Pacurar|مؤلف6=Forna|مؤلف7=Pitic (Cot)|مؤلف8=Blidaru|issn=2076-3417|الأول2=Viorel|الأول3=Diana|الأول4=Ramona Amina|الأول5=Mariana|الأول6=Norina|الأول7=Dana Emanuela|الأول8=Alexandru|دوي=10.3390/app15105641|doi-access=free}}</ref> لذلك، من الضروري، كإجراء وقائى أخير، أن يرتدى أخصائيين طب الأسنان الجوانتيات، والبلاطى ، و الأقنعة، وواقيات العين عند استخدام المطهرات.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Best Practices for Environmental Infection Prevention and Control|مسار=https://www.cdc.gov/dental-infection-control/hcp/dental-ipc-faqs/cleaning-disinfecting-environmental-surface.html|تاريخ-الوصول=2025-11-24|صحيفة=Dental Infection Prevention and Control|تاريخ=2024-11-04|مؤلف=CDC|لغة=en-us}}</ref> بيعتبرتطبيق دى التقنيات الهندسية، والبروتوكولات الإدارية، ومعدات الوقاية الشخصية، من ممارسات النظافة الصناعية القياسية للحفاظ على سلامة أخصائيى طب الأسنان مع الحفاظ على بيئة عمل نظيفة. ===== زئبق ===== [[ملف:Filling.jpg|تصغير|حشوة أسنان مغلفة مسبق تستخدم فى إجراءات الترميم، وفيها يقارب من 50٪ من الزئبق العنصرى.]] [[زيبق|الزئبق العنصرى]] يشكل حوالى 50% من حشوات الأسنان التقليدية، و يُطلق أبخرة سامة وقت وضع الحشوة و إزالتها.<ref name=":0">{{استشهاد ويب|عنوان=Mercury in Dental Amalgam|مسار=https://www.epa.gov/mercury/mercury-dental-amalgam|تاريخ-الوصول=2025-11-17|صحيفة=www.epa.gov|تاريخ=2015-09-08|مؤلف=US EPA|الأول=OCSPP|لغة=en}}</ref> حشوات الأسنان هيا مادة ترميمية بتستعمل لملء التجاويف الناتجة عن تسوس الأسنان. تتكون من خليط من المعادن، حوالى 50% منها زئبق عنصرى (Hg⁰) ممزوج بمسحوق سبيكة فيه الفضة والقصدير والنحاس وآثار معادن تانيه.<ref name=":0" /> يعمل الزئبق كعامل رابط، حيث يدمج جزيئات السبيكة فى كتلة متينة قابلة للتشكيل. و ارتبط التعرض المطول أو المتكرر لهذه الأبخرة بآثار مضره على الجهاز العصبى والكليتين. كما ارتبط التعرض المزمن لأبخرة الزئبق بآثار عصبية وكلوية ومناعية، نظر لشدة انجذاب الزئبق للأنسجة العصبية والكليتين. قد بتشمل أعراض التعرض المفرط الرعشة، وضعف الذاكرة، والتعب، وتغيرات المزاج.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Dental amalgam risks in dental staff: systematic review|صحيفة=E3S Web of Conferences|مسار=https://www.e3s-conferences.org/10.1051/e3sconf/202131901001|مؤلف=Manyani|الأول=Abdelkarim|تاريخ=2021|محرر=Bourekkadi|محرر-الأول=S.|المجلد=319|صفحة=01001|مؤلف2=Chaou|مؤلف3=Rhalem|مؤلف4=Soulaymani|مؤلف5=Soulaymani Bencheikh|issn=2267-1242|الأول2=Hanane|الأول3=Naima|الأول4=Abdelmajid|الأول5=Rachida|بيب_كود=2021E3SWC.31901001M|دوي=10.1051/e3sconf/202131901001|محرر2=Hami|محرر3=Mokhtari|محرر4=Slimani|محرر5=Soulaymani|محرر2-الأول=H.|محرر3-الأول=A.|محرر4-الأول=K.|محرر5-الأول=A.}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Respiratory effects of exposure to methacrylates among dental assistants|صحيفة=Allergy|مسار=https://login.offcampus.lib.washington.edu/login?qurl=https://onlinelibrary.wiley.com%2fdoi%2ffull%2f10.1111%2fj.1398-9995.2007.01379.x|مؤلف=Jaakkola|الأول=M. S.|تاريخ=2007|المجلد=62|العدد=6|صفحات=648–654|تاريخ-الوصول=2025-12-20|مؤلف2=Leino|مؤلف3=Tammilehto|مؤلف4=Ylöstalo|مؤلف5=Kuosma|مؤلف6=Alanko|الأول2=T.|الأول3=L.|الأول4=P.|الأول5=E.|الأول6=K.|pmid=17508969|دوي=10.1111/j.1398-9995.2007.01379.x}}</ref> ===== ميثاكريلات ===== ميثاكريلات الميثيل هو راتنج أكريليكى بيستخدم فى طب الأسنان الترميمى والتعويضي، و بالخصوصً فى أطقم الأسنان، والتيجان المؤقتة، و أجهزة تثبيت الأسنان. قد بيحصل التعرض له عن طريق استنشاق الأبخرة الناتجة عن عمليات الطحن أو البلمرة وقت إجراءات طب الأسنان، أو عن طريق ملامسة الجلد للمواد غير المتصلبة.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Methacrylate and acrylate allergy in dental personnel|صحيفة=Contact Dermatitis|مؤلف=Aalto-Korte|الأول=Kristiina|تاريخ=November 2007|المجلد=57|العدد=5|صفحات=324–330|مؤلف2=Alanko|مؤلف3=Kuuliala|مؤلف4=Jolanki|issn=0105-1873|الأول2=Kristiina|الأول3=Outi|الأول4=Riitta|pmid=17937748|دوي=10.1111/j.1600-0536.2007.01237.x}}</ref> قد يؤدى التعرض قصير الأمد لتهيج العين والجلد والجهاز التنفسي، فى الوقت نفسه قد يُسبب التعرض طويل الأمد الربو المهنى أو التهاب الجلد التماسى التحسسى.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Toxicity of methyl methacrylate in dentistry|صحيفة=International Dental Journal|مؤلف=Leggat|الأول=Peter A.|تاريخ=June 2003|المجلد=53|العدد=3|صفحات=126–131|مؤلف2=Kedjarune|issn=0020-6539|الأول2=Ureporn|pmid=12873108|دوي=10.1111/j.1875-595x.2003.tb00736.x}}</ref> كشفت واحده من الدراسات المقطعية أن مساعدى أطباء الأسنان اللى يتعرضون لمستويات عالية من أبخرة الميثاكريلات عندهم احتمالية اكبر للإصابة بالربو ومشاكل الأنف.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Respiratory effects of exposure to methacrylates among dental assistants|صحيفة=Allergy|مؤلف=Jaakkola|الأول=M. S.|تاريخ=June 2007|المجلد=62|العدد=6|صفحات=648–654|مؤلف2=Leino|مؤلف3=Tammilehto|مؤلف4=Ylöstalo|مؤلف5=Kuosma|مؤلف6=Alanko|issn=0105-4538|الأول2=T.|الأول3=L.|الأول4=P.|الأول5=E.|الأول6=K.|pmid=17508969|دوي=10.1111/j.1398-9995.2007.01379.x}}</ref> تؤكد دى الدراسة على أهمية إدراك أن الميثاكريلات يُشكل خطر على الجهاز التنفسى والجلد فى طب الأسنان.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Methyl methacrylate and respiratory sensitization: a critical review|صحيفة=Critical Reviews in Toxicology|مؤلف=Borak|الأول=Jonathan|تاريخ=March 2011|المجلد=41|العدد=3|صفحات=230–268|مؤلف2=Fields|مؤلف3=Andrews|مؤلف4=Pemberton|issn=1547-6898|الأول2=Cheryl|الأول3=Larry S.|الأول4=Mark A.|ببمد_سنترال=3072694|بيب_كود=2011CRvTx..41..230B|pmid=21401327|دوي=10.3109/10408444.2010.532768}}</ref> تدابير الوقاية للحد من التعرض لمادة الميثاكريلات بتشمل : التهوية الموضعية لالتقاط الرذاذ، و أخذ عينات هواء منتظمة، و أنظمة خلط متغطيه، ومعدات الوقاية الشخصية المناسبة زى الأقنعة والجوانتيات.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Local Exhaust Ventilation to Control Dental Aerosols and Droplets|صحيفة=Journal of Dental Research|مؤلف=Allison|الأول=J. R.|تاريخ=April 2022|المجلد=101|العدد=4|صفحات=384–391|مؤلف2=Dowson|مؤلف3=Pickering|مؤلف4=Červinskytė|مؤلف5=Durham|مؤلف6=Jakubovics|مؤلف7=Holliday|issn=1544-0591|الأول2=C.|الأول3=K.|الأول4=G.|الأول5=J.|الأول6=N. S.|الأول7=R.|ببمد_سنترال=8935467|pmid=34757884|دوي=10.1177/00220345211056287}}</ref> يوصى المعهد الوطنى الامريكانى للسلامة والصحة المهنية (NIOSH) بالحفاظ على تركيزات ميثيل ميثاكريلات أقل من الحد الموصى به للتعرض و هو 100 جزء فى المليون كمتوسط مرجح زمنى لمدة 8 ساعات.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Methyl methacrylate|مسار=https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0426.html|تاريخ-الوصول=2025-11-26|صحيفة=www.cdc.gov}}</ref> ممكن تحقيق تدابير السلامة لحماية طاقم طب الأسنان من المخاطر بتحسين التهوية و ماتر معدات الوقاية الشخصية المناسبة لمنعهم من تهيج الجهاز التنفسى [[ربو|والربو]] والتهاب الجلد التماسى التحسسى . === طب الأسنان القائم على الأدلة === {{Main|Evidence-based dentistry}} طب الأسنان الحديث يشهد توجهاً متزايد نحو التركيز على الأدلة العلمية عالية الجودة فى عملية اتخاذ القرارات. يعتمد طب الأسنان القائم على الأدلة على أحدث الأدلة العلمية لتوجيه القرارات، و هو نهجٌ فى مجال صحة الفم يتطلب تطبيق ودراسة البيانات العلمية اللى ليها صله بصحة الفم والجسم للمريض. مع مهارة طبيب الأسنان وخبرته المهنية، ييمكن طب الأسنان القائم على الأدلة أطباء الأسنان من مواكبة أحدث الإجراءات لضمان حصول العيانين على علاج أفضل. و طُوّر نموذج جديد للتعليم الطبى يهدف لدمج أحدث الأبحاث فى التعليم والممارسة لمساعدة الممارسين على تقديم احسن رعاية ممكنة لمرضاهم.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evidence-based medicine. A new approach to teaching the practice of medicine|صحيفة=Journal of the American Medical Association|مؤلف=Evidence-Based Medicine Working Group|سنة=1992|المجلد=268|العدد=17|صفحات=2420–2425|بيب_كود=1992JAMA..268.2420G|pmid=1404801|دوي=10.1001/jama.1992.03490170092032}}</ref> و طُرح ده النموذج لأول مرة من قِبل [[جوردون جيات|غوردون غايات]] و فريق عمل الطب القائم على الأدلة فى [[جامعة ماكماستر]] فى [[اونتاريو|أونتاريو، كندا]] ، فى تسعينيات القرن العشرين. و هو جزء من التوجه الأوسع نحو الطب القائم على الأدلة والممارسات التانيه القائمة على الأدلة ،بالخصوص و أن جزءاً كبير من طب الأسنان يتضمن التعامل مع أمراض الفم و الأمراض الجهازية. وتشمل القضايا التانيه اللى ليها صله بمجال طب الأسنان حسب البحث القائم على الأدلة والممارسة القائمة على الأدلة صحة الفم عند السكان، والممارسة الاكلينيكيه لطب الأسنان، وشكل الأسنان، وما لذلك. == رقمنة طب الأسنان == طب الأسنان زى غيرها من التخصصات الطبية، تتأثر بشدة بالتحول الرقمى فى الرعاية الصحية. وتتغير العمليات بشكل جذري،و ده يؤثر على فعالية ودقة علاج العيانين.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Clinical Integration of Digital Solutions in Health Care: An Overview of the Current Landscape of Digital Technologies in Cancer Care|صحيفة=JCO Clinical Cancer Informatics|مسار=https://ascopubs.org/doi/10.1200/CCI.17.00159|مؤلف=Garg|الأول=Shivank|تاريخ=2018|لغة=en|المجلد=2|العدد=2|صفحات=1–9|url-access=subscription|مؤلف2=Williams|مؤلف3=Ip|مؤلف4=Dicker|issn=2473-4276|الأول2=Noelle L.|الأول3=Andrew|الأول4=Adam P.|pmid=30652580|دوي=10.1200/CCI.17.00159}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Connected healthcare: Improving patient care using digital health technologies|صحيفة=Advanced Drug Delivery Reviews|مسار=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0169409X21003513|مؤلف=Awad|الأول=Atheer|تاريخ=2021|لغة=en|المجلد=178|url-access=subscription|مؤلف2=Trenfield|مؤلف3=Pollard|مؤلف4=Ong|مؤلف5=Elbadawi|مؤلف6=McCoubrey|مؤلف7=Goyanes|مؤلف8=Gaisford|مؤلف9=Basit|الأول2=Sarah J.|الأول3=Thomas D.|الأول4=Jun Jie|الأول5=Moe|الأول6=Laura E.|الأول7=Alvaro|الأول8=Simon|الأول9=Abdul W.|pmid=34478781|دوي=10.1016/j.addr.2021.113958}}</ref> بتستعمل تقنيات متنوعة فى طب الأسنان، بما فيها أنظمة التصميم والتصنيع بمساعدة الكومبيوتر ( CAD/CAM ) و الطباعة ثلاثية الأبعاد [[ذكاء صناعى|والذكاء الاصطناعى]] والسجلات الصحية الإلكترونية .<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Digital Dentistry: Transformation of Oral Health and Dental Education with Technology|صحيفة=European Journal of Dentistry|مؤلف=Khurshid|الأول=Zohaib|تاريخ=2023|لغة=en|المجلد=17|العدد=4|صفحات=943–944|issn=1305-7456|ببمد_سنترال=10756720|pmid=37729928|دوي=10.1055/s-0043-1772674}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Recent Trends and Future Direction of Dental Research in the Digital Era|صحيفة=International Journal of Environmental Research and Public Health|مؤلف=Joda|الأول=Tim|تاريخ=2020-03-18|لغة=en|المجلد=17|العدد=6|صفحة=1987|مؤلف2=Bornstein|مؤلف3=Jung|مؤلف4=Ferrari|مؤلف5=Waltimo|مؤلف6=Zitzmann|issn=1660-4601|الأول2=Michael M.|الأول3=Ronald E.|الأول4=Marco|الأول5=Tuomas|الأول6=Nicola U.|ببمد_سنترال=7143449|pmid=32197311|دوي=10.3390/ijerph17061987|doi-access=free}}</ref> ويختلف مستوى تطبيق دى التقنيات اختلاف كبير بين عيادات طب الأسنان.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Adoption and Use of Digital Technologies among General Dental Practitioners in the Netherlands|صحيفة=PLOS ONE|مؤلف=van der Zande|الأول=Marieke M.|تاريخ=2015-03-26|محرر=Divaris|محرر-الأول=Kimon|لغة=en|المجلد=10|العدد=3|مؤلف2=Gorter|مؤلف3=Aartman|مؤلف4=Wismeijer|issn=1932-6203|الأول2=Ronald C.|الأول3=Irene H. A.|الأول4=Daniel|ببمد_سنترال=4374680|بيب_كود=2015PLoSO..1020725V|pmid=25811594|دوي=10.1371/journal.pone.0120725|doi-access=free}}</ref> الأبحاث تشير لأن مراكز طب الأسنان الكبيرة تتبنى الحلول الرقمية بوتيرة أسرع. ويُظهر أطباء الأسنان الأصغر سن، كمان دول اللى يشاركون بانتظام فى برامج التدريب الرقمي، رغبة اكبر فى تطبيق التقنيات الجديدة. بس، بتشكل القيود المالية ونقص فرص التدريب الشاملة على رقمنة طب الأسنان الايام دى عوائق رئيسية قدام التطبيق.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Technology Readiness Drives Digital Adoption in Dentistry: Insights from a Cross-Sectional Study|صحيفة=Healthcare|مؤلف=Schnitzler|الأول=Christian|تاريخ=2025-05-15|لغة=en|المجلد=13|العدد=10|صفحة=1155|مؤلف2=Bohnet-Joschko|issn=2227-9032|الأول2=Sabine|ببمد_سنترال=12110977|pmid=40427991|دوي=10.3390/healthcare13101155|doi-access=free}}</ref> [[ملف:Dental_Chair_UMSOD.jpg|تصغير|كرسى طب الأسنان فى كلية طب الأسنان بجامعة ميشيجان]] == القضايا الأخلاقية والقانونية الطبية == طب الأسنان يتميز بكونه يتطلب من طلابه امتلاك مهارات اكلينكيه قائمة على الكفاءة، مش ممكن اكتسابها إلا بتدريب معملى متخصص تحت إشراف مباشر ورعاية العيانين المباشرة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Union workers build high-tech dental simulation laboratory for SIU dental school|مسار=https://labortribune.com/union-workers-build-high-tech-dental-simulation-laboratory-for-siu-dental-school/|تاريخ-الوصول=2021-09-10|صحيفة=The Labor Tribune|تاريخ=2014-03-17|لغة=en-US}}</ref> وده يستلزم وجود أساس علمى ومهنى للرعاية، مدعوم بتعليم بحثى شامل.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Evolution of the scientific basis for dentistry and its impact on dental education: past, present, and future|صحيفة=Journal of Dental Education|مؤلف=Slavkin|الأول=Harold C.|تاريخ=January 2012|المجلد=76|العدد=1|صفحات=28–35|issn=1930-7837|pmid=22262547|دوي=10.1002/j.0022-0337.2012.76.1.tb05231.x}}</ref> ويرى بعض الخبراء أن اعتماد كليات طب الأسنان بيساهم فى تعزيز جودة التعليم فى المجال ده ورفع مستوى كفاءته المهنية.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The interrelationship of accreditation and dental education: history and current environment|صحيفة=Journal of Dental Education|مؤلف=Formicola|الأول=Allan J.|تاريخ=February 2008|المجلد=72|العدد=2 Suppl|صفحات=53–60|مؤلف2=Bailit|مؤلف3=Beazoglou|مؤلف4=Tedesco|issn=0022-0337|الأول2=Howard L.|الأول3=Tryfon J.|الأول4=Lisa A.|pmid=18250379|دوي=10.1002/j.0022-0337.2008.72.2_suppl.tb04480.x}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The first 25 year [Internet] Ireland: ADEE (Association for Dental Education in Europe)|مسار=https://www.adee.org/|تاريخ-الوصول=2019-10-21|صحيفة=Association for Dental Education in Europe|تاريخ=2019|مؤلف=Carrrassi|الأول=A.}}</ref> == ملحوظات == <references group="nb" responsive="1"></references> == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه ==  {{Dentistry}}{{Cleft lip and palate}}{{ADADS}}{{Medicine}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:طب اسنان|طب اسنان]] [[تصنيف:اختصاصات طبيه]] 0yiyyt4h90q7xw2kj4ornlu2trvf3ar 0 2293908 13235677 13181742 2026-09-17T21:11:47Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (25)، دوغلاس ← دوجلاس (2)، سكك حديدية ← سكك حديد، لانغ ← لانج، غراند ← جراند (2)، ميغيل ← ميجيل (2)، ساً ← سي، التبع ← اللى تبع ، وشبه ← و شبه ، وجزير ← و جزير، مبكر ← بدرى ، مالقة ← مالاجا، زاً ← ز، عدداً ← عدد، ذروتها ← عزها، الوسطى ← الوسطانيه، أوليغ ← اوليج، وُضع ← اتحط، أصليي ← اصليي (6) 13235677 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} '''پاتاجونيا''' '''Patagonia''' ( تعتبر منطقة الأنديز منطقة جغرافيا فى جنوب امريكا الجنوبية، تمتد عبر أجزاء من [[ارجنتين|الأرجنتين]] [[تشيلى|وتشيلى]] . بتشمل المنطقة الجزء الجنوبى من سلسلة جبال [[انديز|الأنديز]] ، وتتميز ببحيرات ومضائق بحرية وغابات مطيرة معتدلة و أنهار جليدية فى الغرب، [[صحرا پاتاجونيا|وصحارى]] وهضاب وسهوب باتجاه الشرق. يحدّ المنطقة المحيط الهادى من الغرب، و المحيط الأطلسى من الشرق، و كتير من الممرات المائية اللى تربط بينهم، بما فيها [[مضيق ماجلان]] وقناة بيغل وممر دريك من الجنوب.<ref name="britannica.com">{{Cite encyclopedia|موسوعة=Encyclopaedia Britannica|مسار=https://www.britannica.com/place/Patagonia-region-Argentina|تاريخ-الوصول=21 November 2025|الفصل=Patagonia}}</ref><ref name="worldwildlife.org">{{استشهاد ويب|عنوان=South America: Patagonia Region|مسار=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/nt0805|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=World Wildlife Fund}}</ref><ref name="ReferenceA">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rabassa|الأول=Jorge|عنوان=The Late Cenozoic of Patagonia and Tierra del Fuego|ناشر=Elsevier|سنة=2008|صفحات=1–12}}</ref> [[ملف:Patagonian.png|تصغير|'''پاتاجونيا''']] '''پاتاجونيا''' منطقة الأنديز منطقة جغرافيا فى جنوب امريكا الجنوبية، تمتد عبر أجزاء من [[ارجنتين|الأرجنتين]] [[تشيلى|وتشيلى]] . بتشمل المنطقة دى الجزء الجنوبى من سلسلة جبال [[انديز|الأنديز]] ، وتتميز ببحيرات ومضائق بحرية وغابات مطيرة معتدلة و أنهار جليدية فى الغرب، [[صحرا پاتاجونيا|وصحارى]] وهضاب وسهوب باتجاه الشرق. يحدّ المنطقة المحيط الهادى من الغرب، و المحيط الاطلنطى من الشرق، و كتير من الممرات المائية اللى تربط بينهم، بما فيها [[مضيق ماجلان]] وقناة بيغل وممر دريك من الجنوب.<ref name="britannica.com"/><ref name="worldwildlife.org"/><ref name="ReferenceA"/> الحد الشمالى للمنطقة لم بييحدد بدقة؛ و نهرا كولورادو و بارانكاس ، اللى يمتدو من جبال الأنديز للمحيط الاطلنطى، بيعتبرو الحد الشمالى لپاتاجونيا الأرجنتينية؛ <ref>''The Late Cenozoic of Patagonia and Tierra del Fuego Volumen 11 de Developments in quaternary science'', p. 13. Author: Jorge Rabassa. Editor: Jorge Rabassa. Editor: Elsevier, 2008. {{ISBN|0-444-52954-3}}, 9780444529541</ref> و بناء على ذلك، ممكن تعريف امتداد پاتاجونيا بأنه يشمل مقاطعات نيوكوين ، وريو نيغرو ، وتشوبوت ، [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|وسانتا كروز]] ، و مقاطعة پاتاجونيس بارتيدو فى أقصى جنوب مقاطعة بوينس آيرس. وبيعتبر [[ارخبيل|أرخبيل]] تييرا ديل فويغو ساعات جزء من پاتاجونيا. بييحدد معظم الجغرافيين و المؤرخين الحد الشمالى لپاتاجونيا التشيلية عند صدع هوينكول ، فى منطقة أراوكانيا .<ref>Ciudadanía, territorio y desarrollo endógeno: resistencias y mediaciones de las políticas locales en las encrucijadas del neoliberalismo. P. 205. Authors: Rubén Zárate, Liliana Artesi, Oscar Madoery. Editor: Editorial Biblos, 2007. {{ISBN|950-786-616-7}}, 9789507866166</ref> لما وصل المستكشفين الإسبان لأول مرة ، پاتاجونيا كانت مأهولة بجماعات من السكان الاصليين. فى جزء صغير من شمال غرب پاتاجونيا، مارست بعض المجتمعات زراعة محدودة، فى الوقت نفسه عاش معظم السكان فى باقى المنطقة حياة الصيد وجمع الثمار، متنقلين سير على الأقدام فى السهول الشرقية، ومستخدمين الزوارق المحفورة والمراكب التقليدية فى المضائق والقنوات الغربية.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bengoa|الأول=José|عنوان=Historia del pueblo mapuche: Siglo XIX y XX|ناشر=Lom Ediciones|سنة=2000|صفحات=25–32}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bridges|الأول=Lucas|عنوان=The Uttermost Part of the Earth|ناشر=Hodder and Stoughton|سنة=1948|صفحات=37–45}}</ref> خلال الفتره الاستعمارية، تبنت جماعات السكان الاصليين فى شمال شرق پاتاجونيا نمط حياة بدوى بيعتمد على ركوب الخيل بعد إعادة إدخال الحصنه لالمنطقة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mandrini|الأول=Raúl|عنوان=Los pueblos originarios del Río de la Plata|ناشر=Mapfre|سنة=1992|صفحات=112–118}}</ref><ref name="Cayuqueo">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Cayuqueo|الأول=Pedro|عنوان=Historia secreta mapuche 2|ناشر=[[Catalonia (publisher)|كاتالونيا]]|سنة=2020|مكان=Santiago de Chile|صفحات=34–37|وصلة مؤلف=Pedro Cayuqueo|isbn=978-956-324-783-1}}</ref> قام المستكشفين الإسبان بعدة رحلات استكشافية و أسسو مستوطنات، اهتمام [[الامبراطوريه الاسپانيه|التاج الإسبانى]] بالدرجة الأولى انصبّ على منع القوى الاوروبية المنافسة من ترسيخ وجودها فى المنطقة لأسباب استراتيجية.<ref name="britannica.com"/> بعد استقلالهما، أكدت تشيلى و الأرجنتين سيادتهما على الأراضى جنوبهما، وابتدتا باستعمار أراضيهما فى پاتاجونيا طول القرن التسعتاشر و أوائل القرن العشرين. أدى ده التوسع لانخفاض حاد فى أعداد السكان الاصليين، اللى تضررت مجتمعاتهم جراء استيطان المهاجرين من الأرجنتين و أرخبيل تشيلوى وتشيلى القارية و اوروبا.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ramos|الأول=Ana|عنوان=Indigenous Peoples and Nation-State Formation in Patagonia|ناشر=Springer|سنة=2017|صفحات=54–63}}</ref> و فى الاخر، قُمعت مقاومة السكان الاصليين للاستعمار بسلسلة من الحملات العسكرية اللى شنتها الأرجنتين وتشيلى.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Delrio|الأول=Walter|عنوان=Memorias de expropiación: Sometimiento e incorporación indígena en la Patagonia|ناشر=Universidad Nacional de Quilmes|سنة=2005|صفحات=95–118}}</ref> اقتصاد پاتاجونيا الأرجنتينية المعاصر بشكل كبير بيعتمد على تربية الأغنام واستخراج البترول والغاز الطبيعى، فى الوقت نفسه يهيمن على اقتصاد پاتاجونيا التشيلية صيد الأسماك و تربية سمك السلمون والسياحة .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Borrelli|الأول=Marcelo|عنوان=Patagonia: Naturaleza y sociedad|ناشر=Universidad Nacional de la Patagonia|سنة=2011|صفحات=145–152}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Argentina Oil & Gas Industry Overview|مسار=https://www.argentina.gob.ar/energia|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=Secretaría de Energía de la Nación}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Chilean Salmon Farming Industry Report|مسار=https://www.sernapesca.cl|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=Servicio Nacional de Pesca y Acuicultura (SERNAPESCA)}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Tourism in Patagonia|مسار=https://www.subturismo.gob.cl|تاريخ-الوصول=21 November 2025|صحيفة=Gobierno de Chile – Subsecretaría de Turismo}}</ref> == أصول الكلمات و أسماء الأماكن == اسم پاتاجونيا من كلمة ''"پاتاجون"'' . [[ماجيلان|ماجلان]] استخدم المصطلح ده سنة 1520 لوصف القبائل الأصلية فى المنطقة، اللى اعتقدت بعثته أنها عمالاجا. ويُعتقد دلوقتى أن الشعب اللى سماه اسم "الپاتاجونيين" هم شعب " [[شعب تيهويلتش|تيهويلتشي"]] ، اللى كانو أطول قامةً من الاوروبيين ساعتها .<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Fondebrider|الأول=Jorge|عنوان=Versiones de la Patagonia|ناشر=Emecé Editores S.A.|سنة=2003|طبعة=1st|مكان=Buenos Aires, Argentina|صفحة=29|لغة=es|الفصل=Chapter 1 – Ámbitos y voces|isbn=978-950-04-2498-1}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Strange Case of the Patagonian Giants|مسار=http://www.asimovs.com/assets/1/6/Reflections_StrangeCase-Dec11.pdf|تاريخ-الوصول=12 November 2016|صحيفة=Asimov's Science Fiction|مؤلف=Robert Silverberg|سنة=2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200806082153/http://www.asimovs.com/assets/1/6/Reflections_StrangeCase-Dec11.pdf|تاريخ-الأرشيف=2020-08-06|url-status=dead|اقتباس=To the voyagers of the sixteenth and seventeenth centuries, when the average height of an adult European male was just over five feet [1.55 meters], the Patagonians surely must have looked very large, as, to any child, all adults seem colossal. Then, too, an element of understandable human exaggeration must have entered these accounts of men who had traveled so far and endured so much, and the natural wish not to be outdone by one's predecessors helped to produce these repeated fantasies of Goliaths ten feet tall or even more.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806082153/http://www.asimovs.com/assets/1/6/Reflections_StrangeCase-Dec11.pdf}}</ref> لاحظ الباحث الأرجنتينى ميجيل دورا أن اسم پاتاجونيا ممكن يكون من منطقة بافلاغونيا اليونانية القديمة فى تركيا الحديثة، اللى يُحتمل أنها موطن شخصية " ''پاتاجون'' " فى روايات الفروسية ''"بريماليون"'' اللى اتنشرت سنة 1512، أى قبل عشر سنين من وصول ماجلان عند الأراضى الجنوبية. اتنشرت دى الفرضية فى تقرير لمجلة ''"نيو ريفيو أوف سبانيش فيلولوجي"'' سنة 2011. فيه أسماء أماكن متعددة فى أرخبيل تشيلوى باصول تشونو، رغم ان لغة السكان الاصليين الرئيسية فى الأرخبيل عند وصول الإسبان كانت [[مابودونجون|المابودونجون]] .<ref name="IbarBruce">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Ensayo sobre los indios Chonos e interpretación de sus toponimías|صحيفة=[[Anales de la Universidad de Chile]]|مسار=https://semanariorepublicano.uchile.cl/index.php/ANUC/article/download/19032/20162|مؤلف=Ibar Bruce|الأول=Jorge|تاريخ=1960|لغة=es|المجلد=117|صفحات=61–70}}</ref><ref name="latorre1998">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Sustrato y superestrato multilingües en la toponimia del extremo sur de Chile|عنوان مترجم=Multilingual substratum and superstratum in the toponymy of the south of Chile|صحيفة=[[Estudios Filológicos]]|مسار=https://scielo.conicyt.cl/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0071-17131998003300004|مؤلف=Latorre|الأول=Guillermo|سنة=1998|لغة=es|المجلد=33|صفحات=55–67}}</ref> وتفسر نظرية طرحها المؤرخ [[José Pérez García|خوسيه بيريز جارسيا]] ده الأمر، حيث استوطن شعب كونكو (المعروفين كمان باسم فيليتشى) [[جزيره شيلوى|جزيرة تشيلوى]] فى عصور قبل الإسبان بسبب ضغط من شعب هويلتشى الشمالى، اللى كانو بدورهم يُهجَّرون من قبل شعب مابوتشى .<ref name="Alcaman32">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Los mapuche-huilliche del Futahuillimapu septentrional: Expansión colonial, guerras internas y alianzas políticas (1750-1792)|صحيفة=Revista de Historia Indígena|مسار=http://200.10.23.169/trabajados/alcaman.pdf|مؤلف=Alcamán|الأول=Eugenio|تاريخ=1997|لغة=es|العدد=2|صفحات=29–76|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131228093024/http://200.10.23.169/trabajados/alcaman.pdf|تاريخ-الأرشيف=2013-12-28|تاريخ-الوصول=16 August 2020|url-status=dead|access-date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228093024/http://200.10.23.169/trabajados/alcaman.pdf}}</ref> رغم وقوعها بره أراضى هويلتشى التقليدية، براكين [[جبل ميكينماهويدا فيليز|ميتشيماهويدا]] [[هورنوپيرين|وهورنوبيرين]] [[تشايت|وشايتين]] فى غرب پاتاجونيا تحمل أصول هويلتشيية.<ref name="latorre1998" /> [[ملف:Patagonian.png|تصغير|'''پاتاجونيا''']] فى مقاطعة تشوبوت، تستمد أسماء الأماكن الحديثة من كلمة "تشوبات" اللى تنتمى للغة انتقالية بين مجموعتى تيهويلتش العرقيتين الجنوبية والشمالية اللى كانتا تسكنان المنطقه دى، اللى كانت معروفه باسم تيوسون أو تيوشن. تعنى الكلمة الشفافية، وترتبط بصفاء ونقاء النهر اللى يحمل الاسم نفسه ويجرى عبر المقاطعة. كما ترتبط كمان بأصل النطق الويلزى لكلمة "تشوبات" اللى بقا بعدين "تشوبوت". ويتسما اسم "كاموي" فى اللغة الويلزية الپاتاجونية . تحمل كلمات تشوبات وتشوبوت وكاموى المعنى نفسه، وبتستعمل للإشارة للنهر والمقاطعة. يرتبط المستوطنين الويلزيين و أسماء الأماكن ب واحد من مشاريع ويلز، و هو مشروع هيراث.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Una mirada historiográfica sobre la construcción de la toponimia departamental del Territorio Nacional del Chubut|صحيفة=Revista TEFROS|مؤلف=Stefani|الأول=Catalina Lidia|تاريخ=2020|المجلد=18|العدد=2|صفحات=139–151}}</ref> بسبب اللغة و الثقافة والموقع، كتير من سكان پاتاجونيا ما بيعتبروش نفسهم لاتينيين، بيفخرو بتسمية نفسهم پاتاجونيين. يستخدم سكان جزيرة يى فلادفا ، و جزيرة لورى ، وجزر المحيط الاطلنطى، والقارة القطبية الجنوبية (بما فيها بلدة " [[فيلا لاس استريلاس|قرية النجوم]] " التشيلية فى القارة القطبية الجنوبية، ومستوطنة " قاعدة الأمل " المدنية الأرجنتينية)، و غيرها من المناطق اللى مش ناطقة باللاتينية، المصطلح ده كاسم وطنى شامل. الپاتاجونى هو الشخص اللى ينتمى لمنطقة پاتاجونيا ولغتها و ثقافتها. ممكن يكون ده الشخص مواطن من پاتاجونيا التشيلية، أو پاتاجونيا الأرجنتينية، أو من المجتمعات الأصلية اللى كانت موجودة قبل تقسيم الأرض حسب معاهدة الحدود سنة 1881 . پاتاجونيا تنقسم لپاتاجونيا الغربية (تشيلى) وپاتاجونيا الشرقية (الأرجنتين)، و لسه شوية مناطق محل نزاع و تطالب بحقوقها. قدم شعب المابوتشى من جبال الأنديز التشيلية وصوّتوا للبقاء فى مناطق مختلفة من پاتاجونيا. كما قدم المستوطنين الويلزيين من ويلز و امريكا الشمالية وصوّتوا للبقاء فى پاتاجونيا؛ فعند توقيع المعاهدة، صوّتوا لصالح فصل الثقافة و الإدارة عن الدولة مع الحفاظ على الاستيطان واللغة والمدارس والتقاليد والتواريخ الإقليمية والعلم و الأناشيد الوطنية والاحتفالات. ويعيش الپاتاجونيون كمان فى الخارج فى مستوطنات زى سالتكوتس، ساسكاتشوان ، كندا؛ [[نيو ساوث ويلز|ونيو ساوث ويلز]] ، اوستراليا؛ و جنوب افريقيا؛ وجزر فوكلاند؛ و امريكا الشمالية. == عدد السكان و مساحة الأرض == === پاتاجونيا الأرجنتينية === پاتاجونيا الشرقية تتكون من 5 مقاطعات أرجنتينية، و ''قسم'' واحد (القسم الجنوبى الأقصى) من مقاطعة بوينس آيرس ، وكلها مدرجة تحته مع مساحاتها وسكانها فى تعدادات 15 مايو 1991، و17 نوفمبر 2000، و27 اكتوبر 2010، و16 مايو 2022: {| class="sortable wikitable" !اسم ! عاصمة ! المساحة ( ^كم² ) ! تعداد السكان سنة 1991 ! تعداد السكان سنة 2000 ! تعداد السكان سنة 2010 ! تعداد السكان سنة 2022 |- | [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|مقاطعة تييرا ديل فويغو]] | [[اوشوايا|أوشوايا]] | align="right" | 21,571 | align="right" | 69,369 | align="right" | 101,079 | align="right" | 127205 | align="right" | 185,732 |- | [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|مقاطعة سانتا كروز]] | [[ريو جاليجوس|ريو غاليغوس]] | align="right" | 243,943 | align="right" | 159,839 | align="right" | 196,958 | align="right" | 273,964 | align="right" | 337,226 |- | محافظة تشوبوت | [[روسون|راوسون]] | align="right" | 224,686 | align="right" | 357,189 | align="right" | 413,237 | align="right" | 509,108 | align="right" | 592,621 |- | مقاطعة نيوكوين | [[نيوكوين]] | align="right" | 94,078 | align="right" | 388,833 | align="right" | 474,155 | align="right" | 551,266 | align="right" | 710,814 |- | مقاطعة ريو نيغرو | فيدما | align="right" | 203,013 | align="right" | 506,772 | align="right" | 552,822 | align="right" | 638,645 | align="right" | 750,768 |- | پاتاجونيس بارتيدو<br /><br /><br /><br /> (من مقاطعة بوينس آيرس ) | كارمن دى پاتاجونيس | align="right" | 13600 | align="right" | 27,469 | align="right" | 27,938 | align="right" | 30207 | align="right" | 37,646 |- | '''''الإجمالى''''' | | align="right" | 800,891 | align="right" | 1,479,471 | align="right" | 1,766,189 | align="right" | 2,130,395 | align="right" | 2,614,807 |} === پاتاجونيا التشيلية === پاتاجونيا الغربية فى أوسع تعريفاتها تتكون من 4 مناطق تشيلية، جميعها مدرجة تحته مع مساحاتها وعدد سكانها فى تعدادات 22 ابريل 1992، و24 ابريل 2002، و19 ابريل 2017، و9 مارس 2024: و فى تعريف اكتر بالتحديد، فيها پاتاجونيا التشيلية منطقتين جنوبيتين بس و أقل المناطق كثافة سكانية ( زونا أوسترال ) وهما أيسين وماجالانيس. {| class="sortable wikitable" !اسم ! عاصمة ! المساحة ( ^كم² ) ! تعداد السكان سنة 1991 ! تعداد السكان سنة 2000 ! تعداد السكان سنة 2010 ! تعداد السكان سنة 2022 |- | منطقة لوس ريوس | [[فالديفيا]] | align="right" | 18430 | align="right" | 328,479 | align="right" | 354,271 | align="right" | 384,837 | align="right" | 398,230 |- | منطقة لوس لاغوس | بويرتو مونت | align="right" | 48,584 | align="right" | 616,682 | align="right" | 712,039 | align="right" | 828,708 | align="right" | 890,284 |- | منطقة أيسن ^(أ) | كويهايك | align="right" | 108,494 | align="right" | 78,666 | align="right" | 89,986 | align="right" | 103,158 | align="right" | 100,745 |- | [[اقليم ماجلان|منطقة ماجالانيس]] ^(ب) | بونتا أريناس | align="right" | 132,297 | align="right" | 141,818 | align="right" | 147,533 | align="right" | 166,533 | align="right" | 166,537 |- | '''''الإجمالى''''' | | align="right" | 307,805 | align="right" | 1,165,645 | align="right" | 1,303,829 | align="right" | 1,483,236 | align="right" | 1,555,796 |} ملاحظات: (أ) الاسم الرسمى هو آيسن ديل جنرال كارلوس إيبانيز ديل كامبو. (ب) الاسم الرسمى هو Magallanes y de la Antártica chillina، === اكبر المدن === بيانات تعداد سكان المدن والتجمعات الحضرية الأرجنتينية تستند لتعداد سنة 2022 المذكور أعلاه. أما بيانات تعداد سكان المدن والتجمعات الحضرية التشيلية فتستند لتعداد سنة 2017 المذكور أعلاه. {| class="wikitable sortable" !مدينة ! سكان<br /><br /><br /><br /> مدينة ! سكان<br /><br /><br /><br /> ل<br /><br /><br /><br /> التكتل ! المقاطعة / المنطقة ! دولة |- | [[نيوكوين]] | 287,787 | 500,336 ^(أ) | مقاطعة نيوكوين | rowspan="2" | الأرجنتين |- | [[كومودورو ريفادافيا]] | 201,854 <ref>2022 {{استشهاد ويب|عنوان=Gobiernos locales - Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas|مسار=https://censo.gob.ar/index.php/gobiernos-locales/|تاريخ-الوصول=26 March 2025}}</ref> | | محافظة تشوبوت |- | بويرتو مونت | 171,136 | | منطقة لوس لاغوس | rowspan="3" | تشيلي |- | [[فالديفيا]] | 150,727 | | منطقة لوس ريوس |- | [[اوسورنو|أوسورنو]] | 147,826 | | منطقة لوس لاغوس |- | [[باريلوتشى|سان كارلوس دى باريلوتشى]] | 134,978 | | مقاطعة ريو نيغرو | الأرجنتين |- | بونتا أريناس | 125,932 | | [[اقليم ماجلان|منطقة ماجالانيس]] | تشيلي |- | [[ريو جاليجوس|ريو غاليغوس]] | 115,524 | | [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|مقاطعة سانتا كروز]] | rowspan="10" | الأرجنتين |- | [[تريليو]] | 104,657 | | محافظة تشوبوت |- | [[جنرال روكا, ريو نيجرو|الجنرال روكا]] | 102,750 | | مقاطعة ريو نيغرو |- | [[بويرتو مادرين]] | 97,625 | | محافظة تشوبوت |- | ريو جراندي | 97,611 | | [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|مقاطعة تييرا ديل فويغو]] |- | سيبوليتي | 95,524 | 500,336 ^(أ) | مقاطعة ريو نيغرو |- | [[اوشوايا|أوشوايا]] | 79,409 | | [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|مقاطعة تييرا ديل فويغو]] |- | فيدما | 57,341 | 83,323 | مقاطعة ريو نيغرو |- | [[كاليتا اوليفيا|كاليتا أوليفيا]] | 56,310 | | [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|مقاطعة سانتا كروز]] |- | مخطط | 52291 | 500,336 ^(أ) | مقاطعة نيوكوين |- | كويهايك | 49,968 | | منطقة أيسن | تشيلي |- | [[کوترال کو|كوترال كو]] | 40305 | 56,225 | مقاطعة نيوكوين | rowspan="2" | الأرجنتين |- | [[آيسكيول|إسكويل]] | 36,624 | | محافظة تشوبوت |} ملحوظة: (أ) منطقة نيوكوين – بلوتييه – سيبوليتى الحضرية. == الجغرافيا الطبيعية == [[ملف:Arroyo_Chenqueniyén_-_panoramio.jpg|تصغير|مقاطعة ريو نيغرو، الأرجنتين]] پاتاجونيا الأرجنتينية فى معظمها منطقة سهول تشبه السهوب ، ترتفع فى سلسلة من 13 [[wiktionary:terrace|مصطبة]] حادة على ارتفاع حوالى {{حول|100|m|ft}} فى المرة الواحدة، ومتغطيه بطبقة هائلة من الحصى تكاد تخلو من الغطاء النباتى. {{Sfn|Chisholm|1911}} و فى منخفضات السهول توجد [[بحيره|برك أو بحيرات]] من الميه العذبة والمالحة. باتجاه الأراضى التشيلية، يفسح الحصى المجال لحمم البورفيرى [[جرانيت|والجرانيت]] [[بازلت|والبازلت]] ، وتصبح الحياة الحيوانية اكتر وفرة. {{Sfn|Chisholm|1911}} ويكون الغطاء النباتى اكتر كثافة، ويتكون أساسي من [[زان جنوبى|شجر الزان الجنوبية]] [[المخروطيات|والصنوبريات]] . ويؤدى مطر الغزيرة على جبال الأنديز الغربية ( جبال الأنديز الرطبة ) وانخفاض درجة حرارة سطح البحر قبالة الساحل لظهور كتل هوائية باردة ورطبة،و ده بيساهم فى تكوين الحقول الجليدية و الأنهار الجليدية ، هيا اكبر الحقول الجليدية فى نصف الكرة الجنوبى بره القارة القطبية الجنوبية.<ref name="Princeton" /> فى معظم اماكن پاتاجونيا شرق جبال الأنديز، وصلت الانفجارات البركانية لتكوين هضاب من الحمم [[بازلت|البازلتية]] خلال العصر السينوزوى .<ref name="Mazrab2010">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Inventario y clasificación de manifestaciones basálticas de Patagonia mediante imágenes satelitales y SIG, Provincia de Santa Cruz|عنوان مترجم=Inventory and classification of basaltic occurrences of Patagonia based on satellite images and G.I.S, province of Santa Cruz|صحيفة=[[Revista de la Asociación Geológica Argentina]]|مسار=https://ri.conicet.gov.ar/bitstream/handle/11336/12786/CONICET_Digital_Nro.15976.pdf?sequence=1|مؤلف=Mazzoni|الأول=Elizabeth|سنة=2010|لغة=es|المجلد=66|العدد=4|صفحات=608–618|مؤلف2=Rabassa|الأول2=Jorge|وصلة مؤلف2=Jorge Rabassa}}</ref> وتختلف دى الهضاب فى أعمارها، حيث الهضاب الأقدم -التى تعود للعصرين النيوجينى والباليوجيني- على ارتفاعات أعلى من هضاب الحمم البركانية والنتوءات الصخرية اللى تعود للعصرين [[بليستوسين|البليستوسينى]] [[هولوسين|والهولوسينى]] .<ref name="Mazrab2010" /> من المنخفضات اللى تقطع الهضبة عرضى، تعتبر منخفضات غواليتشو ، جنوب نهر [[ريو نيجرو (ارجنتين)|ريو نيغرو]] ، وماكينتشاو وفالتشيتا (اللى كانت تجرى عبرها قبل كده ميه بحيرة ناهويل هوابى ، اللى تغذى دلوقتى نهر ليماى)، وسينغوير (المكتوبة Senguer فى معظم الخرائط الأرجنتينية وداخل المنطقة المقابلة)، و نهر ديسيدو ، من أهمها. مع دى المنخفضات العرضية (اللى بيشير بعضها لخطوط اتصال قديمة بين المحيطات، انظر ''التجاوز البحري'' فى القسم التالى)، كان فيه منخفضات تانيه تشغلها بحيرات متفاوتة الاتساع، زى بحيرات [[Yagagtoo|ياغاجتو]] ، وموسترز ، وكولوى هوابى ، و غيرها جنوب بويرتو ديسيدو فى وسط البلاد. {{Sfn|Chisholm|1911}} التعرية، الناجمة أساس عن الدوبان المفاجئ للجليد وانحساره بفعل التغيرات التكتونية ، اتسبب فى حفر منخفض طولى عميق، بيظهر بوضوح عند التماس مع صخور العصر الطباشيرى المطوية، اللى رفعتها صخور الجرانيت السينوزوى. ويفصل ده المنخفض الهضبة عموم عن التلال الشاهقة الأولى، اللى معروفه قممها باسم قبل سلسلة جبال الأنديز. للغرب من دى التلال، يمتد منخفض طولى مماثل على طول سفح سلسلة جبال الأنديز الثلجية. ويحتوى ده المنخفض الأخير على أخصب أراضى پاتاجونيا و اكترها خصوبة. {{Sfn|Chisholm|1911}} كما نحتت تيارات الجليد تدريجى أحواض البحيرات على طول سلسلة جبال الأنديز، بما فيها بحيرة أرجنتينو و بحيرة [[بحيره فاجنانو|فاجنانو]] ، و الخلجان الساحلية زى خليج إينوتيل . إنشاء السدود قرب جبال الأنديز فى الأرجنتين فى القرن العشرين اتسبب فى نقص فى الرواسب على طول ساحل المحيط الاطلنطى فى پاتاجونيا.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Isla|الأول=Federico Ignacio|عنوان=Global Change in Atlantic Coastal Patagonian Ecosystems|ناشر=Springer|سنة=2022|محرر=Helbling|محرر-الأول=E. Walter|سلسلة=Natural and Social Sciences of Patagonia|صفحات=73–89|الفصل=Geological Changes in Coastal Areas of Patagonia, Argentina, and Chile|مسار-الفصل=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-86676-1_4|مؤلف2=Isla|الأول2=Manuel Fermín|دوي=10.1007/978-3-030-86676-1_4|محرر2=Narvarte|محرر3=González|محرر4=Villafañe|محرر2-الأول=Maite A.|محرر3-الأول=Raul A.|محرر4-الأول=Virginia E.|isbn=978-3-030-86675-4}}</ref> === جيولوجيا === [[ملف:Ainsworth_bay_and_Marinelli_Glacier.jpg|تصغير|خليج أينسورث و نهر مارينيلى الجليدى ، تشيلى]] يُعتقد أن الحد الجيولوجى لپاتاجونيا هو صدع هوينكول ، اللى بيشكل انقطاع رئيسى. يقطع ده الصدع كتير من التراكيب الجيولوجية ، بما فيها سلسلة جبال بامبيان شمال. وتتغير أعمار الصخور الأساسية بشكل حاد عبر الصدع.<ref name="Ramosetal2004">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Límites naturales del norte de la Patagonia|صحيفة=[[Revista de la Asociación Geológica Argentina]]|مسار=http://www.scielo.org.ar/scielo.php?pid=S0004-48222004000400024&script=sci_arttext&tlng=en|مؤلف=Ramos|الأول=V.A.|تاريخ=2004|لغة=es|المجلد=59|العدد=4|مؤلف2=Riccardi|مؤلف3=Rolleri|الأول2=A.C.|الأول3=E.O.}}</ref> و اتذكرت اختلافات بين الجيولوجيين حول أصل كتلة پاتاجونيا. فقد اقترح فيكتور راموس أن كتلة پاتاجونيا نشأت ككتلة أرضية دخيلة انفصلت عن [[انتاركتيكا|القارة القطبية الجنوبية]] والتحمت [[امريكا الجنوبيه|بامريكا الجنوبية]] قبل 250 ل270 مليون سنة فى العصر البرمى .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Entrevista al Dr. Víctor Alberto Ramos, Premio México Ciencia y Tecnología 2013|مسار=https://cienciauanl.uanl.mx/?p=1384|تاريخ=6 April 2014|مؤلف=Jaramillo|الأول=Jessica|لغة=es|اقتباس=Incluso ahora continúa la discusión sobre el origen de la Patagonia, la cual lleva más de veinte años sin lograr un consenso entre la comunidad científica. Lo que propone el grupo de investigación en el que trabaja el geólogo es que la Patagonia se originó en el continente Antártico, para después separarse y formar parte de Gondwana, alrededor de 250 a 270 millones de años.}}</ref> فى المقابل، رفضت دراسة عملها آر جيه بانكهيرست وزملاؤه سنة 2014 أى فكرة عن پاتاجونيا اللى قطعت مسافات طويلة، مؤكدين أنها فى الغالب باصل شبه ذاتى (قريب).<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Gondwana connections of northern Patagonia|صحيفة=Journal of the Geological Society, London|مسار=https://nora.nerc.ac.uk/507479/1/Revised%20text.pdf|مؤلف=Pankhurst|الأول=R.J.|تاريخ=2014|المجلد=171|العدد=3|صفحات=313–328|مؤلف2=Rapela|مؤلف3=López de Luchi|مؤلف4=Rapalini|مؤلف5=Fanning|مؤلف6=Galindo|الأول2=C.W.|الأول3=M.G.|الأول4=A.E.|الأول5=C.M.|الأول6=C.|بيب_كود=2014JGSoc.171..313P|s2cid=53687880|دوي=10.1144/jgs2013-081}}</ref> رواسب الحياة الوسطانيه و الحديثة كشفت ''عن'' مجموعة حيوانات [[فقاريات|فقارية]] مثيرة للاهتمام. ده، مع اكتشاف [[جمجمه|جمجمة]] كاملة [[زحلفه|لسلحفاة]] من جنس [[زحلفه|نيولاميا]] ، اللى تكاد تكون مدورة لسلحفاة ''نينجميس أويني'' من العصر [[بليستوسين|البليستوسينى]] فى [[كوينزلاند]] ، يشكل دليل واضحاً على الصلة بين قارتى اوستراليا و امريكا الجنوبية. تنتمى ''نيولاميا'' الپاتاجونية لتكوين سارمينتى. {{Sfn|Chisholm|1911}} عُثر فى پاتاجونيا على أحافير ''أرجنتينوصور'' من العصر الطباشيرى الأوسط، اللى ممكن يكون اكبر الديناصورات ، كما يزين نموذج ''لبياتنيتسكيصور'' من العصر الجوراسى الوسطانى ردهة مطار [[تريليو]] (يوجد الهيكل العظمى فى متحف تريليو لعلم الأحافير؛ و أعلن موظفين المتحف كمان عن اكتشاف نوع من الديناصورات اكبر من ''أرجنتينوصور'' <ref>{{استشهاد بخبر | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-27441156 | title = BBC News - 'Biggest dinosaur ever' discovered | work = BBC News | accessdate = 25 October 2014 | date = 2014-05-17 | last = Morgan | first = James }}</ref> ). تتجاوز الأهمية الأحفورية ، علشان تشير التقارير لأن تكوين لوس موليس الجوراسى الأوسط، وتكوين فاكا مويرتا الجوراسى المتأخر ( التيثونى ) و الطباشيرى البدرى ( البرياسى ) اللى يعلوه فى حوض نيوكوين، يحتويان على احتياطيات هائلة من الهيدروكربونات (معظمها غاز فى لوس موليس، وغاز ونفط فى فاكا مويرتا)، ويمكن الوصول لبعضها عن طريق التكسير الهيدروليكى .<ref>U.S. Energy Information Administration, ''Technically Recoverable Shale Oil and Shale Gas Resources: An Assessment of 137 Shale Formations in 41 Countries Outside the United States'', June 2013, pp. V-1 through V-13. According to the same study, the Austral (Argentine name) or Magallanes (Chilean name) basin under the southern Patagonian mainland and Tierra del Fuego may also have massive hydrocarbon reserves in early Cretaceous shales; see pp. V-23 and VII-17 in particular. On 21 May 2014, YPF also announced the first oil and gas discovery in the D-129 shale formation of the Golfo San Jorge area in Chubut, and on 14 August 2014, the first shale oil discovery in yet another Cretaceous formation in the Neuquén basin, the Valanginian/Hauterivian Agrio formation; see {{استشهاد ويب|عنوان=YPF confirmó la presencia de hidrocarburos no convencionales en Chubut|مسار=https://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/YPF-confirmo-la-presencia-de-hidrocarburos-no-convencionales-en-Chubut.aspx|تاريخ-الوصول=2014-05-27|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140526091353/http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/ypf-confirmo-la-presencia-de-hidrocarburos-no-convencionales-en-chubut.aspx|تاريخ-الأرشيف=2014-05-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140526091353/http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/ypf-confirmo-la-presencia-de-hidrocarburos-no-convencionales-en-chubut.aspx}}, and {{استشهاد ويب|عنوان=Galuccio inauguró el Espacio de la Energía de YPF en Tecnópolis|مسار=http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/Galuccio-inauguro-el-Espacio-de-la-Energia-de-YPF-en-Tecnopolis.aspx|تاريخ-الوصول=2014-08-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304113145/http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/Galuccio-inauguro-el-Espacio-de-la-Energia-de-YPF-en-Tecnopolis.aspx|تاريخ-الأرشيف=2016-03-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113145/http://www.ypf.com/YPFHoy/YPFSalaPrensa/Paginas/Galuccio-inauguro-el-Espacio-de-la-Energia-de-YPF-en-Tecnopolis.aspx}}</ref> ومن العينات التانيه المثيرة للاهتمام من حيوانات پاتاجونيا، اللى تنتمى للعصر السينوزوى الأوسط، الطيور العملاقة عديمة الأجنحة، اللى تفوق فى حجمها أى طائر معروف لحد دلوقتى، والثديى الفريد ''بايروثيريوم'' ، اللى يتميز كمان بأبعاده الضخمة. تم اكتشاف أعداد كبيرة من [[حيتانيات|الحيتانيات]] فى التكوين البحرى السينوزوى. خلال العصر الاوليجوسينى و بداية العصر الميوسينى ، اتعرضت مساحات واسعه من پاتاجونيا لغمر بحرى ، ممكن ربط مؤقت بين المحيطين الهادئ والاطلنطى، كما يُستدل من اكتشافات أحافير اللافقاريات البحرية اللى ليها صله بالمحيطين الاطلنطى والهادئ فى تكوين لا كاسكادا .<ref name="Encinasetal2014">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Geochronologic and paleontologic evidence for a Pacific–Atlantic connection during the late Oligocene–early Miocene in the Patagonian Andes (43–44°S)|صحيفة=[[Journal of South American Earth Sciences]]|مؤلف=Encinas|الأول=Alfonso|تاريخ=2014|المجلد=55|صفحات=1–18|مؤلف2=Pérez|مؤلف3=Nielsen|مؤلف4=Finger|مؤلف5=Valencia|مؤلف6=Duhart|hdl-access=free|الأول2=Felipe|الأول3=Sven|الأول4=Kenneth L.|الأول5=Victor|الأول6=Paul|بيب_كود=2014JSAES..55....1E|hdl=10533/130517|دوي=10.1016/j.jsames.2014.06.008}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Cenozoic Strombidae, Aporrhaidae, and Struthiolariidae (Gastropoda, Stromboidea) from Chile: their significance to biogeography of faunas and climate of the south-east Pacific|صحيفة=[[Journal of Paleontology]]|مؤلف=Nielsen|الأول=S.N.|تاريخ=2005|المجلد=79|العدد=6|صفحات=1120–1130|s2cid=130207579|دوي=10.1666/0022-3360(2005)079[1120:csaasg]2.0.co;2}}</ref> و ده حصل الربط عبر ممرات بحرية قارية ضيقة شكلت قنوات فى تضاريس متقطعة .<ref name="Encinasetal2014" /><ref name="Guillaumeetal2009">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Neogene uplift of central eastern Patagonia: Dynamic response to active spreading ridge subduction?|صحيفة=[[Tectonics (journal)|Tectonics]]|مسار=https://hal-insu.archives-ouvertes.fr/insu-00392782/file/Guillaume_et_al-2009-Tectonics.pdf|مؤلف=Guillame|الأول=Benjamin|تاريخ=2009|المجلد=28|العدد=2|صفحات=TC2009|مؤلف2=Martinod|مؤلف3=Husson|مؤلف4=Roddaz|مؤلف5=Riquelme|الأول2=Joseph|الأول3=Laurent|الأول4=Martin|الأول5=Rodrigo|بيب_كود=2009Tecto..28.2009G|دوي=10.1029/2008tc002324|doi-access=free}}</ref> ابتدت الصفيحة القطبية الجنوبية بالانزلاق تحت امريكا الجنوبية قبل 14 مليون سنة فى العصر الميوسينى، مُشكلةً نقطة التقاء تشيلى الثلاثية . فى البداية، انزلقت الصفيحة القطبية الجنوبية بس فى أقصى جنوب پاتاجونيا، ده معناه أن نقطة التقاء تشيلى الثلاثية كانت قرب [[مضيق ماجلان]] . مع انغماس الجزء الجنوبى من صفيحة نازكا ومرتفع تشيلى ، ابتدت المناطق الشمالية من صفيحة أنتاركتيكا بالانجماس تحت پاتاجونيا،و ده اتسبب فى تقدم نقطة التقاء تشيلى الثلاثية شمال بمرور الوقت.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Late Cenozoic Tectonics of the Southern Chile Trench|صحيفة=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|مؤلف=Cande|الأول=S.C.|تاريخ=1986|المجلد=91|العدد=B1|صفحات=471–496|مؤلف2=Leslie|الأول2=R.B.|بيب_كود=1986JGR....91..471C|دوي=10.1029/jb091ib01p00471}}</ref> نافذة الغلاف المائع المرتبطة بنقطة الالتقاء الثلاثية وصلت لاضطراب أنماط الحمل الحرارى السابقة فى الوشاح تحت پاتاجونيا،و ده تسبب فى ارتفاع مقداره حوالى 1&nbsp;كيلومترات عكست التجاوز البحرى فى العصر الميوسينى.<ref name="Guillaumeetal2009" /><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Dynamic topography control on Patagonian relief evolution as inferred from low temperature thermochronology|صحيفة=Earth and Planetary Science Letters|مؤلف=Guillaume|الأول=Benjamin|تاريخ=2013|المجلد=364|صفحات=157–167|مؤلف2=Gautheron|مؤلف3=Simon-Labric|مؤلف4=Martinod|مؤلف5=Roddaz|مؤلف6=Douville|الأول2=Cécile|الأول3=Thibaud|الأول4=Joseph|الأول5=Martin|الأول6=Eric|بيب_كود=2013E&PSL.364..157G|دوي=10.1016/j.epsl.2012.12.036}}</ref> == انقسامات سياسية == [[ملف:Patagonia_Chilena_location_map_(+claims).svg|تصغير|الحدود الرسمية لپاتاجونيا التشيلية.]] پاتاجونيا على مستوى الدولة، تشغل مساحه ضمن حدود دولتين: حوالى 10% فى تشيلى وحوالى 90% فى الأرجنتين.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Patagonia Map: The Regions in Patagonia and What to See|مسار=https://ripioturismo.com/travel-guide/patagonia/patagonia-map-regions-of-patagonia-and-what-to-see/}}</ref> و قسّمت الدولتين أراضى پاتاجونيا لتقسيمات إدارية غير متكافئة: محافظات ومقاطعات فى الأرجنتين، و أقاليم ومحافظات وبلديات فى تشيلى. وبما أن تشيلى دولة موحدة ، تقسيماتها الإدارية من المستوى الاولانى - الأقاليم - ليها استقلالية أقل بكتير من نظيراتها فى المحافظات الأرجنتينية. علشان تنتخب المحافظات الأرجنتينية حكامها ومجالسها التشريعية، فى الوقت نفسه كانت الأقاليم التشيلية تعتمد على مسؤولين معينين من قبل الحكومة قبل اعتماد نظام الحكام المنتخبين من سنة 2021. مقاطعات پاتاجونيا فى الأرجنتين هيا نيوكوين ، وريو نيغرو ، وتشوبوت ، [[مقاطعة سانتا كروز، ارجنتين|وسانتا كروز]] ، [[مقاطعة تييرا تييرا ديل فويجو، ارجنتين|وتييرا ديل فويغو]] . ممكن كمان اعتبار الجزء الجنوبى من مقاطعة بوينس آيرس جزء من پاتاجونيا. أيسن [[اقليم ماجلان|و ماجالانيس]] التشيليتين بالكامل ضمن پاتاجونيا دون منازع. كما مقاطعة بالينا ، اللى تبع منطقة لوس لاغوس ، ضمن پاتاجونيا. حسب بعض التعريفات، بيعتبر أرخبيل تشيلوى، وبقية منطقة لوس لاغوس، وجزء من منطقة لوس ريوس، جزء من پاتاجونيا كمان . == مناخ == [[ملف:Punta_Arenas_con_nieve.jpeg|left|تصغير|منظر لمدينة بونتا أريناس فى تشيلى خلال فصل الشتاء]] مناخ پاتاجونيا يتميز بالبرودة والجفاف فى الغالب على مدار العام. الساحل الشرقى اكتر دفئً من الساحل الغربى، خاصةً فى فصل الصيف، حيث يوصل فرع من التيار الاستوائى الجنوبى لشطوط ه، فى الوقت نفسه يتعرض الساحل الغربى لتيار بارد. رغم ده ، تكون فصول الشتاء أبرد على الهضاب الداخلية شرق المنحدرات وعلى امتداد الساحل فى الطرف الجنوبى الشرقى من منطقة پاتاجونيا. زى ، فى بويرتو مونت ، على المدخل خلف جزيرة تشيلوى، متوسط درجة الحرارة السنوية {{حول|11|°C|°F}} و متوسط القيم القصوى {{حول|25.5|and|-1.5|°C|°F}} درجة الحرارة السنوية {{حول|15|°C|°F}} فى [[باهيا بلانكا]] قرب ساحل المحيط الاطلنطى وخارج الحدود الشمالية لپاتاجونيا. والمدى اكبر بكثير، حيث تتجاوز درجات الحرارة {{حول|35|°C|°F}} و أقل من {{حول|-5|°C|°F}}يتم تسجيل كل عام. فى بونتا أريناس، فى أقصى الجنوب، متوسط درجة الحرارة {{حول|6|°C|°F}} و متوسط القيم القصوى {{حول|24.5|and|-2|°C|°F}} . تهب الرياح السائدة غربية، ويشهد المنحدر الغربى هطول أمطار أغزر بكتير من المنحدر الشرقى نتيجة لتأثير ظل المطر ؛ {{Sfn|Chisholm|1911}} تتلقى الجزر الغربية القريبة من [[جبل كورديليرا ديل پاين|توريس ديل باين]] هطول أمطار سنوى يتراوح بين {{حول|4,000|to|7,000|mm|in|1}} التلال الشرقية فيها أقل من {{حول|800|mm|in|1}} السهول لا يتجاوز عدد سكانها {{حول|200|mm|in|1}} من الهطول السنوى.<ref name="Princeton" /> هطول الأمطار فى شمال غرب پاتاجونيا موسمى . فزى ، تتلقى فيلا لا أنغوستورا فى الأرجنتين، قرب الحدود مع تشيلى، ما يوصل ل{{حول|434|mm|in}} الأمطار والثلوج فى شهر مايو، {{حول|297|mm|in}} يونيه، و {{حول|273|mm|in}} يوليو، مقارنة بـ {{حول|80|mm|in|1}} فبراير و {{حول|72|mm|in}} شهر مارس. إجمالى عدد الإصابات فى المدينة {{حول|2,074|mm|in}} ، ده يخلليها واحدة من اكتر المناطق مطر فى الأرجنتين. للغرب منها، تتلقى بعض المناطق {{حول|4,000|mm|in|1}} و غيرها)، و بالخصوص على الجانب التشيلى. فى الشمال الشرقى، تنعكس مواسم الأمطار؛ حيث تسقط معظم الأمطار من عواصف رعدية صيفية متقطعة، لكن إجماليها يا دوبك يوصل ل{{حول|500|mm|in|1}} الركن الشمالى الشرقى، وتتناقص بسرعة لأقل من {{حول|300|mm|in|1}} . يتميز الساحل الغربى لپاتاجونيا، اللى يتبع بالكامل لتشيلى، بمناخ محيطى بارد، حيث تتراوح درجات الحرارة القصوى فى الصيف من {{حول|14|°C|°F}} فى الجنوب ل{{حول|19|°C|°F}} فى الشمال، وليالى تتراوح بين {{حول|5|and|11|°C|°F}} ، وهطول أمطار غزيرة اوى، من {{حول|2,000|mm|in|1}} لاكتر من {{حول|7,000|mm|in|1}} المناخات المحلية الدقيقة . نادر ما يتساقط الثلج على الساحل فى الشمال ولكنه بيحصل بشكل متكرر فى الجنوب، و فى العاده يكون الصقيع غير شديد. جبال الأنديز شرق الساحل مباشره، وتخترقها مضائق بحرية عميقة فى الجنوب وبحيرات عميقة فى الشمال، وتتفاوت درجات حرارتها تبع للارتفاع. ويتراوح خط الشجر من حوالى {{حول|2,000|m}} على الجانب الشمالى (باستثناء جبال الأنديز فى شمال نيوكوين فى الأرجنتين، حيث تسمح الظروف الاكتر إشراق وجفاف للشجر بالنمو لحد ارتفاع يقارب {{حول|3,000|m}} )، ويتناقص جنوب ل{{حول|600|to|800|m}}يبلغ معدل مطر فى تييرا ديل فويغو . ويتغير معدل مطر بشكل كبير من مكان لآخر، ويتناقص بسرعة كبيرة باتجاه الشرق. ومن الأمثلة على ذلك بحيرة لاغونا فرياس فى الأرجنتين، اللى تتلقى {{حول|4,400|mm|in|1}} . مدينة باريلوتشى، على بعد حوالى {{حول|40|km}} للشرق، ويستقبل حوالى {{حول|1,000|mm|in|1}} ، والمطار، على بعد {{حول|15|km}} شرق، تتلقى أقل من {{حول|600|mm|in|1}}تضم المنحدرات الشرقية لجبال الأنديز كتير من المدن الأرجنتينية: [[سان مارتين دى لوس انديس|سان مارتين دى لوس أنديس]] ، باريلوتشى، إل بولسون ، [[آيسكيول|إسكيل]] ، و إل [[ال كالافاتى|كالافات]] . وتكون درجات الحرارة هناك معتدلة فى الصيف (فى الشمال، بين {{حول|20|and|24|°C|°F}} . ، مع ليالى باردة تتراوح بين {{حول|4|and|9|°C|°F}} ؛ أما فى الجنوب، فتتراوح درجات الحرارة فى الصيف بين {{حول|16|and|20|°C|°F}}تتراوح درجات الحرارة ليل بين {{حول|3|to|9|°C|°F}} ، وتكون مشابهة لدرجات الحرارة فى الشمال، فى الوقت نفسه تكون أبرد بكتير فى الشتاء مع تساقط ثلوج متكرر ( رغم ان الغطاء الثلجى نادر ما يدوم لفترة طويلة). فى الشمال، ومن {{حول|0|to|7|°C|°F}}تتراوح ، فى الوقت نفسه تتراوح درجات الحرارة ليل بين {{حول|-5|to|2|°C|°F}} فهرنهايت. فى كل مكان. ممكن تجلب موجات البرد درجات حرارة اكتر برودة بكثير؛ توصل ل{{حول|-25|°C|°F}} درجة مئوية.اتسجلت فى باريلوتشى، و فى الغالب تتراوح درجات الحرارة فى معظم الأماكن بين {{حول|-15|and|-12|°C|°F}} و تبقى درجات الحرارة العظمى حوالى {{حول|0|°C|°F}} لأيام. [[ملف:Lago_Buenos_Aires_Department,_Santa_Cruz_Province,_Argentina_-_panoramio_(37).jpg|تصغير|مقاطعة سانتا كروز]] شرق المناطق دى ، الطقس يبقا اكتر قسوة؛ ينخفض معدل مطر لما بين {{حول|150|and|300|mm}} ، الجبال لم تعتبر تحمى المدن من الرياح، وبقت درجات الحرارة اكتر تطرف . ماكينتشاو على بعد بضع مئات من الكيلومترات شرق باريلوتشى، على نفس الارتفاع على هضبة، و فى العاده تكون درجات الحرارة نهار فى الصيف حوالى 5 درجات مئوية.{{Spaces}}°م (9){{Spaces}}(درجة فهرنهايت) اكتر دفئً، حيث ترتفع ل{{حول|35|°C|°F}} أحيان، لكن درجات الحرارة فى الشتاء تكون اكتر تطرف بكثير: الرقم القياسى هو {{حول|-35|°C|°F}} ، و فى بعض الليالى توصل ل10{{Spaces}}°م (18{{Spaces}}تعتبر هضاب مقاطعة سانتا كروز و أجزاء من تشوبوت أبرد من باريلوتشى. فى العاده تكون متغطيه بالثلوج طول فصل الشتاء، و فى الغالب تشهد درجات حرارة شديدة البرودة. فى تشيلى، تشتهر مدينة بالماسيدا بموقعها فى المنطقة دى (اللى معظمها فى الأرجنتين)، وبكونها أبرد مكان فى تشيلى. سنة 2017، انخفضت درجات الحرارة ل{{حول|-20|°C|°F}} فى المنطقة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Chile in summer mood: 18.5 °C annual average and over 2450 hours of sunshine!|مسار=https://www.worlddata.info/america/chile/climate.php|تاريخ-الوصول=2023-11-26|صحيفة=Worlddata.info|لغة=en}}</ref> الساحل الشمالى للمحيط الاطلنطى يتميز بصيف دافئ ( {{حول|28|to|32|°C|°F}} ، لكن مع ليالى باردة نسبى عند {{حول|15|°C|°F}} ) وشتاء معتدل، حيث توصل درجات الحرارة العظمى لحوالى {{حول|12|°C|°F}} و درجات حرارة منخفضة تتراوح بين {{حول|2|to|3|°C|°F}} . فى بعض الأحيان، وصلت درجات الحرارة لمستويات منخفضة توصل ل{{حول|-10|°C|°F}} وتصل ل{{حول|40|°C|°F}} ، و الأمطار نادرة اوى. يبقا الطقس اكتر برودة قليل فى الجنوب فى تشوبوت، وتتراوح درجات الحرارة فى مدينة كومودورو ريفادافيا صيف بين {{حول|24|to|28|°C|°F}} ، ليالى تتراوح {{حول|12|to|16|°C|°F}} ، وفصول شتاء تتراوح فيها درجات الحرارة حول {{حول|10|°C|°F}} وليالى حوالى {{حول|3|°C|°F}} ، و أقل من {{حول|250|mm}} من الأمطار. بس، بيحصل انخفاض حاد كلما اتجهنا جنوب نحو سانتا كروز؛ حيث تتراوح درجات الحرارة فى ريو غاليغوس، جنوب المقاطعة، خلال فصل الصيف بين {{حول|17|to|21|°C|°F}} مع ليالى تتراوح بين {{حول|6|and|10|°C|°F}} و درجات حرارة شتوية تتراوح من {{حول|2|to|6|°C|°F}} مع ليالى تتراوح فيها درجات الحرارة بين {{حول|-5|and|0|°C|°F}} رغم موقعها على الساحل مباشرة، لكن تساقط الثلوج منتشر رغم الجفاف، ومعروف أن درجات الحرارة تنخفض لأقل من {{حول|-18|°C|°F}} و أن تبقى أقل من {{حول|0|°C|°F}} لكذا أيام متتالية. كما ريو غاليغوس من اكتر الأماكن رياح على وجه الأرض، حيث توصل سرعة الرياح ل{{حول|100|kph|0}} أحيان. == اقتصاد == [[ملف:Ovejas_afuera_de_un_galpon_de_esquila_SETF.jpg|left|تصغير|مزرعة أغنام تييرا ديل فويغو، 1942: كان النشاط الرئيسى للمنطقةساعتها ، لكنه طغى عليه انخفاض سوق [[صوف|الصوف]] العالمى بقدر ما طغى عليه استخراج [[بترول|البترول]] والغاز .]] [[ملف:Bariloche-_Argentina.jpg|تصغير|فندق لياو لياو فى سان كارلوس دى [[باريلوتشى]] . المدينة هيا اكبر وجهة سياحية فى پاتاجونيا بأكملها.]] الأنشطة الاقتصادية الرئيسية فى المنطقة كانت هيا التعدين وصيد الحيتان و تربية المواشى (و بالخصوص الأغنام فى كل اماكن المنطقة) والزراعة (إنتاج القمح والفواكه قرب جبال الأنديز باتجاه الشمال) والبترول بعد اكتشافه قرب [[كومودورو ريفادافيا]] سنة 1907. إنتاج الطاقة جزء أساسى من الاقتصاد المحلى. خُطط لإنشاء خطوط سكك حديد تغطى پاتاجونيا الأرجنتينية القارية لخدمة قطاعات البترول والتعدين والزراعة والطاقة، وتمّ بناء خط يربط [[باريلوتشى|سان كارلوس دى باريلوتشى]] ببوينس آيرس. كما اتبنت أجزاء من خطوط تانيه جنوب، لكن الخطوط الوحيدة اللى لسه قيد الاستخدام هيا خط لا تروتشيتا فى [[آيسكيول|إسكيل]] ، وقطار نهاية العالم فى أوشوايا، والاتنين خطان تراثيان ، <ref>[http://www.latrochita.org.ar/TrochiIngles/historia.htm History of the Old Patagonian Express] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050827215528/http://www.latrochita.org.ar/TrochiIngles/historia.htm |date=2005-08-27}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050827215528/http://www.latrochita.org.ar/TrochiIngles/historia.htm|date=27 August 2005}}, La Trochita, accessed 2006-08-11</ref> و خط قطار تاريخى قصير يربط [[باريلوتشى]] ببيريتو مورينو. فى جبال الأنديز الپاتاجونية الغربية المتغطيه بالغابات و الأرخبيلات، كان قطع الشجر تاريخى جزءاً مهم من الاقتصاد؛ و دفع ذلك لاستعمار مناطق بحيرات ناهويل هوابى ولاكار فى الأرجنتين و أرخبيل غوايتيكاس فى تشيلى. === المواشى === [[ملف:Mustering_sheep_in_Patagonia.jpg|تصغير|رعاة البقر ''(الغوتشو)'' يجمعون الأغنام فى پاتاجونيا]] تربية الأغنام، اللى ابتدت فى أواخر القرن التسعتاشر، بقت نشاط اقتصادى رئيسى. بعد ما وصلت عزها خلال الحرب العالمية الأولى، أثر انخفاض أسعار الصوف العالمية على تربية الأغنام فى الأرجنتين. واليوم، فيه حوالى نصف قطيع الأغنام الأرجنتينى البالغ 15 مليون رأس فى پاتاجونيا، هيا نسبة فى زيادة مع تراجع تربية الأغنام فى سهول البامبا شمال. تشوبوت (اللى تضمّ بشكل رئيسى أغنام ميرينو ) اكبر منتج للصوف، بعدها سانتا كروز (اللى تضمّ أغنام كوريديل و بعض أغنام ميرينو). انتعشت تربية الأغنام سنة 2002 مع انخفاض قيمة البيزو وزيادة الطلب العالمى على الصوف (بقيادة الصين والاتحاد الاوروبى). بس، لسه الاستثمار فى المسالخ الجديدة محدود (و بالخصوص فى كومودورو ريفادافيا، وتريليو، وريو غاليغوس)، و فى الغالب تحدّ القيود الصحية النباتية من تصدير لحوم الأغنام. وفّرت الوديان الشاسعة فى [[Cordilleran Range|سلسلة جبال كورديليرا]] مراعى كافية، كمان انخفاض الرطوبة واعتدال مناخ المنطقة الجنوبية يجعلان تربية أغنام ميرينو وكوريديل أمر منتشر. الثروة الحيوانية كمان بتشمل أعداد قليلة من الأبقار، و أعداداً أقل من الخنازير والحصنه. توفر تربية الأغنام عدد قليل ولكنه مهم من فرص العمل فى المناطق الريفية اللى تفتقر لفرص عمل تانيه. === السياحة === [[ملف:Ballenas_en_Península_Valdès.jpg|تصغير|مشاهدة الحيتان قبالة شبه جزيرة فالديس]] فى النصف التانى من القرن العشرين، بقا قطاع السياحة ركيزة أساسية لاقتصاد پاتاجونيا. بعد ما كانت وجهةً بعيدهً للمسافرين الرحالة، المنطقة جذبت اعداد متزايدةً من الزوار من اصحاب الدخل المرتفع، وركاب المراكب السياحية اللى يجوبون [[كيب هورن|رأس هورن]] أو يزورون القارة القطبية الجنوبية، و الباحثين عن المغامرات و الأنشطة الترفيهية. ومن أبرز معالمها السياحية نهر بيريتو مورينو الجليدى ، و شبه جزيرة فالديس ، ومنطقة البحيرات الأرجنتينية ، و أوشوايا و تييرا ديل فويغو (اللى كمان نقطة انطلاق للسفر للقارة القطبية الجنوبية، ما يجذب المزيد من الزوار). ساهمت السياحة فى خلق أسواق جديدة محلى وللتصدير للحرف اليدوية التقليدية، زى الحرف اليدوية لشعب المابوتشى، ومنسوجات الغواناكو، والحلويات والمربى. [[ملف:Les_Eclaireurs_Lighthouse.jpg|تصغير|منارة Les Éclaireurs ، فى [[اوشوايا|أوشوايا]] (الأرجنتين).]] من النتايج الجانبية لزيادة السياحة، شراء الأجانب لمساحات واسعه من الأراضى، غالب بدافع التباهى لا الزراعة. ومن دول المشترين [[سيلفستر ستالون]] ، [[تيد تيرنر|وتيد تيرنر]] ، [[كرستوفر لامبيرت|وكريستوفر لامبرت]] ، و أبرزهم [[لوسيانو بينيتون|لوتشيانو بينيتون]] ، اكبر مالك للأراضى فى پاتاجونيا. و أدخلت شركته "كومبانيا دى تييراس سود" تكنولوجيات جديدة لقطاع تربية الأغنام المتعثر، ورعت المتاحف والمرافق المجتمعية، إلا أنها أثارت كلام واسع،بالخصوص بسبب معاملتها لمجتمعات المابوتشى المحلية. === طاقة === [[ملف:LaTrochita12EnNahuelPanFormacionEstacionada.jpg|تصغير|''لا تروتشيتا'' على طريق مقاطعة تشوبوت : كانت ''لا تروتشيتا'' فى السابق وسيلة النقل السريع الوحيدة فى المقاطعة، هيا دلوقتى معلم سياحى.]] علشان قلة الأمطار فى المناطق الزراعية، تمتلك پاتاجونيا الأرجنتينية بالفعل كتير من السدود للرى، وبيستخدم بعضها كمان لتوليد الطاقة الكهرومائية. بيستخدم [[نهر ليماى]] لتوليد الطاقة الكهرومائية فى خمسة سدود اتبنت على مجراه: أليكورا ، [[سد بيدرا ديل اجيلا|وبيدرا ديل أغويلا]] ، وبيتشى بيكون ليفو ، [[سد ايل تشيكون|و إل تشوكون]] ، [[سد ارويتو|وأروييتو]] . تُساهم دى السدود، مع مجمع سيروس كولورادوس على نهر نيوكوين ، باكتر من ربع إجمالى إنتاج الطاقة الكهرومائية فى البلاد. پاتاجونيا على طول المنطقة كانت الرئيسية فى الأرجنتين، و المنطقة الوحيدة فى تشيلى، لإنتاج البترول والغاز التقليدى. لعب البترول والغاز دور مهم فى ازدهار نيوكوين-سيبوليتى علشان تكون المنطقة الحضرية الاكتر سكان فى پاتاجونيا، و فى نمو [[كومودورو ريفادافيا]] ، وبونتا أريناس، وريو جراندى كمان . ابتدا للتو تطوير احتياطيات البترول والغاز اللى مش تقليدية الهائلة فى حوض نيوكوين بالتكسير الهيدروليكى، لكن حقل YPF - شيفرون لوما كامبانا فى تكوين فاكا مويرتا بيعتبربالفعل اكبر حقل منتج للنفط الصخرى فى العالم بره امريكا الشمالية، حسب ما ذكره الرئيس التنفيذى السابق لشركة YPF، ميجيل غالوتشيو. بفضل رياحها العاتية،پاتاجونيا بقت المصدر الرئيسى للطاقة الريحية فى الأرجنتين، و اتحطت خطط لزيادة إنتاج الطاقة الريحية بشكل كبير. يُستخرج الفحم من منطقة ريو توربيو وبيستخدم لتوليد الكهرباء. == مطبخ == المطبخ الپاتاجونى الأرجنتينى لحد كبير يتشابه مع مطبخ بوينس آيرس - اللحوم المشوية والمعكرونة - مع استخدام واسع النطاق <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Travel to Patagonia: Must-Try Argentina Foods|مسار=https://sayhueque.com/blog/article/travel-patagonia-must-try-foods/|تاريخ-الوصول=2021-12-21|صحيفة=Say Hueque|تاريخ=2016-05-04|لغة=en-US}}</ref> للمكونات المحلية واستخدام أقل للمنتجات المستوردة لالمنطقة. بيعتبر لحم الضأن اللحم الپاتاجونى التقليدى، ويُشوى لساعات طويلة على نار مكشوفة. تشير بعض الأدلة السياحية لأن لحوم الطرائد، و بالخصوص الغواناكو والغزلان والخنازير البرية المُدخلة، منتشرة فى المطاعم. رغم ده ، وعلشان الغواناكو حيوان محمى فى تشيلى و الأرجنتين، فمن اللى مش مرجح أن يُقدم بشكل منتشر فى المطاعم. كما بيعتبرسمك السلمون المرقط وسرطان [[سلطعون الملك|البحر الملكى]] ( ''سينتولا'' ) من الأسماك الشائعة، رغم ان الصيد الجائر ''لسرطان البحر الملكي'' قد جعله نادر بشكل متزايد. فى المنطقة المحيطة بباريلوتشى، لسه هناك تقليد عريق للمطبخ الألبى ، حيث بتنتشر محلات الشوكولاتة و حتا مطاعم الفوندو ، وقهاوى الشاى سمة مميزة للمجتمعات [[ويلزيين|الويلزية]] فى غايمان وتريفلين ، كمان فى الجبال. من نص التسعينيات، تحقق بعض النجاح فى صناعة النبيت فى پاتاجونيا الأرجنتينية، و بالخصوص فى نيوكوين. == مشكلة مشترين الأراضى الأجانب == مستثمريون أجانب، من بينهم [[بينيتون|مجموعة بينيتون]] الإيطالية متعددة الجنسيات، وقطب الإعلام [[تيد تيرنر]] ، والملياردير البريطانى [[جو لويس (رجال اعمال)|جو لويس]] <ref name="patagonia-argentina.com">{{استشهاد ويب|عنوان=Rivers of Blood: For free access to patagonian lakes and rivers. – Patagonia-Argentina.Com|مسار=https://www.patagonia-argentina.com/i/content/accesoalagosyrios.php|تاريخ-الوصول=2026-04-19|تاريخ-الأرشيف=2011-07-21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110721191837/http://www.patagonia-argentina.com/i/content/accesoalagosyrios.php|url-status=dead}}</ref> ، و الناشط البيئى [[دوجلاس تومبكينز]] ، يمتلكو مساحات واسعه من الأراضى. تسبب الوضع ده فى كتير من النزاعات مع السكان المحليين و حكومتى تشيلى و الأرجنتين، و منها زى معارضة دوجلاس تومبكينز للمسار المخطط له لطريق كاريتيرا أوسترال فى منتزه بومالين الوطنى . كما تلوح فى الأفق فضيحة تتعلق بعقارين يملكهما تيد تيرنر: ''مزرعة'' لا بريمافيرا، جوه منتزه ناهويل هوابى الوطنى ، ''ومزرعة'' كولون كورا.<ref name="patagonia-argentina.com" /> و واجهت بينيتون انتقادات من منظمات المابوتشى، بما فيها [[Mapuche International Link|منظمة مابوتشى الدولية]] ، بسبب شرائها لأراضى تقليدية تبع لمابوتشى فى پاتاجونيا. تم طرد عيلة كورينانكو-ناهويلكير من أرضهم سنة 2002 بعد مطالبة بينيتون بها، لكن تم استعادة الأرض سنة 2007.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Recovered Mapuche territory in Patagonia: Benetton vs. Mapuche|مسار=http://www.santarosarecuperada.com.ar/english/index.html|ناشر=MAPU Association|تاريخ-الوصول=7 April 2008|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120908191814/http://www.santarosarecuperada.com.ar/english/index.html|تاريخ-الأرشيف=2012-09-08|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120908191814/http://www.santarosarecuperada.com.ar/english/index.html}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Exploring Patagonia in Argentina and Chile|مسار=https://www.voyagers.travel/patagonia}}</ref> == فى الأدب == فى رواية [[جول فيرن]] 1867-1868 {{Lang|fr|[[In Search of the Castaways|Les Enfants du capitaine Grant]]}} (ولاد الكابتن جرانت، أو "بحث عن الناجين")، يبتدى البحث عن الكابتن جرانت لما يتم نقل سفينة ''دنكان'' ، هيا سفينة مملوكة للورد جلينارفان ، فى رحلة للشط الغربى لمنطقة پاتاجونيا فى امريكا الجنوبية حيث يتم تقسيم الطاقم، ويشرع اللورد جلينارفان فى قيادة مجموعة شرق عبر پاتاجونيا للالتقاء فى النهاية بسفينة ''دنكان'' (اللى كانت قد تجاوزت رأس الرجاء الصالح فى نفس الوقت ده ). التاريخ المستقبلى المصور فى رواية [[اولاف ستابليدون|أولاف ستابلدون]] سنة 1930 بعنوان ''"آخر الرجال و أولهم"'' يتضمن زمن مستقبلى بعيداً تبقا فيه پاتاجونيا مركز لحضارة عالمية جديدة فى الوقت نفسه يتم اختزال اوروبا و امريكا الشمالية لوضع المناطق المتخلفة والفقيرة. فى فيلم [[وليام جولدمان|ويليام جولدمان]] سنة 1987 بعنوان ''[[الاميره العروس|"الأميرة العروس"]]'' ، يذكر ويستلى، الوريث الحالى للقب " القرصان روبرتس المرعب "، أن القرصان روبرتس "الحقيقي" (الأصلى) معتزل و"يعيش كملك فى پاتاجونيا". فى كتاب [[ديڤيد جران|ديفيد غران]] الواقعى الصادر سنة 2023 ''بعنوان "الرهان: قصة غرق سفينة وتمرد وجريمة قتل'' "، يجد طاقم سفينة إتش إم إس <i id="mwB0M">واغر الناجى نفسه غارق على ساحل پاتاجونيا التشيلى، ويقدرون موقعهم بأنه "حوالى 47 درجة جنوب و81.40 درجة غرب".<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Grann|الأول=David|عنوان=The Wager: A Tale of Shipwreck, Mutiny and Murder|تاريخ=18 April 2023|ناشر=Doubleday|صفحة=270|isbn=978-0385534260}}</ref> فى [[مادلين لانجل|رواية مادلين لينجل]] " ''كوكب يميل بسرعة"'' ، دولة فيسبوجيا الخيالية "فى وسط ما كان يسمى پاتاجونيا، هيا منطقة كبيرة على طول ما هيا دلوقتى حدود تشيلى و الأرجنتين". == شوف كمان == * [[شعب تيهويلتش]] {{Div col|small=yes}} * [[الولاية الرسولية فى جنوب پاتاجونيا]] * [[النيابة الرسولية لشمال پاتاجونيا]] * [[صراع البيجل]] * [[دومويو]] * [[متحف فرانسيسكو مورينو فى پاتاجونيا]] * [[جنينة لاجو بويلو الوطنية]] * [[جنينة لانين الوطنية]] * [[لانين|بركان لانين]] * [[الصحارى حسب المنطقة]] * [[جنينة لوس أليرسيس الوطنية]] * [[جنينة لوس جلاسياريس الوطنية]] * [[جبل هدسون]] * [[جنينة ناهويل هوابى الوطنية]] * [[سباق البعثة الپاتاجونية]] * [[الطبقة الجليدية الپاتاجونية]] * [[المخروط الجنوبى]] * [[ى ولادفا]] * [[وولمابو]]{{Div col end}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز|Patagonia}} {{روابط تجمعات سكنيه}} * [https://jakubpolomski.com/gallery-landscape-photos/argentina-photos-argentina-landscape/ معرض صور من پاتاجونيا - تصوير جاكوب بولومسكي] * [https://web.archive.org/web/20120423073529/http://uzonphoto.com/GALLERY/Patagonia2008-2010.htm صور من پاتاجونيا التشيلية (2008-2011) بعدسة خورخى أوزون] * [https://www.atacamaphoto.com/patagonia معرض صور الطبيعة فى پاتاجونيا: مناظر طبيعية ونباتات وحيوانات من الأرجنتين وتشيلي] * [https://www.patagonjournal.com/ پاتاجون جورنال، مجلة عن پاتاجونيا] * [https://www.patagonia-argentina.com/i/content/aborigenes.htm سكان پاتاجونيا الاصليين] * [https://web.archive.org/web/20180203235817/https://hikingspree.com/backpacking-patagonia/ "رحلات التخييم فى پاتاجونيا" - سلسلة مقالات حول رحلات المشى الفردية فى پاتاجونيا] * [https://www.earthasweknowit.com/pages/patagonia_and_the_web_of_life پاتاجونيا وشبكة الحياة] {{مناطق العالم}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:پاتاجونيا]] [[تصنيف:مناطق تشيلى]] [[تصنيف:مناطق ارجنتين]] qwo1fsv62qooy3mjar98our5z5z6dde 3 2295057 13235685 13007139 2026-09-18T02:30:19Z Max 223394 نقل Max صفحه [[نقاش المستخدم:Sinjarist]] إلى [[نقاش المستخدم:Soran]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Sinjarist|Sinjarist]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Soran|Soran]]». 13007139 wikitext text/x-wiki {| class="MainPageBG" style="border:1px solid #084080; background-color:#F5FFFA; vertical-align:top; color:#000000;" | <div class="center" style="padding:3px;font-size:large; word-spacing:1ex;"> [[ويكيبيديا:ترحيب|اهلاً و سهلاً]]</div> |- | <div style="margin:0; background-color:#CEF2E0; color:#000000;font-size:large; border:1px solid #084080; text-align:right; padding:0.4em 0.2em;"> &nbsp; اهلاً و سهلاً بحضرتك يا {{PAGENAME}} فى [[ويكيبيديا مصرى|ويكيپيديا مصرى]]. و ياريت ويكيپيديا مصرى تعجبك و تشارك/ى فيها. &nbsp; دى شوية لينكات ممكن تكون مفيده:<br/> [[ويكيبيديا:اسئله متكرره|ايه هى ويكيپيديا مصرى]] - '''[[ويكيبيديا:ويكيبيديا مش|ويكيپيديا مش]]''' - [[ويكيبيديا:مساعدة اليوزرات الجداد|مساعده لليوزرات الجداد]] - [[ويكيبيديا:طريقة الكتابه|طريقة الكتابه]] - [[ويكيبيديا:الخمس قواعد|الخمس قواعد الرئيسيه فى الموسوعه]] - [[ويكيبيديا:سياسات و ارشادات|سياسات و إرشادات]] - [[ويكيبيديا:صالون المناقشه|صالون المناقشه (Discussion room)]] - [[ويكيبيديا:ترحيب|ترحيب بالجداد]] - [[ويكيبيديا:مشاكل الفونت|مشاكل الfont]]<br/> <br/>[[ويكيبيديا:صالون المناقشه/إزاى عرفنا ويكيبيديا مصرى|دا مينى-استبيان]] بنحاول نعرف بيه ازاى سمعت عن ويكيپيديا مصرى, لو ممكن تشاركنا بالمعلومه دى لو وقتك بيسمح For Non "Masri" Speakers, [[ويكيبيديا:Introduction in English|click here to read introduction in English]] </div> <!--<div style="position: fixed; right:130px; bottom:10px; display:block;">[[file:مفتاح الحياه متحرك.gif|center|90px|link=]]</div>--> |} --[[User:Ghaly|Ghaly]] ([[User Talk:Ghaly|مناقشه]]) 20:52، 16 ابريل 2026 (يو تى سى) 1s55z0j9phkijxpi1t2yzl0puagixe8 0 2312081 13235633 13038246 2026-09-17T20:59:58Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: في عام ← سنة، منذ ← من ، الولايات المتحدة ← امريكا، هي ← هيا ، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، هذا ← ده، بها ← بيها ، تأسس ← اتأسس، واشنطن ← واشينطون ، أمريكية ← امريكانيه (2)، وأ ← و أ، إبريل ← ابريل، أمريكا ← امريكا، ي ← ى (7) 13235633 wikitext text/x-wiki {{معلومات منظمه}} '''منظمة الدول الأمريكيه''' ([[لغه اسبانى|بالإسبانية]]: <span lang="es">Organización de los Estados Americanos</span>، [[لغه بورتوجالى|بالبرتغالية]]: <span lang="pt" dir="ltr">Organização dos Estados Americanos</span>، بالفرنسية: <span lang="fr">Organisation des États américains</span>)، أو '''OAS''' أو '''OAE'''، هيا منظمة قاريه اتأسست فى 30 ابريل 1948، لأغراض التضامن والتعاون بين دولها الأعضاء ضمن نصف الأرض الغربى. كان ده يعنى خلال الحرب البارده معارضة اليساريه كتأثير أوروبي؛ من تسعينيات [[القرن 20|القرن العشرين]]، ركزت المنظمه على مراقبة الانتخابات. كان مقرها الرئيسى فى واشينطون عاصمة امريكا، و أعضاء منظمة الدول الامريكانيه هم الـ 35 ولاية المستقلة فى [[الامريكتين|الأمريكيتين]]. [[لويس الماجرو|لويس ألماغرو]] هو الأمين العام لمنظمة الدول الامريكانيه من 26 مايو 2015.<ref name="Miami Herald">{{استشهاد ويب|عنوان=As a Uruguayan is poised to head the OAS, questions swirl about Venezuela|مسار=http://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/article15196958.html|ناشر=Miami Herald|تاريخ-الوصول=18 March 2015|صحيفة=Miami Herald|الأول=Jim|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191112075734/https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/article15196958.html|تاريخ-الأرشيف=12 نوفمبر 2019|مؤلف6=Wyss}}</ref> [[ملف:Pan_American_between_1910_and_1920_(cropped).jpg|تصغير|مبنى اتحاد عموم امريكا بعد وقت قصير من بنائه سنة 1910]] == الأعضاء == الدول الأعضاء مع تاريخ الانضمام: * {{ارجنتين}} (1948) * {{بوليفيا}} (1948) * {{برازيل}} (1948) * {{تشيلى}} (1948) * {{كوستا ريكا}}(1948) * {{جمهورية الدومنيكان}} (1948) * {{ايكوادور}} (1948) *  إلسالفادور (1948) * {{جواتيمالا}} (1948) * {{HTI}} (1948) * {{HND}} (1948) * {{كولومبيا}} (1948) *  كوبا (1948), suspendiert * {{المكسيك}} (1948) * {{NIC}} (1948) * {{باناما}} (1948) * {{باراجواى}} (1948) * {{بيرو}} (1948) * {{اوروجواى}} (1948) * {{VEN}} (1948) * {{امريكا}} (1948) * {{باربيدوس}} (1967) * {{ترينيداد و توباجو}} (1967) * {{جامايكا}} (1969) * {{جرينادا}} (1975) * {{SUR}} (1977) * {{دومينيكا}} (1979) * {{LCA}} (1979) * {{ATG}}(1981) * {{VCT}} (1981) * {{BHS}} (1982) * {{KNA}}[[سانت كيتس و نيڤيس]] (1984) * {{كانادا}} (1990) * {{بيليز}} (1991) * {{GUY}} (1991) == مراجع == {{مصادر|30em}} {{منظمات حقوق الانسان الدوليه}} [[تصنيف:منظمات]] [[تصنيف:صفحات بيها بيانات ويكى بيانات]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P856]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P571]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P17]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P242]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P18]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P1448]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالفرنسية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالإسبانية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالإنجليزية]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P94]] [[تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P41]] ok4eorlam0qqmqcsu3maz1sgfr1j4o1 0 2312801 13235613 13175282 2026-09-17T20:55:54Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى،، بلغاريا ← بلجاريا، دى الحدود ← الحدود دى 13235613 wikitext text/x-wiki {{بلد سابق}} [[ملف:Cold_War_Map_1959.svg|تصغير|خريطة العالم سنة 1959 للمحاذاة: {{Legend|#b00000|[[Warsaw Pact]] member states}}]] [[ملف:Warsaw_Pact_in_1990_(orthographic_projection).svg|تصغير|دول [[حلف وارسو]]]] " '''الامبراطورية السوفيتيه''' " هو بشكل جماعى لأراضى العالم اللى هيمن عليها [[اتحاد سوڤيتى|الاتحاد السوفيتى]] سياسيا واقتصاديا وعسكريا. ويستخدم علما الشؤون السوفيتية دى الظاهرة،بالخصوص فى سياق [[حرب بارده]] ، لوصف مدى هيمنة الاتحاد السوفيتى على العالم التانى . بمعنى أوسع، يشير المصطلح لالسياسة الخارجية السوفيتية خلال [[حرب بارده]] ، واللى اتوصفت بأنها [[امبرياليه|إمبريالية]] : كانت الدول اللى شكلت "الامبراطورية السوفيتية" دول مستقله اسميا، ذات حكومات منفصلة تحط سياساتها الخاصة، لكن كان على دى السياسات أن تلتزم بحدود معينة يحددها الاتحاد السوفيتى. و فُرضت الحدود دى بالتهديد بالتدخل من قِبل القوات السوفيتية، ولاحقا من [[حلف وارسو]] . ووقعت تدخلات عسكرية كبرى فى [[انتفاضه المانيا الشرقيه|المانيا الشرقية سنة 1953]] ، والمجر سنة 1956 ، وتشيكوسلوفاكيا سنة 1968 ، وبولندا فى الفترة 1980-1981 ، و أفغانستان من سنة 1979 لسنة 1989. و كانت دول الكتلة الشرقية دول تبع لاتحاد السوفيتى. [[ملف:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|يسار|تصغير|علم الاتحاد السوفيتى]] [[ملف:EasternBloc_BasicMembersOnly.svg|تصغير|379x379بك|يظهر [[اتحاد سوڤيتى|الاتحاد السوفيتى]] باللون الأحمر، فى الوقت نفسه تمثل الدول الوردية الفاتحة الدول اللى تبع ه. [[جمهورية يوجوسلاڤيا الاشتراكيه الفيدراليه|أما يوجوسلاڤيا]] ، اللى كانت حليفة للاتحاد السوفيتى من سنة 1945 لسنة 1948 بعدين [[عدم الانحياز|دولة غير منحازة]] ، فتظهر باللون الأرجوانى. فى الوقت نفسه تظهر ألبانيا ، اللى انفصلت عن الاتحاد السوفيتى فى ستينات القرن العشرين بعد الانقسام الصينى السوفيتى ، باللون البرتقالى.]] === [[حلف وارسو]] === * {{Flag icon|Albania|1946}} جمهورية ألبانيا الشعبية الاشتراكية (1948–1990) * {{Flag icon|Bulgaria|1971}} جمهورية بلجاريا الشعبية (1946–1990) * {{Flag icon|Czechoslovakia}} جمهورية تشيكوسلوفاكيا الاشتراكية (1948–1990) * {{Flag icon|East Germany}} جمهورية المانيا الديمقراطية (1949–1990) * {{Flag icon|Hungary}} جمهورية المجر الشعبية (1949–1989) * {{Flag icon|Poland}} جمهوريه بولندا الاشتراكيه (1947–1989) * {{Flag icon|Romania|1965}} (1947–1965) جمهورية رومانيا الاشتراكية === [[اتحاد سوڤيتى]] === إضافة لامتلاك الاتحاد السوفيتى مقعد دائم فى [[مجلس الامن]] ، كان ليه جمهوريتان من جمهورياته فى [[الجمعيه العامه للامم المتحده|الجمعية العامة للأمم المتحدة]] : * جمهورية بيلاروسيا الاشتراكية السوفيتية * جمهورية أوكرانيا الاشتراكية السوفيتية كانت إستونيا ولاتفيا وليتوانيا حالة خاصه، هيا 3 دول احتلتها وضمتها الاتحاد السوفيتى فى الفترة 1940-1941 و1944-1991 (شوف احتلال دول البلطيق ): * جمهورية إستونيا الاشتراكية السوفيتية * جمهورية لاتفيا الاشتراكية السوفيتية * جمهورية ليتوانيا الاشتراكية السوفيتية === دول ماركسية لينينية تانيه === كانت دى الدول دول ماركسية لينينية متحالفة مع الاتحاد السوفيتى، لكن ما كانتش جزء من حلف وارسو. * {{Flag icon|Afghanistan|1980}} [[Democratic Republic of Afghanistan]] (1978–1991) * {{Flag icon|Angola}} People's Republic of Angola (1975–1991){{ملا|With the Soviet intervention in the [[Angolan Civil War]]. }} * {{Flag icon|Benin|1975}} [[People's Republic of Benin]] (1975–1990) * {{Flag icon|Burkina Faso}} (1983–1987) * {{Flag icon|Chinese Soviet Republic}} (1931–1937) * {{Flag icon|China}} [[الصين]] (1949–1961){{ملا|Followed by the [[Sino-Soviet split]]. }} * {{Flag icon|Republic of the Congo|1970}} [[People's Republic of the Congo]] (1969–1991) * {{Flag icon|Cuba}} [[كوبا]] (1959–1991) * {{Flag icon|Ethiopia|1987}} [[Derg|Provisional Military Government of Socialist Ethiopia]]. then [[People's Democratic Republic of Ethiopia]] (1974–1991) * {{Flag icon|Cambodia|1979}} [[People's Republic of Kampuchea]] (1979–1989) * {{Flag icon|Grenada}} [[People's Revolutionary Government (Grenada)|People's Revolutionary Government of Grenada]] (1979–1983) * {{Flag icon|North Korea}} [[كوريا الشماليه]] (1948–1991, also allied with China){{ملا|After Chinese intervention in the [[Korean War]] in 1950, North Korea remained a Soviet ally,<ref name=Shin>{{cite book|last=Shin|first=Gi-Wook|title=Ethnic Nationalism in Korea: Genealogy, Politics, and Legacy|url=https://archive.org/details/ethnicnationalis0000shin|year=2006|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5408-8|pages=[https://archive.org/details/ethnicnationalis0000shin/page/94 94]}}</ref> but rather used the ''[[Juche]]'' ideology to balance Chinese and Soviet influence, pursuing a highly [[Isolationism|isolationist]] foreign policy and not joining the [[Comecon]] or any other international organization of [[communist states]] following the withdrawal of Chinese troops in 1958. }} * {{Flag icon|Lao People's Democratic Republic}} (1975–1991) * [[Democratic Republic of Madagascar]] (1975–1990) * {{Flag icon|Mongolia|1945}} [[Mongolian People's Republic]] (1924–1991) * {{Flag icon|Mozambique|1975}} [[People's Republic of Mozambique]] (1975–1990) * {{Flag icon|Tuvan People's Republic}} Tuvan People's Republic (1921–1944){{ملا|It was absorbed by the Soviet Union in 1944, and became part of the RSFSR. }} * {{Flag icon|Vietnam}} Democratic Republic of Vietnam (1950–1976); Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam (1969–1976); and [[ڤييتنام]] (1976–1991){{ملا|North Vietnam's domestic policy were not heavily dependent on the Soviet Union during the [[حرب فييتنام]].{{عايز مصدر|date=December 2025}} }} * {{Flag icon|South Yemen}} [[اليمن الجنوبى|People's Democratic Republic of Yemen]] (1967–1990) * {{Flag icon|Yugoslavia|1945}} [[جمهورية يوجوسلاڤيا الاشتراكيه الفيدراليه|Federal People's Republic of Yugoslavia]] (1945–1948){{ملا|It ended affiliation with the Soviet Union in 1948 due to [[Tito–Stalin split]]. After [[يوسيف ستالين]]'s death and the repudiation of his policies by [[نيكيتا خروتشوف]]. peace was made with [[جوزيف تيتو]] and Yugoslavia, although relations between the two countries were never completely rebuilt. شوف كمان the [[Informbiro period]]. }} == الدول اللى مش شيوعية المتحالفة مع الاتحاد السوفيتى == [[ملف:Communist_Block.svg|تصغير|{{Legend inline|#d00000|States that had communist governments}} {{Legend|#ce5c00|States that the Soviet Union believed at one point to be [[moving toward socialism]]}}]] * {{Flag icon|Algeria}} ([[National Liberation Front (Algeria)#Socialism|1962–1991]]) * {{Flag icon|Bangladesh}} [[بانجلاديش|People's Republic of Bangladesh]] (1972–1975){{ملا|Ended with the [[assassination of Sheikh Mujibur Rahman]]. which led to a [[7 November 1975 Bangladeshi coup d'état|brief instability]]. culminating in the accession of [[Ziaur Rahman]]. who fostered [[Islamization in Bangladesh|Islamization]] }} * {{Flag icon|Burma|1974}} Burma (1962–1988){{ملا|Ended with the [[8888 uprising]] which saw the rule of the [[Burma Socialist Programme Party]] being replaced by the [[State Peace and Development Council]] }} * {{Flag icon|Cape Verde|1975}} ([[African Party for the Independence of Cape Verde|1975–1990]]) * {{Flag icon|Chile}} (1970–1973){{ملا|Ended with the [[انقلاب تشيلى 1973]]. leading to the rise of [[اوجوستو پينوشى]] }} * {{Flag icon|Republic of China}} Republic of China (KMT) (1921–1927){{ملا|Following the death of [[سون يات سين]] & the rise of [[Chiang Kai-shek]]. the [[Kuomintang]] was alienated from the Soviets }} * {{Flag icon|Egypt|1973}} (1954–1974){{ملا|Ended following the Israeli victory in the [[Yom Kippur War]] & the ascendancy of [[محمد انور السادات]] }} * {{Flag icon|Ghana|1964}} (1964–1966){{ملا|Ended with the [[1966 Ghanaian coup d'état]]. culminating in the rise of [[Joseph Arthur Ankrah]] }} * {{Flag icon|Guinea}} ([[احمد سيكو تورى (سياسى من جينيا)|1960–1984]]){{ملا|Ended with the [[1984 Guinean coup d'état]]. culminating in the rise of [[لانسانا كونتى]] }} * {{Flag icon|Guinea Bissau}} [[جينيا بيساو|Guinea Bissau]] ([[Guinea-Bissau War of Independence#Background|1973]]–1991) * {{Flag icon|Equatorial Guinea}} ([[فرانسيسكو ماسياس نجيما|1968–1979]]){{ملا|Ended with the [[1979 Equatorial Guinea coup d'état]]. culminating in the rise of [[تيودورو اوبيانج]] }} * {{Flag icon|Guyana}} ([[People's National Congress Reform|1966–1991]]) * {{Flag icon|India}} ([[Indo-Pakistani war of 1971|1971]]–1991) * {{Flag icon|Indonesia}} [[اندونيسيا]] (1959–1965){{ملا|Ended with the failed [[30 September movement|1965 Indonesian coup d'état]] }} * {{Flag icon|Iraq|1963}} ([[عبد الكريم قاسم]]; 1968–1979){{ملا|Ended with the [[1979 Ba'ath Party Purge]]. }} * {{Flag icon|Israel}} ([[دافيد بن جوريون]])<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Forgotten Friendship: Israel and the Soviet Bloc 1947–1953|صحيفة=[[American Political Science Review]]|مؤلف=Kass|الأول=Ilana|تاريخ=September 1977|المجلد=71|العدد=3|صفحات=1304–1305|جايستور=1960285|issn=0003-0554|s2cid=146764535|دوي=10.2307/1960285}}</ref> * {{Flag icon|Libya|1977}} [[جماهيريه]] ([[جماهيريه]]) * {{Flag icon|Mali}} ([[موديبو كيتا]]–1991) * {{Flag icon|Mauritania|1959}} (1961–1984){{ملا|Ended with the rise of [[معاويه ولد سيدى احمد الطايع]] }} * {{Flag icon|Nicaragua}} (1979–1990){{ملا|Ended with the defeat of the [[Sandinista National Liberation Front]] & the country's [[1990 Nicaraguan general election|transition to democracy]] }} * {{Flag icon|Peru}} (1968–1975){{ملا|Ended with the [[Tacnazo|1975 Peruvian coup d'état]] }} * {{Flag icon|Sahrawi Arab Democratic Republic}} ([[Western Sahara conflict|1976]]–1991) * {{Flag icon|Sao Tome and Principe}} ([[Movement for the Liberation of São Tomé and Príncipe – Social Democratic Party|1975–1991]]) * {{Flag icon|Seychelles|1977}} [[One-party rule in Seychelles|Seychelles]] ([[فرانس البير رينيه|1977–1991]]) * {{Flag icon|Somalia}} Somali Democratic Republic (1969–1977){{ملا|At the outbreak of the [[Ogaden War|Somali invasion of Ethiopia]] in 1977, the Soviet Union ceased to support Somalia, with the corresponding change in rhetoric. In turn, Somalia broke diplomatic relations with the Soviet Union and the United States adopted Somalia as a [[حرب بارده]] ally.<ref>Crockatt, Richard (1995). ''The Fifty Years War: The United States and the Soviet Union in World Politics''. London and New York City, New York: Routledge. {{ISBN|978-0-415-10471-5}}.</ref> }} * {{Flag icon|Sudan}} (1969–1971){{ملا|Ended with the failed [[1971 Sudanese coup d'état]] }} * {{Flag icon|Syria|1980}} ([[الجمهوريه العربيه المتحده]]; [[Ba'athist Syria|1963–1991]]) * {{Flag icon|Tanzania}} ([[جوليوس نيريرى|1964–1985]]){{ملا|Ended with the rise of [[Ali Hassan Mwinyi]] }} * {{Flag icon|Second East Turkestan Republic}} (1944–1949){{ملا|Declared independence from the [[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]] in 1944, [[Incorporation of Xinjiang into the People's Republic of China|annexed by the PRC]] in 1949. }} * {{Flag icon|Turkey}} Turkey (1923–1945){{ملا|Ended with [[Turkey in NATO|Turkey joining NATO]] }} * {{Flag icon|Uganda}} ([[ميلتون اوبوتى|1969–1971]]){{ملا|Ended with the [[1971 Ugandan coup d'état]]. culminating in the rise of [[عيدى امين]] }} * {{Flag icon|North Yemen}} [[الجمهوريه العربيه اليمنيه]] ([[حرب اليمن]]–1972){{ملا|Ended with the outbreak of [[First Yemenite War]]. where North Yemen invaded [[اليمن الجنوبى]]. a communist state. }} * {{Flag icon|Zambia}} ([[كينيث كاوندا]]) * {{Flag icon|Zimbabwe}} ([[روبرت موجابى|1980–1991]]) == الدول الشيوعية المعارضة للاتحاد السوفيتى == * {{Flag icon|Albania|1946}} Albania (1960–1991){{ملا|Due to the [[Sino-Soviet split]]. followed by the [[Sino-Albanian split]] }} * {{Flag icon|China}} (1961–1989){{ملا|See [[Sino-Soviet split]] }} * {{Flag icon|Romania|1965}} Romania (1965–1989){{ملا|Romania started to [[De-satellization of the Socialist Republic of Romania|increasingly emphasize its unique position within the Eastern Bloc]]. centering around the dispute over [[Bessarabia]] & [[National communism in Romania|nationalistic rhetoric]]. }} * {{Flag icon|Somalia|1977}} Somalia (1977–1991){{ملا|Somali-Soviet ties were irreparably damaged due to the Soviets siding with Ethiopia in the Ogeden War. Somalia adopted a new constitution in 1978, incorporating [[Islamic socialism|Islamic elements]] into the existing communist framework, which was labelled as [[اشتراكيه علميه]]. }} * {{Flag icon|Yugoslavia}} (1948–1955){{ملا|The two countries went through a very hostile [[Informbiro period]] after the [[Tito–Stalin split]] in 1948 and partially [[rapprochement|rapproached]] after the [[Belgrade declaration]] in 1955, although the latter failed to result in a lasting change after the [[Soviet invasion of Hungary]] in 1956 and [[Soviet invasion of Czechoslovakia|Czechoslovakia]] in 1968. Yugoslavia remained highly wary of a possible invasion itself from the Soviet Union during the government of Joseph Stalin after 1948. }} == مراجع == {{مصادر|30em}} {{قوه دوليه}} [[تصنيف:الاتحاد السوفييتى]] [[تصنيف:امبراطوريات سابقه]] [[تصنيف:الحرب البارده]] [[تصنيف:All articles with unsourced statements]] t6w624w2u6dhbwv6l59wlto5apu37fo 0 2317022 13235644 13144962 2026-09-17T21:08:02Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ي، ← ى، (3)، التبع ← اللى تبع ، ]] and [[ ← ]] و [[ (2)، الوسطى ← الوسطانيه (2) 13235644 wikitext text/x-wiki {{Other uses}}{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}{{مصطلح}} '''الشرق البعيد''' هو المنطقة الجغرافيا اللى بتشمل الجزء الشرقى من قارة [[اسيا|آسيا]] ، بما فيها [[شرق اسيا|شرق آسيا]] [[جنوب شرق اسيا|و جنوب شرق آسيا]] و الشرق البعيد الروسى .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Oxford Dictionaries – Dictionary, Thesaurus, & Grammar|مسار=http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|صحيفة=askoxford.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070929095944/http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|تاريخ-الأرشيف=29 September 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=What is the Far East?|مسار=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-countries-of-the-far-east.html|تاريخ-الوصول=9 June 2022|صحيفة=WorldAtlas|تاريخ=1 August 2017}}</ref> ويُدرج [[جنوب اسيا|جنوب آسيا]] ساعات ضمن تعريف المصطلح ده .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Far East, Middle East, Near East|مسار=https://grammarist.com/usage/far-east-middle-east-near-east/|تاريخ-الوصول=15 July 2023|تاريخ=13 July 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230715130650/https://grammarist.com/usage/far-east-middle-east-near-east/|تاريخ-الأرشيف=15 July 2023}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Far East Definition|مسار=https://www.lawinsider.com/dictionary/far-east|تاريخ-الوصول=15 July 2023|صحيفة=Law Insider|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230715131122/https://www.lawinsider.com/dictionary/far-east|تاريخ-الأرشيف=15 July 2023}}</ref> فى العصر الحديث، تراجع استخدام مصطلح ''الشرق البعيد'' بشكل كبير وحل محله مصطلح آسيا و المحيط الهادى ، <ref>{{Citation|title=From Far East to Asia Pacific: Great Powers and Grand Strategy 1900–1954|date=2022-07-18|journal=From Far East to Asia Pacific|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110718713/html?lang=en|accessdate=2024-08-10|publisher=De Gruyter Oldenbourg|language=en|DOI=10.1515/9783110718713|ISBN=978-3-11-071871-3|editor1-last=Farrell|editor2-last=Long|editor3-last=Ulbrich}}</ref> فى الوقت نفسه لسه مصطلحا [[الشرق الوسطانى|الشرق الأوسط]] [[الشرق الاقرب|والشرق الاقرب]] منتشرى الاستخدام لحد االنهارده ، رغم أنهما يشيران دلوقتى لمناطق مختلفة. مصطلح "تاى شي" (泰西) ظهر لأول مرة فى الخطاب الجيوسياسى الاوروبى فى القرن الخمستاشر ، و بالخصوصً فى الخطاب البريطانى ، للدلالة على الشرق البعيد باعتباره "الأبعد" بين "الشرقيات" الثلاثة، متجاوز الشرق الاقرب و الشرق الأوسط.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Where is the Middle East? The Near East? The Far East?|مسار=https://www.dictionary.com/e/east/|تاريخ-الوصول=19 October 2021|صحيفة=Dictionary.com|تاريخ=24 February 2012}}</ref> وبالمثل، خلال [[عيلة تشينج|عهد عيله تشينج]] فى القرنين التسعتاشر و أوائل القرن العشرين، استُخدم مصطلح " تاى شى " ({{Lang|zh|泰西}} )" – أى أى شيء أبعد غرب من [[العالم العربى]] – كان يستخدم للإشارة لالدول الغربية. المصطلح ده لسه يستخدم فى روسيا للإشارة لمناطقها الشرقية قليلة السكان (كونها "بعيدة" فى دى الحالة عن المراكز السياسية والاقتصادية و الثقافية، [[موسكو]] [[سانت بطرسبورج|وسانت بطرسبورج]] ). == تعميم == قبل الفتره الاستعمارية ، كان ''مصطلح "الشرق البعيد"'' فى اوروبا الغربية يشير لأى منطقة شرق الشرق الأوسط. فى القرن الستاشر، وصف الملك [[جواو التالت ملك الپورتوجال|جواو التالت ملك البرتغال]] الهند بأنها "بلد غنى ومثير للاهتمام فى الشرق البعيد <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robert Sewell|مسار=https://archive.org/details/forgottenempire00robe|عنوان=A Forgotten Empire: Vijayanagar; A Contribution to the History of India|ناشر=Asian Educational Services|سنة=1901|isbn=9788120601253}}</ref> ( Extremo Oriente )." و انتشر استخدام المصطلح ده خلال فترة [[الامبراطوريه البريطانيه|الامبراطورية البريطانية]] كمصطلح شامل للأراضى شرق [[الراج البريطانى|الامبراطورية الهندية البريطانية]] . فى الجغرافيا السياسية الاوروبية قبل [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية]] الأولى، كان بيشير ''مصطلح الشرق الاقرب'' لأراضى [[امبراطوريه عثمانيه|الامبراطورية العثمانية]] القريبة نسبى، فى الوقت نفسه كان بيشير مصطلح ''الشرق الأوسط'' لمنطقة شمال غرب جنوب آسيا [[اسيا الوسطانيه|وآسيا الوسطانيه]] ، أما مصطلح ''الشرق البعيد'' فكان يعنى الدول على طول غرب المحيط الهادى وشرق المحيط الهندى. وتحتوى كتير من اللغات الاوروبية على مصطلحات مماثلة، زى الفرنسية ( ''{{Lang|fr|[[:fr:Extrême-Orient|Extrême-Orient]]}}'' ), الإسبانية ( ''{{Lang|es|[[:es:Extremo Oriente|Extremo Oriente]]}}'' )، [[لغه بورتوجالى|البرتغالية]] ( ''{{Lang|pt|[[:pt:Extremo Oriente|Extremo Oriente]]}}'' الإيطالية ( ''{{Lang|it|[[:it:Estremo Oriente|Estremo Oriente]]}}'' ), ألمانى ( ''{{Lang|de|[[:de:Ferner Osten|Ferner Osten]]}}'' ), [[لغه بولاندى|البولندية]] ( ''{{Lang|pl|[[:pl:Daleki Wschód|Daleki Wschód]]}}'' ) ، [[نرويجى|النرويجية]] ( ''{{Lang|no|[[:no:Det fjerne Østen|Det fjerne Østen]]}}'' ) [[نيديرلاندى|والنيديرلاندية]] ( ''{{Lang|nl|[[:nl:Verre Oosten|Verre Oosten]]}}'' ). == المعنى الثقافى و الجغرافى == المصطلح ده يستحضر بعد ثقافى و جغرافى؛ فالشرق البعيد مش بعيد جغرافى بس، لكن غريب ثقافى كمان . فهو لا يشير أبدًا، زى ، لدول غربية ثقافى زى اوستراليا ونيوزيلندا، اللى تقعان شرق اوروبا أبعد من شرق آسيا نفسها. تجلى ده المزيج من الذاتية الثقافية والجغرافيا بوضوح سنة 1939 على لسان [[روبرت منزيس|روبرت مينزيس]] ، [[رئيس وزرا اوستراليا|رئيس وزراء اوستراليا]] . فلما تأمل فى الوضع الجيوسياسى لبلاده مع بداية [[الحرب العالميه التانيه|الحرب]] ، علّق مينزيس قائل: "إن مشاكل المحيط الهادى مختلفة. فما تسميه بريطانيا العظمى بالشرق البعيد هو بالنسبة لنا الشمال القريب." <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=73 Broadcast Speech|مسار=https://www.dfat.gov.au/about-us/publications/historical-documents/Pages/volume-02/73-broadcast-speech-by-mr-rg-menzies-prime-minister|تاريخ-الوصول=13 October 2023|صحيفة=Department of Foreign Affairs and Trade|تاريخ=26 April 1939|مؤلف=Menzies|الأول=R.G.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220320171058/https://www.dfat.gov.au/about-us/publications/historical-documents/Pages/volume-02/73-broadcast-speech-by-mr-rg-menzies-prime-minister|تاريخ-الأرشيف=20 March 2022|url-status=live}}</ref> مصطلح الشرق البعيد ، بمعناه المعتاد، يُشابه مصطلحاتٍ زى الشرق ( [[لاتينى|الكلمة اللاتينية]] اللى تعنى "الشرق")، أو العالم الشرقى ، أو ببساطة الشرق ، وكلها قد بتشير، بشكلى عام، لشرق و جنوب شرق آسيا. فى بعض الأحيان، و إن كان ذلك اكتر زمان ، اعتُبر الشرق البعيد الروسى و جنوب [[جنوب اسيا|آسيا]] جزء من الشرق البعيد. وفى تعليقهما على دى المصطلحات، كتب [[جون ك. فيربانك]] [[ادوين او رايشاوير|و إدوين أو. رايشاور]] (الاتنين أستاذان فى دراسات شرق آسيا بجامعة [[جامعة هارفارد|هارفارد]] ) فى كتابهما " ''شرق آسيا: التقاليد العظيمة"'' :  {{Blockquote|**لما الاوروبيين كانو بيسافرو شرق لمسافات بعيدة عشان يوصلو لـ [[Cathay]] و [[اليابان]] و [[جزر الهند الشرقية]]، كانو بيسمو المناطق البعيدة دى اسم “الشرق البعيد” بشكل عام. الامريكان اللى وصلو الصين و اليابان و جنوب شرق آسيا عبر المحيط الهادى كان ممكن، بنفس المنطق، يسموا المنطقة دى “الغرب البعيد”.** **لكن بالنسبة للناس اللى عايشة فى المنطقة دى، هيا مش “شرق” و لا “غرب”، ومش “بعيدة” أصل. علشان كده مصطلح “[[شرق آسيا]]” يعتبر أدق جغرافى و أكتر قبول، لأنه ما بيفترضش الفكرة القديمة إن اوروبا هيا مركز العالم المتحضر.<ref name="Reischauer 1960"/>**}} مصطلح "الشرق البعيد" لسه مستخدم اليوم فى أسماء بعض المؤسسات العريقة، بما فيها جامعة الشرق البعيد الفيدرالية فى [[ڤلاديڤوستوك]] ، و جامعة الشرق البعيد فى [[مانيلا]] ، و جامعة الشرق البعيد فى كوريا الجنوبية، و مجلة ''"الشرق البعيد"'' الدورية الصادرة عن جمعية القديس كولومبان التبشيرية . امريكا والمملكة المتحدة تاريخى استخدمت ''مصطلح "الشرق البعيد"'' فى أسماء كتير من الوحدات و القيادات العسكرية فى المنطقة، زى أسطول الشرق البعيد اللى تبع لبحرية الملكية البريطانية، زى . == الأقاليم والمناطق اللى تقليدى جزءاً من الشرق البعيد == {| class="wikitable sortable" !Name of [[:en:Subregion|region]]<ref>Continental regions as per [[:File:United Nations geographical subregions en.svg|UN categorisations (map)]]. except 12. Depending on definitions, various territories cited below (notes 6, 11–13, 15, 17–19, 21–23) may be in [[Transcontinental nation|one or both of]] Asia and Europe, Africa, or Oceania. </ref> and territory, with [[:en:Flag|flag]] ! data-sort-type="number" |[[:en:List of countries by area|Area]] (km²) ! data-sort-type="number" |[[:en:List of countries by population|Population]] ! data-sort-type="number" |[[:en:List of countries by population density|Population density]] (per km²) !Capital ![[:en:Forms of government|Forms of government]] !Currency ![[:en:Official languages|Official languages]] |- ! colspan="8" |North Asia |- |{{flagicon|Russia}} [[:en:Russia|Russia]]<ref>Russia is a [[List of transcontinental countries|transcontinental country]] located in Eastern Europe and North Asia, but is considered European historically, culturally, and ethnically, and the vast majority of its population (78%) lives within its [[European Russia|European part]].</ref><ref>Asian part only.</ref> | align="right" |13,100,000 | align="right" |37,600,000 | align="right" |2.6 |[[:en:Moscow|Moscow]]<ref>Moscow is located in Europe.</ref> |[[:en:Federal system|Federal]] [[:en:Semi-presidential system|semi-presidential]] republic |[[:en:Russian ruble|Ruble]] |Russian and [[:en:Languages of Russia|27 other co-official languages]] |- ! colspan="8" |East Asia |- |{{flag|China}}<ref>The state is commonly known as simply "China", which is subsumed by the [[الصين|eponymous entity and civilisation (China)]]. Figures given are for [[mainland China]] only, and do not include Hong Kong, Macau, and [[Taiwan]].</ref> | align="right" |9,598,094<ref>Includes PRC-administered area ([[Aksai Chin]] و [[Trans-Karakoram Tract]]. both territories claimed by India).</ref> | align="right" |1,371,821,094<ref>Information listed is for [[mainland China]] only. The [[Special administrative regions of China|special administrative regions]] (i.e. Hong Kong and Macau) and the island territories under the control of the Republic of China (which includes the islands of [[Taiwan]]. [[Quemoy]]. and [[Matsu Islands|Matsu]]) are excluded.</ref> | align="right" |145.0 |[[:en:Beijing|Beijing]] |[[:en:One-party state|One-party]] [[:en:Socialist state|socialist republic]] |[[:en:Renminbi|Yuan (Renminbi)]] |[[:en:Standard Mandarin|Chinese (Mandarin)]]<ref name="langlaw">{{cite web | url = http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm | title = Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) | date = 31 October 2000 | publisher = Chinese Government | quote = For purposes of this Law, the standard spoken and written Chinese language means Putonghua (a common speech with pronunciation based on the Beijing dialect) and the standardized Chinese characters. | access-date = 21 June 2013 | archive-date = 24 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm | url-status = dead }}</ref> |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Hong Kong}}<ref>Hong Kong is a special administrative region of the People's Republic of China </ref> | align="right" |1,108 | align="right" |7,448,900 | align="right" |6,777.0 |''Hong Kong'' |[[:en:Special administrative regions of China|Special administrative region]] of the People's Republic of China |[[:en:Hong Kong dollar|Hong Kong dollar]] |Chinese,<ref name="ReferenceA">No specific variety of Chinese is official in the territory. Residents predominantly speak [[Cantonese]]. the ''de facto'' regional standard.</ref> English |- |{{flag|Japan}} | align="right" |377,973 | align="right" |126,440,000 | align="right" |334.0 |[[:en:Tokyo|Tokyo]] |[[:en:Parliamentary system|Parliamentary democracy]]. [[:en:Constitutional monarchy|Constitutional monarchy]] |[[:en:Japanese yen|Yen]] |None<ref>Japan's [[National Diet]] have not officially enacted a law stating that the official language is Japanese.</ref> |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Macau}}<ref>[[ماكاو]] is a special administrative region of the People's Republic of China. </ref> | align="right" |115.3 | align="right" |653,100 | align="right" |21,340.0 |''Macau'' |[[:en:Special administrative regions of China|Special administrative region]] of the People's Republic of China |[[:en:Macanese pataca|Pataca]] |Chinese,<ref name="ReferenceA" /> [[:en:Portuguese language|Portuguese]] |- |{{flag|Mongolia}} | align="right" |1,566,000 | align="right" |3,081,677 | align="right" |1.97 |[[:en:Ulaanbaatar|Ulaanbaatar]] |[[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential system]] |[[:en:Mongolian tögrög|Tögrög]] |[[:en:Mongolian language|Mongolian]] |- |{{flag|North Korea}} | align="right" |120,540 | align="right" |25,368,620 | align="right" |212.0 |[[:en:Pyongyang|Pyongyang]] |[[:en:Juche|Juche]] [[:en:Unitary state|unitarian]] dictatorship [[:en:Socialist Republic|Socialist Republic]] |[[:en:North Korean won|North Korean won]] |[[:en:Korean language|Korean]] |- |{{flag|South Korea}} | align="right" |100,363 | align="right" |51,446,201 | align="right" |507.0 |[[:en:Seoul|Seoul]] |[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] republic |[[:en:South Korean won|South Korean won]] |[[:en:Korean language|Korean]] |- |{{flag|Taiwan}}<ref>Figures are for [[Free area of the Republic of China|the area]] under the ''de facto'' control of the [[Taiwan|Republic of China]] (ROC) government, commonly referred to as [[Taiwan]]. Claimed in whole by the PRC; see [[political status of Taiwan]]. </ref> | align="right" |36,197 | align="right" |23,577,271 | align="right" |650.0 |[[:en:Taipei|Taipei]] |[[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential system]] |[[:en:New Taiwan dollar|New Taiwan dollar]] |[[:en:Standard Chinese|Chinese (Mandarin)]] |- ! colspan="8" |Southeast Asia |- |{{flag|Brunei}} | align="right" |5,765 | align="right" |417,200 | align="right" |72.11 |[[:en:Bandar Seri Begawan|Bandar Seri Begawan]] |[[:en:Absolute monarchy|Absolute]] [[:en:Islamic|Islamic]] [[:en:Sultanate|Sultanate]] |[[:en:Brunei dollar|Brunei dollar]] |[[:en:Malay language|Malay]] and English |- |{{flag|Cambodia}} | align="right" |181,035 | align="right" |16,245,729 | align="right" |81.8 |[[:en:Phnom Penh|Phnom Penh]] |[[:en:Constitutional monarchy|Constitutional monarchy]] |[[:en:Riel (currency)|Riel]] |[[:en:Khmer language|Khmer]] |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Christmas Island}}<ref>[[Christmas Island]] is an external territory of Australia. </ref> | align="right" |135 | align="right" |1,692 | align="right" |12.5 |[[:en:Flying Fish Cove|Flying Fish Cove]] |[[:en:Dependent territory|External territory]] of Australia |Australian dollar |None<ref>English does not have [[de jure]] status in Christmas Island and in Australia, but it is the de facto language of communication in government.</ref> |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Cocos (Keeling) Islands}}<ref>The [[Cocos (Keeling) Islands]] are an external territory of Australia. </ref> | align="right" |14 | align="right" |593 | align="right" |42.4 |[[:en:West Island, Cocos (Keeling) Islands|West Island]] |[[:en:Dependent territory|External territory]] of Australia |Australian dollar |None<ref>English does not have [[de jure]] status in the Cocos (Keeling) Islands and in Australia, but it is the de facto language of communication in government.</ref> |- |{{flag|Indonesia}} | align="right" |1,904,569 | align="right" |261,115,456 | align="right" |138.0 |[[:en:Jakarta|Jakarta]] |[[:en:Presidential system|Presidential republic]] |[[:en:Indonesian rupiah|Rupiah]] |[[:en:Indonesian language|Indonesian]] |- |{{flag|Laos}} | align="right" |237,955 | align="right" |6,758,353 | align="right" |26.7 |[[:en:Vientiane|Vientiane]] |[[:en:Socialist Republic|Socialist Republic]] |[[:en:Lao kip|Kip]] |[[:en:Lao language|Lao]] |- |{{flag|Malaysia}} | align="right" |330,803 | align="right" |32,049,700 | align="right" |92.0 |[[:en:Kuala Lumpur|Kuala Lumpur]] |[[:en:Constitutional monarchy|Federal constitutional monarchy]]. [[:en:Parliamentary democracy|Parliamentary democracy]] |[[:en:Malaysian ringgit|Ringgit]] |[[:en:Malay language|Malay]] |- |{{flag|Burma|name=Myanmar (Burma)}} | align="right" |676,578 | align="right" |53,582,855 | align="right" |76.0 |[[:en:Naypyidaw|Naypyidaw]] |[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] constitutional republic |[[:en:Myanmar kyat|Kyat]] |[[:en:Burmese language|Burmese]] |- |{{flag|Philippines}} | align="right" |300,000 | align="right" |100,981,437 | align="right" |336.0 |[[:en:Manila|Manila]] |[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] constitutional republic |[[:en:Philippine peso|Philippine peso (Piso)]] |[[:en:Filipino language|Filipino]] and English |- |{{flag|Singapore}} | align="right" |722.5 | align="right" |5,638,700 | align="right" |7,804.0 |Singapore |[[:en:Parliamentary republic|Parliamentary republic]] |[[:en:Singapore dollar|Singapore dollar]] |[[:en:Malay language|Malay]]. English, [[:en:Standard Mandarin|Chinese (Mandarin)]]. and [[:en:Tamil language|Tamil]] |- |{{flag|Thailand}} | align="right" |513,120 | align="right" |68,863,514 | align="right" |132.1 |[[:en:Bangkok|Bangkok]] |[[:en:Constitutional monarchy|Constitutional monarchy]]. [[:en:Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |[[:en:Thai baht|Baht]] |[[:en:Thai language|Thai]] |- |{{flag|East Timor|name=Timor-Leste (East Timor)}} | align="right" |15,410 | align="right" |1,167,242 | align="right" |78.0 |[[:en:Dili|Dili]] |[[:en:Parliamentary republic|Parliamentary republic]] |[[:en:United States dollar|U.S. dollar]] / [[:en:East Timorese centavo coins|Centavo coins]] |[[:en:Tetumic languages|Tetum]] و [[:en:Portuguese language|Portuguese]] |- |{{flag|Vietnam}} | align="right" |331,212 | align="right" |94,569,072 | align="right" |276.03 |[[:en:Hanoi|Hanoi]] |[[:en:One-party state|One-party]]. [[:en:Socialist Republic|Socialist Republic]] |[[:en:Vietnamese đồng|đồng]] |[[:en:Vietnamese language|Vietnamese]] |} == شوف كمان == {{ويكشينارى}} {{Div col|colwidth=30em}} * [[Asia–Pacific]] ** [[Pacific Asia]] * [[شرق اسيا]] * [[East Asian cultural sphere]] * [[East–West dichotomy]] * [[Far West (Taixi)|Far West]]. a term for Europe * [[Four Asian Tigers]] – Hong Kong, Singapore, South Korea and Taiwan * [[Greater East Asia Co-Prosperity Sphere]]. Japanese idea from the 1930s–1940s * [[Inner Asia]] * [[List of Mongol states]] * [[North Asia]] ** [[Russian Far East]] ** [[Siberia]] ** [[Ural (region)]] * [[Northeast Asia]] * [[Orient]] * [[جنوب اسيا]] * [[Southeast Asia]] * [[Tropical Asia]] * [[Turkic migration]] '''Organizations''' * [[ASEAN Free Trade Area|ASEAN+3]] * [[Comprehensive Economic Partnership for East Asia]] * [[East Asian Community]] * [[Regional Comprehensive Economic Partnership]] * [[Southeast Asian Fisheries Development Center]] {{Div col end}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == قرايه اكتر == * بورغارت، سابين، دينيس بارك، وليودميلا زاخاروفا. "التبادلات الاقتصادية لجمهورية كوريا الديمقراطية الشعبية مع روسيا والاتحاد الاوروبى من سنة 2000: تحليل للآثار المؤسسية وحالة الشرق البعيد الروسي". ''مجلة آسيا اوروبا'' 18.3 (2020): 281-303. حول كوريا الشمالية * كلايد، بول هيبرت، وبورتون ف. بيرز. ''الشرق البعيد: تاريخ التأثيرات الغربية وردود الفعل الشرقية، 1830-1975'' (1975). [[iarchive:lccn_0133029687|متوفر على الإنترنت]] * كروفتس، ألفريد. ''تاريخ الشرق البعيد'' (1958) [[iarchive:historyoffareast0000crof|متوفر على الإنترنت]] * فيربانك، جون ك.، إدوين رايشاور، و ألبرت م. كريج. ''شرق آسيا: التقاليد العظيمة'' ''وشرق آسيا: التحول الحديث'' (1960) [مجلدان 1960] على الإنترنت، كتاب مدرسين شهير. * غرين، مايكل. ''اكتر من مجرد عناية إلهية: الاستراتيجية الكبرى والقوة الامريكانيه فى منطقة آسيا و المحيط الهادى من سنة 1783'' (2019) [https://www.amazon.com/More-Than-Providence-American-East-Relations/dp/0231180438/ مقتطف] * إيرى، أكيرا. ''ما بعد الإمبريالية؛ البحث عن نظام جديد فى الشرق البعيد 1921-1931.'' (1965). * كى، جون. ''نهاية الامبراطورية: تاريخ الشرق البعيد من ذروة الاستعمار لهونج كونج'' (سكريبنر، 1997). [[iarchive:empiresendhistor00keay|متوفر على الإنترنت]] * لويس، ويليام روجر. "الطريق لسنغافورة: الإمبريالية البريطانية فى الشرق البعيد، 1932-1942." فى ''التحدى الفاشى وسياسة الاسترضاء'' (روتليدج، 2021) ص.&nbsp;352–388. * ماكنير، هارلى ف. ودونالد لاش. ''العلاقات الدولية الحديثة فى الشرق البعيد.'' (الطبعة التانيه 1955) طبعة 1950 متاحة مجان على الإنترنت، 780 صفحة؛ التركيز على الفترة 1900-1950. * نورمان، هنرى. ''شعوب وسياسات الشرق البعيد: رحلات ودراسات فى المستعمرات البريطانية والفرنسية و الإسبانية والبرتغالية، وسيبيريا، والصين، و اليابان، وكوريا، وسيام، ومالايا'' (1904) ( [[iarchive:peoplesandpolit05normgoog|متوفر على الإنترنت]] ) * باين، إس سى إم، ''حروب آسيا، 1911-1949'' (2014) [https://www.amazon.com/Wars-Asia-1911-1949-S-Paine/dp/1107697476/ مقتطف] * رينغ، جورج سى. ''أديان الشرق البعيد: تاريخها لحد يومنا ده'' (دار نشر كيسينجر، 2006). * سولومون، ريتشارد هـ، وماساتاكا كوساكا، محرران. ''الحشد العسكرى السوفيتى فى الشرق البعيد: المعضلات النووية و الأمن الآسيوي'' (روتليدج، 2021). * ستيفان، جون ج. ''الشرق البعيد الروسي'' (مطبعة جامعة ستانفورد، 2022). * فيناك، هارولد م. ''تاريخ الشرق البعيد فى العصر الحديث'' (1964) [https://archive.org/download/dli.bengal.10689.12563/10689.12563_text.pdf متاح مجان على الإنترنت] * فوغل، عزرا. ''الصين و اليابان: مواجهة التاريخ'' (2019) [https://www.amazon.com/China-Japan-Ezra-F-Vogel/dp/0674916573/ مقتطف] * وودكوك، جورج. ''البريطانيين فى الشرق البعيد'' (1969) متاح على الإنترنت. <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{شريط بوابات|Geography|Asia|China|Indonesia|Japan|Malaysia|North Korea|Philippines|Russia|Singapore|South Korea|Taiwan|Thailand|Vietnam}}{{Asia topics}}{{مناطق العالم}}{{Eastern world}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:شرق اسيا]] [[تصنيف:شمال شرق آسيا]] [[تصنيف:مناطق اسيا]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالروسية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا باليابانية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالكورية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالصينية]] 83x427l9b9cc6d7p8b7frc4nsibr8u1 13235704 13235644 2026-09-18T07:05:16Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: |Russia]] ← |روسيا]] 13235704 wikitext text/x-wiki {{Other uses}}{{صندوق معلومات تجمع سكانى}}{{مصطلح}} '''الشرق البعيد''' هو المنطقة الجغرافيا اللى بتشمل الجزء الشرقى من قارة [[اسيا|آسيا]] ، بما فيها [[شرق اسيا|شرق آسيا]] [[جنوب شرق اسيا|و جنوب شرق آسيا]] و الشرق البعيد الروسى .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Oxford Dictionaries – Dictionary, Thesaurus, & Grammar|مسار=http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|صحيفة=askoxford.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070929095944/http://www.askoxford.com/concise_oed/fareast?view=uk|تاريخ-الأرشيف=29 September 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=What is the Far East?|مسار=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-countries-of-the-far-east.html|تاريخ-الوصول=9 June 2022|صحيفة=WorldAtlas|تاريخ=1 August 2017}}</ref> ويُدرج [[جنوب اسيا|جنوب آسيا]] ساعات ضمن تعريف المصطلح ده .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Far East, Middle East, Near East|مسار=https://grammarist.com/usage/far-east-middle-east-near-east/|تاريخ-الوصول=15 July 2023|تاريخ=13 July 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230715130650/https://grammarist.com/usage/far-east-middle-east-near-east/|تاريخ-الأرشيف=15 July 2023}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Far East Definition|مسار=https://www.lawinsider.com/dictionary/far-east|تاريخ-الوصول=15 July 2023|صحيفة=Law Insider|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230715131122/https://www.lawinsider.com/dictionary/far-east|تاريخ-الأرشيف=15 July 2023}}</ref> فى العصر الحديث، تراجع استخدام مصطلح ''الشرق البعيد'' بشكل كبير وحل محله مصطلح آسيا و المحيط الهادى ، <ref>{{Citation|title=From Far East to Asia Pacific: Great Powers and Grand Strategy 1900–1954|date=2022-07-18|journal=From Far East to Asia Pacific|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110718713/html?lang=en|accessdate=2024-08-10|publisher=De Gruyter Oldenbourg|language=en|DOI=10.1515/9783110718713|ISBN=978-3-11-071871-3|editor1-last=Farrell|editor2-last=Long|editor3-last=Ulbrich}}</ref> فى الوقت نفسه لسه مصطلحا [[الشرق الوسطانى|الشرق الأوسط]] [[الشرق الاقرب|والشرق الاقرب]] منتشرى الاستخدام لحد االنهارده ، رغم أنهما يشيران دلوقتى لمناطق مختلفة. مصطلح "تاى شي" (泰西) ظهر لأول مرة فى الخطاب الجيوسياسى الاوروبى فى القرن الخمستاشر ، و بالخصوصً فى الخطاب البريطانى ، للدلالة على الشرق البعيد باعتباره "الأبعد" بين "الشرقيات" الثلاثة، متجاوز الشرق الاقرب و الشرق الأوسط.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Where is the Middle East? The Near East? The Far East?|مسار=https://www.dictionary.com/e/east/|تاريخ-الوصول=19 October 2021|صحيفة=Dictionary.com|تاريخ=24 February 2012}}</ref> وبالمثل، خلال [[عيلة تشينج|عهد عيله تشينج]] فى القرنين التسعتاشر و أوائل القرن العشرين، استُخدم مصطلح " تاى شى " ({{Lang|zh|泰西}} )" – أى أى شيء أبعد غرب من [[العالم العربى]] – كان يستخدم للإشارة لالدول الغربية. المصطلح ده لسه يستخدم فى روسيا للإشارة لمناطقها الشرقية قليلة السكان (كونها "بعيدة" فى دى الحالة عن المراكز السياسية والاقتصادية و الثقافية، [[موسكو]] [[سانت بطرسبورج|وسانت بطرسبورج]] ). == تعميم == قبل الفتره الاستعمارية ، كان ''مصطلح "الشرق البعيد"'' فى اوروبا الغربية يشير لأى منطقة شرق الشرق الأوسط. فى القرن الستاشر، وصف الملك [[جواو التالت ملك الپورتوجال|جواو التالت ملك البرتغال]] الهند بأنها "بلد غنى ومثير للاهتمام فى الشرق البعيد <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Robert Sewell|مسار=https://archive.org/details/forgottenempire00robe|عنوان=A Forgotten Empire: Vijayanagar; A Contribution to the History of India|ناشر=Asian Educational Services|سنة=1901|isbn=9788120601253}}</ref> ( Extremo Oriente )." و انتشر استخدام المصطلح ده خلال فترة [[الامبراطوريه البريطانيه|الامبراطورية البريطانية]] كمصطلح شامل للأراضى شرق [[الراج البريطانى|الامبراطورية الهندية البريطانية]] . فى الجغرافيا السياسية الاوروبية قبل [[الحرب العالميه الاولانيه|الحرب العالمية]] الأولى، كان بيشير ''مصطلح الشرق الاقرب'' لأراضى [[امبراطوريه عثمانيه|الامبراطورية العثمانية]] القريبة نسبى، فى الوقت نفسه كان بيشير مصطلح ''الشرق الأوسط'' لمنطقة شمال غرب جنوب آسيا [[اسيا الوسطانيه|وآسيا الوسطانيه]] ، أما مصطلح ''الشرق البعيد'' فكان يعنى الدول على طول غرب المحيط الهادى وشرق المحيط الهندى. وتحتوى كتير من اللغات الاوروبية على مصطلحات مماثلة، زى الفرنسية ( ''{{Lang|fr|[[:fr:Extrême-Orient|Extrême-Orient]]}}'' ), الإسبانية ( ''{{Lang|es|[[:es:Extremo Oriente|Extremo Oriente]]}}'' )، [[لغه بورتوجالى|البرتغالية]] ( ''{{Lang|pt|[[:pt:Extremo Oriente|Extremo Oriente]]}}'' الإيطالية ( ''{{Lang|it|[[:it:Estremo Oriente|Estremo Oriente]]}}'' ), ألمانى ( ''{{Lang|de|[[:de:Ferner Osten|Ferner Osten]]}}'' ), [[لغه بولاندى|البولندية]] ( ''{{Lang|pl|[[:pl:Daleki Wschód|Daleki Wschód]]}}'' ) ، [[نرويجى|النرويجية]] ( ''{{Lang|no|[[:no:Det fjerne Østen|Det fjerne Østen]]}}'' ) [[نيديرلاندى|والنيديرلاندية]] ( ''{{Lang|nl|[[:nl:Verre Oosten|Verre Oosten]]}}'' ). == المعنى الثقافى و الجغرافى == المصطلح ده يستحضر بعد ثقافى و جغرافى؛ فالشرق البعيد مش بعيد جغرافى بس، لكن غريب ثقافى كمان . فهو لا يشير أبدًا، زى ، لدول غربية ثقافى زى اوستراليا ونيوزيلندا، اللى تقعان شرق اوروبا أبعد من شرق آسيا نفسها. تجلى ده المزيج من الذاتية الثقافية والجغرافيا بوضوح سنة 1939 على لسان [[روبرت منزيس|روبرت مينزيس]] ، [[رئيس وزرا اوستراليا|رئيس وزراء اوستراليا]] . فلما تأمل فى الوضع الجيوسياسى لبلاده مع بداية [[الحرب العالميه التانيه|الحرب]] ، علّق مينزيس قائل: "إن مشاكل المحيط الهادى مختلفة. فما تسميه بريطانيا العظمى بالشرق البعيد هو بالنسبة لنا الشمال القريب." <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=73 Broadcast Speech|مسار=https://www.dfat.gov.au/about-us/publications/historical-documents/Pages/volume-02/73-broadcast-speech-by-mr-rg-menzies-prime-minister|تاريخ-الوصول=13 October 2023|صحيفة=Department of Foreign Affairs and Trade|تاريخ=26 April 1939|مؤلف=Menzies|الأول=R.G.|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220320171058/https://www.dfat.gov.au/about-us/publications/historical-documents/Pages/volume-02/73-broadcast-speech-by-mr-rg-menzies-prime-minister|تاريخ-الأرشيف=20 March 2022|url-status=live}}</ref> مصطلح الشرق البعيد ، بمعناه المعتاد، يُشابه مصطلحاتٍ زى الشرق ( [[لاتينى|الكلمة اللاتينية]] اللى تعنى "الشرق")، أو العالم الشرقى ، أو ببساطة الشرق ، وكلها قد بتشير، بشكلى عام، لشرق و جنوب شرق آسيا. فى بعض الأحيان، و إن كان ذلك اكتر زمان ، اعتُبر الشرق البعيد الروسى و جنوب [[جنوب اسيا|آسيا]] جزء من الشرق البعيد. وفى تعليقهما على دى المصطلحات، كتب [[جون ك. فيربانك]] [[ادوين او رايشاوير|و إدوين أو. رايشاور]] (الاتنين أستاذان فى دراسات شرق آسيا بجامعة [[جامعة هارفارد|هارفارد]] ) فى كتابهما " ''شرق آسيا: التقاليد العظيمة"'' :  {{Blockquote|**لما الاوروبيين كانو بيسافرو شرق لمسافات بعيدة عشان يوصلو لـ [[Cathay]] و [[اليابان]] و [[جزر الهند الشرقية]]، كانو بيسمو المناطق البعيدة دى اسم “الشرق البعيد” بشكل عام. الامريكان اللى وصلو الصين و اليابان و جنوب شرق آسيا عبر المحيط الهادى كان ممكن، بنفس المنطق، يسموا المنطقة دى “الغرب البعيد”.** **لكن بالنسبة للناس اللى عايشة فى المنطقة دى، هيا مش “شرق” و لا “غرب”، ومش “بعيدة” أصل. علشان كده مصطلح “[[شرق آسيا]]” يعتبر أدق جغرافى و أكتر قبول، لأنه ما بيفترضش الفكرة القديمة إن اوروبا هيا مركز العالم المتحضر.<ref name="Reischauer 1960"/>**}} مصطلح "الشرق البعيد" لسه مستخدم اليوم فى أسماء بعض المؤسسات العريقة، بما فيها جامعة الشرق البعيد الفيدرالية فى [[ڤلاديڤوستوك]] ، و جامعة الشرق البعيد فى [[مانيلا]] ، و جامعة الشرق البعيد فى كوريا الجنوبية، و مجلة ''"الشرق البعيد"'' الدورية الصادرة عن جمعية القديس كولومبان التبشيرية . امريكا والمملكة المتحدة تاريخى استخدمت ''مصطلح "الشرق البعيد"'' فى أسماء كتير من الوحدات و القيادات العسكرية فى المنطقة، زى أسطول الشرق البعيد اللى تبع لبحرية الملكية البريطانية، زى . == الأقاليم والمناطق اللى تقليدى جزءاً من الشرق البعيد == {| class="wikitable sortable" !Name of [[:en:Subregion|region]]<ref>Continental regions as per [[:File:United Nations geographical subregions en.svg|UN categorisations (map)]]. except 12. Depending on definitions, various territories cited below (notes 6, 11–13, 15, 17–19, 21–23) may be in [[Transcontinental nation|one or both of]] Asia and Europe, Africa, or Oceania. </ref> and territory, with [[:en:Flag|flag]] ! data-sort-type="number" |[[:en:List of countries by area|Area]] (km²) ! data-sort-type="number" |[[:en:List of countries by population|Population]] ! data-sort-type="number" |[[:en:List of countries by population density|Population density]] (per km²) !Capital ![[:en:Forms of government|Forms of government]] !Currency ![[:en:Official languages|Official languages]] |- ! colspan="8" |North Asia |- |{{flagicon|Russia}} [[:en:Russia|روسيا]]<ref>Russia is a [[List of transcontinental countries|transcontinental country]] located in Eastern Europe and North Asia, but is considered European historically, culturally, and ethnically, and the vast majority of its population (78%) lives within its [[European Russia|European part]].</ref><ref>Asian part only.</ref> | align="right" |13,100,000 | align="right" |37,600,000 | align="right" |2.6 |[[:en:Moscow|Moscow]]<ref>Moscow is located in Europe.</ref> |[[:en:Federal system|Federal]] [[:en:Semi-presidential system|semi-presidential]] republic |[[:en:Russian ruble|Ruble]] |Russian and [[:en:Languages of Russia|27 other co-official languages]] |- ! colspan="8" |East Asia |- |{{flag|China}}<ref>The state is commonly known as simply "China", which is subsumed by the [[الصين|eponymous entity and civilisation (China)]]. Figures given are for [[mainland China]] only, and do not include Hong Kong, Macau, and [[Taiwan]].</ref> | align="right" |9,598,094<ref>Includes PRC-administered area ([[Aksai Chin]] و [[Trans-Karakoram Tract]]. both territories claimed by India).</ref> | align="right" |1,371,821,094<ref>Information listed is for [[mainland China]] only. The [[Special administrative regions of China|special administrative regions]] (i.e. Hong Kong and Macau) and the island territories under the control of the Republic of China (which includes the islands of [[Taiwan]]. [[Quemoy]]. and [[Matsu Islands|Matsu]]) are excluded.</ref> | align="right" |145.0 |[[:en:Beijing|Beijing]] |[[:en:One-party state|One-party]] [[:en:Socialist state|socialist republic]] |[[:en:Renminbi|Yuan (Renminbi)]] |[[:en:Standard Mandarin|Chinese (Mandarin)]]<ref name="langlaw">{{cite web | url = http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm | title = Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) | date = 31 October 2000 | publisher = Chinese Government | quote = For purposes of this Law, the standard spoken and written Chinese language means Putonghua (a common speech with pronunciation based on the Beijing dialect) and the standardized Chinese characters. | access-date = 21 June 2013 | archive-date = 24 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm | url-status = dead }}</ref> |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Hong Kong}}<ref>Hong Kong is a special administrative region of the People's Republic of China </ref> | align="right" |1,108 | align="right" |7,448,900 | align="right" |6,777.0 |''Hong Kong'' |[[:en:Special administrative regions of China|Special administrative region]] of the People's Republic of China |[[:en:Hong Kong dollar|Hong Kong dollar]] |Chinese,<ref name="ReferenceA">No specific variety of Chinese is official in the territory. Residents predominantly speak [[Cantonese]]. the ''de facto'' regional standard.</ref> English |- |{{flag|Japan}} | align="right" |377,973 | align="right" |126,440,000 | align="right" |334.0 |[[:en:Tokyo|Tokyo]] |[[:en:Parliamentary system|Parliamentary democracy]]. [[:en:Constitutional monarchy|Constitutional monarchy]] |[[:en:Japanese yen|Yen]] |None<ref>Japan's [[National Diet]] have not officially enacted a law stating that the official language is Japanese.</ref> |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Macau}}<ref>[[ماكاو]] is a special administrative region of the People's Republic of China. </ref> | align="right" |115.3 | align="right" |653,100 | align="right" |21,340.0 |''Macau'' |[[:en:Special administrative regions of China|Special administrative region]] of the People's Republic of China |[[:en:Macanese pataca|Pataca]] |Chinese,<ref name="ReferenceA" /> [[:en:Portuguese language|Portuguese]] |- |{{flag|Mongolia}} | align="right" |1,566,000 | align="right" |3,081,677 | align="right" |1.97 |[[:en:Ulaanbaatar|Ulaanbaatar]] |[[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential system]] |[[:en:Mongolian tögrög|Tögrög]] |[[:en:Mongolian language|Mongolian]] |- |{{flag|North Korea}} | align="right" |120,540 | align="right" |25,368,620 | align="right" |212.0 |[[:en:Pyongyang|Pyongyang]] |[[:en:Juche|Juche]] [[:en:Unitary state|unitarian]] dictatorship [[:en:Socialist Republic|Socialist Republic]] |[[:en:North Korean won|North Korean won]] |[[:en:Korean language|Korean]] |- |{{flag|South Korea}} | align="right" |100,363 | align="right" |51,446,201 | align="right" |507.0 |[[:en:Seoul|Seoul]] |[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] republic |[[:en:South Korean won|South Korean won]] |[[:en:Korean language|Korean]] |- |{{flag|Taiwan}}<ref>Figures are for [[Free area of the Republic of China|the area]] under the ''de facto'' control of the [[Taiwan|Republic of China]] (ROC) government, commonly referred to as [[Taiwan]]. Claimed in whole by the PRC; see [[political status of Taiwan]]. </ref> | align="right" |36,197 | align="right" |23,577,271 | align="right" |650.0 |[[:en:Taipei|Taipei]] |[[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential system]] |[[:en:New Taiwan dollar|New Taiwan dollar]] |[[:en:Standard Chinese|Chinese (Mandarin)]] |- ! colspan="8" |Southeast Asia |- |{{flag|Brunei}} | align="right" |5,765 | align="right" |417,200 | align="right" |72.11 |[[:en:Bandar Seri Begawan|Bandar Seri Begawan]] |[[:en:Absolute monarchy|Absolute]] [[:en:Islamic|Islamic]] [[:en:Sultanate|Sultanate]] |[[:en:Brunei dollar|Brunei dollar]] |[[:en:Malay language|Malay]] and English |- |{{flag|Cambodia}} | align="right" |181,035 | align="right" |16,245,729 | align="right" |81.8 |[[:en:Phnom Penh|Phnom Penh]] |[[:en:Constitutional monarchy|Constitutional monarchy]] |[[:en:Riel (currency)|Riel]] |[[:en:Khmer language|Khmer]] |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Christmas Island}}<ref>[[Christmas Island]] is an external territory of Australia. </ref> | align="right" |135 | align="right" |1,692 | align="right" |12.5 |[[:en:Flying Fish Cove|Flying Fish Cove]] |[[:en:Dependent territory|External territory]] of Australia |Australian dollar |None<ref>English does not have [[de jure]] status in Christmas Island and in Australia, but it is the de facto language of communication in government.</ref> |- bgcolor="lightblue" |{{flag|Cocos (Keeling) Islands}}<ref>The [[Cocos (Keeling) Islands]] are an external territory of Australia. </ref> | align="right" |14 | align="right" |593 | align="right" |42.4 |[[:en:West Island, Cocos (Keeling) Islands|West Island]] |[[:en:Dependent territory|External territory]] of Australia |Australian dollar |None<ref>English does not have [[de jure]] status in the Cocos (Keeling) Islands and in Australia, but it is the de facto language of communication in government.</ref> |- |{{flag|Indonesia}} | align="right" |1,904,569 | align="right" |261,115,456 | align="right" |138.0 |[[:en:Jakarta|Jakarta]] |[[:en:Presidential system|Presidential republic]] |[[:en:Indonesian rupiah|Rupiah]] |[[:en:Indonesian language|Indonesian]] |- |{{flag|Laos}} | align="right" |237,955 | align="right" |6,758,353 | align="right" |26.7 |[[:en:Vientiane|Vientiane]] |[[:en:Socialist Republic|Socialist Republic]] |[[:en:Lao kip|Kip]] |[[:en:Lao language|Lao]] |- |{{flag|Malaysia}} | align="right" |330,803 | align="right" |32,049,700 | align="right" |92.0 |[[:en:Kuala Lumpur|Kuala Lumpur]] |[[:en:Constitutional monarchy|Federal constitutional monarchy]]. [[:en:Parliamentary democracy|Parliamentary democracy]] |[[:en:Malaysian ringgit|Ringgit]] |[[:en:Malay language|Malay]] |- |{{flag|Burma|name=Myanmar (Burma)}} | align="right" |676,578 | align="right" |53,582,855 | align="right" |76.0 |[[:en:Naypyidaw|Naypyidaw]] |[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] constitutional republic |[[:en:Myanmar kyat|Kyat]] |[[:en:Burmese language|Burmese]] |- |{{flag|Philippines}} | align="right" |300,000 | align="right" |100,981,437 | align="right" |336.0 |[[:en:Manila|Manila]] |[[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Presidential system|presidential]] constitutional republic |[[:en:Philippine peso|Philippine peso (Piso)]] |[[:en:Filipino language|Filipino]] and English |- |{{flag|Singapore}} | align="right" |722.5 | align="right" |5,638,700 | align="right" |7,804.0 |Singapore |[[:en:Parliamentary republic|Parliamentary republic]] |[[:en:Singapore dollar|Singapore dollar]] |[[:en:Malay language|Malay]]. English, [[:en:Standard Mandarin|Chinese (Mandarin)]]. and [[:en:Tamil language|Tamil]] |- |{{flag|Thailand}} | align="right" |513,120 | align="right" |68,863,514 | align="right" |132.1 |[[:en:Bangkok|Bangkok]] |[[:en:Constitutional monarchy|Constitutional monarchy]]. [[:en:Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |[[:en:Thai baht|Baht]] |[[:en:Thai language|Thai]] |- |{{flag|East Timor|name=Timor-Leste (East Timor)}} | align="right" |15,410 | align="right" |1,167,242 | align="right" |78.0 |[[:en:Dili|Dili]] |[[:en:Parliamentary republic|Parliamentary republic]] |[[:en:United States dollar|U.S. dollar]] / [[:en:East Timorese centavo coins|Centavo coins]] |[[:en:Tetumic languages|Tetum]] و [[:en:Portuguese language|Portuguese]] |- |{{flag|Vietnam}} | align="right" |331,212 | align="right" |94,569,072 | align="right" |276.03 |[[:en:Hanoi|Hanoi]] |[[:en:One-party state|One-party]]. [[:en:Socialist Republic|Socialist Republic]] |[[:en:Vietnamese đồng|đồng]] |[[:en:Vietnamese language|Vietnamese]] |} == شوف كمان == {{ويكشينارى}} {{Div col|colwidth=30em}} * [[Asia–Pacific]] ** [[Pacific Asia]] * [[شرق اسيا]] * [[East Asian cultural sphere]] * [[East–West dichotomy]] * [[Far West (Taixi)|Far West]]. a term for Europe * [[Four Asian Tigers]] – Hong Kong, Singapore, South Korea and Taiwan * [[Greater East Asia Co-Prosperity Sphere]]. Japanese idea from the 1930s–1940s * [[Inner Asia]] * [[List of Mongol states]] * [[North Asia]] ** [[Russian Far East]] ** [[Siberia]] ** [[Ural (region)]] * [[Northeast Asia]] * [[Orient]] * [[جنوب اسيا]] * [[Southeast Asia]] * [[Tropical Asia]] * [[Turkic migration]] '''Organizations''' * [[ASEAN Free Trade Area|ASEAN+3]] * [[Comprehensive Economic Partnership for East Asia]] * [[East Asian Community]] * [[Regional Comprehensive Economic Partnership]] * [[Southeast Asian Fisheries Development Center]] {{Div col end}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == قرايه اكتر == * بورغارت، سابين، دينيس بارك، وليودميلا زاخاروفا. "التبادلات الاقتصادية لجمهورية كوريا الديمقراطية الشعبية مع روسيا والاتحاد الاوروبى من سنة 2000: تحليل للآثار المؤسسية وحالة الشرق البعيد الروسي". ''مجلة آسيا اوروبا'' 18.3 (2020): 281-303. حول كوريا الشمالية * كلايد، بول هيبرت، وبورتون ف. بيرز. ''الشرق البعيد: تاريخ التأثيرات الغربية وردود الفعل الشرقية، 1830-1975'' (1975). [[iarchive:lccn_0133029687|متوفر على الإنترنت]] * كروفتس، ألفريد. ''تاريخ الشرق البعيد'' (1958) [[iarchive:historyoffareast0000crof|متوفر على الإنترنت]] * فيربانك، جون ك.، إدوين رايشاور، و ألبرت م. كريج. ''شرق آسيا: التقاليد العظيمة'' ''وشرق آسيا: التحول الحديث'' (1960) [مجلدان 1960] على الإنترنت، كتاب مدرسين شهير. * غرين، مايكل. ''اكتر من مجرد عناية إلهية: الاستراتيجية الكبرى والقوة الامريكانيه فى منطقة آسيا و المحيط الهادى من سنة 1783'' (2019) [https://www.amazon.com/More-Than-Providence-American-East-Relations/dp/0231180438/ مقتطف] * إيرى، أكيرا. ''ما بعد الإمبريالية؛ البحث عن نظام جديد فى الشرق البعيد 1921-1931.'' (1965). * كى، جون. ''نهاية الامبراطورية: تاريخ الشرق البعيد من ذروة الاستعمار لهونج كونج'' (سكريبنر، 1997). [[iarchive:empiresendhistor00keay|متوفر على الإنترنت]] * لويس، ويليام روجر. "الطريق لسنغافورة: الإمبريالية البريطانية فى الشرق البعيد، 1932-1942." فى ''التحدى الفاشى وسياسة الاسترضاء'' (روتليدج، 2021) ص.&nbsp;352–388. * ماكنير، هارلى ف. ودونالد لاش. ''العلاقات الدولية الحديثة فى الشرق البعيد.'' (الطبعة التانيه 1955) طبعة 1950 متاحة مجان على الإنترنت، 780 صفحة؛ التركيز على الفترة 1900-1950. * نورمان، هنرى. ''شعوب وسياسات الشرق البعيد: رحلات ودراسات فى المستعمرات البريطانية والفرنسية و الإسبانية والبرتغالية، وسيبيريا، والصين، و اليابان، وكوريا، وسيام، ومالايا'' (1904) ( [[iarchive:peoplesandpolit05normgoog|متوفر على الإنترنت]] ) * باين، إس سى إم، ''حروب آسيا، 1911-1949'' (2014) [https://www.amazon.com/Wars-Asia-1911-1949-S-Paine/dp/1107697476/ مقتطف] * رينغ، جورج سى. ''أديان الشرق البعيد: تاريخها لحد يومنا ده'' (دار نشر كيسينجر، 2006). * سولومون، ريتشارد هـ، وماساتاكا كوساكا، محرران. ''الحشد العسكرى السوفيتى فى الشرق البعيد: المعضلات النووية و الأمن الآسيوي'' (روتليدج، 2021). * ستيفان، جون ج. ''الشرق البعيد الروسي'' (مطبعة جامعة ستانفورد، 2022). * فيناك، هارولد م. ''تاريخ الشرق البعيد فى العصر الحديث'' (1964) [https://archive.org/download/dli.bengal.10689.12563/10689.12563_text.pdf متاح مجان على الإنترنت] * فوغل، عزرا. ''الصين و اليابان: مواجهة التاريخ'' (2019) [https://www.amazon.com/China-Japan-Ezra-F-Vogel/dp/0674916573/ مقتطف] * وودكوك، جورج. ''البريطانيين فى الشرق البعيد'' (1969) متاح على الإنترنت. <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>{{شريط بوابات|Geography|Asia|China|Indonesia|Japan|Malaysia|North Korea|Philippines|Russia|Singapore|South Korea|Taiwan|Thailand|Vietnam}}{{Asia topics}}{{مناطق العالم}}{{Eastern world}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:شرق اسيا]] [[تصنيف:شمال شرق آسيا]] [[تصنيف:مناطق اسيا]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالروسية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا باليابانية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالكورية]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالصينية]] oo6f6dkfvak5695da084x4dmb6g5m8q 10 2317026 13235707 13144965 2026-09-18T07:05:45Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: |Art]] ← |فن]]، [[Ancient history]] ← [[تاريخ قديم]] 13235707 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name = Eastern world |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |title = [[Eastern world]] and culture |listclass = hlist |group1 = Foundations |list1 = * [[Cradle of civilization]] * [[Old World]] * [[Sinosphere|Sinic world]] * [[Greater India|Indic world]] * [[Persosphere|Iranic world]] * [[Arab world]] * [[Silk Road transmission of Buddhism]] * [[Muslim world|Islamdom]] |group2 = History |list2 = * [[تاريخ قديم]] * [[طريق الحرير]] * [[Post-classical history|Post-classical history (Middle Ages)]] * [[Modern period]] ** [[Early modern period]] ** [[Industrial Revolution]] ** [[World War I]] *** [[Asian and Pacific theatre of World War I|Asian and Pacific Theatre]] *** [[Middle Eastern theatre of World War I|Middle Eastern Theatre]] ** [[Interwar period]] ** [[الحرب العالميه التانيه]] *** [[Pacific War]] *** [[Mediterranean and Middle East theatre of World War II|Middle Eastern Theatre]] ** [[Cold War]] * [[Post–Cold War era]] ** [[War on terror]] |group3 = Culture |list3 = * [[Alphabet]] ** [[Chinese characters|Hanzi]] ** [[Kanji]] ** [[Kana]] ** [[Hangul]] ** [[Hanja]] ** [[Brahmic scripts|Brahmic]] ** [[Arabic script|Arabic]] ** [[Cyrillic script|Cyrillic]] ** [[Latin script|Latin]] * [[عماره]] * [[Art of Asia|فن]] ** [[History of Asian art|تاريخ]] * [[Calendar]] ** [[Chinese calendar|Chinese]] ** [[Buddhist calendar|Buddhist]] ** [[Hindu calendar|Hindu]] * [[Asian cuisine|Cuisine]] * [[Eastern esotericism|Esotericism]] * [[Folklore]] ** [[Chinese folklore|Chinese]] ** [[Japanese folklore|Japanese]] ** [[Korean folklore|Korean]] * [[Languages of Asia|Languages]] * [[Asian literature|Literature]] * [[Music of Asia|Music]] ** [[Chant]] ** [[List of Asian folk music traditions|Folk]] * [[Asian mythology|Mythology]] * [[Eastern philosophy|Philosophy]] * [[Eastern religions|Religion]] |group4 = [[Eastern philosophy|Philosophy]] |list4 = * [[Chinese philosophy]] * [[Japanese philosophy]] * [[Korean philosophy]] * [[Vietnamese philosophy]] * [[Indian philosophy]] * [[Iranian philosophy]] * [[Buddhist ethics]] * [[Islamic ethics]] * [[Hindu philosophy]] * [[Buddhist philosophy]] * [[Jain philosophy]] * [[Islamic philosophy]] * [[Collectivism]] * [[Asian values|Values]] ** [[Japanese values|Japanese]] ** [[Filipino values|Philippine]] |group5 = [[Eastern religions|Religion]] |list5 = * [[Indian religions|Dharmic]] ** [[Buddhism]] *** [[Buddhist culture|ثقافه]] **** [[Southern, Eastern and Northern Buddhism|Southern/Eastern/Northern]] *** [[Theravada]] *** [[Mahayana]] *** [[Vajrayana]] ** [[Hinduism]] *** [[Hindu culture|ثقافه]] *** [[Vaishnavism]] *** [[Shaivism]] *** [[Shaktism]] *** [[Smarta tradition|Smartism]] ** [[Sikhism]] ** [[Jainism]] * [[East Asian religions|Taoic]] ** [[Taoism]] ** [[Confucianism]] ** [[Chinese folk religion|Shenism]] ** [[Shinto]] ** [[Korean shamanism|Muism]] ** [[Tengrism]] * [[Iranian religions|Iranian]] ** [[Zoroastrianism]] ** [[Yazidism]] * [[Abrahamic religions|Abrahamic]] ** [[Islam]] *** [[Islamic culture|ثقافه]] *** [[Sunni Islam|Sunni]] *** [[Shia Islam|Shia]] ** [[Christianity]] *** [[Christian culture|ثقافه]] **** [[Eastern Christianity|Eastern]] *** [[Eastern Orthodoxy]] *** [[Oriental Orthodoxy]] *** [[Catholic Church|Catholicism]] **** [[Latin Church]] **** [[Eastern Catholic Churches|Eastern Churches]] ** [[Judaism]] *** [[Jewish culture|ثقافه]] ** [[Bábism]] *** [[Azali Bábism|Azali]] *** [[Baháʼí Faith|Baháʼí]] ** [[Druze]] |group7 = Contemporary<br/>integration |list7 = * [[Asia-Pacific Economic Cooperation|APEC]] * [[Arab Customs Union]] * [[Arab League]] * [[ASEAN]] * [[Group of Asia and the Pacific Small Island Developing States|Asia and the Pacific Group]] * [[Asia Cooperation Dialogue]] * [[Asia Council]] * [[Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation|BIMSTEC]] * [[Central Asia Regional Economic Cooperation Program|CAREC]] * [[Central Asian Union|CAU]] * [[Collective Security Treaty Organization|CSTO]] * [[Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership|CPTPP]] * [[Eastern Bloc]] * [[Easternization]] * [[Eurasian Economic Union|EAEU]] * [[Customs Union of the Eurasian Economic Union|EAEU Customs Union]] * [[Economic Cooperation Organization|ECO]] * [[Gulf Cooperation Council|GCC]] * [[Organization of Turkic States|OTS]] * [[Regional Comprehensive Economic Partnership|RCEP]] * [[South Asian Association for Regional Cooperation|SAARC]] * [[Shanghai Cooperation Organisation|SCO]] * [[Southeast Asia Treaty Organization|SEATO]] * [[Trilateral Cooperation Secretariat|TCS]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Arts and culture navigational boxes]] [[Category:Arts and culture templates by continent or region]] </noinclude> nv7iy2x6s5g8e12zgayef8jq8o9r6jk 0 2317661 13235657 13191596 2026-09-17T21:09:45Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: تتمتع ب ← ليها ، ]] and [[ ← ]] و [[ (3)، الوسطى ← الوسطانيه (2)، ماغنوليا ← ماجنوليا، الثورة الامريكانيه ← ثورة امريكا (2)، أصليي ← اصليي (5) 13235657 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} '''الولايات الجنوبية''' (ومعروفه ساعات باسم '''ديكسى''' ، أو '''الولايات الجنوبية''' ، '''أو الجنوب الأمريكى''' ، أو '''ساوثلاند''' ، أو '''ديكسيلاند''' ، أو ببساطة '''الجنوب''' ) <span data-darkreader-inline-bgcolor="" data-darkreader-inline-color="">إحدى</span> المناطق الإحصائية الأربع <span data-darkreader-inline-bgcolor="" data-darkreader-inline-color="">[[امريكا|للولايات المتحدة]] حسب لتعريف</span> [[مكتب احصا امريكا|مكتب الإحصاء الأمريكى]] . المنطقة دى بين المحيط الاطلنطى وغرب امريكا ، ويحدها من [[غرب وسطانى|الشمال الغرب الأوسط]] والشمال الشرقى للولايات المتحدة، ومن الجنوب [[خليج الميكسيك|خليج المكسيك والمكسيك]] [[الميكسيك|.]] تاريخى، عُرّف الجنوب بأنه كل الولايات جنوب خط ماسون-ديكسون اللى اترسم فى القرن التمنتاشر، [[نهر اوهايو|ونهر اوهايو]] ، وخط العرض 36°30′ .<ref name="The South">[https://www.britannica.com/place/the-South-region The South] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210711085417/https://www.britannica.com/place/the-South-region|date=July 11, 2021}}. ''Britannica''. Retrieved June 5, 2021.</ref> فيه الجنوب مناطق فرعية مختلفة زى الجنوب الشرقى ، والجنوب الوسطانى ، والجنوب العلوى ، والجنوب العميق . بقت [[ماريلاند|ولايات ماريلاند]] [[ديلاوير|وديلاوير]] [[واشينطون|وواشنطن العاصمة]] [[ڤيرچينيا|وڤيرچينيا]] (و بالخصوص [[شمال ڤيرچينيا]] ) اكتر تقارب ثقافى واقتصادى وسياسى فى بعض الجوانب مع شمال شرق امريكا، ويُشار ليها ساعات كجزء من الشمال الشرقى أو منطقة وسط المحيط الاطلنطى . لسه مكتب الإحصاء الامريكانى يُاتعرف كل الأماكن ال 4 على أنها رسمى فى الجنوب.<ref name="CensusRegionsMap">{{استشهاد ويب|عنوان=Census Regions and Divisions of the United States|مسار=http://www2.census.gov/geo/pdfs/maps-data/maps/reference/us_regdiv.pdf|تاريخ-الوصول=April 26, 2020|صحيفة=U.S. Census Bureau|مؤلف=U.S. Census Bureau|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171219134403/https://www2.census.gov/geo/pdfs/maps-data/maps/reference/us_regdiv.pdf|تاريخ-الأرشيف=December 19, 2017|url-status=live}}</ref> لمراعاة التباينات الثقافية فى المنطقة، اقترح بعض الباحثين تعريفات للجنوب لا تتدور تمام مع حدود الولايات.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Garreau|الأول=Joel|عنوان=The Nine Nations of North America|ناشر=Avon Books|سنة=1982|isbn=978-0-380-57885-6}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Woodard|الأول=Colin|مسار=https://archive.org/details/americannationsh0000wood|عنوان=American Nations: A History of the Eleven Rival Regional Cultures of North America|ناشر=Penguin Books|سنة=2012|url-access=registration|isbn=978-0-14-312202-9}}</ref> لا يُدور الجنوب تمام كامل المنطقة الجغرافيا الجنوبية للولايات المتحدة، لكن يشمل بشكل أساسى ولايات الجنوب الوسطانى والجنوب الشرقى . زى ، لا كاليفورنيا، جغرافى فى الجزء الجنوبى الغربى من البلاد، جزء من الجنوب؛ فى الوقت نفسه ولاية [[ولاية جورجيا|جورجيا]] ، جغرافى فى الجنوب الشرقى، جزء منه.<ref name="geography.vt.edu">{{استشهاد ويب|عنوان=Southeastern Division of the Association of American Geographers|مسار=http://www.geography.vt.edu/sedaag/|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150101170046/http://www.geography.vt.edu/sedaag/|تاريخ-الأرشيف=January 1, 2015}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Geological Society of America – Southeastern Section|مسار=https://www.geosociety.org/sections/se/|تاريخ-الوصول=June 29, 2016|صحيفة=geosociety.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160701183006/http://www.geosociety.org/Sections/se/|تاريخ-الأرشيف=July 1, 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Southern Legislative Conference – Serving the South|مسار=http://www.slcatlanta.org/staff_and_structure/officers.shtml|صحيفة=slcatlanta.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141006123648/http://www.slcatlanta.org/staff_and_structure/officers.shtml|تاريخ-الأرشيف=October 6, 2014}}</ref> نخبة ريفية صغيرة تاريخى هيمنت على السياسة والاقتصاد فى المنطقة.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Representation and Taxation in the American South, 1820–1910|صحيفة=Cambridge University Press|مسار=https://www.cambridge.org/core/elements/representation-and-taxation-in-the-american-south-18201910/1B32EABA137128C2E9C15F2480196470|مؤلف=Jensen|الأول=Jeffrey|تاريخ=2024|لغة=en|url-access=subscription|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231023035002/https://www.cambridge.org/core/elements/representation-and-taxation-in-the-american-south-18201910/1B32EABA137128C2E9C15F2480196470|تاريخ-الأرشيف=October 23, 2023|تاريخ-الوصول=October 21, 2023|مؤلف2=Pardelli|مؤلف3=Timmons|الأول2=Giuliana|الأول3=Jeffrey F.|s2cid=266475609|دوي=10.1017/9781009122825|url-status=live|doi-access=free|isbn=978-1-009-12282-5}}</ref> اتأثر التطور التاريخى و الثقافى للجنوب بشكل كبير بنظام العبودية ،بالخصوص فى الجنوب العميق و مناطق السهول الساحلية، من أوائل القرن السبعتاشر لنص القرن التسعتاشر. ده بيشمل وجود نسبة كبيرة من الامريكان من أصل أفريقى ضمن السكان، و دعم مبدأ حقوق الولايات ، و إرث العنصرية اللى زاد خلال الحرب الأهلية وفترة إعادة الإعمار (1865-1877). ومن الآثار اللى بعد كده آلاف عمليات الإعدام بره نطاق القانون، ونظام الفصل العنصرى للمدارس والمرافق العامة اللى أُنشئ حسب [[قوانين چيم كرو|قوانين جيم كرو]] اللى استمر لحد ستينات القرن العشرين، والاستخدام الواسع النطاق لضرائب الاقتراع و غيرها من الوسايل لحرمان السود والفقراء من حق التصويت أو تولى المناصب العامة لحد ستينات القرن العشرين. وصف الباحثين جيوب فى جنوب امريكا بأنها معاقل استبدادية من فترة إعادة الإعمار لحد صدور قانون الحقوق المدنية سنة 1964 .<ref name="Mickey 2015">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Mickey|الأول=Robert|مسار=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691133386/paths-out-of-dixie|عنوان=Paths Out of Dixie|تاريخ=2015|ناشر=Princeton University Press|لغة=en|تاريخ-الوصول=December 26, 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191226001709/https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691133386/paths-out-of-dixie|تاريخ-الأرشيف=December 26, 2019|url-status=live|isbn=978-0-691-13338-6}}</ref><ref name="University of Chicago Press">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ginsburg|الأول=Tom|مسار=https://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/H/bo28381225.html|عنوان=How to Save a Constitutional Democracy|ناشر=University of Chicago Press|سنة=2018|صفحة=22|تاريخ-الوصول=December 26, 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181215174114/https://www.press.uchicago.edu/ucp/books/book/chicago/H/bo28381225.html|تاريخ-الأرشيف=December 15, 2018|url-status=live|مؤلف2=Huq|الأول2=Aziz Z.}}</ref><ref name="kuo">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Comparing America: Reflections on Democracy across Subfields|صحيفة=Perspectives on Politics|مسار=https://pdfs.semanticscholar.org/e6bc/5d22b1a863a8f2010db62f012f4778947d8f.pdf|مؤلف=Kuo|الأول=Didi|تاريخ=2019|المجلد=17|العدد=3|صفحات=788–800|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200227165741/https://pdfs.semanticscholar.org/e6bc/5d22b1a863a8f2010db62f012f4778947d8f.pdf|تاريخ-الأرشيف=February 27, 2020|issn=1537-5927|s2cid=202249318|دوي=10.1017/S1537592719001014}}</ref><ref name="Gibson 2013">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gibson|الأول=Edward L.|عنوان=Boundary Control|تاريخ=2013|صفحات=35–71|لغة=en|الفصل=Subnational Authoritarianism in the United States|تاريخ-الوصول=December 26, 2019|مسار-الفصل=https://www.cambridge.org/core/books/boundary-control/subnational-authoritarianism-in-the-united-states/85765543D8C22FBA874D213C5D73144E|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200830165134/https://www.cambridge.org/core/books/boundary-control/subnational-authoritarianism-in-the-united-states/85765543D8C22FBA874D213C5D73144E|تاريخ-الأرشيف=August 30, 2020|url-status=live|دوي=10.1017/CBO9781139017992|isbn=978-1-139-01799-2}}</ref> الجنوب الأمريكى، اللى فيه بعض من اكتر المناطق تنوع عرقى فى امريكا، معروف بثقافته المتميزة، بتقاليده وعاداته و أزياءه [[معمار امريكا|وعمارته]] و أنماطه المزيكا ومأكولاته المختلفة،و ده ميزه عن غيره من مناطق امريكا. تشير الدراسات الاجتماعية لأن الهوية الجماعية للجنوب تنبع من تميزه السياسى والتاريخى وال ديموجرافى و الثقافى عن بقية امريكا؛ لكن ده التميز قد تراجع من أواخر القرن العشرين، حيث بقت كتير من مناطق الجنوب بوتقة تنصهر فيها الثقافات والشعوب. وبالنظر للجنوب بشكل عام، أظهرت الدراسات أن سكانه يميلون ليكونو اكتر محافظة من معظم غيرهم، مع غلبة النزعة الليبرالية فى المناطق ذات الأغلبية [[امريكيين افارقه|السوداء]] أو المناطق الحضرية.<ref name="Christopher A 2010">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Declining Dixie: Regional Identification in the Modern American South|صحيفة=Social Forces|مؤلف=Cooper|الأول=Christopher A.|سنة=2010|المجلد=88|العدد=3|صفحات=1083–1101|مؤلف2=Knotts|issn=0037-7732|الأول2=H. Gibbs|s2cid=53573849|دوي=10.1353/sof.0.0284}}</ref><ref name="Tom W. Rice 2000">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Southern Distinctiveness over Time: 1972–2000|صحيفة=American Review of Politics|مؤلف=Rice|الأول=Tom W.|سنة=2002|المجلد=23|صفحات=193–220|مؤلف2=McLean|مؤلف3=Larsen|الأول2=William P.|الأول3=Amy J.|دوي=10.15763/issn.2374-7781.2002.23.0.193-220|doi-access=free}}</ref> وتضم المنطقة معظم اللى يتعرف بـ" حزام الإنجيل" ، هيا منطقة ذات إقبال كبير على الكنائس البروتستانتية ، و بالخصوص الكنائس الإنجيلية زى مؤتمر المعمدانيين الجنوبيين . فى القرن الواحد و عشرين، المنطقة الأسرع نمو فى امريكا، و [[هيوستن]] اكبر مدنها.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Census Bureau Regions and Divisions with State FIPS Codes|مسار=https://www.census.gov/geo/maps-data/maps/pdfs/reference/us_regdiv.pdf|تاريخ-الوصول=December 24, 2014|صحيفة=US Census|تاريخ=December 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130921053705/http://www.census.gov/geo/maps-data/maps/pdfs/reference/us_regdiv.pdf|تاريخ-الأرشيف=September 21, 2013}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Southern and Western Regions Experienced Rapid Growth This Decade|مسار=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2020/south-west-fastest-growing.html|تاريخ-الوصول=October 15, 2022|صحيفة=Census.gov|سنة=2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221015202403/https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2020/south-west-fastest-growing.html|تاريخ-الأرشيف=October 15, 2022|url-status=live}}</ref> == جغرافيا == [[ملف:Texas_Hill_Country_187N-2.JPG|يسار|تصغير|منطقة تكساس هيل كانترى]] [[ملف:Kentucky_horse_farm.JPEG|يسار|تصغير|منطقة بلوغراس ، [[كنتاكى]]]] الجنوب منطقة مناخية متنوعة تضمّ كتير من المناطق المناخية، بما فيها المعتدلة و شبه الاستوائية والاستوائية والجافة ، مع أن الجنوب معروف عموم بأنه حار ورطب، بصيف طويل وشتاء قصير معتدل. معظم أراضى الجنوب - باستثناء المناطق المرتفعة والمناطق القريبة من الأطراف الغربية والجنوبية و بعض المناطق الشمالية - ضمن المنطقة المناخية شبه الاستوائية الرطبة . تنمو المحاصيل بسهولة فى الجنوب نظر لمناخه اللى يوفر باستمرار مواسم نمو ما تقلش عن ستة أشهر قبل أول صقيع. بتشمل بعض البيئات الشائعة المستنقعات و الأهوار، [[صنوبر تايدا|وغابات الصنوبر]] الجنوبية، والغابات الجبلية المعتدلة الدافئة فى جبال الأبلاش، وسافانا السهول الكبرى الجنوبية، والغابات الاستوائية والغابات الساحلية على طول سواحل المحيط الاطلنطى وخليج المكسيك. بتشمل النباتات الفريدة أنواع مختلفة من الماجنوليا، ورودودندرون، والخيزران، والنخيل، والجوز، والبلوط، و غيرها. كمان الحياة البرية فى المنطقة متنوعة، وتشمل عدد كبير من أنواع [[برمائيات|البرمائيات]] و الزواحف زى [[انوليس كارولينينسيس|السحلية الخضراء]] ، وثعبان القطن السام، [[قاطور امريكى|والتمساح الأمريكى]] ، والثدييات زى [[دب اسود امريكى|الدب الأسود الأمريكى]] ، [[ارنب المستنقع|وأرنب المستنقعات]] ، [[مدرع ثمانى الحزم|والمدرع بالتسعة أشرطة]] ، و الطيور زى [[ابو ملعقة الوردى|أبو ملعقة الوردى]] وببغاء كارولينا المنقرض ولكنه برمزية. [[ملف:Gloss_Mountains.jpg|يسار|تصغير|[[جبال الزجاج]] ، [[اوكلاهوما]]]] [[ملف:Linville_Gorge-27527-3.jpg|يسار|تصغير|[[جبال الابالاش|جبال الأبلاش]] فى [[نورث كارولاينا|ولاية نورث كارولاينا]]]] [[ملف:Lone_Oak_in_Saint_Bernard_Parish.jpg|يسار|تصغير|حقل من الزهور البرية الصفراء فى أبرشية سانت برنارد، لويزيانا]] [[ملف:Pearl_River_backwater_in_Mississippi.jpg|يسار|تصغير|مياه [[نهر پيارل|نهر بيرل]] الراكدة فى [[ميسيسيبى|ولاية ميسيسيبى]]]] تحديد حدود و مناطق الجنوب على طول كان محور للبحث والنقاش. و حسب لتعريف [[مكتب احصا امريكا|مكتب الإحصاء الأمريكى]] ، <ref name="CensusBureau">{{استشهاد ويب|عنوان=Census Regions and Divisions of the United States|مسار=https://www2.census.gov/geo/pdfs/maps-data/maps/reference/us_regdiv.pdf|ناشر=U.S. Census Bureau|تاريخ-الوصول=June 9, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160617004241/https://www2.census.gov/geo/pdfs/maps-data/maps/reference/us_regdiv.pdf|تاريخ-الأرشيف=June 17, 2016}}</ref> بتشمل المنطقة الجنوبية من امريكا ست عشرة ولاية ومقاطعة كولومبيا. سنة 2010، اتقدر عدد سكان الجنوب، المنطقة الاكتر سكان فى البلاد، بحوالى 114,555,744 انسان ، أى يسوا 37% من إجمالى سكان امريكا.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Population Distribution and Change: 2000 to 2010|مسار=https://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-01.pdf|ناشر=[[United States Census Bureau]]|تاريخ-الوصول=February 28, 2017|تاريخ=March 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170228042129/http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-01.pdf|تاريخ-الأرشيف=February 28, 2017|url-status=live}}</ref> ويُاتعرف مكتب الإحصاء 3 أقسام فرعية: [[ملف:Misty_Bluff_along_the_Buffalo_River.jpg|يسار|تصغير|ميستى بلاف على طول نهر بافالو، [[الاوزارك|جبال أوزارك]] ، [[اركانسو|أركنساس]]]] [[ملف:ChesapeakeTidalWetlands.jpg|يسار|تصغير|الأراضى الرطبة المدية فى خليج تشيسابيك بولاية ماريلاند]] [[ملف:Cherry_River_West_Virginia.jpg|يسار|تصغير|نهر تشيرى فى ولاية ويست ڤيرچينيا]] [[ملف:Grayson_County_VA.jpg|يسار|تصغير|مرتفعات مقاطعة غرايسون فى جنوب غرب ولاية ڤيرچينيا]] * '''الولايات فى جنوب المحيط الاطلنطى''' : ديلاوير، مقاطعة كولومبيا، فلوريدا، جورجيا، ماريلاند، نورث كارولاينا، نورث كارولاينا، ڤيرچينيا وويست ڤيرچينيا. * '''ولايات شرق جنوب الوسط''' : ألاباما، كنتاكى، ميسيسيبى، وتينيسى. * '''ولايات غرب جنوب الوسط''' : أركنساس، لويزيانا، اوكلاهوما، وتكساس. دراسة استقصائية عملها علما الجغرافيا الاجتماعية سنة 2010 اختارت 13 ولاية باعتبارها الجنوب ''الثقافي'' : ألاباما، و أركنساس، وفلوريدا، وجورجيا، وكنتاكى، ولويزيانا، وميسيسيبى، ونورث كارولاينا، و اوكلاهوما، ونورث كارولاينا، وتينيسى، وڤيرچينيا، وويست ڤيرچينيا.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=South Polls: Rethinking the Boundaries of the South|صحيفة=Southern Cultures|مؤلف=Cooper|الأول=Christopher A.|تاريخ=2010|المجلد=16|العدد=4|صفحات=72–88|مؤلف2=Knotts|جايستور=26214292|الأول2=H. Gibbs|دوي=10.1353/scu.2010.0002|jstor-access=free}}</ref> ويضم مجلس حكومات الولايات ، و هو منظمة معنية بالتواصل والتنسيق بين الولايات، الولايات التلاتاشر نفسها و تكساس وميسورى فى مكتبه الإقليمى الجنوبى.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=CSG Regional Offices|مسار=http://www.csg.org/about/regionaloffices.aspx|ناشر=Council of State Governments|تاريخ-الوصول=February 13, 2014|سنة=2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140220052340/http://www.csg.org/about/regionaloffices.aspx|تاريخ-الأرشيف=February 20, 2014}}</ref> المصطلحات التانيه المتعلقة بالجنوب بتشمل : * '''الجنوب القديم''' : قد يعنى إما الولايات الجنوبية اللى كانت من [[المستعمرات التلتاشر]] (ڤيرچينيا، ديلاوير، ماريلاند، جورجيا، نورث كارولاينا، ونورث كارولاينا) أو كل ولايات العبودية الجنوبية قبل سنة 1860 (اللى بتشمل كمان كنتاكى، تينيسى، ألاباما، فلوريدا، ميسيسيبى، ميزورى، أركنساس، لويزيانا، وتكساس). * '''الجنوب الجديد''' : كل الولايات الجنوبية اللى أعقبت الحرب الأهلية الامريكانيه ، فتره ما بعد إعادة الإعمار .<ref>[[mwod:New South|New South | Definition of New South by Merriam-Webster]] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126132049/https://www.merriam-webster.com/dictionary/New%20South|date=January 26, 2021}}. Retrieved February 12, 2021.</ref> * '''جنوب شرق امريكا''' : يشمل فى العاده ولايات كارولينا ، وڤيرچينيا ، [[تينيسى|وتينيسى]] ، [[كنتاكى|وكنتاكى]] ، [[ولاية جورجيا|وجورجيا]] ، [[الاباما|وألاباما]] ، [[ميسيسيبى|وميسيسيبى]] ، وفلوريدا.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=SouthEastern Division of the American Association of Geographers|مسار=http://sedaag.org/|تاريخ-الوصول=January 26, 2017|صحيفة=SouthEastern Division of the American Association of Geographers|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170121000800/http://sedaag.org/|تاريخ-الأرشيف=January 21, 2017|url-status=live}}</ref> * '''[[اپپالاتشيا|جنوب الأبلاش]]''' : يشير بشكل رئيسى لالمناطق فى [[جبال الابالاش|جبال الأبلاش]] الجنوبية، و بالتحديد شرق كنتاكى ، وشرق تينيسى ، وغرب نورث كارولاينا ، وغرب ماريلاند ، [[ويست ڤيرچينيا|وغرب ڤيرچينيا]] ، و جنوب غرب ڤيرچينيا ، و شمال جورجيا ، و شمال غرب نورث كارولاينا . * '''الجنوب الأعلى''' : يشمل فى العاده كنتاكى، وڤيرچينيا، وويست ڤيرچينيا، [[تينيسى|وتينيسى]] ، [[نورث كارولاينا|ونورث كارولاينا]] ، و فى حالات نادرة ميسورى، وماريلاند، وديلاوير. وعند ضمه لجبال الأبلاش الجنوبية، يُشار ليه ساعات باسم " الأبلاش الكبرى " نسبةً لهجرات البروتستانت الألستر لامريكا فى القرنين التمنتاشر والتاسع عشر.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Trende|الأول=Sean|مسار=https://archive.org/details/lostmajoritywhyf0000tren/page/|عنوان=The Lost Majority: Why the Future of Government Is Up for Grabs – and Who Will Take It|ناشر=[[St. Martin's Press]]|سنة=2012|صفحات=[https://archive.org/details/lostmajoritywhyf0000tren/page/ xxii–xxviii]|وصلة مؤلف=Sean Trende|isbn=978-0-230-11646-7}}</ref> * '''الجنوب العميق''' : تعريفات مختلفة، وتشمل فى العاده ألاباما وجورجيا ولويزيانا وميسيسيبى ونورث كارولاينا. * '''الولايات الحدودية''' : شملت ميزورى، وكنتاكى، وماريلاند، وديلاوير. كانت دى ولايات جنوبية تسمح بالعبودية، على حدود الكونفدرالية أو قرب ها، ولم تنفصل عن امريكا. انضم بعض سكانها لالقوات المسلحة للاتحاد ، وانضم تانيين لالقوات المسلحة للكونفدرالية . اضافه لذلك، انفصلت ولاية ويست ڤيرچينيا عن ولاية ڤيرچينيا الكونفدرالية، وانضمت للاتحاد كولاية تسمح بالعبودية، لكن دستورها بيقول الإلغاء التدريجى للعبودية .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Civil War in West Virginia|مسار=http://www.wvculture.org/history/wvcivilwar.html|صحيفة=wvculture.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131130074415/http://www.wvculture.org/history/wvcivilwar.html|تاريخ-الأرشيف=November 30, 2013}}</ref> رغم ان كنتاكى وميزورى لم تنفصلا، إلا أنهما كانتا ليها حكومتين كونفدراليتين منفصلتين، حكومة ميزورى الكونفدرالية و حكومة كنتاكى الكونفدرالية . سيطرت الكونفدرالية على اكتر من نصف كنتاكى والجزء الجنوبى من ميزورى فى بداية الحرب، لكن نُفيت بعد سنة 1862، ومُثّلت فى الكونجرس الكونفدرالى، كما مُثّلت بنجوم على علم المعركة الكونفدرالى. * '''ديكسى''' : لقب بيتقال على منطقة جنوب امريكا، وتتضمن تعريفات مختلفة مناطق معينة اكتر من غيرها، لكن ترتبط فى الغالب بالولايات الكونفدرالية ال واحده من عشرة السابقة. * '''الجنوب المتماسك''' : كتلة انتخابية سيطر عليها الحزب الديمقراطى لحد كبير من سنة 1877 لسنة 1964، بسبب حرمان السكان من حق التصويت بعد فتره إعادة الإعمار فى أواخر القرن التسعتاشر. حرم ده الحرمان فعلى معظم السكان السود، و ساعات الفقراء من البيض، من التصويت أو تولى المناصب العامة خلال الفتره دى.<ref>McConarty, Colin. (October 21, 2015). [http://werehistory.org/disenfranchisement/ The Process of Disenfranchisement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220829005646/http://werehistory.org/disenfranchisement/|date=August 29, 2022}}. ''werehistory.org''. Retrieved February 13, 2021.</ref> * '''ساحل الخليج''' : يشمل سواحل الخليج فى فلوريدا ولويزيانا وميسيسيبى وتكساس و ألاباما. * '''المناطق الساحلية المنخفضة''' : مناطق السهول الساحلية الاطلنطىة المنخفضة فى ولايات ماريلاند وديلاوير وڤيرچينيا ونورث كارولاينا. * '''منطقة الجنوب الأوسط''' : تعريفات متعددة، بتشمل ولايات ضمن نطاق مكتب الإحصاء الامريكانى فى شرق وغرب جنوب وسط امريكا.<ref name="CensusRegionsMap"/> و فى تعريف مش رسمى آخر، تُضمّن ولايات تينيسى و أركنساس وميسيسيبى، و المناطق المجاورة ليها فى ولايات تانيه.<ref>[http://www.commercialappeal.com/news/2010/feb/07/gop-eyes-potential-seats-in-mid-south/ "GOP eyes potential for picking up U.S. House seats in Mid-South"], 2010, {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140113092853/http://www.commercialappeal.com/news/2010/feb/07/gop-eyes-potential-seats-in-mid-south/|date=January 13, 2014}}, ''Memphis Commercial Appeal''</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=eKdBQFZdVygC&q=mid-south|عنوان=VA health care resource allocations to medical centers in the Mid South Healthcare Network|ناشر=DIANE|تاريخ-الوصول=November 21, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210814125833/https://books.google.com/books?id=eKdBQFZdVygC&q=mid-south|تاريخ-الأرشيف=August 14, 2021|url-status=live|isbn=978-1-4289-3865-6}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Mid-South|مسار=https://books.google.com/books?id=LZAaHAAACAAJ&q=mid-south|تاريخ-الوصول=November 21, 2020|صحيفة=google.com|مؤلف=Thomas|الأول=Richard K.|سنة=1977|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210813152214/https://books.google.com/books?id=LZAaHAAACAAJ&q=mid-south|تاريخ-الأرشيف=August 13, 2021|مؤلف2=Jones|الأول2=Virginia Anne|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Dye|الأول=David H.|مسار=https://books.google.com/books?id=CYOSHQAACAAJ&q=mid-south|عنوان=The Tchula Period in the Mid-South and Lower Mississippi Valley|ناشر=Mississippi Department of Archives and History|سنة=1986|تاريخ-الوصول=November 21, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210816094748/https://books.google.com/books?id=CYOSHQAACAAJ&q=mid-south|تاريخ-الأرشيف=August 16, 2021|url-status=live|مؤلف2=Brister|الأول2=Ronald C.|isbn=978-0-938896-48-7}}</ref> الجنوب تاريخى ، كان بييتعرف بأنه كل الولايات جنوب خط ماسون-ديكسون اللى اترسم فى القرن التمنتاشر، [[نهر اوهايو|ونهر اوهايو]] ، وخط العرض 36°30′ .<ref name="The South"/> أما التعريفات الحديثة للجنوب اليوم فهى اكتر صعوبة، نظر للاختلافات الثقافية و الإقليمية الفرعية فى كل اماكن المنطقة؛ بس، تشير التعريفات فى العاده للولايات فى المناطق الجغرافيا الجنوبية الشرقية والجنوبية الوسطانيه من امريكا.<ref>Abadi, Mark. (May 3, 2018). [https://www.businessinsider.com/south-states-usa-2018-5 "Why No One Can Agree Where The South Really Is"]. {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210815093752/https://www.businessinsider.com/south-states-usa-2018-5|date=August 15, 2021}}. ''Business Insider''. Retrieved May 28, 2021.</ref> رغم عدم إدراجها فى تعريف مكتب الإحصاء، منطقتان تابعتان للولايات المتحدة تقعان جنوب شرق فلوريدا ( [[پويرتو ريكو|بورتوريكو]] وجزر [[جزر العدرا الامريكيه|العذراء الامريكانيه]] ) جزء من جنوب امريكا فى بعض الأحيان. وتُدرج إدارة الطيران الفيدرالية بورتوريكو وجزر العذراء الامريكانيه ضمن الجنوب، <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Southern Region|مسار=https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/arc/southern_region/|ناشر=Federal Aviation Administration|تاريخ-الوصول=June 30, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200701113700/https://www.faa.gov/about/office_org/headquarters_offices/arc/southern_region/|تاريخ-الأرشيف=July 1, 2020|url-status=live}}</ref> كما تفعل دايرة البحوث الزراعية ودايرة المتنزهات الوطنية الامريكانيه .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Southeast Area|مسار=https://www.ars.usda.gov/southeast-area/|ناشر=Agricultural Research Service|تاريخ-الوصول=June 30, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200604135837/https://www.ars.usda.gov/southeast-area/|تاريخ-الأرشيف=June 4, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Contact Us|مسار=https://www.nps.gov/orgs/rtca/contactus.htm|ناشر=U.S. National Park Service. Rivers, Trails, and Conservation Assistance Program|تاريخ-الوصول=June 30, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190705075545/https://www.nps.gov/orgs/rtca/contactus.htm|تاريخ-الأرشيف=July 5, 2019}}</ref> == تاريخ == === ثقافة الامريكان الاصليين === أول دليل مؤرخ بدقة على وجود الإنسان فى جنوب امريكا يرجع لحوالى 9500 قبل الميلاد، مع ظهور أقدم الامريكان الموثقين، اللى يُشار ليهم دلوقتى باسم الهنود القدام .<ref name="guy_prentice2">{{استشهاد ويب|عنوان=Native american archeology and culture history|مسار=https://www.nps.gov/history/seac/SoutheastChronicles/NISI/NISI%20Cultural%20Overview.htm|تاريخ-الوصول=February 11, 2008|مؤلف=Prentice|الأول=Guy|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20080417212814/http://www.nps.gov/history/seac/SoutheastChronicles/NISI/NISI%20Cultural%20Overview.htm|تاريخ-الأرشيف=April 17, 2008|url-status=live}}</ref> كان الهنود القدام صيادين و جامعين للثمار، يتجولون فى جماعات، و كتير كانو يصطادون الحيوانات الضخمة . مرّت دى الحضارة بعدة مراحل ثقافية، زى العصر العتيق (حوالى 1000 {{حوالى|8000}} –1000 قبل الميلاد) والعصر الخشبى ( {{حوالى|1000 BC}} - 1000 ميلادى)، سبقت ما اكتشفه الاوروبيين فى نهاية القرن الخمستاشر {{Spaced en dash}} ثقافة المسيسيبى .<ref name="guy_prentice2" /> حضارة المسيسيبى كانت حضارة معقدة، [[امريكان اصليين|اشتهرت]] ببناء التلال، ازدهرت فى اللى يتعرف اليوم بجنوب شرق امريكا ، و ده فى الفترة ما بين 800 و1500 ميلادى بالتقريب . امتلك السكان الاصليين طرق تجارية واسعة ومتشعبة تربط مراكزهم السكنية والاحتفالية الرئيسية، و تمتد عبر وديان الأنهار ومن الساحل الشرقى لالبحيرات العظمى.<ref name="guy_prentice2"/> ومن المستكشفين البارزين اللى صادفوا حضارة المسيسيبى، اللى كانت ساعتها فى طور الانحدار، ووصفوها، [[بانفيلو دى نارفاييث|بانفيلو دى نارفايز]] (1528)، [[ارناندو دى سوتو|وهيرناندو دى سوتو]] (1540)، [[سيور د ابرفيل|وبيير لو موين دى إيبيرفيل]] (1699). أحفاد بناة التلال من السكان الاصليين الامريكان يشمل شعوب [[شعب الاباما|ألاباما]] ، و أبالاتشى ، وكادو ، وشيروكى ، وتشيكاسو ، وشوكتو ، وكريك ، وغوال ، وهيتشيتى، وهوما ، وسيمينول ، وجميعهم لسه عايشين فى الجنوب. أما الشعوب التانيه اللى تكون صلاتها السلفية بثقافة المسيسيبى أقل وضوحاً، لكن اللى كانو فى المنطقة قبل الغزو الاوروبى يشملون شعب كاتاوبا و شعب بوهاتان . === الاستعمار الاوروبى === [[ملف:Gacolony.png|تصغير|خريطة المستعمرات الجنوبية ، مع خط إعلان سنة 1763 موضح باللون الأحمر]] وصول المستوطنين الاوروبيين تسبب فى انخفاض هائل فى أعداد السكان الاصليين لامريكا ، و ده بسبب قيام الاوروبيين، دون علمهم، بنشر [[عدوا|أمراض]] ماكانش عند السكان الاصليين مناعة ضدها، و كتير من الصراعات العنيفة، وتهجيرهم قسر.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ostler|الأول=Jeffrey|عنوان=Surviving Genocide|تاريخ=2019-05-28|ناشر=Yale University Press|isbn=978-0-300-24526-4}}</ref><ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Germs, Genocides, and America's Indigenous Peoples|صحيفة=Journal of American History|مؤلف=Edwards|الأول=Tai S|تاريخ=2020-06-01|ناشر=Oxford University Press (OUP)|المجلد=107|العدد=1|صفحات=52–76|مؤلف2=Kelton|issn=0021-8723|الأول2=Paul|دوي=10.1093/jahist/jaaa008|doi-access=free}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gilio-Whitaker|الأول=Dina|عنوان=As Long as Grass Grows|تاريخ=2019-04-02|ناشر=Beacon Press|صفحة=40|أكلس=1044542033|isbn=978-0-8070-7378-0}}</ref> الثقافة الإنجليزية كانت هيا السائدة فى الولايات الجنوبية الأصلية. فى القرن السبعتاشر، كان معظم المهاجرين الطوعيين من أصل إنجليزى، واستقرو بشكل رئيسى على طول الساحل الشرقى، لكنهم توغلوا فى الداخل لحد [[جبال الابالاش|جبال الأبلاش]] بحلول القرن التمنتاشر. كان غالبية المستوطنين الإنجليز الأوائل عمال بعقود عمل، نالوا حريتهم بعد سداد تكاليف سفرهم. أما الرجال الاكتر ثراءً، اللى كانو فى العاده من طبقة النبلاء الإنجليز ملاك الأراضى ، اللى تكفلوا بنفقات سفرهم، فقد اخدو منح أراضى معروفه باسم "حقوق الرأس" لتشجيع الاستيطان.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Indentured Servitude in Colonial America|مسار=http://www.geocities.com/nai_cilh/servitude.html|ناشر=National Association for Interpretation's Cultural Interpretation and Living History Section|تاريخ-الوصول=November 3, 2016|مؤلف=Barker|الأول=Deanna|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091022161033/http://geocities.com/nai_cilh/servitude.html|تاريخ-الأرشيف=October 22, 2009}}</ref> أنشأ الإسبان والفرنساويين مستوطنات فى فلوريدا وتكساس ولويزيانا . استقر الإسبان فى فلوريدا فى القرن الستاشر، وبلغوا ذروتهم فى أواخر القرن السبعتاشر، لكن عدد السكان كان قليل لأن الإسبان لم يكونو مهتمين نسبى بالزراعة، وما كانتش فلوريدا فيها موارد معدنية. كان فيه اختلافات إقليمية بين المستعمرات الجنوبية، حيث ضمت 3 مناطق رئيسية هيا: تايدووتر ، والجنوب العميق ، [[اپپالاتشيا|وجبال الأبلاش]] . كانت تايدووتر أول منطقة استوطنت، وشملت السهول المنخفضة فى جنوب شرق [[ڤيرچينيا]] ، و شمال شرق نورث كارولاينا ، و جنوب [[ماريلاند]] ، وخليج تشيسابيك .<ref name="boon">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Boon|الأول=John D.|عنوان=Secrets of the Tide|ناشر=Horwood|سنة=2004|صفحة=1|الفصل=Tidewater|اقتباس=Geographically, Tidewater Virginia and Tidewater Maryland together form a triangle whose base extends from the Chesapeake Bay entrance westward through Hampton Roads and the lowlands south of the James River to Petersburg....|isbn=1-904275-17-6}}</ref> تلتها منطقة الجنوب العميق، بدايه من مقاطعة كارولاينا ، بعدين مقاطعة جورجيا . أما آخر منطقة استوطنت فكانت جبال الأبلاش، اللى استوطنها كمان الإسكتلنديون الأيرلنديون . الملك [[تشارلز التانى ملك انجلترا]] منح ميثاق كارولينا سنة 1663، اللى يشمل أراضى جنوب مستعمرة ڤيرچينيا البريطانية و شمال فلوريدا الإسبانية . منح دى الأراضى لثمانية من اللوردات الملاك . تشارلز منح الأراضى دى مقابل مساعدتهم المالية والسياسية فى إعادته لالعرش سنة 1660.<ref name="Prince2011">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Danforth Prince|مسار=https://books.google.com/books?id=43yVaZoByecC|عنوان=Frommer's The Carolinas and Georgia|تاريخ=10 March 2011|ناشر=John Wiley & Sons|صفحة=11|تاريخ-الوصول=31 October 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160427112527/https://books.google.com/books?id=43yVaZoByecC|تاريخ-الأرشيف=27 April 2016|url-status=live|isbn=978-1-118-03341-8}}</ref> الأراضى الممنوحة شملت كل أو جزء من ولايات نورث كارولاينا، وتينيسى، وكارولينا الجنوبية، وجورجيا، و ألاباما، وميسيسيبى، وفلوريدا الامريكانيه دلوقتى . فى المستعمرات البريطانية، ابتدت الهجرة سنة 1607 واستمرت لحد بداية الثورة سنة 1775. قام المستوطنين بتطهير الأراضى، وبناء البيوت والمبانى الملحقة، و فى مزارعهم الخاصة. امتلك الاغنيا الجنوبيون مزارع واسعه هيمنت على الزراعة التصديرية واستخدموا العبيد. دخل الكثيرون فى زراعة التبغ، هيا زراعة كثيفة العمالة، و كانت أول محصول نقدى فى ڤيرچينيا. استنزف التبغ التربة بسرعة،و ده استلزم من المزارعين تطهير حقول جديدة بانتظام. استخدموا الحقول القديمة كمراعى، ولزراعة محاصيل زى الذرة والقمح، أو تركوها تنمو علشان تكون غابات صغيرة.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Isaac|الأول=Rhys|عنوان=The Transformation of Virginia 1740–1790|ناشر=University of North Carolina Press|سنة=1982|صفحات=22–23|isbn=978-0-8078-4814-2}}</ref> فى نص القرن التمنتاشر و لحد أواخره، هاجرت مجموعات كبيرة من سكان أولستر الاسكتلنديين ( اللى اتعرفوا بعدين باسم الاسكتلنديين الأيرلنديين ) و سكان منطقة الحدود الأنجلو-اسكتلندية و استقرو فى المناطق الداخلية لجبال [[اپپالاتشيا|الأبلاش]] وبيدمونت . كانو اكبر مجموعة من المهاجرين اللى مش إنجليز من الجزر البريطانية قبل [[ثورة امريكا]] . فى تعداد سنة 1980 ، أفاد 34% من سكان الجنوب بأنهم من أصول إنجليزية. كانت الأصول الإنجليزية هيا الاكتر انتشار بين الأصول الاوروبية فى كل ولايات الجنوب بفارق كبير.<ref name="ReferenceB">{{استشهاد ويب|عنوان=Ancestry of the Population by State: 1980 – Table 3|مسار=https://www.census.gov/population/www/censusdata/files/pc80-s1-10/tab03.pdf|تاريخ-الوصول=December 7, 2017|صحيفة=census.gov|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120224233043/http://www.census.gov/population/www/censusdata/files/pc80-s1-10/tab03.pdf|تاريخ-الأرشيف=February 24, 2012|url-status=live}}</ref> دخل المستوطنين الأوائل فى الحروب والتجارة والتبادلات الثقافية. كان دول اللى يعيشو فى المناطق النائية اكتر عرضة لمقابلة هنود الكريك والشيروكى والتشوكتاو وغيرهم من الجماعات الأصلية الإقليمية. أقدم جامعة فى الجنوب، [[كلية ويليام و مارى|كلية ويليام ومارى]] ، اتأسست سنة 1693 فى ولاية ڤيرچينيا؛ و كانت رائدة فى تدريس الاقتصاد السياسى ، وخرّجت رؤساء امريكا المستقبليين [[توماس جيفيرسون|جيفرسون]] [[جيمس مونرو|و مونرو]] [[جون تايلر|وتايلر]] ، وجميعهم من ڤيرچينيا. فى الواقع، هيمنت المنطقة كلها على السياسة فى عصر نظام الحزب الاولانى : زى ، 4 من الرؤساء الخمسة الأوائل...{{Spaced en dash}} [[جورج واشينطون|واشنطن]] ، وجيفرسون، [[جيمس ماديسون|وماديسون]] ، ومونرو{{Spaced en dash}} كانو من ولاية ڤيرچينيا. كما أقدم جامعتين حكوميتين فى الجنوب: [[جامعة نورث كارولاينا فى تشابل هيل|جامعة نورث كارولينا]] (1789) [[جامعة جورجيا|و جامعة جورجيا]] (1785). === إرساء العبودية === [[ملف:Slavery_in_the_13_colonies.jpg|تصغير|خريطة [[المستعمرات التلتاشر|للمستعمرات التلاتاشر]] سنة 1770، توضح عدد و نسبة العبيد فى كل مستعمرة]] العبودية قانونية كانت فى كل [[المستعمرات التلتاشر]] قبل [[ثورة امريكا]] سنة 1776.<ref>William M. Wiecek, "The Statutory Law of Slavery and Race in the Thirteen Mainland Colonies of British America." The ''William and Mary Quarterly'' 34#2 pp. 258–280 [260–264], {{Doi|10.2307/1925316}}</ref> امتلكت بريطانيا مستعمرات جزرية فى منطقة الكاريبى ، بما فيها [[چامايكا]] [[باربيدوس|وبربادوس]] ونيفيس و أنتيغوا ، اللى وفرت تدفق مستمر للأرباح من عمل العبيد فى إنتاج السكر.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Richard B. Sheridan|مسار=https://books.google.com/books?id=QUV98bwrqscC&pg=PA415|عنوان=Sugar and Slavery: An Economic History of the British West Indies, 1623-1775|ناشر=Canoe Press|سنة=1974|صفحات=415–26|isbn=978-976-8125-13-2}}</ref> اتميزت المستعمرات الجنوبية بأن نسبة العبيد الامريكان من أصل أفريقى فيها كانت أعلى بكتير من نسبتهم فى المستعمرات الوسطانيه ومستعمرات نيو إنجلاند ، زى ما هو موضح فى الخريطة. حسب [[بيرترام وايت براون]] ، "كانت العبودية حل لحاجة اقتصادية. لم يُؤسس الجنوب لخلق العبودية، لكن جُندت العبودية لإدامة الجنوب." شكل قانون الرق فى باربادوس سنة 1661 الأساس لقوانين الرق المعتمدة فى المستعمرات البريطانية الامريكانيه ، ولايتين كارولينا وجورجيا . فى مستعمرات تانيه ما كانتش قوانين الرق فيها نسخة طبق الأصل، زى مستعمرة ڤيرچينيا وولاية ماريلاند ، ممكن تتبع تأثير قانون الرق فى باربادوس فى بنود مختلفة.<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Atlantic Virginia: Intercolonial Relations in the Seventeenth Century – EH.net|مسار=https://eh.net/book_reviews/atlantic-virginia-intercolonial-relations-in-the-seventeenth-century/}}</ref> [[ملف:Battle_of_Guilford_Courthouse_15_March_1781.jpg|left|تصغير|فوج ماريلاند الاولانى يدافع عن خطه فى معركة غيلفورد كورت هاوس فى [[نورث كارولاينا|ولاية نورث كارولاينا]] ، 1781]] المستعمرات الجنوبية خلال [[حرب الاستقلال الامريكيه|حرب الاستقلال الامريكانيه]] ، ساعدت فى تبنى قضية الوطنيين . قدمت ولاية ڤيرچينيا قادةً زى القائد العام [[جورج واشينطون|جورج واشنطن]] ، ومؤلف إعلان الاستقلال [[توماس جيفيرسون|توماس جيفرسون]] . [[ملف:Surrender_of_Lord_Cornwallis.jpg|يسار|تصغير|أدى حصار يوركتاون لاستسلام بريطانيا العظمى فى امريكا الشمالية خلال [[حرب الاستقلال الامريكيه|حرب الاستقلال الامريكانيه]] سنة 1781.]] فى 1780 و1781، أوقف البريطانيين لحد كبير استعادة الولايات الشمالية وركزوا جهودهم على الجنوب، حيث قيل لهم إن هناك عدد كبير من الموالين للتاج البريطانى مستعدين لحمل السلاح فور وصول القوات الملكية. سيطر البريطانيين على سافانا وتشارلستون، و أسروا جيش امريكانى كبير فى دى العملية، و أنشأوا شبكة من القواعد فى الداخل. رغم وجود موالين للتاج جوه المستعمرات الجنوبية، <ref>''The World Book: Organized Knowledge in Story and Picture, Volume 6'', edited by Michael Vincent O'Shea, Ellsworth Decatur Foster, George Herbert Locke, p. 4989, {{ISBN|1372554106}}</ref> إلا أنهم كانو متمركزين فى المدن الساحلية الكبرى وماكانش عددهم كافى للغلب الثوار. تألفت القوات البريطانية فى معركتى مونكس كورنر ولينودز فيرى بالكامل من الموالين للتاج باستثناء القائد ( [[باناستر تارلتون|بانستر تارلتون]] ). قاتل الموالين للتاج، من البيض والسود، مع البريطانيين فى معركة كيمبس لاندينج فى ڤيرچينيا. بقيادة ناثانيل غرين وعدد من الجنرالات، اتبع الامريكان تكتيكات فابيان المصممة لإضعاف قوة الغزو البريطانية وتحييد نقاط قوتها واحدة تلو التانيه. ودارت معارك كتيرة، كبيرة وصغيرة، حقق فيها كل طرف بعض الانتصارات. بحلول سنة 1781، نقل [[تشارلز كورن واليس|الجنرال البريطانى كورنووليس]] شمال لڤيرچينيا، حيث أجبره جيشٌ مُقترب على التحصّن وانتظار إنقاذ البحرية البريطانية. وصلت البحرية البريطانية بالفعل، لكن وصل معاها أسطول فرنساوى أقوى، فوقع كورنووليس فى مأزق. أجبرت الجيوش الامريكانيه والفرنسية، بقيادة جورج واشنطن، كورنووليس على الاستسلام بجيشه بالكامل فى يوركتاون، ڤيرچينيا ، فى اكتوبر 1781، محققةً بكده انتصار فعلى فى الجزء الامريكانى الشمالى من الحرب. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:استشهاد بمصادر|<span title="This citation requires a reference to the specific page or range of pages in which the material appears (February 2025)">صفحات]&nbsp;ضروري</span>]]'' &#x5D;</sup> عملت الثورة صدمةً للعبودية فى الجنوب و مناطق تانيه من البلاد الجديدة. استغل آلاف العبيد اضطرابات الحرب لنيل حريتهم، مدفوعين بوعد حاكم ڤيرچينيا البريطانى، دانمور، بمنحهم الحرية مقابل الخدمة. فى المقابل، اتنقل كتير من العبيد التانيين على ايد ملاكهم الموالين للتاج البريطانى، علشان يكونو عبيدًا فى مناطق تانيه من الامبراطورية البريطانية. بين 1770 و1790، شافت نسبة السكان السود انخفاض حاد، من 61% ل44% فى نورث كارولاينا، ومن 45% ل36% فى جورجيا. اضافه لذلك، استلهم بعض مالكى العبيد فكرة تحرير عبيدهم بعد الثورة، متأثرين بمبادئها، مع دعاة الكويكرز والميثوديين اللى سعوا لتشجيعهم على ذلك. و كتير كان ملاك الأراضى، زى جورج واشنطن، يحررون العبيد حسب وصاياهم. فى الجنوب الأعلى ، تجاوزت نسبة الأحرار من السود 10% بحلول سنة 1810، و هو ارتفاع ملحوظ مقارنه بنسبة قبل الحرب اللى كانت تقل عن 1%. === سنين قبل الحرب الأهلية === [[ملف:SlaveDanceand_Music.jpg|تصغير|[[عبوديه|العبيد]] فى مزرعة بولاية [[ساوث كارولاينا|كارولينا الجنوبية]] ( ''المزرعة القديمة'' ، {{حوالى|1790}} )]] زراعة القطن هيمنت على جنوب امريكا بعد سنة 1800. فبعد اختراع محلج القطن ، بقا بالإمكان زراعة القطن قصير التيلة على نطاق أوسع. ده وصل لازدهار زراعة القطن،بالخصوص فى المرتفعات الحدودية فى جورجيا و ألاباما و أجزاء تانيه من الجنوب العميق، و المناطق النهرية فى دلتا المسيسيبى. وتدفق المهاجرون لتلك المناطق فى العقود الأولى من القرن التسعتاشر، حيث شافت أعداد سكان المقاطعات ارتفاع وانخفاض مع استمرار تدفق الناس غرب . وتطلب توسع زراعة القطن المزيد من العمالة المستعبدة، فبقت دى المؤسسة جزء ماينفصلش من اقتصاد الجنوب .<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=The Peculiar Institution of American Slavery|مسار=http://home.earthlink.net/~gfeldmeth/lec.slavery.html|تاريخ-الوصول=June 11, 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20071103122831/http://home.earthlink.net/~gfeldmeth/lec.slavery.html|تاريخ-الأرشيف=November 3, 2007}}</ref> === المناطق الإحصائية الرئيسية المشتركة === {| class="wikitable sortable" ! valign="bottom" |رتبة ! valign="bottom" | المنطقة الإحصائية المجمعة ! valign="bottom" | الولاية (الولايات) ! valign="bottom" | عدد السكان (تقديرات سنة 2017) <ref>{{استشهاد ويب|عنوان=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2017 – United States – Combined Statistical Area; and for Puerto Rico|مسار=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US41PR|ناشر=[[United States Census Bureau]]. Population Division|تاريخ-الوصول=March 31, 2018|تاريخ=March 2018}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{وصله مكسوره|date=March 2020}}</ref> |- | align="center" | 1 | واشنطن-بالتيمور-أرلينجتون | [[واشينطون]] - [[ماريلاند]] - [[ڤيرچينيا]] - [[ويست ڤيرچينيا]] - [[بنسيلفانيا|بنسلفانيا]] | align="right" | 9,764,315 |- | align="center" | 2 | [[دالاس فورت ورث متروبليكس|دالاس-فورت وورث]] | [[تكساس]] | align="right" | 7,846,293 |- | align="center" | 3 | هيوستن - ذا وودلاندز - بايتاون | [[تكساس]] | align="right" | 7,093,190 |- | align="center" | 4 | ميامى - فورت لودرديل - بورت سانت لوسي | [[فلوريدا]] | align="right" | 6,828,241 |- | align="center" | 5 | أتلانتا - أثينا - مقاطعة كلارك - ساندى سبرينجز | [[ولاية جورجيا|جورجيا]] | align="right" | 6,555,956 |- | align="center" | 6 | أورلاندو-ديلتونا-دايتونا بيتش | [[فلوريدا]] | align="right" | 3,284,198 |- | align="center" | 7 | شارلوت-كونكورد | [[نورث كارولاينا]] - [[ساوث كارولاينا|نورث كارولاينا]] | align="right" | 2,684,121 |- | align="center" | 8 | سينسيناتي-ويلمنجتون-مايسفيل | [[اوهايو]] - [[كنتاكى]] - [[انديانا]] | align="right" | 2,238,265 |- | align="center" | 9 | رالي-دورهام-تشابل هيل | [[نورث كارولاينا]] | align="right" | 2,199,459 |- | align="center" | 10 | ناشفيل-ديفيدسون-مورفريسبورو | [[تينيسى]] | align="right" | 2,027,489 |- | align="center" | 11 | ڤيرچينيا بيتش-نورفولك | [[ڤيرچينيا]] - [[نورث كارولاينا]] | align="right" | 1,829,195 |- | align="center" | 12 | غرينسبورو-وينستون-سالم-هاى بوينت | [[نورث كارولاينا]] | align="right" | 1,663,532 |- | align="center" | 13 | جاكسونفيل سانت. ماريز بالاتكا | [[فلوريدا]] - [[ولاية جورجيا|جورجيا]] | align="right" | 1,631,488 |- | align="center" | 14 | لويزفيل/مقاطعة جيفرسون-إليزابيثتاون-ماديسون | [[كنتاكى]] - [[انديانا]] | align="right" | 1,522,112 |- | align="center" | 15 | نيو أورليانز-ميتيري-هاموند | [[لويزيانا|لوس أنجلوس]] - [[ميسيسيبى]] | align="right" | 1,510,162 |- | align="center" | 16 | اوكلاهوما سيتى - شاوني | [[اوكلاهوما|نعم]] | align="right" | 1,455,935 |- | align="center" | 17 | غرينفيل-سبارتانبرغ-أندرسون | [[ساوث كارولاينا|SC]] | align="right" | 1,460,036 |- | align="center" | 18 | ممفيس-فورست سيتي | [[تينيسى]] - [[ميسيسيبى]] - [[اركانسو|أركنساس]] | align="right" | 1,374,190 |- | align="center" | 19 | برمنجهام-هوفر-تالاديغا | [[الاباما|الألف]] | align="right" | 1,364,062 |- | align="center" | 20 | تولسا-مسكوجي-بارتلسفيل | [[اوكلاهوما|نعم]] | align="right" | 1,160,612 |- |} == الولايات الجنوبية == الولايات اللى يُاتعرفها [[مكتب احصا امريكا|مكتب الإحصاء الأمريكى]] بأنها فى جنوب امريكا. واشينطون العاصمة فى منطقة جنوب امريكا وفق تعريف مكتب الإحصاء، و لكن عاصمة امريكا، و مش ولاية. {| class="wikitable sortable" ! valign="bottom" |رتبة ! valign="bottom" | ولاية ! valign="bottom" | عاصمة ! valign="bottom" | عدد السكان (2020) ! valign="bottom" | التصنيف الوطني |- | align="center" | 1 | تكساس | [[اوستن (تكساس)|أوستن]] | align="center" | 29,145,505 | align="center" | 2 |- | align="center" | 2 | فلوريدا | [[تالاهاسى]] | align="center" | 21,538,187 | align="center" | 3 |- | align="center" | 3 | جورجيا | [[اتلانتا|أتلانتا]] | align="center" | 10,711,908 | align="center" | 8 |- | align="center" | 4 | ولاية نورث كارولاينا | [[رالى (نورث كارولاينا)|رالى]] | align="center" | 10,439,388 | align="center" | 9 |- | align="center" | 5 | ولاية ڤيرچينيا | ريتشموند | align="center" | 8,631,393 | align="center" | 12 |- | align="center" | 6 | تينيسي | [[ناشڤيل (تينيسى)|ناشفيل]] | align="center" | 6,910,840 | align="center" | 16 |- | align="center" | 7 | ولاية ماريلاند | [[انابولس|أنابوليس]] | align="center" | 6,177,224 | align="center" | 18 |- | align="center" | 8 | ولاية كارولينا الجنوبية | [[كولومبيا (ساوث كارولاينا)|كولومبيا]] | align="center" | 5,118,425 | align="center" | 23 |- | align="center" | 9 | ألاباما | [[مونتجومرى (مونتجومرى)|مونتجومرى]] | align="center" | 5,024,279 | align="center" | 24 |- | align="center" | 10 | لويزيانا | [[باتون روچ (لويزيانا)|باتون روج]] | align="center" | 4,657,757 | align="center" | 25 |- | align="center" | 11 | كنتاكي | [[فرانكفورت ( كنتاكى)|فرانكفورت]] | align="center" | 4,505,836 | align="center" | 26 |- | align="center" | 12 | اوكلاهوما | [[اوكلاهوما سيتى|مدينة اوكلاهوما]] | align="center" | 3,959,353 | align="center" | 28 |- | align="center" | 13 | أركنساس | [[ليتل روك (اركانسو)|ليتل روك]] | align="center" | 3,011,524 | align="center" | 33 |- | align="center" | 14 | ولاية ميسيسيبي | [[چاكسون (ميسيسيبى)|جاكسون]] | align="center" | 2,961,279 | align="center" | 34 |- | align="center" | 15 | ولاية ويست ڤيرچينيا | [[تشارلستون (ويست ڤيرچينيا)|تشارلستون]] | align="center" | 1,793,716 | align="center" | 39 |- | align="center" | 16 | ولاية ديلاوير | [[دوفر (كينت)|دوفر]] | align="center" | 989,948 | align="center" | 45 |- |} == شوف كمان ==  {{Div col|colwidth=30em}} * [[List of online encyclopedias of U.S. states]] * ''[[Albion's Seed]]'' * [[Antebellum architecture]] * [[Black Belt in the American South]] * [[Black Southerners]] ** [[Affrilachians]] و [[Black Ozarkers]] ** [[Creoles of Color]] ** [[Gullah people|Gullahs]] و [[Afro-Seminoles]] ** [[Maroons]] * [[Cuisine of the Southern United States]] * [[Culture of the Southern United States]] * [[List of plantations in the United States]] ** [[Culture of honor (Southern United States)]] * [[Lost Cause of the Confederacy]] * [[Chinese Americans in the Mississippi Delta|Mississippi Delta Chinese]] * [[Public health in American history]] * [[Rice Belt]] * [[Rural American history]] * [[Indigenous peoples of the Southeastern Woodlands|Southeastern Woodlands Amerindians]] * [[Southern American English]] * [[Southern art]] * [[Southern hip hop]] * [[Southern hospitality]] * [[Southernization]] * [[Southern literature]] * [[Southern rock]] * [[Southern strategy]] * [[White Southerners]] ** [[Appalachian American]]. [[Tuckahoes and Cohees]] ** [[Butternut (people)]] ** [[Cajuns]] ** [[Florida Cracker|Florida]] و [[Georgia cracker|Georgia Cracker]] ** [[Texians]] ** [[Urban Appalachians]] {{Div col end}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == قرايه اكتر == * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Allen, John O. and Clayton E. Jewett|عنوان=Slavery in the South: A State-by-State History|ناشر=Greenwood Press|سنة=2004|isbn=978-0-313-32019-4}} * Ayers, Edward L. ''What Caused the Civil War? Reflections on the South and Southern History'' (2005). {{ISBN|978-0-393-05947-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-393-05947-2|978-0-393-05947-2]]. * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Ayers, Edward L.|عنوان=The Promise of the New South: Life after Reconstruction|ناشر=Oxford University Press|سنة=1993|وصلة مؤلف=Edward L. Ayers|isbn=978-0-19-508548-8}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Billington, Monroe Lee|مسار=https://archive.org/details/politicalsouthin00bill|عنوان=The Political South in the 20th Century|ناشر=Scribner|سنة=1975|isbn=978-0-684-13983-8}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Black|الأول=Earl|مسار=https://archive.org/details/riseofsouthernre00earl_0|عنوان=The Rise of Southern Republicans|ناشر=Belknap press|سنة=2002|name-list-style=amp|مؤلف2=Black|الأول2=Merle|isbn=978-0-674-01248-6}} * Cash, Wilbur J. [[iarchive:TheMindOfTheSouthW.J.Cash/mode/2up|''The Mind of the South'']] (1941). {{ISBN|978-0-679-73647-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-679-73647-9|978-0-679-73647-9]]. * Cooper, Christopher A. and H. Gibbs Knotts, eds. ''The New Politics of North Carolina'' (U. of North Carolina Press, 2008) {{ISBN|978-0-8078-5876-9}} * Davis, Donald, and Mark R. Stoll. ''Southern United States: An Environmental History'' (2006) {{ISBN|978-1-8510-9780-7}} * Edwards, Laura F. "Southern History as U.S. History", ''Journal of Southern History'', 75 (Aug. 2009), 533–64. * Flynt, J. Wayne ''Dixie's Forgotten People: The South's Poor Whites'' (1979). Deals with the 20th century. {{ISBN|978-0-2532-1736-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-2532-1736-3|978-0-2532-1736-3]] * Frederickson, Kari. (2013). ''Cold War Dixie: Militarization and Modernization in the American South.'' Athens, GA: University of Georgia Press. * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Eugene D. Genovese|عنوان=Roll, Jordan, Roll: The World the Slaves Made|ناشر=Vintage Books|سنة=1976|مكان=New York|صفحة=41|isbn=978-0-394-71652-7}} * Grantham, Dewey W. ''The South in modern America'' (2001) survey covers 1877–2000. * Grantham, Dewey W. ''The Life and Death of the Solid South: A Political History'' (1992). * Jensen, Jeffrey; Pardelli, Giuliana; Timmons, Jeffrey F. 2023. ''[https://www.cambridge.org/core/elements/representation-and-taxation-in-the-american-south-18201910/1B32EABA137128C2E9C15F2480196470 Representation and Taxation in the American South, 1820–1910]''. Cambridge University Press. * Johnson, Charles S. ''Statistical atlas of southern counties: listing and analysis of socio-economic indices of 1104 southern counties'' (1941). [https://books.google.com/books?id=ATjQAAAAMAAJ excerpt] * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=David M. Katzman|عنوان=The Reader's Companion to American History|ناشر=Houghton Mifflin Company|سنة=1996|الفصل=Black Migration}} * Key, V. O. [[iarchive:southernpolitics0000keyv_d3i3|''Southern Politics in State and Nation'']] (1951). Classic political analysis, state by state. * Kirby, Jack Temple. [[iarchive:ruralworldslosta0000kirb|''Rural Worlds Lost: The American South, 1920–1960'']] (LSU Press, 1986). Major scholarly survey with detailed bibliography. * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Michael Kreyling|مسار=https://archive.org/details/inventingsouther00krey_0/page/66|عنوان=Inventing Southern Literature|ناشر=University Press of Mississippi|سنة=1998|صفحة=[https://archive.org/details/inventingsouther00krey_0/page/66 66]|isbn=978-1-57806-045-0}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Rayford Logan|عنوان=The Betrayal of the Negro from Rutherford B. Hayes to Woodrow Wilson|ناشر=Da Capo Press|سنة=1997|مكان=New York|وصلة مؤلف=Rayford Logan|isbn=978-0-306-80758-9}} * McWhiney, Grady. ''Cracker Culture: Celtic Ways in the Old South'' (1988) {{ISBN|9780817304584}} * Mark, Rebecca, and Rob Vaughan. ''The South: The Greenwood Encyclopedia of American Regional Cultures'' (2004) * {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=A More Southern Environmental History|صحيفة=Journal of Southern History|مسار=https://www.researchgate.net/publication/286977645|مؤلف=Morris|الأول=Christopher|سنة=2009|المجلد=75|العدد=3|صفحات=581–598}} * Odem, Mary E. and Elaine Lacy, eds. ''Latino Immigrants and the Transformation of the U.S. South'' (U of Georgia Press, 2009). * {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=From Exclusion to Segregation: Southern Race Relations, 1865–1890|صحيفة=Journal of American History|مؤلف=Rabinowitz, Howard N.|تاريخ=September 1976|المجلد=43|العدد=2|صفحات=325–350|جايستور=1899640|دوي=10.2307/1899640}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Nicol C. Rae|عنوان=Southern Democrats|ناشر=Oxford University Press|سنة=1994|isbn=978-0-19-508709-3}} * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Jeffrey A. Raffel|عنوان=Historical Dictionary of School Segregation and Desegregation: The American Experience|ناشر=Greenwood Press|سنة=1998|isbn=978-0-313-29502-7}} * Rivers, Larry E., and Canter Brown, eds. ''The Varieties of Women's Experiences: Portraits of Southern Women in the Post-Civil War Century'' (UP of Florida, 2010). * Thornton III, J. Mills. [https://muse.jhu.edu/book/48143 ''Archipelagoes of My South: Episodes in the Shaping of a Region, 1830–1965''] (2016) * Tindall, George B. [[iarchive:emergenceofnewso00tind|''The emergence of the new South, 1913–1945'']] (1967) * {{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_d5d4|عنوان=Encyclopedia of Southern History|ناشر=LSU Press|سنة=1979|محرر=Robert W. Twyman.|url-access=registration|محرر2=David C. Roller|isbn=978-0-8071-0575-7}} * {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Change in the Plantation System: American South, 1910–1945|صحيفة=Explorations in Economic History|مؤلف=Virts|الأول=Nancy|سنة=2006|المجلد=43|العدد=1|صفحات=153–176|دوي=10.1016/j.eeh.2005.04.003}} * {{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Southern Middle Class|صحيفة=Journal of Southern History|مؤلف=Wells|الأول=Jonathan Daniel|سنة=2009|المجلد=75|العدد=3|صفحات=651–}} * {{استشهاد بكتاب|مسار=https://archive.org/details/encyclopediaofso00dia_teb|عنوان=Encyclopedia of Southern Culture|ناشر=University of North Carolina Press|سنة=1989|محرر=Wilson, Charles Reagan|محرر2=William Ferris|isbn=978-0-8078-1823-7}} * Wilson, Charles R., ed. (2006-2020) ''The New Encyclopedia of Southern Culture'' (University of North Carolina Press), complete in 24 volumes. [https://uncpress.org/series/new-encyclopedia-southern-culture/?amount=100&supapress_order=publishdate-desc online] * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Woodward, C. Vann|عنوان=The Strange Career of Jim Crow|ناشر=Oxford University Press|سنة=1955|وصلة مؤلف=C. Vann Woodward|isbn=978-0-19-514690-5}} * Woodward, C. Vann. ''Origins of the New South, 1877–1913: A History of the South'' (1951). {{ISBN|978-0-8071-0009-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8071-0009-7|978-0-8071-0009-7]]. * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Gavin Wright|عنوان=Old South, New South: Revolutions in the Southern Economy Since the Civil War|ناشر=LSU Press|سنة=1996|isbn=978-0-8071-2098-9}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز}} {{Wikiquote}} {{روابط شخص}} * {{Wikivoyage-inline|South (United States of America)|Southern United States}} * [http://docsouth.unc.edu/index.html DocSouth: Documenting the American South] – multimedia collections from the [[جامعة نورث كارولاينا فى تشابل هيل|University of North Carolina at Chapel Hill]] * [http://southernstudies.olemiss.edu/ Center for the Study of Southern Culture] – the research center at the [[جامعة مسيسيبى|University of Mississippi]]. with a graduate program and undergraduate major in southern studies * {{استشهاد ويب|عنوان=Southern Studies|مسار=http://guides.lib.olemiss.edu/subject/southernstudies/internet|صحيفة=Library Guides|مؤلف=University of Mississippi Libraries}} * {{استشهاد ويب|عنوان=Southern Studies Jumpgate|مسار=http://www.ibiblio.org/sostudies/jump.htm|مؤلف=University of North Carolina, Southern Studies|اقتباس=Annotated list of sites}} {{Regions of the United States}}{{Southern United States}}{{مناطق العالم}}{{أشرطة|title=Articles related to the Southern United States}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:جنوب امريكا|جنوب امريكا]] [[تصنيف:Articles with short description]] 1eb4fiwaque2v4km0uk6wta73t4ahw0 2 2323949 13235632 13182401 2026-09-17T20:59:56Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: |Grenada]] ← |جرينادا]] 13235632 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name = {{{name|North America topic}}} | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |border = {{{border|}}} |navbar = {{{navbar|}}} |titlestyle = {{{titlestyle|}}} |title = {{#if:{{{title|}}} | {{{title}}} | {{#ifexist:{{{1|{{{prefix|}}}}}}_North_America{{{2| {{{suffix|}}}}}} | [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} North America{{{2| {{{suffix|}}}}}}]] | {{{1|{{{prefix|}}}}}} North America{{{2| {{{suffix|}}}}}} }} }} |image = {{{image|}}} |groupstyle = {{{groupstyle|}}} |liststyle = {{{liststyle|}}} |listclass = hlist |group1 = Sovereign states |list1 = * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Antigua and Barbuda{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Antigua and Barbuda]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}Bahamas{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Bahamas]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Barbados{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Barbados]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Belize{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Belize]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Canada{{{2| {{{suffix|}}}}}}|كندا]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Costa Rica{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Costa Rica]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Cuba{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Cuba]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Dominica{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Dominica]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}Dominican Republic{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Dominican Republic]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} El Salvador{{{2| {{{suffix|}}}}}}|El Salvador]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Grenada{{{2| {{{suffix|}}}}}}|جرينادا]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Guatemala{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Guatemala]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Haiti{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Haiti]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Honduras{{{2| {{{suffix|}}}}}}|هوندوراس]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Jamaica{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Jamaica]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Mexico{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Mexico]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Nicaragua{{{2| {{{suffix|}}}}}}|نيكاراجوا]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Panama{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Panama]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Saint Kitts and Nevis{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Saint Kitts and Nevis]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Saint Lucia{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Saint Lucia]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Saint Vincent and the Grenadines{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Saint Vincent and the Grenadines]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Trinidad and Tobago{{{2| {{{suffix|}}}}}}|ترينيداد و توباجو]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}United States{{{2| {{{suffix|}}}}}}|امريكا]] |group2 = {{#if:{{{countries_only|}}} | |{{longitem|Dependencies and<br/>other territories}}}} |list2 = {{#if:{{{countries_only|}}} | | * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Anguilla{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Anguilla]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Aruba{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Aruba]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Bermuda{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Bermuda]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Bonaire{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Bonaire]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}British Virgin Islands{{{2| {{{suffix|}}}}}}|British Virgin Islands]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}Cayman Islands{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Cayman Islands]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Curaçao{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Curaçao]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Greenland{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Greenland]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Guadeloupe{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Guadeloupe]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Martinique{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Martinique]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Montserrat{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Montserrat]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Puerto Rico{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Puerto Rico]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Saint Barthélemy{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Saint Barthélemy]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}Collectivity of Saint Martin{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Saint Martin]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Saint Pierre and Miquelon{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Saint Pierre and Miquelon]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Saba (island){{{2| {{{suffix|}}}}}}|Saba]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Sint Eustatius{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Sint Eustatius]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} Sint Maarten{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Sint Maarten]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}Turks and Caicos Islands{{{2| {{{suffix|}}}}}}|Turks and Caicos Islands]] * [[{{{1|{{{prefix|}}}}}} {{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|yes|the_|}}|{{#ifeq:{{{article|}}}|no||the_}}}}United States Virgin Islands{{{2| {{{suffix|}}}}}}|United States Virgin Islands]] <!--end #if:-->}} }}{{#if:{{{2|}}}{{{suffix|}}}|[[Category:Region topic template using suffix]]}}<noinclude> {{documentation}} <!---Please add categories/metadata to the <includeonly> section at the end of the /doc subpage; interwikis go to Wikidata, thank you!---> </noinclude> 0deul9oo8zfyd7gmfqihiq2ute566fp 0 2324443 13235656 13193463 2026-09-17T21:09:37Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه، أوليغ ← اوليج، أصليي ← اصليي (3) 13235656 wikitext text/x-wiki {{بلد سابق}} '''جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحاديه''' ( Spanish () كانت معروفه فى البداية باسم '''مقاطعات امريكا الوسطانيه المتحدة''' ( {{Lang|es|Provincias Unidas del Centro de América}} كانت دولة صاحبة سياده فى [[امريكا الوسطانيه]] ، و اتوجدت بين 1823 و1839/1841. الجمهورية أتألفت من 5 ولايات ( [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] ، [[السالفادور|والسالڤادور]] ، [[جواتيمالا|و جواتيمالا]] ، [[هوندوراس|و هوندوراس]] ، [[نيكاراجوا|ونيكاراجوا]] )، و منطقة اتحادية من سنة 1835 لسنة 1839. كانت [[مدينة جواتيمالا]] عاصمتها لحد سنة 1834، لما تم نقل مقر الحكومة ل[[سان سلفادور|سان سالڤادور]] . كانت جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية تحدها من الشمال [[الميكسيك|المكسيك]] ، ومن الجنوب [[كولومبيا الكبرى|غران كولومبيا]] ، ومن الشرق مملكة موسكيتيا وهوندوراس البريطانية ، والاتنين كانتا تطالب بهما الجمهورية الاتحادية. بعد ما أعلنت امريكا الوسطانيه ( اللى كانت ساعتها القيادة العامة لجواتيمالا ) استقلالها عن [[الامبراطوريه الاسپانيه|الامبراطورية الإسبانية]] فى سبتمبر 1821، تم ضمها ل[[الامبراطوريه الميكسيكيه الاولانيه|الامبراطورية المكسيكية الأولى]] فى يناير 1822 قبل ما تستعيد استقلالها وتشكل [[جمهورية فدراليه|جمهورية اتحادية]] سنة 1823. اعتمدت جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية دستورها ، استناد لدستور [[حكومة امريكا الفيدراليه|الحكومة الفيدرالية للولايات المتحدة]] ، فى نوفمبر 1824. أجرت أول انتخابات رئاسية ليها فى ابريل 1825 ، اللى تم خلالها انتخاب السياسى [[ليبراليه|الليبرالى]] مانويل خوسيه آرس كأول رئيس للبلاد. بعدين انحاز آرس ل[[سياسه محافظه|المحافظين]] فى البلاد بسبب معارضة الليبراليين للتنازلات اللى قدمها للمحافظين لضمان انتخابه رئيسى. كانت الجمهورية غير مستقرة سياسى، حيث شافت حروب أهلية وتمردات وانتفاضات من قبل الليبراليين والمحافظين. فى الفترة من سنة 1827 لسنة 1829، وقعت فى حرب أهلية بين المحافظين اللى أيدوا آرس والليبراليين اللى عارضوه. السياسى الليبرالى فرانسيسكو مورازان قاد الليبراليين للنصر، و انتُخب رئيس سنة 1830. انزلقت الجمهورية لحرب أهلية ثانية من سنة 1838 لسنة 1840، و نهايتها أعلنت دول امريكا الوسطانيه استقلالها و توقفت الجمهورية الفيدرالية عن الوجود. المؤرخين رجعو عدم الاستقرار السياسى فى البلد لنظام الحكم الفيدرالى اللى كانت بتعانى منه، و للمشاكل الاقتصادية اللى واجهتها. الصادرات الزراعية ما كانتش كفاية، و الحكومة الفيدرالية ما قدرتش تسدد القروض الخارجية بتاعتها، رغم إن شروط القروض كانت مناسبة. المشاكل الاقتصادية فى امريكا الوسطانيه كان جزء منها راجع لعدم قدرة الحكومة الفيدرالية على تحصيل الضرايب، و كمان لضعف البنية التحتية بين الولايات. سياسيين و كتاب و مثقفين من امريكا الوسطانيه دعوا لـ [[اعادة توحيد امريكا الوسطانيه|إعادة توحيد امريكا الوسطانيه]] من وقت تفكك جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية. الدول اللى خلفت الجمهورية اشتغلت ذا محاولة خلال القرنين التسعتاشر و العشرين لإعادة توحيد امريكا الوسطانيه بالوسايل الدبلوماسية و العسكرية، لكن ولا محاولة منهم نجحت فى توحيد الأعضاء الخمسة السابقين لمدة أكتر من سنة واحدة. الأعضاء الخمسة السابقين كلهم فى جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية أعضاء دلوقتى فى [[نظام تكامل امريكا الوسطانيه]] (SICA)، و دى منظمة اقتصادية و سياسية هدفها تشجيع التنمية الإقليمية. == الاسامى == الاسم الاولانى للبلاد، اللى تم اعتماده عند استقلالها عن [[الامبراطوريه الميكسيكيه الاولانيه|الامبراطورية المكسيكية الأولى]] فى 1 يوليه 1823، كان هو المقاطعات المتحدة لامريكا الوسطانيه {{langx|es|Provincias Unidas del Centro de América}}. {{ملا|"{{lang|es|Provincias Unidas del Centro de América}}" is literally "United Provinces of the Center of America" in [[اللغه الانجليزى]]English]].{{sfn|Peloso|Tenenbaum|1996|p=65}} }} {{Sfn|Slade|1917}} {{Sfn|Marure|1895}} عند اعتماد دستور البلاد فى 22 نوفمبر 1824، المقاطعات المتحدة لامريكا الوسطانيه غيرت اسمها لجمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية ( {{Lang|es|República Federal de Centro América}} ). {{Sfn|Pinto Soria|1987}} فى السنين اللى أعقبت الاستقلال بفتره قصيره ، أشارت بعض الوثائق الحكومية الرسمية لالبلاد باسم امريكا الموحدة لامريكا الوسطانيه ( {{Lang|es|Estados Federados del Centro de América}} ). {{Sfn|Pinto Soria|1987}} {{Sfn|Marure|1895}} ويشار للجمهورية الفيدرالية كمان باسم اتحاد امريكا الوسطانيه ( {{Lang|es|Federación de Centro América}} ). {{Sfn|Karnes|1961}} {{Sfn|Pérez Brignoli|2018}} == خلفية == === امريكا الوسطانيه الاستعمارية === الإسبان غزو امريكا الوسطانيه فى القرن الستاشر المنطقة. اتقسمت لشوية {{Lang|es|[[Real Audiencia|audiencias]]}} (الاختصاصات القضائية) لحد تم تنظيمها سنة 1542 فى {{Lang|es|audiencia}} واحدة تمتد شمال لبرزخ تيهوانتيبيك و جنوب لبرزخ بنما . {{Sfn|Karnes|1961}} {{Sfn|Stanger|1932}} اسبانيا نقلت السيطرة على شبه جزيرة يوكاتان ل[[اسبانيا الجديده|اسبانيا الجديدة]] ( [[الميكسيك|المكسيك]] دلوقتى ) سنة 1560، ونقلت السيطرة على [[باناما|بنما]] لبيرو بعد سبع سنين. {{Sfn|Karnes|1961}} سنة 1568، {{Lang|es|audiencia}} امريكا الوسطانيه أُعيد تنظيمها علشان تكون القيادة العامة لجواتيمالا . {{Sfn|Stanger|1932}} تم تقسيم القيادة ل{{Lang|es|[[corregimiento]]}} ، {{Lang|es|gobiernos}} {{Sfn|Stanger|1932}} مناصب رؤساء بلديات اكبر ، ومناصب إدارية أعلى. كان عند امريكا الوسطانيه نظام طبقى ، كان [[اسبان|الإسبان]] فى القمة، و الأفراد من اصحاب الأعراق المختلطة فى الوسط، و الأفارقة وسكان [[امريكان اصليين|امريكا الوسطانيه الاصليين]] فى القاع. كان الإسبان يمتلكون معظم أراضى المنطقة وثرواتها، و كان السكان الاصليين بيشكلو غالبية قوتها العاملة. {{Sfn|Lindo Fuentes|Ching|Lara Martínez|2007}} سيطرت [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاثوليكية]] على كل جوانب مجتمع امريكا الوسطانيه خلال الحكم الاستعمارى الإسبانى. رغم ان السكان الاصليين فى المنطقة أُجبروا بالتدريج من قبل المسؤولين الاستعماريين على اعتناق الكاثوليكية، إلا أنهم احتفظوا بكتير من تقاليدهم الثقافية. {{Sfn|Lindo Fuentes|Ching|Lara Martínez|2007}} === استقلال امريكا الوسطانيه === الملك الإسبانى [[فرناندو السابع ملك اسبانيا|فيرناندو السابع]] اتشال سنة 1808 على ايد الامبراطور الفرنساوى [[نابوليون بونابارت|نابليون]] ، اللى نصب أخاه [[چوزيف بونابارت|جوزيف]] ملكاً لاسبانيا . ماعترفتش مستعمرات اسبانيا فى الأمريكتين (بما فيها القيادة العامة لجواتيمالا) بجوزيف كملك شرعى، و أنشأت حكومات مؤقتة معروفه باسم {{Lang|es|[[Junta (Spanish American Independence)|juntas]]}} . ، اللى استمرت فى الاعتراف بفيرناندو ملك. {{Sfn|Bernal Ramírez|Quijano de Batres|2009}} {{Sfn|Foster|2007}} رغم ان حكومة امريكا الوسطانيه الاستعمارية فضلت موالية لفيرناندو، لكن بعض {{Lang|es|[[Criollo people|criollo]]}} كان عايز قادة امريكا الوسطانيه مزيداً من الاستقلال الذاتى. {{Sfn|Bernal Ramírez|Quijano de Batres|2009}} فى نوفمبر 1811، أطلق خوسيه ماتياس ديلجادو ومانويل خوسيه آرسى تمرد فى سان سالڤادور ضد الحكم الإسبانى، اللى هزمته القوات الموالية. اندلعت ثورات استقلال إضافية فى ؛ سنة 1813 فى جواتيمالا؛ و فى . انغلب جميعهم على ايد القوات الموالية، لكن المشاعر المؤيدة للاستقلال انتشرت بين قادة امريكا الوسطانيه. {{Sfn|Bernal Ramírez|Quijano de Batres|2009}} [[ملف:Firma_del_Acta_de_Independencia_de_Centroamérica.jpg|بديل=A 20th-century oil painting depicting the signing of the Act of Independence of Central America|يسار|تصغير|{{Lang|es|Firma del Acta de Independencia}} بقلم {{واو|Luis Vergara Ahumada|es}} (القرن العشرين)]] مجلس كاديز (وهو مؤتمر دستورى إسبانى فى [[كاديذ|كاديز]] ) صاغ الدستور الإسبانى سنة 1812 ، اللى جعل اسبانيا [[ملكية دستوريه|ملكية دستورية]] . {{Sfn|Bernal Ramírez|Quijano de Batres|2009}}فيرناندو لغا الدستور الليبرالى بعد عودته لالسلطة سنة 1814، لأنه كان عايز أن يحكم [[ملكية مطلقه|كملك مطلق]] . {{Sfn|Bernal Ramírez|Quijano de Batres|2009}} رفضه الحكم كملك دستورى و رغبة قادة المستعمرات فى مزيد من الحكم الذاتى المحلى اتسبب فى بداية ثورات الاستقلال فى كل اماكن المستعمرات الامريكانيه الإسبانية. {{Sfn|Foster|2007}} قاد دى الانتفاضات فى المقام الاولانى الليبراليين اللى أيدو مُثُل [[عصر التنوير|التنوير]] الواردة فى دستور سنة 1812. انضم المحافظين لحركات الاستقلال سنة 1820، لما أجبر العقيد [[رافايل ديل ريجو|رافائيل ديل رييغ]] فيرناندو على إعادة العمل بدستور سنة 1812. {{Sfn|Foster|2007}} فى 15 سبتمبر 1821، قادة المستعمرات فى امريكا الوسطانيه أعلنو استقلالهم عن اسبانيا و مضو قانون استقلال امريكا الوسطانيه . قاموا بتشكيل المجلس الاستشارى لإدارة المنطقة مؤقتاً لحين تشكيل حكومة دائمة. احتفظ معظم المسؤولين الحكوميين، بمن فيهم العميد [[جابينو جاينزا|غابينو غاينزا]] (اخر قائد عام لجواتيمالا)، بمناصبهم. {{Sfn|Munro|1918}}بعد الاستقلال، انقسم قادة امريكا الوسطانيه أيديولوجى حول اذا كان ينبغى عليهم البقاء مستقلين أو الانضمام للامبراطورية المكسيكية الأولى؛ أيد الملكيون الضم، فى الوقت نفسه عارضه الجمهوريين والقوميون. {{Sfn|Kenyon|1961}} {{Sfn|Stanger|1932}} طلب الوصى المكسيكى ( [[ملوك المكسيك|والامبراطور المكسيكى]] بعدين ) [[اجوستين دى اتوربيدى|أغوستين دى إيتوربيدى]] من المجلس الاستشارى الانضمام للامبراطورية المكسيكية الأولى فى نوفمبر 1821، {{Sfn|Foster|2007}} وصوت المجلس لصالح الضم فى 5 يناير 1822. {{Sfn|Kenyon|1961}} بعت الميكسيكيين العميد [[فيسنتى فيليسولا]] لفرض الضم. {{Sfn|Kenyon|1961}} قاوم الليبراليين فى كوستاريكا والسالڤادور ونيكاراجوا المحاولات المكسيكية لضم المنطقة. خاض الليبراليين والمحافظين حرب أوتشوموغو فى كوستاريكا، اللى خلصت بسيطرة الليبراليين على البلاد. {{Sfn|Obregón Quesada|2002}} قاوم المتمردين الليبراليين فى السالڤادور، بقيادة ديلجادو و أرس، غزوين من قبل فيليسولا سنة ى 1822 و1823. خلصت الأولى بهدنة وانسحاب المكسيك؛ {{Sfn|Meléndez Chaverri|2000}} أما التانيه فقد سببت إطاحة فيليسولا بديلغادو من منصب الزعيم السياسى للسالڤادور (مما أجبر آرس على الهروب لامريكا) والاستيلاء على مدينة [[سان سلفادور|سان سالڤادور]] . {{Sfn|Stanger|1932}} {{Sfn|Kenyon|1961}} {{Sfn|Flemion|1973}} أطلق الجنرال خوسيه أناكليتو أوردونيز تمرد ضد الزعيم السياسى المحافظ فى نيكاراجوا {{واو|Miguel González Saravia y Colarte|es}} ، والاستيلاء على شوية مدن. استمرت ثورة أوردونيز بعد ما أعلنت امريكا الوسطانيه استقلالها عن المكسيك. {{Sfn|Bolaños Geyer|2018}} فى 19 مارس 1823، إيتوربيدى تنازل عن عرش المكسيك. {{Sfn|Kenyon|1961}} لما وصلت أنباء تنازل إيتوربيدى عن العرش لفيليسولا فى 29 مارس، دعا القادة السياسيين فى امريكا الوسطانيه لإنشاء مؤتمر لتحديد مستقبل المنطقة. {{واو|Mexican Constituent Congress|es|Congreso Constituyente de 1822 de México}} أمر القوات المكسيكية فى امريكا الوسطانيه بوقف الأعمال العدائية فى 1 ابريل، {{Sfn|Kenyon|1961}} وانعقد مؤتمر امريكا الوسطانيه فى 24 يونيو. {{Sfn|Karnes|1961}} باستثناء ولاية تشياباس ، أعلنت استقلال امريكا الوسطانيه عن المكسيك فى 1 يوليو. {{Sfn|Foster|2007}} {{Sfn|Jiménez González|2009}} == تاريخ == === الجمعية التأسيسية الوطنية === ==== صياغة الدستور ==== [[ملف:Constitución_de_Centroamérica_de_1824.jpg|بديل=A scan of the front cover of the 1824 Constitution of the Federal Republic of Central America|يسار|تصغير| دستور جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية]] عند استقلال امريكا الوسطانيه عن المكسيك، أنشأ مؤتمر امريكا الوسطانيه المقاطعات المتحدة لامريكا الوسطانيه. {{Sfn|Foster|2007}} {{Sfn|Vázquez Olivera|2012}} و فى اليوم اللى بعده، أعاد المؤتمر تنظيم نفسه علشان يكون الجمعية التأسيسية الوطنية، وكلف نفسه بصياغة دستور لامريكا الوسطانيه المستقلة حديثاً. {{Sfn|Karnes|1961}} {{Sfn|Slade|1917}} كان خوسيه ماتياس ديلغادو الرئيس المؤقت لامريكا الوسطانيه لحد 10 يوليه 1823، لما عينت الجمعية التأسيسية الوطنية {{واو|First Triumvirate of Central America{{!}}triumvirate|es|Primer Triunvirato de Centroamérica}} بيتكون من آرسى وخوان فيسنتى فيلاكورتا [[بيدرو مولينا مازاريجوس|وبيدرو مولينا مازاريغوس]] . بما أن آرس كان موجود فى امريكا لما تم تشكيل الحكم الثلاثى، فقد اتعيين [[انطونيو ريفيرا كابيزاس|أنطونيو ريفيرا كابيزاس]] بديل له. {{Sfn|Karnes|1961}} تناوب التلاته على السلطة التنفيذية شهرى. {{Sfn|Karnes|1961}} الجمعية التأسيسية الوطنية فى البداية، تألفت من مندوبين من السالڤادور وجواتيمالا؛ {{Sfn|Kenyon|1961}} ولم ترسل كوستاريكا وهوندوراس ونيكاراجوا مندوبيهم لحد اكتوبر 1823، {{Sfn|Karnes|1961}} ورفضوا إرسالهم لحد انسحب الجنود الميكسيكيين من امريكا الوسطانيه. {{Sfn|Stanger|1932}} تألفت الجمعية التأسيسية الوطنية من 64 مندوب موزعين فى كل اماكن امريكا الوسطانيه. {{ملا|The 64 delegates were distributed as follows: 28 delegates from Guatemala, 13 from El Salvador, 11 from Honduras, eight from Nicaragua, and four from Costa Rica.{{sfn|Karnes|1961|p=35}} }} كانت الجمعية الوطنية التأسيسية هيا الحكومة ''الفعلية'' لامريكا الوسطانيه لحد تم اعتماد الدستور. {{Sfn|Karnes|1961}} كان فصيلاها السياسيان هما [[ليبراليه|الليبراليين]] [[سياسه محافظه|والمحافظين]] ؛ أيد الليبراليين الفيدرالية ، و المحافظين أيدو المركزية . {{Sfn|Karnes|1961}} ==== تمرد جواتيمالى ==== [[ملف:Del_Valle_blanco_y_negro.jpg|بديل=A black-and-white drawing of José Cecilio del Valle wearing early 19th century formal attire|يسار|تصغير| رسم [[خوسيه سيسيليو ديل فالى|لخوسيه سيسيليو ديل فالى]]]] فى 14 سبتمبر 1823، الكابتن [[Rafael Ariza y Torres|رافائيل أريزا إى توريس]] ابتدا تمرد فى [[مدينة جواتيمالا]] (العاصمة) لأن حكومة امريكا الوسطانيه ما كانتش قادرة على سداد ديونها للجيش. {{Sfn|Marure|1895}} رغم ان أريزا تعهد بولائه للجمعية التأسيسية الوطنية، لكن كتير من أعضاء الجمعية هربو من المدينة واستدعوا جنودًا من تشيكيمولا [[كويتزالتنانجو|وكويتزالتينانغو]] و سان سالڤادور لقمع التمرد. {{Sfn|Karnes|1961}} لم يرغب متمردو أريزا ولا العقيد خوسيه ريفاس وجنوده اللى عددهم 750 جندى من سان سالڤادور فى خوض معركة. {{Sfn|Karnes|1961}} استغل المحافظين الموقف، و أجبروا الثلاثى على الاستقالة فى 6 اكتوبر. {{Sfn|Marure|1895}} قاموا بتنصيب {{واو|Second Triumvirate of Central America{{!}}second, less-liberal triumvirate|es|Segundo Triunvirato de Centroamérica}} بيتكون من Arce و [[خوسيه سيسيليو ديل فالى|José Cecilio del Valle]] و [[توماس انتونيو اوهوران واى ارجويلو|Tomás O'Horan]] . وبما أن آرس وفالى كانا بره البلاد لما تم تشكيل الثلاثى التانى ، فقد كان [[José Santiago Milla|خوسيه سانتياجو ميلا]] وفيلاكورتا بديلين. {{Sfn|Karnes|1961}} لم يجلس فالى و أرسى فى المجلس الثلاثى لحد فبراير ومارس 1824 على التوالى. {{Sfn|Soto|1991}} === محاولات إعادة التوحيد === {{Main|Central American reunification}} [[ملف:ECHO_Central_America_Editable_A3_Landscape.png|بديل=A digital map of the modern borders of Central America|يسار|تصغير| خريطة من إعداد [[الكوميسيون الاوروبيه|المفوضية الاوروبية]] توضح الحدود الحديثة لامريكا الوسطانيه]] فى وقت بدرى من سنة 1842، سعى بعض سكان امريكا الوسطانيه لإعادة توحيد المنطقة. بُذلت شوية محاولات لإعادة التوحيد دبلوماسى أو بالقوة خلال القرنين التسعتاشر والعشرين، لكن لم تستمر أى منها لاكتر من شوية أشهر، ولم بتشمل كل الدول الخمس الأعضاء السابقة فى جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية. {{Sfn|Karnes|1961}} {{Sfn|Bernal Ramírez|Quijano de Batres|2009}} {{Sfn|Perry|1922}} بحسب المؤرخ الجواتيمالى خوليو سيزار بينتو سوريا، امريكا الوسطانيه فشلت فى تحقيق إعادة التوحيد بشكل أساسى بسبب نفوذ الاوليجارشية فى الولايات السابقة للجمهورية الاتحادية، اللى بيشوفو فى إعادة التوحيد عائق قدام تحقيق أهدافهم. {{Sfn|Pérez Brignoli|1993}} وفود من السالڤادور و هوندوراس و نيكاراجوا أعلنت أنطونيو خوسيه كانياس رئيس لحكومة اتحادية جديدة فى 17 مارس 1842، لكن حكومتى كوستاريكا وجواتيمالا ماعترفتشا بده الإعلان. {{Sfn|Perry|1922}} خلصت حكومة كانياس سنة 1844، لما غزت السالڤادور وهوندوراس نيكاراجوا لمنح اللجوء للمنفيين السياسيين السالڤادوريين والهوندوراسيين. {{Sfn|Munro|1918}} حاول فرانسيسكو مورازان كمان إعادة توحيد امريكا الوسطانيه بالقوة سنة 1842 لما بقا الزعيم السياسى لكوستاريكا. بعد قيادته لغزو نيكاراجوا، انغلب و اتعزل و أُعدم رمى بالرصاص فى 15 سبتمبر من السنه دى. {{Sfn|Pérez Brignoli|2018}} {{Sfn|Molina Jiménez|2021}} سنة 1848، اجتمع مندوبين من السالڤادور وهوندوراس ونيكاراجوا فى تيغوسيغالبا لصياغة دستور جديد لامريكا الوسطانيه. {{Sfn|Perry|1922}} اتعملت اجتماعات تانيه فى العام اللى بعد كده فى ليون، و خلالها مضت الوفود معاهدة لانتخاب رئيس ونائب رئيس وهيئة تشريعية وطنية لامريكا الوسطانيه. أعلن المجلس التشريعى لامريكا الوسطانيه عن إنشاء اتحاد امريكا الوسطانيه فى 9 اكتوبر 1852، لكن مقاومة الحزب الشرعى النيكاراغوى و بداية الحرب الأهلية فى نيكاراجوا اتسبب فى فشل الاتحاد بحلول سنة 1854. {{Sfn|Perry|1922}} {{Sfn|Munro|1918}} لم تصادق السالڤادور و نيكاراجوا على دستور الاتحاد. {{Sfn|Munro|1918}} سنة 1876، الرئيس الجواتيمالى [[خوستو روفينو باريوس]] دعا الخمس دول الأعضاء السابقة فى جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية لإرسال وفود لمدينة جواتيمالا للتفاوض بخصوص إعادة توحيد دول امريكا الوسطانيه، لكن غزو باريوس للسالڤادور فى وقت بعدين من السنه دى أنهى المفاوضات المخطط لها. {{Sfn|Perry|1922}} {{Sfn|Ching|1997}} فى 28 فبراير 1885، أعلن باريوس تأسيس اتحاد امريكا الوسطانيه و أعلن نفسه رئيس له. قبلت هوندوراس إعلان باريوس، لكن كوستاريكا والسالڤادور ونيكاراجوا رفضته. غزا باريوس السالڤادور فى 29 مارس 1885 لإجبارها على الانضمام لاتحاد امريكا الوسطانيه، واتقتل خلال معركة تشالتشوابا فى 2 ابريل. انسحبت القوات الجواتيمالية من السالڤادور، منهيةً بكده محاولة باريوس لتوحيد امريكا الوسطانيه. {{Sfn|Munro|1918}} {{Sfn|Perry|1922}} فى 20 يونيه 1895، وقعت وفود من السالڤادور وهوندوراس ونيكاراجوا معاهدة أمابالا و أعلنت تشكيل جمهورية امريكا الوسطانيه الكبرى . {{Sfn|Slade|1917}} سمحت المعاهدة لكوستاريكا وجواتيمالا بالانضمام إذا رغبت حكومتاهما فى ذلك. {{Sfn|Slade|1917}} أقامت امريكا علاقات دبلوماسية مع الجمهورية فى ديسمبر 1896. {{Sfn|Perry|1922}} اتعملت الجلسة الأولى للمجلس التنفيذى الاتحادى (الهيئة التشريعية للبلاد) فى 1 نوفمبر 1898، تم اعتماد دستور البلاد وتغيير اسمها لامريكا الامريكانيه الوسطانيه. {{Sfn|Slade|1917}} فى 13 نوفمبر، أطاح الجنرال السالڤادورى توماس ريغالادو روميرو بالرئيس رافائيل أنطونيو غوتيريز و أعلن انسحاب السالڤادور من امريكا الوسطانيه. فى 29 نوفمبر، قام المجلس التنفيذى الاتحادى بحل الاتحاد بعد فشله فى وقف انفصال السالڤادور. {{Sfn|Slade|1917}} كانت آخر محاولة لإعادة توحيد امريكا الوسطانيه هيا اتحاد امريكا الوسطانيه قصير الأجل اللى اتأسس بين 1921 و1922، اللى انهار بعد الإطاحة بالرئيس الجواتيمالى [[كارلوس هيريرا]] . {{Sfn|Bernal Ramírez|Quijano de Batres|2009}} {{Sfn|Thomas|1952}} الرئيس السالڤادورى [[نجيب ابو كيله|نجيب بوكيلى]] اتكلم عن رغبته فى إعادة توحيد امريكا الوسطانيه. فى بعض الخطابات اللى ألقاها من توليه منصبه سنة 2019، قال إن امريكا الوسطانيه لازم تكون "دولة واحدة". {{Sfn|Miranda|Train|2021}} {{Sfn|Telemundo Noticias|2019}} أكد بوكيلى تانى سنة 2024 إيمانه بضرورة إعادة توحيد امريكا الوسطانيه، قائل إن المنطقة هاتكون أقوى إذا اتحدت، لكنه يحتاج ل"إرادة الشعوب" (" {{Lang|es|la voluntad de los pueblos}} "). ") لتحقيق إعادة التوحيد. {{Sfn|Contra Punto|2024}} == شوف كمان == * [[السالڤادور]] * [[مدينة جواتيمالا]] * [[خوسيه سيسيليو ديل فالى]] * [[ديونيسيو دى هيريرا]] * [[خوان ليندو]] * [[خوسيه ميلا ذ فيداورى]] * [[رافائيل كاريرا]] * تاريخ امريكا الوسطانيه == ملحوظات == {{Notelist}} == مراجع == === الاستشهادات === {{مصادر|22em}} === فهرس === ==== الكتب ====  {{Refbegin|35em|indent=yes}} * {{cite book|url=https://www.mined.gob.sv/descarga/cipotes/historia_ESA_TomoI_0_.pdf|title=Historia 1 El Salvador|date=2009|publisher=[[Ministry of Education (El Salvador)|Ministry of Education]]|editor-last1=Bernal Ramírez|editor-first1=Luis Guillermo|series=Historia El Salvador|location=El Salvador|language=es|trans-title=History 1 El Salvador|access-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528104616/https://www.mined.gob.sv/descarga/cipotes/historia_ESA_TomoI_0_.pdf|archive-date=28 May 2022|url-status=dead|name-list-style=amp|editor-last2=Quijano de Batres|editor-first2=Ana Elia|isbn=9789992363683}} * {{cite book|last1=Cañas Dinarte|first1=Carlos|url=https://www.asamblea.gob.sv/sites/default/files/2017-12/Tomo_I_Historia_AsambleaLegislativa.pdf|title=Historia del Órgano Legislativo de la República de El Salvador: 1824–1864|date=2006|publisher=[[Legislative Assembly of El Salvador]]|editor1-last=Aguilar Avilés|editor1-first=Gilberto|edition=I|location=[[San Salvador]]. El Salvador|language=es|trans-title=History of the Legislative Organ of the Republic of El Salvador: 1824–1864|oclc=319689765|access-date=5 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831201723/https://www.asamblea.gob.sv/sites/default/files/2017-12/Tomo_I_Historia_AsambleaLegislativa.pdf|archive-date=31 August 2021|url-status=dead|name-list-style=amp|last2=Scarlett Cortez|first2=Violeta}} * {{cite book|last1=Chamorro Cardenal|first1=Pedro Joaquín|url=https://www.enriquebolanos.org/media/publicacion/historiafederacionamericacentral-1823-1840.pdf|title=Historia de la Federación de la América Central: 1823–1840|date=1951|publisher=Ediciones Cultura Hispánica|location=[[مدريد]]. Spain|language=es|trans-title=History of the Federation of Central America: 1823–1840|oclc=1172113044|author1-link=Pedro Joaquín Chamorro Cardenal|access-date=9 May 2024}} * {{cite book|last1=Ching|first1=Erik K.|url=https://www.proquest.com/docview/304330235|title=From Clientelism to Militarism: The State, Politics and Authoritarianism in El Salvador, 1840–1940|date=1997|publisher=[[University of California, Santa Barbara]]|location=[[Santa Barbara, California]]|language=en|oclc=39326756|id={{ProQuest|304330235}}|access-date=18 April 2024}} * {{cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/261872469|title=Independencias, Estados y Política(s) en la Centroamérica del Siglo XIX. Las Rutas Históricas del Bicentenario|date=2012|publisher=Historic Investigations Center of Central America of the [[University of Costa Rica]]|editor1-last=Díaz Arias|editor1-first=David|pages=25–44|language=es|trans-title=Independences, States, and Politic(s) in Central America in the 19th Century. The Historic Routes of the Bicentennial|chapter=El Impacto Económico de la Independencia en Centroamérica, 1760–1840. Una Interpretation|trans-chapter=The Economic Impact of the Independence of Central America, 1760–1840. An Interpretation|oclc=811249340|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/261872507|name-list-style=amp|issn=1794-8886|editor2-last=Viales-Hurtado|editor2-first=Ronny José|isbn=9789977152202}} * {{cite book|last1=Foster|first1=Lynn V.|url=https://archive.org/details/briefhistoryofce0000fost/mode/2up|title=A Brief History of Central America|date=2007|publisher=[[Infobase|Facts on File]]|edition=2nd|location=[[نيو يورك]]|language=en|oclc=72161924|access-date=2 August 2022|url-access=registration|isbn=9780816066711}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/elsalvadorcountr00hagg|title=El Salvador: A Country Study|date=1990|publisher=[[Federal Research Division|Library of Congress, Federal Research Division]]|editor1-last=Haggerty|editor1-first=Richard A.|edition=2nd|series=[[Library of Congress Country Studies]]|location=[[واشينطون]]|language=en|oclc=1044677008|access-date=19 April 2024|lccn=89048948|isbn=9780525560371}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jUNuEAAAQBAJ|title=The Oxford Handbook of Central American History|date=2022|publisher=[[Oxford University Press]]|editor1-last=Holden|editor1-first=Robert H.|location=[[نيو يورك]]|language=en|oclc=1304833992|access-date=18 April 2024|isbn=9780190928360}} * {{cite book|title=Chiapas: Guía para descubrir los encantos del estado|publisher=Editorial Océano de México, SA de CV|year=2009|editor-last=Jiménez González|editor-first=Victor Manuel|location=Mexico City|language=es|trans-title=Chiapas: A Guide to Discovering the Charms of the State|ISBN=978-607-400-059-7}} * {{cite book|last1=Karnes|first1=Thomas L.|url=https://archive.org/details/failureofunionce0000karn/mode/2up|title=The Failure of Union: Central America, 1824–1960|date=1961|publisher=[[University of North Carolina Press]]|location=[[Chapel Hill, North Carolina]]|language=en|oclc=484694|access-date=17 April 2024|url-access=registration|isbn=9780807808160}} * {{cite book|last1=Lindo Fuentes|first1=Héctor|url=https://books.google.com/books?id=AubqWtPHt1kC|title=Remembering a Massacre in El Salvador: The Insurrection of 1932, Roque Dalton, and the Politics of Historical Memory|date=2007|publisher=[[University of New Mexico|University of New Mexico Press]]|location=[[Albuquerque, New Mexico]]|language=en|oclc=122424174|access-date=27 May 2024|name-list-style=amp|last2=Ching|last3=Lara Martínez|first2=Erik K.|first3=Rafael A.|isbn=9780826336040}} * {{cite book|last1=Marure|first1=Alejandro|url=https://archive.org/details/efemeridesdeloshe00alejguat/page/n11/mode/2up|title=Efemérides de los Hechos Notables Acaecidos en la República de Centro-América Desde el Año de 1821 Hasta el de 1842|date=1895|publisher=Tipografía Nacional|location=Central America|language=es|trans-title=Ephemeris of the Notable Events that Occurred in the Republic of Central America from the Year 1821 to that of 1842|oclc=02933391|access-date=28 March 2024}} * {{cite book|last1=Meléndez Chaverri|first1=Carlos|url=https://archive.org/details/isbn_9992300574/mode/2up|title=José Matías Delgado, Prócer Centroamericano|date=2000|publisher=Dirección de Publicaciones e Impresos|edition=2nd|volume=8|location=[[San Salvador]]. El Salvador|language=es|trans-title=José Matías Delgado, Central American Hero|oclc=1035898393|author1-link=Carlos Meléndez Chaverri|access-date=28 March 2024|url-access=registration|isbn=9789992300572}} * {{cite book|last1=Michael|first1=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=qJFnuQEACAAJ|title=Standard Catalog of World Gold Coins|date=2009|publisher=[[Krause Publications]]|edition=6th|location=[[Iola, Wisconsin]]|language=en|oclc=430506389|access-date=16 April 2024|name-list-style=amp|last2=Cuhaj|first2=George S.|isbn=9781440204241}} * {{cite book|title=Costa Rica (1821–2021): de la Independencia a su Bicentenario|date=2021|publisher=Editoriales Universitarias Públicas Costarricenses|editor1-last=Molina Jiménez|editor1-first=Iván|edition=1st|location=[[Cartago, Costa Rica]]|language=es|trans-title=Costa Rica (1821–2021): From Independence to Its Bicentennial|oclc=1303713096|isbn=9789977665207}} * {{cite book|last1=Molina Moreira|first1=Marco Antonio|url=http://biblioteca.usac.edu.gt/tesis/14/14_0071.pdf|title=Manuel Francisco Pavón Aycinena: Constructor del Sistema Político del Régimen de los Treinta Años|date=1979|publisher=[[University of San Carlos]]|location=[[Guatemala City]]. Guatemala|language=es|trans-title=Manuel Francisco Pavón Aycinena: Constructor of the Political System of the Thirty Years Regime|oclc=352874889|access-date=27 April 2024}} * {{cite book|last1=Monterey|first1=Francisco J.|url=https://books.google.com/books?id=aiLjAAAAMAAJ|title=Historia de El Salvador: 1810–1842|date=1996|publisher=[[University of El Salvador]]|edition=3rd|location=[[San Salvador]]. El Salvador|language=es|trans-title=History of El Salvador: 1810–1842|oclc=1416680742|access-date=27 April 2024}} * {{cite book|last1=Munro|first1=Dana G.|url=https://archive.org/details/fiverepublicsofc00munr/mode/2up|title=The Five Republics of Central America; Their Political and Economic Development and Their Relations with the United States|date=1918|publisher=[[Oxford University Press]]|editor1-last=Kinley|editor1-first=David|editor1-link=David Kinley|location=[[نيو يورك]]|language=en|oclc=1045598807|access-date=28 March 2024|lccn=18005317}} * {{cite book|last1=Obregón Quesada|first1=Clotilde María|url=https://books.google.com/books?id=E2BhSGpxwMcC|title=Nuestros Gobernantes: Verdades del Pasado para Comprender el Futuro|date=2002|publisher=[[University of Costa Rica|Editorial Universidad de Costa Rica]]|edition=2nd|location=[[San José, Costa Rica|San José]]. Costa Rica|language=es|trans-title=Our Governors: Truths of the Past to Comprehend the Future|oclc=53218900|access-date=20 April 2024|isbn=9789977677019}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IQlliGpH4Z0C|title=Liberals, Politics, and Power: State Formation in Nineteenth-century Latin America|date=1996|publisher=[[University of Georgia Press]]|editor1-last=Peloso|editor1-first=Vincent C.|location=[[Athens, Georgia]]|language=en|oclc=32779022|access-date=18 April 2024|name-list-style=amp|editor2-last=Tenenbaum|editor2-first=Barbara A.|isbn=9780820318004}} * {{cite book|last1=Pérez Brignoli|first1=Héctor|url=https://books.google.com/books?id=LhF8K-iYNrcC|title=A Brief History of Central America|date=1989|publisher=[[University of California Press]]|location=[[Berkeley, California|Berkeley]]. [[لندن]]. and [[Los Angeles]]|language=en|translator-last1=Sawrey A.|translator-first1=Ricardo B.|name-list-style=amp|translator-first2=Susana|translator-last2=Stettri de Sawrey|isbn=9780520909762}} * {{cite book|title=Historia General de Centroamérica – de la Ilustración al Liberalismo (1750–1870)|date=1993|publisher=Sociedad Estatal Quinto Centenario and Facultad Latinoamericana de Ciencias Sociales|editor1-last=Pérez Brignoli|editor1-first=Héctor|volume=III|location=[[مدريد]]. Spain|language=es|trans-title=General History of Central America – The Illustration to Liberalism (1750–1870)|oclc=863360457|isbn=8486956315}} * {{cite book|last1=Pérez Brignoli|first1=Héctor|title=Breve Historia de Centroamérica|date=2018|publisher=Alianza Editorial, S.A.|edition=III|location=[[مدريد]]. Spain|language=es|trans-title=Brief History of Central America|oclc=1043284477|isbn=9788491811923}} * {{Cite book|last1=Phillips|first1=Charles|url=https://books.google.com/books?id=E-SUAQAACAAJ|title=Encyclopedia of Wars|date=2005|publisher=[[Infobase|Facts on File]]|volume=I|location=[[نيو يورك]]|language=en|oclc=54001271|author2-link=Alan Axelrod|access-date=19 April 2024|name-list-style=amp|last2=Axelrod|first2=Alan|isbn=9780816028511}} * {{cite book|last1=Pinto Soria|first1=Julio César|url=https://www.academia.edu/14741098|title=El Intento de la Unidad: La República Federal de Centroamérica (1823-1840)|date=1987|publisher=Mesoamerican Regional Research Center|language=es|trans-title=The Attempt at Unity: The Federal Republic of Central America (1823–1840)|oclc=824181007|access-date=16 April 2024}} * {{cite book|last1=Rodríguez|first1=Ana Patricia|url=https://books.google.com/books?id=uqlWGxnS-FcC|title=Dividing the Isthmus: Central American Transnational Histories, Literatures, and Cultures|date=2009|publisher=[[University of Texas Press]]|location=[[Austin, Texas]]|language=en|oclc=1286808710|access-date=7 May 2024|doi=10.7560/719095|isbn=9780292774582}} * {{cite book|last1=Squier|first1=Ephraim George|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112084830972&seq=7|title=The States of Central America: Their Geography, Topography, Climate, Population, Resources, Productions, Commerce, Political Organization, Aborigines, Etc., Etc., Comprising Chapters on Honduras, San Salvador, Nicaragua, Costa Rica, Guatemala, Belize, the Bay Islands, the Mosquito Shore, and the Honduras Inter-Oceanic Railway|date=1858|publisher=[[Harper (publisher)|Harper & Brothers]]|location=[[نيو يورك]]|language=en|oclc=900653163|author1-link=E. G. Squier|access-date=5 May 2024}} * {{cite book|last1=Vázquez Olivera|first1=Mario|url=https://www.academia.edu/14121539|title=La República Federal de Centro-América: Territorio, Nación y Diplomacia, 1823–1838|date=2012|publisher=[[José Matías Delgado University]] و [[National Autonomous University of Mexico]]|location=[[Antiguo Cuscatlán]] و [[Mexico City]]|language=es|oclc=855219486|access-date=16 April 2024|isbn=9789992399910}} {{Refend}} ==== المجلات ==== {{Refbegin|35em|indent=yes}} * {{cite journal|last1=Chandler|first1=David|date=October 1989|title=Peace Through Disunion: Father Juan José de Aycinena and the Fall of the Central American Federation|journal=[[The Americas (journal)|The Americas]]|language=en|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=46|issue=2|pages=137–157|doi=10.2307/1007080|issn=0003-1615|jstor=1007080|oclc=8271381156}} * {{cite web | url = https://forbescentroamerica.com/2021/10/06/la-republica-federal-de-centroamerica | title = La República Federal de Centroamérica | date = 6 October 2021 | work = [[Forbes]] | language = es | first1 = Francisco | trans-title = The Federal Republic of Central America | access-date = 16 April 2024 | last1 = Coll Morales }} * {{cite web | url = https://www.laprensagrafica.com/internacional/La-epoca-en-que-Centroamerica-fue-un-solo-pais-y-tuvo-como-primer-presidente-a-un-salvadoreno-como-surgio-y-por-que-fracaso-20240112-0056.html | title = La Época en que Centroamérica fue un Solo País y Tuvo como Primer Presidente a un Salvadoreño: ¿Cómo Surgió y Por Qué Fracasó? | date = 21 January 2024 | work = [[La Prensa Gráfica]] | language = es | first1 = Ronald | trans-title = The Era the Central America was One Country and Had a Salvadoran as Its First President | access-date = 16 April 2024 | last1 = Erazo | تاريخ-الأرشيف = 2025-05-17 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20250517005506/https://www.laprensagrafica.com/internacional/La-epoca-en-que-Centroamerica-fue-un-solo-pais-y-tuvo-como-primer-presidente-a-un-salvadoreno-como-surgio-y-por-que-fracaso-20240112-0056.html | url-status = dead }} * {{cite journal|last1=García Laguardia|first1=Jorge Mario|author1-link=Jorge Mario García Laguardia|date=1992|title=De Bayona a la República Federal. Los Primeros Documentos Constitucionales de Centroamérica|url=https://archive.org/details/sim_guitar-player_1992-08_26_8/page/45|trans-title=From Bayonne to the Federal Republic. The First Constitutional Documents of Central America|journal=Ayer|language=es|publisher=Contemporary History Association and Marshal Pons History Editions|issue=8|pages=45–73|issn=1134-2277|jstor=41324235|oclc=9973751492}} * {{cite journal|last1=Gutiérrez|first1=Julio|date=2019|title=La República Federal de Centroamérica|trans-title=The Federal Republic of Central America|journal=Teoría y Praxis|url=https://www.lamjol.info/index.php/TyP/article/view/14648|language=es|publisher=Journal of Social Sciences and Humanities|volume=17|issue=35|pages=105–117|doi=10.5377/typ.v1i35.14648|issn=1994-733X|oclc=9628841622|access-date=5 May 2024|doi-access=free|تاريخ-الأرشيف=2024-06-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240604210521/https://www.lamjol.info/index.php/TyP/article/view/14648|url-status=dead}} * {{cite book|last1=Hernández de León|first1=Federico|url=https://books.google.com/books?id=kFwKAQAAIAAJ|title=El Libro de las Efemérides: Capítulos de la Historia de la América Central|date=1963|publisher=Tipografía Sánchez & De Guise|volume=6|location=Central America|language=es|trans-title=The Book of the Ephemeris: Chapters of the History of Central America|oclc=123103831|author1-link=Federico Hernández de León|access-date=20 April 2024}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oLNGAAAAYAAJ|title=Bibliotheca Ibero-Americana|date=1995|publisher=Vervuert|editor1-last=Liehr|editor1-first=Reinhard|volume=58|location=[[Frankfurt]] و [[مدريد]]|pages=447–476|language=es|trans-title=Ibero-American Library|chapter=La Deuda Interna y Externa de la República Federal de Centroamérica 1823–1839|trans-chapter=Internal and External Debt of the Federal Republic of Central America|oclc=34135059|access-date=5 May 2024|chapter-url=https://core.ac.uk/download/pdf/304707979.pdf|issn=0067-8015|isbn=9788488906335}} * {{cite book|last1=Reyes|first1=Rafael|url=https://archive.org/details/bub_gb_2KmxKhStcQkC/mode/2up|title=Nociones de Historia del Salvador: Precedidas de un Resumen de Historia Universal: Por Comisión del Supremo Gobierno para Uno de los Establecimientos de Enseñanza de la República|date=1885|publisher=Impr. F. Sagrini|location=[[San Salvador]]. El Salvador|language=es|trans-title=Notions of History of El Salvador: Preceded by a Summary of Universal History: By Commission of the Supreme Government for One of the Educational Establishments of the Republic|oclc=38626247|access-date=27 April 2024}} {{Refend}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز}}{{روابط تجمعات سكنيه}} === وثائق تاريخية === * {{استشهد بموقع الويب|عنوان=Constitución de la República Federal de Centro América, Decretada por la Asamblea Nacional Constituyente en 22 de Noviembre de 1824|مسار=http://www.inap.mx/portal/images/pdf/lat/guatemala/constitucion%20de%20la%20republica%201824.pdf|تاريخ-الوصول=17 December 2022|صحيفة=National Constituent Assembly of Central America|تاريخ=22 November 1822|لغة=es|عنوان مترجم=Constitution of the Federal Republic of Central America, Decreed by the National Constituent Assembly on 22 November 1824|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150924034135/http://www.inap.mx/portal/images/pdf/lat/guatemala/constitucion%20de%20la%20republica%201824.pdf|تاريخ-الأرشيف=24 September 2015|url-status=dead}} * {{استشهد بموقع الويب|عنوان=Documentos de la Unión Centroamericana|مسار=http://www.sice.oas.org/sica/Studies/DocUnionCentroamericana.pdf|تاريخ-الوصول=12 October 2014|صحيفة=[[Organization of American States]]|مؤلف=Trabanino Guerrero|الأول=José Guillermo|لغة=es|عنوان مترجم=Documents of the Central American Union}} === فيديوهات === * {{استشهد بموقع الويب|عنوان=Cómo fue la República Federal en la que Centroamérica Fue Un Solo País y Por Qué Fracasó {{!}} BBC Mundo|مسار=https://www.youtube.com/watch?v=7Pd1Esa_Hrw|ناشر=[[BBC Mundo]]|تاريخ-الوصول=5 May 2024|صحيفة=[[YouTube]]|تاريخ=19 May 2023|لغة=es|عنوان مترجم=How the Federal Republic of Central America Was One Country and Why It Fractured|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230519141000/https://www.youtube.com/watch?v=7Pd1Esa_Hrw&themeRefresh=1|تاريخ-الأرشيف=19 May 2023|url-status=live}} * {{استشهد بموقع الويب|عنوان=La Federación Centroamericana y Conflictos Políticos pos Independencia, 1823–1841|مسار=https://www.youtube.com/watch?v=vGjtqVIIhgw|ناشر=Ministry of Culture of El Salvador|تاريخ-الوصول=5 May 2024|صحيفة=[[YouTube]]|تاريخ=14 September 2017|لغة=es|عنوان مترجم=The Central American Federal and Political Conflicts Post-Independence, 1823–1841|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240505203834/https://www.youtube.com/watch?v=vGjtqVIIhgw|تاريخ-الأرشيف=5 May 2024|url-status=live}} * {{استشهد بموقع الويب|عنوان=La República Federal. La Ruptura de un Anhelo (2006)|مسار=https://www.youtube.com/watch?v=WmbgKMgMMCE|ناشر=[[Central American University, San Salvador|Central American University]]|تاريخ-الوصول=5 May 2024|صحيفة=[[YouTube]]|تاريخ=30 October 2014|عنوان مترجم=The Federal Republic. The Breaking of a Longing (2006)|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230414080913/https://www.youtube.com/watch?v=WmbgKMgMMCE|تاريخ-الأرشيف=14 April 2023|url-status=live}} {{Federal Republic of Central America navbox}}{{أشرطة}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحاديه|جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحاديه]] [[تصنيف:CS1 الإسبانية-language sources (es)]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالإسبانية]] [[تصنيف:فيدراليات سابقه]] 41w8ft8a1o9g34kkcxfak9fcddtstb8 0 2324559 13235634 13192774 2026-09-17T21:00:03Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235634 wikitext text/x-wiki {{معلومات منظمه}} '''نظام تكامل امريكا الوسطانيه''' ( Spanish {{langx|es|'''Sistema de la Integración Centroamericana'''}} أو '''{{Lang|es|SICA}}''' () هيا المنظمة الاقتصادية والسياسية لدول [[امريكا الوسطانيه]] من 1 فبراير 1993.<ref name="UIA">{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Central American Integration System|مسار=https://uia.org/s/or/en/1100034612|ناشر=[[Union of International Associations]]|تاريخ-الوصول=24 December 2024|صحيفة=uia.org|مكان=Brussels, Belgium|مؤلف=Staff writer|سنة=2024|مسار-الأرشيف=|تاريخ-الأرشيف=|صيغة=|عبر=|مرجع=|وكالة=Yearbook of International Organizations Online|asin=|جايستور=|issn=|أكلس=|المكتبة_المفتوحة=|أرخايف=|ببمد_سنترال=|title-note=UIA Global Civil Society Database|بيب_كود=|zbl=|pmid=|دوي=|mr=|osti=|كونجرس=|ssrn=|url-status=|trans-quote=|doi-broken-date=|jfm=|طلب_تعليقات=|id=|اقتباس=|url-access=|isbn=|postscript=}}</ref> فى 13 ديسمبر 1991، دول منظمة التعاون الاقتصادى والتنمية {{Langx|es|Organización de Estados Centroamericanos}} مضو بروتوكول تيغوسيغالبا، اللى يوسع نطاق التعاون السابق علشان [[سلام|السلام]] الإقليمى والحرية السياسية [[ديموقراطيه|والديمقراطية]] والتنمية الاقتصادية . الأمانة العامة لـ SICA موجودة فى السلفادور. سنة 1991، شمل الإطار المؤسسى لـ SICA [[جواتيمالا]] [[السالڤادور|والسلفادور]] [[هوندوراس|وهوندوراس]] [[نيكاراجوا|ونيكاراجوا]] [[كوستا ريكا|وكوستاريكا]] [[باناما|وبنما]] . [[بيليز|بليز]] انضمت سنة 1998 كعضو كامل، [[جمهورية الدومينيكان]] بقت دولة منتسبة سنة 2004 و عضو كامل سنة 2013. [[الميكسيك|المكسيك]] [[تشيلى|وتشيلى]] [[برازيل|والبرازيل]] انضمت للمنظمة كمراقبين إقليميين، فى الوقت نفسه بقت [[تايوان]] [[اسبانيا|واسبانيا]] [[المانيا|وألمانيا]] [[جورجيا|وجورجيا]] [[اليابان|واليابان]] مراقبين من بره المنطقة. عند منظمة SICA دعوة دائمة للمشاركة بصفة مراقب فى دورات [[الجمعيه العامه للامم المتحده|الجمعية العامة للأمم المتحدة]] ، <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=United Nations list of observing international organizations|مسار=https://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=un.org}}</ref> ولها مكاتب فى مقر الامم المتحده .<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=<span lang{{=}}"es">El Sistema De La Integracion Centroamericana</span> - New York|مسار=http://www.sgsica-ny.org/|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=www.sgsica-ny.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110830022436/http://www.sgsica-ny.org/|تاريخ-الأرشيف=30 August 2011|url-status=dead}}</ref> 4 دول ( [[جواتيمالا]] ، [[السالڤادور]] ، [[هوندوراس]] ، و [[نيكاراجوا]] ) اللى تشهد تكامل سياسى و ثقافى و هجرى شكلت مجموعة تسمى دول امريكا الوسطانيه الأربع أو CA-4، اللى أدخلت حدوداً داخلية مشتركة و نفس نوع جواز السفر . انضمت بليز وكوستاريكا وبنما و جمهورية الدومينيكان بعدين لمجموعة دول الأربعه (CA-4) علشان التكامل الاقتصادى. == تاريخ == === أول محكمة عدل فى امريكا الوسطانيه === بين 14 نوفمبر و20 ديسمبر 1907، و بعد اقتراح من [[الميكسيك|المكسيك]] و امريكا، شاركت خمس دول من امريكا الوسطانيه ( [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] ، [[السالڤادور|والسلفادور]] ، [[جواتيمالا|وجواتيمالا]] ، [[هوندوراس|وهوندوراس]] ، [[نيكاراجوا|ونيكاراجوا]] ) فى مؤتمر السلام لامريكا الوسطانيه فى واشينطون العاصمة برعاية [[وزير خارجية امريكا|وزير الخارجية الأمريكى]] [[اليهو روت|إيليهو روت]] . و حاولت الدول الخمس، وجميعها مستعمرات إسبانية سابقة، تشكيل تحالف سياسى فى وقت سابق. كانت محاولتهم الأولى هيا [[جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحاديه|جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية]] ، و كانت أحدث جهودهم هيا تأسيس جمهورية امريكا الوسطانيه قبل 11 سنه . المشاركين المؤتمر اختتمو باتفاقية إنشاء محكمة العدل لامريكا الوسطانيه ( {{Lang|es|Corte de Justicia Centroamericana}} ). وستبقى المحكمة سارية المفعول لمدة عشر سنين من تاريخ التصديق النهائى، و ها يكون التواصل بحكومة كوستاريكا. وتألفت من خمسة قضاة، واحد من كل دولة عضو. استمعت المحكمة لعشر قضايا، خمس منها رفعها أفراد (وأعلنت غير مقبولة) و تلاته ابتدتها المحكمة. عملت المحكمة لحد ابريل 1918 من مقرها الرئيسى فى [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] ؛ و رغم الجهود اللى ابتدت فى مارس 1917 (لما قدمت نيكاراجوا إشعار بإنهاء الاتفاقية)، ف تم حلها بعد ذلك. == الأعضاء والمراقبون == === الدول الأعضاء === {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" |Flag !State !Capital !Largest City ![[:en:ISO 3166-1 alpha-2|Code]] !Accession ![[:en:List of countries and dependencies by population|Population]] ({{UN Population|Year}}){{UN Population|ref}} ![[:en:List of countries and dependencies by area|Area]] !Population density !HDI (2019) |- |{{flagg|pxx|Belize|size=45}} |[[:en:Belize|Belize]] |[[:en:Belmopan|Belmopan]] |[[:en:Belize City|Belize City]] |BZ |1998 |{{UN Population|Belize}} |{{cvt|22966|km2|disp=br()|sortable=on}} |{{cvt|16|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.716|sortable=on}} |- |{{flagg|pxx|Costa Rica|size=45}} |[[:en:Costa Rica|Costa Rica]] | colspan="2" |[[:en:San José, Costa Rica|San José]] |CR |Founder |{{UN Population|Costa Rica}} |{{cvt|51180|km2|disp=br()|sortable=on}}<ref name="costaricalandarea">{{Cite web | url = https://files.snitcr.go.cr/boletines/ACTUALIZACION_DE_LAS_AREAS_CONTINENTAL_E_INSULAR_DE_COSTA_RICA_02_07_2021.pdf | title = Actualización en el Cálculo de las Áreas Continental e Insular de Costa Rica | date = 2 July 2021 | website = Sistema Nacional de Información Territorial | language = es | author = Instituto Geográfico Nacional del Registro Nacional | trans-title = Update on the Calculation of the Continental and Insular Areas of Costa Rica | access-date = 23 April 2024 | archive-date = 30 July 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230730131629/https://files.snitcr.go.cr/boletines/ACTUALIZACION_DE_LAS_AREAS_CONTINENTAL_E_INSULAR_DE_COSTA_RICA_02_07_2021.pdf | url-status = live }}</ref> |{{cvt|95|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.810|sortable=on}} |- |{{flagg|pxx|Dominican Republic|the=yes|size=45}} |[[:en:Dominican Republic|Dominican Republic]] | colspan="2" |[[:en:Santo Domingo|Santo Domingo]] |DO |2013 |{{UN Population|Dominican Republic}} |{{cvt|48671|km2|disp=br()|sortable=on}} |{{cvt|219|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.756|sortable=on}} |- |{{flagg|pxx|El Salvador|size=45}} |[[:en:El Salvador|El Salvador]] | colspan="2" |[[:en:San Salvador|San Salvador]] |SV |Founder |{{UN Population|El Salvador}} |{{cvt|21041|km2|disp=br()|sortable=on}} |{{cvt|302|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.673|sortable=on}} |- |{{flagg|pxx|Guatemala|size=45}} |[[:en:Guatemala|Guatemala]] | colspan="2" |[[:en:Guatemala City|Guatemala City]] |GT |Founder |{{UN Population|Guatemala}} |{{cvt|108889|km2|disp=br()|sortable=on}} |{{cvt|152|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.663|sortable=on}} |- |{{flagg|pxx|Honduras|size=45}} |[[:en:Honduras|هوندوراس]] | colspan="2" |[[:en:Tegucigalpa|Tegucigalpa]] |HN |Founder |{{UN Population|Honduras}} |{{cvt|112090|km2|disp=br()|sortable=on}} |{{cvt|81|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.634|sortable=on}} |- |{{flagg|pxx|Nicaragua|size=45}} |[[:en:Nicaragua|نيكاراجوا]] | colspan="2" |[[:en:Managua|Managua]] |NI |Founder |{{UN Population|Nicaragua}} |{{cvt|130370|km2|disp=br()|sortable=on}} |{{cvt|47|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.660|sortable=on}} |- |{{flagg|pxx|Panama|size=45}} |[[:en:Panama|Panama]] | colspan="2" |[[:en:Panama City|Panama City]] |PA |Founder |{{UN Population|Panama}} |{{cvt|75420|km2|disp=br()|sortable=on}} |{{cvt|53|/km2|disp=br()|sortable=on}} |{{nts|0.815|sortable=on}} |- class="sortbottom" ! colspan="6" |8 total !{{nts|58096944}} !{{cvt|570547|km2|disp=br()|sortable=on}} !{{cvt|102|/km2|disp=br()|sortable=on}} !{{nts|0.716|sortable=on}} |} === المراقبون الإقليميون ===  {{div col|colwidth=23em}} * {{flag|Argentina}} * {{flag|Bolivia}} * {{flag|Brazil}} * {{flag|Canada}} * {{flag|Chile}} * {{flag|Colombia}} * {{flag|Ecuador}} * {{flag|Haiti}}{{efn|Pending observer status. | name = fn1 }} * {{flag|Mexico}} * {{flag|Peru}} * {{flag|United States}} * {{flag|Uruguay}} {{div col end}} === مراقبون من بره المنطقة === {{div col|colwidth=23em}} * {{flag|Australia}} * {{flag|Egypt}}{{efn | name = fn1 }} * {{flag|European Union}} * {{flag|France}} * {{flag|Georgia}}{{efn | name = fn1 }} * {{flag|Germany}} * {{flag|Greece}} * {{flag|Holy See}} * {{flag|Italy}} * {{flag|Japan}} * {{flag|South Korea}} * {{flag|Morocco}} * {{flag|Netherlands}}{{efn | name = fn1 }} * {{flag|New Zealand}} * {{flag|Sovereign Military Order of Malta|name=Order of Malta}} * {{flag|Qatar}} * {{flag|Russia}}{{efn | name = fn1 }} * {{flag|Serbia}} * {{flag|Spain}} * {{flag|Sweden}} * {{flag|Taiwan}} * {{flag|Turkey}} * {{flag|United Arab Emirates}} * {{flag|United Kingdom}} {{div col end}} == التكامل الاقتصادى == === عملة امريكا الوسطانيه الموحدة === بنك امريكا الوسطانيه للربط الاقتصادى ما أصدرش عملة موحدة خاصة بيه، و من الممكن [[Currency substitution|استخدام الدولار بدل العملة المحلية]]. لكن للأغراض الرسمية، الدولار الامريكانى بيتشار ليه ساعات باسم «بيزو امريكا الوسطانيه»، و قيمته مرتبطة بالدولار بنسبة 1:1. مافيش عملات معدنية أو ورقية للعملة دى، و هى بالتقريب مش معروفة غير فى الأوساط القانونية. امريكا الوسطانيه بتشتغل على زيادة التنمية الاقتصادية الإقليمية و تسريع الربط الاجتماعى و السياسى و الاقتصادى بين دول المنطقة. المنطقة بتتميز بتنوع الإنتاج و مرونة الأسعار و الأجور، لكن فى نفس الوقت فيه نقص فى تزامن الدورات الاقتصادية، و اختلاف فى مستويات ديون القطاع العام، و تفاوت فى معدلات التضخم، و مستوى منخفض من التجارة بين دول المنطقة. == تكامل السياسات == الهيئة البرلمانية تتضمن مقترحات لاعتبار السفر الجوى الإقليمى سفر داخلى ، و إلغاء رسوم التجوال على المكالمات التيليفون ية، و إنشاء سجن إقليمى (تبع محكمة العدل لامريكا الوسطانيه) لمعالجة الاتجار الإقليمى والجرائم الدولية.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=<span lang{{=}}"es">El 19 Digital - Portal de Noticias de Nicaragua</span>|مسار=http://www.el19digital.com/index.php?option=com_content&task=view&id=36949&Itemid=12|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=<span lang{{=}}"es">El 19 Digital</span>|مؤلف=Digital|الأول=El 19}}</ref> == المقر الرئيسى == المركز الإدارى فى [[سان سلفادور|سان سلفادور، السلفادور]] . == المؤسسات == === برلمان امريكا الوسطانيه === البرلمان نشأ كهيئة برلمانية تحاكى جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية، مع كون كوستاريكا مراقباً. تطورت من مجموعة كونتادورا ، و هو مشروع تم إطلاقه خلال تمانينات القرن العشرين للتعامل مع [[حرب اهليه|الحروب الأهلية]] فى [[السالڤادور]] [[جواتيمالا|وجواتيمالا]] [[نيكاراجوا|ونيكاراجوا]] . رغم حل مجموعة كونتادورا سنة 1986، لكن مفهوم التكامل فى امريكا الوسطانيه مذكور ضمنى فى دساتير كتير من الدول. و نصت اتفاقية السلام فى إسكيبولاس (من أمور تانيه) على إنشاء برلمان لامريكا الوسطانيه بيتكون من 20-22 نائب منتخب مباشرة من كل دولة. لم تصادق [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] على الاتفاقية، و مش ممثلة فى البرلمان. بيبص البعض (بمن فيهم الرئيس السابق لهوندوراس [[ريكاردو مادورو]] ) لالبرلمان على أنه مشروع فاشل .<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Information Note on Central America|مسار=https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/nt/548/548071/548071en.pdf|تاريخ-الوصول=18 November 2025|تاريخ=22 November 2004|مؤلف=European Parliament Directorate General for External Policies}}</ref> === محكمة العدل لامريكا الوسطانيه === مهمة مجلس العدل الكاريبى تعزيز السلام فى المنطقة و وحدة الدول الأعضاء فيه. تختص المحكمة <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=<span lang{{=}}"es">Revista General de Derecho Europeo - Sumario N.º 44 ENERO 2018</span>|مسار=https://www.iustel.com/v2/revistas/detalle_revista.asp?id=13|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=www.iustel.com|تاريخ=1 January 2018|مؤلف=Iustel}}</ref> بالنظر فى القضايا اللى بعد كده : * بين الدول الأعضاء * بين دولة عضو و دولة غير عضو تقبلان اختصاص المحكمة * بين الدول ومقيم فى دولة عضو * بخصوص بعملية التكامل بين منظمة التعاون الاقتصادى والتنمية SICA والدول الأعضاء (أو الأشخاص) يجوز للمحكمة أن تقدم استشاراتها للمحاكم العليا فى المنطقة. سنة 2005، قضت بأن التعديلات البرلمانية النيكاراغوية (اللى أزالت السيطرة على الميه والطاقة والاتصالات من الرئيس إنريكى بولانيوس ) "غير قابلة للتطبيق قانونى". <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ويكيبيديا:عايز مصدر|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2014)">مطلوب مصدر</span>]]'' &#x5D;</sup> من يوليه 2005، أصدرت محكمة العدل الكاريبية 70 قرار من أن نظرت فى أول قضية ليها سنة 1994. == المنظمات == {{Supranational American Bodies|size=400px|align=right}} * بنك امريكا الوسطانيه للتكامل الاقتصادى ( {{Lang|es|Banco Centroamericano de Integración Económica}} ( BCIE ) <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Central American Bank for Economic Integration|مسار=http://www.bcie.org/english/index.php|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=bcie.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160318115929/http://www.bcie.org/english/index.php|تاريخ-الأرشيف=18 March 2016|url-status=dead}}</ref> * السوق المشتركة لامريكا الوسطانيه (CACM؛ {{Lang|es|Mercado Común Centroamericano}} {{Lang|es|MCCA}} ) * محكمة العدل لامريكا الوسطانيه (CCJ) <ref>[http://www.ccj.org.ni/ Official website of the CCJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228225815/http://www.ccj.org.ni/ |date=2008-12-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081228225815/http://www.ccj.org.ni/|date=28 December 2008}} (Spanish language)</ref><ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=History of the CACJ from WorldCourts|مسار=http://www.worldcourts.com/cacj/eng/timeline.htm|تاريخ-الوصول=4 April 2018|صحيفة=worldcourts.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20161112085703/http://www.worldcourts.com/cacj/eng/timeline.htm|تاريخ-الأرشيف=12 November 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=CACJ history page from PICT|مسار=http://www.pict-pcti.org/courts/CACJ.html|تاريخ-الوصول=2008-12-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090516073851/http://www.pict-pcti.org/courts/CACJ.html|تاريخ-الأرشيف=2009-05-16|url-status=dead}}</ref> * مؤتمر القوات المسلحة لامريكا الوسطانيه ( {{Lang|es|Conferencia de las Fuerzas Armadas Centroamericanas}} ، {{Lang|es|CFAC}} ) <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=<span lang{{=}}"es">Conferencia de las Fuerzas Armadas Centroamericanas</span>|مسار=https://www.conferenciafac.org/|تاريخ-الوصول=5 August 2018|صحيفة=conferenciafac.org}}</ref> * برلمان امريكا الوسطانيه ( {{Lang|es|Parlamento Centroamericano}} (بارلاسين) ** اوضه التوزيع ** مجلس البرلمان ** الأمانة العامة * قمة الرئيس ** {{Lang|es|Comité Consultivo}} (CC-SICA) ** مجلس وزراء الخارجية ** اللجنة التنفيذية (CE-SICA) ** قمة نائب الرئيس ** الأمانة العامة (SG-SICA) <ref> {{استشهد بموقع الويب|عنوان=The EU's relations with Central America|مسار=http://ec.europa.eu/comm/external_relations/ca/index.htm|ناشر=The EU's Official Website|تاريخ-الوصول=2006-06-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20060622023032/http://ec.europa.eu/comm/external_relations/ca/index.htm|تاريخ-الأرشيف=2006-06-22|url-status=dead}}</ref> * التعاون التعليمى و الثقافى لامريكا الوسطانيه (CECC) <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=<span lang{{=}}"es">Inicio {{pipe}} Coordinación Educativa y Cultural Centroamericana (CECC SICA)</span>|مسار=https://ceccsica.info/|صحيفة=ceccsica.info}}</ref> == شوف كمان == * رابطة التكامل فى امريكا اللاتينية * اتفاقية مراقبة الحدود بين امريكا الوسطانيه و4 * جواز سفر امريكا الوسطانيه - 4 * [[اعادة توحيد امريكا الوسطانيه]] * مجموعة دول امريكا اللاتينية والكاريبي * [[ميركوسور]] * قواعد المنشأ * الوصول لالسوق * منطقة التجارة الحرة * التعريفات الجمركية == ملحوظات == {{Notelist}} == مراجع == {{مصادر|30em}} == فهرس == * {{استشهاد بكتاب|مؤلف=Hudson|الأول=Manley O.|عنوان=The Permanent Court of International Justice 1920-1942|تاريخ=June 1943|ناشر=[[The Macmillan Company]]|مكان=New York|في=pp 42–70 Sections 39-62|الفصل=Chapter 3. The Central American Court of Justice|النوع=A Treatise|وصلة مؤلف=Manley O. Hudson}} * Ishmael, Odeen (July 2007). [http://www.guyanajournal.com/caricom_integration.html Guyana Journal (2007-07): Advancing Integration Between Caricom and Central America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928075553/http://www.guyanajournal.com/caricom_integration.html |date=2007-09-28}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928075553/http://www.guyanajournal.com/caricom_integration.html|date=28 September 2007}} * Kimitch, Rebecca (15 July 2005). ''Commission Studies Impeachment'', Tico Times. == لينكات برانيه == {{روابط تجمعات سكنيه}} * {{ويب سايت رسمى|https://www.sica.int}} * [https://web.archive.org/web/20081229061744/http://www.parlacen.org.gt/ Central American Parliament] * [http://www.sieca.int Central American Economic Integration System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530075037/https://www.sieca.int/ |date=2023-05-30}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230530075037/https://www.sieca.int/|date=30 May 2023}} * [http://www.bcie.org BCIE / CABEI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201093813/http://www.bcie.org/ |date=2011-12-01}} * [http://www.worldcourts.com/cacj/eng/ Decisions of the CACJ in English (1908-1917)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230328134240/http://www.worldcourts.com/cacj/eng/|date=28 March 2023}} * [https://www.macmap.org Market Access Map] (A free tool developed by [[مركز التجاره الدولى|International Trade Centre]]. which identify customs tariffs, tariff rate quotas, trade remedies, regulatory requirements and preferential regimes applicable to products, including Central American Integration System) * [https://www.findrulesoforigin.org Rules of Origin Facilitator] (A free tool jointly developed by [[مركز التجاره الدولى|International Trade Centre]]. [[منظمة التجارة العالميه|World Trade Organization]] and World Customs Organization which enables traders to find specific criteria and general origin requirements applicable to their products, understand and comply with them in order to be eligible for preferential tariffs. The tool is very useful for traders who want to gain benefit from Central American Integration System) {{Pan-Americanism}}{{Regional organizations}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:CS1 الإسبانية-language sources (es)]] [[تصنيف:All articles with unsourced statements]] [[تصنيف:مقالات تحتوى نصا بالإسبانية]] [[تصنيف:تكامل امريكا الوسطانيه]] 9akurecne3p5rno47ua7tzrfwetay1i 0 2324563 13235612 13188591 2026-09-17T20:55:47Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: الوسطى ← الوسطانيه 13235612 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[ملف:Federal_Republic_of_Central_America_(orthographic_projection).svg|يسار|تصغير| خريطة [[جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحاديه|لجمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية]] الأصلية.]] '''إعادة توحيد امريكا الوسطانيه''' ، اللى تسمى ساعات '''بالامريكانيه الوسطانيه''' ، هيا الاتحاد السياسى المقترح لدول [[امريكا الوسطانيه]] (تاريخى، [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] ، [[السالڤادور|والسلفادور]] ، [[جواتيمالا|وجواتيمالا]] ، [[هوندوراس|وهوندوراس]] ، [[نيكاراجوا|ونيكاراجوا]] )، اللى كانت متحدة كدولة واحدة خلال وجود [[جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحاديه|جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية]] . هيا تختلف عن [[نظام تكامل امريكا الوسطانيه|عملية التكامل فى امريكا الوسطانيه]] ، اللى تعتبر مبادرة دبلوماسية مماثلة لتلك اللى يقوم بيها [[الاتحاد الاوروبى]] . المنظمة المدنية "حركة المواطنين علشان التكامل فى امريكا الوسطانيه" ( ''Movimiento Ciudadano para la Integración Centroamericana'' )، اللى اتأسست سنة 2014، تسعى بنشاط لإعادة توحيد امريكا الوسطانيه، ولها فروع فى السلفادور وجواتيمالا وهوندوراس (بالإضافة لبعض الفروع المحلية) ونيكاراجوا، و فى الشتات فى امريكا الوسطانيه ( [[اوستراليا]] [[ايطاليا|وايطاليا]] [[اسبانيا|واسبانيا]] [[امريكا|و امريكا]] )، لكن مش فى كوستاريكا. معروفه دى الفصول باسم "مجالس الولايات". == تاريخ == كان فيه محاولات لإعادة تأسيس [[جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحاديه|جمهورية امريكا الوسطانيه الاتحادية]] من تفككها. ومن أشهر الحالات لما حاول الرئيس الجواتيمالى [[ليبراليه|الليبرالى]] [[خوستو روفينو باريوس]] ، بدعم من [[هوندوراس]] والولايات [[امريكا|المتحدة]] ، إعادة تأسيس اتحاد امريكا الوسطانيه فيما يسمى بـ "إنتينتونا دى باريوس" ، لكن ذلك انتهى بمقتله فى معركة تشالتشوابا سنة 1885.<ref name="cruz">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=de la Cruz|الأول=Vladimir|مسار=https://books.google.com/books?id=kZMn4rSRb20C&q=partido+socialista+centroamericano+costa+rica&pg=PA179|عنوان=Las luchas sociales en Costa Rica, 1870-1930|ناشر=Editorial Universidad de Costa Rica|سنة=2004|isbn=9789977678672}}</ref> وتشمل المحاولات التانيه قصيرة الأجل جمهورية امريكا الوسطانيه الكبرى بين 1896 و 1898 واتحاد امريكا الوسطانيه بين 1921 و 1922. خلال القرن العشرين، كانت القوى اليسارية هيا اللى اقترحت إعادة توحيد امريكا الوسطانيه فى وحدة سياسية واحدة. سنة 1925، تم تأسيس الحزب الاشتراكى لامريكا الوسطانيه فى جواتيمالا على ايد [[فارابوندو مارتى]] و غيره من السلفادوريين المنفيين، اللى سيعمل بعدين كمان باسم الحزب الشيوعى لامريكا الوسطانيه. فى سبعينات القرن العشرين، ظهر الحزب الثورى لعمال امريكا الوسطانيه ، اللى كان نشط بشكل خاص فى السلفادور و هوندوراس. فى 12 سبتمبر 1946، رؤساء الدول اجتمعوا فى سانتا آنا فى السالڤادور، و هناك اتمضت اتفاقية سانتا آنا بين السالڤادور و جواتيمالا. البلدين اتفقو إنهم يدرسو الظروف اللى ممكن تسمح بالوحدة السياسية لامريكا الوسطانيه، عن طريق لجنة مكوّنة من 3 أشخاص تعيّنهم كل حكومة من الحكومات الموقعة على الاتفاقية. [1] الاتفاقية فضلت مفتوحة لانضمام كوستاريكا و هوندوراس و نيكاراجوا، و السالڤادور صدقت عليها فى 19 نوفمبر.<ref>{{استشهاد بخبر | title = Poder Legislativo | url = https://www.diariooficial.gob.sv/diarios/1946/TOMO%202-1946_Parte83.pdf | date = 3 December 1946 | accessdate = 16 September 2018 | work = Diario Oficial | place = San Salvador | page = 3813 | issue = Tomo 141 Número 267 | archivedate = 17 September 2018 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180917034308/https://www.diariooficial.gob.sv/diarios/1946/TOMO%202-1946_Parte83.pdf }}</ref> من الأحزاب اللى لسه تقترح بنشاط إعادة توحيد امريكا الوسطانيه: حركة الاشتراكية فى هوندوراس، و الحزب الاشتراكى الجديد لامريكا الوسطانيه، وحزب العمال فى كوستاريكا .<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Washington: Intento de Golpe de Estado y la Crisis del Régimen Político|مسار=http://www.izquierda.info/modules.php?name=News&file=article&sid=6260|تاريخ-الوصول=February 28, 2022|صحيفة=www.izquierda.info|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210513072042/http://www.izquierda.info/modules.php?name=News|تاريخ-الأرشيف=May 13, 2021|url-status=dead}}</ref><ref name="elsoca.org">{{استشهد بموقع الويب|عنوان=!! COMBATIR LA CRISIS DEL CAPITALISMO, PARA REUNIFICAR CENTROAMÉRICA BAJO UN ESTADO FEDERAL SOCIALISTA !!|مسار=http://www.elsoca.org/pdf/esca/Cuaderno%20No%2022-Manifiesto-PSOCA.pdf|تاريخ-الوصول=February 28, 2022|صحيفة=www.elsoca.org|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228230624/http://www.elsoca.org/pdf/esca/Cuaderno%20No%2022-Manifiesto-PSOCA.pdf|تاريخ-الأرشيف=2014-12-28|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Héctor Monestel: "Somos un partido clasista de los trabajadores"|مسار=http://www.semanariouniversidad.ucr.cr/noticias/pais/11896-hector-monestel-no-aparecemos-en-encuestas-pero-estamos-penetrando.html|تاريخ-الوصول=12 January 2022|صحيفة=www.semanariouniversidad.ucr.cr|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141229001454/http://www.semanariouniversidad.ucr.cr/noticias/pais/11896-hector-monestel-no-aparecemos-en-encuestas-pero-estamos-penetrando.html|تاريخ-الأرشيف=29 December 2014|url-status=dead}}</ref> فى أوائل العقد التالت من القرن الواحد و عشرين، دعا الرئيس السلفادورى [[نجيب ابو كيله|نجيب بوكيلى]] لالسعى نحو تكامل إقليمى أعمق،و ده سيؤدى فى الاخر لقيام دولة موحدة حديثة فى امريكا الوسطانيه.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=El sueño expansionista de Bukele: El presidente salvadoreño promueve su marca en Centroamérica|مسار=https://elpais.com/internacional/2021-07-24/el-sueno-expansionista-de-bukele-el-presidente-salvadoreno-promueve-su-marca-en-centroamerica.html?outputType=amp|تاريخ=24 July 2021}}</ref><ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=El Gobierno del Presidente Nayib Bukele impulsa agenda para fortalecer la integración centroamericana|مسار=https://www.presidencia.gob.sv/el-gobierno-del-presidente-nayib-bukele-impulsa-agenda-para-fortalecer-la-integracion-centroamericana/|تاريخ=22 September 2020}}</ref><ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Aunque por ahora suena a utopía, el sentido común debería apuntar a la unificación de Centroamérica en un solo país.|مسار=https://mobile.twitter.com/nayibbukele/status/825174618789048320|تاريخ-الوصول=2022-02-28|صحيفة=Twitter|لغة=en}}</ref> == الدول المكونة == {| class="sortable wikitable" ! class="unsortable" |[[:en:Gallery of sovereign state flags|Flag]] ! class="unsortable" |[[:en:Armorial of sovereign states|Arms]] ![[:en:List of sovereign states|Country]] ![[:en:List of national capitals|Capital]] ![[:en:List of countries and dependencies by area|Area]] (km²) ![[:en:List of countries and dependencies by population|Population]] (2019)<ref name=":0">{{Cite web | url = http://data.worldbank.org/country | title = Countries | Data }}</ref> ![[:en:List of countries by GDP (nominal)|GDP (nominal)]] (2019)<ref name=":0" /> ![[:en:List of countries by GDP (PPP)|GDP (PPP)]] (2017)<ref name="imf">{{cite web | url = https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=43&pr.y=19&sy=2017&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C672%2C914%2C946%2C612%2C137%2C614%2C546%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C199%2C646%2C733%2C648%2C184%2C915%2C524%2C134%2C361%2C652%2C362%2C174%2C364%2C328%2C732%2C258%2C366%2C656%2C734%2C654%2C144%2C336%2C146%2C263%2C463%2C268%2C528%2C532%2C923%2C944%2C738%2C176%2C578%2C534%2C537%2C536%2C742%2C429%2C866%2C433%2C369%2C178%2C744%2C436%2C186%2C136%2C925%2C343%2C869%2C158%2C746%2C439%2C926%2C916%2C466%2C664%2C112%2C826%2C111%2C542%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C941%2C474%2C446%2C754%2C666%2C698%2C668&s=PPPGDP&grp=0&a= | title = Report for Selected Country Groups and Subjects (PPP valuation of country GDP) | publisher = IMF | access-date = 9 May 2018 }}</ref> ![[:en:List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP) per capita]] (2019)<ref>[http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?view=chart, PPP (current international $)", World Development Indicators database], World Bank. Database updated on 1 July 2017. Accessed on 2 July 2017.</ref> |- |- |{{flagicon|Costa Rica}} |[[File:Coat_of_arms_of_Costa_Rica.svg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_arms_of_Costa_Rica.svg|22x22بك]] |[[:en:Costa Rica|Costa Rica]] |[[:en:San José, Costa Rica|San José]] |51,180 |5,047,561 |$61.774 Billion |$83.852 Billion |$20,434.4 |- |{{flagicon|El Salvador}} |[[File:Coat_of_arms_of_El_Salvador.svg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_arms_of_El_Salvador.svg|20x20بك]] |[[:en:El Salvador|El Salvador]] |[[:en:San Salvador|San Salvador]] |21,041 |6,453,553 |$27.023 Billion |$56.991 Billion |$9,139.7 |- |{{flagicon|Guatemala}} |[[File:Coat_of_arms_of_Guatemala.svg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_arms_of_Guatemala.svg|20x20بك]] |[[:en:Guatemala|Guatemala]] |[[:en:Guatemala City|Guatemala City]] |108,889 |16,604,026 |$76.710 Billion |$137.804 Billion |$8,995.5 |- |{{flagicon|Honduras}} |[[File:Coat_of_arms_of_Honduras.svg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_arms_of_Honduras.svg|24x24بك]] |[[:en:Honduras|هوندوراس]] |[[:en:Tegucigalpa|Tegucigalpa]] |112,492 |9,746,117 |$25.095 Billion |$46.198 Billion |$5,965.4 |- |{{flagicon|Nicaragua}} |[[File:Coat_of_arms_of_Nicaragua.svg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_arms_of_Nicaragua.svg|20x20بك]] |[[:en:Nicaragua|نيكاراجوا]] |[[:en:Managua|Managua]] |130,375 |6,545,502 |$12.521 Billion |$36.382 Billion |$5,631.2 |- class="sortbottom" | colspan="4" |Total (Excluding Panama) |423,977 |44,396,759 |$203.123 Billion |$361.227 Billion |$8,136.3 |- |{{flagicon|Panama}} |[[File:Coat_of_arms_of_Panama.svg|وصلة=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_arms_of_Panama.svg|20x20بك]] |[[:en:Panama|Panama]] |[[:en:Panama City|Panama City]] |75,417 |4,337,768 |$82.3 Billion |$190 Billion |$42,738 |- class="sortbottom" | colspan="4" |Total (Including Panama) |499,394 |48,734,527 |$285.4 Billion |$551 Billion |$11,306 |} امريكا الوسطانيه تقليدى السبع دول جنوب المكسيك، لكن شمال كولومبيا.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The 7 Countries Of Central America|مسار=https://www.worldatlas.com/geography/the-7-countries-of-central-america.html|تاريخ-الوصول=2024-09-11|صحيفة=WorldAtlas|تاريخ=2023-02-14|لغة=en-US}}</ref> تم إدراج بنما هنا للمقارنة رغم أنها ما كانتش جزء من جمهورية بنما الاتحادية فى القرن التسعتاشر. ومن الدول التانيه فى المنطقة دى [[بيليز|بليز]] ، هيا دولة صغيرة ناطقة باللغة الإنجليزية، و كانت فى السابق جزء من الامبراطورية البريطانية. من الناحية الفنية، كولومبيا تمتلك نتوء صغير من الأرض فى المنطقة الوسطانيه مع بلدة أكاندى ، لكن فى الأساس دولة فى [[امريكا الجنوبية]]. فجوة دارين قسم واحد فى المنطقة دى . == شوف كمان == * إعادة توحيد غران كولومبيا * [[نظام تكامل امريكا الوسطانيه|نظام التكامل فى امريكا الوسطانيه]] * قائمة عمليات دمج الولايات المقترحة == مراجع == {{مصادر|2}}{{Pan-nationalist concepts}}{{Federal Republic of Central America navbox}} [[تصنيف:تكامل امريكا الوسطانيه]] nbosrvt4cgqoyibbyhlzhrovns2fswj 100 2324739 13235578 13235252 2026-09-17T14:06:18Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: [[ ← [[، [[Middle America (Americas)| ← [[امريكا الوسطانيه (الامريكتين)| 13235578 wikitext text/x-wiki {{Plain navboxes|content= {{Navbox | name = Countries of North America | state = expanded | bodyclass = hlist | title = [[List of sovereign states and dependent territories in North America|Countries and dependencies]] of [[North America]] | imagestyle = padding:0 1.0em 0 0.5em; | image = [[File:Location North America.svg|120px|link=North America]] | group1 = [[Sovereign state]] | list1 = {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = Entire | list1 = * [[Antigua and Barbuda]] * [[The Bahamas]] * [[Barbados]] * [[Belize]] * [[كندا]] * [[كوستا ريكا]] * [[Cuba]] * [[Dominica]] * [[Dominican Republic]] * [[El Salvador]] * [[جرينادا]] * [[Guatemala]] * [[Haiti]] * [[هوندوراس]] * [[Jamaica]] * [[Mexico]] * [[نيكاراجوا]] * [[Panama]] * [[Saint Kitts and Nevis]] * [[Saint Lucia]] * [[Saint Vincent and the Grenadines]] * [[ترينيداد و توباجو]] * [[امريكا]] | group2 = In part | list2 = * [[Colombia]] ** {{small|[[سان اندريس و بروڤيدنسيا|San Andrés and Providencia]]}} * [[فرنسا]] ** {{small|[[Guadeloupe]]}} ** {{small|[[Martinique]]}} * [[Caribbean Netherlands]] ** {{small|[[Bonaire]]}} ** {{small|[[Saba (island)|Saba]]}} ** {{small|[[Sint Eustatius]]}} }} <!---group2 omitted to maintain alternating list backgrounds---> | group3 = [[Dependent territory|Dependencies]] | list3 = {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; | group1 = Denmark | list1 = * [[Greenland]] | group2 = France | list2 = * [[Clipperton Island]] * [[Saint Barthélemy|St. Barthélemy]] * [[Collectivity of Saint Martin|St. Martin]] * [[Saint Pierre and Miquelon|St. Pierre and Miquelon]] | group3 = Netherlands | list3 = * [[Aruba]] * [[Curaçao]] * [[سينت مارتن]] | group4 = United Kingdom | list4 = * [[Anguilla]] * [[Bermuda]] * [[British Virgin Islands]] * [[Cayman Islands]] * [[Montserrat]] * [[جزر تيركس و كايكوس]] | group5 = United States | list5 = * [[Puerto Rico]] * [[United States Virgin Islands]] | group6 = Venezuela | list6 = *[[Federal Dependencies of Venezuela|Federal Dependencies]] *[[نويڤا ايسپارتا]] }} }} {{Navbox | name = Regions of North America | title = Regions of [[North America]] | state = expanded | listclass = hlist | group1 = [[Northern America|North<br><small>(Canada)</small>]] | list1 = {{navbox|subgroup | group1 = [[Eastern Canada|Eastern]] | list1 = * [[Central Canada]] * [[Atlantic Canada]] ** [[Atlantic Northeast]] *** [[The Maritimes]] * [[Great Lakes region]] | group2 = [[Western Canada|Western]] | list2 = * [[Pacific Northwest]] * [[Prairie Pothole Region]] | group3 = [[Northern Canada|Northern]] | list3 = * [[Arctic Archipelago|Canadian Arctic Archipelago]] * [[Greenland]] | group4 = | list4 = * [[Canadian Prairies]] * [[The Maritimes]] * [[French Canadians|French Canada]] * [[English Canada]] * [[Acadia]] ** [[Acadian Peninsula]] * [[Quebec City–Windsor Corridor]] * [[Peace River Country]] * [[Cypress Hills (Canada)|Cypress Hills]] * [[Palliser's Triangle]] * [[Canadian Shield]] * [[Interior Alaska-Yukon lowland taiga]] * [[Kodiak Island]] * [[Newfoundland (island)]] * [[Vancouver Island]] * [[Gulf Islands]] * [[Strait of Georgia]] * [[Labrador Peninsula]] * [[Gaspé Peninsula]] * [[Avalon Peninsula]] **[[Bay de Verde Peninsula]] * [[Brodeur Peninsula]] * [[Melville Peninsula]] * [[Bruce Peninsula]] * [[Banks Peninsula (Nunavut)]] * [[Cook Peninsula]] * [[Gulf of Boothia]] * [[Georgian Bay]] * [[Hudson Bay]] * [[James Bay]] }} | group2 = [[Northern America|North<br><small>(United States)</small>]] | list2 = {{navbox|subgroup | group4 = [[Alaska|Arctic]] | list4 = *[[Aleutian Arc]] ** [[Aleutian Range]] ** [[Alaska Peninsula]] ** [[Aleutian Islands]] * [[Gulf of Alaska]] | group5 = [[Eastern United States|Eastern]] | list5 = * [[East Coast of the United States|East Coast]] * [[Northeastern United States|Northeast]] ** [[Atlantic Northeast]] *** [[The Maritimes]] ** [[New England]] ** [[Mid-Atlantic (United States)|Mid-Atlantic]] ** [[Commonwealth (U.S. state)|Commonwealth]] * [[Southeastern United States|Northeast]] | group6 = [[Western United States|Western]] | list6 = * [[West Coast of the United States|West Coast]] * [[Mountain states]] * [[Intermountain West]] * [[Basin and Range Province]] *[[Northwestern United States]] ** [[Inland Northwest]] ** [[Pacific Northwest]] * [[Southwestern United States|Southwest]] ** [[Old Southwest]] ** [[Four Corners]] | group7 = [[Central United States|Central]] | list7 = * [[Great Lakes region|Great Lakes]] * [[Tallgrass prairie]] * [[غرب وسطانى|Midwest]] ** [[غرب وسطانى عالى]] * [[South Central United States|South Central]] ** [[Gulf Coast of the United States|Gulf Coast]] | group8 = [[جنوب امريكا|Southern]] | list8 = * [[Deep South]] * [[Upland South]] * [[Santa Fe de Nuevo México]] | group9 = | list9 = * [[Pacific Coast Ranges]] * [[Oregon Trail]] * [[Mormon Corridor]] * [[Calumet Region]] * [[Llano Estacado]] * [[Third Coast]] * [[Backcountry (historical region)|Backcountry]] * [[Trans-Mississippi]] * [[Great North Woods]] * [[Great Plains]] * [[Interior Plains]] * [[Great Basin]] ** [[Great Basin Desert]] * [[Acadia]] * [[Ozarks]] * [[Ark-La-Tex]] * [[Waxhaws]] * [[Siouxland]] * [[Twin Tiers]] * [[Driftless Area]] * [[Palouse]] * [[Piedmont (United States)|Piedmont]] * [[Atlantic coastal plain]] * [[Outer Lands]] * [[Black Dirt Region]] * [[Blackstone Valley]] * [[Piney Woods]] * [[Rocky Mountains]] * [[Mojave Desert]] * [[The Dakotas]] * [[The Carolinas]] * [[Shawnee Hills]] * [[San Fernando Valley]] * [[Tornado Alley]] *[[North Coast (California)|North Coast]] *[[Lost Coast]] *[[Emerald Triangle]] * [[San Francisco Bay Area]] ** [[San Francisco Bay]] ** [[North Bay (San Francisco Bay Area)|North Bay]] ** [[East Bay (San Francisco Bay Area)|East Bay]] ** [[Silicon Valley]] * [[Interior Alaska-Yukon lowland taiga]] * [[Gulf of Mexico]] * [[Lower Colorado River Valley]] * [[Sacramento–San Joaquin River Delta]] * [[Yukon–Kuskokwim Delta]] * [[Colville Delta]] * [[Arkansas Delta]] * [[Mobile–Tensaw River Delta]] * [[Mississippi Delta]] * [[Mississippi River Delta]] * [[Columbia River Estuary]] * [[Great Basin]] * [[High Desert (California)|High Desert]] * [[Monterey Peninsula]] * [[Upper Peninsula of Michigan]] * [[Lower Peninsula of Michigan]] * [[Virginia Peninsula]] * [[Keweenaw Peninsula]] * [[Middle Peninsula]] * [[Delmarva Peninsula]] * [[Alaska Peninsula]] * [[Kenai Peninsula]] * [[Niagara Peninsula]] * [[Bering Strait]] * [[List of belt regions of the United States|"Belt" regions]] ** [[Bible Belt]] ** [[Corn Belt]] ** [[Cotton Belt]] ** [[Frost Belt]] ** [[Rice Belt]] ** [[Rust Belt]] ** [[Sun Belt]] ** [[Snowbelt|Snow Belt]] }} | group3 = [[امريكا الوسطانيه (الامريكتين)|Middle]] | list3 = {{navbox|subgroup | group1 = [[Northern Mexico|Northern]] | list1 = * [[Basin and Range Province]] * [[Baja California Peninsula]] * [[Gulf of California]] ** [[Colorado River Delta]] * [[Gulf of Mexico]] | group2 = [[Southern Mexico|Southern]] | list2 = * [[Soconusco]] * [[Tierra Caliente (Mexico)|Tierra Caliente]] * [[La Mixteca]] * [[La Huasteca]] * [[Bajío]] * [[Valley of Mexico]] * [[Mezquital Valley]] * [[Sierra Madre de Oaxaca]] * [[Yucatán Peninsula]] * [[Gulf of Mexico]] | group3 = [[Central America|Central]] | list3 = * [[Northern Triangle of Central America]] * [[Western Caribbean Zone]] * [[Isthmus of Panama]] * [[Gulf of Panama]] ** [[Pearl Islands]] * [[Azuero Peninsula]] * [[Mosquito Coast]] | group4 = [[Caribbean]] | list4 = * [[Antilles]] ** [[Greater Antilles]] ** [[Lesser Antilles]] *** [[Leeward Islands|Leeward]] *** [[Leeward Antilles]] *** [[Windward Islands|Windward]] * [[Lucayan Archipelago]] * [[West Indies]] }} | group5 = | list5 = | group6 = | list6 = | group7 = | list7 = | group8 = | list8 = * [[Aridoamerica]] * [[ميسوامريكا]] * [[Oasisamerica]] * [[Anglo-America|Anglo]] * [[Latin America|Latin]] ** [[French America|French]] ** [[Hispanic America|Hispanic]] * [[American Cordillera]] * [[Ring of Fire]] * [[Latin America and the Caribbean|LAC]] }} }} {{Plain navboxes|content={{List of North American capitals}}}} {{Plain navboxes|content={{Mountain peaks of North America}}}} pxxzs50fja5mj49p4oc2yvky3fit7kd 100 2324740 13235622 13183738 2026-09-17T20:57:10Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: |Canada]] ← |كندا]]، |United States]] ← |امريكا]]، |Nicaragua]] ← |نيكاراجوا]]، |Trinidad and Tobago]] ← |ترينيداد و توباجو]]، |Honduras]] ← |هوندوراس]]، |Grenada]] ← |جرينادا]]، |Mesoamerica]] ← |ميسوامريكا]] 13235622 wikitext text/x-wiki <div style="margin:1em 1em 1em 0; font-size:90%;"> {{plainlist}} {{div col|colwidth=20em}} *[[File:WikiProject North America.svg|25px]][[Wikipedia:WikiProject North America|North America]] *{{space|3}}{{flagicon|Canada}} [[Wikipedia:WikiProject Canada|كندا]] *{{space|3}}{{flagicon|Greenland}} [[Wikipedia:WikiProject Greenland|Greenland]] *{{space|3}}{{flagicon|Mexico}} [[Wikipedia:WikiProject Mexico|Mexico]] *{{space|3}}{{flagicon|Saint Pierre and Miquelon|local}} [[Wikipedia:WikiProject France/Saint Pierre and Miquelon work group|Saint Pierre and Miquelon]] *{{space|3}}{{flagicon|United States}} [[Wikipedia:WikiProject United States|امريكا]] *[[Image:SICA ZP.svg|25px]] [[Wikipedia:WikiProject Central America|Central America]] *{{space|3}}{{flagicon|Belize}} [[Wikipedia:WikiProject Belize|Belize]] *{{space|3}}{{flagicon|Costa Rica}} [[Wikipedia:WikiProject Costa Rica|Costa Rica]] *{{space|3}}{{flagicon|El Salvador}} [[Wikipedia:WikiProject El Salvador|El Salvador]] *{{space|3}}{{flagicon|Guatemala}} [[Wikipedia:WikiProject Guatemala|Guatemala]] *{{space|3}}{{flagicon|Honduras}} [[Wikipedia:WikiProject Honduras|هوندوراس]] *{{space|3}}{{flagicon|Nicaragua}} [[Wikipedia:WikiProject Nicaragua|نيكاراجوا]] *{{space|3}}{{flagicon|Panama}} [[Wikipedia:WikiProject Panama|Panama]] *[[Image:PacalII.jpg|25px]] [[Wikipedia:WikiProject Mesoamerica|ميسوامريكا]] *{{flagicon|Caribbean Community}} [[Wikipedia:WikiProject Caribbean|Caribbean]] *{{space|3}}{{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Wikipedia:WikiProject Antigua and Barbuda|Antigua and Barbuda]] *{{space|3}}{{flagicon|Bahamas}} [[Wikipedia:WikiProject Bahamas|Bahamas]] *{{space|3}}{{flagicon|Barbados}} [[Wikipedia:WikiProject Barbados|Barbados]] *{{space|3}}{{flagicon|Bermuda}} [[Wikipedia:WikiProject Bermuda|Bermuda]] *{{space|3}}{{flagicon|Cuba}} [[Wikipedia:WikiProject Cuba|Cuba]] *{{space|3}}{{flagicon|Dominica}} [[Wikipedia:WikiProject Dominica|Dominica]] *{{space|3}}{{flagicon|Dominican Republic}} [[Wikipedia:WikiProject Dominican Republic|Dominican Republic]] *{{space|3}}{{flagicon|Grenada}} [[Wikipedia:WikiProject Grenada|جرينادا]] *{{space|3}}{{flagicon|Haiti}} [[Wikipedia:WikiProject Haiti|Haiti]] *{{space|3}}{{flagicon|Jamaica}} [[Wikipedia:WikiProject Jamaica|Jamaica]] *{{space|3}}{{flagicon|Puerto Rico}} [[Wikipedia:WikiProject Puerto Rico|Puerto Rico]] *{{space|3}}{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Wikipedia:WikiProject Saint Kitts and Nevis|Saint Kitts and Nevis]] *{{space|3}}{{flagicon|Saint Lucia}} [[Wikipedia:WikiProject Saint Lucia|Saint Lucia]] *{{space|3}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[Wikipedia:WikiProject Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent and the Grenadines]] *{{space|3}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Wikipedia:WikiProject Trinidad and Tobago|ترينيداد و توباجو]] {{div col end}} {{endplainlist}}</div> qqh0dus0oo77dr670c5dmbxnqwuderl 3 2326879 13235602 13210734 2026-09-17T19:37:41Z CoconutOctopus 149296 نقل CoconutOctopus صفحه [[نقاش المستخدم:WALKKKKK]] إلى [[نقاش المستخدم:Travis Mulch]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/WALKKKKK|WALKKKKK]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Travis Mulch|Travis Mulch]]». 13210734 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}[[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 22:56، 1 سبتمبر 2026 (يو تى سى) d9q7dnx36hdjmv65hzwvz8bjy66jfvh 0 2327031 13235576 13232330 2026-09-17T13:47:25Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235576 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات تجمع سكانى}} '''حى بيكسلى The London Borough of Bexley''' {{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|k|s|l|i}} ) هيا واحده من [[بوروهات لندن|ضواحى لندن]] فى جنوب شرق [[لندن]] ، وتشكل جزء من ضواحى لندن الخارجية . عدد سكانها 248,287 نسمة. المستوطنات الرئيسية هيا سيدكاب ، و إريث ، وبيكسلى هيث ، وبيلفيدير ، وكرايفورد ، [[ويلينج|وويلينج]] ، و أولد بيكسلى . منطقة بيكسلى فى لندن ضمن منطقة بوابة التايمز ، هيا منطقة مصنفة كأولوية وطنية للتجديد الحضرى . السلطة المحلية هيا مجلس بلدية بيكسلى بلندن . == تاريخ == قبل القرن التسعتاشر، المنطقة اللى تشكل دلوقتى [[بوروهات لندن|البلدة]] كانت قليلة السكان: لم يذكر سوى عدد قليل اوى من المستوطنات دلوقتى فى [[كتاب يوم القيامه|كتاب يوم القيامة]] ، رغم ان قرية بيكسلى عندها ميثاق مؤرخ فى [[814|سنة 814 ميلادى]] .<ref name="A brief history of Bexley">[http://www.bag.org.uk/Education/History%20of%20Bexley_files/History%20of%20Bexley.htm A brief history of Bexley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210051731/http://www.bag.org.uk/Education/History%20of%20Bexley_files/History%20of%20Bexley.htm |date=2009-02-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090210051731/http://www.bag.org.uk/Education/History%20of%20Bexley_files/History%20of%20Bexley.htm|date=10 February 2009}}</ref> كانت إيريث ميناء على نهر التايمز لحد القرن السبعتاشر؛ و أدى افتتاح محطة معالجة ميه الصرف الصحى فى كروسنيس القريبة فى أواخر القرن التسعتاشر لتحويلها لمدينة صناعية. نمط الاستيطان الحالى هو نتيجة التوسع التدريجى لنفوذ لندن. و حتا القرن التسعتاشر، المنطقة كانت فيها عدد قليل من المبانى المعزولة زى بيت دانسون الجورجى . مع وصول خطوط السكك الحديد، ابتدا البناء بوتيرة متسارعة، رغم ان المنطقة لسه تتكون من كتير من المستوطنات المنفصلة، تتخللها مساحات من الأراضى المفتوحة والحدائق. === التاريخ الإدارى === اتعمل منطقة حكومية محلية بتتسمما بيكسلى سنة 1880، لتغطى أبرشية بيكسلى ، اللى شملت قرية بيكسلى وبيكسلى هيث.:<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=ZBcwAQAAMAAJ&pg=PA494|عنوان=Annual Report of the Local Government Board|تاريخ=1881|صفحة=494|تاريخ-الوصول=2 May 2024}}</ref><ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://specialcollections.le.ac.uk/digital/collection/p16445coll4/id/61816/rec/5|عنوان=Kelly's Directory of Kent|تاريخ=1913|صفحات=72, 75|تاريخ-الوصول=16 May 2024}}</ref><ref name="McKeon2012">{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Changing Times: The Broadway, Bexleyheath 1812-1912|مسار=https://www.bexley.gov.uk/sites/default/files/2020-07/Changing-Times-education-booklet.pdf|ناشر=London Borough of Bexley|تاريخ-الوصول=27 December 2022|تاريخ=2012|مؤلف=McKeon|الأول=Simon|مؤلف2=Allen|الأول2=Lucy}}</ref> 15 اتعمل منطقة حكومية محلية تانيه تغطى أبرشية إيريث المجاورة سنة 1876.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://specialcollections.le.ac.uk/digital/collection/p16445coll4/id/62022|عنوان=Kelly's Directory of Kent|تاريخ=1913|صفحة=278|تاريخ-الوصول=2 May 2024}}</ref> تم تحويل دى المناطق لمناطق حضرية حسب قانون الحكم المحلى سنة 1894. منطقة بيكسلى الحضرية استوعبت أبرشية إيست ويكهام المجاورة سنة 1902؛ و كانت [[ويلينج]] قد امتدت قبل كده على الحدود بين بيكسلى و إيست ويكهام، لكن بعد سنة 1902 بقت بالتالى جزء ماينفصلش من بيكسلى.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=East Wickham Chapelry / Civil Parish|مسار=https://visionofbritain.org.uk/unit/10228785#tab02|ناشر=GB Historical GIS / University of Portsmouth|تاريخ-الوصول=2 May 2024|صحيفة=A Vision of Britain through Time}}</ref> تم تحويل كرايفورد لمنطقة حضرية سنة 1920.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Crayford Urban District|مسار=https://visionofbritain.org.uk/unit/10025746|ناشر=GB Historical GIS / University of Portsmouth|تاريخ-الوصول=2 May 2024|صحيفة=A Vision of Britain through Time}}</ref> تم تحويل بيكسلى لبلدية سنة 1935، <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Bexley Urban District / Municipal Borough|مسار=https://visionofbritain.org.uk/unit/10025746|ناشر=GB Historical GIS / University of Portsmouth|تاريخ-الوصول=2 May 2024|صحيفة=A Vision of Britain through Time}}</ref> كمان إيريث سنة 1938.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Erith Urban District / Municipal Borough|مسار=https://visionofbritain.org.uk/unit/10199256|ناشر=GB Historical GIS / University of Portsmouth|تاريخ-الوصول=2 May 2024|صحيفة=A Vision of Britain through Time}}</ref> اتعمل البلدة الحديثة سنة 1965 حسب قانون حكومة لندن سنة 1963 ، وتغطى المنطقة المشتركة لبلديات بيكسلى و إريث السابقة، ومنطقة كرايفورد الحضرية ومنطقة سيدكاب من منطقة تشيسلهيرست وسيدكاب الحضرية (ذهبت منطقة تشيسلهيرست لبلدية بروملى فى لندن ). تم نقل المنطقة من [[كينت]] للندن الكبرى، علشان تكون واحدة من 32 بلدية فى لندن.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Youngs|الأول=Frederic|عنوان=Guide to the Local Administrative Units of England|ناشر=Royal Historical Society|سنة=1979|المجلد=I: Southern England|مكان=London|isbn=0901050679}}</ref> == شعار النبالة == [[شعار النباله|شعار النبالة]] الخاص بيصور رموز للأنهار الرئيسية فى المنطقة، و شجرة البلوط بيكسلى تشارتر، و الصناعة، و حدود [[كينت]] . == الحكم == [[ملف:Wards_of_Bexley.PNG|تصغير|308x308بك| الأحياء الـ 17 اللى تبع بلدية بيكسلى فى لندن المستخدمة من سنة 2002 لسنة 2018 (باللون الأخضر) و أحياء لندن المحيطة (باللون الرمادى الفاتح) والمناطق التانيه (باللون الرمادى الداكن).]] === مجلس بلدية بيكسلى بلندن === السلطة المحلية هيا مجلس بيكسلى، اللى مقره الرئيسى فى مكاتب بيكسلى المدنية فى بيكسلى هيث .<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Contact us|مسار=https://www.bexley.gov.uk/contact-us/finding-information|تاريخ-الوصول=2 May 2024|صحيفة=Bexley Council}}</ref> === تمثيل منطقة لندن الكبرى === من سنة 2000، بقت المنطقة جزء من دايرة بيكسلى وبروملى الانتخابية فى انتخابات مجلس لندن . == جغرافيا == {{Further|List of districts in Bexley}} [[ملف:LondonBoroughBexleyPlaceNameMap.png|تصغير|240x240بك| خريطة موقع بيكسلى]] بيكسلى، على الأطراف الخارجية للندن، ليها كتير من المساحات المفتوحة الكبيرة نسبى. يمتد سلسلة التلال المرتفعة فى جنوب لندن عبر المنطقة من أعلى نقطة فيها هيا شوتيرز هيل ، على الحدود مع منطقة جرينيتش الملكية، لتنتهى فوق [[نهر التيمز|نهر التايمز]] فى بيلفيدير ، حيث تنحدر الأرض لميناء إيريث القديم. دى الأرض المرتفعة، اللى تتكون جيولوجيتها من الرمال والحصى فى ''طبقات بلاكهيث'' ، اللى ينتج عنها أرض ناشفه ، وفرت مسار طبيعى للطريق [[روما القديمه|الرومانى]] القديم لشارع واتلينج ، اللى كان يمتد بين كرايفورد [[ويلينج|وويلينج]] . تنحدر الأرض شمال المرتفعات، عبر مستنقعات إيريث ل[[نهر التيمز|نهر التايمز]] ، اللى يشكل هنا منعطف شمال عند كروسنيس . توجد سلسلة تانيه من الأراضى الأقل ارتفاع من الغرب تنتهى عند سيدكاب .<ref name="A brief history of Bexley" /> بصرف النظر عن نهر التيمز، الأنهار التانيه جوه البلدة هيا [[نهر دارينت|نهر دارنت]] ، اللى يشكل مع رافده [[نهر كراى]] ''ونهر ستانهام'' الأصغر، جزء من حدودها الشمالية الشرقية؛ [[نهر شوتل|ونهر شاتل]] ، و هو واحد من روافد نهر كراى. يمكن اعتبار المراكز الرئيسية للاستيطان من جزأين: القرى القديمة الراسخة؛ والمناطق المكتظة ب البيوت والمراكز فى الضواحى.<ref>[http://www.ideal-homes.org.uk/bexley/index.html Ideal Homes: Suburbia in Focus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224053714/http://www.ideal-homes.org.uk/bexley/index.html |date=2010-02-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100224053714/http://www.ideal-homes.org.uk/bexley/index.html|date=24 February 2010}}</ref> ومن المدن السابقة إيريث ، اللى كانت فى القرن السبعتاشر ميناء على نهر التايمز، و مدينة صناعية فى أواخر القرن التسعتاشر؛ وبيكسلى هيث ، اللى اتنشأت فى نفس الوقت على الطريق من لندن ل[[دوفر (بلده فى دوڤير)|دوفر]] . بحلول أوائل القرن العشرين، اتعمل الاتنين كمجالس مقاطعات حضرية (UDC)، زى ما هو الحال مع فوتس كراى (موقع قرية قديمة). تمتد مدينة ثاميسميد ، "المدينة الجديدة" اللى بنيت على ما كان معروف بمستنقعات إيريث، لداخل البلدة: ثاميسميد الشمالية والجنوبية هنا. اتذكرت كرايفورد فى [[كتاب يوم القيامه|كتاب يوم القيامة]] ، وشملت أبرشيتها بعدين قريتى نورث إند وسليد جرين . المستوطنات التانيه بتشمل [[ويلينج]] ، اللى عدد سكانها اكتر من بيكسليهيث، هيا محطة توقف على طريق دوفر، اللى كانت فى وقت من الأوقات أقل أهمية من إيست ويكهام المجاورة (وهى كمان قرية قديمة)، و تم دمجها فى مجلس بيكسلى الحضرى. كانت بارنز كراى ونورث كراى قريتين صغيرتين فى وادى كراي؛ و كانت بيلفيدير موقع لدير من العصور الوسطانيه . خريطة بيكسلى <ref>[http://www.stockphotography.co.uk/UK/England/London/Bexley.asp Map of Bexley] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090528064836/http://www.stockphotography.co.uk/UK/England/London/Bexley.asp|date=28 May 2009}}</ref> بتبيين أن نسبة كبيرة من مساحتها تتكون من ضواحى . بعض الأماكن المسماة، زى ألبانى بارك وبارنهيرست ، هيا أسماء أطلقت على التطورات اللى نتجت عن بناء خطوط السكك الحديد. و نشأت بعضها لما تم تقسيم العقارات الكبيرة و الأراضى الزراعية لغرض وحيد هو بناء الضواحي: وتشمل دى بلاكفين ، ولاموربى، وجزء من فالكونوود . أما البعض التانى فيعكس ببساطة طبيعة المنطقة: ليسنيس هيث ؛ لونغلاندز (جزء من سيدكاب)؛ نورثمبرلاند هيث وويست هيث . يحد البلدة من الجنوب حى بروملى فى لندن ومن الغرب حى جرينيتش الملكى ؛ وعبر [[نهر التيمز|نهر التايمز]] من الشمال يحدها حى هافرينغ فى لندن وحى باركينج وداغنهام فى لندن ؛ و فيه حدود قصيرة مع السلطة الموحدة لثوروك فى [[ايسيكس|إسيكس]] من الشمال الشرقى. توجد حدود مع منطقة دارتفورد من الشرق ومنطقة سيفينوكس من الجنوب الشرقى، والاتنين فى مقاطعة [[كينت]] . === مساحات مفتوحة === رغم الضواحى المكتوبه فوق، لسه هناك مساحات مفتوحة بين شوارع و أزقة البلدة. تمتلك البلدية وتحافظ على اكتر من مائة متنزه ومساحة مفتوحة، كبيرة وصغيرة؛ و لسه هناك جزء من مستنقعات إيريث على حدود نهر التايمز. مستنقعات كرايفورد شرق ذلك النهر، كمان ''مروج فوتس كراي'' جنوباً. اكبر المساحات المفتوحة هيا مروج فوتس كراى ، وغابات ليسنيس آبى ، ومتنزه دانسون ، وحدائق هول بليس . كمان فيه كتير من ملاعب الجولف والملاعب الرياضية، و بالخصوص غرب كرايفورد. === هول بليس === [[ملف:HallPlace.jpg|تصغير|325x325بك| هول بليس ، مع أجنحة من القرن الستاشر (شمال) و القرن السبعتاشر.]] هول بليس هو بيت فخم سابق، و هو اليوم مبنى مدرج من الدرجة الأولى ومعلم أثرى مسجل، يقع بجانب نهر كراى على مشارف كرايفورد، جنوب شرق بيكسلى هيث و شمال شرق أولد بيكسلى. يقع قرب الطريق A223، طريق بورن، جنوب شارع واتلينج (A207) و شمال تقاطع بلاك برينس بين الطريق A2 روتشستر واى والطريق A220. يرجع تاريخ البيت لحوالى سنة 1540 لما بنى التاجر الثرى السير جون تشامبنيز ، عمدة لندن سنة 1534، بيت ريفى لنفسه. سنة 1649، اتباع البيت لتاجر ثرى آخر [[مدينه لندن|من المدينة]] ، و هو السير روبرت أوستن (1587-1666)، اللى أضاف جناح ثانى مبنى من الطوب الأحمر،و ده ضاعف حجم المنزل. المبنى فيه متحف للقطع الأثرية المحلية، و مركز للمعلومات التاريخية والسياحية. فيها الحدائق مرجاً مزين بشجر مقصوصة، وجنينة أعشاب، وجنينة استوائية، وحدوداً طويلة من النباتات العشبية على طراز جناين البيوت الريفية. فيها الحدائق المسورة السابقة بيت استوائى فيه نباتات وجنينة خضراوات كبيرة. اتعمل جناين نموذجية لإظهار كيفية استغلال المساحة فى الحدائق الحضرية الصغيرة للزوار. فيه هول بليس كمان 3 معارض جوه المنزل، تعرض معارض فنية وعروض متحفية. == التركيبة السكانية == [[ملف:Bexley_population_pyramid.svg|left|تصغير| الهرم السكانى لبلدة بيكسلى سنة 2021]] {{Historical populations|1801|4165|1811|5164|1821|6279|1831|7725|1841|9616|1851|10963|1861|16477|1871|21991|1881|27505|1891|35728|1901|46904|1911|61582|1921|77747|1931|98160|1941|139861|1951|199297|1961|208138|1971|217375|1981|214352|1991|219422|2001|218307|2011|231997|2024 estimate|256434}} اجمالى عدد سكان الرعايا المدنية اللى تشكل البلدة الحديثة سنة 1801، وصل إ4165 نسمة. ارتفع العدد ده ببطء طول القرن التسعتاشر، مع زيادة عمران المنطقة؛ علشان يوصل ل10963 فى نص القرن. لما وصلت خطوط السكك الحديد، زاد معدل النمو السكانى . عدد السكان ذروته فى سبعينات القرن العشرين، لما ابتدت الصناعة فى الانتقال من لندن. فى تعداد سنة 2001 ، عدد سكان البلدة 218307 نسمة؛ منهم 105148 من الذكور، و113159 من الإناث. من السكان، كان 44.3% يشتغلو بدوام كامل و11.6% يشتغلو بدوام جزئى - مقارنة بمتوسط لندن البالغ 42.6% و8.6% على التوالى. كان معظم السكان من أصحاب البيوت ، حيث يمتلك 31.7% منهم منازلهم بشكل كامل، فى الوقت نفسه يمتلك 46.5% تانيين منازلهم عن طريق الرهن العقارى. كان 2.2% بس يسكنون فى مساكن تبع لسلطات المحلية ، فى الوقت نفسه اجر 11.5% تانيين من جمعية إسكان أو جهة إسكان اجتماعى مسجلة تانيه. [[ملف:Bexley_Church.JPG|left|تصغير| البرج المميز لكنيسة أبرشية القديسة مريم العذراء القديمة فى بيكسلى]] يشكل [[الكنيسه الانجليكانيه|الأنجليكان]] اسمى الجزء الاكبر من السكان، لكن هناك عدد من الكنائس [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكاثوليكية الرومانية]] والجماعات اللى مش ملتزمة. فى تعداد سنة 2001، وصف 22.7% من سكان المنطقة نفسهم بأنهم [[لادينيه|غير متدينين]] أو اختارو عدم الإفصاح عن معتقداتهم الدينية.<ref>[http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=4528 London Borough of Bexley, article 4528] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627223511/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=4528 |date=2012-06-27 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120627223511/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=4528|date=27 June 2012}}</ref> بين الجماعات التانيه [[الكنيسه المعمدانيه|المعمدانيون]] ، وجماعة [[كنيسة الاخوة البليموث|بليموث برذرن]] ، [[الكنيسه الميثوديه|والميثوديون]] . سنة 2008، تم شراء كنيسة كرايفورد الميثودية السابقة من قبل جمعية شمال غرب كينت الإسلامية علشان تكون مساوى يخدم منطقتى بيكسلى ودارتفورد. نسبة سكان بيكسلى اللى تتراوح أعمارهم بين 20 و 64 سنه سنة 2011، كانت 58.1٪، هيا اقل نسبة فى لندن. وصلت نسبة السكان اللى تزيد أعمارهم عن 65 سنه 16%، هيا تالت أعلى نسبة بعد بروملى وهافرينغ . متوسط حجم العيله 2.49 فرداً، بزيادة عن 2.43 فرداً سنة 2001. ارتفع عدد الأسر بنسبة 3.52% علشان يوصل ل92600 عيله بين 2001 و2011، و هو واحد من اقل معدلات الزيادة فى العاصمة.<ref>[http://data.london.gov.uk/datastorefiles/documents/2011-census-first-results.pdf London Census 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007001505/http://data.london.gov.uk/datastorefiles/documents/2011-census-first-results.pdf |date=2012-10-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141021093542/http://data.london.gov.uk/datastorefiles/documents/2011-census-first-results.pdf|date=21 October 2014}}</ref> سنة 2011، اتعرف 62.5% من سكان المنطقة نفسهم كمسيحيين، فى الوقت نفسه ماكانش عند 24.1% منهم أى دين. الرقمين أعلى من متوسط لندن.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Local statistics – Office for National Statistics|مسار=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&b=6275019&c=Bexley&d=13&e=62&g=6319542&i=1001x1003x1032x1004&m=0&r=1&s=1392853272210&enc=1&dsFamilyId=2479|تاريخ-الوصول=16 May 2017|صحيفة=neighbourhood.statistics.gov.uk|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140714132945/http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&b=6275019&c=Bexley&d=13&e=62&g=6319542&i=1001x1003x1032x1004&m=0&r=1&s=1392853272210&enc=1&dsFamilyId=2479|تاريخ-الأرشيف=2014-07-14|url-status=dead}}</ref> == نقل == === الطرق و المسارات === الطرق الرئيسية اللى تمر عبر البلدة بتشمل الطريق الرئيسى A2 ؛ والطريق A20 (الطريق الالتفافى لسيدكاب) اللى يحدد حدودها الجنوبية بشكل عام؛ والطريق A207 ، و هو مسار شارع واتلينج السابق؛ والطريق A206 اللى ينقل حركة المرور من وولويتش [[دارتفورد|ودارتفورد]] ؛ ونظيره الأحدث، الطريق A2016 عبر ثامزميد . كمان بعض مسارات المشى لمسافات طويلة فى المنطقة: من بينها مسار نهر التايمز ومسار لندن المدارى الخارجى . انضمت منطقة بيكسلى ل3 مناطق مجاورة تانيه لتشكيل سلسلة جنوب شرق لندن الخضراء اللى تربط المساحات الخضراء. === السكك الحديد === ماتخدمش منطقة بيكسلى أى من خدمات [[مترو لندن|مترو أنفاق لندن]] أو ترام لينك أو سكة حديد دوكلاندز الخفيفة أو قطارات لندن أوفرغراوند . بس، من سنة 2022، ابتدت خدمات خط إليزابيث فى استخدام محطة نهائية فى [[محطة ابى ود|آبى وود]] ، اللى يقع مدخلها فى بيكسلى (نظر لمرور حدود البلدة عبر الموقع، أرصفة المحطة جوه البلدة الملكية لجرينيتش ). هناك مقترحات مختلفة لتمديد خط قطار دوكلاندز الخفيف (DLR) أو خط قطار لندن العلوى (London Overground) لمنطقة ثاميسميد. مافيش الايام دى أى خطط لتمديد خط مترو أنفاق لندن لالمنطقة، علشان أقرب محطة حالية فى شمال جرينيتش . توجد 3 خطوط سكك حديد ضواحى تعبر المنطقة وتلتقى فى دارتفورد . أقصى خط شمالى هو خط شمال كينت ، بعدين [[خط بيكسليهيث|خط بيكسلى هيث]] اللى يمر عبر وسط البلدة، و أخير خط دارتفورد لوب اللى يمتد لأقصى الجنوب. كما تخدم قطارات ثاميسلينك منطقتى آبى وود وسليد غرين. محطات السكك الحديد الوطنية هيا:{{Columns-list|* [[Abbey Wood railway station|Abbey Wood]] * [[Albany Park railway station|Albany Park]] * [[Barnehurst railway station|Barnehurst]] * [[Belvedere railway station|Belvedere]] * [[Bexley railway station|Bexley]] * [[Bexleyheath railway station|Bexleyheath]] * [[Crayford railway station|Crayford]] * [[Erith railway station|Erith]] * [[Falconwood railway station|Falconwood]] * [[Sidcup railway station|Sidcup]] * [[Slade Green railway station|Slade Green]] * [[Welling railway station|Welling]]}} === وسايل السفر === حصة وسايل النقل فى بيكسلى سنة 2019 <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Local Implementation plan|مسار=https://www.bexley.gov.uk/sites/default/files/2020-12/Local-Implementation-Plan-2019-20%E2%80%93to-2021-22.pdf|تاريخ-الوصول=20 July 2022|صحيفة=Bexley.gov.uk|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210929135613/https://www.bexley.gov.uk/sites/default/files/2020-12/Local-Implementation-Plan-2019-20%E2%80%93to-2021-22.pdf|تاريخ-الأرشيف=2021-09-29|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+مشاركة وسايل النقل فى بيكسلي ! وضع ! يشارك |- | عربية/موتوسيكل | 57% |- | المشي | 24% |- | ركوب العجل | 1% |- | الحافلة/الترام | 12% |- | عربية أجرة/تانيه | 1% |} == تعليم == {{Main|List of schools in the London Borough of Bexley}} == دِين == === الانتماء الدينى === الرسم البيانى الدائرى يوضح الانتماء الدينى للمقيمين فى بيكسلى.  {{Pie chart|thumb=right|caption=Religion in Bexley (2021 census)<ref>{{cite web|url= https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion - Religion in England and Wales: Census 2021, ONS}}</ref>|label1=[[Christianity]]|value1=50.3|color1=DodgerBlue|label2=[[Irreligion|No religion]]|value2=33.6|color2=WhiteSmoke|label3=[[Islam]]|value3=3.9|color3=Green|label4=[[Hinduism]]|value4=3.0|color4=Orange|label5=[[Sikhism]]|value5=2.1|color5=DarkKhaki|label6=[[Judaism]]|value6=0.1|color6=Blue|label7=[[Buddhism]]|value7=0.8|color7=Yellow|label8=Other religions|value8=0.4|color8=Chartreuse|label9=Not Stated|value9=5.7|color9=Grey}} === أماكن العبادة === المبانى المصنفة ضمن الفئة التانيه (المبانى المهمه الخاصة اللى تستدعى الحفاظ عليها) مُشار ليها بعلامة النجمة * * كنيسة كل القديسين - قرب مروج فوتس كراى، يرجع تاريخ المبنى لحوالى سنة 1330* <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Borough of Bexley, Churches of Interest: All Saints|مسار=http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11191|تاريخ-الوصول=16 May 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305081618/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11191|تاريخ-الأرشيف=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> * قاعة بيتانى - طريق تشابل، بيكسلى هيث، هيا دلوقتى دار اجتماعات [[كنيسة الاخوة البليموث|لإخوان بليموث]] رغم أنها كانت فى الأصل كنيسة ميثودية * كنيسة المسيح - فى إيريث، اللى بنيت فى القرن التسعتاشر، ليها برج مميز بناه [[چيمس پيرس سانت اوبين|جيه بى سانت أوبين]] * <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Borough of Bexley, Churches of Interest: Christ Church|مسار=http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11196|تاريخ-الوصول=16 May 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305174937/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11196|تاريخ-الأرشيف=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> * الكنيسة اليونانية الأرثوذكسية للمسيح المخلص - يرجع تاريخها لأواخر القرن الاتناشر أو أوائل القرن التلاتاشر، فى ويلينج* <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Borough of Bexley Churches of Interest: Greek Orthodox, Christ the Saviour|مسار=http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11203|تاريخ-الوصول=16 May 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305012047/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11203|تاريخ-الأرشيف=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> * كنيسة سانت جيمس - فى شمال كراى، فى منطقة محمية قرب مروج فوتس كراى، ليها أسس تعود للقرن الاتناشر <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Borough of Bexley Churches of Interest: St James Church|مسار=http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11195|تاريخ-الوصول=16 May 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160507212322/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11195|تاريخ-الأرشيف=7 May 2016|url-status=dead}}</ref> * كنيسة القديس يوحنا المعمدان – عمرها يقارب من ألف عام، فى إيريث <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Borough of Bexley Churches of Interest: St John the Baptist|مسار=http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11190|تاريخ-الوصول=16 May 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305072150/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11190|تاريخ-الأرشيف=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> * كنيسة القديسة مريم العذراء (وتسمى كمان كنيسة بيكسلى القديمة ) - فى بيكسلى، يرجع تاريخها ل[[كتاب يوم القيامه|مسح يوم القيامة]] * <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Borough of Bexley, Churches of Interest: St Mary the Virgin|مسار=http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11192|تاريخ-الوصول=16 May 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120711114125/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11192|تاريخ-الأرشيف=11 July 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=St. Mary the Virgin|مسار=http://www.stmarysbexley.co.uk/|تاريخ-الوصول=16 May 2017|صحيفة=stmarysbexley.co.uk}}</ref> * كنيسة القديس بولينوس – اتبنت فى القرن الاتناشر على أسس أقدم، فى كرايفورد <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Borough of Bexley Churches of Interest: St. Paulinus|مسار=http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11201|تاريخ-الوصول=16 May 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160305011319/http://www.bexley.gov.uk/index.aspx?articleid=11201|تاريخ-الأرشيف=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> == الخدمات العامة == [[ملف:End_of_The_Broadway,_Bexleyheath_(geograph_1955254).jpg|تصغير|مكاتب بيكسلى المدنية]] بيكسلى فى لندن فيها 3 محطات إطفاء تبع فرقة إطفاء لندن جوه حدودها: تلك الموجودة فى إيريث وسيدكاب وبيكسلى. مساحة محطة إطفاء بيكسلى الاكبر بين المحطات الثلاث؛ مساحتها 23.7&nbsp;كم ^2. <ref>[http://www.london-fire.gov.uk/Documents/Bexley0912.pdf London Fire Brigade, Bexley Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928040848/http://www.london-fire.gov.uk/Documents/Bexley0912.pdf |date=2011-09-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110928040848/http://www.london-fire.gov.uk/Documents/Bexley0912.pdf|date=28 September 2011}}</ref> == الرياضة و الترفيه == المنطقة فيها كتير من نوادى كرة القدم اللى مش محترفة : * [[ويلينج يونايتد|نادى ويلينج يونايتد لكرة القدم]] ، اللى يلعب فى ستاد بارك فيو رود فى ويلينج * نادى فينيكس سبورتس لكرة القدم ، اللى يلعب على ستاد فينيكس سبورتس فى بارنهيرست * نادى فى سى دى أثليتيك لكرة القدم اللى لعب فى ستاد ذا أوكوود، أولد رود فى كرايفورد * نادى ويلينج تاون لكرة القدم ، اللى يلعب فى بايليس أفينيو، ثامزميد * يلعب نادى إيريث آند بيلفيدير لكرة القدم فى بارك فيو رود فى ويلينج * إيريث تاون إف سى ، اللى تلعب فى ستاد إيريث فى إيريث == التوأمة == المنطقة [[مدينة توأم|متوأمة]] مع: * [[ايفرى (بلديه فى فرنسا)|إيفرى]] ، فرنسا * أرنسبرغ ، ألمانيا * فوتسكراى ، فيكتوريا، اوستراليا == أماكن تانيه تحمل اسم بيكسلى == تم تسمية بلدة [[بيكسلى (فرانكلن, اوهايو)|بيكسلى بولاية اوهايو]] ، هيا ضاحية من ضواحى عاصمة الولاية [[كولومبوس (اوهايو)|كولومبوس]] ، بناء على اقتراح واحد من السكان الأوائل، جيمس كيلبورن، اللى تعود جذور عيلته لبيكسلى بانجلترا. و ذلك، تحمل واحده من ضواحى [[سيدنى|مدينة سيدنى]] فى اوستراليا اسم بيكسلى ، كمان واحده من ضواحى [[كرايستشيرش|مدينة كرايستشيرش]] فى نيوزيلندا تسمى كمان بيكسلى . الاماكن دى بره انجلترا سميت على اسم قرية بيكسلى القديمة. == مراجع == {{مصادر|30em}}{{LB Bexley}}{{London}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:بوروهات لندن]] [[تصنيف:Articles with short description]] 4svxwip7fc0snfpqafzdqmljmpk6321 3 2327076 13235592 13214454 2026-09-17T17:10:06Z ا.کامیاب 297799 /* */ ردّ 13235592 wikitext text/x-wiki {{Welcome2}}[[User:Maher Asaad Baker|Maher Asaad Baker]] ([[User Talk:Maher Asaad Baker|مناقشه]]) 22:36، 2 سبتمبر 2026 (يو تى سى) :شكراً جزيلاً لكم على الترحيب. :عليّ أن أقول إنني أفتقر إلى المعرفة والخبرة اللازمتين لتحرير المقالات باللغتين العربية والمصرية؛ أرجو المعذرة على تأخري في الرد. [[User:ا.کامیاب|ا.کامیاب]] ([[User Talk:ا.کامیاب|مناقشه]]) 17:10، 17 سبتمبر 2026 (يو تى سى) 6an2ppmyv9e2pqvhj7jskcalstyx9e7 0 2328153 13235591 13233907 2026-09-17T17:01:35Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235591 wikitext text/x-wiki {{معلومات كنيسة}} '''[[دير]] الانبا سمعان [[اسوان|بأسوان]]''' من أديرة [[كنيسة اسكندريه المصريه الارتودوكسيه|الأقباط الأرثوذكس]] العريقه. يُعد من اكبر الأديار القبطيه في العالم، ويرجع تاريخه للقرن السادس. اسمه الأصلى «دير الأنبا هدرا»، وبسبب نقص المياه بعد قرن من بنائه، هجر الدير وتُرك لعدة سنوات دون المساس به.<ref>[http://egypt.travel/ar#sthash.kM0I5n2P.dpuf موقع وزارة السياحة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618005557/http://ar.egypt.travel/sub_product/index/egypts-islands#sthash.kM0I5n2P.dpuf |date=2016-06-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160416171459/http://ar.egypt.travel/attraction/index/monastery-of-st-simeon-in-aswan|date=16 أبريل 2016}}</ref> أنشئ قبل [[القرن 6|القرن السادس الميلادي]] وأعيد ترميمه في [[القرن 10|القرن العاشر الميلادي]] وهو من أهم الأديرة القبطيه على مر التاريخ فآوى إليه العديد من [[راهب|الرهبان]] لما انتشرت المسيحية بين أهل ممالك [[بلاد النوبه|النوبة]] وما زالت تحتفظ بالنقوش [[رسم|والرسوم]] على جدرانها وتمثل صور السيد المسيح [[عيد جميع القديسين|والقديسين]].<ref>[http://www.coptichistory.org/new_page_6699.htm موسوعة تاريخ أقباط مصر] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170724112700/http://www.coptichistory.org/new_page_6699.htm|date=24 يوليو 2017}}</ref> يقع على قمة [[تل|تلة]] جنوب جزيرة [[الفنتين|إلفنتين]] بأسوان. ويمكن الوصول إلى الدير سيرا على الأقدام ويقع على ضفة النهر. == مصادر == [[تصنيف:اديرة قبطيه ارثوذكسيه]] [[تصنيف:اديرة فى مصر]] [[تصنيف:اسوان]] [[تصنيف:صفحات بترجمات غير مراجعة]] ebbaxxlc69tl93qvf58sgxvr60bngry 0 2328573 13235689 13234994 2026-09-18T04:18:06Z ~2026-50415-11 298807 13235689 wikitext text/x-wiki {{معلومات سياسى}} '''حسين بدر الدين الحوثي''' (1959-2004) هو واحد من زعماء الزيدية ومؤسس حركة [[انصار الله الحوثيين]] وقائدها السابق وزعيم المتمردين مع الحكومة اليمنية فى صعدة. اتولد في محافظة صعدة، رحل حسين بدر الدين الحوثي مع والده بدر الدين لايران ولبنان، عشان نقل التجربة الإيرانيه لليمن واخد الماجستير في العلوم الشرعية من السودان، أسهم مع شخصيات زيدية فى تأسيس حزب الحق في 1990 لمجابهة جماعة الإخوان المسلمين في اليمن، وفاز في الانتخابات البرلمانية سنة 1993م بمقعد في البرلمان اليمني ممثل للدائرة (294) في محافظة صعدة (1993-1997) كمرشح لحزب الحق. == النزاع == [[ملف:Slogan_of_the_Houthi_Movement.svg|تصغير|شعار انصار الله الحوثيين وهى الصرخة اللى أطلقها حسين بدر الدين الحوثي في 17 يناير 2002م<ref>كتاب صفحات مشرقة من حياة السيد حسين بدر الدين الحوثي/يحي قاسم أبو عواضة</ref>]] في سنة [[2004|2004م]] وبعد ترديده الشعار المعادي لأمريكا وإسرائيل واللعنة على اليهود وبسبب قتال مسلح حصل مع الجهات الأمنية بالمحافظة ووقوع قتلى، بدأ الصراع يزيد وقال أنه معتدى عليه، و انضم ليه مؤيديه من القبائل اليمنية بالإضافة لأتباعه من الطائفة الزيدية وده أدى إلى وقوع اشتباكات ومعارك عديدة بينه وبين الجيش اليمني في محافظة صعدة شمال [[اليمن]]، وانتهت بمقتله فى سبتمبر سنة 2004 مع مجموعة كبيرة من مناصريه. == الاتهامات == اتهمته الحكومة اليمنية بتأسيس مراكز دينية غير مرخصة وكمان اتهمته الحكومة اليمنية بعمالته لايران ولحزب الله اللبناني.<ref>[https://www.saba.ye/ar/print321415.htm وكالة سباء للانباء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116021344/http://www.sabanews.net/ar/print321415.htm|date=16 نوفمبر 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-10-13|bot=JarBot}}</ref> == مقتله == أعلن الجيش اليمني قتله لحسين بدر الدين الحوثي في الحرب الأولى بين المتمردين الحوثيين والحكومه اليمنيه سنة 2004م، بعدها قامت 5 حروب تانيه قاد فيها المعارك أخوه الأصغر عبد الملك الحوثي بينما قدم الأخ التالت يحيى بدر الدين الحوثي طلب اللجوء السياسي في [[ألمانيا]]. اتسلم جثمانه لجماعته بتاريخ 5 يونيو 2013 وعملوا ليه تشييع لجنازته وحضر كتير من اتباعه من مختلف محافظات الجمهورية اليمنية عشان تشييع جنازته واتدفن فى مران. == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == [[تصنيف:ناس من اليمن]] [[تصنيف:شيعه يمنيين]] [[تصنيف:سياسيين يمنيين]] lgqr3fgorgwj77l3u52h7p86xzzvzsq 13235690 13235689 2026-09-18T04:21:36Z ~2026-50415-11 298807 /* مقتله */ 13235690 wikitext text/x-wiki {{معلومات سياسى}} '''حسين بدر الدين الحوثي''' (1959-2004) هو واحد من زعماء الزيدية ومؤسس حركة [[انصار الله الحوثيين]] وقائدها السابق وزعيم المتمردين مع الحكومة اليمنية فى صعدة. اتولد فى محافظة صعده، ورحل حسين بدر الدين الحوثي مع والده بدر الدين لايران ولبنان، عشان نقل التجربه الايرانيه لليمن واخد الماجستير في العلوم الشرعية من السودان، أسهم مع شخصيات زيدية فى تأسيس حزب الحق في 1990 لمجابهة جماعة الإخوان المسلمين في اليمن، وفاز فى الانتخابات البرلمانية سنة 1993م بمقعد فى البرلمان اليمني ممثل للدائرة (294) في محافظة صعده (1993-1997) كمرشح لحزب الحق. == النزاع == [[ملف:Slogan_of_the_Houthi_Movement.svg|تصغير|شعار انصار الله الحوثيين وهى الصرخة اللى أطلقها حسين بدر الدين الحوثي في 17 يناير 2002م<ref>كتاب صفحات مشرقة من حياة السيد حسين بدر الدين الحوثي/يحي قاسم أبو عواضة</ref>]] في سنة [[2004|2004م]] وبعد ترديده الشعار المعادي لأمريكا وإسرائيل واللعنة على اليهود وبسبب قتال مسلح حصل مع الجهات الأمنية بالمحافظة ووقوع قتلى، بدأ الصراع يزيد وقال أنه معتدى عليه، و انضم ليه مؤيديه من القبائل اليمنية بالإضافة لأتباعه من الطائفة الزيدية وده أدى إلى وقوع اشتباكات ومعارك عديدة بينه وبين الجيش اليمني في محافظة صعدة شمال [[اليمن]]، وانتهت بمقتله فى سبتمبر سنة 2004 مع مجموعة كبيرة من مناصريه. == الاتهامات == اتهمته الحكومة اليمنية بتأسيس مراكز دينية غير مرخصة وكمان اتهمته الحكومة اليمنية بعمالته لايران ولحزب الله اللبناني.<ref>[https://www.saba.ye/ar/print321415.htm وكالة سباء للانباء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116021344/http://www.sabanews.net/ar/print321415.htm|date=16 نوفمبر 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-10-13|bot=JarBot}}</ref> == مقتله == أعلن الجيش اليمني قتله لحسين بدر الدين الحوثي في الحرب الأولى بين المتمردين الحوثيين والحكومه اليمنيه سنة 2004م، بعدها قامت 5 حروب تانيه قاد فيها المعارك أخوه الأصغر [[عبد الملك الحوثى|عبد الملك الحوثي]] بينما قدم الأخ التالت يحيى بدر الدين الحوثي طلب اللجوء السياسي في [[ألمانيا]]. اتسلم جثمانه لجماعته بتاريخ 5 يونيو 2013 وعملوا ليه تشييع لجنازته وحضر كتير من اتباعه من مختلف محافظات الجمهورية اليمنية عشان تشييع جنازته واتدفن فى مران. == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == [[تصنيف:ناس من اليمن]] [[تصنيف:شيعه يمنيين]] [[تصنيف:سياسيين يمنيين]] 5lchvpx4mxzb4i70qpmrh6extrlse2n 0 2328574 13235687 13234993 2026-09-18T04:13:08Z ~2026-50415-11 298807 13235687 wikitext text/x-wiki {{معلومات سياسى}} '''عبد الملك بدر الدين الحوثي''' (اتولد في 22 مايو 1979) هو سياسي يمني، وقائد حركة [[انصار الله الحوثيين|أنصار الله الحوثيين]] من سبتمبر 2004. == النشأة == اتولد عبد الملك الحوثى في محافظة صعدة في 22 مايو 1979 في عائلة متدينة، فجده هو أمير الدين الحوثي وشقيق جده هو الحسن بن الحسين الحوثي من رجال الدين المعروفين في المنطقة، وكان والده واحد من كبار المرجعيات الدينية الزيدية اللى بتتلمذ على ايدها العشرات من رجال الدين.<ref>{{استشهاد بويب| تاريخ=07 أبريل 2005 |مسار=https://www.swissinfo.ch/ara/من-هو-الشيخ-بدر-الدين-الحوثي-/4445036 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20160404203719/http://www.swissinfo.ch/ara/من-هو-الشيخ-بدر-الدين-الحوثي-/4445036|عنوان=من هو الشيخ بدر الدين الحوثي؟ | تاريخ أرشيف = 4 أبريل 2016 }}</ref> فكان عبد الملك بيتنقل مع اهله ووالده اللى كان بيتنقل فى وسط أرياف وقرى محافظة صعدة علشان تدريس العلوم الفقهية وعلشان حل قضايا النزاعات بين الناس، ومدرش عبد الملك الدراسة النظامية، ومخدش أي شهادة علمية لكنه درس على ايد والده الكتابة والعلوم الدينية وفق المذهب الزيدي في حلقات تدريس في مسجد القرية من سن مبكرة<ref>[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته--عابد المهذري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> وقيل إن والده خصص ليه منهج تدريسي خاص لما وصل 13 سنه، فكان والده بيقول عنه طارقة أي علامة وإنه قطع شوط كبير فى التحصيل الدراسي<ref>[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته / عــــــــابد الـمهذري ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> حسب بعض المصادر بتقول إن عبد الملك تزوج وهو عنده 14 سنه. في منتصف التسعينيات ساب عبد الملك محافظة صعدة واتجه للعاصمة اليمنية صنعاء علشان يعيش مع اخوه الكبير [[حسين بدر الدين الحوثى|حسين الحوثى]] مؤسس جماعة «الشباب المؤمن» (اللى اتعرفت بعد كده بجماعة أنصار الله) واتأثر بيه جدا لحد ما بقى اخوه بعد كده بمثابة الأب الروحي ليه وقدوة ليه، واشتغل كحارس شخصي لاخوه حسين اللى كان وقتها عضو في البرلمان اليمني عن حزب الحق، وبالرغم من أنه كان حارس لاخوه لكن اتقال إنه تعلم في صنعاء ثقافة المدن المختلفة عن ثقافة القرى، واتفتحت مداركه للانتماءات الحزبية والجغرافية والأيديولوجية والجانب السياسي، حسب ما ذكر «عابد المهذري» في مقالة صحفية ليه، وهو صحفي مقرب من الحوثي.<ref name="thelinkyemen.net">[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته/عــــــــــــابد الـمهذري ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> == النشاط السياسي == [[ملف:Houthi_billboard,_Sanaa.webp|تصغير|لوحة اعلانية في صنعاء بتظهر الحوثي]] انتقد عبد الملك الحوثي الحكومة اليمنية بسبب ابقاء الوضع الراهن في البلاد زى ما هو، واللى قال إنه رمى بالناس في براثن الفقر، واتهم الحكومة بتهميش المجتمع الزيدي. اتهمت الحكومة اليمنية للرئيس علي عبد الله صالح جماعة انصار الله الحوثيه بمحاولة إعادة "الامامة الكهنوتية"، وده اللى نفاه الحوثي.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=9OmjMIXfbD8C&q=Abdul-Malik+Badreddin+al-Houthi&pg=PA250|عنوان=The World Almanac of Islamism|تاريخ=27 October 2011|ناشر=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9781442207158|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20251004131305/https://books.google.com/books?id=9OmjMIXfbD8C&q=Abdul-Malik+Badreddin+al-Houthi&pg=PA250|تاريخ أرشيف=2025-10-04}}</ref> بيتقال أن الحوثي اتصاب بجروح بالغة خلال غارة جوية في ديسمبر 2009، وهو ادعاء نفاه متحدث باسمه. في 26 ديسمبر 2009، بعد يومين من غارة جوية كثيفة من القوات الجوية الملكية السعودية، اتزعم أن الحوثي اتقتل.<ref>{{استشهاد بخبر|عنوان=Increasing reports over death of terrorist al-Houthi|لغة=en-us|صحيفة=وكالة سبأ|مسار=https://sabanews.net/en/news201672.htm|تاريخ-الوصول=2026-09-05|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20190907120533/https://sabanews.net/en/news201672.htm|تاريخ أرشيف=2019-09-07}}</ref> ورغم كده، تم دحض الادعاء من قبل جماعة انصار الله الحوثيه، اللى نشرت بعد كده أدلة فيديو بتظهر أنه على قيد الحياة.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Leader of Revolution: What is happening in Syria of crimes represents great lesson for all peoples of nation about reality of Takfiri groups|مسار=https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ-الوصول=2026-09-05|صحيفة=SabaNet - Yemen News Agency|لغة=en|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260619160554/https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ أرشيف=2026-06-19}}</ref> خاطب الحوثي اليمنيين على التلفزيون اليمني في خطاب متأخر من الليل في 20 يناير 2015، بعد ما استولت القوات الموالية ليه على القصر الرئاسي وهاجمت المقر الخاص للرئيس عبد ربه منصور هادي في صنعاء. طالب عبد الملك الحوثي هادي بتنفيذ إصلاحات بتمنح حركة انصار الله الحوثيه سيطرة أكبر على الحكومة.<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=21 January 2015|عنوان=Yemen leader expected to accept demands of Houthis who defeat his guards|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-president-idUSKBN0KU0OT20150121|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250123075027/https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-president-idUSKBN0KU0OT20150121/|تاريخ أرشيف=2025-01-23}}</ref> على الرغم من أن التقارير الأولية أفادت بأن هادي استجاب لمطالب الحوثي،<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=21 January 2015|عنوان=PRESIDENT APPROVES HOUTHI DEMANDS|عمل=The Yemen Times|مسار=http://www.yementimes.com/en/1853/news/4822/President-approves-Houthi-demands.htm|حالة المسار=dead|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20150325101907/http://www.yementimes.com/en/1853/news/4822/President-approves-Houthi-demands.htm|تاريخ أرشيف=25 March 2015}}</ref> لكن الرئيس هادى استقال من منصبه في 22 يناير، وقال إن العملية السياسية وصلت لطريق مسدود.<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=22 January 2015|عنوان=Yemen president quits, throwing country deeper into chaos|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-houthis-idUSKBN0KV0HT20150122|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20221104135950/https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-houthis-idUSKBN0KV0HT20150122|تاريخ أرشيف=2022-11-04}}</ref> فرض مجلس الأمن الدولي بعد كده عقوبات على الحوثي.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Jordan: UN Security Council to review position on Yemen next week|مسار=https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/18193-jordan-un-security-council-to-review-position-on-yemen-next-week|تاريخ الوصول=23 April 2015|عمل=Middle East Monitor - The Latest from the Middle East|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20150723231015/https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/18193-jordan-un-security-council-to-review-position-on-yemen-next-week|تاريخ أرشيف=23 July 2015|حالة المسار=dead}}</ref> تم الإشادة بيه من قبل السياسي الإيراني المحافظ محسن رضائي، في بيان دعم معنوي ودفاع عن اليقظة الإسلامية الحقيقية.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Critical Threats|مسار=https://www.criticalthreats.org/yemen/moarefian-mohsen-rezaei-writes-letter-to-abdul-malik-al-houthi-march-30-2015|موقع=Critical Threats|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20170210073206/http://www.criticalthreats.org/yemen/moarefian-mohsen-rezaei-writes-letter-to-abdul-malik-al-houthi-march-30-2015|تاريخ أرشيف=2017-02-10}}</ref> خلال قصف مطار صنعاء من طائرات التحالف اللى بتقوده السعودية في سنة 2015، قصفت الصواريخ مسقط رأس الحوثي في مران.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Coalition Raids Pound Houthi Targets Sanaa Saada|مسار=http://america.aljazeera.com/articles/2015/5/9/coalition-raids-pound-houthi-targets-in-sanaa-and-saada.html|ناشر=Al Jazeera America|تاريخ=9 May 2015|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250219115226/http://america.aljazeera.com/articles/2015/5/9/coalition-raids-pound-houthi-targets-in-sanaa-and-saada.html|تاريخ أرشيف=2025-02-19}}</ref> أدان الحوثي التعاون العسكري البريطاني ومبيعات الأسلحة للجيش السعودي.<ref name="TG1">{{استشهاد بخبر|الأخير1=Quinn|الأول1=Ben|تاريخ=10 April 2019|عنوان=Dozens of Saudi military cadets trained in UK since Yemen intervention|عمل=The Guardian|مسار=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/10/dozens-of-saudi-military-cadets-trained-in-uk-since-yemen-intervention|تاريخ الوصول=10 April 2019}}</ref> وفقا لتحليل سكاي نيوز، فبريطانيا باعت أسلحة بقيمة متقلش عن 5.7 مليار جنيه إسترليني للتحالف اللى بتقوده السعودية واللى بيقاتل في اليمن من سنة 2015.<ref name="TG1" /> خلال حرب غزة، صرح المتحدث باسم القوات المواليه لجماعة انصار الله الحوثيه يحيى سريع ان الجماعه الحوثيه اطلقت عدد كبير من الصواريخ والطائرات بدون طيار باتجاه إسرائيل.<ref>{{استشهاد بخبر|الأخير=El Dahan|الأول=Maha|تاريخ=31 October 2023|عنوان=Yemen's Houthis enter Mideast fray, hardening spillover fears|لغة=en|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-enter-mideast-fray-hardening-spillover-fears-2023-10-31/|تاريخ الوصول=3 November 2023|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20241210122230/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-enter-mideast-fray-hardening-spillover-fears-2023-10-31/|تاريخ أرشيف=2024-12-10}}</ref><ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Yemen hasn't declared war on Israel, contrary to online claims. Houthi rebels have launched missiles|مسار=https://apnews.com/article/fact-check-israel-hamas-war-yemen-houthis-363471853927|تاريخ الوصول=3 November 2023|موقع=AP News|تاريخ=1 November 2023|لغة=en|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260103151712/https://apnews.com/article/fact-check-israel-hamas-war-yemen-houthis-363471853927|تاريخ أرشيف=2026-01-03}}</ref> في مارس 2025، أدان الحوثي مجازر العلويين في سوريا ونشر مقاطع فيديو للقتل ده على وسائل التواصل الاجتماعي. واتهم الجماعات التكفيرية السورية بارتكاب إبادة جماعية ضد مواطنين عزل.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Leader of Revolution: What is happening in Syria of crimes represents great lesson for all peoples of nation about reality of Takfiri groups|مسار=https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ الوصول=10 March 2025|موقع=www.saba.ye|تاريخ=9 March 2025|لغة=en|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260619160554/https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ أرشيف=2026-06-19}}</ref> === عقوبات دولية === في 8 يونيو فرض الاتحاد الأوروبي عقوبات على عبد الملك الحوثي وأحمد علي عبد الله صالح، ونصت العقوبات على منعهم من السفر وتجميد الأصول المالية، وده تنفيذا لقرار مجلس الأمن رقم 2216.<ref>{{استشهاد بويب | عنوان = الحياة - الاتحاد الأوروبي يفرض عقوبات على «الحوثيين» ونجل صالح | مسار= http://alhayat.com/Articles/9455797/الاتحاد-الأوروبي-يفرض-عقوبات-على--الحوثيين--ونجل-صالح| تاريخ الوصول = 2015-06-08|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200328190423/http://alhayat.com/Articles/9455797/الاتحاد-الأوروبي-يفرض-عقوبات-على--الحوثيين--ونجل-صالح|تاريخ أرشيف=2020-03-28|حالة المسار=dead}}</ref> وبيشمل قرار مجلس الأمن حظر توريد الأسلحة والعتاد ووسائل النقل العسكرية، لعلي عبد الله صالح ونجله أحمد وعبد الملك الحوثي وعبد الخالق الحوثي وعبد الله يحيى الحكيم (أبو علي الحاكم)، وكل الأطراف اللى بتشتغل لصالحهم أو بتنفذ تعليماتهم في اليمن،<ref> {{استشهاد بويب|مسار=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/738029-مجلس-الأمن-يقر-مشروع-قرار-خليجيا-بشأن-اليمن |عنوان=مجلس الأمن يقر مشروع قرار خليجيا بشأن اليمن |تاريخ= 14 أبريل 2015 |موقع= سكاي نيوز عربية |تاريخ الوصول= 14 أبريل 2015| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20170630234714/http://www.skynewsarabia.com/web/article/738029/مجلس-الأمن-يقر-مشروع-قرار-خليجيا-بشأن-اليمن | تاريخ أرشيف = 30 يونيو 2017 }}</ref> وطالب القرار الدول المجاورة بتفتيش الشحنات المتجهة لليمن في حال ورود اشتباه بوجود أسلحة فيها، وطالب الحوثيين بوقف القتال وسحب قواتهم من المناطق اللى فرضوا سيطرتهم عليها ومنها صنعاء. وبيدعو نص القرار جميع الأطراف اليمنية للمشاركة في مؤتمر من المقرر عقده في العاصمة السعودية الرياض تحت رعاية مجلس التعاون الخليجي.<ref> {{استشهاد بويب|مسار=https://www.dw.com/ar/مجلس-الأمن-يتبنى-مشروع-القرار-الخليجي-حول-اليمن/a-18382418 |عنوان=مجلس الأمن يتبنى مشروع القرار الخليجي حول اليمن |تاريخ= 14 أبريل 2015 |موقع= دويتشه فيله |تاريخ الوصول= 14 أبريل 2015| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20150416233155/http://www.dw.de:80/مجلس-الأمن-يتبنى-مشروع-القرار-الخليجي-حول-اليمن/a-18382418 | تاريخ أرشيف = 16 أبريل 2015 }}</ref> == الاعلام == بعد تولي عبد الملك الحوثي قيادة جماعة انصار الله الحوثيه اهتم جدا بالجانب الإعلامي لجماعته واللى كان شبه غائب تماما في فترة بداية نشأة الجماعة فتم انشاء كتير من القنوات الفضائية وكان أبرزها قناة المسيرة واللى بدأ أول بث تجريبي ليها في 23 مارس 2012<ref>[http://www.hshd.net/news14201.html الحوثي يدشن بث فضائية "المسيرة", وإطلاق قناة "الساحات" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108022712/http://www.hshd.net/news14201.html |date=08 نوفمبر 2014}}</ref> وبالإضافة للقنوات الفضائية أنشأت جماعة انصار الله الحوثيين كتير من المحطات الاذاعية الخاصة بيهم زى إذاعة سام أف إم<ref>[https://yemen-press.net/news33934.html الحوثيون يطلقون إذاعة سام إف إم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309204138/http://yemen-press.com/news33934.html |date=09 مارس 2016}}</ref> وكمان كتير من المواقع الاخبارية. == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == [[تصنيف:ناس من اليمن]] [[تصنيف:شيعه يمنيين]] [[تصنيف:سياسيين يمنيين]] h2a6vpec1s0jro1khpdtkrnr4fm8e9k 13235688 13235687 2026-09-18T04:15:37Z ~2026-50415-11 298807 /* النشأة */ 13235688 wikitext text/x-wiki {{معلومات سياسى}} '''عبد الملك بدر الدين الحوثي''' (اتولد في 22 مايو 1979) هو سياسي يمني، وقائد حركة [[انصار الله الحوثيين|أنصار الله الحوثيين]] من سبتمبر 2004. == النشأة == اتولد عبد الملك الحوثى في محافظة صعدة في 22 مايو 1979 في عائلة متدينة، فجده هو أمير الدين الحوثي وشقيق جده هو الحسن بن الحسين الحوثي من رجال الدين المعروفين في المنطقة، وكان والده واحد من كبار المرجعيات الدينية الزيدية اللى بتتلمذ على ايدها العشرات من رجال الدين.<ref>{{استشهاد بويب| تاريخ=07 أبريل 2005 |مسار=https://www.swissinfo.ch/ara/من-هو-الشيخ-بدر-الدين-الحوثي-/4445036 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20160404203719/http://www.swissinfo.ch/ara/من-هو-الشيخ-بدر-الدين-الحوثي-/4445036|عنوان=من هو الشيخ بدر الدين الحوثي؟ | تاريخ أرشيف = 4 أبريل 2016 }}</ref> فكان عبد الملك بيتنقل مع اهله ووالده اللى كان بيتنقل فى وسط أرياف وقرى محافظة صعدة علشان تدريس العلوم الفقهية وعلشان حل قضايا النزاعات بين الناس، ومدرسش عبد الملك الدراسة النظامية، ومخدش أي شهادة علمية لكنه درس على ايد والده الكتابة والعلوم الدينية وفق المذهب الزيدي في حلقات تدريس في مسجد القرية من سن مبكرة<ref>[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته--عابد المهذري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> وقيل إن والده خصص ليه منهج تدريسي خاص لما وصل 13 سنه، فكان والده بيقول عنه طارقة أي علامة وانه قطع شوط كبير فى التحصيل الدراسي.<ref>[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته / عــــــــابد الـمهذري ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> حسب بعض المصادر بتقول إن عبد الملك اتجوز وهو عنده 14 سنه. في منتصف التسعينيات ساب عبد الملك محافظة صعدة واتجه للعاصمة اليمنية صنعاء علشان يعيش مع اخوه الكبير [[حسين بدر الدين الحوثى|حسين الحوثى]] مؤسس جماعة «الشباب المؤمن» (اللى اتعرفت بعد كده بجماعة أنصار الله) واتأثر بيه جدا لحد ما بقى اخوه بعد كده بمثابة الأب الروحي ليه وقدوة ليه، واشتغل كحارس شخصي لاخوه حسين اللى كان وقتها عضو في البرلمان اليمني عن حزب الحق، وبالرغم من أنه كان حارس لاخوه لكن اتقال إنه تعلم في صنعاء ثقافة المدن المختلفة عن ثقافة القرى، واتفتحت مداركه للانتماءات الحزبية والجغرافية والأيديولوجية والجانب السياسي، حسب ما ذكر «عابد المهذري» في مقالة صحفية ليه، وهو صحفي مقرب من الحوثي.<ref name="thelinkyemen.net">[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته/عــــــــــــابد الـمهذري ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> == النشاط السياسي == [[ملف:Houthi_billboard,_Sanaa.webp|تصغير|لوحة اعلانية في صنعاء بتظهر الحوثي]] انتقد عبد الملك الحوثي الحكومة اليمنية بسبب ابقاء الوضع الراهن في البلاد زى ما هو، واللى قال إنه رمى بالناس في براثن الفقر، واتهم الحكومة بتهميش المجتمع الزيدي. اتهمت الحكومة اليمنية للرئيس علي عبد الله صالح جماعة انصار الله الحوثيه بمحاولة إعادة "الامامة الكهنوتية"، وده اللى نفاه الحوثي.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=9OmjMIXfbD8C&q=Abdul-Malik+Badreddin+al-Houthi&pg=PA250|عنوان=The World Almanac of Islamism|تاريخ=27 October 2011|ناشر=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9781442207158|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20251004131305/https://books.google.com/books?id=9OmjMIXfbD8C&q=Abdul-Malik+Badreddin+al-Houthi&pg=PA250|تاريخ أرشيف=2025-10-04}}</ref> بيتقال أن الحوثي اتصاب بجروح بالغة خلال غارة جوية في ديسمبر 2009، وهو ادعاء نفاه متحدث باسمه. في 26 ديسمبر 2009، بعد يومين من غارة جوية كثيفة من القوات الجوية الملكية السعودية، اتزعم أن الحوثي اتقتل.<ref>{{استشهاد بخبر|عنوان=Increasing reports over death of terrorist al-Houthi|لغة=en-us|صحيفة=وكالة سبأ|مسار=https://sabanews.net/en/news201672.htm|تاريخ-الوصول=2026-09-05|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20190907120533/https://sabanews.net/en/news201672.htm|تاريخ أرشيف=2019-09-07}}</ref> ورغم كده، تم دحض الادعاء من قبل جماعة انصار الله الحوثيه، اللى نشرت بعد كده أدلة فيديو بتظهر أنه على قيد الحياة.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Leader of Revolution: What is happening in Syria of crimes represents great lesson for all peoples of nation about reality of Takfiri groups|مسار=https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ-الوصول=2026-09-05|صحيفة=SabaNet - Yemen News Agency|لغة=en|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260619160554/https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ أرشيف=2026-06-19}}</ref> خاطب الحوثي اليمنيين على التلفزيون اليمني في خطاب متأخر من الليل في 20 يناير 2015، بعد ما استولت القوات الموالية ليه على القصر الرئاسي وهاجمت المقر الخاص للرئيس عبد ربه منصور هادي في صنعاء. طالب عبد الملك الحوثي هادي بتنفيذ إصلاحات بتمنح حركة انصار الله الحوثيه سيطرة أكبر على الحكومة.<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=21 January 2015|عنوان=Yemen leader expected to accept demands of Houthis who defeat his guards|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-president-idUSKBN0KU0OT20150121|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250123075027/https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-president-idUSKBN0KU0OT20150121/|تاريخ أرشيف=2025-01-23}}</ref> على الرغم من أن التقارير الأولية أفادت بأن هادي استجاب لمطالب الحوثي،<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=21 January 2015|عنوان=PRESIDENT APPROVES HOUTHI DEMANDS|عمل=The Yemen Times|مسار=http://www.yementimes.com/en/1853/news/4822/President-approves-Houthi-demands.htm|حالة المسار=dead|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20150325101907/http://www.yementimes.com/en/1853/news/4822/President-approves-Houthi-demands.htm|تاريخ أرشيف=25 March 2015}}</ref> لكن الرئيس هادى استقال من منصبه في 22 يناير، وقال إن العملية السياسية وصلت لطريق مسدود.<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=22 January 2015|عنوان=Yemen president quits, throwing country deeper into chaos|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-houthis-idUSKBN0KV0HT20150122|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20221104135950/https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-houthis-idUSKBN0KV0HT20150122|تاريخ أرشيف=2022-11-04}}</ref> فرض مجلس الأمن الدولي بعد كده عقوبات على الحوثي.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Jordan: UN Security Council to review position on Yemen next week|مسار=https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/18193-jordan-un-security-council-to-review-position-on-yemen-next-week|تاريخ الوصول=23 April 2015|عمل=Middle East Monitor - The Latest from the Middle East|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20150723231015/https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/18193-jordan-un-security-council-to-review-position-on-yemen-next-week|تاريخ أرشيف=23 July 2015|حالة المسار=dead}}</ref> تم الإشادة بيه من قبل السياسي الإيراني المحافظ محسن رضائي، في بيان دعم معنوي ودفاع عن اليقظة الإسلامية الحقيقية.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Critical Threats|مسار=https://www.criticalthreats.org/yemen/moarefian-mohsen-rezaei-writes-letter-to-abdul-malik-al-houthi-march-30-2015|موقع=Critical Threats|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20170210073206/http://www.criticalthreats.org/yemen/moarefian-mohsen-rezaei-writes-letter-to-abdul-malik-al-houthi-march-30-2015|تاريخ أرشيف=2017-02-10}}</ref> خلال قصف مطار صنعاء من طائرات التحالف اللى بتقوده السعودية في سنة 2015، قصفت الصواريخ مسقط رأس الحوثي في مران.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Coalition Raids Pound Houthi Targets Sanaa Saada|مسار=http://america.aljazeera.com/articles/2015/5/9/coalition-raids-pound-houthi-targets-in-sanaa-and-saada.html|ناشر=Al Jazeera America|تاريخ=9 May 2015|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250219115226/http://america.aljazeera.com/articles/2015/5/9/coalition-raids-pound-houthi-targets-in-sanaa-and-saada.html|تاريخ أرشيف=2025-02-19}}</ref> أدان الحوثي التعاون العسكري البريطاني ومبيعات الأسلحة للجيش السعودي.<ref name="TG1">{{استشهاد بخبر|الأخير1=Quinn|الأول1=Ben|تاريخ=10 April 2019|عنوان=Dozens of Saudi military cadets trained in UK since Yemen intervention|عمل=The Guardian|مسار=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/10/dozens-of-saudi-military-cadets-trained-in-uk-since-yemen-intervention|تاريخ الوصول=10 April 2019}}</ref> وفقا لتحليل سكاي نيوز، فبريطانيا باعت أسلحة بقيمة متقلش عن 5.7 مليار جنيه إسترليني للتحالف اللى بتقوده السعودية واللى بيقاتل في اليمن من سنة 2015.<ref name="TG1" /> خلال حرب غزة، صرح المتحدث باسم القوات المواليه لجماعة انصار الله الحوثيه يحيى سريع ان الجماعه الحوثيه اطلقت عدد كبير من الصواريخ والطائرات بدون طيار باتجاه إسرائيل.<ref>{{استشهاد بخبر|الأخير=El Dahan|الأول=Maha|تاريخ=31 October 2023|عنوان=Yemen's Houthis enter Mideast fray, hardening spillover fears|لغة=en|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-enter-mideast-fray-hardening-spillover-fears-2023-10-31/|تاريخ الوصول=3 November 2023|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20241210122230/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-enter-mideast-fray-hardening-spillover-fears-2023-10-31/|تاريخ أرشيف=2024-12-10}}</ref><ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Yemen hasn't declared war on Israel, contrary to online claims. Houthi rebels have launched missiles|مسار=https://apnews.com/article/fact-check-israel-hamas-war-yemen-houthis-363471853927|تاريخ الوصول=3 November 2023|موقع=AP News|تاريخ=1 November 2023|لغة=en|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260103151712/https://apnews.com/article/fact-check-israel-hamas-war-yemen-houthis-363471853927|تاريخ أرشيف=2026-01-03}}</ref> في مارس 2025، أدان الحوثي مجازر العلويين في سوريا ونشر مقاطع فيديو للقتل ده على وسائل التواصل الاجتماعي. واتهم الجماعات التكفيرية السورية بارتكاب إبادة جماعية ضد مواطنين عزل.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Leader of Revolution: What is happening in Syria of crimes represents great lesson for all peoples of nation about reality of Takfiri groups|مسار=https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ الوصول=10 March 2025|موقع=www.saba.ye|تاريخ=9 March 2025|لغة=en|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260619160554/https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ أرشيف=2026-06-19}}</ref> === عقوبات دولية === في 8 يونيو فرض الاتحاد الأوروبي عقوبات على عبد الملك الحوثي وأحمد علي عبد الله صالح، ونصت العقوبات على منعهم من السفر وتجميد الأصول المالية، وده تنفيذا لقرار مجلس الأمن رقم 2216.<ref>{{استشهاد بويب | عنوان = الحياة - الاتحاد الأوروبي يفرض عقوبات على «الحوثيين» ونجل صالح | مسار= http://alhayat.com/Articles/9455797/الاتحاد-الأوروبي-يفرض-عقوبات-على--الحوثيين--ونجل-صالح| تاريخ الوصول = 2015-06-08|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200328190423/http://alhayat.com/Articles/9455797/الاتحاد-الأوروبي-يفرض-عقوبات-على--الحوثيين--ونجل-صالح|تاريخ أرشيف=2020-03-28|حالة المسار=dead}}</ref> وبيشمل قرار مجلس الأمن حظر توريد الأسلحة والعتاد ووسائل النقل العسكرية، لعلي عبد الله صالح ونجله أحمد وعبد الملك الحوثي وعبد الخالق الحوثي وعبد الله يحيى الحكيم (أبو علي الحاكم)، وكل الأطراف اللى بتشتغل لصالحهم أو بتنفذ تعليماتهم في اليمن،<ref> {{استشهاد بويب|مسار=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/738029-مجلس-الأمن-يقر-مشروع-قرار-خليجيا-بشأن-اليمن |عنوان=مجلس الأمن يقر مشروع قرار خليجيا بشأن اليمن |تاريخ= 14 أبريل 2015 |موقع= سكاي نيوز عربية |تاريخ الوصول= 14 أبريل 2015| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20170630234714/http://www.skynewsarabia.com/web/article/738029/مجلس-الأمن-يقر-مشروع-قرار-خليجيا-بشأن-اليمن | تاريخ أرشيف = 30 يونيو 2017 }}</ref> وطالب القرار الدول المجاورة بتفتيش الشحنات المتجهة لليمن في حال ورود اشتباه بوجود أسلحة فيها، وطالب الحوثيين بوقف القتال وسحب قواتهم من المناطق اللى فرضوا سيطرتهم عليها ومنها صنعاء. وبيدعو نص القرار جميع الأطراف اليمنية للمشاركة في مؤتمر من المقرر عقده في العاصمة السعودية الرياض تحت رعاية مجلس التعاون الخليجي.<ref> {{استشهاد بويب|مسار=https://www.dw.com/ar/مجلس-الأمن-يتبنى-مشروع-القرار-الخليجي-حول-اليمن/a-18382418 |عنوان=مجلس الأمن يتبنى مشروع القرار الخليجي حول اليمن |تاريخ= 14 أبريل 2015 |موقع= دويتشه فيله |تاريخ الوصول= 14 أبريل 2015| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20150416233155/http://www.dw.de:80/مجلس-الأمن-يتبنى-مشروع-القرار-الخليجي-حول-اليمن/a-18382418 | تاريخ أرشيف = 16 أبريل 2015 }}</ref> == الاعلام == بعد تولي عبد الملك الحوثي قيادة جماعة انصار الله الحوثيه اهتم جدا بالجانب الإعلامي لجماعته واللى كان شبه غائب تماما في فترة بداية نشأة الجماعة فتم انشاء كتير من القنوات الفضائية وكان أبرزها قناة المسيرة واللى بدأ أول بث تجريبي ليها في 23 مارس 2012<ref>[http://www.hshd.net/news14201.html الحوثي يدشن بث فضائية "المسيرة", وإطلاق قناة "الساحات" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108022712/http://www.hshd.net/news14201.html |date=08 نوفمبر 2014}}</ref> وبالإضافة للقنوات الفضائية أنشأت جماعة انصار الله الحوثيين كتير من المحطات الاذاعية الخاصة بيهم زى إذاعة سام أف إم<ref>[https://yemen-press.net/news33934.html الحوثيون يطلقون إذاعة سام إف إم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309204138/http://yemen-press.com/news33934.html |date=09 مارس 2016}}</ref> وكمان كتير من المواقع الاخبارية. == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == [[تصنيف:ناس من اليمن]] [[تصنيف:شيعه يمنيين]] [[تصنيف:سياسيين يمنيين]] t91m897gu6t8i8i1f0qgjoucfil9t1c 13235737 13235688 2026-09-18T11:06:28Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235737 wikitext text/x-wiki {{معلومات سياسى}} '''عبد الملك بدر الدين الحوثي''' (اتولد في 22 مايو 1979) هو سياسي يمني، وقائد حركة [[انصار الله الحوثيين|أنصار الله الحوثيين]] من سبتمبر 2004. == النشأة == اتولد عبد الملك الحوثى في محافظة صعدة في 22 مايو 1979 في عائلة متدينة، فجده هو أمير الدين الحوثي وشقيق جده هو الحسن بن الحسين الحوثي من رجال الدين المعروفين في المنطقة، وكان والده واحد من كبار المرجعيات الدينية الزيدية اللى بتتلمذ على ايدها العشرات من رجال الدين.<ref>{{استشهاد بويب| تاريخ=07 أبريل 2005 |مسار=https://www.swissinfo.ch/ara/من-هو-الشيخ-بدر-الدين-الحوثي-/4445036 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20160404203719/http://www.swissinfo.ch/ara/من-هو-الشيخ-بدر-الدين-الحوثي-/4445036|عنوان=من هو الشيخ بدر الدين الحوثي؟ | تاريخ أرشيف = 4 أبريل 2016 }}</ref> فكان عبد الملك بيتنقل مع اهله ووالده اللى كان بيتنقل فى وسط أرياف وقرى محافظة صعدة علشان تدريس العلوم الفقهية وعلشان حل قضايا النزاعات بين الناس، ومدرسش عبد الملك الدراسة النظامية، ومخدش أي شهادة علمية لكنه درس على ايد والده الكتابة والعلوم الدينية وفق المذهب الزيدي في حلقات تدريس في مسجد القرية من سن مبكرة<ref>[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته--عابد المهذري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> وقيل إن والده خصص ليه منهج تدريسي خاص لما وصل 13 سنه، فكان والده بيقول عنه طارقة أي علامة وانه قطع شوط كبير فى التحصيل الدراسي.<ref>[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته / عــــــــابد الـمهذري ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> حسب بعض المصادر بتقول إن عبد الملك اتجوز وهو عنده 14 سنه. في منتصف التسعينيات ساب عبد الملك محافظة صعدة واتجه للعاصمة اليمنية صنعاء علشان يعيش مع اخوه الكبير [[حسين بدر الدين الحوثى|حسين الحوثى]] مؤسس جماعة «الشباب المؤمن» (اللى اتعرفت بعد كده بجماعة أنصار الله) واتأثر بيه جدا لحد ما بقى اخوه بعد كده بمثابة الأب الروحي ليه وقدوة ليه، واشتغل كحارس شخصي لاخوه حسين اللى كان وقتها عضو في البرلمان اليمني عن حزب الحق، وبالرغم من أنه كان حارس لاخوه لكن اتقال إنه تعلم في صنعاء ثقافة المدن المختلفة عن ثقافة القرى، واتفتحت مداركه للانتماءات الحزبية والجغرافية والأيديولوجية والجانب السياسي، حسب ما ذكر «عابد المهذري» في مقالة صحفية ليه، وهو صحفي مقرب من الحوثي.<ref name="thelinkyemen.net">[https://thelinkyemen.net/news/3849 من هو عبد الملك الحوثي؟ قصة حياته.. نشأته وطفولته/عــــــــــــابد الـمهذري ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427063030/http://thelinkyemen.net/news/3849 |date=27 أبريل 2015}}</ref> == النشاط السياسي == [[ملف:Houthi_billboard,_Sanaa.webp|تصغير|لوحة اعلانية في صنعاء بتظهر الحوثي]] انتقد عبد الملك الحوثي الحكومة اليمنية بسبب ابقاء الوضع الراهن في البلاد زى ما هو، واللى قال إنه رمى بالناس في براثن الفقر، واتهم الحكومة بتهميش المجتمع الزيدي. اتهمت الحكومة اليمنية للرئيس علي عبد الله صالح جماعة انصار الله الحوثيه بمحاولة إعادة "الامامة الكهنوتية"، وده اللى نفاه الحوثي.<ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=9OmjMIXfbD8C&q=Abdul-Malik+Badreddin+al-Houthi&pg=PA250|عنوان=The World Almanac of Islamism|تاريخ=27 October 2011|ناشر=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9781442207158|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20251004131305/https://books.google.com/books?id=9OmjMIXfbD8C&q=Abdul-Malik+Badreddin+al-Houthi&pg=PA250|تاريخ أرشيف=2025-10-04|تاريخ-الوصول=2026-09-18|url-status=live}}</ref> بيتقال أن الحوثي اتصاب بجروح بالغة خلال غارة جوية في ديسمبر 2009، وهو ادعاء نفاه متحدث باسمه. في 26 ديسمبر 2009، بعد يومين من غارة جوية كثيفة من القوات الجوية الملكية السعودية، اتزعم أن الحوثي اتقتل.<ref>{{استشهاد بخبر|عنوان=Increasing reports over death of terrorist al-Houthi|لغة=en-us|صحيفة=وكالة سبأ|مسار=https://sabanews.net/en/news201672.htm|تاريخ-الوصول=2026-09-05|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20190907120533/https://sabanews.net/en/news201672.htm|تاريخ أرشيف=2019-09-07|url-status=live}}</ref> ورغم كده، تم دحض الادعاء من قبل جماعة انصار الله الحوثيه، اللى نشرت بعد كده أدلة فيديو بتظهر أنه على قيد الحياة.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Leader of Revolution: What is happening in Syria of crimes represents great lesson for all peoples of nation about reality of Takfiri groups|مسار=https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ-الوصول=2026-09-05|صحيفة=SabaNet - Yemen News Agency|لغة=en|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20260619160554/https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ أرشيف=2026-06-19|url-status=live}}</ref> خاطب الحوثي اليمنيين على التلفزيون اليمني في خطاب متأخر من الليل في 20 يناير 2015، بعد ما استولت القوات الموالية ليه على القصر الرئاسي وهاجمت المقر الخاص للرئيس عبد ربه منصور هادي في صنعاء. طالب عبد الملك الحوثي هادي بتنفيذ إصلاحات بتمنح حركة انصار الله الحوثيه سيطرة أكبر على الحكومة.<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=21 January 2015|عنوان=Yemen leader expected to accept demands of Houthis who defeat his guards|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-president-idUSKBN0KU0OT20150121|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20250123075027/https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-president-idUSKBN0KU0OT20150121/|تاريخ أرشيف=2025-01-23|url-status=live}}</ref> على الرغم من أن التقارير الأولية أفادت بأن هادي استجاب لمطالب الحوثي،<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=21 January 2015|عنوان=PRESIDENT APPROVES HOUTHI DEMANDS|عمل=The Yemen Times|مسار=http://www.yementimes.com/en/1853/news/4822/President-approves-Houthi-demands.htm|حالة المسار=dead|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20150325101907/http://www.yementimes.com/en/1853/news/4822/President-approves-Houthi-demands.htm|تاريخ أرشيف=25 March 2015}}</ref> لكن الرئيس هادى استقال من منصبه في 22 يناير، وقال إن العملية السياسية وصلت لطريق مسدود.<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=22 January 2015|عنوان=Yemen president quits, throwing country deeper into chaos|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-houthis-idUSKBN0KV0HT20150122|تاريخ الوصول=22 January 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20221104135950/https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-houthis-idUSKBN0KV0HT20150122|تاريخ أرشيف=2022-11-04|url-status=live}}</ref> فرض مجلس الأمن الدولي بعد كده عقوبات على الحوثي.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Jordan: UN Security Council to review position on Yemen next week|مسار=https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/18193-jordan-un-security-council-to-review-position-on-yemen-next-week|تاريخ الوصول=23 April 2015|عمل=Middle East Monitor - The Latest from the Middle East|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20150723231015/https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/18193-jordan-un-security-council-to-review-position-on-yemen-next-week|تاريخ أرشيف=23 July 2015|حالة المسار=dead}}</ref> تم الإشادة بيه من قبل السياسي الإيراني المحافظ محسن رضائي، في بيان دعم معنوي ودفاع عن اليقظة الإسلامية الحقيقية.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Critical Threats|مسار=https://www.criticalthreats.org/yemen/moarefian-mohsen-rezaei-writes-letter-to-abdul-malik-al-houthi-march-30-2015|موقع=Critical Threats|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20170210073206/http://www.criticalthreats.org/yemen/moarefian-mohsen-rezaei-writes-letter-to-abdul-malik-al-houthi-march-30-2015|تاريخ أرشيف=2017-02-10|تاريخ-الوصول=2026-09-18|url-status=live}}</ref> خلال قصف مطار صنعاء من طائرات التحالف اللى بتقوده السعودية في سنة 2015، قصفت الصواريخ مسقط رأس الحوثي في مران.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Coalition Raids Pound Houthi Targets Sanaa Saada|مسار=http://america.aljazeera.com/articles/2015/5/9/coalition-raids-pound-houthi-targets-in-sanaa-and-saada.html|ناشر=Al Jazeera America|تاريخ=9 May 2015|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20250219115226/http://america.aljazeera.com/articles/2015/5/9/coalition-raids-pound-houthi-targets-in-sanaa-and-saada.html|تاريخ أرشيف=2025-02-19|تاريخ-الوصول=2026-09-18|url-status=live}}</ref> أدان الحوثي التعاون العسكري البريطاني ومبيعات الأسلحة للجيش السعودي.<ref name="TG1">{{استشهاد بخبر|الأخير1=Quinn|الأول1=Ben|تاريخ=10 April 2019|عنوان=Dozens of Saudi military cadets trained in UK since Yemen intervention|عمل=The Guardian|مسار=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/10/dozens-of-saudi-military-cadets-trained-in-uk-since-yemen-intervention|تاريخ الوصول=10 April 2019}}</ref> وفقا لتحليل سكاي نيوز، فبريطانيا باعت أسلحة بقيمة متقلش عن 5.7 مليار جنيه إسترليني للتحالف اللى بتقوده السعودية واللى بيقاتل في اليمن من سنة 2015.<ref name="TG1" /> خلال حرب غزة، صرح المتحدث باسم القوات المواليه لجماعة انصار الله الحوثيه يحيى سريع ان الجماعه الحوثيه اطلقت عدد كبير من الصواريخ والطائرات بدون طيار باتجاه إسرائيل.<ref>{{استشهاد بخبر|الأخير=El Dahan|الأول=Maha|تاريخ=31 October 2023|عنوان=Yemen's Houthis enter Mideast fray, hardening spillover fears|لغة=en|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-enter-mideast-fray-hardening-spillover-fears-2023-10-31/|تاريخ الوصول=3 November 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20241210122230/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-enter-mideast-fray-hardening-spillover-fears-2023-10-31/|تاريخ أرشيف=2024-12-10|url-status=live}}</ref><ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Yemen hasn't declared war on Israel, contrary to online claims. Houthi rebels have launched missiles|مسار=https://apnews.com/article/fact-check-israel-hamas-war-yemen-houthis-363471853927|تاريخ الوصول=3 November 2023|موقع=AP News|تاريخ=1 November 2023|لغة=en|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20260103151712/https://apnews.com/article/fact-check-israel-hamas-war-yemen-houthis-363471853927|تاريخ أرشيف=2026-01-03|url-status=live}}</ref> في مارس 2025، أدان الحوثي مجازر العلويين في سوريا ونشر مقاطع فيديو للقتل ده على وسائل التواصل الاجتماعي. واتهم الجماعات التكفيرية السورية بارتكاب إبادة جماعية ضد مواطنين عزل.<ref>{{استشهاد بويب|عنوان=Leader of Revolution: What is happening in Syria of crimes represents great lesson for all peoples of nation about reality of Takfiri groups|مسار=https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ الوصول=10 March 2025|موقع=www.saba.ye|تاريخ=9 March 2025|لغة=en|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20260619160554/https://www.saba.ye/en/news3448495.htm|تاريخ أرشيف=2026-06-19|url-status=live}}</ref> === عقوبات دولية === في 8 يونيو فرض الاتحاد الأوروبي عقوبات على عبد الملك الحوثي وأحمد علي عبد الله صالح، ونصت العقوبات على منعهم من السفر وتجميد الأصول المالية، وده تنفيذا لقرار مجلس الأمن رقم 2216.<ref>{{استشهاد بويب | عنوان = الحياة - الاتحاد الأوروبي يفرض عقوبات على «الحوثيين» ونجل صالح | مسار= http://alhayat.com/Articles/9455797/الاتحاد-الأوروبي-يفرض-عقوبات-على--الحوثيين--ونجل-صالح| تاريخ الوصول = 2015-06-08|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200328190423/http://alhayat.com/Articles/9455797/الاتحاد-الأوروبي-يفرض-عقوبات-على--الحوثيين--ونجل-صالح|تاريخ أرشيف=2020-03-28|حالة المسار=dead}}</ref> وبيشمل قرار مجلس الأمن حظر توريد الأسلحة والعتاد ووسائل النقل العسكرية، لعلي عبد الله صالح ونجله أحمد وعبد الملك الحوثي وعبد الخالق الحوثي وعبد الله يحيى الحكيم (أبو علي الحاكم)، وكل الأطراف اللى بتشتغل لصالحهم أو بتنفذ تعليماتهم في اليمن،<ref> {{استشهاد بويب|مسار=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/738029-مجلس-الأمن-يقر-مشروع-قرار-خليجيا-بشأن-اليمن |عنوان=مجلس الأمن يقر مشروع قرار خليجيا بشأن اليمن |تاريخ= 14 أبريل 2015 |موقع= سكاي نيوز عربية |تاريخ الوصول= 14 أبريل 2015| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20170630234714/http://www.skynewsarabia.com/web/article/738029/مجلس-الأمن-يقر-مشروع-قرار-خليجيا-بشأن-اليمن | تاريخ أرشيف = 30 يونيو 2017 }}</ref> وطالب القرار الدول المجاورة بتفتيش الشحنات المتجهة لليمن في حال ورود اشتباه بوجود أسلحة فيها، وطالب الحوثيين بوقف القتال وسحب قواتهم من المناطق اللى فرضوا سيطرتهم عليها ومنها صنعاء. وبيدعو نص القرار جميع الأطراف اليمنية للمشاركة في مؤتمر من المقرر عقده في العاصمة السعودية الرياض تحت رعاية مجلس التعاون الخليجي.<ref> {{استشهاد بويب|مسار=https://www.dw.com/ar/مجلس-الأمن-يتبنى-مشروع-القرار-الخليجي-حول-اليمن/a-18382418 |عنوان=مجلس الأمن يتبنى مشروع القرار الخليجي حول اليمن |تاريخ= 14 أبريل 2015 |موقع= دويتشه فيله |تاريخ الوصول= 14 أبريل 2015| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20150416233155/http://www.dw.de:80/مجلس-الأمن-يتبنى-مشروع-القرار-الخليجي-حول-اليمن/a-18382418 | تاريخ أرشيف = 16 أبريل 2015 }}</ref> == الاعلام == بعد تولي عبد الملك الحوثي قيادة جماعة انصار الله الحوثيه اهتم جدا بالجانب الإعلامي لجماعته واللى كان شبه غائب تماما في فترة بداية نشأة الجماعة فتم انشاء كتير من القنوات الفضائية وكان أبرزها قناة المسيرة واللى بدأ أول بث تجريبي ليها في 23 مارس 2012<ref>[http://www.hshd.net/news14201.html الحوثي يدشن بث فضائية "المسيرة", وإطلاق قناة "الساحات" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108022712/http://www.hshd.net/news14201.html |date=08 نوفمبر 2014}}</ref> وبالإضافة للقنوات الفضائية أنشأت جماعة انصار الله الحوثيين كتير من المحطات الاذاعية الخاصة بيهم زى إذاعة سام أف إم<ref>[https://yemen-press.net/news33934.html الحوثيون يطلقون إذاعة سام إف إم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309204138/http://yemen-press.com/news33934.html |date=09 مارس 2016}}</ref> وكمان كتير من المواقع الاخبارية. == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == مصادر == [[تصنيف:ناس من اليمن]] [[تصنيف:شيعه يمنيين]] [[تصنيف:سياسيين يمنيين]] 4h0k2t79kaedhz5clrrqu569k6q4fod 0 2328586 13235693 13235044 2026-09-18T06:30:00Z InternetArchiveBot 142851 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 13235693 wikitext text/x-wiki {{مجموعه عرقيه}} '''الكاكتشيكيل Kacqchikel''' (وتسمى كمان '''Kachiquelكاتشيكيل''' <ref name="Baily1">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Baily|الأول=John|مسار=http://www.wdl.org/en/item/7306/view/1/83/|عنوان=Central America; Describing Each of the States of Guatemala, Honduras, Salvador, Nicaragua and Costa Rica|ناشر=Trelawney Saunders|سنة=1850|مكان=London|صفحة=83|تاريخ-الأرشيف=2020-07-08|تاريخ-الوصول=2026-09-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200708030135/https://www.wdl.org/en/item/7306/view/1/83/|url-status=dead}}</ref> ) هيا واحده من [[شعب المايا|شعوب المايا]] الأصلية اللى تسكن مرتفعات الغرب الوسطانى فى [[جواتيمالا]] و جنوب المكسيك . يشكلو تالت اكبر مجموعة من المايا فى جواتيمالا. كان الاسم بييتكتتب سابق بطرق مختلفة تانيه، بما فيها Cakchiquel و Kakchiquel و Caqchikel و Cachiquel. == ملخص == [[File:Mayan_Language_Map.png|تصغير|خريطة المنطقة اللى بيتكلم سكانها لغة الكاكتشيكيل.]] الكاكتشيكيل هم مجموعة من السكان الاصليين من شعب المايا، موطنهم المرتفعات الوسطانيه فى جواتيمالا و جنوب المكسيك. اليوم، عايشين بشكل رئيسى فى الجزء الجنوبى من جواتيمالا، و بالخصوص فى مقاطعة تشيمالتينانغو . دى المناطق بالتقريب حول قلب البلاد، [[مدينة جواتيمالا]] ، رغم أنها لا تشكل أغلبية السكان. يشكل شعب الكاكتشيكيل يقارب من سدس سكان المايا فى جواتيمالا. اللغة الأم لهذه المجموعة هيا لغة الكاكتشيكيل، وبيتكلم بيها حوالى 450 ألف شخص فى جواتيمالا (نصف سكان الكاكتشيكيل العرقيين). == لغة == لغة كاكتشيكيل ، هيا واحده من لغات المايا من الفرع الكيشى ، بيتكلم بيها اليوم 400 ألف شخص. هيا ترتبط ارتباط وثيق بلغة تزوتوجيل .<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Atlas de los Pueblos Indígenas de México: Kaqchikeles – Lengua|مسار=https://atlas.inpi.gob.mx/kaqchikeles-lengua/}}</ref> == موقع == يعيشو فى جواتيمالا فى مقاطعات سولولا ، تشيمالتينانغو ، ساكاتيبيكيز ، جواتيمالا ، مقاطعة باجا فيراباز ، و إسكوينتلا . فى [[الميكسيك|المكسيك]] ، تتواجد مجتمعات الكاكتشيكيل فى ولاية تشياباس ، فى بلديات أماتانانغو دى لا فرونتيرا ، مازابا دى ماديرو ، موتوزينتلا ، فرونتيرا كومالابا ، إل بورفينير وفيلا كوماتيتلان ، بسبب الهجرات الأخيرة، توجد مجتمعات كاكتشيكيل صغيرة فى ولاية كامبيتشى فى بلديتى كامبيتشى وشامبوتون .<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Atlas de los Pueblos Indígenas de México: Kaqchikeles – Localización|مسار=https://atlas.inpi.gob.mx/kaqchikeles-etnografia/#}}</ref> == تاريخ == فى العصر الماياوى بعد الكلاسيكى، كانت عاصمة الفرع الرئيسى من الكاكتشيكيل هيا إكسيمتشى . ومثل قبيلة كيشى المجاورة، كانو يحكمون من قبل أربعة أمراء: تزوتزيل، وخاهل، و توكوتشى، و أكاجال ، اللى كانو مسؤولين عن الشؤون الإدارية والعسكرية والدينية. سجل الكاكتشيكيل تاريخهم فى كتاب ''حوليات الكاكتشيكيل'' ، المعروف كمان باسم ''Memorial de Sololá'' .<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Project Gutenberg eBook of The Annals of the Cakchiquels, by Daniel G. Brinton.|مسار=https://www.gutenberg.org/files/20775/20775-h/20775-h.htm|تاريخ-الوصول=2018-02-07|صحيفة=www.gutenberg.org}}</ref> فى الوقت نفسه اتحدت المجموعات الفرعية التانيه تحت قيادة إكسيمتشى، احتفظت الأكاجال (المعروفة كمان باسم تشاجوما) باستقلالها السياسي؛ و تم تحديد أطلال ميكسكو فييخو كعاصمتها. تم غزو إيكسيمتشى من قبل [[كونكيستادور|الفاتح]] الإسبانى [[بيدرو دى الفارادو|بيدرو دى ألفارادو]] سنة 1524. ساعتها ، كان الكاكتشيكيل أعداء مملكة كيتشى المجاورة، وساعدوا الإسبان على غزوها. اتأسست أول عاصمة استعمارية لجواتيمالا، هيا تيكبان جواتيمالا ، قرب إكسيمتشى فى 25 يوليه 1524. فى 22 نوفمبر 1527، بعد شوية انتفاضات كاكتشيكيل، تم نقل العاصمة لسيوداد فيجا ، قرب [[انتيجوا جواتيمالا|أنتيغوا جواتيمالا]] . === الفجر === الفجر (صقرك/صقر) تشير لمراحل أو تحولات متميزة فى التطور السياسى فى كاكتشيكيل. فى تقاليد الكاكتشيكيل، يمثل كل فجر الانتقال من الاعتماد على المجموعات التانيه، و بالخصوص من الكيتشى . ابتدا الفجر الاولانى لشعب الكاكتشيكيل لما شكلوا تحالف مع شعب الكيتشى، اللى تم الحفاظ عليه بجواز رجال الكاكتشيكيل وستات الكيتشى. حدث الفجر التانى لما نقل الكاكتشيكيل والجماعات المتحالفة معاهم لتشيتشيكاستينانغو دلوقتى فى مقاطعة كيشى ، تحت حكم الكيشى. حدث الفجر التالت لما اتمنحت نخبة الكاكتشيكيل الإذن من قبل الكيتشى لتأسيس حكومتهم الخاصة، حيث أسسو عاصمتهم الأولى، تشى أوار، حوالى سنة 1430 م، فى الوقت نفسه فضلو تحت تأثير الكيتشى. يتميز الفجر الرابع بالاستقلال اللى تم الحصول عليه من شعب الكيتشى وتأسيس عاصمتهم الخاصة، إكسيمتشى ، حوالى سنة 1470 م.<ref name="academia_50810944">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Emergence of the Ancient Maya Kaqchikel Polity as Explained through the Dawn Tradition in the Guatemalan Highlands|صحيفة=The Mayanist|مسار=https://static1.squarespace.com/static/5becd5662714e530f22454e9/t/612c2337ac42740377e79c32/1630282592825/CojtiRen_2020.pdf|مؤلف=Ren|الأول=Iyaxel Cojti|تاريخ=2019-01-01}}</ref> == الهجرة == شعب الكاكتشيكيل يهاجر بين مناطق مختلفة من [[جواتيمالا]] ويستقرون فى امريكا بحثاً عن فرص اقتصادية وتلبية احتياجات اجتماعية.<ref name="academia_50810944" /> تحافظ الستات فى الأسر المهاجرة على تراثهن الثقافى وتحافظ على استقرار مجتمعاتهن خلال دى العملية.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Transnational Migration’s Psychosocial Impacts for Kaqchikel Maya Migrants’ Wives|مسار=https://www.jstor.org/stable/26586866|تاريخ-الوصول=2025-12-04|صحيفة=login.ezproxy.neu.edu}}</ref> بالهجرة، يطور الناس روابط ثقافية أقوى لأنهم يحافظون على عاداتهم ولغتهم التقليدية فى الوقت نفسه يتعلمون كيفية البقاء على قيد الحياة فى بيئات جديدة. تُاتعرف امريكا المهاجرين الاصليين الجواتيماليين والامريكان الجواتيماليين بمصطلحات "لاتيني" و"هسباني" اللى ماتمثلش بدقة تراثهم الأصلى. أظهرت الأبحاث الإثنوغرافية أن بعض المهاجرين من قبيلة كاكتشيكيل يختارون رفض الهوية اللاتينية باستخدام تراثهم الأصلى لتحديد هويتهم بلغتهم وطعامهم التقليدى وهدومهم وعاداتهم الثقافية. بتبيين الأبحاث المتعلقة بالهجرة الجواتيمالية لامريكا أن المهاجرين من شعب المايا الاصليين يحافظون على تراثهم العرقى ويحافظون على روابطهم مع مجتمعاتهم الأصلية خلال فترة إقامتهم فى امريكا.<ref>{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=Xujal runa’öj: The Cultural and Linguistic Consequences of Kaqchikel Maya migration to the US.|صحيفة=Label Me Latina/o|مسار=https://www.academia.edu/17307229/Xujal_runa_%C3%B6j_The_Cultural_and_Linguistic_Consequences_of_Kaqchikel_Maya_migration_to_the_US|مؤلف=Bennett|الأول=Joyce|تاريخ=2015|المجلد=5}}</ref> == لينكات برانيه == {{روابط شخص}} == شوف كمان == * ''شيوخنا يعلموننا'' * إكسيمتشي == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == * {{تصنيف كومونز مضمن}} {{Indigenous peoples of Mexico}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:"Related ethnic groups" needing confirmation]] [[تصنيف:Articles with short description]] [[تصنيف:كاكتشيكيل]] s6ytxewuf4lkznp3n2on6zr3xfnovss 0 2328692 13235556 2026-09-17T12:14:17Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1303716252|Salat al-Fatih]]" 13235556 wikitext text/x-wiki في [[صوفيه|الصوفية]] '''صلاة الفاتح''' '''Salat al-Fatih''' نُقلت "صلاة الافتتاح" إلى المسلمين عن طريق الشيخ محمد بن أبي الحسن البكرى، أحد خلفاء [[ابو بكر|أبي بكر الصديق،]] وأصبحت فيما بعد صلاة معتمدة ( ''ورد'' ) للنبي محمد ، يؤديها أتباع الطريقة [[الطريقه التيجانيه|التيجانية]] فرادى أو ''جماعات'' . <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Salatul Fatihi|مسار=https://www.tidjaniya.com/en/tariqa-tidjaniya/teachings-of-the-path/salatul-fatihi|تاريخ-الوصول=2021-03-28|صحيفة=www.tidjaniya.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210419084754/http://tidjaniya.com/en/tariqa-tidjaniya/teachings-of-the-path/salatul-fatihi|تاريخ-الأرشيف=2021-04-19|url-status=dead}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=David|الأول=Robinson|مسار=https://books.google.com/books?id=fs2oDwAAQBAJ&pg=PA141|عنوان=La Tijâniyya: Une confrérie musulmane à la conquête de l'Afrique|تاريخ=2005-01-01|ناشر=KARTHALA Editions|لغة=fr|مؤلف2=Jean-Louis|الأول2=TRIAUD|isbn=978-2-8111-2224-9}}</ref>   == مراجع == [[تصنيف:مصطلحات عربى]] [[تصنيف:Articles containing explicitly cited English-language text]] eqfu78mgxc04glng7xp81ks2gliyq3z 13235557 13235556 2026-09-17T12:16:12Z Raafat 2638 13235557 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} في [[صوفيه|الصوفية]] '''صلاة الفاتح''' '''Salat al-Fatih''' نُقلت "صلاة الافتتاح" إلى المسلمين عن طريق الشيخ محمد بن أبي الحسن البكرى، أحد خلفاء [[ابو بكر|أبي بكر الصديق،]] وأصبحت فيما بعد صلاة معتمدة ( ''ورد'' ) للنبي محمد ، يؤديها أتباع الطريقة [[الطريقه التيجانيه|التيجانية]] فرادى أو ''جماعات'' . <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Salatul Fatihi|مسار=https://www.tidjaniya.com/en/tariqa-tidjaniya/teachings-of-the-path/salatul-fatihi|تاريخ-الوصول=2021-03-28|صحيفة=www.tidjaniya.com|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210419084754/http://tidjaniya.com/en/tariqa-tidjaniya/teachings-of-the-path/salatul-fatihi|تاريخ-الأرشيف=2021-04-19|url-status=dead}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=David|الأول=Robinson|مسار=https://books.google.com/books?id=fs2oDwAAQBAJ&pg=PA141|عنوان=La Tijâniyya: Une confrérie musulmane à la conquête de l'Afrique|تاريخ=2005-01-01|ناشر=KARTHALA Editions|لغة=fr|مؤلف2=Jean-Louis|الأول2=TRIAUD|isbn=978-2-8111-2224-9}}</ref> :: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدِ الْفَاتِحِ لِمَا أُغْلِقَ، وَالْخَاتِمِ لِمَا سَبَقَ، نَاصِرِ الْحَقِّ بِالْحَقِّ، الْهَادِي إِلَى صِرَاطِكَ الْمُسْتَقِيمِ، وَعَلَى آلِهِ حَقَّ قَدْرِهِ وَمِقْدَارِهِ الْعَظِيمِ.  == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:مصطلحات عربى]] [[تصنيف:Articles containing explicitly cited English-language text]] sl8a1yrclfsz5e7kkkysf596jlt0iw9 0 2328693 13235558 2026-09-17T12:22:55Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1361029920|Wird]]" 13235558 wikitext text/x-wiki '''الورد''' (جمعه: '''أوراد''' ) هو دعاء منتظم ودعاء صوفى يمارسه المريد ،والسالك، والواصل {{Transl|ar|[[murid]]s}} {{Transl|ar|[[salik]]s}} {{Transl|ar|[[Wasil (Sufism)|wasil]]s}} في [[صوفيه|التصوف]] [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Wird / Dhikr Lesson – Islam and Sufism|مسار=http://www.islamandsufism.org/wird-dhikr-lesson/}}</ref> == أنواع == يتواجد ''الوصل'' في ممارسات {{Transl|ar|[[murid]]s}} {{Transl|ar|[[salik]]s}} {{Transl|ar|[[Wasil (Sufism)|wasil]]s}} ضمن أنواع مختلفة: [[تصنيف:مصطلحات عربى]] axopss16ly48c3u18b2sj2aq8veed4d 13235560 13235558 2026-09-17T12:25:12Z Raafat 2638 13235560 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''الورد''' (جمعه: '''أوراد''' ) هو دعاء منتظم ودعاء صوفى يمارسه [[المريد]] ،و[[السالك]]، و[[الواصل]] في [[صوفيه|التصوف]] [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Wird / Dhikr Lesson – Islam and Sufism|مسار=http://www.islamandsufism.org/wird-dhikr-lesson/}}</ref> ==مراجع== [[تصنيف:مصطلحات عربى]] [[تصنيف:اسلام]] 69zar07w6geopzuxdwdx919ios627d7 13235562 13235560 2026-09-17T12:26:39Z Raafat 2638 13235562 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''الورد''' (جمعه: '''أوراد''' ) هو دعاء منتظم ودعاء صوفى يمارسه [[المريد]] ،و[[السالك]]، و[[واصل (تصوف) |الواصل]] في [[صوفيه|التصوف]] [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Wird / Dhikr Lesson – Islam and Sufism|مسار=http://www.islamandsufism.org/wird-dhikr-lesson/}}</ref> ==مراجع== [[تصنيف:مصطلحات عربى]] [[تصنيف:اسلام]] fj3g72aegmc8appuyrrzc8k0lvbfqme 0 2328694 13235564 2026-09-17T12:27:42Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:ar:Special:Redirect/revision/71048484|واصل (تصوف)]]" 13235564 wikitext text/x-wiki '''الوَاصِل'''، وجمعه '''الوَاصِلونَ'''، هو السالك الملتزم بالأوراد حتى وصل إلى مشارف رفع الحجاب عن قلبه وولوجه حضرة الله، والوَاصِل رتبة من رتب [[صوفيه|الصّوفيَّة]].<ref>[https://books.google.dz/books?id=SIRxDwAAQBAJ&pg=PT3#v=onepage&q&f=false بستان العارفين للإمام محيي الدين النووي ويليه قرة العيون ويليه مبحث العارف ... - محيي الدين أبي زكريا يحيى بن شرف/النووي - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210102200514/https://books.google.dz/books?id=SIRxDwAAQBAJ&pg=PT3|date=2021-01-02}}</ref><ref>[https://books.google.dz/books?id=NuxyyqZ8JSEC&pg=PT1029#v=onepage&q&f=false موسوعة كشف اصطلحات الفنون والعلوم1 - محمد علي التهانوي - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201230171632/https://books.google.dz/books?id=NuxyyqZ8JSEC&pg=PT1029|date=2020-12-30}}</ref><ref>[https://books.google.dz/books?id=efFHDwAAQBAJ&pg=PT184#v=onepage&q&f=false الكوكب الشاهق في الفرق بين المريد الصادق وغير الصادق ويليه (الوصايا ... - أبي المواهب عبد الوهاب بن أحمد/الشعراني - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210102200658/https://books.google.dz/books?id=efFHDwAAQBAJ&pg=PT184|date=2 يناير 2021}}</ref> == المراجع == [[تصنيف:مصطلحات عربى]] kmunpwc75vu7ah0bxmgiq9shk9fx7jd 13235565 13235564 2026-09-17T12:28:14Z Raafat 2638 13235565 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''الوَاصِل'''، وجمعه '''الوَاصِلونَ'''، هو السالك الملتزم بالأوراد حتى وصل إلى مشارف رفع الحجاب عن قلبه وولوجه حضرة الله، والوَاصِل رتبة من رتب [[صوفيه|الصّوفيَّة]].<ref>[https://books.google.dz/books?id=SIRxDwAAQBAJ&pg=PT3#v=onepage&q&f=false بستان العارفين للإمام محيي الدين النووي ويليه قرة العيون ويليه مبحث العارف ... - محيي الدين أبي زكريا يحيى بن شرف/النووي - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210102200514/https://books.google.dz/books?id=SIRxDwAAQBAJ&pg=PT3|date=2021-01-02}}</ref><ref>[https://books.google.dz/books?id=NuxyyqZ8JSEC&pg=PT1029#v=onepage&q&f=false موسوعة كشف اصطلحات الفنون والعلوم1 - محمد علي التهانوي - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201230171632/https://books.google.dz/books?id=NuxyyqZ8JSEC&pg=PT1029|date=2020-12-30}}</ref><ref>[https://books.google.dz/books?id=efFHDwAAQBAJ&pg=PT184#v=onepage&q&f=false الكوكب الشاهق في الفرق بين المريد الصادق وغير الصادق ويليه (الوصايا ... - أبي المواهب عبد الوهاب بن أحمد/الشعراني - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210102200658/https://books.google.dz/books?id=efFHDwAAQBAJ&pg=PT184|date=2 يناير 2021}}</ref> == المراجع == [[تصنيف:مصطلحات عربى]] oi5hlo7235spp2oti5ugflsjkqvsxmg 13235567 13235565 2026-09-17T12:28:59Z Raafat 2638 13235567 wikitext text/x-wiki {{مصطلح|صورة= ملف:Semakar white.svg}} '''الوَاصِل'''، وجمعه '''الوَاصِلون'''، هو السالك الملتزم بالأوراد حتى وصل إلى مشارف رفع الحجاب عن قلبه وولوجه حضرة الله، والوَاصِل رتبة من رتب [[صوفيه|الصّوفيَّة]].<ref>[https://books.google.dz/books?id=SIRxDwAAQBAJ&pg=PT3#v=onepage&q&f=false بستان العارفين للإمام محيي الدين النووي ويليه قرة العيون ويليه مبحث العارف ... - محيي الدين أبي زكريا يحيى بن شرف/النووي - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210102200514/https://books.google.dz/books?id=SIRxDwAAQBAJ&pg=PT3|date=2021-01-02}}</ref><ref>[https://books.google.dz/books?id=NuxyyqZ8JSEC&pg=PT1029#v=onepage&q&f=false موسوعة كشف اصطلحات الفنون والعلوم1 - محمد علي التهانوي - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201230171632/https://books.google.dz/books?id=NuxyyqZ8JSEC&pg=PT1029|date=2020-12-30}}</ref><ref>[https://books.google.dz/books?id=efFHDwAAQBAJ&pg=PT184#v=onepage&q&f=false الكوكب الشاهق في الفرق بين المريد الصادق وغير الصادق ويليه (الوصايا ... - أبي المواهب عبد الوهاب بن أحمد/الشعراني - Google Livres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210102200658/https://books.google.dz/books?id=efFHDwAAQBAJ&pg=PT184|date=2 يناير 2021}}</ref> == المراجع == [[تصنيف:مصطلحات عربى]] kiq23ay4mvgbdcqaiu6e5p052km5gqj 0 2328695 13235566 2026-09-17T12:28:27Z Ghaly 11 #تحويل 13235566 wikitext text/x-wiki #تحويل [[معمار مصر]] 1pe7is9rw3is7xsospy4clwu5si1wev 0 2328696 13235571 2026-09-17T12:34:15Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:ar:Special:Redirect/revision/73533953|مريد]]" 13235571 wikitext text/x-wiki '''مريد''' وجمعها '''المُريدون''' هو المتعلِم على شيخ [[الطرق الصوفيه|طريقة]] وفق منهاج، والمُريد رتبة من رتب [[صوفيه|الصّوفيَّة]].<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D8%AF/ معنى مريد في معجم المعاني الجامع - معجم عربي عربي] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141010121812/http://www.almaany.com/home.php?language=arabic&word=مريد&cat_group=1&lang_name=عربي&type_word=0&dspl=0|date=10 أكتوبر 2014}}</ref> وللمريد درجات وعليه أن يقرأ أورادا في [[يوم|اليوم]] والليلة يكلفها بها شيخه ليسير على طريقته في [[صوفيه|التصوف]] وذلك ضمن تربيته للمريد. وتختلف الطرق اللى اتبعها شيوخ الطرق المختلفة في تربية مريديها بعد تويق الرابطة معهم. فقد يسلك بعضهم طريق الشده في تربية المريدين فيأخذونهم بالرياضات العنيفة ومنها كثرة [[صيام|الصيام]] والسهر وكثرة الخلوه والاعتزال عن الناس وكثرة الذكر والفكر. وقد يسلك بعض المشايخ طريقة اللين في تربية المريدين فيأمرونهم بممارسة شيء من [[صيام|الصيام]] وقيام مقدار من الليل وكثرة الذكر، ولكن لا يلزمونهم بالخلوة والابتعاد عن الناس إلا قليلا. == مراجع == [[تصنيف:مصطلحات عربى]] hegr7f3hnidjkoul98j1gnux68eu9eq 13235572 13235571 2026-09-17T12:35:08Z Raafat 2638 13235572 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''مريد''' وجمعها '''المُريدون''' هو المتعلِم على شيخ [[الطرق الصوفيه|طريقة]] وفق منهاج، والمُريد رتبة من رتب [[صوفيه|الصّوفيَّة]].<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D8%AF/ معنى مريد في معجم المعاني الجامع - معجم عربي عربي] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141010121812/http://www.almaany.com/home.php?language=arabic&word=مريد&cat_group=1&lang_name=عربي&type_word=0&dspl=0|date=10 أكتوبر 2014}}</ref> وللمريد درجات وعليه أن يقرأ أورادا في [[يوم|اليوم]] والليلة يكلفها بها شيخه ليسير على طريقته في [[صوفيه|التصوف]] وذلك ضمن تربيته للمريد. وتختلف الطرق اللى اتبعها شيوخ الطرق المختلفة في تربية مريديها بعد تويق الرابطة معهم. فقد يسلك بعضهم طريق الشده في تربية المريدين فيأخذونهم بالرياضات العنيفة ومنها كثرة [[صيام|الصيام]] والسهر وكثرة الخلوه والاعتزال عن الناس وكثرة الذكر والفكر. وقد يسلك بعض المشايخ طريقة اللين في تربية المريدين فيأمرونهم بممارسة شيء من [[صيام|الصيام]] وقيام مقدار من الليل وكثرة الذكر، ولكن لا يلزمونهم بالخلوة والابتعاد عن الناس إلا قليلا. == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:مصطلحات عربى]] mwe6t26qrsm7jzoey1o8z2852omg3uc 0 2328697 13235573 2026-09-17T12:38:11Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1288192333|Salik]]" 13235573 wikitext text/x-wiki '''السالك''' هو تابع [[صوفيه|للصوفية]] ، من الفعل ''سالاكا'' اللى يعني السفر أو المتابعة، وهو مرتبط بكلمة ''سلوك'' "الطريق". يشير ''مصطلح السلوك'' هنا تحديدا إلى مسار روحي، أي الجمع بين "المسارين" اللى يمكن اتباعهما في الدين، المسار الظاهري أو [[شريعه اسلاميه|الشريعة]] ، والمسار الباطني أو الحقيقة . إن استعارة "الطريق" مستمدة من القرآن الكريم: شوف [[سورة النحل|سورة]] النحل، الآية 69: يُطلق على ''السالك'' كمان اسم المريد عندما يصبح المرء تلميذا لمعلم روحي معين ( مرشد ) أو شيخ صوفي. == مراجع == 46mf79mk9in2mj8ewdj5huh8l5johf9 13235574 13235573 2026-09-17T12:38:49Z Raafat 2638 13235574 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''السالك''' هو تابع [[صوفيه|للصوفية]] ، من الفعل ''سالاكا'' اللى يعني السفر أو المتابعة، وهو مرتبط بكلمة ''سلوك'' "الطريق". يشير ''مصطلح السلوك'' هنا تحديدا إلى مسار روحي، أي الجمع بين "المسارين" اللى يمكن اتباعهما في الدين، المسار الظاهري أو [[شريعه اسلاميه|الشريعة]] ، والمسار الباطني أو الحقيقة . إن استعارة "الطريق" مستمدة من القرآن الكريم: شوف [[سورة النحل|سورة]] النحل، الآية 69: يُطلق على ''السالك'' كمان اسم المريد عندما يصبح المرء تلميذا لمعلم روحي معين ( مرشد ) أو شيخ صوفي. == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] rjrnh8hc0ef3bgmim7gozbu2hg9pcpg 13235575 13235574 2026-09-17T12:39:30Z Raafat 2638 13235575 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''السالك''' هو تابع [[صوفيه|للصوفية]] ، من الفعل ''سالاكا'' اللى يعني السفر أو المتابعة، وهو مرتبط بكلمة ''سلوك'' "الطريق". يشير ''مصطلح السلوك'' هنا تحديدا إلى مسار روحي، أي الجمع بين "المسارين" اللى يمكن اتباعهما في الدين، المسار الظاهري أو [[شريعه اسلاميه|الشريعة]] ، والمسار الباطني أو الحقيقة . إن استعارة "الطريق" مستمدة من القرآن الكريم: شوف [[سورة النحل|سورة]] النحل، الآية 69: يُطلق على ''السالك'' كمان اسم [[المريد]] لما يصبح المرء تلميذ لمعلم روحي معين ( مرشد ) أو شيخ صوفي. == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] pe0se21n53ieu0gukgc4abjkr4i5b0l 0 2328698 13235577 2026-09-17T14:04:49Z Ghaly 11 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1368746314|Middle America (Americas)]]" 13235577 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} '''أمريكا الوسطانيه''' هي منطقة فرعية في [[منطقه استوائيه|المناطق الاستوائية]] في نصف الكرة الشمالي [[الامريكتين|للأمريكتين]] . وهي تشمل عادة [[الميكسيك|المكسيك]] ، ودول [[امريكا الوسطى|أمريكا الوسطانيه]] السبع، [[دولة جزيره|ودول الجزر]] الـ 13 و 18 إقليماً في [[كاريبى|منطقة البحر الكاريبي]] . تشكل هذه الجزر، إلى جانب أمريكا الشمالية ، قارة [[امريكا الشماليه|أمريكا الشمالية]] . [[كولومبيا]] [[ڤينيزويلا|وفنزويلا]] في منطقة البحر الكاريبي بأمريكا الجنوبية أحيانًا تُدرج ضمن المنطقة الفرعية هذه . تُستثنى منطقة الكاريبي أحيانًا من هذه المنطقة الفرعية، بينما تُضمّن غيانا في حالات نادرة. <ref>"[http://www.m-w.com/dictionary/Middle%20America Middle America]." ''[[Merriam-Webster|Merriam-Webster's Collegiate Dictionary]]'', 11th ed. 2003. ({{ISBN|0-87779-809-5}}) New York: Merriam-Webster, Inc.</ref> <ref name="Augelli">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Rimland-Mainland Concept of Culture Areas in Middle America|صحيفة=Annals of the Association of American Geographers|مؤلف=Augelli, John P.|تاريخ=June 1962|المجلد=52|العدد=2|صفحات=52 (2): 119–129|اقتباس=Mexico, Central America, and the West Indies, to which the term is normally applicable, share a general [geographic] focus .... For some ... "Middle America" refers only to Mexico and Central America; others add the West Indies and, infrequently, even [[Colombia]], [[Venezuela]], and [[The Guianas]]. Occasionally, the term "Central America" is used synonymously with "Middle America". Also, German geographers often refer to just the isthmian territories from Panama to Guatemala as ''[[:de:Mittelamerika|Mittelamerika]]''.|جايستور=2561309|دوي=10.1111/j.1467-8306.1962.tb00400.x}}</ref> == جغرافيا == [[File:MiddleAmerica-pol.jpg|يمين|تصغير| الخريطة السياسية لأمريكا الوسطانيه]] أمريكا الوسطانيه من الناحية الجغرافية ، تمثل الانتقال الإقليمي بين أمريكا الشمالية وأمريكا [[امريكا الجنوبيه|الجنوبية]] ، حيث تربط بينهما وفي الوقت نفسه تفصل بينهما. <ref name="Idiot">Gonzalez, Joseph. 2004. [https://books.google.com/books?id=I4h9x5ZYDDIC "Middle America: Bridging Two Continents"] (ch. 17). ''The Complete Idiot's Guide to Geography.'' ({{ISBN|1-59257-188-3}}) New York: Alpha Books; pp. 213–7</ref> في الغرب، تتألف البر الرئيسي لأمريكا الوسطانيه من الامتداد المتناقص والضيق للكتلة الأرضية الأمريكية بين [[جبال روكى|جبال روكي]] الجنوبية في جنوب [[امريكا|الولايات المتحدة]] والطرف الشمالي لجبال [[انديز|الأنديز]] في كولومبيا، يفصل [[المحيط الهادى|المحيط الهادئ]] في الغرب [[المحيط الاطلنطى|والمحيط الأطلسي]] (أي [[خليج الميكسيك|خليج المكسيك]] والبحر [[البحر الكاريبى|الكاريبي]] ) في الشرق، بينما تشكل [[جزر الانتيل الصغرى|جزر الأنتيل]] [[جزر الانتيل الكبرى|الكبرى]] والصغرى قوسًا جزريًا في الشرق. <ref name="Idiot" /> تطورت المنطقة بشكل سطحي جنوبًا من أمريكا الشمالية كنظام معقد من القوس البركاني والخندق خلال العصر الطباشيري المبكر ، وشكلت في النهاية الجسر البري خلال حقبة البليوسين عندما اصطدم طرفها الجنوبي (في بنما) بأمريكا الجنوبية من خلال [[بلات تكتونك|النشاط التكتوني]] . == البلدان والأقاليم == الدول الجزرية الصغيرة مستثناة. بورتوريكو مكتوبة بخط مائل لأنها ليست مستقلة. {| class="wikitable sortable" ![[:en:List_of_sovereign_states|Country]] / [[:en:Dependent_territory|Territory]] ![[:en:List_of_countries_by_population_(United_Nations)|Population]] ![[:en:List_of_countries_and_dependencies_by_area|Area]] (km²) ![[:en:List_of_countries_and_dependencies_by_population_density|Density]] (people per km²) ![[:en:List_of_national_capitals|Capital]] |- |{{Flag|Mexico}} |127,575,529 |1,943,945 |65.6 |[[:en:Mexico_City|Mexico City]] |- |{{Flag|Guatemala}} |17,581,472 |107,158 |164.1 |[[:en:Guatemala_City|Guatemala City]] |- |{{Flag|Cuba}} |11,333,483 |109,883 |103.1 |[[:en:Havana|Havana]] |- |{{Flag|Haiti}} |11,263,770 |27,557 |408.7 |[[:en:Port-au-Prince|Port-au-Prince]] |- |{{Flag|Dominican Republic}} |10,738,958 |48,329 |222.2 |[[:en:Santo_Domingo|Santo Domingo]] |- |{{Flag|Honduras}} |9,746,117 |111,888 |87.1 |[[:en:Tegucigalpa|Tegucigalpa]] |- |{{Flag|Nicaragua}} |6,545,502 |119,994 |54.5 |[[:en:Managua|Managua]] |- |{{Flag|El Salvador}} |6,453,553 |20,720 |311.5 |[[:en:San_Salvador|San Salvador]] |- |{{Flag|Costa Rica}} |5,047,561 |51,049 |98.9 |[[:en:San_José,_Costa_Rica|San José]] |- |{{Flag|Panama}} |4,246,439 |74,333 |57.1 |[[:en:Panama_City|Panama City]] |- |{{Flag|Jamaica}} |2,948,279 |10,831 |272.2 |[[:en:Kingston,_Jamaica|Kingston]] |- |''{{Flag|Puerto Rico}}'' |''3,205,691'' |''9,100'' |''352.2'' |''[[:en:San_Juan,_Puerto_Rico|San Juan]]'' |- |{{Flag|Belize}} |390,353 |22,805 |17.1 |[[:en:Belmopan|Belmopan]] |- |{{Flag|Bahamas}} |389,482 |9,997 |39.0 |[[:en:Nassau,_Bahamas|Nassau]] |- !'''Total''' !'''217,193,906''' !'''2,667,589''' !'''81.4''' |} == استخدامات أخرى == في بعض الأحيان، يتم استخدام مصطلح أمريكا الوسطانيه كمرادف لأمريكا الوسطانيه <ref name="Augelli" /> (قارن مع [[وسط افريقيا|''وسط أفريقيا'' ''ووسط أفريقيا'']] ). في اللغة الإنجليزية، يُستخدم المصطلح بشكل غير شائع كمرادف لمصطلح [[ميسوامريكا|أمريكا الوسطانيه]] (أو [[wiktionary:meso-|ميزو-]] [[الامريكتين|أمريكا]] )، <ref>[http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html 'Glossary'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930185414/http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html|date=2007-09-30}} ''Images of the Past'', 4th ed. 2005. McGraw-Hill Higher Education.</ref> والذي يشير عمومًا إلى منطقة حضارية قديمة تقع في أمريكا الوسطانيه وتمتد تقريبًا من وسط المكسيك إلى شمال [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] . <ref>Dow, James W. 1999. ''[http://personalwebs.oakland.edu/~dow/personal/papers/meso/ca_of_ma.html The Cultural Anthropology of Middle America] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070704223123/http://personalwebs.oakland.edu/~dow/personal/papers/meso/ca_of_ma.html|date=2007-07-04}}.''</ref> بالإضافة إلى ذلك، قد يُشار إلى بعض سكان المنطقة (مثل الكوستاريكيين [[نيكاراجوا|والنيكاراغويين]] ) باسم سكان أمريكا الوسطانيه أو سكان أمريكا الوسطانيه، ولكن ليس باسم سكان أمريكا الوسطانيه ، وهو مصطلح يشير إلى فئة معينة في الولايات المتحدة. <ref>"American." ''The Oxford Companion to the English Language'' ({{ISBN|0-19-214183-X}}). McArthur, Tom, ed., 1992. New York: Oxford University Press, p. 35.</ref> == انظر أيضاً == {{بوابه|Geography|Central America|North America|South America}} * الأمريكتان (مصطلحات) * أريدو أمريكا * أمريكا اللاتينية ومنطقة البحر الكاريبي * خندق أمريكا الوسطانيه * واحة أمريكا * المخروط الجنوبي * جزر الهند الغربية == روابط == {{روابط تجمعات سكنيه}} == ملحوظات == {{NoteFoot}} == مراجع == === مصادر ===  {{مناطق العالم}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امريكا الوسطانيه (الامريكتين)]] tlcw293r4juio6wrvzffleph4yrp8yp 13235617 13235577 2026-09-17T20:56:37Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: عندما ← لما ، أفريقيا ← افريقيا (2)، والذي ← اللى ، الولايات المتحدة ← امريكا، هي ← هيا ، إلى جانب ← مع ، ولكن ← لكن ، ليست ← مش ، وهي ← هيا ، عادة ← فى العاده ، أخرى ← تانيه ، بالإضافة إلى ← و ، بينما ← فى الوقت نفسه (2)، أيضاً ← كمان ، إلى ← ل (4)، تقع ← ، انظر كمان ← شوف كمان، تقريبًا ← بالتقريب ، جنوبًا ← جنوب، يًا ← ى ، نًا ← ن (2)، مًا ← م ، سًا ← س ، الأطلسي ← الاطلنطى، جغرافية ← جغرافيا، المحيط الهادئ ← المحيط الهادى، ه... 13235617 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} '''امريكا الوسطانيه''' هيا منطقة فرعية فى [[منطقه استوائيه|المناطق الاستوائية]] فى نصف الكرة الشمالى [[الامريكتين|للأمريكتين]] . هيا بتشمل فى العاده [[الميكسيك|المكسيك]] ، و دول [[امريكا الوسطانيه]] السبع، [[دولة جزيره|ودول الجزر]] الـ 13 و 18 إقليم فى [[كاريبى|منطقة البحر الكاريبى]] . تشكل دى الجزر، مع امريكا الشمالية ، قارة [[امريكا الشماليه]] . [[كولومبيا]] [[ڤينيزويلا|وفنزويلا]] فى منطقة البحر الكاريبى بامريكا الجنوبية أحيان تُدرج ضمن المنطقة الفرعية دى . تُستثنى منطقة الكاريبى أحيان من المنطقة دى الفرعية، فى الوقت نفسه تُضمّن جيانا فى حالات نادرة.<ref>"[http://www.m-w.com/dictionary/Middle%20America Middle America]." ''[[Merriam-Webster|Merriam-Webster's Collegiate Dictionary]]'', 11th ed. 2003. ({{ISBN|0-87779-809-5}}) New York: Merriam-Webster, Inc.</ref><ref name="Augelli">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Rimland-Mainland Concept of Culture Areas in Middle America|صحيفة=Annals of the Association of American Geographers|مؤلف=Augelli, John P.|تاريخ=June 1962|المجلد=52|العدد=2|صفحات=52 (2): 119–129|اقتباس=Mexico, Central America, and the West Indies, to which the term is normally applicable, share a general [geographic] focus .... For some ... "Middle America" refers only to Mexico and Central America; others add the West Indies and, infrequently, even [[Colombia]]. [[Venezuela]]. and [[The Guianas]]. Occasionally, the term "Central America" is used synonymously with "Middle America". Also, German geographers often refer to just the isthmian territories from Panama to Guatemala as ''[[:de:Mittelamerika|Mittelamerika]]''.|جايستور=2561309|دوي=10.1111/j.1467-8306.1962.tb00400.x}}</ref> == جغرافيا == [[File:MiddleAmerica-pol.jpg|left|تصغير| الخريطة السياسية لامريكا الوسطانيه]] امريكا الوسطانيه من الناحية الجغرافيا ، تمثل الانتقال الإقليمى بين امريكا الشمالية و امريكا [[امريكا الجنوبيه|الجنوبية]] ، حيث تربط بينهم وفى الوقت نفسه تفصل بينهم.<ref name="Idiot">Gonzalez, Joseph. 2004. [https://books.google.com/books?id=I4h9x5ZYDDIC "Middle America: Bridging Two Continents"] (ch. 17). ''The Complete Idiot's Guide to Geography.'' ({{ISBN|1-59257-188-3}}) New York: Alpha Books; pp. 213–7</ref> فى الغرب، تتألف البر الرئيسى لامريكا الوسطانيه من الامتداد المتناقص والضيق للكتلة الأرضية الامريكانيه بين [[جبال روكى]] الجنوبية فى جنوب [[امريكا|الولايات المتحدة]] والطرف الشمالى لجبال [[انديز|الأنديز]] فى كولومبيا، يفصل [[المحيط الهادى]] فى الغرب [[المحيط الاطلنطى|و المحيط الاطلنطى]] (أى [[خليج الميكسيك|خليج المكسيك]] و البحر [[البحر الكاريبى|الكاريبى]] ) فى الشرق، فى الوقت نفسه تشكل [[جزر الانتيل الصغرى|جزر الأنتيل]] [[جزر الانتيل الكبرى|الكبرى]] والصغرى قوس جزرى فى الشرق.<ref name="Idiot" /> تطورت المنطقة بشكل سطحى جنوب من امريكا الشمالية كنظام معقد من القوس البركانى والخندق خلال العصر الطباشيرى البدرى ، وشكلت فى النهاية الكوبرى البرى خلال فتره البليوسين لما اصطدم طرفها الجنوبى (فى بنما) بامريكا الجنوبية ب[[بلات تكتونك|النشاط التكتونى]] . == البلاد و الأقاليم == الدول الجزرية الصغيرة مستثناة. بورتوريكو مكتوبة بخط مائل لأنها مش مستقلة. {| class="wikitable sortable" ![[:en:List of sovereign states|Country]] / [[:en:Dependent territory|Territory]] ![[:en:List of countries by population (United Nations)|Population]] ![[:en:List of countries and dependencies by area|Area]] (km²) ![[:en:List of countries and dependencies by population density|Density]] (people per km²) ![[:en:List of national capitals|Capital]] |- |{{Flag|Mexico}} |127,575,529 |1,943,945 |65.6 |[[:en:Mexico City|Mexico City]] |- |{{Flag|Guatemala}} |17,581,472 |107,158 |164.1 |[[:en:Guatemala City|Guatemala City]] |- |{{Flag|Cuba}} |11,333,483 |109,883 |103.1 |[[:en:Havana|Havana]] |- |{{Flag|Haiti}} |11,263,770 |27,557 |408.7 |[[:en:Port-au-Prince|Port-au-Prince]] |- |{{Flag|Dominican Republic}} |10,738,958 |48,329 |222.2 |[[:en:Santo Domingo|Santo Domingo]] |- |{{Flag|Honduras}} |9,746,117 |111,888 |87.1 |[[:en:Tegucigalpa|Tegucigalpa]] |- |{{Flag|Nicaragua}} |6,545,502 |119,994 |54.5 |[[:en:Managua|Managua]] |- |{{Flag|El Salvador}} |6,453,553 |20,720 |311.5 |[[:en:San Salvador|San Salvador]] |- |{{Flag|Costa Rica}} |5,047,561 |51,049 |98.9 |[[:en:San José, Costa Rica|San José]] |- |{{Flag|Panama}} |4,246,439 |74,333 |57.1 |[[:en:Panama City|Panama City]] |- |{{Flag|Jamaica}} |2,948,279 |10,831 |272.2 |[[:en:Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |''{{Flag|Puerto Rico}}'' |''3,205,691'' |''9,100'' |''352.2'' |''[[:en:San Juan, Puerto Rico|San Juan]]'' |- |{{Flag|Belize}} |390,353 |22,805 |17.1 |[[:en:Belmopan|Belmopan]] |- |{{Flag|Bahamas}} |389,482 |9,997 |39.0 |[[:en:Nassau, Bahamas|Nassau]] |- !'''Total''' !'''217,193,906''' !'''2,667,589''' !'''81.4''' |} == استخدامات تانيه == فى بعض الأحيان، يتم استخدام مصطلح امريكا الوسطانيه كمرادف لامريكا الوسطانيه <ref name="Augelli" /> (قارن مع [[وسط افريقيا|''وسط افريقيا'' ''و وسط افريقيا'']] ). فى اللغة الإنجليزية، بيستخدم المصطلح بشكل غير منتشر كمرادف لمصطلح [[ميسوامريكا|امريكا الوسطانيه]] (أو [[wiktionary:meso-|ميزو-]] [[الامريكتين|امريكا]] )، <ref>[http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html 'Glossary'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930185414/http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html|date=2007-09-30}} ''Images of the Past'', 4th ed. 2005. McGraw-Hill Higher Education.</ref> اللى يشير عموم لمنطقة حضارية قديمة فى امريكا الوسطانيه و تمتد بالتقريب من وسط المكسيك لشمال [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] .<ref>Dow, James W. 1999. ''[http://personalwebs.oakland.edu/~dow/personal/papers/meso/ca_of_ma.html The Cultural Anthropology of Middle America] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070704223123/http://personalwebs.oakland.edu/~dow/personal/papers/meso/ca_of_ma.html|date=2007-07-04}}.''</ref> و ذلك، قد يُشار لبعض سكان المنطقة ( مثل الكوستاريكيين [[نيكاراجوا|والنيكاراغويين]] ) باسم سكان امريكا الوسطانيه أو سكان امريكا الوسطانيه، لكن مش باسم سكان امريكا الوسطانيه ، و هو مصطلح يشير لفئة معينة فى امريكا.<ref>"American." ''The Oxford Companion to the English Language'' ({{ISBN|0-19-214183-X}}). McArthur, Tom, ed., 1992. New York: Oxford University Press, p. 35.</ref> == شوف كمان == {{بوابه|Geography|Central America|North America|South America}} * الأمريكتان (مصطلحات) * أريدو امريكا * امريكا اللاتينية ومنطقة البحر الكاريبي * خندق امريكا الوسطانيه * واحة امريكا * المخروط الجنوبي * جزر الهند الغربية == لينكات برانيه == {{روابط تجمعات سكنيه}} == ملحوظات == {{NoteFoot}} == مراجع == === مصادر ===  {{مناطق العالم}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امريكا الوسطانيه (الامريكتين)]] j8uz0s57gcyo4el9ps17zh6mewgandf 13235649 13235617 2026-09-17T21:08:33Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: أحيان ← ساعات (2)، مثل ← زى ، وفى ← و فى 13235649 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} '''امريكا الوسطانيه''' هيا منطقة فرعية فى [[منطقه استوائيه|المناطق الاستوائية]] فى نصف الكرة الشمالى [[الامريكتين|للأمريكتين]] . هيا بتشمل فى العاده [[الميكسيك|المكسيك]] ، و دول [[امريكا الوسطانيه]] السبع، [[دولة جزيره|ودول الجزر]] الـ 13 و 18 إقليم فى [[كاريبى|منطقة البحر الكاريبى]] . تشكل دى الجزر، مع امريكا الشمالية ، قارة [[امريكا الشماليه]] . [[كولومبيا]] [[ڤينيزويلا|وفنزويلا]] فى منطقة البحر الكاريبى بامريكا الجنوبية ساعات تُدرج ضمن المنطقة الفرعية دى . تُستثنى منطقة الكاريبى ساعات من المنطقة دى الفرعية، فى الوقت نفسه تُضمّن جيانا فى حالات نادرة.<ref>"[http://www.m-w.com/dictionary/Middle%20America Middle America]." ''[[Merriam-Webster|Merriam-Webster's Collegiate Dictionary]]'', 11th ed. 2003. ({{ISBN|0-87779-809-5}}) New York: Merriam-Webster, Inc.</ref><ref name="Augelli">{{استشهاد بدوريه محكمه|عنوان=The Rimland-Mainland Concept of Culture Areas in Middle America|صحيفة=Annals of the Association of American Geographers|مؤلف=Augelli, John P.|تاريخ=June 1962|المجلد=52|العدد=2|صفحات=52 (2): 119–129|اقتباس=Mexico, Central America, and the West Indies, to which the term is normally applicable, share a general [geographic] focus .... For some ... "Middle America" refers only to Mexico and Central America; others add the West Indies and, infrequently, even [[Colombia]]. [[Venezuela]]. and [[The Guianas]]. Occasionally, the term "Central America" is used synonymously with "Middle America". Also, German geographers often refer to just the isthmian territories from Panama to Guatemala as ''[[:de:Mittelamerika|Mittelamerika]]''.|جايستور=2561309|دوي=10.1111/j.1467-8306.1962.tb00400.x}}</ref> == جغرافيا == [[File:MiddleAmerica-pol.jpg|left|تصغير| الخريطة السياسية لامريكا الوسطانيه]] امريكا الوسطانيه من الناحية الجغرافيا ، تمثل الانتقال الإقليمى بين امريكا الشمالية و امريكا [[امريكا الجنوبيه|الجنوبية]] ، حيث تربط بينهم و فى الوقت نفسه تفصل بينهم.<ref name="Idiot">Gonzalez, Joseph. 2004. [https://books.google.com/books?id=I4h9x5ZYDDIC "Middle America: Bridging Two Continents"] (ch. 17). ''The Complete Idiot's Guide to Geography.'' ({{ISBN|1-59257-188-3}}) New York: Alpha Books; pp. 213–7</ref> فى الغرب، تتألف البر الرئيسى لامريكا الوسطانيه من الامتداد المتناقص والضيق للكتلة الأرضية الامريكانيه بين [[جبال روكى]] الجنوبية فى جنوب [[امريكا|الولايات المتحدة]] والطرف الشمالى لجبال [[انديز|الأنديز]] فى كولومبيا، يفصل [[المحيط الهادى]] فى الغرب [[المحيط الاطلنطى|و المحيط الاطلنطى]] (أى [[خليج الميكسيك|خليج المكسيك]] و البحر [[البحر الكاريبى|الكاريبى]] ) فى الشرق، فى الوقت نفسه تشكل [[جزر الانتيل الصغرى|جزر الأنتيل]] [[جزر الانتيل الكبرى|الكبرى]] والصغرى قوس جزرى فى الشرق.<ref name="Idiot" /> تطورت المنطقة بشكل سطحى جنوب من امريكا الشمالية كنظام معقد من القوس البركانى والخندق خلال العصر الطباشيرى البدرى ، وشكلت فى النهاية الكوبرى البرى خلال فتره البليوسين لما اصطدم طرفها الجنوبى (فى بنما) بامريكا الجنوبية ب[[بلات تكتونك|النشاط التكتونى]] . == البلاد و الأقاليم == الدول الجزرية الصغيرة مستثناة. بورتوريكو مكتوبة بخط مائل لأنها مش مستقلة. {| class="wikitable sortable" ![[:en:List of sovereign states|Country]] / [[:en:Dependent territory|Territory]] ![[:en:List of countries by population (United Nations)|Population]] ![[:en:List of countries and dependencies by area|Area]] (km²) ![[:en:List of countries and dependencies by population density|Density]] (people per km²) ![[:en:List of national capitals|Capital]] |- |{{Flag|Mexico}} |127,575,529 |1,943,945 |65.6 |[[:en:Mexico City|Mexico City]] |- |{{Flag|Guatemala}} |17,581,472 |107,158 |164.1 |[[:en:Guatemala City|Guatemala City]] |- |{{Flag|Cuba}} |11,333,483 |109,883 |103.1 |[[:en:Havana|Havana]] |- |{{Flag|Haiti}} |11,263,770 |27,557 |408.7 |[[:en:Port-au-Prince|Port-au-Prince]] |- |{{Flag|Dominican Republic}} |10,738,958 |48,329 |222.2 |[[:en:Santo Domingo|Santo Domingo]] |- |{{Flag|Honduras}} |9,746,117 |111,888 |87.1 |[[:en:Tegucigalpa|Tegucigalpa]] |- |{{Flag|Nicaragua}} |6,545,502 |119,994 |54.5 |[[:en:Managua|Managua]] |- |{{Flag|El Salvador}} |6,453,553 |20,720 |311.5 |[[:en:San Salvador|San Salvador]] |- |{{Flag|Costa Rica}} |5,047,561 |51,049 |98.9 |[[:en:San José, Costa Rica|San José]] |- |{{Flag|Panama}} |4,246,439 |74,333 |57.1 |[[:en:Panama City|Panama City]] |- |{{Flag|Jamaica}} |2,948,279 |10,831 |272.2 |[[:en:Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |''{{Flag|Puerto Rico}}'' |''3,205,691'' |''9,100'' |''352.2'' |''[[:en:San Juan, Puerto Rico|San Juan]]'' |- |{{Flag|Belize}} |390,353 |22,805 |17.1 |[[:en:Belmopan|Belmopan]] |- |{{Flag|Bahamas}} |389,482 |9,997 |39.0 |[[:en:Nassau, Bahamas|Nassau]] |- !'''Total''' !'''217,193,906''' !'''2,667,589''' !'''81.4''' |} == استخدامات تانيه == فى بعض الأحيان، يتم استخدام مصطلح امريكا الوسطانيه كمرادف لامريكا الوسطانيه <ref name="Augelli" /> (قارن مع [[وسط افريقيا|''وسط افريقيا'' ''و وسط افريقيا'']] ). فى اللغة الإنجليزية، بيستخدم المصطلح بشكل غير منتشر كمرادف لمصطلح [[ميسوامريكا|امريكا الوسطانيه]] (أو [[wiktionary:meso-|ميزو-]] [[الامريكتين|امريكا]] )، <ref>[http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html 'Glossary'] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930185414/http://highered.mcgraw-hill.com/sites/007299634x/student_view0/glossary.html|date=2007-09-30}} ''Images of the Past'', 4th ed. 2005. McGraw-Hill Higher Education.</ref> اللى يشير عموم لمنطقة حضارية قديمة فى امريكا الوسطانيه و تمتد بالتقريب من وسط المكسيك لشمال [[كوستا ريكا|كوستاريكا]] .<ref>Dow, James W. 1999. ''[http://personalwebs.oakland.edu/~dow/personal/papers/meso/ca_of_ma.html The Cultural Anthropology of Middle America] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070704223123/http://personalwebs.oakland.edu/~dow/personal/papers/meso/ca_of_ma.html|date=2007-07-04}}.''</ref> و ذلك، قد يُشار لبعض سكان المنطقة ( زى الكوستاريكيين [[نيكاراجوا|والنيكاراغويين]] ) باسم سكان امريكا الوسطانيه أو سكان امريكا الوسطانيه، لكن مش باسم سكان امريكا الوسطانيه ، و هو مصطلح يشير لفئة معينة فى امريكا.<ref>"American." ''The Oxford Companion to the English Language'' ({{ISBN|0-19-214183-X}}). McArthur, Tom, ed., 1992. New York: Oxford University Press, p. 35.</ref> == شوف كمان == {{بوابه|Geography|Central America|North America|South America}} * الأمريكتان (مصطلحات) * أريدو امريكا * امريكا اللاتينية ومنطقة البحر الكاريبي * خندق امريكا الوسطانيه * واحة امريكا * المخروط الجنوبي * جزر الهند الغربية == لينكات برانيه == {{روابط تجمعات سكنيه}} == ملحوظات == {{NoteFoot}} == مراجع == === مصادر ===  {{مناطق العالم}}{{ظبط استنادى}} [[تصنيف:امريكا الوسطانيه (الامريكتين)]] 1i4vddyot6kp2prxduzmgijembgyhxz 0 2328699 13235582 2026-09-17T15:20:03Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1279783235|Majzoob (Sufism)]]" 13235582 wikitext text/x-wiki في [[صوفيه|الصوفية]] '''المجذوب''' '''Majzoob''' المجازيب (جمعها: ''مجازيب'' ) هو مقام روحى ( حال ) بلغه الولي المسلم في رحلته ضمن [[صوفيه|التصوف]] [[الاسلام|الإسلامي]] للوصول إلى مقام [[واصل (تصوف)|الواصل]] والإنسان الكامل. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=El-Aswad|الأول=El-Sayed|مسار=https://books.google.com/books?id=k-kOzB5ZXocC&pg=PA82|عنوان=Muslim Worldviews and Everyday Lives|تاريخ=13 July 2012|ناشر=Rowman Altamira|تاريخ-الوصول=2 June 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220602115534/https://books.google.com/books?id=k-kOzB5ZXocC&pg=PA82|تاريخ-الأرشيف=2 June 2022|url-status=live|isbn=9780759121218}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=El-Aswad|الأول=el-Sayed|مسار=https://books.google.com/books?id=5CAJwXmjt3cC&pg=PA132|عنوان=Religion and Folk Cosmology: Scenarios of the Visible and Invisible in Rural Egypt|ناشر=Bloomsbury Academic|سنة=2002|تاريخ-الوصول=2022-06-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220602115627/https://books.google.com/books?id=5CAJwXmjt3cC&pg=PA132|تاريخ-الأرشيف=2022-06-02|url-status=live|مؤلف2=Al-Aswad|الأول2=al-Sayyid Hafiz|isbn=9780897899246}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=xQQmDwAAQBAJ&pg=PA322|عنوان=Ameer-ul-Kaunain (The Master of Worlds): English Translation with Persian Text|ناشر=Sultan ul Faqr Publications|isbn=9789699795565}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bahoo|الأول=Sultan|مسار=https://books.google.com/books?id=SzVCDwAAQBAJ&pg=PA454|عنوان=Kaleed-ul-Tauheed Kalan (The Key of Divine Oneness): English Translation with Persian Text|ناشر=Sultan ul Faqr Publications|isbn=9789699795688}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=m8BKDwAAQBAJ&pg=PA159|عنوان=حقيقة التصوف بين التأصيل والتأثير (دراسة علمية نقدية للتصوف الإسلامي ما له وما عليه)|تاريخ=January 2011|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745169976}}</ref> == مراجع == [[تصنيف:مصطلحات عربى]] kue6k58db3pcup94wu3eoktu8jrco44 13235583 13235582 2026-09-17T15:20:45Z Raafat 2638 13235583 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} في [[صوفيه|الصوفية]] '''المجذوب''' '''Majzoob''' المجازيب (جمعها: ''مجازيب'' ) هو مقام روحى ( حال ) بلغه الولي المسلم في رحلته ضمن [[صوفيه|التصوف]] [[الاسلام|الإسلامي]] للوصول إلى مقام [[واصل (تصوف)|الواصل]] والإنسان الكامل. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=El-Aswad|الأول=El-Sayed|مسار=https://books.google.com/books?id=k-kOzB5ZXocC&pg=PA82|عنوان=Muslim Worldviews and Everyday Lives|تاريخ=13 July 2012|ناشر=Rowman Altamira|تاريخ-الوصول=2 June 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220602115534/https://books.google.com/books?id=k-kOzB5ZXocC&pg=PA82|تاريخ-الأرشيف=2 June 2022|url-status=live|isbn=9780759121218}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=El-Aswad|الأول=el-Sayed|مسار=https://books.google.com/books?id=5CAJwXmjt3cC&pg=PA132|عنوان=Religion and Folk Cosmology: Scenarios of the Visible and Invisible in Rural Egypt|ناشر=Bloomsbury Academic|سنة=2002|تاريخ-الوصول=2022-06-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220602115627/https://books.google.com/books?id=5CAJwXmjt3cC&pg=PA132|تاريخ-الأرشيف=2022-06-02|url-status=live|مؤلف2=Al-Aswad|الأول2=al-Sayyid Hafiz|isbn=9780897899246}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=xQQmDwAAQBAJ&pg=PA322|عنوان=Ameer-ul-Kaunain (The Master of Worlds): English Translation with Persian Text|ناشر=Sultan ul Faqr Publications|isbn=9789699795565}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bahoo|الأول=Sultan|مسار=https://books.google.com/books?id=SzVCDwAAQBAJ&pg=PA454|عنوان=Kaleed-ul-Tauheed Kalan (The Key of Divine Oneness): English Translation with Persian Text|ناشر=Sultan ul Faqr Publications|isbn=9789699795688}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=m8BKDwAAQBAJ&pg=PA159|عنوان=حقيقة التصوف بين التأصيل والتأثير (دراسة علمية نقدية للتصوف الإسلامي ما له وما عليه)|تاريخ=January 2011|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745169976}}</ref> == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:مصطلحات عربى]] 9pmwvh18xhj5qzq800hgc807k1xsnv9 13235584 13235583 2026-09-17T15:23:26Z Raafat 2638 13235584 wikitext text/x-wiki {{مصطلح|صورة= ملف:Semakar white.svg}} في [[صوفيه|الصوفية]] '''المجذوب''' '''Majzoob''' المجازيب (جمعها: ''مجازيب'' ) هو مقام روحى ( حال ) بلغه الولي المسلم في رحلته ضمن [[صوفيه|التصوف]] [[الاسلام|الإسلامي]] للوصول إلى مقام [[واصل (تصوف)|الواصل]] والإنسان الكامل. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=El-Aswad|الأول=El-Sayed|مسار=https://books.google.com/books?id=k-kOzB5ZXocC&pg=PA82|عنوان=Muslim Worldviews and Everyday Lives|تاريخ=13 July 2012|ناشر=Rowman Altamira|تاريخ-الوصول=2 June 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220602115534/https://books.google.com/books?id=k-kOzB5ZXocC&pg=PA82|تاريخ-الأرشيف=2 June 2022|url-status=live|isbn=9780759121218}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=El-Aswad|الأول=el-Sayed|مسار=https://books.google.com/books?id=5CAJwXmjt3cC&pg=PA132|عنوان=Religion and Folk Cosmology: Scenarios of the Visible and Invisible in Rural Egypt|ناشر=Bloomsbury Academic|سنة=2002|تاريخ-الوصول=2022-06-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220602115627/https://books.google.com/books?id=5CAJwXmjt3cC&pg=PA132|تاريخ-الأرشيف=2022-06-02|url-status=live|مؤلف2=Al-Aswad|الأول2=al-Sayyid Hafiz|isbn=9780897899246}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=xQQmDwAAQBAJ&pg=PA322|عنوان=Ameer-ul-Kaunain (The Master of Worlds): English Translation with Persian Text|ناشر=Sultan ul Faqr Publications|isbn=9789699795565}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Bahoo|الأول=Sultan|مسار=https://books.google.com/books?id=SzVCDwAAQBAJ&pg=PA454|عنوان=Kaleed-ul-Tauheed Kalan (The Key of Divine Oneness): English Translation with Persian Text|ناشر=Sultan ul Faqr Publications|isbn=9789699795688}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=m8BKDwAAQBAJ&pg=PA159|عنوان=حقيقة التصوف بين التأصيل والتأثير (دراسة علمية نقدية للتصوف الإسلامي ما له وما عليه)|تاريخ=January 2011|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745169976}}</ref> == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:مصطلحات عربى]] 8e0etjdrn0rvq541bdfr6zdptp7t8rm 0 2328700 13235585 2026-09-17T15:26:35Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:ar:Special:Redirect/revision/71460200|زهد]]" 13235585 wikitext text/x-wiki '''الزهد<ref name="م.ف" />''' '''والتنسك<ref name=":0" />''' أو '''التقشف<ref name=":0" />''' هو مذهب [[اخلاقيات|أخلاقي]] يقوم على تحقير اللذة الحسيه وممارسة الرياضات الروحيه ابتغاء الكمال.<ref name="م.ف">{{Citation|المؤلف=|first=|year=1983م - 1403 هـ|title=المعجم الفلسفي|edition=|publisher=الهيئة العامة لشؤون المطابع الأميرية|ISBN=|pages=95|url=http://uqu.edu.sa/files2/tiny_mce/plugins/filemanager/files/4270184/m3ajimwmaoso3at/almo3jam%20alfalsafi.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203144723/https://uqu.edu.sa/files2/tiny_mce/plugins/filemanager/files/4270184/m3ajimwmaoso3at/almo3jam%20alfalsafi.pdf|archivedate=3 فبراير 2020}}</ref> عرف الزهد مذهب في العديد من الديانات بما فيها [[هندوسيه|الهندوسية]] [[بوذيه|والبوذية]] [[مسيحيه|والمسيحية]] [[جاينيه|والجاينية]] [[يهوديه|واليهودية]] [[الاسلام|والإسلام]]. == المراجع == [[تصنيف:مصطلحات دينية]] gma2zq0oi6nkqosktno7two8an3jnbi 13235586 13235585 2026-09-17T15:27:11Z Raafat 2638 13235586 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''الزهد<ref name="م.ف" />''' '''والتنسك<ref name=":0" />''' أو '''التقشف<ref name=":0" />''' هو مذهب [[اخلاقيات|أخلاقي]] يقوم على تحقير اللذة الحسيه وممارسة الرياضات الروحيه ابتغاء الكمال.<ref name="م.ف">{{Citation|المؤلف=|first=|year=1983م - 1403 هـ|title=المعجم الفلسفي|edition=|publisher=الهيئة العامة لشؤون المطابع الأميرية|ISBN=|pages=95|url=http://uqu.edu.sa/files2/tiny_mce/plugins/filemanager/files/4270184/m3ajimwmaoso3at/almo3jam%20alfalsafi.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200203144723/https://uqu.edu.sa/files2/tiny_mce/plugins/filemanager/files/4270184/m3ajimwmaoso3at/almo3jam%20alfalsafi.pdf|archivedate=3 فبراير 2020}}</ref> عرف الزهد مذهب في العديد من الديانات بما فيها [[هندوسيه|الهندوسية]] [[بوذيه|والبوذية]] [[مسيحيه|والمسيحية]] [[جاينيه|والجاينية]] [[يهوديه|واليهودية]] [[الاسلام|والإسلام]]. == المراجع == [[تصنيف:مصطلحات دينية]] 2deshp0pt2m3yfwi4t5f65nl7s0w4od 3 2328701 13235594 2026-09-17T17:12:19Z روتانا 127777 نقل روتانا صفحه [[نقاش المستخدم:Lhoussine Bentayfaste]] إلى [[نقاش المستخدم:Lhoussine BENTAYFASTE]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Lhoussine Bentayfaste|Lhoussine Bentayfaste]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Lhoussine BENTAYFASTE|Lhoussine BENTAYFASTE]]». 13235594 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نقاش المستخدم:Lhoussine BENTAYFASTE]] 3ib4cg9nesavs4rvrl0z11q616swwmh 0 2328702 13235595 2026-09-17T17:46:59Z ~2026-49878-63 298726 ابتدا صفحه جديده بـ '{{معلومات ممثل}} '''روبرت سكوت جاريسون''' (23 يناير 1960 - 27 سبتمبر 2019) كان ممثل أمريكي، اشتهر بدور تومي في فيلم [[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]] سنة 1984 والموسم التاني من المسلسل المشتق منه ''Cobra Kai''. جاريسون بدأ مشواره كممثل في السبعينيات، واستمر بشكل من...' 13235595 wikitext text/x-wiki {{معلومات ممثل}} '''روبرت سكوت جاريسون''' (23 يناير 1960 - 27 سبتمبر 2019) كان ممثل أمريكي، اشتهر بدور تومي في فيلم [[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]] سنة 1984 والموسم التاني من المسلسل المشتق منه ''Cobra Kai''. جاريسون بدأ مشواره كممثل في السبعينيات، واستمر بشكل منتظم خلال التمانينيات والتسعينيات. شارك في أفلام Brubaker'' (1980)''، و[[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]] (1984)، و[[فتى الكاراتيه الجزء التانى]] (1986)، و[[النسر الحديدى]] (1986). كمان ظهر في مسلسلات تلفزيونية زي ''Coach''، و''St. Elsewhere''، و''MacGyver''، و''Kung Fu: The Legend Continues''. == حياته المبكرة == اتولد جاريسون يوم 23 يناير 1960، وكبر في [[ويلينج، ويست ڤيرچينيا]].<ref name=legacy>{{cite web |url=https://www.legacy.com/obituaries/name/robert-garrison-obituary?pid=194017456 |title=Robert Scott Garrison: Kepner Funeral Homes Burke Chapel Obituary |access-date=2019-09-28 |date=2019-09-27 |publisher=[[Legacy.com]]}}</ref> == مسيرته المهنية == بدأ اهتمامه بالتمثيل في مدرسة ويلينغ بارك الثانوية، وكمان حصل على دور صغير في فيلم ''Starship Invasions'' سنة 1977<ref name="CNN">{{cite news |last=France |first=Lisa |title=Rob Garrison, 'Karate Kid' actor, dead at 59 |url=https://edition.cnn.com/2019/09/27/entertainment/robert-garrison-obit/index.html |access-date=2019-09-28 |work=[[CNN]]}}</ref> قبل ما يتخرج سنة 1978.<ref name=lwnr>{{cite web |url=https://www.theintelligencer.net/news/top-headlines/2014/12/stage-is-home-to-garrison/ |title=Stage Is Home to Garrison |access-date=2019-10-01 |last=Ayres |first=Eric |date=2014-12-05 |newspaper=[[The Intelligencer and Wheeling News Register]]}}</ref> بعد كده درس المسرح في [[جامعة اوهايو]] بمنحة دراسية كاملة، وحصل على دور صغير كمُدان في فيلم السجن Brubaker'' (1980)'' للمخرج [[روبرت ريدفورد]].<ref name=lwnr/> بعد ما اتخرج من [[جامعة اوهايو]] سنة 1982، اتختار لدور تومي في فيلم [[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]] سنة 1984، رغم إنه هو و[[ويليام زابكا]] كانوا عملوا اختبار لدور Johnny Lawrence.<ref name="lwnr" /><ref name="Variety">{{cite news |last1=Wheat |first1=Lorraine |title='The Karate Kid' Actor Rob Garrison Dies at 59 |url=https://variety.com/2019/tv/news/rob-garrison-dies-dead-karate-kid-1203352113/ |access-date=2019-09-28 |newspaper=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=2019-09-27 |language=en}}</ref> رجع جاريسون يجسد الدور ده في الموسم التاني من مسلسل الويب [[نيتفليكس ]] ''Cobra Kai'' سنة 2019..<ref name=rgtwitter>{{cite web |url=https://twitter.com/therobgarrison/status/1121411792956264455 |title=Rob Garrison@therobgarrison |access-date=2019-11-03 |last=Garrison |first=Rob |date=2019-04-25 |publisher=[[Twitter]]}}</ref><ref name=reunion>{{cite journal |url=https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/ |title='Cobra Kai' Season 2: About That 'Karate Kid' Reunion in Episode 6… |access-date=2019-10-21 |last=Topel |first=Fred |date=2019-04-27 |journal=[[/Film]]}}</ref><ref name=deadline/><ref name=radar/> شخصيته تومي في [[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]] اشتهرت بجملة "هاتوله كيس جثث، أيوه!"، اللي قالها في اللحظات الأخيرة من القتال النهائي بين Daniel LaRusso، اللي لعب دوره [[رالف ماتشيو]]، وJohnny Lawrence، اللي لعب دوره [[ويليام زابكا]]، في الفيلم الأصلي [[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]].<ref name="Rolling Stone">{{cite news |last1=Blistein |first1=Jon |title=Rob Garrison, Actor Who Played Tommy in 'The Karate Kid,' Dead at 59 |url=https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/rob-garrison-tommy-karate-kid-dead-891799/ |access-date=2019-09-28 |newspaper=[[Rolling Stone]] |date=2019-09-27}}</ref> وقال بعد كده إن الجملة، اللي اتسمعت بينما شخصيته كانت بره الشاشة، ما كانتش موجودة في السيناريو الأصلي: "جملتي المشهورة، أنا ما قلتهاش وقت التصوير. عملتها دوبلاج بعد شهرين. كنت في كابينة التسجيل مع جون أفيلدسن، وقال إنه محتاج ثانيتين من أي حاجة. قلت له: 'هاتوله كيس جثث!' من أول محاولة. جون قال: "دي هتبقى جملة كلاسيكية. عمرك ما هتتنسي بسبب الجملة دي".<ref name=oralhistory>{{cite news |url=https://www.si.com/tech-media/2018/05/01/karate-kid-movie-oral-history-cobra-kai |title=The Crane Kick Is Bogus: A Karate Kid Oral History |access-date=2019-09-27 |last=Prewitt |first=Alex |date=2018-05-01 |magazine=[[Sports Illustrated]]}}</ref><ref name=lwnr/> جاريسون كمل مشواره في التمثيل خلال التمانينيات والتسعينيات، وظهر في أفلام زي [[فتى الكاراتيه الجزء التانى]] (ظهور قصير) (1986) و[[النسر الحديدى]] (1986).<ref name="marvelmovies">{{cite news |title=What the Karate Kid Cast Looks Like Today |url=https://marvelmoviesnews.com/what-the-karate-kid-cast-looks-like-today |access-date=2019-10-01 |website=Marvel Movies}}</ref><ref name="CNN"/> وكمان كان له أدوار في المسلسلات التلفزيونية ''Coach''، و''St. Elsewhere''، و''MacGyver''، و''Kung Fu: The Legend Continues''.<ref name=deadline>{{cite journal |url=https://deadline.com/2019/09/robert-garrison-dies-dead-karate-kid-actor-was-59-1202746785/ |title=Robert Garrison Dies: 'The Karate Kid' Actor Was 59 |access-date=2019-09-27 |last=Evans |first=Greg |date=2019-09-27 |journal=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref name=radar>{{cite journal |url=https://radaronline.com/exclusives/2019/09/karate-kid-robert-garrison-dies-health-battle/ |title=R.I.P. 'Karate Kid' Star Robert Garrison Dies After Long Health Battle |access-date=2019-09-27 |date=2019-09-27 |journal=[[Radar Online]]}}</ref> ظهر في الفيديو الموسيقي لأغنية ''Sweep the Leg'' لفرقة No More Kings سنة 2007، واللي كانت بتسخر من [[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]]،<ref name="musicvideo">{{cite news| url=https://www.gazettetimes.com/blogs/of-being-and-johnny-lawrence-sweep-the-leg/article_25cefe2c-c937-5dd9-8e04-8c92425d0103.html| title=Of Being and Johnny Lawrence (Sweep the Leg)| newspaper=[[Corvallis Gazette-Times]]| date=2018-03-10| author=Frye, Cory| access-date=2018-10-21}}</ref><ref name="musicvideo2">{{cite news| url=https://ftw.usatoday.com/2014/10/karate-kid-billy-zabka-cobra-kai-30th-anniversary| title='Karate Kid' villain Billy Zabka is still best friends with the Cobra Kais| newspaper=[[USA Today]]| date=2014-10-09| author=Strauss, Chris| access-date=2018-10-21}}</ref> وكمان شارك في ''The Pledge'' (2011)، والفيلم القصير ''The Static'' اللي اتعرض سنة 2016.<ref name="marvelmovies"/> جاريسون كان بيتواصل مع معجبيه من خلال وسائل التواصل الاجتماعي، ورجع يؤدي دور تومي في الموسم التاني من ''Cobra Kai''، واللي كان آخر عمل تمثيلي ليه.<ref name="Variety"/><ref name=CNN/> وظهر تكريم تذكاري لجاريسون قبل التترات في الحلقة الأولى من الموسم التالت من ''Cobra Kai''، بعنوان "Aftermath". == حياته الشخصية == في فترة لاحقة من حياة جاريسون، التمثيل ما بقاش شغله الأساسي، وكان شغال مدير مطعم.<ref name=lwnr/><ref>{{Cite web|url=https://radaronline.com/exclusives/2019/09/karate-kid-robert-garrison-dies-health-battle/|title=R.I.P. 'Karate Kid' Star Robert Garrison Dies After Long Health Battle|website=RadarOnline|date=2019-09-27 }}</ref> == الوفاة == فضل جاريسون يمثل على المسرح في عروض مسرحية محلية في ويلينغ لحد ما صحته بدأت تتدهور. اتوفى يوم 27 سبتمبر 2019 عن عمر 59 سنة.<ref name="legacy" /><ref name="CNN" /> وكان دخل مستشفى في فيرجينيا الغربية عشان يتعالج من مشاكل في الكلى والكبد، وقعد في المستشفى لمدة شهر لحد ما أعضاؤه الحيوية بطلت تشتغل.<ref name="Variety" /> == فيلموغرافيا == === أفلام === *1977 ''Starship Invasions'' *1979 ''Search and Destroy'' *1979 ''Lost and Found'' *1980 ''Brubaker'' *1984 [[فتى الكاراتيه (فيلم 1984)|فتى الكاراتيه]] *1984 ''Best Revenge'' *1986 [[النسر الحديدى]] *1986 [[فتى الكاراتيه الجزء التانى]] *1988 ''Human Error'' *1990 ''Hollywood Hot Tubs 2: Educating Crystal'' *2011 ''The Pledge'' === التلفزيون === *1986 ''St. Elsewhere'' *1987 ''MacGyver'' *1988 ''Tour of Duty'' *1989 ''Columbo'' *1990 ''Coach'' *1995 ''Kung Fu: The Legend Continues'' *2019 ''Cobra Kai'' === فيديو موسيقي === *2007 ''Sweep the Leg'' == المراجع == 1pkat5ulh57zr1m9bq919nvu3j5rqbo 3 2328703 13235603 2026-09-17T19:37:41Z CoconutOctopus 149296 نقل CoconutOctopus صفحه [[نقاش المستخدم:WALKKKKK]] إلى [[نقاش المستخدم:Travis Mulch]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/WALKKKKK|WALKKKKK]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Travis Mulch|Travis Mulch]]». 13235603 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نقاش المستخدم:Travis Mulch]] 36zl6v5udhuujwz8fmpuc9d1iors9d8 0 2328704 13235605 2026-09-17T19:42:01Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1361281382|Muqarrab (Sufism)]]" 13235605 wikitext text/x-wiki '''المقرب''' '''Muqarrab''' يُعدّ مقام روحى رئيسى يصل إليه {{Transl|ar|[[murid]]s}} {{Transl|ar|[[salik]]s}} (المبتدئين وأتباع [[صوفيه|التصوف]] ) في سعيهم الزهدي ضمن التصوف [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8E9uDwAAQBAJ&pg=PT39|عنوان=تهذيب الأسرار في أصول التصوف مع ملحق بألفاظ الصوفية المتداولة في الكتاب والسنة|تاريخ=January 2016|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745150325}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=3jBxDwAAQBAJ&pg=PT51|عنوان=اللمع في تاريخ التصوف الإسلامي - كرتونيه|تاريخ=January 2016|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745157676}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=G_VHDwAAQBAJ&pg=PA172|عنوان=خاطرات الصوفية بين دلالة الرمز وجمالية التعبير|تاريخ=January 2018|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745188311}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=gxRHDwAAQBAJ&pg=PA304|عنوان=أبواب التصوف (مقاماته وآفاته)|تاريخ=January 2010|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745167798}}</ref> <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=التصوف الثورة الروحية في الإسلام|مسار=https://books.google.com/books?id=u0XbDwAAQBAJ&pg=PT282|تاريخ=6 April 2020|مؤلف=أبو العلا عفيفي|الأول=د.}}</ref> إن التقرب إلى [[الله (اسلام)|الله]] ( ''الله'' ) هو أحد الأهداف الرئيسية للعبادة والتصوف ( [[صوفيه|الصوفية]] ) في الدين [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=tNOIDwAAQBAJ&pg=PT106|عنوان=التعرف لمذهب أهل التصوف|تاريخ=23 January 2019|isbn=9789777792271}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=PfNHDwAAQBAJ&pg=PA31|عنوان=أسئلة حرجة عن التصوف والأولياء (أربع رسائل تجيب عن أسئلة حول الأولياء والذكر والرقص)|تاريخ=January 2012|isbn=9782745170736}}</ref> == مراجع == [[تصنيف:مصطلحات عربى]] 89kme9mnlqtxnjffptn5pm3q48fchlk 13235606 13235605 2026-09-17T19:44:33Z Raafat 2638 13235606 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}} '''المقرب''' '''Muqarrab''' يُعدّ مقام روحى رئيسى يصل إليه {{Transl|ar|[[المريد]]}} او {{Transl|ar|[[السالك]]}} (المبتدئين وأتباع [[صوفيه|التصوف]] ) في سعيهم الزهدي ضمن التصوف [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8E9uDwAAQBAJ&pg=PT39|عنوان=تهذيب الأسرار في أصول التصوف مع ملحق بألفاظ الصوفية المتداولة في الكتاب والسنة|تاريخ=January 2016|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745150325}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=3jBxDwAAQBAJ&pg=PT51|عنوان=اللمع في تاريخ التصوف الإسلامي - كرتونيه|تاريخ=January 2016|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745157676}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=G_VHDwAAQBAJ&pg=PA172|عنوان=خاطرات الصوفية بين دلالة الرمز وجمالية التعبير|تاريخ=January 2018|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745188311}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=gxRHDwAAQBAJ&pg=PA304|عنوان=أبواب التصوف (مقاماته وآفاته)|تاريخ=January 2010|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745167798}}</ref> <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=التصوف الثورة الروحية في الإسلام|مسار=https://books.google.com/books?id=u0XbDwAAQBAJ&pg=PT282|تاريخ=6 April 2020|مؤلف=أبو العلا عفيفي|الأول=د.}}</ref> إن التقرب إلى [[الله (اسلام)|الله]] ( ''الله'' ) هو أحد الأهداف الرئيسية للعبادة والتصوف ( [[صوفيه|الصوفية]] ) في الدين [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=tNOIDwAAQBAJ&pg=PT106|عنوان=التعرف لمذهب أهل التصوف|تاريخ=23 January 2019|isbn=9789777792271}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=PfNHDwAAQBAJ&pg=PA31|عنوان=أسئلة حرجة عن التصوف والأولياء (أربع رسائل تجيب عن أسئلة حول الأولياء والذكر والرقص)|تاريخ=January 2012|isbn=9782745170736}}</ref> == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:مصطلحات عربى]] 2zo3gvhj49yn5nlx1mi3tfvisime7x9 13235607 13235606 2026-09-17T19:45:30Z Raafat 2638 13235607 wikitext text/x-wiki {{مصطلح|صورة= File:Semakar white.svg}} '''المقرب''' '''Muqarrab''' يُعدّ مقام روحى رئيسى يصل إليه {{Transl|ar|[[المريد]]}} او {{Transl|ar|[[السالك]]}} (المبتدئين وأتباع [[صوفيه|التصوف]] ) في سعيهم الزهدي ضمن التصوف [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=8E9uDwAAQBAJ&pg=PT39|عنوان=تهذيب الأسرار في أصول التصوف مع ملحق بألفاظ الصوفية المتداولة في الكتاب والسنة|تاريخ=January 2016|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745150325}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=3jBxDwAAQBAJ&pg=PT51|عنوان=اللمع في تاريخ التصوف الإسلامي - كرتونيه|تاريخ=January 2016|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745157676}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=G_VHDwAAQBAJ&pg=PA172|عنوان=خاطرات الصوفية بين دلالة الرمز وجمالية التعبير|تاريخ=January 2018|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745188311}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=gxRHDwAAQBAJ&pg=PA304|عنوان=أبواب التصوف (مقاماته وآفاته)|تاريخ=January 2010|ناشر=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|isbn=9782745167798}}</ref> <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=التصوف الثورة الروحية في الإسلام|مسار=https://books.google.com/books?id=u0XbDwAAQBAJ&pg=PT282|تاريخ=6 April 2020|مؤلف=أبو العلا عفيفي|الأول=د.}}</ref> إن التقرب إلى [[الله (اسلام)|الله]] ( ''الله'' ) هو أحد الأهداف الرئيسية للعبادة والتصوف ( [[صوفيه|الصوفية]] ) في الدين [[الاسلام|الإسلامي]] . <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=tNOIDwAAQBAJ&pg=PT106|عنوان=التعرف لمذهب أهل التصوف|تاريخ=23 January 2019|isbn=9789777792271}}</ref> <ref>{{استشهاد بكتاب|مسار=https://books.google.com/books?id=PfNHDwAAQBAJ&pg=PA31|عنوان=أسئلة حرجة عن التصوف والأولياء (أربع رسائل تجيب عن أسئلة حول الأولياء والذكر والرقص)|تاريخ=January 2012|isbn=9782745170736}}</ref> == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:مصطلحات عربى]] 1zhee55v2wzentge71fxc6gdwvk75rj 0 2328705 13235608 2026-09-17T19:48:58Z Raafat 2638 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1372880904|Siddiq]]" 13235608 wikitext text/x-wiki   '''صديق''' '''Siddiq''' ، «الصادق» مصطلح إسلامي ويمنح كلقب تشريفي لبعض الأفراد. الجنس المؤنث لكلمة صديق هو '''صديقة''' . تُستخدم هذه الكلمة أحيانا كلقب أطلقه النبي [[محمد]] صلى الله عليه وسلم على الأفراد. فعلى سبيل المثال، كان لقب [[ابو بكر|لأبي بكر]] ، أول [[الخلفاء الراشدين|خليفة إسلامي]] من سنة 632 إلى سنة 634. وإلا، فإنه يستخدم للدلالة على أن الشخص جدير بالثقة تماماً. == مصطلحات صوفيه == # [[الانبیاء والرسل فى القرآن|النبي]] - هو الشخص الذي تلقى معلومات عن الغيب من الله مباشرة # الصديق – مسلم من أوائل المسلمين الذين تعلموا الغيب من محمد # الشهيد - هو الشخص الذي مات في سبيل إرادة الله، وبذلك أصبح فوق الموت. # صالح – الشخص الصالح، الذي يقضي كل جزء من حياته وفقًا لإرادة الله، وبالتالي حقق مكانة " البقاء " من خلال ''الفناء'' . ويشار إليه أيضاً باسم الولي . == مراجع == [[تصنيف:ثقافه اسلاميه]] 5u740uw3uogtdvtlt3oer77p5fcds9k 13235609 13235608 2026-09-17T19:50:00Z Raafat 2638 13235609 wikitext text/x-wiki {{مصطلح}}   '''صديق''' '''Siddiq''' ، «الصادق» مصطلح إسلامي ويمنح كلقب تشريفي لبعض الأفراد. الجنس المؤنث لكلمة صديق هو '''صديقة''' . تُستخدم هذه الكلمة أحيانا كلقب أطلقه النبي [[محمد]] صلى الله عليه وسلم على الأفراد. فعلى سبيل المثال، كان لقب [[ابو بكر|لأبي بكر]] ، أول [[الخلفاء الراشدين|خليفة إسلامي]] من سنة 632 إلى سنة 634. وإلا، فإنه يستخدم للدلالة على أن الشخص جدير بالثقة تماماً. == مصطلحات صوفيه == # [[الانبیاء والرسل فى القرآن|النبي]] - هو الشخص الذي تلقى معلومات عن الغيب من الله مباشرة # الصديق – مسلم من أوائل المسلمين الذين تعلموا الغيب من محمد # الشهيد - هو الشخص الذي مات في سبيل إرادة الله، وبذلك أصبح فوق الموت. # صالح – الشخص الصالح، الذي يقضي كل جزء من حياته وفقًا لإرادة الله، وبالتالي حقق مكانة " البقاء " من خلال ''الفناء'' . ويشار إليه أيضاً باسم الولي . == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:ثقافه اسلاميه]] lmgm519vuze58x2c1qkn7zcp94z4urt 13235610 13235609 2026-09-17T19:50:45Z Raafat 2638 13235610 wikitext text/x-wiki {{مصطلح|صورة= File:تخطيط كلمة الصديق.png}}   '''صديق''' '''Siddiq''' ، «الصادق» مصطلح إسلامي ويمنح كلقب تشريفي لبعض الأفراد. الجنس المؤنث لكلمة صديق هو '''صديقة''' . تُستخدم هذه الكلمة أحيانا كلقب أطلقه النبي [[محمد]] صلى الله عليه وسلم على الأفراد. فعلى سبيل المثال، كان لقب [[ابو بكر|لأبي بكر]] ، أول [[الخلفاء الراشدين|خليفة إسلامي]] من سنة 632 إلى سنة 634. وإلا، فإنه يستخدم للدلالة على أن الشخص جدير بالثقة تماماً. == مصطلحات صوفيه == # [[الانبیاء والرسل فى القرآن|النبي]] - هو الشخص الذي تلقى معلومات عن الغيب من الله مباشرة # الصديق – مسلم من أوائل المسلمين الذين تعلموا الغيب من محمد # الشهيد - هو الشخص الذي مات في سبيل إرادة الله، وبذلك أصبح فوق الموت. # صالح – الشخص الصالح، الذي يقضي كل جزء من حياته وفقًا لإرادة الله، وبالتالي حقق مكانة " البقاء " من خلال ''الفناء'' . ويشار إليه أيضاً باسم الولي . == مراجع == [[تصنيف:اسلام]] [[تصنيف:ثقافه اسلاميه]] ox067n2bokdcf0dk6fikafzoizgvoqu 0 2328706 13235611 2026-09-17T20:51:46Z Ghaly 11 #تحويل 13235611 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نيكاراجوا]] 9rud6gvilxafqtqrp4vqe8lnnv7jmco 828 2328707 13235638 2026-09-17T21:03:56Z Ghaly 11 تعديل 13235638 wikitext text/x-wiki <!-- {{Module rating | Values: pre-alpha • alpha • beta • release • protected -- If a rating not needed/relevant, delete this template call }} --> <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} == Usage == <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:{{BASEPAGENAME}}|''density''}}</code> == Tracking category == * {{clc|Pop density using unsupported units}} == See also == * [[Template:Pop density]] <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | | <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Modules that add a tracking category]] }}</includeonly> 707m3paikb9bzkggf1vrz4lzhux2waf 0 2328708 13235640 2026-09-17T21:07:02Z Ghaly 11 نقل Ghaly صفحه [[امريكا الوسطى]] إلى [[امريكا الوسطانيه]] 13235640 wikitext text/x-wiki #تحويل [[امريكا الوسطانيه]] 8qrazepila275g8418dkax9wwnd4cdd 3 2328709 13235680 2026-09-18T01:05:55Z Arian 75298 نقل Arian صفحه [[نقاش المستخدم:AMIN Programer]] إلى [[نقاش المستخدم:MoAMINho]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/AMIN Programer|AMIN Programer]]» إلى «[[Special:CentralAuth/MoAMINho|MoAMINho]]». 13235680 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نقاش المستخدم:MoAMINho]] h94wuht0y033nnnseb01bhudtfbpsvc 3 2328710 13235684 2026-09-18T02:26:22Z Max 223394 نقل Max صفحه [[نقاش المستخدم:SHB2000]] إلى [[نقاش المستخدم:SHB]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]» إلى «[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]». 13235684 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نقاش المستخدم:SHB]] gc9ketkhzzfw1obtlnsbcq6m0wtbdz5 3 2328711 13235686 2026-09-18T02:30:19Z Max 223394 نقل Max صفحه [[نقاش المستخدم:Sinjarist]] إلى [[نقاش المستخدم:Soran]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Sinjarist|Sinjarist]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Soran|Soran]]». 13235686 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نقاش المستخدم:Soran]] kiarpizu0qilpvr25zlfj0xjydrs1wj 0 2328712 13235694 2026-09-18T06:50:12Z Ghaly 11 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1375029802|Ancient history]]" 13235694 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | مجمل_العرض = 360 | لكل_سطر = 3 | caption_align = center | image1 = Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg | caption1 = The [[Standard of Ur]] ([[Sumer]]ian) | image2 = CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg | caption2 = The [[Mask of Tutankhamun]] ([[Ancient Egypt|Egyptian]]) | image3 = Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg | caption3 = The [[Priest-King (sculpture)|Priest-King]] ([[Indus Valley Civilisation|Indus Valley]]) | footer = Well-known ancient artwork and sculptures, each representing a certain civilisation. }} {{Ancient history}}{{Human history}} '''التاريخ القديم''' هو فترة زمنية تمتد من بداية الكتابة وتدوين التاريخ البشري وحتى [[اواخر العصور القديمه|أواخر العصور القديمة]] . يمتد نطاق التاريخ المسجل إلى حوالي 5000 عام، بدءًا من تطور الكتابة المسمارية [[لغه سومريه|السومرية]] . يشمل التاريخ القديم جميع القارات التي سكنها البشر في الفترة 3000 قبل الميلاد{{Spaced en dash}}500 م. <ref name="weller-stearns">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stearns|الأول=Peter N.|عنوان=21st-Century Narratives of World History: Global and Multidisciplinary Perspectives|ناشر=Palgrave|سنة=2017|محرر=R. Charles Weller|الفصل=Periodization in World History: Challenges and Opportunities|وصلة مؤلف=Peter N. Stearns|isbn=978-3-319-62077-0}}</ref> يقسم [[نظام العصور التلاته|نظام العصور الثلاثة]] التاريخ القديم إلى [[عصر حجرى|العصر الحجري]] [[عصر برونزى|والعصر البرونزي]] [[عصر حديدى|والعصر الحديدي]] ، مع اعتبار التاريخ المسجل عادةً أنه يبدأ بالعصر البرونزي. تختلف بداية ونهاية العصور الثلاثة باختلاف مناطق العالم. في العديد من المناطق، يُعتبر العصر البرونزي عموماً أنه بدأ قبل بضعة قرون من عام 3000 قبل الميلاد، بينما يختلف تاريخ نهاية العصر الحديدي من أوائل الألفية الأولى قبل الميلاد في بعض المناطق إلى أواخر الألفية الأولى الميلادية في مناطق أخرى. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Development of the Three-Age System|مسار=https://www.rundetaarn.dk/en/article/the-development-of-the-three-age-system/|تاريخ-الوصول=2026-07-06|صحيفة=Rundetaarn|لغة=en-GB}}</ref> [[تصنيف:عصور تاريخى]] [[تصنيف:تاريخ قديم]] lk0lo5cv9nu8dur1hgk1erleriuyj70 13235702 13235694 2026-09-18T07:02:49Z GhalyBot 863 /* top */ تعديل و تمصير، غير: التي ← اللى ، عادةً ← فى العاده ، بدءًا من ← بدايه من ، من عام ← من سنة ، عديد ← كتير، جميع ← كل ، الثلاثة ← التلاته ، بينما ← فى الوقت نفسه ، إلى ← ل (3)، أخرى ← تانيه، حوالي ← حوالى ، بدأ ← ابتدا ، بضعة ← شوية، ي]] ← ى]] (3)، ل ← ل (3)، ماً ← م، يبدأ ← يبتدى ، ي. ← ى.، ي ← ى (7)، الكتير من ← كتير من، يُعتبر ← بيعتبر، وحتى ← و حتا 13235702 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | مجمل_العرض = 360 | لكل_سطر = 3 | caption_align = center | image1 = Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg | caption1 = The [[Standard of Ur]] ([[Sumer]]ian) | image2 = CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg | caption2 = The [[Mask of Tutankhamun]] ([[Ancient Egypt|Egyptian]]) | image3 = Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg | caption3 = The [[Priest-King (sculpture)|Priest-King]] ([[Indus Valley Civilisation|Indus Valley]]) | footer = Well-known ancient artwork and sculptures, each representing a certain civilisation. }} {{Ancient history}}{{Human history}} '''التاريخ القديم''' هو فترة زمنية تمتد من بداية الكتابة وتدوين التاريخ البشرى و حتا [[اواخر العصور القديمه|أواخر العصور القديمة]] . يمتد نطاق التاريخ المسجل لحوالى 5000 عام، بدايه من تطور الكتابة المسمارية [[لغه سومريه|السومرية]] . يشمل التاريخ القديم كل القارات اللى سكنها البشر فى الفترة 3000 قبل الميلاد{{Spaced en dash}}500 م.<ref name="weller-stearns">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stearns|الأول=Peter N.|عنوان=21st-Century Narratives of World History: Global and Multidisciplinary Perspectives|ناشر=Palgrave|سنة=2017|محرر=R. Charles Weller|الفصل=Periodization in World History: Challenges and Opportunities|وصلة مؤلف=Peter N. Stearns|isbn=978-3-319-62077-0}}</ref> يقسم [[نظام العصور التلاته|نظام العصور الثلاثة]] التاريخ القديم ل[[عصر حجرى|العصر الحجرى]] [[عصر برونزى|والعصر البرونزى]] [[عصر حديدى|والعصر الحديدى]] ، مع اعتبار التاريخ المسجل فى العاده أنه يبتدى بالعصر البرونزى. تختلف بداية ونهاية العصور التلاته باختلاف مناطق العالم. فى كتير من المناطق، بيعتبر العصر البرونزى عموم أنه ابتدا قبل شوية قرون من سنة 3000 قبل الميلاد، فى الوقت نفسه يختلف تاريخ نهاية العصر الحديدى من أوائل الألفية الأولى قبل الميلاد فى بعض المناطق لأواخر الألفية الأولى الميلادية فى مناطق تانيه.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Development of the Three-Age System|مسار=https://www.rundetaarn.dk/en/article/the-development-of-the-three-age-system/|تاريخ-الوصول=2026-07-06|صحيفة=Rundetaarn|لغة=en-GB}}</ref> [[تصنيف:عصور تاريخى]] [[تصنيف:تاريخ قديم]] 80pu0yyhgcpg20zs9hfj3oif0yybrag 13235717 13235702 2026-09-18T07:35:46Z Ghaly 11 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1375029802|Ancient history]]" 13235717 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | مجمل_العرض = 360 | لكل_سطر = 3 | caption_align = center | image1 = Denis Bourez - British Museum, London (8747049029) (2).jpg | caption1 = The [[Standard of Ur]] ([[Sumer]]ian) | image2 = CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg | caption2 = The [[Mask of Tutankhamun]] ([[Ancient Egypt|Egyptian]]) | image3 = Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg | caption3 = The [[Priest-King (sculpture)|Priest-King]] ([[Indus Valley Civilisation|Indus Valley]]) | footer = Well-known ancient artwork and sculptures, each representing a certain civilisation. }} {{Ancient history}}{{Human history}} '''التاريخ القديم''' هو فترة زمنية تمتد من بداية الكتابة وتدوين التاريخ البشري وحتى [[اواخر العصور القديمه|أواخر العصور القديمة]] . يمتد نطاق التاريخ المسجل إلى حوالي 5000 عام، بدءًا من تطور الكتابة المسمارية [[لغه سومريه|السومرية]] . يشمل التاريخ القديم جميع القارات التي سكنها البشر في الفترة 3000 قبل الميلاد{{Spaced en dash}}500 م. <ref name="weller-stearns">{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Stearns|الأول=Peter N.|عنوان=21st-Century Narratives of World History: Global and Multidisciplinary Perspectives|ناشر=Palgrave|سنة=2017|محرر=R. Charles Weller|الفصل=Periodization in World History: Challenges and Opportunities|وصلة مؤلف=Peter N. Stearns|isbn=978-3-319-62077-0}}</ref> يقسم [[نظام العصور التلاته|نظام العصور الثلاثة]] التاريخ القديم إلى [[عصر حجرى|العصر الحجري]] [[عصر برونزى|والعصر البرونزي]] [[عصر حديدى|والعصر الحديدي]] ، مع اعتبار التاريخ المسجل عادةً أنه يبدأ بالعصر البرونزي. تختلف بداية ونهاية العصور الثلاثة باختلاف مناطق العالم. في العديد من المناطق، يُعتبر العصر البرونزي عموماً أنه بدأ قبل بضعة قرون من عام 3000 قبل الميلاد، بينما يختلف تاريخ نهاية العصر الحديدي من أوائل الألفية الأولى قبل الميلاد في بعض المناطق إلى أواخر الألفية الأولى الميلادية في مناطق أخرى. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Development of the Three-Age System|مسار=https://www.rundetaarn.dk/en/article/the-development-of-the-three-age-system/|تاريخ-الوصول=2026-07-06|صحيفة=Rundetaarn|لغة=en-GB}}</ref> خلال فترة التاريخ القديم، كان [[تعداد السكان في العالم|عدد سكان العالم]] يتزايد بشكل كبير بسبب الثورة الزراعية التي كانت في أوجها. في عام 10000 قبل الميلاد، بلغ عدد سكان العالم ما يقدر بنحو مليوني نسمة، وارتفع إلى 45 مليون نسمة بحلول عام 3000 قبل الميلاد. بحلول العصر الحديدي في عام 1000 قبل الميلاد، ارتفع عدد السكان إلى 72 مليون نسمة. بحلول نهاية العصر القديم في عام 500 ميلادي، يُعتقد أن عدد سكان العالم بلغ 209 مليون نسمة. في غضون 10500 عام، ازداد عدد سكان العالم بمقدار 100 ضعف. <ref name="mnp.nl">[http://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0959683609356587 Data] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191210060052/https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0959683609356587|date=10 December 2019}} from [http://themasites.pbl.nl/tridion/en/themasites/hyde/index.html History Database of the Global Environment.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180227200550/http://themasites.pbl.nl/tridion/en/themasites/hyde/index.html|date=27 February 2018}} K. Klein Goldewijk, A. Beusen and P. Janssen, "HYDE 3.1: Long-term dynamic modeling of global population and built-up area in a spatially explicit way", from table on p. 2, Netherlands Environmental Assessment Agency (MNP), Bilthoven, The Netherlands.</ref> == قبل التاريخ == قبل التاريخ هو الفترة التي سبقت التاريخ المكتوب. معظم المعرفة المتعلقة بتلك الفترة تأتي من عمل [[علم الاثار|علماء الآثار]] . {{Sfn|Parker|2017}} شهدت الهجرات البشرية المبكرة في العصر الحجري القديم السفلي انتشار ''[[هومو إريكتوس|الإنسان المنتصب]]'' عبر [[اوراسيا|أوراسيا]] قبل 1.8 مليون سنة. {{Sfn|Hart-Davis|2012}} تم تأريخ الأدلة على استخدام النار إلى ما قبل 1.8 مليون سنة، وهو تاريخ محل خلاف، {{Sfn|Hart-Davis|2012}} مع وجود أدلة مقبولة بشكل عام على الاستخدام المتحكم فيه للنار يعود تاريخها إلى 780000 سنة. ظهر الاستخدام الفعلي للمواقد لأول مرة منذ 400 ألف عام. {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} تتراوح تواريخ ظهور ''[[انسان|الإنسان العاقل]]'' (الإنسان الحديث) بين 250,000 {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} و160,000 سنة مضت، {{Sfn|Hart-Davis|2012}} وتستند هذه التواريخ المتفاوتة إلى [[حمض نووى|دراسات الحمض النووي]] {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} والحفريات على التوالي. {{Sfn|Hart-Davis|2012}} قبل حوالي 50 ألف عام، هاجر ''الإنسان العاقل'' من [[افريقيا|أفريقيا]] . وصلوا إلى [[اوستراليا|أستراليا]] منذ حوالي 45000 عام، وجنوب غرب [[اوروبا|أوروبا]] في نفس الوقت تقريبًا، وجنوب شرق أوروبا [[سيبيريا|وسيبيريا]] منذ حوالي 40000 عام، [[اليابان|واليابان]] منذ حوالي 30000 عام. هاجر البشر إلى الأمريكتين منذ حوالي 15000 عام. {{Sfn|Parker|2017}} ظهرت أدلة على [[زراعه|وجود الزراعة]] في حوالي عام 9000 قبل الميلاد في ما يعرف الآن بشرق [[توركيا|تركيا]] وانتشرت عبر [[الهلال الخصيب]] . {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} بدأ الاستيطان في [[جوبيكلى تيبى|غوبكلي تبه]] حوالي عام 9500 قبل الميلاد، وربما يضم أقدم معبد في العالم. {{Sfn|Parker|2017}} يحتوي [[النيل|وادي نهر النيل]] على أدلة على زراعة [[دره بيضا|الذرة الرفيعة]] [[الدخن|والدخن]] بدءًا من حوالي 8000 قبل الميلاد، وربما يعود الاستخدام الزراعي [[يام (خضار)|لليام]] في غرب إفريقيا إلى نفس الفترة الزمنية. بدأ زراعة الدخن [[رز|والأرز]] والبقوليات حوالي عام 7000 قبل الميلاد في [[الصين]] . يعود تاريخ زراعة [[قلقاس|القلقاس]] في [[جينيا الجديده|غينيا الجديدة]] إلى حوالي 7000 قبل الميلاد، وربما تشترك زراعة القرع في [[ميسوامريكا|أمريكا الوسطى]] في نفس التاريخ. {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} بدأ تدجين الحيوانات بتدجين الكلاب ، والذي يعود تاريخه إلى ما لا يقل عن 15000 عام، وربما حتى قبل ذلك. تم استئناس الأغنام والماعز حوالي عام 9000 قبل الميلاد في الهلال الخصيب، إلى جانب أول دليل على الزراعة. تم استئناس حيوانات أخرى، مثل [[خنزير|الخنازير]] والدواجن ، واستخدامها كمصادر غذائية في وقت لاحق. {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} تم تدجين [[مواشى|الماشية]] [[جاموس الماء|والجاموس المائي]] حوالي عام 7000 قبل الميلاد، وتم تدجين الخيول [[حمار|والحمير]] [[جمل (جنس من الثدييات)|والجمال]] حوالي عام 4000 قبل الميلاد. لم تُستخدم كل هذه الحيوانات من أجل الغذاء فحسب، بل أيضاً لحمل وسحب الأشخاص والأحمال، مما زاد بشكل كبير من قدرة الإنسان على القيام بالعمل. أدى اختراع [[محرات|المحراث]] البسيط بحلول عام 6000 قبل الميلاد إلى زيادة الكفاءة الزراعية بشكل أكبر. {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} استخدام المعادن في شكل أدوات [[نحاس|نحاسية]] مطروقة يسبق اكتشاف صهر خامات النحاس ، والذي حدث حوالي 6000 قبل الميلاد في غرب آسيا وبشكل مستقل في شرق آسيا قبل 2000 قبل الميلاد. يعود تاريخ استخدام [[دهب|الذهب]] [[فضه|والفضة]] إلى ما بين 6000 و 5000 قبل الميلاد. بدأت صناعة المعادن السبائكية [[برونز|بالبرونز]] في حوالي عام 3500 قبل الميلاد في [[بلاد الرافدين|بلاد ما بين النهرين]] وتم تطويرها بشكل مستقل في الصين بحلول عام 2000 قبل الميلاد. {{Sfn|Parker|2017}} تطورت [[فخار|صناعة الفخار]] بشكل مستقل في جميع أنحاء العالم، {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} حيث ظهرت الأواني المحروقة أولاً بين شعب جومون في اليابان وفي غرب إفريقيا في [[مالى|مالي]] . {{Sfn|Hart-Davis|2012}} تم اختراع دولاب الخزاف في الفترة ما بين 5000 و 4000 قبل الميلاد. {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} بحلول عام 3000 قبل الميلاد، {{Sfn|Roberts|Westad|2013}} تم تكييف عجلة الفخار لتصبح مركبات ذات عجلات يمكن استخدامها لنقل الأحمال لمسافات أبعد وبسهولة أكبر من الاعتماد على القوة البشرية أو الحيوانية وحدها. {{Sfn|Wiesner-Hanks|2015}} === علوم و تكنولوجيا === {{Ancient technology}}{{Ancient technology}} == انظر أيضاً == * [[مواضيع مصر القديمه]] == مراجع == === ملحوظات === {{Notelist}} === الاقتباسات === {{مصادر|22em}} === مصادر === Bentley, Jerry H.; Ziegler, Herbert F. (2006). Traditions & Encounters: A Global Perspective on the Past Volume I: From the Beginning to 1500 (3rd ed.). Boston: McGraw Hill. ISBN 978-0-07-299827-6. Bertram, Stephen (2003). Handbook to Life in Ancient Mesopotamia. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-518364-1. Boardman, John; Hammond, N. G. L., eds. (1970). "Preface". The Cambridge Ancient History Volume III, Part 3: The Expansion of the Greek World, Eighth to Sixth Centuries B.C. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-23447-4. de la Vaissière, Étienne (2015). "The Steppe World and the Rise of the Huns". In Maas, Michael (ed.). The Cambridge Companion to the Age of Attila. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 175–192. ISBN 978-1-107-63388-9. Dever, William (2003). Who Were the Early Israelites and Where Did They Come From?. Eerdmans. ISBN 978-0-8028-0975-9. Diamond, Jared (1999). Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. New York: W. W. Norton & Company. Dzino, Danijel (2014b). "Constructing Illyrians: Prehistoric Inhabitants of the Balkan Peninsula in Early Modern and Modern Perceptions". Balkanistica. 27 (1): 1–39. Emberling, Geoff (2015). "Mesopotamian cities and urban process, 3500–1600 BCE". In Yoffee, Norman (ed.). The Cambridge World History: Volume III: Early Cities in Comparative Perspective, 4000 BCE–1200 CE. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 253–278. ISBN 978-0-521-19008-4. Gernet, Jacques (1996). A History of Chinese Civilization. Translated by Foster, J. R.; Hartman, Charles (Second ed.). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-49781-7. Grabbe, Lester L., ed. (2008). Israel in Transition: From Late Bronze II to Iron IIa (c. 1250–850 B.C.E.). T&T Clark International. ISBN 978-0-567-02726-9. Hart-Davis, Adam, ed. (2012). History: The Definitive Visual Guide. New York: DK. ISBN 978-0-7566-7609-4. Juka, S. S. (1984), Kosova: The Albanians in Yugoslavia in Light of Historical Documents: An Essay, Waldon Press, ISBN 978-0-9613601-0-8 Lazaridis, Iosif; Alpaslan-Roodenberg, Songül; et al. (26 August 2022). "The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe". Science. 377 (6609) eabm4247. Bibcode:2022Sci...377m4247L. doi:10.1126/science.abm4247. PMC 10064553. PMID 36007055. S2CID 251843620. Lewis, D.M.; Boardman, John; Davies, J.K.; et al., eds. (1992). "Preface". The Cambridge Ancient History Volume V: The Fifth Century B.C. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-23347-7. Mendis, Ranjan Chinthaka (1999). The Story of Anuradhapura. Kotte: Lakshmi Mendis. ISBN 978-955-96704-0-7. Mesihović, Salmedin (2011). Rimski vuk i ilirska zmija. Posljednja borba (PDF) (in Bosnian). Filozofski fakultet u Sarajevu. ISBN 978-9958-625-21-3. Archived from the original (PDF) on 21 March 2016. Retrieved 8 August 2020. Munro-Hay, Stuart (1991). Aksum: An African Civilization of Late Antiquity. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-0106-6. Parker, Philip (2017). World History: From the Ancient World to the Information Age (Revised ed.). New York: DK. ISBN 978-1-4654-6240-4. Phillipson, David (2012). "Aksum". In Neil Asher Silberman (ed.). The Oxford Companion to Archaeology (Second ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-973921-9. Archived from the original on 30 July 2022. Retrieved 11 June 2022. Rawson, Jessica (1999). "Design Systems in Early Chinese Art". Orientations: 52. Archived from the original on 18 October 2020. Retrieved 18 October 2020. Roberts, J. M.; Westad, Odd Arne (2013). The Penguin History of the World (Sixth ed.). New York: Penguin Books. ISBN 978-1-84614-443-1. Šašel Kos, Marjeta (2002). "Pyrrhus and Illyrian Kingdom(s?)". Greek Influence Along the East Adriatic Coast. Knjiga Mediterana. 26: 101–119. ISBN 953-163-154-9.{{cite journal}}: CS1 maint: periodical has ISBN (link) Šašel Kos, Marjeta (2004). "Mythological stories concerning Illyria and its name". In P. Cabanes; J.-L. Lamboley (eds.). L'Illyrie méridionale et l'Epire dans l'Antiquité. Vol. 4. pp. 493–504. Shaw, Ian (2012). Ancient Egyptian technology and Innovation: Transformations in Pharaonic Material Culture. London: Bristol Classical Press. ISBN 978-1-4725-1959-7. Shaw, Thurstan (1978). Nigeria: Its Archaeology and Early History. London: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-02086-9. Stager, Lawrence E. (1998). "Forging an Identity: The Emergence of Ancient Israel". In Coogan, Michael D. (ed.). The Oxford History of the Biblical World. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513937-2. Wiesner-Hanks, Merry E. (2015). Concise History of the World. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-69453-8. Wijesooriya, S. (2006). A Concise Sinhala Mahavamsa. Kotte: Participatory Development Forum. ISBN 978-955-9140-31-3. Wilson, Andrew (2008). "Hydraulic Engineering and Water Supply". In Oleson, John Peter (ed.). Handbook of Engineering and Technology in the Classical World. Oxford: Oxford University Press. pp. 285–318. ISBN 978-0-19-973485-6. Wright, David Curtis (2011). The History of China (2nd ed.). Santa Barbara: Greenwood. ISBN 978-0-313-37748-8. == للمزيد من القراءة == <div class="refbegin refbegin-columns references-column-width" style="column-width: 30em"> * </div>{{Library resources box|onlinebooks=yes|others=yes|about=yes|label=Ancient history}} {{refbegin|30em}} * {{cite book|last1=Hodges|first1=Henry|url=https://archive.org/details/technologyinanci0000hodg_r7j2|title=Technology in the Ancient World|publisher=Barnes & Noble|year=1992|url-access=registration|last2=Newcomer|first2=Judith|isbn=978-0-88029-893-3}} * {{cite book|last=Kinzl|first=Konrad H.|url=http://people.trentu.ca/kkinzl/aahdir.html|title=Directory of Ancient Historians in the USA, 2nd ed.|publisher=Regina Books|year=1998|location=Claremont, Calif.|access-date=24 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215024206/http://people.trentu.ca/kkinzl/aahdir.html|archive-date=15 February 2010|isbn=978-0-941690-87-4}} Web edition is constantly updated. * {{cite book|last=Thomas|first=Carol G.|url=https://archive.org/details/decodingancienth0000thom|title=Decoding Ancient History: A Toolkit for the Historian as Detective|publisher=Prentice Hall|year=1994|location=Englewood Cliffs, N.J.|author2=D. P. Wick|isbn=978-0-13-200205-9}} * {{cite book|last=Toffteen|first=Olaf Alfred|url=https://archive.org/details/ancientchronolo01toffgoog|title=Ancient Chronology|publisher=University of Chicago Press|year=1907}} {{refend}} == روابط خارجية == === المواقع الإلكترونية === * [https://www.worldhistory.org موسوعة التاريخ العالمي] * [http://www.ancientcivilizations.co.uk/home_set.html الحضارات القديمة]&nbsp;– موقع [[المتحف البريطانى|المتحف البريطاني]] الإلكتروني حول مواضيع مختلفة تتعلق بالحضارة القديمة * [http://www.fordham.edu/HALSALL/ancient/asbook.html كتاب مصادر التاريخ القديم] * [https://www.perseus.tufts.edu/ مكتبة بيرسيوس الرقمية] * [http://www.unc.edu/depts/cl_atlas/ أطلس بارينغتون للعالم اليوناني والروماني] === دليل المستخدم === * [http://www.academicinfo.net/histanc.html التاريخ القديم] – معلومات أكاديمية: دليل للموارد الإلكترونية لدراسة التاريخ القديم. * [https://web.archive.org/web/20080915211608/http://www.historesearch.com/ancient.html مصادر التاريخ القديم] روابط بحثية في التاريخ القديم لطلاب المدارس الثانوية والجامعات. {{S-start}} {{Succession box|title=[[History by period]]|before=[[Prehistory]]|after=[[Post-classical history]]}} {{S-end}} {{ظبط استنادى}} [[تصنيف:عصور تاريخى]] [[تصنيف:تاريخ قديم]] lwox06zvemsiw1x5u1sappb89zpm39j 0 2328713 13235695 2026-09-18T06:52:00Z Ghaly 11 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1354357795|Outline of ancient Egypt]]" 13235695 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:ابو_الهول_-_الجيزه.JPG|تصغير|300x300بك| [[ابو الهول|أبو الهول بالجيزة]] [[هرم خفرع|و هرم خفرع]]]] مخطط كملخص لدليل موضوعي عن مصر القديمة: '''[[مصر القديمه|مصر القديمة]]''' &#x2013; [[حضاره|حضارة]] قديمة في شرق [[شمال افريقيا|شمال إفريقيا]] ، تركزت على طول المجرى الأدنى [[النيل|لنهر النيل]] فيما يُعرف الآن بدولة [[مصر]] الحديثة. تبلورت الحضارة المصرية حوالي عام 3150&nbsp;قبل الميلاد (وفقًا [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|للتسلسل الزمني المصري التقليدي]] ) <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronology|مسار=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|ناشر=Digital Egypt for Universities, University College London|تاريخ-الوصول=25 March 2008}}</ref> مع التوحيد السياسي لمصر العليا والسفلى تحت حكم [[فرعون|الفرعون]] الأول. إنجازات المصريين القدماء العديدة تشمل تقنيات استخراج الأحجار والمسح والبناء التي سهّلت بناء [[الاهرامات المصريه|الأهرامات والمعابد]] [[معبد مصرى|والمسلات]] [[مسله|الضخمة]] ؛ ونظام [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات]] ؛ [[اشهر اطباء مصر القديمه|ونظام الطب]] العملي والفعال؛ وأنظمة الري وتقنيات الإنتاج الزراعي؛ وبعض السفن الأولى المعروفة ؛ وتقنية الخزف والزجاج المصري ؛ وأشكال جديدة من [[ادب مصرى قديم|الأدب]] ؛ وأقدم معاهدة سلام معروفة . لقد ألهمت آثارها خيال المسافرين والكتاب لقرون. == ما هو <em>نوع</em> الشيء الذي تمثله مصر القديمة؟ == يمكن وصف مصر القديمة على النحو التالي: * [[حضاره|حضارة]] قديمة ** حضارة [[عصر برونزى|العصر البرونزي]] * جزء من [[تاريخ قديم|التاريخ القديم]] == جغرافية مصر القديمة == === الأماكن ===  {{Div col|colwidth=24em}} * [[Abu Gorab]] * [[Abu Mena]] * [[Abu Rawash]] * [[Abu Simbel]] * [[Abusir]] * [[Abydos, Egypt|Abydos]] * [[Alexandria]] * [[Al Fayyum|Al Fayyum/Atef-Pehu]] * [[Amarna|Amarna/Akhetaten]] * [[Aswan]] * [[Asyut]] * [[Avaris]] * [[Beni Hasan]] * [[Bubastis]] * [[Buhen]] * [[Busiris (Lower Egypt)]] * [[Buto]] * [[Clysma]] * [[Cusae]] * [[Dahshur]] * [[Deir el-Bahri]] * [[Deir el-Medina]] * [[Edfu]] * [[El-Lahun]] * [[Elephantine|Elephantine/Abu/Yebu]] * [[Gebel el-Silsila]] * [[Giza]] * [[Hebenu]] * [[Heliopolis (Ancient Egypt)|Heliopolis]]/[[Annu]]/[[Iunu]] * [[Herwer]] * [[Hypselis]] * [[Itjtawy]] * [[Kom el-Hisn]] * [[Luxor]] * [[Memphis, Egypt|Memphis/Ineb Hedj]] * [[Mendes]] * [[Naucratis]] * [[Pelusium]] * [[Pi-Ramesses]] * [[Rosetta]] * [[Saqqara]] * [[Sais, Egypt|Sais]] * [[Tanis, Egypt|Tanis/Djanet]] * [[Thebes, Egypt|Thebes/Niwt/Waset]] * [[Thinis]] {{div col end}} == حكومة وسياسة مصر القديمة == === الفراعنة === * [[فرعون]] – مقال عن تاريخ لقب "فرعون" مع وصف للزينة والتيجان والألقاب المستخدمة. * قائمة الفراعنة - تحتوي هذه المقالة على قائمة [[فرعون|بفراعنة]] [[مصر القديمه|مصر القديمة]] ، من [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر المبكرة]] قبل 3000 قبل الميلاد وحتى نهاية [[البطالمه|الأسرة البطلمية.]] * تتويج الفرعون ** [[تيجان مصر]] * [[لستة اسر فراعنة مصر|سلالات مصر القديمة]] * [[القاب ملكيه مصريه قديمه|الألقاب الملكية المصرية القديمة]] === مسؤولو الحكومة === * [[تياتى|الوزير (مصر القديمة)]] - كان الوزير أعلى مسؤول في [[مصر القديمه|مصر القديمة]] يخدم الملك أو [[فرعون|الفرعون]] خلال المملكة القديمة والوسطى والحديثة. * [[ابن الملك فى كوش|نائب ملك كوش]] - كانت [[مملكة كوش|كوش]] النوبية السفلى مقاطعة تابعة لمصر من القرن السادس عشر قبل الميلاد إلى القرن الحادي عشر قبل الميلاد. خلال هذه الفترة، كان يحكمها نائب الملك الذي كان يرفع تقاريره مباشرة إلى الفرعون المصري. * أمين الخزانة (مصر القديمة) - كان أمين الخزانة مسؤولاً عن المنتجات التي تصل إلى القصر الملكي. كانوا المسؤولون الرئيسيون عن إدارة الممتلكات الملكية من الناحية الاقتصادية. === القانون المصري === [[ماعت|القانون المصري]] === الجيش المصري القديم === [[الجيش فى مصر القديمه|الجيش المصري القديم]] * العربات في مصر القديمة * البحرية المصرية القديمة == التاريخ العام لمصر القديمة == [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]] === تاريخ مصر القديمة، حسب الفترة === * '''مصر قبل التاريخ''' &#x2013; يمتد تاريخ مصر ما قبل التاريخ من فترة الاستيطان البشري المبكر إلى بداية فترة الأسر المبكرة في مصر حوالي عام 1990. 3100 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الأولى أو حضارة عمرات - وهي فترة ثقافية في تاريخ مصر العليا ما قبل الأسرات، والتي استمرت تقريبًا من 4000 إلى 3500 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الثانية أو ثقافة جرزة - ثقافة جرزة هي المرحلة الثانية من ثلاث مراحل لثقافة نقادة، ولذلك تسمى نقادة الثانية. بدأ ذلك حوالي عام 3500 قبل الميلاد واستمر حتى حوالي عام 3200 قبل الميلاد. ** [[حضارة نقاده التالته|نقادة الثالثة]] أو [[حضارة نقاده التالته|الثقافة السمينية]] - نقادة الثالثة هي المرحلة الأخيرة من فترة النقادة في عصور ما قبل التاريخ المصري القديم، والتي يرجع تاريخها إلى ما بين 3200 إلى 3100 قبل الميلاد تقريبًا. * '''[[عصر الاسر المصريه البدرى|العصر الأسري المبكر في مصر]]''' &#x2013; يأتي العصر العتيق أو '''العصر الأسري المبكر''' في [[مصر]] مباشرة بعد توحيد مصر السفلى والعليا ''حوالي عام'' 3100&nbsp;قبل الميلاد. يُعتبر عموماً أنه يشمل ما يلي: ** [[اسره مصريه اولانيه|الأسرة الأولى في مصر]] ** [[اسره مصريه تانيه|الأسرة الثانية في مصر]] * '''[[المملكه القديمه|المملكة المصرية القديمة]]''' &#x2013; الاسم الذي أطلق على الفترة التي وقعت في الألفية الثالثة قبل الميلاد عندما بلغت [[مصر القديمه|مصر]] ذروتها الأولى المستمرة في الحضارة من حيث التعقيد والإنجاز - وهي الأولى من ثلاث فترات تسمى "الممالك"، والتي تمثل أعلى نقاط الحضارة في [[النيل|وادي النيل]] السفلي. تشمل هذه الفترة الزمنية ما يلي: ** [[اسره مصريه تالته|الأسرة الثالثة في مصر]] ** [[اسره مصريه رابعه|الأسرة الرابعة في مصر]] ** [[اسره مصريه خامسه|الأسرة الخامسة في مصر]] ** [[اسره مصريه ساته|الأسرة السادسة في مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال الاولانى|الفترة الانتقالية الأولى لمصر]]''' &#x2013; غالبًا ما توصف هذه الفترة بأنها "فترة مظلمة" في تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] ، وتمتد لحوالي 140 عامًا بعد نهاية [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]] من حوالي 140 عامًا. 2181–2055 قبل الميلاد. وتضمن ذلك: ** [[اسره مصريه سابعه|الأسرة السابعة في مصر،]] والتي يُحتمل أن تكون مزيفة ** [[اسره مصريه تامنه|الأسرة الثامنة في مصر]] ** [[اسره مصريه تاسعه|الأسرة التاسعة في مصر]] ** [[الاسره المصريه العاشره|الأسرة العاشرة في مصر]] ** جزء من [[اسره مصريه حداشر|الأسرة الحادية عشرة في مصر]] * '''[[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطى لمصر]]''' &#x2013; الفترة في تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بين عامي 2055 قبل الميلاد و 1650 قبل الميلاد. تشمل هذه الفترة ما يلي: ** الجزء الأخير من [[اسره مصريه حداشر|الأسرة الحادية عشرة في مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتناشر|الأسرة الثانية عشرة في مصر]] ** [[اسره مصريه تلاتاشر|الأسرة الثالثة عشرة في مصر]] ** [[اسره مصريه اربعتاشر|الأسرة الرابعة عشرة في مصر]] يدرج بعض الكتّاب الأسرتين [[اسره مصريه تلاتاشر|الثالثة عشرة]] والرابعة عشرة ضمن [[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية الثانية]] . * '''[[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية الثانية لمصر]]''' ( [[هيكسوس|الهكسوس]] ) &#x2013; وهي فترة سقطت فيها [[تاريخ مصر الفرعونيه|مصر القديمة]] في حالة من الفوضى للمرة الثانية، بين نهاية [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطى]] وبداية [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]] . تشتهر هذه الفترة بأنها الفترة التي ظهر فيها [[هيكسوس|الهكسوس]] في مصر. وتشمل هذه الفترة من الانقسام ** [[اسره مصريه خمستاشر|الأسرة الخامسة عشرة في مصر]] ** [[اسره مصريه ستاشر|الأسرة السادسة عشرة في مصر]] ** سلالة أبيدوس ** [[اسره مصريه سبعتاشر|الأسرة السابعة عشرة في مصر]] * '''[[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]''' &#x2013; تُعرف أيضًا باسم '''الإمبراطورية المصرية،''' وهي الفترة في [[تاريخ مصر الفرعونيه|التاريخ]] [[مصر القديمه|المصري القديم]] بين القرن السادس عشر قبل الميلاد والقرن الحادي عشر قبل الميلاد، وتغطي ما يلي: ** [[الاسره المصريه التمنتاشر|الأسرة الثامنة عشرة في مصر]] ** [[الاسره التسعتاشر|الأسرة التاسعة عشرة في مصر]] ** [[الاسرة العشرين|الأسرة العشرون في مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية الثالثة]]''' &#x2013; الفترة الزمنية في [[مصر القديمه|مصر القديمة]] من وفاة [[فرعون|الفرعون]] [[رمسيس الحداشر|رمسيس الحادي عشر]] في عام 1070 قبل الميلاد إلى تأسيس [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|الأسرة السادسة والعشرين]] على يد [[بسماتيك الاول|بسماتيك الأول]] في عام 664 قبل الميلاد. تشمل هذه الفترة ما يلي: ** [[ملوك الاسره المصريه الواحد والعشرين|الأسرة الحادية والعشرون في مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتنين والعشرين|الأسرة الثانية والعشرون في مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه التلاته والعشرين|الأسرة الثالثة والعشرون في مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاربعه والعشرين|الأسرة الرابعة والعشرون في مصر]] ** [[الاسره المصريه الخمسه وعشرين|الأسرة الخامسة والعشرون في مصر]] * '''[[العصر المتأخر|العصر المتأخر من مصر القديمة]]''' ** استمرت [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|الأسرة السادسة والعشرون في مصر]] ، والمعروفة أيضًا باسم '''العصر الصاوي،''' من 672 قبل الميلاد إلى 525 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره السابعه والعشرين|الأسرة السابعة والعشرون في مصر،]] '''الفترة الفارسية الأولى''' (525 قبل الميلاد - 404 قبل الميلاد)، شهدت هذه الفترة غزو مصر من قبل [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|إمبراطورية فارسية]] واسعة النطاق بقيادة [[قمبيز التانى|قمبيز]] . ** تألفت [[ملوك الاسره المصريه التمانيه والعشرين|الأسرة الثامنة والعشرون في مصر]] من ملك واحد، [[اميرتايوس|هو أميرتايوس]] ، أمير [[صا الحجر|سايس]] ، الذي ثار ضد الفرس. استمرت هذه السلالة 6 سنوات، من 404 قبل الميلاد إلى 398 قبل الميلاد. ** حكمت [[ملوك الاسره المصريه التسعه والعشرين|الأسرة التاسعة والعشرون في مصر]] من [[تل الربع|مينديس]] ، وذلك خلال الفترة من 398 قبل الميلاد إلى 380 قبل الميلاد. ** تألفت [[ملوك الاسره المصريه التلاتين|الأسرة الثلاثين]] من سلسلة من ثلاثة فراعنة حكموا من عام 380 قبل الميلاد حتى هزيمتهم النهائية في عام 343 قبل الميلاد مما أدى إلى إعادة احتلال الفرس للأرض. ** كانت [[الاسره المصريه الواحد وتلاتين|الأسرة الحادية والثلاثون في مصر]] بمثابة [[ساتراب|ولاية تابعة]] [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|للإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] بين عامي 343 قبل الميلاد و 332 قبل الميلاد. ** حكمت [[البطالمه|السلالة البطلمية]] [[المملكه البطلميه|مملكة البطلمية]] خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]] ، من 305 إلى 30 قبل الميلاد. كانوا آخر سلالة حاكمة في مصر القديمة. ** استمر [[مصر الرومانيه|الحكم الروماني/البيزنطي]] من 30 قبل الميلاد إلى 646 ميلادي. ** وقع [[غزو العرب مصر|الفتح الإسلامي لمصر]] بين عامي 639 و 646 ميلادي. === تاريخ مصر القديمة، حسب المنطقة === * تاريخ الإسكندرية === تاريخ مصر القديمة، حسب الموضوع === * [[معركة الدلتا]] * معركة دجاهي * [[معركة قادش]] * [[معركة مجيدو|معركة مجدو (القرن الخامس عشر قبل الميلاد)]] * معركة النيل (47 قبل الميلاد) * معركة بيلوسيوم * معركة بيرير * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمني المصري]] * معاهدة السلام المصرية الحثية * تاريخ مجمع معبد الكرنك * تاريخ أجهزة ضبط الوقت في مصر * [[الجيش فى مصر القديمه|التاريخ العسكري لمصر القديمة]] * تقسيم فترات مصر القديمة * [[عدد سكان مصر|تاريخ سكان مصر]] * نهب طيبة * حصار دابور == علم المصريات == [[مصرولوجيا|علم المصريات]] &#x2013; دراسة التاريخ واللغة والأدب والدين والعمارة والفن المصري القديم من الألفية الخامسة قبل الميلاد حتى نهاية ممارساتها الدينية الأصلية في القرن الرابع الميلادي. يُطلق على ممارس هذا التخصص اسم "عالم المصريات". === علماء المصريات === [[مصرولوجيا|عالم مصريات]] &#x2013; ممارس علم المصريات * [[ادوارد راسل آيرتون|إدوارد ر. أيرتون]] * [[جوفانى باتيستا بلزونى|جيوفاني باتيستا بيلزوني]] * [[لودفيج بورشاردت]] * [[ياروسلاف تشرنى|ياروسلاف تشيرني]] * [[الان هندرسون جاردنر|آلان غاردينر]] * [[سليم حسن]] * [[زاهى حواس|زاهي حواس]] * [[سليمه اكرام|سليمة إكرام]] * أنطونيو لوبرينو * [[مارييت|أوغست مارييت]] * [[جاستون ماسبيرو|غاستون ماسبيرو]] * [[ادوارد ناڤيل|إدوارد نافيل]] * [[فلندرز بيترى|ويليام ماثيو فليندرز بيتري]] * [[كيم ريهولت]] === متاحف تضم معروضات مصرية قديمة === [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه|متاحف الآثار المصرية]] ==== مصر ==== * [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصري]] * متحف القارب الشمسي بالجيزة * [[المتحف المصرى الكبير|المتحف المصري الكبير]] * [[متحف الكرانيس|متحف موقع كارانيس]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] * [[متحف التحنيط|متحف التحنيط في الأقصر]] * [[المتحف القومى للحضاره المصريه|المتحف القومي للحضارة المصرية]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] ==== فرنسا ==== * [[متحف اللوفر]] ==== ألمانيا ==== * متحف بون المصري * المتحف المصري في برلين * [[المتحف الوطنى للفن المصرى|Staatliche Sammlung للفن المصري]] ==== إيطاليا ==== * المتحف المصري (ميلانو) * متحف إيغيزيو، تورينو * متحف باليرمو الأثري ==== المملكة المتحدة ==== * [[المتحف البريطانى|المتحف البريطاني]] * [[متحف بترى للاثار المصريه|متحف بيتري لعلم المصريات]] * [[متحف اشموليان|متحف أشموليان]] ==== الولايات المتحدة ==== * [[متحف بروكلين]] * [[متحف المتروبوليتان للفنون|متحف متروبوليتان للفنون]] * متحف الروزيكروشيان المصري == ثقافة مصر القديمة == [[مصر القديمه|ثقافة مصر القديمة]] * [[تقويم مصرى|تقويم]] * القطط في مصر القديمة * [[هدوم مصر القديمه|الملابس في مصر القديمة]] ** مجوهرات مصرية قديمة من الصوان ** الجمال ومستحضرات التجميل في مصر القديمة ** صنادل مخيطة حلزونياً ** [[خات (هدوم)|الخط]] ** [[النمس الفرعونى|نيمس]] ** صدري ** شينديت ** طوق أوسيك * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه|مأكولات مصر القديمة]] * الرقص في مصر القديمة * [[فكرة المصريين القدام عن الكون|علم الفلك المصري]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات المصرية]] ** الضرب عند المصريين القدماء ** الجبر المصري ** الهندسة المصرية ** الكسر المصري ** [[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] * المهرجانات في مصر القديمة ** [[عيد الوادى الجميل|مهرجان الوادي الجميل]] ** [[عيد مين|مهرجان مين]] ** [[عيد الاوبيت|مهرجان أوبيت]] ** [[عيد سد|مهرجان سيد]] * المثلية الجنسية في مصر القديمة * [[ادب مصرى قديم|الأدب]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه|الدواء]] ** دراسات تشريحية مصرية قديمة ** [[برديات طبيه مصريه|ورق طبي مصري]] * [[مزيكا مصريه|موسيقى مصر]] * [[فلسفة مصر القديمه|فلسفة]] * رموز مصر القديمة ** [[مفتاح الحياه|عنخ]] ** [[تاج اوزوريس الابيض|عاطف]] ** [[التاج الاحمر|ديشريت]] ** [[عمود جد|جد]] ** [[التاج الابيض|هيدجيت]] ** [[التاج المزدوج|بشنت]] ** [[صل فرعونى|أوريوس]] ** [[صولجان واس|كان صولجانًا]] ** [[الشمس المجنحه|الشمس المجنحة]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه|تكنولوجيا مصر القديمة]] ** وحدات القياس المصرية القديمة ** محاجر الحجارة في مصر القديمة === العمارة في مصر القديمة === [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] ** [[بناء الاهرامات المصريه|تقنيات بناء الأهرامات المصرية]] ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] ** [[هريم|الهرم]] ** الهرم المدرج * [[معبد مصرى|معبد مصري]] ** عمود * باب وهمي * حدائق مصر القديمة * [[مسله|المسلة]] * [[التخطيط الحضرى فى مصر القديمه|التخطيط الحضري في مصر القديمة]] ==== مباني و منشآت ==== * تمثال من الكتلة * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] _{( [[ليستة اهرامات مصر|قائمة]] )} ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] *** [[هرم خوفو|الهرم الأكبر في الجيزة]] * [[ابو الهول|أبو الهول العظيم بالجيزة]] * معبد الكرنك * [[فنار اسكندريه|منارة الإسكندرية]] * [[مكتبة اسكندريه|مكتبة الإسكندرية]] * [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]] * [[ماميزى|ماميسي]] * [[مصطبه|مصطبة]] * سرداب === فن مصر القديمة === [[الموسيقى و الغناء في مصر القديمه|فن مصر القديمة]] * فن العمارنة * الفخار المصري القديم * ديانة مصرية * [[الموسيقى و الغناء في مصر القديمه|الفن الجنائزي في مصر القديمة]] * [[الموسيقى و الغناء في مصر القديمه|الرسم في مصر القديمة]] * فن رسم البورتريه في مصر القديمة * [[الموسيقى و الغناء في مصر القديمه|النحت في مصر القديمة]] === الدين في مصر القديمة === [[الدين المصرى القديم|الديانة المصرية القديمة]] === اللغة المصرية القديمة === [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] * مراحل اللغة المصرية القديمة ** [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] : قبل عام 2600 قبل الميلاد، لغة [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر المبكرة]] . يعود تاريخ الكتابة المصرية على شكل ملصقات وعلامات إلى عام 3200 قبل الميلاد. ** [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] : 2686 ق.م. - 2181 ق.م.، لغة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]] ** [[لغه مصريه|اللغة المصرية الوسطى]] : 2055 قبل الميلاد - 1650 قبل الميلاد، ميزت [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطى]] (2055 قبل الميلاد - 1650 قبل الميلاد)، لكنها استمرت خلال أوائل الأسرة الثامنة عشرة حتى [[الاسره المصريه التمنتاشر|فترة العمارنة]] (1353 قبل الميلاد)، واستمرت كلغة أدبية حتى القرن الرابع الميلادي. ** [[لغه مصريه|العصر المصري المتأخر]] : 1069 قبل الميلاد - 700 قبل الميلاد، والذي ميز [[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية الثالثة]] (1069 قبل الميلاد - 700 قبل الميلاد)، ولكنه بدأ في وقت سابق مع [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]] (1353 قبل الميلاد). ** [[الديموطيقيه|اللغة الديموطيقية]] : من القرن السابع قبل الميلاد إلى القرن الخامس الميلادي، من [[العصر المتأخر]] وحتى [[مصر الرومانيه|العصر الروماني]] ** [[لغه قبطى|اللغة القبطية]] : من القرن الأول الميلادي إلى القرن السابع عشر الميلادي، من [[مصر الرومانيه|العصر الروماني]] المبكر إلى العصر الحديث المبكر * أنظمة الكتابة ** [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] *** الهيروغليفية المتصلة ** [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] ** [[الديموطيقيه|ديموطيقي]] * فك رموز الكتابات المصرية القديمة * ترجمة حرفية للمصرية القديمة == الاقتصاد المصري == * [[الزراعه فى مصر القديمه|الزراعة المصرية القديمة]] ** عدد الماشية * [[التجاره فى مصر القديمه|التجارة المصرية القديمة]] ** العلاقات الخارجية لمصر القديمة * [[التعدين فى مصر|صناعة التعدين في مصر]] * اقتصاد القصر * محاجر الحجارة في مصر القديمة == منشورات عن مصر القديمة == * ''مصر القديمة (مجلة)'' * ''الهيروغليفية المصرية القديمة: دليل عملي'' * ''[[لسته الرموز الهيروغليفيه (لسته جاردنر)|الهيروغليفية: كتابات مصر القديمة]]'' * ''[[ايدان دودسون|الهيروغليفية في مصر القديمة]]'' * ''موسوعة أكسفورد لمصر القديمة'' * ''قراءة الفن المصري: دليل هيروغليفي للرسم والنحت المصري القديم'' يتم تقديم المخطط التالي كملخص لدليل موضوعي عن مصر القديمة: مصر القديمة - حضارة قديمة في شرق شمال إفريقيا، تتركز على طول المجرى الأدنى لنهر النيل فيما يُعرف الآن بدولة مصر الحديثة. تبلورت الحضارة المصرية حوالي عام 3150 قبل الميلاد (وفقًا للتسلسل الزمني المصري التقليدي) مع التوحيد السياسي لمصر العليا والسفلى تحت حكم الفرعون الأول. تشمل الإنجازات العديدة للمصريين القدماء تقنيات استخراج الأحجار والمسح والبناء التي سهلت بناء الأهرامات والمعابد والمسلات الضخمة؛ ونظام الرياضيات؛ ونظام الطب العملي والفعال؛ وأنظمة الري وتقنيات الإنتاج الزراعي؛ وبعض السفن الأولى المعروفة؛ وتقنية الخزف والزجاج المصري؛ وأشكال جديدة من الأدب؛ وأقدم معاهدة سلام معروفة. لقد ألهمت آثارها خيال المسافرين والكتاب لقرون. == انظر أيضاً == {{بوابه|Ancient Egypt|Civilizations}} * فهرس المقالات المتعلقة بمصر القديمة * مسرد لآثار مصر القديمة * مخطط الدراسات الكلاسيكية ; قوائم مصر القديمة * قائمة المصريين القدماء * [[المواقع المصريه القديمه|قائمة المواقع المصرية القديمة]] * قائمة لوحات الألوان المصرية القديمة * [[البرديات المصريه القديمه|قائمة البرديات المصرية القديمة]] * قائمة الكتبة المصريين القدماء * قائمة المعابد المصرية القديمة * قائمة الهيروغليفية المصرية * [[ليستة اهرامات مصر|قائمة الأهرامات المصرية]] * قائمة الفراعنة * قائمة عروض رسم البورتريه باستخدام الهيروغليفية المصرية القديمة * [[مقابر طيبه الجنائزيه|قائمة مقابر طيبة]] * قوائم الهيروغليفية المصرية == مراجع == {{مصادر|2}} == روابط خارجية == {{روابط شقيقه|Ancient Egypt}}{{روابط شخص}} * [https://www.youtube.com/watch?v=hO1tzmi1V5g فيديو عن مصر القديمة من إنتاج ناشيونال جيوغرافيك] {{مواضيع مصر الفرعونيه|state=expanded}}{{Outline footer}} [[تصنيف:مصر القديمه]] todtssrgjzcj9gv52wbpywal08ql6je 13235697 13235695 2026-09-18T06:53:32Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: تضم ← فيها ، عندما ← لما ، أكبر ← اكبر، إيطاليا ← ايطاليا، ثالث ← تالت (9)، الذي ← اللى (4)، في عام ← سنة (3)، أيضًا ← كمان (2)، التي ← اللى (5)، سنوات ← سنين، والذي ← اللى ، الولايات المتحدة ← امريكا، وفقًا ← حسب (2)، والتي ← اللى (4)، عامًا ← سنه (2)، غالبًا ← فى الغالب ، من عام ← من سنة ، لذلك ← علشان كده ، الثانية ← التانيه (6)، الآن ← دلوقتى (2)، هي ← هيا (2)، عديد ← كتير (2)، حتى ← لحد (5)، == روابط خارجية == ← == ل... 13235697 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:ابو_الهول_-_الجيزه.JPG|تصغير|300x300بك| [[ابو الهول|أبو الهول بالجيزة]] [[هرم خفرع|و هرم خفرع]]]] مخطط كملخص لدليل موضوعى عن مصر القديمة: '''[[مصر القديمه|مصر القديمة]]''' &ndash; [[حضاره|حضارة]] قديمة فى شرق [[شمال افريقيا|شمال إفريقيا]] ، تركزت على طول المجرى الأدنى [[النيل|لنهر النيل]] فياللى يتعرف دلوقتى بدولة [[مصر]] الحديثة. تبلورت الحضارة المصرية حوالى سنة 3150&nbsp;قبل الميلاد ( حسب [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|للتسلسل الزمنى المصرى التقليدى]] ) <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronology|مسار=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|ناشر=Digital Egypt for Universities, University College London|تاريخ-الوصول=25 March 2008}}</ref> مع التوحيد السياسى لمصر العليا والسفلى تحت حكم [[فرعون|الفرعون]] الأول. إنجازات المصريين القدام الكتيرة بتشمل تكنولوجيات استخراج الأحجار والمسح والبناء اللى سهّلت بناء [[الاهرامات المصريه|الأهرامات والمعابد]] [[معبد مصرى|والمسلات]] [[مسله|الضخمة]] ؛ ونظام [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات]] ؛ [[اشهر اطباء مصر القديمه|ونظام الطب]] العملى والفعال؛ و أنظمة الرى وتكنولوجيات الإنتاج الزراعي؛ و بعض المراكب الأولى المعروفة ؛ وتكنولوجيا الخزف والزجاج المصرى ؛ و أشكال جديدة من [[ادب مصرى قديم|الأدب]] ؛ و أقدم معاهدة سلام معروفة . ألهمت آثارها خيال المسافرين والكتاب لقرون. == ما هو <em>نوع</em> الشيء اللى تمثله مصر القديمة؟ == يمكن وصف مصر القديمة على النحو التالي: * [[حضاره|حضارة]] قديمة ** حضارة [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] * جزء من [[تاريخ قديم|التاريخ القديم]] == جغرافيا مصر القديمة == === الأماكن ===  {{Div col|colwidth=24em}} * [[Abu Gorab]] * [[Abu Mena]] * [[Abu Rawash]] * [[Abu Simbel]] * [[Abusir]] * [[Abydos, Egypt|Abydos]] * [[Alexandria]] * [[Al Fayyum|Al Fayyum/Atef-Pehu]] * [[Amarna|Amarna/Akhetaten]] * [[Aswan]] * [[Asyut]] * [[Avaris]] * [[Beni Hasan]] * [[Bubastis]] * [[Buhen]] * [[Busiris (Lower Egypt)]] * [[Buto]] * [[Clysma]] * [[Cusae]] * [[Dahshur]] * [[Deir el-Bahri]] * [[Deir el-Medina]] * [[Edfu]] * [[El-Lahun]] * [[Elephantine|Elephantine/Abu/Yebu]] * [[Gebel el-Silsila]] * [[Giza]] * [[Hebenu]] * [[Heliopolis (Ancient Egypt)|Heliopolis]]/[[Annu]]/[[Iunu]] * [[Herwer]] * [[Hypselis]] * [[Itjtawy]] * [[Kom el-Hisn]] * [[Luxor]] * [[Memphis, Egypt|Memphis/Ineb Hedj]] * [[Mendes]] * [[Naucratis]] * [[Pelusium]] * [[Pi-Ramesses]] * [[Rosetta]] * [[Saqqara]] * [[Sais, Egypt|Sais]] * [[Tanis, Egypt|Tanis/Djanet]] * [[Thebes, Egypt|Thebes/Niwt/Waset]] * [[ثينيس]] {{div col end}} == حكومة وسياسة مصر القديمة == === الفراعنة === * [[فرعون]] – مقال عن تاريخ لقب "فرعون" مع وصف للزينة والتيجان و الألقاب المستخدمة. * قائمة الفراعنة - تحتوى دى المقالة على قائمة [[فرعون|بفراعنة]] [[مصر القديمه|مصر القديمة]] ، من [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر المبكرة]] قبل 3000 قبل الميلاد و حتا نهاية [[البطالمه|العيله البطلمية.]] * تتويج الفرعون ** [[تيجان مصر]] * [[لستة اسر فراعنة مصر|سلالات مصر القديمة]] * [[القاب ملكيه مصريه قديمه|الألقاب الملكية المصرية القديمة]] === مسؤولين الحكومة === * [[تياتى|الوزير (مصر القديمة)]] - كان الوزير أعلى مسؤول فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] يخدم الملك أو [[فرعون|الفرعون]] خلال المملكة القديمة والوسطانيه والحديثة. * [[ابن الملك فى كوش|نائب ملك كوش]] - كانت [[مملكة كوش|كوش]] النوبية السفلى مقاطعة تبع مصر من القرن الستاشر قبل الميلاد ل القرن الحداشر قبل الميلاد. خلال الفتره دى، كان يحكمها نائب الملك اللى كان يرفع تقاريره مباشرة للفرعون المصرى. * أمين الخزانة (مصر القديمة) - كان أمين الخزانة مسؤول عن المنتجات اللى توصل لالقصر الملكى. كانو المسؤولين الرئيسيين عن إدارة الممتلكات الملكية من الناحية الاقتصادية. === القانون المصرى === [[ماعت|القانون المصرى]] === الجيش المصرى القديم === [[الجيش فى مصر القديمه|الجيش المصرى القديم]] * العربات فى مصر القديمة * البحرية المصرية القديمة == التاريخ العام لمصر القديمة == [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]] === تاريخ مصر القديمة، حسب الفترة === * '''مصر قبل التاريخ''' &ndash; يمتد تاريخ مصر قبل التاريخ من فترة الاستيطان البشرى البدرى لبداية فترة الأسر المبكرة فى مصر حوالى سنة 1990. 3100 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الأولى أو حضارة عمرات - هيا فترة ثقافية فى تاريخ مصر العليا قبل الأسرات، اللى استمرت بالتقريب من 4000 ل3500 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة التانيه أو ثقافة جرزة - ثقافة جرزة هيا المرحلة التانيه من 3 مراحل لثقافة نقادة، و علشان كده تسمى نقادة الثانية. ابتدا ذلك حوالى سنة 3500 قبل الميلاد واستمر لحد حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[حضارة نقاده التالته|نقادة التالتة]] أو [[حضارة نقاده التالته|الثقافة السمينية]] - نقادة التالتة هيا المرحلة الأخيرة من فترة النقادة فى عصور قبل التاريخ المصرى القديم، اللى يرجع تاريخها لما بين 3200 ل3100 قبل الميلاد بالتقريب . * '''[[عصر الاسر المصريه البدرى|العصر الأسرى البدرى فى مصر]]''' &ndash; ييجى العصر العتيق أو '''العصر الأسرى المبكر''' فى [[مصر]] مباشرة بعد توحيد مصر السفلى والعليا '' حوالى سنة '' 3100&nbsp;قبل الميلاد. بيعتبر عموم أنه يشمل اللى جاى: ** [[اسره مصريه اولانيه|العيله الأولى فى مصر]] ** [[اسره مصريه تانيه|العيله التانيه فى مصر]] * '''[[المملكه القديمه|المملكة المصرية القديمة]]''' &ndash; الاسم اللى أطلق على الفترة اللى وقعت فى الألفية التالتة قبل الميلاد لما وصلت [[مصر القديمه|مصر]] عزها الأولى المستمرة فى الحضارة حسب التعقيد و الإنجاز - هيا الأولى من 3 فترات تسمى "الممالك"، اللى تمثل أعلى نقاط الحضارة فى [[النيل|وادى النيل]] السفلى. بتشمل الفتره دى الزمنية اللى جاى: ** [[اسره مصريه تالته|العيله التالتة فى مصر]] ** [[اسره مصريه رابعه|العيله الرابعة فى مصر]] ** [[اسره مصريه خامسه|العيله الخامسة فى مصر]] ** [[اسره مصريه ساته|العيله السادسة فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال الاولانى|الفترة الانتقالية الأولى لمصر]]''' &ndash; فى الغالب توصف الفتره دى بأنها "فترة مظلمة" فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] ، و تمتد لحوالى 140 سنه بعد نهاية [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]] من حوالى 140 سنه . 2181–2055 قبل الميلاد. وتضمن كده: ** [[اسره مصريه سابعه|العيله السابعة فى مصر،]] اللى يُحتمل أن تكون مزيفة ** [[اسره مصريه تامنه|العيله الثامنة فى مصر]] ** [[اسره مصريه تاسعه|العيله التاسعة فى مصر]] ** [[الاسره المصريه العاشره|العيله العاشرة فى مصر]] ** جزء من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] * '''[[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه لمصر]]''' &ndash; الفترة فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بين 2055 قبل الميلاد و 1650 قبل الميلاد. بتشمل الفتره دى اللى جاى: ** الجزء الأخير من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتناشر|العيله التانيه عشرة فى مصر]] ** [[اسره مصريه تلاتاشر|العيله التالتة عشرة فى مصر]] ** [[اسره مصريه اربعتاشر|العيله الرابعة عشرة فى مصر]] يدرج بعض الكتّاب الأسرتين [[اسره مصريه تلاتاشر|التالتة عشرة]] والرابعة عشرة ضمن [[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية الثانية]] . * '''[[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه لمصر]]''' ( [[هيكسوس|الهكسوس]] ) &ndash; هيا فترة وقعت فيها [[تاريخ مصر الفرعونيه|مصر القديمة]] فى حالة من الفوضى للمرة الثانية، بين نهاية [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]] و بداية [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]] . تشتهر الفتره دى بأنها الفترة اللى ظهر فيها [[هيكسوس|الهكسوس]] فى مصر. وتشمل الفتره دى من الانقسام ** [[اسره مصريه خمستاشر|العيله الخمستاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه ستاشر|العيله الستاشر فى مصر]] ** سلالة أبيدوس ** [[اسره مصريه سبعتاشر|العيله السبعتاشر فى مصر]] * '''[[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]''' &ndash; معروفه كمان باسم '''الامبراطورية المصرية،''' هيا الفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|التاريخ]] [[مصر القديمه|المصرى القديم]] بين القرن الستاشر قبل الميلاد و القرن الحداشر قبل الميلاد، وتغطى اللى جاى: ** [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمانتاشر فى مصر]] ** [[الاسره التسعتاشر|العيله التسعتاشر فى مصر]] ** [[الاسرة العشرين|العيله العشرون فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]''' &ndash; الفترة الزمنية فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] من وفاة [[فرعون|الفرعون]] [[رمسيس الحداشر]] سنة 1070 قبل الميلاد لتأسيس [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة والعشرين]] على ايد [[بسماتيك الاول|بسماتيك الأول]] سنة 664 قبل الميلاد. بتشمل الفتره دى اللى جاى: ** [[ملوك الاسره المصريه الواحد والعشرين|العيله الحادية والعشرون فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتنين والعشرين|العيله التانيه والعشرون فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه التلاته والعشرين|العيله التالتة والعشرون فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاربعه والعشرين|العيله الرابعة والعشرون فى مصر]] ** [[الاسره المصريه الخمسه وعشرين|العيله الخامسة والعشرون فى مصر]] * '''[[العصر المتأخر|العصر المتأخر من مصر القديمة]]''' ** استمرت [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة والعشرون فى مصر]] ، والمعروفة كمان باسم '''العصر الصاوى،''' من 672 قبل الميلاد ل525 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره السابعه والعشرين|العيله السابعة والعشرون فى مصر،]] '''الفترة الفارسية الأولى''' (525 قبل الميلاد - 404 قبل الميلاد)، شافت الفتره دى غزو مصر من قبل [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|إمبراطورية فارسية]] واسعة النطاق بقيادة [[قمبيز التانى|قمبيز]] . ** تألفت [[ملوك الاسره المصريه التمانيه والعشرين|العيله الثامنة والعشرون فى مصر]] من ملك واحد، [[اميرتايوس|هو أميرتايوس]] ، أمير [[صا الحجر|سايس]] ، اللى ثار ضد الفرس. استمرت دى السلالة 6 سنين، من 404 قبل الميلاد ل398 قبل الميلاد. ** حكمت [[ملوك الاسره المصريه التسعه والعشرين|العيله التاسعة والعشرون فى مصر]] من [[تل الربع|مينديس]] ، و ده خلال الفترة من 398 قبل الميلاد ل380 قبل الميلاد. ** تألفت [[ملوك الاسره المصريه التلاتين|العيله الثلاثين]] من سلسلة من 3 فراعنة حكموا من سنة 380 قبل الميلاد لحد هزيمتهم النهائية سنة 343 قبل الميلادو ده اتسبب فى إعادة احتلال الفرس للأرض. ** كانت [[الاسره المصريه الواحد وتلاتين|العيله الحادية والثلاثون فى مصر]] يعتبر [[ساتراب|ولاية تابعة]] [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|للإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] بين 343 قبل الميلاد و 332 قبل الميلاد. ** حكمت [[البطالمه|السلالة البطلمية]] [[المملكه البطلميه|مملكة البطلمية]] خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]] ، من 305 ل30 قبل الميلاد. كانو آخر سلالة حاكمة فى مصر القديمة. ** استمر [[مصر الرومانيه|الحكم الروماني/البيزنطى]] من 30 قبل الميلاد ل646 ميلادى. ** وقع [[غزو العرب مصر|الفتح الإسلامى لمصر]] بين 639 و 646 ميلادى. === تاريخ مصر القديمة، حسب المنطقة === * تاريخ الإسكندرية === تاريخ مصر القديمة، حسب الموضوع === * [[معركة الدلتا]] * معركة دجاهي * [[معركة قادش]] * [[معركة مجيدو|معركة مجدو (القرن الخمستاشر قبل الميلاد)]] * معركة النيل (47 قبل الميلاد) * معركة بيلوسيوم * معركة بيرير * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى المصرى]] * معاهدة السلام المصرية الحثية * تاريخ مجمع معبد الكرنك * تاريخ أجهزة ظبط الوقت فى مصر * [[الجيش فى مصر القديمه|التاريخ العسكرى لمصر القديمة]] * تقسيم فترات مصر القديمة * [[عدد سكان مصر|تاريخ سكان مصر]] * نهب طيبة * حصار دابور == علم المصريات == [[مصرولوجيا|علم المصريات]] &ndash; دراسة التاريخ واللغة و الأدب والدين و العمارة و الفن المصرى القديم من الألفية الخامسة قبل الميلاد لحد نهاية ممارساتها الدينية الأصلية فى القرن الرابع الميلادى. بيتقال على ممارس ده التخصص اسم "عالم المصريات". === علما المصريات === [[مصرولوجيا|عالم مصريات]] &ndash; ممارس علم المصريات * [[ادوارد راسل آيرتون|إدوارد ر. أيرتون]] * [[جوفانى باتيستا بلزونى|جيوفانى باتيستا بيلزونى]] * [[لودفيج بورشاردت]] * [[ياروسلاف تشرنى|ياروسلاف تشيرنى]] * [[الان هندرسون جاردنر|آلان غاردينر]] * [[سليم حسن]] * [[زاهى حواس]] * [[سليمه اكرام|سليمة إكرام]] * أنطونيو لوبرينو * [[مارييت|اوجست مارييت]] * [[جاستون ماسبيرو]] * [[ادوارد ناڤيل|إدوارد نافيل]] * [[فلندرز بيترى|ويليام ماثيو فليندرز بيترى]] * [[كيم ريهولت]] === متاحف فيها معروضات مصرية قديمة === [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه|متاحف الآثار المصرية]] ==== مصر ==== * [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]] * متحف القارب الشمسى بالجيزة * [[المتحف المصرى الكبير]] * [[متحف الكرانيس|متحف موقع كارانيس]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] * [[متحف التحنيط|متحف التحنيط فى الأقصر]] * [[المتحف القومى للحضاره المصريه|المتحف القومى للحضارة المصرية]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] ==== فرنسا ==== * [[متحف اللوفر]] ==== المانيا ==== * متحف بون المصري * المتحف المصرى فى برلين * [[المتحف الوطنى للفن المصرى|Staatliche Sammlung للفن المصرى]] ==== ايطاليا ==== * المتحف المصرى (ميلانو) * متحف إيغيزيو، تورينو * متحف باليرمو الأثري ==== المملكة المتحدة ==== * [[المتحف البريطانى]] * [[متحف بترى للاثار المصريه|متحف بيترى لعلم المصريات]] * [[متحف اشموليان|متحف أشموليان]] ==== امريكا ==== * [[متحف بروكلين]] * [[متحف المتروبوليتان للفنون|متحف متروبوليتان للفنون]] * متحف الروزيكروشيان المصري == ثقافة مصر القديمة == [[مصر القديمه|ثقافة مصر القديمة]] * [[تقويم مصرى|تقويم]] * القطط فى مصر القديمة * [[هدوم مصر القديمه|الهدوم فى مصر القديمة]] ** مجوهرات مصرية قديمة من الصوان ** الجمال ومستحضرات التجميل فى مصر القديمة ** صنادل مخيطة حلزونى ** [[خات (هدوم)|الخط]] ** [[النمس الفرعونى|نيمس]] ** صدري ** شينديت ** طوق أوسيك * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه|مأكولات مصر القديمة]] * الرقص فى مصر القديمة * [[فكرة المصريين القدام عن الكون|علم الفلك المصرى]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات المصرية]] ** الضرب عند المصريين القدام ** الجبر المصري ** الهندسة المصرية ** الكسر المصري ** [[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] * المهرجانات فى مصر القديمة ** [[عيد الوادى الجميل|مهرجان الوادى الجميل]] ** [[عيد مين|مهرجان مين]] ** [[عيد الاوبيت|مهرجان أوبيت]] ** [[عيد سد|مهرجان سيد]] * المثلية الجنسية فى مصر القديمة * [[ادب مصرى قديم|الأدب]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه|الدواء]] ** دراسات تشريحية مصرية قديمة ** [[برديات طبيه مصريه|ورق طبى مصرى]] * [[مزيكا مصريه|مزيكا مصر]] * [[فلسفة مصر القديمه|فلسفة]] * رموز مصر القديمة ** [[مفتاح الحياه|عنخ]] ** [[تاج اوزوريس الابيض|عاطف]] ** [[التاج الاحمر|ديشريت]] ** [[عمود جد|جد]] ** [[التاج الابيض|هيدجيت]] ** [[التاج المزدوج|بشنت]] ** [[صل فرعونى|أوريوس]] ** [[صولجان واس|كان صولجان]] ** [[الشمس المجنحه|الشمس المجنحة]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه|تكنولوجيا مصر القديمة]] ** وحدات القياس المصرية القديمة ** محاجر الحجارة فى مصر القديمة === العمارة فى مصر القديمة === [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] ** [[بناء الاهرامات المصريه|تكنولوجيات بناء الأهرامات المصرية]] ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] ** [[هريم|الهرم]] ** الهرم المدرج * [[معبد مصرى]] ** عمود * باب وهمي * جناين مصر القديمة * [[مسله|المسلة]] * [[التخطيط الحضرى فى مصر القديمه|التخطيط الحضرى فى مصر القديمة]] ==== مبانى و منشآت ==== * تمثال من الكتلة * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] _{( [[ليستة اهرامات مصر|قائمة]] )} ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] *** [[هرم خوفو|الهرم الاكبر فى الجيزة]] * [[ابو الهول|أبو الهول العظيم بالجيزة]] * معبد الكرنك * [[فنار اسكندريه|منارة الإسكندرية]] * [[مكتبة اسكندريه|مكتبة الإسكندرية]] * [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]] * [[ماميزى|ماميسى]] * [[مصطبه|مصطبة]] * سرداب === فن مصر القديمة === [[المزيكا و الغناء فى مصر القديمه|فن مصر القديمة]] * فن العمارنة * الفخار المصرى القديم * ديانة مصرية * [[المزيكا و الغناء فى مصر القديمه|الفن الجنائزى فى مصر القديمة]] * [[المزيكا و الغناء فى مصر القديمه|الرسم فى مصر القديمة]] * فن رسم البورتريه فى مصر القديمة * [[المزيكا و الغناء فى مصر القديمه|النحت فى مصر القديمة]] === الدين فى مصر القديمة === [[الدين المصرى القديم|الديانة المصرية القديمة]] === اللغة المصرية القديمة === [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] * مراحل اللغة المصرية القديمة ** [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] : قبل سنة 2600 قبل الميلاد، لغة [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر المبكرة]] . يرجع تاريخ الكتابة المصرية على شكل بوسترات وعلامات لسنة 3200 قبل الميلاد. ** [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] : 2686 ق.م. - 2181 ق.م.، لغة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]] ** [[لغه مصريه|اللغة المصرية الوسطانيه]] : 2055 قبل الميلاد - 1650 قبل الميلاد، ميزت [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]] (2055 قبل الميلاد - 1650 قبل الميلاد)، لكن استمرت خلال أوائل العيله التمانتاشر لحد [[الاسره المصريه التمنتاشر|فترة العمارنة]] (1353 قبل الميلاد)، واستمرت كلغة أدبية لحد القرن الرابع الميلادى. ** [[لغه مصريه|العصر المصرى المتأخر]] : 1069 قبل الميلاد - 700 قبل الميلاد، اللى ميز [[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]] (1069 قبل الميلاد - 700 قبل الميلاد)، ولكنه ابتدا فى وقت سابق مع [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]] (1353 قبل الميلاد). ** [[الديموطيقيه|اللغة الديموطيقية]] : من القرن السابع قبل الميلاد للقرن الخامس الميلادى، من [[العصر المتأخر]] و حتا [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] ** [[لغه قبطى|اللغة القبطية]] : من القرن الاولانى الميلادى ل القرن السبعتاشر الميلادى، من [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] البدرى للعصر الحديث المبكر * أنظمة الكتابة ** [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] *** الهيروغليفية المتصلة ** [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] ** [[الديموطيقيه|ديموطيقى]] * فك رموز الكتابات المصرية القديمة * ترجمة حرفية للمصرية القديمة == الاقتصاد المصرى == * [[الزراعه فى مصر القديمه|الزراعة المصرية القديمة]] ** عدد المواشى * [[التجاره فى مصر القديمه|التجارة المصرية القديمة]] ** العلاقات الخارجية لمصر القديمة * [[التعدين فى مصر|صناعة التعدين فى مصر]] * اقتصاد القصر * محاجر الحجارة فى مصر القديمة == منشورات عن مصر القديمة == * ''مصر القديمة (مجلة)'' * ''الهيروغليفية المصرية القديمة: دليل عملي'' * ''[[لسته الرموز الهيروغليفيه (لسته جاردنر)|الهيروغليفية: كتابات مصر القديمة]]'' * ''[[ايدان دودسون|الهيروغليفية فى مصر القديمة]]'' * ''موسوعة أكسفورد لمصر القديمة'' * ''قراءة الفن المصري: دليل هيروغليفى للرسم والنحت المصرى القديم'' يتم تقديم المخطط اللى بعد كده كملخص لدليل موضوعى عن مصر القديمة: مصر القديمة - حضارة قديمة فى شرق شمال إفريقيا، تتركز على طول المجرى الأدنى لنهر النيل فياللى يتعرف دلوقتى بدولة مصر الحديثة. تبلورت الحضارة المصرية حوالى سنة 3150 قبل الميلاد ( حسب للتسلسل الزمنى المصرى التقليدى) مع التوحيد السياسى لمصر العليا والسفلى تحت حكم الفرعون الأول. بتشمل الإنجازات الكتيرة للمصريين القدام تكنولوجيات استخراج الأحجار والمسح والبناء اللى سهلت بناء الأهرامات والمعابد والمسلات الضخمة؛ ونظام الرياضيات؛ ونظام الطب العملى والفعال؛ و أنظمة الرى وتكنولوجيات الإنتاج الزراعي؛ و بعض المراكب الأولى المعروفة؛ وتكنولوجيا الخزف والزجاج المصري؛ و أشكال جديدة من الأدب؛ و أقدم معاهدة سلام معروفة. ألهمت آثارها خيال المسافرين والكتاب لقرون. == شوف كمان == {{بوابه|Ancient Egypt|Civilizations}} * فهرس المقالات المتعلقة بمصر القديمة * مسرد لآثار مصر القديمة * مخطط الدراسات الكلاسيكية ; قوائم مصر القديمة * قائمة المصريين القدام * [[المواقع المصريه القديمه|قائمة المواقع المصرية القديمة]] * قائمة لوحات الألوان المصرية القديمة * [[البرديات المصريه القديمه|قائمة البرديات المصرية القديمة]] * قائمة الكتبة المصريين القدام * قائمة المعابد المصرية القديمة * قائمة الهيروغليفية المصرية * [[ليستة اهرامات مصر|قائمة الأهرامات المصرية]] * قائمة الفراعنة * قائمة عروض رسم البورتريه باستخدام الهيروغليفية المصرية القديمة * [[مقابر طيبه الجنائزيه|قائمة مقابر طيبة]] * قوائم الهيروغليفية المصرية == مراجع == {{مصادر|2}} == لينكات برانيه == {{روابط شقيقه|Ancient Egypt}}{{روابط شخص}} * [https://www.youtube.com/watch?v=hO1tzmi1V5g فيديو عن مصر القديمة من إنتاج ناشيونال جيوجرافيك] {{مواضيع مصر الفرعونيه}}{{Outline footer}} [[تصنيف:مصر القديمه]] en1ssiwr2gb4i2xcs5xmntobg48i3vb 13235698 13235697 2026-09-18T06:57:10Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: ل ← ل (2)، لالقرن ← للقرن ، سترات ← چاكات ، الاقتصاد المصرى ← اقتصاد مصر 13235698 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:ابو_الهول_-_الجيزه.JPG|تصغير|300x300بك|[[ابو الهول|أبو الهول فى الجيزة]] و [[هرم خفرع]]]] المخطط ده بيتقدم كملخص و دليل موضوعى عن مصر القديمة: '''[[مصر القديمه|مصر القديمة]]''' – [[حضاره|حضارة]] قديمة قامت فى شرق [[شمال افريقيا|شمال إفريقيا]]، و اتمركزت على طول المجرى الأدنى [[النيل|لنهر النيل]] فى المنطقة اللى بتكوّن دلوقتى دولة [[مصر]] الحديثة. الحضارة المصرية ابتدت تتبلور حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، حسب [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى المصرى التقليدى]]،<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronology|مسار=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|ناشر=Digital Egypt for Universities, University College London|تاريخ-الوصول=25 March 2008}}</ref> مع التوحيد السياسى لمصر العليا و مصر السفلى تحت حكم أول [[فرعون]]. إنجازات المصريين القدام الكتيرة بتشمل تكنولوجيات استخراج الحجارة و المسح و البناء اللى سهّلت بناء [[الاهرامات المصريه|الأهرامات]] و [[معبد مصرى|المعابد]] و [[مسله|المسلات]] الضخمة؛ و نظام [[الرياضيات فى مصر القديمه|للرياضيات]]؛ و [[اشهر اطباء مصر القديمه|نظام طب]] عملى و فعال؛ و أنظمة الرى و تكنولوجيات الإنتاج الزراعى؛ و بعض أقدم المراكب المعروفة؛ و تكنولوجيا الخزف و الزجاج المصرى؛ و أشكال جديدة من [[ادب مصرى قديم|الأدب]]؛ و أقدم معاهدة سلام معروفة. آثار مصر القديمة فضلت مصدر إلهام لخيال المسافرين و الكتّاب لقرون. == مصر القديمة كانت إيه؟ == مصر القديمة ممكن تتوصف بالشكل ده: * [[حضاره|حضارة]] قديمة ** حضارة من [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] * جزء من [[تاريخ قديم|التاريخ القديم]] == جغرافيا مصر القديمة == === الأماكن === {{Div col|colwidth=24em}} * [[ابو غراب]] * [[ابو مينا]] * [[ابو رواش]] * [[ابو سمبل]] * [[ابوصير]] * [[ابيدوس]] * [[اسكندريه]] * [[الفيوم]] * [[العمارنه]] * [[اسوان]] * [[اسيوط]] * [[اواريس]] * [[بنى حسن]] * [[بوباستيس]] * [[بوهن]] * [[بوصير]] * [[بوتو]] * [[كليزما]] * [[قوص]] * [[دهشور]] * [[الدير البحرى]] * [[دير المدينه]] * [[ادفو]] * [[اللاهون]] * [[جزيرة الفنتين|الفنتين / أبو / يبو]] * [[جبل السلسله]] * [[الجيزه]] * [[هيبينو]] * [[هليوبوليس]] * [[هيروير]] * [[هيبسليس]] * [[إتجتاوى]] * [[كوم الحصن]] * [[الاقصر]] * [[ممفيس]] * [[منديس]] * [[نقراطيس]] * [[الفرما]] * [[بر رمسيس]] * [[رشيد]] * [[سقاره]] * [[صا الحجر]] * [[تانيس]] * [[طيبه]] * [[ثينيس]] {{div col end}} == حكومة و سياسة مصر القديمة == === الفراعنة === * [[فرعون]] – مقال عن تاريخ لقب "فرعون"، و الزينة و التيجان و الألقاب اللى كانت بتستخدم. * قائمة الفراعنة – المقالة دى فيها قائمة [[فرعون|بفراعنة]] [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، من [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]] قبل سنة 3000 قبل الميلاد لحد نهاية حكم [[البطالمه|العيله البطلمية]]. * تتويج الفرعون ** [[تيجان مصر]] * [[لستة اسر فراعنة مصر|عائلات مصر القديمة الحاكمة]] * [[القاب ملكيه مصريه قديمه|الألقاب الملكية المصرية القديمة]] === مسؤولين الحكومة === * [[تياتى|الوزير فى مصر القديمة]] – الوزير كان أعلى مسؤول فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بعد الملك، و كان بيخدم الملك أو [[فرعون|الفرعون]] فى عصر المملكة القديمة و الوسطانيه و الحديثة. * [[ابن الملك فى كوش|نائب ملك كوش]] – [[مملكة كوش|كوش]] فى النوبة السفلى كانت منطقة تحت الحكم المصرى من القرن الستاشر قبل الميلاد للقرن الحداشر قبل الميلاد. فى الفترة دى كان بيحكمها نائب للملك بيرفع تقاريره مباشرة للفرعون المصرى. * أمين الخزانة فى مصر القديمة – أمين الخزانة كان مسؤول عن المنتجات اللى بتوصل للقصر الملكى، و كان من أهم المسؤولين عن الإدارة الاقتصادية للممتلكات الملكية. === القانون المصرى === [[ماعت|القانون المصرى]] === الجيش المصرى القديم === [[الجيش فى مصر القديمه|الجيش المصرى القديم]] * العربيات الحربية فى مصر القديمة * البحرية المصرية القديمة == التاريخ العام لمصر القديمة == [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]] === تاريخ مصر القديمة حسب الفترة === * '''مصر قبل التاريخ''' – تاريخ مصر قبل التاريخ بيمتد من أقدم استيطان بشرى لحد بداية فترة الأسر البدرية فى مصر حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الأولانيه، أو حضارة العمرات – كانت فترة ثقافية فى تاريخ مصر العليا قبل الأسرات، و استمرت بالتقريب من 4000 لحد 3500 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة التانيه، أو ثقافة جرزة – كانت المرحلة التانيه من المراحل التلاتة لثقافة نقادة. ابتدت حوالى سنة 3500 قبل الميلاد و استمرت لحد حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[حضارة نقاده التالته|نقادة التالتة]]، أو [[حضارة نقاده التالته|الثقافة السمينية]] – كانت آخر مرحلة من فترة نقادة فى عصور قبل التاريخ المصرى القديم، و تاريخها بيرجع تقريباً للفترة من 3200 لحد 3100 قبل الميلاد. * '''[[عصر الاسر المصريه البدرى|العصر الأسرى البدرى فى مصر]]''' – العصر العتيق، أو '''العصر الأسرى البدرى'''، جه مباشرة بعد توحيد مصر السفلى و مصر العليا حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. و بيعتبر فى العادة إنه بيشمل: ** [[اسره مصريه اولانيه|العيله الأولانيه فى مصر]] ** [[اسره مصريه تانيه|العيله التانيه فى مصر]] * '''[[المملكه القديمه|المملكة المصرية القديمة]]''' – الاسم اللى بيتطلق على الفترة اللى كانت فى الألفية التالتة قبل الميلاد، لما مصر وصلت لأول فترة كبيرة من الازدهار المستمر فى الحضارة و التنظيم و الإنجازات. المملكة القديمة هيا أول واحدة من التلات فترات اللى بيتقال عليهم "الممالك"، و اللى بيمثلوا أعلى مراحل الحضارة فى وادى [[النيل]] السفلى. الفترة دى بتشمل: ** [[اسره مصريه تالته|العيله التالتة فى مصر]] ** [[اسره مصريه رابعه|العيله الرابعة فى مصر]] ** [[اسره مصريه خامسه|العيله الخامسة فى مصر]] ** [[اسره مصريه ساته|العيله السادسة فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال الاولانى|الفترة الانتقالية الأولانيه فى مصر]]''' – الفترة دى ساعات بتتوصف بأنها "فترة مظلمة" فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، و استمرت حوالى 140 سنة، من حوالى 2181 لحد 2055 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[اسره مصريه سابعه|العيله السابعة فى مصر]]، اللى فيه شك إذا كانت موجودة فعلًا ** [[اسره مصريه تامنه|العيله التامنة فى مصر]] ** [[اسره مصريه تاسعه|العيله التاسعة فى مصر]] ** [[الاسره المصريه العاشره|العيله العاشرة فى مصر]] ** جزء من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] * '''[[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه فى مصر]]''' – فترة فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بين حوالى 2055 و 1650 قبل الميلاد. و بتشمل: ** الجزء الأخير من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتناشر|العيله الاتناشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه تلاتاشر|العيله التلتاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه اربعتاشر|العيله الأربعتاشر فى مصر]] بعض الكتّاب بيحطوا العيلتين [[اسره مصريه تلاتاشر|التلتاشر]] و [[اسره مصريه اربعتاشر|الأربعتاشر]] ضمن [[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه]]. * '''[[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه فى مصر]]''' ([[هيكسوس|الهكسوس]]) – كانت فترة دخلت فيها [[مصر القديمه|مصر القديمة]] فى حالة من الانقسام و عدم الاستقرار للمرة التانيه، بين نهاية [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]] و بداية [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]]. الفترة دى معروفة بظهور [[هيكسوس|الهكسوس]] فى مصر، و بتشمل: ** [[اسره مصريه خمستاشر|العيله الخمستاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه ستاشر|العيله الستاشر فى مصر]] ** عيلة أبيدوس ** [[اسره مصريه سبعتاشر|العيله السبعتاشر فى مصر]] * '''[[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]''' – معروفة كمان باسم '''الإمبراطورية المصرية'''، و هيا الفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|التاريخ المصرى القديم]] بين القرن الستاشر قبل الميلاد و القرن الحداشر قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر فى مصر]] ** [[الاسره التسعتاشر|العيله التسعتاشر فى مصر]] ** [[الاسرة العشرين|العيله العشرين فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]''' – الفترة فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] من وفاة [[رمسيس الحداشر]] حوالى سنة 1070 قبل الميلاد لحد تأسيس [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين]] على إيد [[بسماتيك الاول|بسماتيك الأول]] سنة 664 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[ملوك الاسره المصريه الواحد والعشرين|العيله الواحدة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتنين والعشرين|العيله الاتنين و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه التلاته والعشرين|العيله التلاتة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاربعه والعشرين|العيله الأربعة و العشرين فى مصر]] ** [[الاسره المصريه الخمسه وعشرين|العيله الخمسة و العشرين فى مصر]] * '''[[العصر المتأخر|العصر المتأخر فى مصر القديمة]]''' ** [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين فى مصر]]، المعروفة كمان باسم '''العصر الصاوى'''، استمرت من 672 قبل الميلاد لحد 525 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره السابعه والعشرين|العيله السابعة و العشرين فى مصر]]، أو '''الفترة الفارسية الأولانيه''' (525–404 قبل الميلاد)، ابتدت بعد [[غزو]] [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] لمصر بقيادة [[قمبيز التانى|قمبيز التانى]]. ** [[ملوك الاسره المصريه التمانيه والعشرين|العيله التامنة و العشرين فى مصر]] كان فيها ملك واحد بس، [[اميرتايوس|أميرتايوس]]، أمير [[صا الحجر|سايس]]، اللى ثار ضد الفرس. العيله دى استمرت ست سنين، من 404 لحد 398 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التسعه والعشرين|العيله التاسعة و العشرين فى مصر]] حكمت من [[تل الربع|منديس]] من سنة 398 لحد 380 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التلاتين|العيله التلاتين]] كان فيها تلات فراعنة حكموا من سنة 380 قبل الميلاد لحد هزيمتهم النهائية سنة 343 قبل الميلاد، و ده أدى لإعادة غزو الفرس لمصر. ** [[الاسره المصريه الواحد وتلاتين|العيله الواحدة و التلاتين فى مصر]] كانت [[ساتراب|ولاية]] تابعة [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|للإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] بين 343 و 332 قبل الميلاد. ** [[البطالمه|العيله البطلمية]] حكمت [[المملكه البطلميه|المملكة البطلمية]] خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]]، من سنة 305 لحد 30 قبل الميلاد، و كانت آخر عيلة حاكمة فى مصر القديمة. ** [[مصر الرومانيه|الحكم الرومانى و البيزنطى]] استمر من سنة 30 قبل الميلاد لحد سنة 646 ميلادية. ** [[غزو العرب مصر|غزو العرب لمصر]] حصل ما بين سنة 639 و 646 ميلادية. === تاريخ مصر القديمة حسب المنطقة === * تاريخ [[اسكندريه|اسكندرية]] === تاريخ مصر القديمة حسب الموضوع === * [[معركة الدلتا]] * معركة دجاهى * [[معركة قادش]] * [[معركة مجيدو|معركة مجدو]] * معركة النيل سنة 47 قبل الميلاد * معركة بيلوسيوم * معركة بيرير * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى لمصر القديمة]] * معاهدة السلام المصرية الحثية * تاريخ مجمع معابد الكرنك * تاريخ أجهزة قياس الوقت فى مصر * [[الجيش فى مصر القديمه|التاريخ العسكرى لمصر القديمة]] * تقسيم فترات مصر القديمة * [[عدد سكان مصر|تاريخ سكان مصر]] * نهب طيبة * حصار دابور == مصرولوجيا == [[مصرولوجيا|مصرولوجيا]] – دراسة تاريخ و لغة و أدب و دين و عمارة و فن مصر القديمة، من الألفية الخامسة قبل الميلاد لحد نهاية الممارسات الدينية المصرية القديمة فى القرن الرابع الميلادى. الشخص المتخصص فى المجال ده بيتقال عليه "عالم مصريات". === علما المصريات === [[مصرولوجيا|عالم مصريات]] – شخص متخصص فى دراسة مصر القديمة. * [[ادوارد راسل آيرتون|إدوارد راسل آيرتون]] * [[جوفانى باتيستا بلزونى|جوفانى باتيستا بيلزونى]] * [[لودفيج بورشاردت]] * [[ياروسلاف تشرنى|ياروسلاف تشيرنى]] * [[الان هندرسون جاردنر|آلان جاردنر]] * [[سليم حسن]] * [[زاهى حواس]] * [[سليمه اكرام|سليمة إكرام]] * أنطونيو لوبرينو * [[مارييت|أوجست مارييت]] * [[جاستون ماسبيرو]] * [[ادوارد ناڤيل|إدوارد نافيل]] * [[فلندرز بيترى|ويليام ماثيو فليندرز بيترى]] * [[كيم ريهولت]] === متاحف فيها آثار مصرية قديمة === [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه|متاحف فيها آثار مصرية قديمة]] ==== مصر ==== * [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]] * متحف المركب الشمسى فى الجيزة * [[المتحف المصرى الكبير]] * [[متحف الكرانيس|متحف كارانيس]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] * [[متحف التحنيط|متحف التحنيط فى الأقصر]] * [[المتحف القومى للحضاره المصريه|المتحف القومى للحضارة المصرية]] ==== فرنسا ==== * [[متحف اللوفر]] ==== ألمانيا ==== * متحف بون المصرى * المتحف المصرى فى برلين * [[المتحف الوطنى للفن المصرى|المجموعة الحكومية للفن المصرى]] ==== إيطاليا ==== * المتحف المصرى فى ميلانو * المتحف المصرى فى تورينو * متحف باليرمو الأثرى ==== المملكة المتحدة ==== * [[المتحف البريطانى]] * [[متحف بترى للاثار المصريه|متحف بيترى للآثار المصرية]] * [[متحف اشموليان|متحف أشموليان]] ==== امريكا ==== * [[متحف بروكلين]] * [[متحف المتروبوليتان للفنون]] * المتحف الروزكروشيانى المصرى == ثقافة مصر القديمة == * [[تقويم مصرى|التقويم المصرى]] * القطط فى مصر القديمة * [[هدوم مصر القديمه|الهدوم فى مصر القديمة]] ** مجوهرات مصرية قديمة ** الجمال و مستحضرات التجميل فى مصر القديمة ** صنادل مصرية قديمة ** [[خات (هدوم)|خات]] ** [[النمس الفرعونى|نيمس]] ** الصدرية ** شينديت ** طوق أوسيك * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه|الأكل فى مصر القديمة]] * الرقص فى مصر القديمة * [[فكرة المصريين القدام عن الكون|علم الفلك عند المصريين القدام]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات المصرية القديمة]] ** الضرب عند المصريين القدام ** الجبر المصرى ** الهندسة المصرية ** الكسور المصرية ** [[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] * الأعياد فى مصر القديمة ** [[عيد الوادى الجميل]] ** [[عيد مين]] ** [[عيد الاوبيت|عيد أوبيت]] ** [[عيد سد]] * المثلية الجنسية فى مصر القديمة * [[ادب مصرى قديم|الأدب المصرى القديم]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه|الطب فى مصر القديمة]] ** الدراسات التشريحية المصرية القديمة ** [[برديات طبيه مصريه|البرديات الطبية المصرية]] * [[مزيكا مصريه|المزيكا فى مصر القديمة]] * [[فلسفة مصر القديمه|الفلسفة فى مصر القديمة]] * رموز مصر القديمة ** [[مفتاح الحياه|عنخ]] ** [[تاج اوزوريس الابيض|عاطف]] ** [[التاج الاحمر|ديشريت]] ** [[عمود جد|جد]] ** [[التاج الابيض|هيدجيت]] ** [[التاج المزدوج|بشنت]] ** [[صل فرعونى|أوريوس]] ** [[صولجان واس|صولجان واس]] ** [[الشمس المجنحه|الشمس المجنحة]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه|تكنولوجيا مصر القديمة]] ** وحدات القياس المصرية القديمة ** محاجر الحجارة فى مصر القديمة === العمارة فى مصر القديمة === [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] ** [[بناء الاهرامات المصريه|بناء الأهرامات المصرية]] ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] ** [[هريم|الهرم]] ** الهرم المدرج * [[معبد مصرى|المعابد المصرية القديمة]] ** الأعمدة * الباب الوهمى * جناين مصر القديمة * [[مسله|المسلات]] * [[التخطيط الحضرى فى مصر القديمه|التخطيط العمرانى فى مصر القديمة]] ==== مبانى و منشآت ==== * تمثال الكتلة * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] _{([[ليستة اهرامات مصر|ليستة]])} ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] *** [[هرم خوفو|الهرم الأكبر فى الجيزة]] * [[ابو الهول|أبو الهول العظيم فى الجيزة]] * معبد الكرنك * [[فنار اسكندريه|فنار اسكندرية]] * [[مكتبة اسكندريه|مكتبة اسكندرية]] * [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]] * [[ماميزى|ماميسى]] * [[مصطبه|مصطبة]] * السرداب === فن مصر القديمة === * فن العمارنة * الفخار المصرى القديم * الفن الدينى المصرى القديم * الفن الجنائزى فى مصر القديمة * الرسم فى مصر القديمة * فن البورتريه فى مصر القديمة * النحت فى مصر القديمة === الدين فى مصر القديمة === [[الدين المصرى القديم|الدين المصرى القديم]] === اللغة المصرية القديمة === [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] * مراحل اللغة المصرية القديمة ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: قبل سنة 2600 قبل الميلاد، و كانت لغة [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]]. أقدم الكتابات المصرية المعروفة بترجع لحوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: من حوالى 2686 لحد 2181 قبل الميلاد، و كانت لغة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]]. ** [[لغه مصريه|المصرية الوسطانيه]]: من حوالى 2055 لحد 1650 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]]. فضلت مستخدمة فى بدايات [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر]] لحد [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]، و فضلت لغة أدبية لحد القرن الرابع الميلادى. ** [[لغه مصريه|المصرية المتأخرة]]: من حوالى 1069 لحد 700 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]، مع إن بدايتها كانت أقدم و بترجع لـ [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]. ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]: من القرن السابع قبل الميلاد لحد القرن الخامس الميلادى، من [[العصر المتأخر]] لحد [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]]. ** [[لغه قبطى|القبطى]]: من القرن الأول الميلادى لحد القرن السبعتاشر الميلادى، من [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] البدرى لحد العصر الحديث البدرى. * أنظمة الكتابة ** [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] *** الهيروغليفية المتصلة ** [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]] * فك رموز الكتابة المصرية القديمة * النقل الحرفى للمصرية القديمة == اقتصاد مصر القديمة == * [[الزراعه فى مصر القديمه|الزراعة فى مصر القديمة]] ** تعداد المواشى * [[التجاره فى مصر القديمه|التجارة فى مصر القديمة]] ** العلاقات الخارجية لمصر القديمة * [[التعدين فى مصر|التعدين فى مصر القديمة]] * اقتصاد القصر * محاجر الحجارة فى مصر القديمة == منشورات عن مصر القديمة == * ''مصر القديمة'' * ''الهيروغليفية المصرية القديمة: دليل عملى'' * ''[[لسته الرموز الهيروغليفيه (لسته جاردنر)|الهيروغليفية: كتابات مصر القديمة]]'' * ''[[ايدان دودسون|الهيروغليفية فى مصر القديمة]]'' * ''موسوعة أكسفورد لمصر القديمة'' * ''قراءة الفن المصرى: دليل هيروغليفى للرسم و النحت المصرى القديم'' == شوف كمان == {{بوابه|Ancient Egypt|Civilizations}} * فهرس المقالات المتعلقة بمصر القديمة * مسرد آثار مصر القديمة * مخطط الدراسات الكلاسيكية ; ليستات مصر القديمة * ليستة المصريين القدام * [[المواقع المصريه القديمه|ليستة المواقع المصرية القديمة]] * ليستة لوحات الألوان المصرية القديمة * [[البرديات المصريه القديمه|ليستة البرديات المصرية القديمة]] * ليستة الكتبة المصريين القدام * ليستة المعابد المصرية القديمة * ليستة الهيروغليفية المصرية * [[ليستة اهرامات مصر|ليستة الأهرامات المصرية]] * ليستة الفراعنة * ليستة عروض البورتريه باستخدام الهيروغليفية المصرية القديمة * [[مقابر طيبه الجنائزيه|ليستة مقابر طيبة]] * ليستات الهيروغليفية المصرية == مراجع == {{مصادر|2}} == لينكات برانيه == {{روابط شقيقه|Ancient Egypt}}{{روابط شخص}} * [https://www.youtube.com/watch?v=hO1tzmi1V5g فيديو عن مصر القديمة من إنتاج ناشيونال جيوجرافيك] {{مواضيع مصر الفرعونيه}} {{Outline footer}} [[تصنيف:مصر القديمه]] 9xf3k1k48ifj6tz6zupo21e1ldog0x0 13235710 13235698 2026-09-18T07:07:31Z Ghaly 11 /* الدين فى مصر القديمة 13235710 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:ابو_الهول_-_الجيزه.JPG|تصغير|300x300بك|[[ابو الهول|أبو الهول فى الجيزة]] و [[هرم خفرع]]]] المخطط ده بيتقدم كملخص و دليل موضوعى عن مصر القديمة: '''[[مصر القديمه|مصر القديمة]]''' – [[حضاره|حضارة]] قديمة قامت فى شرق [[شمال افريقيا|شمال إفريقيا]]، و اتمركزت على طول المجرى الأدنى [[النيل|لنهر النيل]] فى المنطقة اللى بتكوّن دلوقتى دولة [[مصر]] الحديثة. الحضارة المصرية ابتدت تتبلور حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، حسب [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى المصرى التقليدى]]،<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronology|مسار=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|ناشر=Digital Egypt for Universities, University College London|تاريخ-الوصول=25 March 2008}}</ref> مع التوحيد السياسى لمصر العليا و مصر السفلى تحت حكم أول [[فرعون]]. إنجازات المصريين القدام الكتيرة بتشمل تكنولوجيات استخراج الحجارة و المسح و البناء اللى سهّلت بناء [[الاهرامات المصريه|الأهرامات]] و [[معبد مصرى|المعابد]] و [[مسله|المسلات]] الضخمة؛ و نظام [[الرياضيات فى مصر القديمه|للرياضيات]]؛ و [[اشهر اطباء مصر القديمه|نظام طب]] عملى و فعال؛ و أنظمة الرى و تكنولوجيات الإنتاج الزراعى؛ و بعض أقدم المراكب المعروفة؛ و تكنولوجيا الخزف و الزجاج المصرى؛ و أشكال جديدة من [[ادب مصرى قديم|الأدب]]؛ و أقدم معاهدة سلام معروفة. آثار مصر القديمة فضلت مصدر إلهام لخيال المسافرين و الكتّاب لقرون. == مصر القديمة كانت إيه؟ == مصر القديمة ممكن تتوصف بالشكل ده: * [[حضاره|حضارة]] قديمة ** حضارة من [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] * جزء من [[تاريخ قديم|التاريخ القديم]] == جغرافيا مصر القديمة == === الأماكن === {{Div col|colwidth=24em}} * [[ابو غراب]] * [[ابو مينا]] * [[ابو رواش]] * [[ابو سمبل]] * [[ابوصير]] * [[ابيدوس]] * [[اسكندريه]] * [[الفيوم]] * [[العمارنه]] * [[اسوان]] * [[اسيوط]] * [[اواريس]] * [[بنى حسن]] * [[بوباستيس]] * [[بوهن]] * [[بوصير]] * [[بوتو]] * [[كليزما]] * [[قوص]] * [[دهشور]] * [[الدير البحرى]] * [[دير المدينه]] * [[ادفو]] * [[اللاهون]] * [[جزيرة الفنتين|الفنتين / أبو / يبو]] * [[جبل السلسله]] * [[الجيزه]] * [[هيبينو]] * [[هليوبوليس]] * [[هيروير]] * [[هيبسليس]] * [[إتجتاوى]] * [[كوم الحصن]] * [[الاقصر]] * [[ممفيس]] * [[منديس]] * [[نقراطيس]] * [[الفرما]] * [[بر رمسيس]] * [[رشيد]] * [[سقاره]] * [[صا الحجر]] * [[تانيس]] * [[طيبه]] * [[ثينيس]] {{div col end}} == حكومة و سياسة مصر القديمة == === الفراعنة === * [[فرعون]] – مقال عن تاريخ لقب "فرعون"، و الزينة و التيجان و الألقاب اللى كانت بتستخدم. * قائمة الفراعنة – المقالة دى فيها قائمة [[فرعون|بفراعنة]] [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، من [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]] قبل سنة 3000 قبل الميلاد لحد نهاية حكم [[البطالمه|العيله البطلمية]]. * تتويج الفرعون ** [[تيجان مصر]] * [[لستة اسر فراعنة مصر|عائلات مصر القديمة الحاكمة]] * [[القاب ملكيه مصريه قديمه|الألقاب الملكية المصرية القديمة]] === مسؤولين الحكومة === * [[تياتى|الوزير فى مصر القديمة]] – الوزير كان أعلى مسؤول فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بعد الملك، و كان بيخدم الملك أو [[فرعون|الفرعون]] فى عصر المملكة القديمة و الوسطانيه و الحديثة. * [[ابن الملك فى كوش|نائب ملك كوش]] – [[مملكة كوش|كوش]] فى النوبة السفلى كانت منطقة تحت الحكم المصرى من القرن الستاشر قبل الميلاد للقرن الحداشر قبل الميلاد. فى الفترة دى كان بيحكمها نائب للملك بيرفع تقاريره مباشرة للفرعون المصرى. * أمين الخزانة فى مصر القديمة – أمين الخزانة كان مسؤول عن المنتجات اللى بتوصل للقصر الملكى، و كان من أهم المسؤولين عن الإدارة الاقتصادية للممتلكات الملكية. === القانون المصرى === [[ماعت|القانون المصرى]] === الجيش المصرى القديم === [[الجيش فى مصر القديمه|الجيش المصرى القديم]] * العربيات الحربية فى مصر القديمة * البحرية المصرية القديمة == التاريخ العام لمصر القديمة == [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]] === تاريخ مصر القديمة حسب الفترة === * '''مصر قبل التاريخ''' – تاريخ مصر قبل التاريخ بيمتد من أقدم استيطان بشرى لحد بداية فترة الأسر البدرية فى مصر حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الأولانيه، أو حضارة العمرات – كانت فترة ثقافية فى تاريخ مصر العليا قبل الأسرات، و استمرت بالتقريب من 4000 لحد 3500 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة التانيه، أو ثقافة جرزة – كانت المرحلة التانيه من المراحل التلاتة لثقافة نقادة. ابتدت حوالى سنة 3500 قبل الميلاد و استمرت لحد حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[حضارة نقاده التالته|نقادة التالتة]]، أو [[حضارة نقاده التالته|الثقافة السمينية]] – كانت آخر مرحلة من فترة نقادة فى عصور قبل التاريخ المصرى القديم، و تاريخها بيرجع تقريباً للفترة من 3200 لحد 3100 قبل الميلاد. * '''[[عصر الاسر المصريه البدرى|العصر الأسرى البدرى فى مصر]]''' – العصر العتيق، أو '''العصر الأسرى البدرى'''، جه مباشرة بعد توحيد مصر السفلى و مصر العليا حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. و بيعتبر فى العادة إنه بيشمل: ** [[اسره مصريه اولانيه|العيله الأولانيه فى مصر]] ** [[اسره مصريه تانيه|العيله التانيه فى مصر]] * '''[[المملكه القديمه|المملكة المصرية القديمة]]''' – الاسم اللى بيتطلق على الفترة اللى كانت فى الألفية التالتة قبل الميلاد، لما مصر وصلت لأول فترة كبيرة من الازدهار المستمر فى الحضارة و التنظيم و الإنجازات. المملكة القديمة هيا أول واحدة من التلات فترات اللى بيتقال عليهم "الممالك"، و اللى بيمثلوا أعلى مراحل الحضارة فى وادى [[النيل]] السفلى. الفترة دى بتشمل: ** [[اسره مصريه تالته|العيله التالتة فى مصر]] ** [[اسره مصريه رابعه|العيله الرابعة فى مصر]] ** [[اسره مصريه خامسه|العيله الخامسة فى مصر]] ** [[اسره مصريه ساته|العيله السادسة فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال الاولانى|الفترة الانتقالية الأولانيه فى مصر]]''' – الفترة دى ساعات بتتوصف بأنها "فترة مظلمة" فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، و استمرت حوالى 140 سنة، من حوالى 2181 لحد 2055 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[اسره مصريه سابعه|العيله السابعة فى مصر]]، اللى فيه شك إذا كانت موجودة فعلًا ** [[اسره مصريه تامنه|العيله التامنة فى مصر]] ** [[اسره مصريه تاسعه|العيله التاسعة فى مصر]] ** [[الاسره المصريه العاشره|العيله العاشرة فى مصر]] ** جزء من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] * '''[[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه فى مصر]]''' – فترة فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بين حوالى 2055 و 1650 قبل الميلاد. و بتشمل: ** الجزء الأخير من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتناشر|العيله الاتناشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه تلاتاشر|العيله التلتاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه اربعتاشر|العيله الأربعتاشر فى مصر]] بعض الكتّاب بيحطوا العيلتين [[اسره مصريه تلاتاشر|التلتاشر]] و [[اسره مصريه اربعتاشر|الأربعتاشر]] ضمن [[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه]]. * '''[[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه فى مصر]]''' ([[هيكسوس|الهكسوس]]) – كانت فترة دخلت فيها [[مصر القديمه|مصر القديمة]] فى حالة من الانقسام و عدم الاستقرار للمرة التانيه، بين نهاية [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]] و بداية [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]]. الفترة دى معروفة بظهور [[هيكسوس|الهكسوس]] فى مصر، و بتشمل: ** [[اسره مصريه خمستاشر|العيله الخمستاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه ستاشر|العيله الستاشر فى مصر]] ** عيلة أبيدوس ** [[اسره مصريه سبعتاشر|العيله السبعتاشر فى مصر]] * '''[[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]''' – معروفة كمان باسم '''الإمبراطورية المصرية'''، و هيا الفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|التاريخ المصرى القديم]] بين القرن الستاشر قبل الميلاد و القرن الحداشر قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر فى مصر]] ** [[الاسره التسعتاشر|العيله التسعتاشر فى مصر]] ** [[الاسرة العشرين|العيله العشرين فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]''' – الفترة فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] من وفاة [[رمسيس الحداشر]] حوالى سنة 1070 قبل الميلاد لحد تأسيس [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين]] على إيد [[بسماتيك الاول|بسماتيك الأول]] سنة 664 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[ملوك الاسره المصريه الواحد والعشرين|العيله الواحدة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتنين والعشرين|العيله الاتنين و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه التلاته والعشرين|العيله التلاتة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاربعه والعشرين|العيله الأربعة و العشرين فى مصر]] ** [[الاسره المصريه الخمسه وعشرين|العيله الخمسة و العشرين فى مصر]] * '''[[العصر المتأخر|العصر المتأخر فى مصر القديمة]]''' ** [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين فى مصر]]، المعروفة كمان باسم '''العصر الصاوى'''، استمرت من 672 قبل الميلاد لحد 525 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره السابعه والعشرين|العيله السابعة و العشرين فى مصر]]، أو '''الفترة الفارسية الأولانيه''' (525–404 قبل الميلاد)، ابتدت بعد [[غزو]] [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] لمصر بقيادة [[قمبيز التانى|قمبيز التانى]]. ** [[ملوك الاسره المصريه التمانيه والعشرين|العيله التامنة و العشرين فى مصر]] كان فيها ملك واحد بس، [[اميرتايوس|أميرتايوس]]، أمير [[صا الحجر|سايس]]، اللى ثار ضد الفرس. العيله دى استمرت ست سنين، من 404 لحد 398 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التسعه والعشرين|العيله التاسعة و العشرين فى مصر]] حكمت من [[تل الربع|منديس]] من سنة 398 لحد 380 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التلاتين|العيله التلاتين]] كان فيها تلات فراعنة حكموا من سنة 380 قبل الميلاد لحد هزيمتهم النهائية سنة 343 قبل الميلاد، و ده أدى لإعادة غزو الفرس لمصر. ** [[الاسره المصريه الواحد وتلاتين|العيله الواحدة و التلاتين فى مصر]] كانت [[ساتراب|ولاية]] تابعة [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|للإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] بين 343 و 332 قبل الميلاد. ** [[البطالمه|العيله البطلمية]] حكمت [[المملكه البطلميه|المملكة البطلمية]] خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]]، من سنة 305 لحد 30 قبل الميلاد، و كانت آخر عيلة حاكمة فى مصر القديمة. ** [[مصر الرومانيه|الحكم الرومانى و البيزنطى]] استمر من سنة 30 قبل الميلاد لحد سنة 646 ميلادية. ** [[غزو العرب مصر|غزو العرب لمصر]] حصل ما بين سنة 639 و 646 ميلادية. === تاريخ مصر القديمة حسب المنطقة === * تاريخ [[اسكندريه|اسكندرية]] === تاريخ مصر القديمة حسب الموضوع === * [[معركة الدلتا]] * معركة دجاهى * [[معركة قادش]] * [[معركة مجيدو|معركة مجدو]] * معركة النيل سنة 47 قبل الميلاد * معركة بيلوسيوم * معركة بيرير * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى لمصر القديمة]] * معاهدة السلام المصرية الحثية * تاريخ مجمع معابد الكرنك * تاريخ أجهزة قياس الوقت فى مصر * [[الجيش فى مصر القديمه|التاريخ العسكرى لمصر القديمة]] * تقسيم فترات مصر القديمة * [[عدد سكان مصر|تاريخ سكان مصر]] * نهب طيبة * حصار دابور == مصرولوجيا == [[مصرولوجيا|مصرولوجيا]] – دراسة تاريخ و لغة و أدب و دين و عمارة و فن مصر القديمة، من الألفية الخامسة قبل الميلاد لحد نهاية الممارسات الدينية المصرية القديمة فى القرن الرابع الميلادى. الشخص المتخصص فى المجال ده بيتقال عليه "عالم مصريات". === علما المصريات === [[مصرولوجيا|عالم مصريات]] – شخص متخصص فى دراسة مصر القديمة. * [[ادوارد راسل آيرتون|إدوارد راسل آيرتون]] * [[جوفانى باتيستا بلزونى|جوفانى باتيستا بيلزونى]] * [[لودفيج بورشاردت]] * [[ياروسلاف تشرنى|ياروسلاف تشيرنى]] * [[الان هندرسون جاردنر|آلان جاردنر]] * [[سليم حسن]] * [[زاهى حواس]] * [[سليمه اكرام|سليمة إكرام]] * أنطونيو لوبرينو * [[مارييت|أوجست مارييت]] * [[جاستون ماسبيرو]] * [[ادوارد ناڤيل|إدوارد نافيل]] * [[فلندرز بيترى|ويليام ماثيو فليندرز بيترى]] * [[كيم ريهولت]] === متاحف فيها آثار مصرية قديمة === [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه|متاحف فيها آثار مصرية قديمة]] ==== مصر ==== * [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]] * متحف المركب الشمسى فى الجيزة * [[المتحف المصرى الكبير]] * [[متحف الكرانيس|متحف كارانيس]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] * [[متحف التحنيط|متحف التحنيط فى الأقصر]] * [[المتحف القومى للحضاره المصريه|المتحف القومى للحضارة المصرية]] ==== فرنسا ==== * [[متحف اللوفر]] ==== ألمانيا ==== * متحف بون المصرى * المتحف المصرى فى برلين * [[المتحف الوطنى للفن المصرى|المجموعة الحكومية للفن المصرى]] ==== إيطاليا ==== * المتحف المصرى فى ميلانو * المتحف المصرى فى تورينو * متحف باليرمو الأثرى ==== المملكة المتحدة ==== * [[المتحف البريطانى]] * [[متحف بترى للاثار المصريه|متحف بيترى للآثار المصرية]] * [[متحف اشموليان|متحف أشموليان]] ==== امريكا ==== * [[متحف بروكلين]] * [[متحف المتروبوليتان للفنون]] * المتحف الروزكروشيانى المصرى == ثقافة مصر القديمة == * [[تقويم مصرى|التقويم المصرى]] * القطط فى مصر القديمة * [[هدوم مصر القديمه|الهدوم فى مصر القديمة]] ** مجوهرات مصرية قديمة ** الجمال و مستحضرات التجميل فى مصر القديمة ** صنادل مصرية قديمة ** [[خات (هدوم)|خات]] ** [[النمس الفرعونى|نيمس]] ** الصدرية ** شينديت ** طوق أوسيك * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه|الأكل فى مصر القديمة]] * الرقص فى مصر القديمة * [[فكرة المصريين القدام عن الكون|علم الفلك عند المصريين القدام]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات المصرية القديمة]] ** الضرب عند المصريين القدام ** الجبر المصرى ** الهندسة المصرية ** الكسور المصرية ** [[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] * الأعياد فى مصر القديمة ** [[عيد الوادى الجميل]] ** [[عيد مين]] ** [[عيد الاوبيت|عيد أوبيت]] ** [[عيد سد]] * المثلية الجنسية فى مصر القديمة * [[ادب مصرى قديم|الأدب المصرى القديم]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه|الطب فى مصر القديمة]] ** الدراسات التشريحية المصرية القديمة ** [[برديات طبيه مصريه|البرديات الطبية المصرية]] * [[مزيكا مصريه|المزيكا فى مصر القديمة]] * [[فلسفة مصر القديمه|الفلسفة فى مصر القديمة]] * رموز مصر القديمة ** [[مفتاح الحياه|عنخ]] ** [[تاج اوزوريس الابيض|عاطف]] ** [[التاج الاحمر|ديشريت]] ** [[عمود جد|جد]] ** [[التاج الابيض|هيدجيت]] ** [[التاج المزدوج|بشنت]] ** [[صل فرعونى|أوريوس]] ** [[صولجان واس|صولجان واس]] ** [[الشمس المجنحه|الشمس المجنحة]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه|تكنولوجيا مصر القديمة]] ** وحدات القياس المصرية القديمة ** محاجر الحجارة فى مصر القديمة === العمارة فى مصر القديمة === [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] ** [[بناء الاهرامات المصريه|بناء الأهرامات المصرية]] ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] ** [[هريم|الهرم]] ** الهرم المدرج * [[معبد مصرى|المعابد المصرية القديمة]] ** الأعمدة * الباب الوهمى * جناين مصر القديمة * [[مسله|المسلات]] * [[التخطيط الحضرى فى مصر القديمه|التخطيط العمرانى فى مصر القديمة]] ==== مبانى و منشآت ==== * تمثال الكتلة * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] _{([[ليستة اهرامات مصر|ليستة]])} ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] *** [[هرم خوفو|الهرم الأكبر فى الجيزة]] * [[ابو الهول|أبو الهول العظيم فى الجيزة]] * معبد الكرنك * [[فنار اسكندريه|فنار اسكندرية]] * [[مكتبة اسكندريه|مكتبة اسكندرية]] * [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]] * [[ماميزى|ماميسى]] * [[مصطبه|مصطبة]] * السرداب === فن مصر القديمة === * فن العمارنة * الفخار المصرى القديم * الفن الدينى المصرى القديم * الفن الجنائزى فى مصر القديمة * الرسم فى مصر القديمة * فن البورتريه فى مصر القديمة * النحت فى مصر القديمة === الدين فى مصر القديمة === [[الدين المصرى القديم|الدين المصرى القديم]] * [[Ancient Egyptian afterlife beliefs]] * [[Ancient Egyptian deities]] ** [[List of Egyptian deities|Egyptian pantheon]] ***[[Ennead]] **** [[Atum]] **** [[Shu (Egyptian deity)|Shu]] **** [[Tefnut]] **** [[Geb]] **** [[Nut (goddess)|Nut]] **** [[Osiris]] **** [[Isis]] **** [[Horus]] **** [[Set (deity)|Set]] **** [[Nephthys]] *** [[Ogdoad (Egyptian)|Ogdoad]] of [[Hermopolis]] **** [[Amun]] and [[Amunet]] **** [[Heh (god)|Heh]] and [[Hauhet]] **** [[Kek (mythology)|Kek]] and [[Kauket]] **** [[Nu (mythology)|Nu]] and [[Naunet]] *** [[Theban Triad]] **** [[Amun]] **** [[Mut]] **** [[Khonsu]] *** Major deities ****[[Amun]]{{·}}[[Anhur]]{{·}}[[Anubis]]{{·}}[[Apep]]{{·}}[[Apis (deity)|Apis]]{{·}}[[Aten]]{{·}}[[Bastet]]{{·}}[[Bennu]]{{·}}[[Hathor]]{{·}}[[Khepri]]{{·}}[[Khnum]]{{·}}[[Khonsu]]{{·}}[[Montu]]{{·}}[[Mut]]{{·}}[[Neith]]{{·}}[[Ptah]]{{·}}[[Ra]]{{·}}[[Sekhmet]]{{·}}[[Set (deity)|Set]]{{·}}[[Shu (Egyptian god)|Shu]]{{·}}[[Sobek]]{{·}}[[Thoth]] *** Other deities ****[[Ammit]]{{·}}[[Bes]]{{·}}[[Maahes]]{{·}}[[Min (god)|Min]]{{·}}[[Pakhet]]{{·}}[[Sokar|Seker]]{{·}}[[Seshat]]{{·}}[[Tawaret]]{{·}}[[Wadjet]]{{·}}[[Wepwawet]] * [[Ancient Egyptian funerary practices]] ** [[Canopic jar]]s ** [[Mummy]] ***[[List of Egyptian mummies (royalty)]] ***[[Opening of the mouth ceremony]] ** [[Reserve head]] ** [[Wooden tomb model]] *[[Ancient Egyptian funerary texts]] ** [[Amduat]] ** [[Book of Caverns]] ** [[Book of Gates]] ** [[Book of Nut]] ** [[Book of the Dead]] ***[[List of Book of the Dead spells|Book of the Dead spells]] ** [[Book of the Earth]] ** [[Book of the Heavenly Cow]] ** [[Book of the Netherworld]] ** [[Book of Traversing Eternity]] ** [[Books of Breathing]] ** [[Litany of Re]] ** [[Litany of the Eye of Horus]] ** [[Spell of the Twelve Caves]] ** [[Coffin Texts]] ** [[Pyramid Texts]] * [[Ancient Egyptian offering formula]] * [[Ancient Egyptian retainer sacrifices]] * [[Mortuary temple]] * [[Decline of ancient Egyptian religion]] * Religious concepts ** [[Aaru]] ** [[Akh]] ** ''[[Ancient Egyptian conception of the soul#Ba (personality)|Ba]]'' ** [[Duat]] ** [[Egyptian soul]] ** [[Isfet (Egyptian mythology)|Isfet]] ** ''[[Ancient Egyptian conception of the soul#Ka (vital essence)|Ka]]'' ** [[Kek (mythology)|Kek]] ** [[Maat]] ** [[Shai]] * [[Egyptian mythology]] ** [[Egyptian mythology#Major myths|Major myths]] *** [[Ancient Egyptian creation myths]] *** [[Osiris myth]] ** [[Numbers in Egyptian mythology]] === اللغة المصرية القديمة === [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] * مراحل اللغة المصرية القديمة ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: قبل سنة 2600 قبل الميلاد، و كانت لغة [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]]. أقدم الكتابات المصرية المعروفة بترجع لحوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: من حوالى 2686 لحد 2181 قبل الميلاد، و كانت لغة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]]. ** [[لغه مصريه|المصرية الوسطانيه]]: من حوالى 2055 لحد 1650 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]]. فضلت مستخدمة فى بدايات [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر]] لحد [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]، و فضلت لغة أدبية لحد القرن الرابع الميلادى. ** [[لغه مصريه|المصرية المتأخرة]]: من حوالى 1069 لحد 700 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]، مع إن بدايتها كانت أقدم و بترجع لـ [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]. ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]: من القرن السابع قبل الميلاد لحد القرن الخامس الميلادى، من [[العصر المتأخر]] لحد [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]]. ** [[لغه قبطى|القبطى]]: من القرن الأول الميلادى لحد القرن السبعتاشر الميلادى، من [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] البدرى لحد العصر الحديث البدرى. * أنظمة الكتابة ** [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] *** الهيروغليفية المتصلة ** [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]] * فك رموز الكتابة المصرية القديمة * النقل الحرفى للمصرية القديمة == اقتصاد مصر القديمة == * [[الزراعه فى مصر القديمه|الزراعة فى مصر القديمة]] ** تعداد المواشى * [[التجاره فى مصر القديمه|التجارة فى مصر القديمة]] ** العلاقات الخارجية لمصر القديمة * [[التعدين فى مصر|التعدين فى مصر القديمة]] * اقتصاد القصر * محاجر الحجارة فى مصر القديمة == منشورات عن مصر القديمة == * ''مصر القديمة'' * ''الهيروغليفية المصرية القديمة: دليل عملى'' * ''[[لسته الرموز الهيروغليفيه (لسته جاردنر)|الهيروغليفية: كتابات مصر القديمة]]'' * ''[[ايدان دودسون|الهيروغليفية فى مصر القديمة]]'' * ''موسوعة أكسفورد لمصر القديمة'' * ''قراءة الفن المصرى: دليل هيروغليفى للرسم و النحت المصرى القديم'' == شوف كمان == {{بوابه|Ancient Egypt|Civilizations}} * فهرس المقالات المتعلقة بمصر القديمة * مسرد آثار مصر القديمة * مخطط الدراسات الكلاسيكية ; ليستات مصر القديمة * ليستة المصريين القدام * [[المواقع المصريه القديمه|ليستة المواقع المصرية القديمة]] * ليستة لوحات الألوان المصرية القديمة * [[البرديات المصريه القديمه|ليستة البرديات المصرية القديمة]] * ليستة الكتبة المصريين القدام * ليستة المعابد المصرية القديمة * ليستة الهيروغليفية المصرية * [[ليستة اهرامات مصر|ليستة الأهرامات المصرية]] * ليستة الفراعنة * ليستة عروض البورتريه باستخدام الهيروغليفية المصرية القديمة * [[مقابر طيبه الجنائزيه|ليستة مقابر طيبة]] * ليستات الهيروغليفية المصرية == مراجع == {{مصادر|2}} == لينكات برانيه == {{روابط شقيقه|Ancient Egypt}}{{روابط شخص}} * [https://www.youtube.com/watch?v=hO1tzmi1V5g فيديو عن مصر القديمة من إنتاج ناشيونال جيوجرافيك] {{مواضيع مصر الفرعونيه}} {{Outline footer}} [[تصنيف:مصر القديمه]] rhrb96cuzxtt44jdszwtxzi4s7e688d 13235711 13235710 2026-09-18T07:14:37Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: أكبر ← اكبر، إيطاليا ← ايطاليا، لًا ← ل، الأول ← الاولانى ، ألمانيا ← المانيا ، باً ← ب ، [[إ ← [[ا، [[Ra]] ← [[رع]]، ]]s ← ]]، الإمبراطور ← الامبراطور (2)، ]] and [[ ← ]] و [[ (4) 13235711 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:ابو_الهول_-_الجيزه.JPG|تصغير|300x300بك|[[ابو الهول|أبو الهول فى الجيزة]] و [[هرم خفرع]]]] المخطط ده بيتقدم كملخص و دليل موضوعى عن مصر القديمة: '''[[مصر القديمه|مصر القديمة]]''' – [[حضاره|حضارة]] قديمة قامت فى شرق [[شمال افريقيا|شمال إفريقيا]]، و اتمركزت على طول المجرى الأدنى [[النيل|لنهر النيل]] فى المنطقة اللى بتكوّن دلوقتى دولة [[مصر]] الحديثة. الحضارة المصرية ابتدت تتبلور حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، حسب [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى المصرى التقليدى]]،<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronology|مسار=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|ناشر=Digital Egypt for Universities, University College London|تاريخ-الوصول=25 March 2008}}</ref> مع التوحيد السياسى لمصر العليا و مصر السفلى تحت حكم أول [[فرعون]]. إنجازات المصريين القدام الكتيرة بتشمل تكنولوجيات استخراج الحجارة و المسح و البناء اللى سهّلت بناء [[الاهرامات المصريه|الأهرامات]] و [[معبد مصرى|المعابد]] و [[مسله|المسلات]] الضخمة؛ و نظام [[الرياضيات فى مصر القديمه|للرياضيات]]؛ و [[اشهر اطباء مصر القديمه|نظام طب]] عملى و فعال؛ و أنظمة الرى و تكنولوجيات الإنتاج الزراعى؛ و بعض أقدم المراكب المعروفة؛ و تكنولوجيا الخزف و الزجاج المصرى؛ و أشكال جديدة من [[ادب مصرى قديم|الأدب]]؛ و أقدم معاهدة سلام معروفة. آثار مصر القديمة فضلت مصدر إلهام لخيال المسافرين و الكتّاب لقرون. == مصر القديمة كانت إيه؟ == مصر القديمة ممكن تتوصف بالشكل ده: * [[حضاره|حضارة]] قديمة ** حضارة من [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] * جزء من [[تاريخ قديم|التاريخ القديم]] == جغرافيا مصر القديمة == === الأماكن === {{Div col|colwidth=24em}} * [[ابو غراب]] * [[ابو مينا]] * [[ابو رواش]] * [[ابو سمبل]] * [[ابوصير]] * [[ابيدوس]] * [[اسكندريه]] * [[الفيوم]] * [[العمارنه]] * [[اسوان]] * [[اسيوط]] * [[اواريس]] * [[بنى حسن]] * [[بوباستيس]] * [[بوهن]] * [[بوصير]] * [[بوتو]] * [[كليزما]] * [[قوص]] * [[دهشور]] * [[الدير البحرى]] * [[دير المدينه]] * [[ادفو]] * [[اللاهون]] * [[جزيرة الفنتين|الفنتين / أبو / يبو]] * [[جبل السلسله]] * [[الجيزه]] * [[هيبينو]] * [[هليوبوليس]] * [[هيروير]] * [[هيبسليس]] * [[اتجتاوى]] * [[كوم الحصن]] * [[الاقصر]] * [[ممفيس]] * [[منديس]] * [[نقراطيس]] * [[الفرما]] * [[بر رمسيس]] * [[رشيد]] * [[سقاره]] * [[صا الحجر]] * [[تانيس]] * [[طيبه]] * [[ثينيس]] {{div col end}} == حكومة و سياسة مصر القديمة == === الفراعنة === * [[فرعون]] – مقال عن تاريخ لقب "فرعون"، و الزينة و التيجان و الألقاب اللى كانت بتستخدم. * قائمة الفراعنة – المقالة دى فيها قائمة [[فرعون|بفراعنة]] [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، من [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]] قبل سنة 3000 قبل الميلاد لحد نهاية حكم [[البطالمه|العيله البطلمية]]. * تتويج الفرعون ** [[تيجان مصر]] * [[لستة اسر فراعنة مصر|عائلات مصر القديمة الحاكمة]] * [[القاب ملكيه مصريه قديمه|الألقاب الملكية المصرية القديمة]] === مسؤولين الحكومة === * [[تياتى|الوزير فى مصر القديمة]] – الوزير كان أعلى مسؤول فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بعد الملك، و كان بيخدم الملك أو [[فرعون|الفرعون]] فى عصر المملكة القديمة و الوسطانيه و الحديثة. * [[ابن الملك فى كوش|نائب ملك كوش]] – [[مملكة كوش|كوش]] فى النوبة السفلى كانت منطقة تحت الحكم المصرى من القرن الستاشر قبل الميلاد للقرن الحداشر قبل الميلاد. فى الفترة دى كان بيحكمها نائب للملك بيرفع تقاريره مباشرة للفرعون المصرى. * أمين الخزانة فى مصر القديمة – أمين الخزانة كان مسؤول عن المنتجات اللى بتوصل للقصر الملكى، و كان من أهم المسؤولين عن الإدارة الاقتصادية للممتلكات الملكية. === القانون المصرى === [[ماعت|القانون المصرى]] === الجيش المصرى القديم === [[الجيش فى مصر القديمه|الجيش المصرى القديم]] * العربيات الحربية فى مصر القديمة * البحرية المصرية القديمة == التاريخ العام لمصر القديمة == [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]] === تاريخ مصر القديمة حسب الفترة === * '''مصر قبل التاريخ''' – تاريخ مصر قبل التاريخ بيمتد من أقدم استيطان بشرى لحد بداية فترة الأسر البدرية فى مصر حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الأولانيه، أو حضارة العمرات – كانت فترة ثقافية فى تاريخ مصر العليا قبل الأسرات، و استمرت بالتقريب من 4000 لحد 3500 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة التانيه، أو ثقافة جرزة – كانت المرحلة التانيه من المراحل التلاتة لثقافة نقادة. ابتدت حوالى سنة 3500 قبل الميلاد و استمرت لحد حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[حضارة نقاده التالته|نقادة التالتة]]، أو [[حضارة نقاده التالته|الثقافة السمينية]] – كانت آخر مرحلة من فترة نقادة فى عصور قبل التاريخ المصرى القديم، و تاريخها بيرجع تقريب للفترة من 3200 لحد 3100 قبل الميلاد. * '''[[عصر الاسر المصريه البدرى|العصر الأسرى البدرى فى مصر]]''' – العصر العتيق، أو '''العصر الأسرى البدرى'''، جه مباشرة بعد توحيد مصر السفلى و مصر العليا حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. و بيعتبر فى العادة إنه بيشمل: ** [[اسره مصريه اولانيه|العيله الأولانيه فى مصر]] ** [[اسره مصريه تانيه|العيله التانيه فى مصر]] * '''[[المملكه القديمه|المملكة المصرية القديمة]]''' – الاسم اللى بيتطلق على الفترة اللى كانت فى الألفية التالتة قبل الميلاد، لما مصر وصلت لأول فترة كبيرة من الازدهار المستمر فى الحضارة و التنظيم و الإنجازات. المملكة القديمة هيا أول واحدة من التلات فترات اللى بيتقال عليهم "الممالك"، و اللى بيمثلوا أعلى مراحل الحضارة فى وادى [[النيل]] السفلى. الفترة دى بتشمل: ** [[اسره مصريه تالته|العيله التالتة فى مصر]] ** [[اسره مصريه رابعه|العيله الرابعة فى مصر]] ** [[اسره مصريه خامسه|العيله الخامسة فى مصر]] ** [[اسره مصريه ساته|العيله السادسة فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال الاولانى|الفترة الانتقالية الأولانيه فى مصر]]''' – الفترة دى ساعات بتتوصف بأنها "فترة مظلمة" فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، و استمرت حوالى 140 سنة، من حوالى 2181 لحد 2055 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[اسره مصريه سابعه|العيله السابعة فى مصر]]، اللى فيه شك إذا كانت موجودة فعل ** [[اسره مصريه تامنه|العيله التامنة فى مصر]] ** [[اسره مصريه تاسعه|العيله التاسعة فى مصر]] ** [[الاسره المصريه العاشره|العيله العاشرة فى مصر]] ** جزء من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] * '''[[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه فى مصر]]''' – فترة فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بين حوالى 2055 و 1650 قبل الميلاد. و بتشمل: ** الجزء الأخير من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتناشر|العيله الاتناشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه تلاتاشر|العيله التلتاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه اربعتاشر|العيله الأربعتاشر فى مصر]] بعض الكتّاب بيحطوا العيلتين [[اسره مصريه تلاتاشر|التلتاشر]] و [[اسره مصريه اربعتاشر|الأربعتاشر]] ضمن [[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه]]. * '''[[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه فى مصر]]''' ([[هيكسوس|الهكسوس]]) – كانت فترة دخلت فيها [[مصر القديمه|مصر القديمة]] فى حالة من الانقسام و عدم الاستقرار للمرة التانيه، بين نهاية [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]] و بداية [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]]. الفترة دى معروفة بظهور [[هيكسوس|الهكسوس]] فى مصر، و بتشمل: ** [[اسره مصريه خمستاشر|العيله الخمستاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه ستاشر|العيله الستاشر فى مصر]] ** عيلة أبيدوس ** [[اسره مصريه سبعتاشر|العيله السبعتاشر فى مصر]] * '''[[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]''' – معروفة كمان باسم '''الامبراطورية المصرية'''، و هيا الفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|التاريخ المصرى القديم]] بين القرن الستاشر قبل الميلاد و القرن الحداشر قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر فى مصر]] ** [[الاسره التسعتاشر|العيله التسعتاشر فى مصر]] ** [[الاسرة العشرين|العيله العشرين فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]''' – الفترة فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] من وفاة [[رمسيس الحداشر]] حوالى سنة 1070 قبل الميلاد لحد تأسيس [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين]] على إيد [[بسماتيك الاول|بسماتيك الأول]] سنة 664 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[ملوك الاسره المصريه الواحد والعشرين|العيله الواحدة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتنين والعشرين|العيله الاتنين و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه التلاته والعشرين|العيله التلاتة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاربعه والعشرين|العيله الأربعة و العشرين فى مصر]] ** [[الاسره المصريه الخمسه وعشرين|العيله الخمسة و العشرين فى مصر]] * '''[[العصر المتأخر|العصر المتأخر فى مصر القديمة]]''' ** [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين فى مصر]]، المعروفة كمان باسم '''العصر الصاوى'''، استمرت من 672 قبل الميلاد لحد 525 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره السابعه والعشرين|العيله السابعة و العشرين فى مصر]]، أو '''الفترة الفارسية الأولانيه''' (525–404 قبل الميلاد)، ابتدت بعد [[غزو]] [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الامبراطورية الأخمينية الفارسية]] لمصر بقيادة [[قمبيز التانى]]. ** [[ملوك الاسره المصريه التمانيه والعشرين|العيله التامنة و العشرين فى مصر]] كان فيها ملك واحد بس، [[اميرتايوس|أميرتايوس]]، أمير [[صا الحجر|سايس]]، اللى ثار ضد الفرس. العيله دى استمرت ست سنين، من 404 لحد 398 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التسعه والعشرين|العيله التاسعة و العشرين فى مصر]] حكمت من [[تل الربع|منديس]] من سنة 398 لحد 380 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التلاتين|العيله التلاتين]] كان فيها تلات فراعنة حكموا من سنة 380 قبل الميلاد لحد هزيمتهم النهائية سنة 343 قبل الميلاد، و ده أدى لإعادة غزو الفرس لمصر. ** [[الاسره المصريه الواحد وتلاتين|العيله الواحدة و التلاتين فى مصر]] كانت [[ساتراب|ولاية]] تابعة [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|للإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] بين 343 و 332 قبل الميلاد. ** [[البطالمه|العيله البطلمية]] حكمت [[المملكه البطلميه|المملكة البطلمية]] خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]]، من سنة 305 لحد 30 قبل الميلاد، و كانت آخر عيلة حاكمة فى مصر القديمة. ** [[مصر الرومانيه|الحكم الرومانى و البيزنطى]] استمر من سنة 30 قبل الميلاد لحد سنة 646 ميلادية. ** [[غزو العرب مصر|غزو العرب لمصر]] حصل ما بين سنة 639 و 646 ميلادية. === تاريخ مصر القديمة حسب المنطقة === * تاريخ [[اسكندريه|اسكندرية]] === تاريخ مصر القديمة حسب الموضوع === * [[معركة الدلتا]] * معركة دجاهى * [[معركة قادش]] * [[معركة مجيدو|معركة مجدو]] * معركة النيل سنة 47 قبل الميلاد * معركة بيلوسيوم * معركة بيرير * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى لمصر القديمة]] * معاهدة السلام المصرية الحثية * تاريخ مجمع معابد الكرنك * تاريخ أجهزة قياس الوقت فى مصر * [[الجيش فى مصر القديمه|التاريخ العسكرى لمصر القديمة]] * تقسيم فترات مصر القديمة * [[عدد سكان مصر|تاريخ سكان مصر]] * نهب طيبة * حصار دابور == مصرولوجيا == [[مصرولوجيا]] – دراسة تاريخ و لغة و أدب و دين و عمارة و فن مصر القديمة، من الألفية الخامسة قبل الميلاد لحد نهاية الممارسات الدينية المصرية القديمة فى القرن الرابع الميلادى. الشخص المتخصص فى المجال ده بيتقال عليه "عالم مصريات". === علما المصريات === [[مصرولوجيا|عالم مصريات]] – شخص متخصص فى دراسة مصر القديمة. * [[ادوارد راسل آيرتون|إدوارد راسل آيرتون]] * [[جوفانى باتيستا بلزونى|جوفانى باتيستا بيلزونى]] * [[لودفيج بورشاردت]] * [[ياروسلاف تشرنى|ياروسلاف تشيرنى]] * [[الان هندرسون جاردنر|آلان جاردنر]] * [[سليم حسن]] * [[زاهى حواس]] * [[سليمه اكرام|سليمة إكرام]] * أنطونيو لوبرينو * [[مارييت|أوجست مارييت]] * [[جاستون ماسبيرو]] * [[ادوارد ناڤيل|إدوارد نافيل]] * [[فلندرز بيترى|ويليام ماثيو فليندرز بيترى]] * [[كيم ريهولت]] === متاحف فيها آثار مصرية قديمة === [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه|متاحف فيها آثار مصرية قديمة]] ==== مصر ==== * [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]] * متحف المركب الشمسى فى الجيزة * [[المتحف المصرى الكبير]] * [[متحف الكرانيس|متحف كارانيس]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] * [[متحف التحنيط|متحف التحنيط فى الأقصر]] * [[المتحف القومى للحضاره المصريه|المتحف القومى للحضارة المصرية]] ==== فرنسا ==== * [[متحف اللوفر]] ==== المانيا ==== * متحف بون المصرى * المتحف المصرى فى برلين * [[المتحف الوطنى للفن المصرى|المجموعة الحكومية للفن المصرى]] ==== ايطاليا ==== * المتحف المصرى فى ميلانو * المتحف المصرى فى تورينو * متحف باليرمو الأثرى ==== المملكة المتحدة ==== * [[المتحف البريطانى]] * [[متحف بترى للاثار المصريه|متحف بيترى للآثار المصرية]] * [[متحف اشموليان|متحف أشموليان]] ==== امريكا ==== * [[متحف بروكلين]] * [[متحف المتروبوليتان للفنون]] * المتحف الروزكروشيانى المصرى == ثقافة مصر القديمة == * [[تقويم مصرى|التقويم المصرى]] * القطط فى مصر القديمة * [[هدوم مصر القديمه|الهدوم فى مصر القديمة]] ** مجوهرات مصرية قديمة ** الجمال و مستحضرات التجميل فى مصر القديمة ** صنادل مصرية قديمة ** [[خات (هدوم)|خات]] ** [[النمس الفرعونى|نيمس]] ** الصدرية ** شينديت ** طوق أوسيك * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه|الأكل فى مصر القديمة]] * الرقص فى مصر القديمة * [[فكرة المصريين القدام عن الكون|علم الفلك عند المصريين القدام]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات المصرية القديمة]] ** الضرب عند المصريين القدام ** الجبر المصرى ** الهندسة المصرية ** الكسور المصرية ** [[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] * الأعياد فى مصر القديمة ** [[عيد الوادى الجميل]] ** [[عيد مين]] ** [[عيد الاوبيت|عيد أوبيت]] ** [[عيد سد]] * المثلية الجنسية فى مصر القديمة * [[ادب مصرى قديم|الأدب المصرى القديم]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه|الطب فى مصر القديمة]] ** الدراسات التشريحية المصرية القديمة ** [[برديات طبيه مصريه|البرديات الطبية المصرية]] * [[مزيكا مصريه|المزيكا فى مصر القديمة]] * [[فلسفة مصر القديمه|الفلسفة فى مصر القديمة]] * رموز مصر القديمة ** [[مفتاح الحياه|عنخ]] ** [[تاج اوزوريس الابيض|عاطف]] ** [[التاج الاحمر|ديشريت]] ** [[عمود جد|جد]] ** [[التاج الابيض|هيدجيت]] ** [[التاج المزدوج|بشنت]] ** [[صل فرعونى|أوريوس]] ** [[صولجان واس]] ** [[الشمس المجنحه|الشمس المجنحة]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه|تكنولوجيا مصر القديمة]] ** وحدات القياس المصرية القديمة ** محاجر الحجارة فى مصر القديمة === العمارة فى مصر القديمة === [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] ** [[بناء الاهرامات المصريه|بناء الأهرامات المصرية]] ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] ** [[هريم|الهرم]] ** الهرم المدرج * [[معبد مصرى|المعابد المصرية القديمة]] ** الأعمدة * الباب الوهمى * جناين مصر القديمة * [[مسله|المسلات]] * [[التخطيط الحضرى فى مصر القديمه|التخطيط العمرانى فى مصر القديمة]] ==== مبانى و منشآت ==== * تمثال الكتلة * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] _{([[ليستة اهرامات مصر|ليستة]])} ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] *** [[هرم خوفو|الهرم الاكبر فى الجيزة]] * [[ابو الهول|أبو الهول العظيم فى الجيزة]] * معبد الكرنك * [[فنار اسكندريه|فنار اسكندرية]] * [[مكتبة اسكندريه|مكتبة اسكندرية]] * [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]] * [[ماميزى|ماميسى]] * [[مصطبه|مصطبة]] * السرداب === فن مصر القديمة === * فن العمارنة * الفخار المصرى القديم * الفن الدينى المصرى القديم * الفن الجنائزى فى مصر القديمة * الرسم فى مصر القديمة * فن البورتريه فى مصر القديمة * النحت فى مصر القديمة === الدين فى مصر القديمة === [[الدين المصرى القديم]] * [[Ancient Egyptian afterlife beliefs]] * [[Ancient Egyptian deities]] ** [[List of Egyptian deities|Egyptian pantheon]] ***[[Ennead]] **** [[Atum]] **** [[Shu (Egyptian deity)|Shu]] **** [[Tefnut]] **** [[Geb]] **** [[Nut (goddess)|Nut]] **** [[Osiris]] **** [[Isis]] **** [[Horus]] **** [[Set (deity)|Set]] **** [[Nephthys]] *** [[Ogdoad (Egyptian)|Ogdoad]] of [[Hermopolis]] **** [[Amun]] و [[Amunet]] **** [[Heh (god)|Heh]] و [[Hauhet]] **** [[Kek (mythology)|Kek]] و [[Kauket]] **** [[Nu (mythology)|Nu]] و [[Naunet]] *** [[Theban Triad]] **** [[Amun]] **** [[Mut]] **** [[Khonsu]] *** Major deities ****[[Amun]]{{·}}[[Anhur]]{{·}}[[Anubis]]{{·}}[[Apep]]{{·}}[[Apis (deity)|Apis]]{{·}}[[Aten]]{{·}}[[Bastet]]{{·}}[[Bennu]]{{·}}[[Hathor]]{{·}}[[Khepri]]{{·}}[[Khnum]]{{·}}[[Khonsu]]{{·}}[[Montu]]{{·}}[[Mut]]{{·}}[[Neith]]{{·}}[[Ptah]]{{·}}[[رع]]{{·}}[[Sekhmet]]{{·}}[[Set (deity)|Set]]{{·}}[[Shu (Egyptian god)|Shu]]{{·}}[[Sobek]]{{·}}[[Thoth]] *** Other deities ****[[Ammit]]{{·}}[[Bes]]{{·}}[[Maahes]]{{·}}[[Min (god)|Min]]{{·}}[[Pakhet]]{{·}}[[Sokar|Seker]]{{·}}[[Seshat]]{{·}}[[Tawaret]]{{·}}[[Wadjet]]{{·}}[[Wepwawet]] * [[Ancient Egyptian funerary practices]] ** [[Canopic jar]] ** [[Mummy]] ***[[List of Egyptian mummies (royalty)]] ***[[Opening of the mouth ceremony]] ** [[Reserve head]] ** [[Wooden tomb model]] *[[Ancient Egyptian funerary texts]] ** [[Amduat]] ** [[Book of Caverns]] ** [[Book of Gates]] ** [[Book of Nut]] ** [[Book of the Dead]] ***[[List of Book of the Dead spells|Book of the Dead spells]] ** [[Book of the Earth]] ** [[Book of the Heavenly Cow]] ** [[Book of the Netherworld]] ** [[Book of Traversing Eternity]] ** [[Books of Breathing]] ** [[Litany of Re]] ** [[Litany of the Eye of Horus]] ** [[Spell of the Twelve Caves]] ** [[Coffin Texts]] ** [[Pyramid Texts]] * [[Ancient Egyptian offering formula]] * [[Ancient Egyptian retainer sacrifices]] * [[Mortuary temple]] * [[Decline of ancient Egyptian religion]] * Religious concepts ** [[Aaru]] ** [[Akh]] ** ''[[Ancient Egyptian conception of the soul#Ba (personality)|Ba]]'' ** [[Duat]] ** [[Egyptian soul]] ** [[Isfet (Egyptian mythology)|Isfet]] ** ''[[Ancient Egyptian conception of the soul#Ka (vital essence)|Ka]]'' ** [[Kek (mythology)|Kek]] ** [[Maat]] ** [[Shai]] * [[Egyptian mythology]] ** [[Egyptian mythology#Major myths|Major myths]] *** [[Ancient Egyptian creation myths]] *** [[Osiris myth]] ** [[Numbers in Egyptian mythology]] === اللغة المصرية القديمة === [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] * مراحل اللغة المصرية القديمة ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: قبل سنة 2600 قبل الميلاد، و كانت لغة [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]]. أقدم الكتابات المصرية المعروفة بترجع لحوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: من حوالى 2686 لحد 2181 قبل الميلاد، و كانت لغة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]]. ** [[لغه مصريه|المصرية الوسطانيه]]: من حوالى 2055 لحد 1650 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]]. فضلت مستخدمة فى بدايات [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر]] لحد [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]، و فضلت لغة أدبية لحد القرن الرابع الميلادى. ** [[لغه مصريه|المصرية المتأخرة]]: من حوالى 1069 لحد 700 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]، مع إن بدايتها كانت أقدم و بترجع لـ [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]. ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]: من القرن السابع قبل الميلاد لحد القرن الخامس الميلادى، من [[العصر المتأخر]] لحد [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]]. ** [[لغه قبطى|القبطى]]: من القرن الاولانى الميلادى لحد القرن السبعتاشر الميلادى، من [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] البدرى لحد العصر الحديث البدرى. * أنظمة الكتابة ** [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] *** الهيروغليفية المتصلة ** [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]] * فك رموز الكتابة المصرية القديمة * النقل الحرفى للمصرية القديمة == اقتصاد مصر القديمة == * [[الزراعه فى مصر القديمه|الزراعة فى مصر القديمة]] ** تعداد المواشى * [[التجاره فى مصر القديمه|التجارة فى مصر القديمة]] ** العلاقات الخارجية لمصر القديمة * [[التعدين فى مصر|التعدين فى مصر القديمة]] * اقتصاد القصر * محاجر الحجارة فى مصر القديمة == منشورات عن مصر القديمة == * ''مصر القديمة'' * ''الهيروغليفية المصرية القديمة: دليل عملى'' * ''[[لسته الرموز الهيروغليفيه (لسته جاردنر)|الهيروغليفية: كتابات مصر القديمة]]'' * ''[[ايدان دودسون|الهيروغليفية فى مصر القديمة]]'' * ''موسوعة أكسفورد لمصر القديمة'' * ''قراءة الفن المصرى: دليل هيروغليفى للرسم و النحت المصرى القديم'' == شوف كمان == {{بوابه|Ancient Egypt|Civilizations}} * فهرس المقالات المتعلقة بمصر القديمة * مسرد آثار مصر القديمة * مخطط الدراسات الكلاسيكية ; ليستات مصر القديمة * ليستة المصريين القدام * [[المواقع المصريه القديمه|ليستة المواقع المصرية القديمة]] * ليستة لوحات الألوان المصرية القديمة * [[البرديات المصريه القديمه|ليستة البرديات المصرية القديمة]] * ليستة الكتبة المصريين القدام * ليستة المعابد المصرية القديمة * ليستة الهيروغليفية المصرية * [[ليستة اهرامات مصر|ليستة الأهرامات المصرية]] * ليستة الفراعنة * ليستة عروض البورتريه باستخدام الهيروغليفية المصرية القديمة * [[مقابر طيبه الجنائزيه|ليستة مقابر طيبة]] * ليستات الهيروغليفية المصرية == مراجع == {{مصادر|2}} == لينكات برانيه == {{روابط شقيقه|Ancient Egypt}} {{روابط شخص}} * [https://www.youtube.com/watch?v=hO1tzmi1V5g فيديو عن مصر القديمة من إنتاج ناشيونال جيوجرافيك] {{مواضيع مصر الفرعونيه}} {{Outline footer}} [[تصنيف:مصر القديمه]] jlb3nscxx7sx55p8uaspqc572co8ds4 13235712 13235711 2026-09-18T07:16:51Z Ghaly 11 /* الدين فى مصر القديمة */ 13235712 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:ابو_الهول_-_الجيزه.JPG|تصغير|300x300بك|[[ابو الهول|أبو الهول فى الجيزة]] و [[هرم خفرع]]]] المخطط ده بيتقدم كملخص و دليل موضوعى عن مصر القديمة: '''[[مصر القديمه|مصر القديمة]]''' – [[حضاره|حضارة]] قديمة قامت فى شرق [[شمال افريقيا|شمال إفريقيا]]، و اتمركزت على طول المجرى الأدنى [[النيل|لنهر النيل]] فى المنطقة اللى بتكوّن دلوقتى دولة [[مصر]] الحديثة. الحضارة المصرية ابتدت تتبلور حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، حسب [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى المصرى التقليدى]]،<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronology|مسار=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|ناشر=Digital Egypt for Universities, University College London|تاريخ-الوصول=25 March 2008}}</ref> مع التوحيد السياسى لمصر العليا و مصر السفلى تحت حكم أول [[فرعون]]. إنجازات المصريين القدام الكتيرة بتشمل تكنولوجيات استخراج الحجارة و المسح و البناء اللى سهّلت بناء [[الاهرامات المصريه|الأهرامات]] و [[معبد مصرى|المعابد]] و [[مسله|المسلات]] الضخمة؛ و نظام [[الرياضيات فى مصر القديمه|للرياضيات]]؛ و [[اشهر اطباء مصر القديمه|نظام طب]] عملى و فعال؛ و أنظمة الرى و تكنولوجيات الإنتاج الزراعى؛ و بعض أقدم المراكب المعروفة؛ و تكنولوجيا الخزف و الزجاج المصرى؛ و أشكال جديدة من [[ادب مصرى قديم|الأدب]]؛ و أقدم معاهدة سلام معروفة. آثار مصر القديمة فضلت مصدر إلهام لخيال المسافرين و الكتّاب لقرون. == مصر القديمة كانت إيه؟ == مصر القديمة ممكن تتوصف بالشكل ده: * [[حضاره|حضارة]] قديمة ** حضارة من [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] * جزء من [[تاريخ قديم|التاريخ القديم]] == جغرافيا مصر القديمة == === الأماكن === {{Div col|colwidth=24em}} * [[ابو غراب]] * [[ابو مينا]] * [[ابو رواش]] * [[ابو سمبل]] * [[ابوصير]] * [[ابيدوس]] * [[اسكندريه]] * [[الفيوم]] * [[العمارنه]] * [[اسوان]] * [[اسيوط]] * [[اواريس]] * [[بنى حسن]] * [[بوباستيس]] * [[بوهن]] * [[بوصير]] * [[بوتو]] * [[كليزما]] * [[قوص]] * [[دهشور]] * [[الدير البحرى]] * [[دير المدينه]] * [[ادفو]] * [[اللاهون]] * [[جزيرة الفنتين|الفنتين / أبو / يبو]] * [[جبل السلسله]] * [[الجيزه]] * [[هيبينو]] * [[هليوبوليس]] * [[هيروير]] * [[هيبسليس]] * [[اتجتاوى]] * [[كوم الحصن]] * [[الاقصر]] * [[ممفيس]] * [[منديس]] * [[نقراطيس]] * [[الفرما]] * [[بر رمسيس]] * [[رشيد]] * [[سقاره]] * [[صا الحجر]] * [[تانيس]] * [[طيبه]] * [[ثينيس]] {{div col end}} == حكومة و سياسة مصر القديمة == === الفراعنة === * [[فرعون]] – مقال عن تاريخ لقب "فرعون"، و الزينة و التيجان و الألقاب اللى كانت بتستخدم. * قائمة الفراعنة – المقالة دى فيها قائمة [[فرعون|بفراعنة]] [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، من [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]] قبل سنة 3000 قبل الميلاد لحد نهاية حكم [[البطالمه|العيله البطلمية]]. * تتويج الفرعون ** [[تيجان مصر]] * [[لستة اسر فراعنة مصر|عائلات مصر القديمة الحاكمة]] * [[القاب ملكيه مصريه قديمه|الألقاب الملكية المصرية القديمة]] === مسؤولين الحكومة === * [[تياتى|الوزير فى مصر القديمة]] – الوزير كان أعلى مسؤول فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بعد الملك، و كان بيخدم الملك أو [[فرعون|الفرعون]] فى عصر المملكة القديمة و الوسطانيه و الحديثة. * [[ابن الملك فى كوش|نائب ملك كوش]] – [[مملكة كوش|كوش]] فى النوبة السفلى كانت منطقة تحت الحكم المصرى من القرن الستاشر قبل الميلاد للقرن الحداشر قبل الميلاد. فى الفترة دى كان بيحكمها نائب للملك بيرفع تقاريره مباشرة للفرعون المصرى. * أمين الخزانة فى مصر القديمة – أمين الخزانة كان مسؤول عن المنتجات اللى بتوصل للقصر الملكى، و كان من أهم المسؤولين عن الإدارة الاقتصادية للممتلكات الملكية. === القانون المصرى === [[ماعت|القانون المصرى]] === الجيش المصرى القديم === [[الجيش فى مصر القديمه|الجيش المصرى القديم]] * العربيات الحربية فى مصر القديمة * البحرية المصرية القديمة == التاريخ العام لمصر القديمة == [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]] === تاريخ مصر القديمة حسب الفترة === * '''مصر قبل التاريخ''' – تاريخ مصر قبل التاريخ بيمتد من أقدم استيطان بشرى لحد بداية فترة الأسر البدرية فى مصر حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الأولانيه، أو حضارة العمرات – كانت فترة ثقافية فى تاريخ مصر العليا قبل الأسرات، و استمرت بالتقريب من 4000 لحد 3500 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة التانيه، أو ثقافة جرزة – كانت المرحلة التانيه من المراحل التلاتة لثقافة نقادة. ابتدت حوالى سنة 3500 قبل الميلاد و استمرت لحد حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[حضارة نقاده التالته|نقادة التالتة]]، أو [[حضارة نقاده التالته|الثقافة السمينية]] – كانت آخر مرحلة من فترة نقادة فى عصور قبل التاريخ المصرى القديم، و تاريخها بيرجع تقريب للفترة من 3200 لحد 3100 قبل الميلاد. * '''[[عصر الاسر المصريه البدرى|العصر الأسرى البدرى فى مصر]]''' – العصر العتيق، أو '''العصر الأسرى البدرى'''، جه مباشرة بعد توحيد مصر السفلى و مصر العليا حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. و بيعتبر فى العادة إنه بيشمل: ** [[اسره مصريه اولانيه|العيله الأولانيه فى مصر]] ** [[اسره مصريه تانيه|العيله التانيه فى مصر]] * '''[[المملكه القديمه|المملكة المصرية القديمة]]''' – الاسم اللى بيتطلق على الفترة اللى كانت فى الألفية التالتة قبل الميلاد، لما مصر وصلت لأول فترة كبيرة من الازدهار المستمر فى الحضارة و التنظيم و الإنجازات. المملكة القديمة هيا أول واحدة من التلات فترات اللى بيتقال عليهم "الممالك"، و اللى بيمثلوا أعلى مراحل الحضارة فى وادى [[النيل]] السفلى. الفترة دى بتشمل: ** [[اسره مصريه تالته|العيله التالتة فى مصر]] ** [[اسره مصريه رابعه|العيله الرابعة فى مصر]] ** [[اسره مصريه خامسه|العيله الخامسة فى مصر]] ** [[اسره مصريه ساته|العيله السادسة فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال الاولانى|الفترة الانتقالية الأولانيه فى مصر]]''' – الفترة دى ساعات بتتوصف بأنها "فترة مظلمة" فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، و استمرت حوالى 140 سنة، من حوالى 2181 لحد 2055 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[اسره مصريه سابعه|العيله السابعة فى مصر]]، اللى فيه شك إذا كانت موجودة فعل ** [[اسره مصريه تامنه|العيله التامنة فى مصر]] ** [[اسره مصريه تاسعه|العيله التاسعة فى مصر]] ** [[الاسره المصريه العاشره|العيله العاشرة فى مصر]] ** جزء من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] * '''[[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه فى مصر]]''' – فترة فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بين حوالى 2055 و 1650 قبل الميلاد. و بتشمل: ** الجزء الأخير من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتناشر|العيله الاتناشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه تلاتاشر|العيله التلتاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه اربعتاشر|العيله الأربعتاشر فى مصر]] بعض الكتّاب بيحطوا العيلتين [[اسره مصريه تلاتاشر|التلتاشر]] و [[اسره مصريه اربعتاشر|الأربعتاشر]] ضمن [[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه]]. * '''[[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه فى مصر]]''' ([[هيكسوس|الهكسوس]]) – كانت فترة دخلت فيها [[مصر القديمه|مصر القديمة]] فى حالة من الانقسام و عدم الاستقرار للمرة التانيه، بين نهاية [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]] و بداية [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]]. الفترة دى معروفة بظهور [[هيكسوس|الهكسوس]] فى مصر، و بتشمل: ** [[اسره مصريه خمستاشر|العيله الخمستاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه ستاشر|العيله الستاشر فى مصر]] ** عيلة أبيدوس ** [[اسره مصريه سبعتاشر|العيله السبعتاشر فى مصر]] * '''[[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]''' – معروفة كمان باسم '''الامبراطورية المصرية'''، و هيا الفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|التاريخ المصرى القديم]] بين القرن الستاشر قبل الميلاد و القرن الحداشر قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر فى مصر]] ** [[الاسره التسعتاشر|العيله التسعتاشر فى مصر]] ** [[الاسرة العشرين|العيله العشرين فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]''' – الفترة فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] من وفاة [[رمسيس الحداشر]] حوالى سنة 1070 قبل الميلاد لحد تأسيس [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين]] على إيد [[بسماتيك الاول|بسماتيك الأول]] سنة 664 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[ملوك الاسره المصريه الواحد والعشرين|العيله الواحدة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتنين والعشرين|العيله الاتنين و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه التلاته والعشرين|العيله التلاتة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاربعه والعشرين|العيله الأربعة و العشرين فى مصر]] ** [[الاسره المصريه الخمسه وعشرين|العيله الخمسة و العشرين فى مصر]] * '''[[العصر المتأخر|العصر المتأخر فى مصر القديمة]]''' ** [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين فى مصر]]، المعروفة كمان باسم '''العصر الصاوى'''، استمرت من 672 قبل الميلاد لحد 525 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره السابعه والعشرين|العيله السابعة و العشرين فى مصر]]، أو '''الفترة الفارسية الأولانيه''' (525–404 قبل الميلاد)، ابتدت بعد [[غزو]] [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الامبراطورية الأخمينية الفارسية]] لمصر بقيادة [[قمبيز التانى]]. ** [[ملوك الاسره المصريه التمانيه والعشرين|العيله التامنة و العشرين فى مصر]] كان فيها ملك واحد بس، [[اميرتايوس|أميرتايوس]]، أمير [[صا الحجر|سايس]]، اللى ثار ضد الفرس. العيله دى استمرت ست سنين، من 404 لحد 398 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التسعه والعشرين|العيله التاسعة و العشرين فى مصر]] حكمت من [[تل الربع|منديس]] من سنة 398 لحد 380 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التلاتين|العيله التلاتين]] كان فيها تلات فراعنة حكموا من سنة 380 قبل الميلاد لحد هزيمتهم النهائية سنة 343 قبل الميلاد، و ده أدى لإعادة غزو الفرس لمصر. ** [[الاسره المصريه الواحد وتلاتين|العيله الواحدة و التلاتين فى مصر]] كانت [[ساتراب|ولاية]] تابعة [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|للإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] بين 343 و 332 قبل الميلاد. ** [[البطالمه|العيله البطلمية]] حكمت [[المملكه البطلميه|المملكة البطلمية]] خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]]، من سنة 305 لحد 30 قبل الميلاد، و كانت آخر عيلة حاكمة فى مصر القديمة. ** [[مصر الرومانيه|الحكم الرومانى و البيزنطى]] استمر من سنة 30 قبل الميلاد لحد سنة 646 ميلادية. ** [[غزو العرب مصر|غزو العرب لمصر]] حصل ما بين سنة 639 و 646 ميلادية. === تاريخ مصر القديمة حسب المنطقة === * تاريخ [[اسكندريه|اسكندرية]] === تاريخ مصر القديمة حسب الموضوع === * [[معركة الدلتا]] * معركة دجاهى * [[معركة قادش]] * [[معركة مجيدو|معركة مجدو]] * معركة النيل سنة 47 قبل الميلاد * معركة بيلوسيوم * معركة بيرير * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى لمصر القديمة]] * معاهدة السلام المصرية الحثية * تاريخ مجمع معابد الكرنك * تاريخ أجهزة قياس الوقت فى مصر * [[الجيش فى مصر القديمه|التاريخ العسكرى لمصر القديمة]] * تقسيم فترات مصر القديمة * [[عدد سكان مصر|تاريخ سكان مصر]] * نهب طيبة * حصار دابور == مصرولوجيا == [[مصرولوجيا]] – دراسة تاريخ و لغة و أدب و دين و عمارة و فن مصر القديمة، من الألفية الخامسة قبل الميلاد لحد نهاية الممارسات الدينية المصرية القديمة فى القرن الرابع الميلادى. الشخص المتخصص فى المجال ده بيتقال عليه "عالم مصريات". === علما المصريات === [[مصرولوجيا|عالم مصريات]] – شخص متخصص فى دراسة مصر القديمة. * [[ادوارد راسل آيرتون|إدوارد راسل آيرتون]] * [[جوفانى باتيستا بلزونى|جوفانى باتيستا بيلزونى]] * [[لودفيج بورشاردت]] * [[ياروسلاف تشرنى|ياروسلاف تشيرنى]] * [[الان هندرسون جاردنر|آلان جاردنر]] * [[سليم حسن]] * [[زاهى حواس]] * [[سليمه اكرام|سليمة إكرام]] * أنطونيو لوبرينو * [[مارييت|أوجست مارييت]] * [[جاستون ماسبيرو]] * [[ادوارد ناڤيل|إدوارد نافيل]] * [[فلندرز بيترى|ويليام ماثيو فليندرز بيترى]] * [[كيم ريهولت]] === متاحف فيها آثار مصرية قديمة === [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه|متاحف فيها آثار مصرية قديمة]] ==== مصر ==== * [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]] * متحف المركب الشمسى فى الجيزة * [[المتحف المصرى الكبير]] * [[متحف الكرانيس|متحف كارانيس]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] * [[متحف التحنيط|متحف التحنيط فى الأقصر]] * [[المتحف القومى للحضاره المصريه|المتحف القومى للحضارة المصرية]] ==== فرنسا ==== * [[متحف اللوفر]] ==== المانيا ==== * متحف بون المصرى * المتحف المصرى فى برلين * [[المتحف الوطنى للفن المصرى|المجموعة الحكومية للفن المصرى]] ==== ايطاليا ==== * المتحف المصرى فى ميلانو * المتحف المصرى فى تورينو * متحف باليرمو الأثرى ==== المملكة المتحدة ==== * [[المتحف البريطانى]] * [[متحف بترى للاثار المصريه|متحف بيترى للآثار المصرية]] * [[متحف اشموليان|متحف أشموليان]] ==== امريكا ==== * [[متحف بروكلين]] * [[متحف المتروبوليتان للفنون]] * المتحف الروزكروشيانى المصرى == ثقافة مصر القديمة == * [[تقويم مصرى|التقويم المصرى]] * القطط فى مصر القديمة * [[هدوم مصر القديمه|الهدوم فى مصر القديمة]] ** مجوهرات مصرية قديمة ** الجمال و مستحضرات التجميل فى مصر القديمة ** صنادل مصرية قديمة ** [[خات (هدوم)|خات]] ** [[النمس الفرعونى|نيمس]] ** الصدرية ** شينديت ** طوق أوسيك * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه|الأكل فى مصر القديمة]] * الرقص فى مصر القديمة * [[فكرة المصريين القدام عن الكون|علم الفلك عند المصريين القدام]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات المصرية القديمة]] ** الضرب عند المصريين القدام ** الجبر المصرى ** الهندسة المصرية ** الكسور المصرية ** [[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] * الأعياد فى مصر القديمة ** [[عيد الوادى الجميل]] ** [[عيد مين]] ** [[عيد الاوبيت|عيد أوبيت]] ** [[عيد سد]] * المثلية الجنسية فى مصر القديمة * [[ادب مصرى قديم|الأدب المصرى القديم]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه|الطب فى مصر القديمة]] ** الدراسات التشريحية المصرية القديمة ** [[برديات طبيه مصريه|البرديات الطبية المصرية]] * [[مزيكا مصريه|المزيكا فى مصر القديمة]] * [[فلسفة مصر القديمه|الفلسفة فى مصر القديمة]] * رموز مصر القديمة ** [[مفتاح الحياه|عنخ]] ** [[تاج اوزوريس الابيض|عاطف]] ** [[التاج الاحمر|ديشريت]] ** [[عمود جد|جد]] ** [[التاج الابيض|هيدجيت]] ** [[التاج المزدوج|بشنت]] ** [[صل فرعونى|أوريوس]] ** [[صولجان واس]] ** [[الشمس المجنحه|الشمس المجنحة]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه|تكنولوجيا مصر القديمة]] ** وحدات القياس المصرية القديمة ** محاجر الحجارة فى مصر القديمة === العمارة فى مصر القديمة === [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] ** [[بناء الاهرامات المصريه|بناء الأهرامات المصرية]] ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] ** [[هريم|الهرم]] ** الهرم المدرج * [[معبد مصرى|المعابد المصرية القديمة]] ** الأعمدة * الباب الوهمى * جناين مصر القديمة * [[مسله|المسلات]] * [[التخطيط الحضرى فى مصر القديمه|التخطيط العمرانى فى مصر القديمة]] ==== مبانى و منشآت ==== * تمثال الكتلة * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] _{([[ليستة اهرامات مصر|ليستة]])} ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] *** [[هرم خوفو|الهرم الاكبر فى الجيزة]] * [[ابو الهول|أبو الهول العظيم فى الجيزة]] * معبد الكرنك * [[فنار اسكندريه|فنار اسكندرية]] * [[مكتبة اسكندريه|مكتبة اسكندرية]] * [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]] * [[ماميزى|ماميسى]] * [[مصطبه|مصطبة]] * السرداب === فن مصر القديمة === * فن العمارنة * الفخار المصرى القديم * الفن الدينى المصرى القديم * الفن الجنائزى فى مصر القديمة * الرسم فى مصر القديمة * فن البورتريه فى مصر القديمة * النحت فى مصر القديمة === الدين فى مصر القديمة === [[الدين المصرى القديم]] * [[معتقدات المصريين القدام عن الحياة بعد الموت]] * [[آلهة مصر القديمة]] ** [[لستة آلهة مصر القديمة]] *** [[التاسوع]] **** [[أتوم]] **** [[شو]] **** [[تفنوت]] **** [[جب]] **** [[نوت]] **** [[أوزوريس]] **** [[إيزيس]] **** [[حورس]] **** [[ست]] **** [[نفتيس]] *** [[الثامون]] بتاع [[الأشمونين]] **** [[آمون]] و [[آمونت]] **** [[حح]] و [[ححت]] **** [[كوك]] و [[كاوكت]] **** [[نون]] و [[نونت]] *** [[ثالوث طيبة]] **** [[آمون]] **** [[موت]] **** [[خونسو]] *** أهم الآلهة **** [[آمون]]{{·}} [[أنهُر]]{{·}} [[أنوبيس]]{{·}} [[أبيب]]{{·}} [[آبيس]]{{·}} [[آتون]]{{·}} [[باستيت]]{{·}} [[بنو]]{{·}} [[حتحور]]{{·}} [[خبرى]]{{·}} [[خنوم]]{{·}} [[خونسو]]{{·}} [[منتو]]{{·}} [[موت]]{{·}} [[نيت]]{{·}} [[بتاح]]{{·}} [[رع]]{{·}} [[سخمت]]{{·}} [[ست]]{{·}} [[شو]]{{·}} [[سوبك]]{{·}} [[تحوت]] *** آلهة تانيه **** [[عمعموت]]{{·}} [[بس]]{{·}} [[ماحس]]{{·}} [[مين]]{{·}} [[باخت]]{{·}} [[سوكر]]{{·}} [[سشات]]{{·}} [[تاورت]]{{·}} [[واجيت]]{{·}} [[وبواوت]] * [[الطقوس الجنائزية عند المصريين القدام]] ** [[الأوانى الكانوبية]] ** [[الموميا]] *** [[لستة المومياوات الملكية المصرية]] *** [[طقوس فتح الفم]] ** [[الرأس الاحتياطى]] ** [[نماذج المقابر الخشبية]] * [[النصوص الجنائزية المصرية القديمة]] ** [[الإيمى دوات]] ** [[كتاب الكهوف]] ** [[كتاب البوابات]] ** [[كتاب نوت]] ** [[كتاب الموتى]] *** [[لستة تعاويذ كتاب الموتى]] ** [[كتاب الأرض]] ** [[كتاب البقرة السماوية]] ** [[كتاب العالم السفلى]] ** [[كتاب عبور الأبدية]] ** [[كتب التنفس]] ** [[ترنيمة رع]] ** [[ترنيمة عين حورس]] ** [[تعويذة الكهوف الاتناشر]] ** [[نصوص التوابيت]] ** [[نصوص الأهرامات]] * [[صيغة القرابين المصرية القديمة]] * [[التضحية بالخدم فى مصر القديمة]] * [[المعبد الجنائزى]] * [[تراجع الدين المصرى القديم]] * مفاهيم دينية ** [[آرو]] ** [[آخ]] ** ''[[با]]'' ** [[دوات]] ** [[الروح عند المصريين القدام]] ** [[إيسفت]] ** ''[[كا]]'' ** [[كوك]] ** [[ماعت]] ** [[شاى]] * [[الميثولوجيا المصرية]] ** [[أهم الأساطير]] *** [[أساطير الخلق المصرية القديمة]] *** [[أسطورة أوزوريس]] ** [[الأرقام فى الميثولوجيا المصرية]] === اللغة المصرية القديمة === [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] * مراحل اللغة المصرية القديمة ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: قبل سنة 2600 قبل الميلاد، و كانت لغة [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]]. أقدم الكتابات المصرية المعروفة بترجع لحوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: من حوالى 2686 لحد 2181 قبل الميلاد، و كانت لغة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]]. ** [[لغه مصريه|المصرية الوسطانيه]]: من حوالى 2055 لحد 1650 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]]. فضلت مستخدمة فى بدايات [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر]] لحد [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]، و فضلت لغة أدبية لحد القرن الرابع الميلادى. ** [[لغه مصريه|المصرية المتأخرة]]: من حوالى 1069 لحد 700 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]، مع إن بدايتها كانت أقدم و بترجع لـ [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]. ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]: من القرن السابع قبل الميلاد لحد القرن الخامس الميلادى، من [[العصر المتأخر]] لحد [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]]. ** [[لغه قبطى|القبطى]]: من القرن الاولانى الميلادى لحد القرن السبعتاشر الميلادى، من [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] البدرى لحد العصر الحديث البدرى. * أنظمة الكتابة ** [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] *** الهيروغليفية المتصلة ** [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]] * فك رموز الكتابة المصرية القديمة * النقل الحرفى للمصرية القديمة == اقتصاد مصر القديمة == * [[الزراعه فى مصر القديمه|الزراعة فى مصر القديمة]] ** تعداد المواشى * [[التجاره فى مصر القديمه|التجارة فى مصر القديمة]] ** العلاقات الخارجية لمصر القديمة * [[التعدين فى مصر|التعدين فى مصر القديمة]] * اقتصاد القصر * محاجر الحجارة فى مصر القديمة == منشورات عن مصر القديمة == * ''مصر القديمة'' * ''الهيروغليفية المصرية القديمة: دليل عملى'' * ''[[لسته الرموز الهيروغليفيه (لسته جاردنر)|الهيروغليفية: كتابات مصر القديمة]]'' * ''[[ايدان دودسون|الهيروغليفية فى مصر القديمة]]'' * ''موسوعة أكسفورد لمصر القديمة'' * ''قراءة الفن المصرى: دليل هيروغليفى للرسم و النحت المصرى القديم'' == شوف كمان == {{بوابه|Ancient Egypt|Civilizations}} * فهرس المقالات المتعلقة بمصر القديمة * مسرد آثار مصر القديمة * مخطط الدراسات الكلاسيكية ; ليستات مصر القديمة * ليستة المصريين القدام * [[المواقع المصريه القديمه|ليستة المواقع المصرية القديمة]] * ليستة لوحات الألوان المصرية القديمة * [[البرديات المصريه القديمه|ليستة البرديات المصرية القديمة]] * ليستة الكتبة المصريين القدام * ليستة المعابد المصرية القديمة * ليستة الهيروغليفية المصرية * [[ليستة اهرامات مصر|ليستة الأهرامات المصرية]] * ليستة الفراعنة * ليستة عروض البورتريه باستخدام الهيروغليفية المصرية القديمة * [[مقابر طيبه الجنائزيه|ليستة مقابر طيبة]] * ليستات الهيروغليفية المصرية == مراجع == {{مصادر|2}} == لينكات برانيه == {{روابط شقيقه|Ancient Egypt}} {{روابط شخص}} * [https://www.youtube.com/watch?v=hO1tzmi1V5g فيديو عن مصر القديمة من إنتاج ناشيونال جيوجرافيك] {{مواضيع مصر الفرعونيه}} {{Outline footer}} [[تصنيف:مصر القديمه]] 03lnw1nyvokr24saaddsyf3z4r7hk2l 13235713 13235712 2026-09-18T07:19:44Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: [[أ ← [[ا (8)، [[إ ← [[ا (2) 13235713 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات عام}} [[File:ابو_الهول_-_الجيزه.JPG|تصغير|300x300بك|[[ابو الهول|أبو الهول فى الجيزة]] و [[هرم خفرع]]]] المخطط ده بيتقدم كملخص و دليل موضوعى عن مصر القديمة: '''[[مصر القديمه|مصر القديمة]]''' – [[حضاره|حضارة]] قديمة قامت فى شرق [[شمال افريقيا|شمال إفريقيا]]، و اتمركزت على طول المجرى الأدنى [[النيل|لنهر النيل]] فى المنطقة اللى بتكوّن دلوقتى دولة [[مصر]] الحديثة. الحضارة المصرية ابتدت تتبلور حوالى سنة 3150 قبل الميلاد، حسب [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى المصرى التقليدى]]،<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Chronology|مسار=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|ناشر=Digital Egypt for Universities, University College London|تاريخ-الوصول=25 March 2008}}</ref> مع التوحيد السياسى لمصر العليا و مصر السفلى تحت حكم أول [[فرعون]]. إنجازات المصريين القدام الكتيرة بتشمل تكنولوجيات استخراج الحجارة و المسح و البناء اللى سهّلت بناء [[الاهرامات المصريه|الأهرامات]] و [[معبد مصرى|المعابد]] و [[مسله|المسلات]] الضخمة؛ و نظام [[الرياضيات فى مصر القديمه|للرياضيات]]؛ و [[اشهر اطباء مصر القديمه|نظام طب]] عملى و فعال؛ و أنظمة الرى و تكنولوجيات الإنتاج الزراعى؛ و بعض أقدم المراكب المعروفة؛ و تكنولوجيا الخزف و الزجاج المصرى؛ و أشكال جديدة من [[ادب مصرى قديم|الأدب]]؛ و أقدم معاهدة سلام معروفة. آثار مصر القديمة فضلت مصدر إلهام لخيال المسافرين و الكتّاب لقرون. == مصر القديمة كانت إيه؟ == مصر القديمة ممكن تتوصف بالشكل ده: * [[حضاره|حضارة]] قديمة ** حضارة من [[عصر برونزى|العصر البرونزى]] * جزء من [[تاريخ قديم|التاريخ القديم]] == جغرافيا مصر القديمة == === الأماكن === {{Div col|colwidth=24em}} * [[ابو غراب]] * [[ابو مينا]] * [[ابو رواش]] * [[ابو سمبل]] * [[ابوصير]] * [[ابيدوس]] * [[اسكندريه]] * [[الفيوم]] * [[العمارنه]] * [[اسوان]] * [[اسيوط]] * [[اواريس]] * [[بنى حسن]] * [[بوباستيس]] * [[بوهن]] * [[بوصير]] * [[بوتو]] * [[كليزما]] * [[قوص]] * [[دهشور]] * [[الدير البحرى]] * [[دير المدينه]] * [[ادفو]] * [[اللاهون]] * [[جزيرة الفنتين|الفنتين / أبو / يبو]] * [[جبل السلسله]] * [[الجيزه]] * [[هيبينو]] * [[هليوبوليس]] * [[هيروير]] * [[هيبسليس]] * [[اتجتاوى]] * [[كوم الحصن]] * [[الاقصر]] * [[ممفيس]] * [[منديس]] * [[نقراطيس]] * [[الفرما]] * [[بر رمسيس]] * [[رشيد]] * [[سقاره]] * [[صا الحجر]] * [[تانيس]] * [[طيبه]] * [[ثينيس]] {{div col end}} == حكومة و سياسة مصر القديمة == === الفراعنة === * [[فرعون]] – مقال عن تاريخ لقب "فرعون"، و الزينة و التيجان و الألقاب اللى كانت بتستخدم. * قائمة الفراعنة – المقالة دى فيها قائمة [[فرعون|بفراعنة]] [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، من [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]] قبل سنة 3000 قبل الميلاد لحد نهاية حكم [[البطالمه|العيله البطلمية]]. * تتويج الفرعون ** [[تيجان مصر]] * [[لستة اسر فراعنة مصر|عائلات مصر القديمة الحاكمة]] * [[القاب ملكيه مصريه قديمه|الألقاب الملكية المصرية القديمة]] === مسؤولين الحكومة === * [[تياتى|الوزير فى مصر القديمة]] – الوزير كان أعلى مسؤول فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بعد الملك، و كان بيخدم الملك أو [[فرعون|الفرعون]] فى عصر المملكة القديمة و الوسطانيه و الحديثة. * [[ابن الملك فى كوش|نائب ملك كوش]] – [[مملكة كوش|كوش]] فى النوبة السفلى كانت منطقة تحت الحكم المصرى من القرن الستاشر قبل الميلاد للقرن الحداشر قبل الميلاد. فى الفترة دى كان بيحكمها نائب للملك بيرفع تقاريره مباشرة للفرعون المصرى. * أمين الخزانة فى مصر القديمة – أمين الخزانة كان مسؤول عن المنتجات اللى بتوصل للقصر الملكى، و كان من أهم المسؤولين عن الإدارة الاقتصادية للممتلكات الملكية. === القانون المصرى === [[ماعت|القانون المصرى]] === الجيش المصرى القديم === [[الجيش فى مصر القديمه|الجيش المصرى القديم]] * العربيات الحربية فى مصر القديمة * البحرية المصرية القديمة == التاريخ العام لمصر القديمة == [[تاريخ مصر الفرعونيه|تاريخ مصر القديمة]] === تاريخ مصر القديمة حسب الفترة === * '''مصر قبل التاريخ''' – تاريخ مصر قبل التاريخ بيمتد من أقدم استيطان بشرى لحد بداية فترة الأسر البدرية فى مصر حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة الأولانيه، أو حضارة العمرات – كانت فترة ثقافية فى تاريخ مصر العليا قبل الأسرات، و استمرت بالتقريب من 4000 لحد 3500 قبل الميلاد. ** ثقافة نقادة التانيه، أو ثقافة جرزة – كانت المرحلة التانيه من المراحل التلاتة لثقافة نقادة. ابتدت حوالى سنة 3500 قبل الميلاد و استمرت لحد حوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[حضارة نقاده التالته|نقادة التالتة]]، أو [[حضارة نقاده التالته|الثقافة السمينية]] – كانت آخر مرحلة من فترة نقادة فى عصور قبل التاريخ المصرى القديم، و تاريخها بيرجع تقريب للفترة من 3200 لحد 3100 قبل الميلاد. * '''[[عصر الاسر المصريه البدرى|العصر الأسرى البدرى فى مصر]]''' – العصر العتيق، أو '''العصر الأسرى البدرى'''، جه مباشرة بعد توحيد مصر السفلى و مصر العليا حوالى سنة 3100 قبل الميلاد. و بيعتبر فى العادة إنه بيشمل: ** [[اسره مصريه اولانيه|العيله الأولانيه فى مصر]] ** [[اسره مصريه تانيه|العيله التانيه فى مصر]] * '''[[المملكه القديمه|المملكة المصرية القديمة]]''' – الاسم اللى بيتطلق على الفترة اللى كانت فى الألفية التالتة قبل الميلاد، لما مصر وصلت لأول فترة كبيرة من الازدهار المستمر فى الحضارة و التنظيم و الإنجازات. المملكة القديمة هيا أول واحدة من التلات فترات اللى بيتقال عليهم "الممالك"، و اللى بيمثلوا أعلى مراحل الحضارة فى وادى [[النيل]] السفلى. الفترة دى بتشمل: ** [[اسره مصريه تالته|العيله التالتة فى مصر]] ** [[اسره مصريه رابعه|العيله الرابعة فى مصر]] ** [[اسره مصريه خامسه|العيله الخامسة فى مصر]] ** [[اسره مصريه ساته|العيله السادسة فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال الاولانى|الفترة الانتقالية الأولانيه فى مصر]]''' – الفترة دى ساعات بتتوصف بأنها "فترة مظلمة" فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]]، و استمرت حوالى 140 سنة، من حوالى 2181 لحد 2055 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[اسره مصريه سابعه|العيله السابعة فى مصر]]، اللى فيه شك إذا كانت موجودة فعلًا ** [[اسره مصريه تامنه|العيله التامنة فى مصر]] ** [[اسره مصريه تاسعه|العيله التاسعة فى مصر]] ** [[الاسره المصريه العاشره|العيله العاشرة فى مصر]] ** جزء من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] * '''[[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه فى مصر]]''' – فترة فى تاريخ [[مصر القديمه|مصر القديمة]] بين حوالى 2055 و 1650 قبل الميلاد. و بتشمل: ** الجزء الأخير من [[اسره مصريه حداشر|العيله الحداشر فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتناشر|العيله الاتناشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه تلاتاشر|العيله التلتاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه اربعتاشر|العيله الأربعتاشر فى مصر]] بعض الكتّاب بيحطوا العيلتين [[اسره مصريه تلاتاشر|التلتاشر]] و [[اسره مصريه اربعتاشر|الأربعتاشر]] ضمن [[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه]]. * '''[[عصر الاضمحلال التانى|الفترة الانتقالية التانيه فى مصر]]''' ([[هيكسوس|الهكسوس]]) – كانت فترة دخلت فيها [[مصر القديمه|مصر القديمة]] فى حالة من الانقسام و عدم الاستقرار للمرة التانيه، بين نهاية [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]] و بداية [[مملكة مصر الجديده|المملكة الحديثة]]. الفترة دى معروفة بظهور [[هيكسوس|الهكسوس]] فى مصر، و بتشمل: ** [[اسره مصريه خمستاشر|العيله الخمستاشر فى مصر]] ** [[اسره مصريه ستاشر|العيله الستاشر فى مصر]] ** عيلة أبيدوس ** [[اسره مصريه سبعتاشر|العيله السبعتاشر فى مصر]] * '''[[مملكة مصر الجديده|المملكة المصرية الحديثة]]''' – معروفة كمان باسم '''الامبراطورية المصرية'''، و هيا الفترة فى [[تاريخ مصر الفرعونيه|التاريخ المصرى القديم]] بين القرن الستاشر قبل الميلاد و القرن الحداشر قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر فى مصر]] ** [[الاسره التسعتاشر|العيله التسعتاشر فى مصر]] ** [[الاسرة العشرين|العيله العشرين فى مصر]] * '''[[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]''' – الفترة فى [[مصر القديمه|مصر القديمة]] من وفاة [[رمسيس الحداشر]] حوالى سنة 1070 قبل الميلاد لحد تأسيس [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين]] على إيد [[بسماتيك الاول|بسماتيك الأول]] سنة 664 قبل الميلاد. و بتشمل: ** [[ملوك الاسره المصريه الواحد والعشرين|العيله الواحدة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاتنين والعشرين|العيله الاتنين و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه التلاته والعشرين|العيله التلاتة و العشرين فى مصر]] ** [[ملوك الاسره المصريه الاربعه والعشرين|العيله الأربعة و العشرين فى مصر]] ** [[الاسره المصريه الخمسه وعشرين|العيله الخمسة و العشرين فى مصر]] * '''[[العصر المتأخر|العصر المتأخر فى مصر القديمة]]''' ** [[ملوك الاسره المصريه السته والعشرين|العيله السادسة و العشرين فى مصر]]، المعروفة كمان باسم '''العصر الصاوى'''، استمرت من 672 قبل الميلاد لحد 525 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره السابعه والعشرين|العيله السابعة و العشرين فى مصر]]، أو '''الفترة الفارسية الأولانيه''' (525–404 قبل الميلاد)، ابتدت بعد [[غزو]] [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|الامبراطورية الأخمينية الفارسية]] لمصر بقيادة [[قمبيز التانى]]. ** [[ملوك الاسره المصريه التمانيه والعشرين|العيله التامنة و العشرين فى مصر]] كان فيها ملك واحد بس، [[اميرتايوس|أميرتايوس]]، أمير [[صا الحجر|سايس]]، اللى ثار ضد الفرس. العيله دى استمرت ست سنين، من 404 لحد 398 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التسعه والعشرين|العيله التاسعة و العشرين فى مصر]] حكمت من [[تل الربع|منديس]] من سنة 398 لحد 380 قبل الميلاد. ** [[ملوك الاسره المصريه التلاتين|العيله التلاتين]] كان فيها تلات فراعنة حكموا من سنة 380 قبل الميلاد لحد هزيمتهم النهائية سنة 343 قبل الميلاد، و ده أدى لإعادة غزو الفرس لمصر. ** [[الاسره المصريه الواحد وتلاتين|العيله الواحدة و التلاتين فى مصر]] كانت [[ساتراب|ولاية]] تابعة [[الشاهنشاهيه الاخمينيه|للإمبراطورية الأخمينية الفارسية]] بين 343 و 332 قبل الميلاد. ** [[البطالمه|العيله البطلمية]] حكمت [[المملكه البطلميه|المملكة البطلمية]] خلال [[هيلينستيه|الفترة الهلنستية]]، من سنة 305 لحد 30 قبل الميلاد، و كانت آخر عيلة حاكمة فى مصر القديمة. ** [[مصر الرومانيه|الحكم الرومانى و البيزنطى]] استمر من سنة 30 قبل الميلاد لحد سنة 646 ميلادية. ** [[غزو العرب مصر|غزو العرب لمصر]] حصل ما بين سنة 639 و 646 ميلادية. === تاريخ مصر القديمة حسب المنطقة === * تاريخ [[اسكندريه|اسكندرية]] === تاريخ مصر القديمة حسب الموضوع === * [[معركة الدلتا]] * معركة دجاهى * [[معركة قادش]] * [[معركة مجيدو|معركة مجدو]] * معركة النيل سنة 47 قبل الميلاد * معركة بيلوسيوم * معركة بيرير * [[التسلسل الزمنى لمصر القديمه|التسلسل الزمنى لمصر القديمة]] * معاهدة السلام المصرية الحثية * تاريخ مجمع معابد الكرنك * تاريخ أجهزة قياس الوقت فى مصر * [[الجيش فى مصر القديمه|التاريخ العسكرى لمصر القديمة]] * تقسيم فترات مصر القديمة * [[عدد سكان مصر|تاريخ سكان مصر]] * نهب طيبة * حصار دابور == مصرولوجيا == [[مصرولوجيا]] – دراسة تاريخ و لغة و أدب و دين و عمارة و فن مصر القديمة، من الألفية الخامسة قبل الميلاد لحد نهاية الممارسات الدينية المصرية القديمة فى القرن الرابع الميلادى. الشخص المتخصص فى المجال ده بيتقال عليه "عالم مصريات". === علما المصريات === [[مصرولوجيا|عالم مصريات]] – شخص متخصص فى دراسة مصر القديمة. * [[ادوارد راسل آيرتون|إدوارد راسل آيرتون]] * [[جوفانى باتيستا بلزونى|جوفانى باتيستا بيلزونى]] * [[لودفيج بورشاردت]] * [[ياروسلاف تشرنى|ياروسلاف تشيرنى]] * [[الان هندرسون جاردنر|آلان جاردنر]] * [[سليم حسن]] * [[زاهى حواس]] * [[سليمه اكرام|سليمة إكرام]] * أنطونيو لوبرينو * [[مارييت|أوجست مارييت]] * [[جاستون ماسبيرو]] * [[ادوارد ناڤيل|إدوارد نافيل]] * [[فلندرز بيترى|ويليام ماثيو فليندرز بيترى]] * [[كيم ريهولت]] === متاحف فيها آثار مصرية قديمة === [[المتاحف اللى فيها اثار مصريه|متاحف فيها آثار مصرية قديمة]] ==== مصر ==== * [[متحف الاثار المصريه|المتحف المصرى]] * متحف المركب الشمسى فى الجيزة * [[المتحف المصرى الكبير]] * [[متحف الكرانيس|متحف كارانيس]] * [[متحف الاقصر|متحف الأقصر]] * [[متحف التحنيط|متحف التحنيط فى الأقصر]] * [[المتحف القومى للحضاره المصريه|المتحف القومى للحضارة المصرية]] ==== فرنسا ==== * [[متحف اللوفر]] ==== المانيا ==== * متحف بون المصرى * المتحف المصرى فى برلين * [[المتحف الوطنى للفن المصرى|المجموعة الحكومية للفن المصرى]] ==== ايطاليا ==== * المتحف المصرى فى ميلانو * المتحف المصرى فى تورينو * متحف باليرمو الأثرى ==== المملكة المتحدة ==== * [[المتحف البريطانى]] * [[متحف بترى للاثار المصريه|متحف بيترى للآثار المصرية]] * [[متحف اشموليان|متحف أشموليان]] ==== امريكا ==== * [[متحف بروكلين]] * [[متحف المتروبوليتان للفنون]] * المتحف الروزكروشيانى المصرى == ثقافة مصر القديمة == * [[تقويم مصرى|التقويم المصرى]] * القطط فى مصر القديمة * [[هدوم مصر القديمه|الهدوم فى مصر القديمة]] ** مجوهرات مصرية قديمة ** الجمال و مستحضرات التجميل فى مصر القديمة ** صنادل مصرية قديمة ** [[خات (هدوم)|خات]] ** [[النمس الفرعونى|نيمس]] ** الصدرية ** شينديت ** طوق أوسيك * [[اشهر المأكولات فى مصر القديمه|الأكل فى مصر القديمة]] * الرقص فى مصر القديمة * [[فكرة المصريين القدام عن الكون|علم الفلك عند المصريين القدام]] * [[الرياضيات فى مصر القديمه|الرياضيات المصرية القديمة]] ** الضرب عند المصريين القدام ** الجبر المصرى ** الهندسة المصرية ** الكسور المصرية ** [[ارقام مصريه|الأرقام المصرية]] * الأعياد فى مصر القديمة ** [[عيد الوادى الجميل]] ** [[عيد مين]] ** [[عيد الاوبيت|عيد أوبيت]] ** [[عيد سد]] * المثلية الجنسية فى مصر القديمة * [[ادب مصرى قديم|الأدب المصرى القديم]] * [[اشهر اطباء مصر القديمه|الطب فى مصر القديمة]] ** الدراسات التشريحية المصرية القديمة ** [[برديات طبيه مصريه|البرديات الطبية المصرية]] * [[مزيكا مصريه|المزيكا فى مصر القديمة]] * [[فلسفة مصر القديمه|الفلسفة فى مصر القديمة]] * رموز مصر القديمة ** [[مفتاح الحياه|عنخ]] ** [[تاج اوزوريس الابيض|عاطف]] ** [[التاج الاحمر|ديشريت]] ** [[عمود جد|جد]] ** [[التاج الابيض|هيدجيت]] ** [[التاج المزدوج|بشنت]] ** [[صل فرعونى|أوريوس]] ** [[صولجان واس]] ** [[الشمس المجنحه|الشمس المجنحة]] * [[التكنولوجيا فى مصر القديمه|تكنولوجيا مصر القديمة]] ** وحدات القياس المصرية القديمة ** محاجر الحجارة فى مصر القديمة === العمارة فى مصر القديمة === [[المعمار المصرى القديم|العمارة المصرية القديمة]] * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] ** [[بناء الاهرامات المصريه|بناء الأهرامات المصرية]] ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] ** [[هريم|الهرم]] ** الهرم المدرج * [[معبد مصرى|المعابد المصرية القديمة]] ** الأعمدة * الباب الوهمى * جناين مصر القديمة * [[مسله|المسلات]] * [[التخطيط الحضرى فى مصر القديمه|التخطيط العمرانى فى مصر القديمة]] ==== مبانى و منشآت ==== * تمثال الكتلة * [[الاهرامات المصريه|الأهرامات المصرية]] _{([[ليستة اهرامات مصر|ليستة]])} ** [[اهرامات الجيزه|مجمع أهرامات الجيزة]] *** [[هرم خوفو|الهرم الاكبر فى الجيزة]] * [[ابو الهول|أبو الهول العظيم فى الجيزة]] * معبد الكرنك * [[فنار اسكندريه|فنار اسكندرية]] * [[مكتبة اسكندريه|مكتبة اسكندرية]] * [[معبد الاقصر|معبد الأقصر]] * [[ماميزى|ماميسى]] * [[مصطبه|مصطبة]] * السرداب === فن مصر القديمة === * فن العمارنة * الفخار المصرى القديم * الفن الدينى المصرى القديم * الفن الجنائزى فى مصر القديمة * الرسم فى مصر القديمة * فن البورتريه فى مصر القديمة * النحت فى مصر القديمة === الدين فى مصر القديمة === [[الدين المصرى القديم]] * [[معتقدات المصريين القدام عن الحياة بعد الموت]] * [[آلهة مصر القديمة]] ** [[لستة آلهة مصر القديمة]] *** [[التاسوع]] **** [[اتوم]] **** [[شو]] **** [[تفنوت]] **** [[جب]] **** [[نوت]] **** [[اوزوريس]] **** [[ايزيس]] **** [[حورس]] **** [[ست]] **** [[نفتيس]] *** [[الثامون]] بتاع [[الأشمونين]] **** [[آمون]] و [[آمونت]] **** [[حح]] و [[ححت]] **** [[كوك]] و [[كاوكت]] **** [[نون]] و [[نونت]] *** [[ثالوث طيبة]] **** [[آمون]] **** [[موت]] **** [[خونسو]] *** أهم الآلهة **** [[آمون]]{{·}} [[انهُر]]{{·}} [[انوبيس]]{{·}} [[ابيب]]{{·}} [[آبيس]]{{·}} [[آتون]]{{·}} [[باستيت]]{{·}} [[بنو]]{{·}} [[حتحور]]{{·}} [[خبرى]]{{·}} [[خنوم]]{{·}} [[خونسو]]{{·}} [[منتو]]{{·}} [[موت]]{{·}} [[نيت]]{{·}} [[بتاح]]{{·}} [[رع]]{{·}} [[سخمت]]{{·}} [[ست]]{{·}} [[شو]]{{·}} [[سوبك]]{{·}} [[تحوت]] *** آلهة تانيه **** [[عمعموت]]{{·}} [[بس]]{{·}} [[ماحس]]{{·}} [[مين]]{{·}} [[باخت]]{{·}} [[سوكر]]{{·}} [[سشات]]{{·}} [[تاورت]]{{·}} [[واجيت]]{{·}} [[وبواوت]] * [[الطقوس الجنائزية عند المصريين القدام]] ** [[الأوانى الكانوبية]] ** [[الموميا]] *** [[لستة المومياوات الملكية المصرية]] *** [[طقوس فتح الفم]] ** [[الرأس الاحتياطى]] ** [[نماذج المقابر الخشبية]] * [[النصوص الجنائزية المصرية القديمة]] ** [[الإيمى دوات]] ** [[كتاب الكهوف]] ** [[كتاب البوابات]] ** [[كتاب نوت]] ** [[كتاب الموتى]] *** [[لستة تعاويذ كتاب الموتى]] ** [[كتاب الأرض]] ** [[كتاب البقرة السماوية]] ** [[كتاب العالم السفلى]] ** [[كتاب عبور الأبدية]] ** [[كتب التنفس]] ** [[ترنيمة رع]] ** [[ترنيمة عين حورس]] ** [[تعويذة الكهوف الاتناشر]] ** [[نصوص التوابيت]] ** [[نصوص الأهرامات]] * [[صيغة القرابين المصرية القديمة]] * [[التضحية بالخدم فى مصر القديمة]] * [[المعبد الجنائزى]] * [[تراجع الدين المصرى القديم]] * مفاهيم دينية ** [[آرو]] ** [[آخ]] ** ''[[با]]'' ** [[دوات]] ** [[الروح عند المصريين القدام]] ** [[ايسفت]] ** ''[[كا]]'' ** [[كوك]] ** [[ماعت]] ** [[شاى]] * [[الميثولوجيا المصرية]] ** [[أهم الأساطير]] *** [[أساطير الخلق المصرية القديمة]] *** [[أسطورة أوزوريس]] ** [[الأرقام فى الميثولوجيا المصرية]] === اللغة المصرية القديمة === [[لغه مصريه|اللغة المصرية القديمة]] * مراحل اللغة المصرية القديمة ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: قبل سنة 2600 قبل الميلاد، و كانت لغة [[عصر الاسر المصريه البدرى|فترة الأسر البدرية]]. أقدم الكتابات المصرية المعروفة بترجع لحوالى سنة 3200 قبل الميلاد. ** [[لغه مصريه|المصرية القديمة]]: من حوالى 2686 لحد 2181 قبل الميلاد، و كانت لغة [[المملكه القديمه|المملكة القديمة]]. ** [[لغه مصريه|المصرية الوسطانيه]]: من حوالى 2055 لحد 1650 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[المملكه الوسطانيه|المملكة الوسطانيه]]. فضلت مستخدمة فى بدايات [[الاسره المصريه التمنتاشر|العيله التمنتاشر]] لحد [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]، و فضلت لغة أدبية لحد القرن الرابع الميلادى. ** [[لغه مصريه|المصرية المتأخرة]]: من حوالى 1069 لحد 700 قبل الميلاد، و كانت اللغة المميزة لـ [[عصر الاضمحلال التالت|الفترة الانتقالية التالتة]]، مع إن بدايتها كانت أقدم و بترجع لـ [[عصر العمارنه|فترة العمارنة]]. ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]]: من القرن السابع قبل الميلاد لحد القرن الخامس الميلادى، من [[العصر المتأخر]] لحد [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]]. ** [[لغه قبطى|القبطى]]: من القرن الاولانى الميلادى لحد القرن السبعتاشر الميلادى، من [[مصر الرومانيه|العصر الرومانى]] البدرى لحد العصر الحديث البدرى. * أنظمة الكتابة ** [[الهيروغليفيه|الهيروغليفية]] *** الهيروغليفية المتصلة ** [[الهيراطيقيه|الهيراطيقية]] ** [[الديموطيقيه|الديموطيقية]] * فك رموز الكتابة المصرية القديمة * النقل الحرفى للمصرية القديمة == اقتصاد مصر القديمة == * [[الزراعه فى مصر القديمه|الزراعة فى مصر القديمة]] ** تعداد المواشى * [[التجاره فى مصر القديمه|التجارة فى مصر القديمة]] ** العلاقات الخارجية لمصر القديمة * [[التعدين فى مصر|التعدين فى مصر القديمة]] * اقتصاد القصر * محاجر الحجارة فى مصر القديمة == منشورات عن مصر القديمة == * ''مصر القديمة'' * ''الهيروغليفية المصرية القديمة: دليل عملى'' * ''[[لسته الرموز الهيروغليفيه (لسته جاردنر)|الهيروغليفية: كتابات مصر القديمة]]'' * ''[[ايدان دودسون|الهيروغليفية فى مصر القديمة]]'' * ''موسوعة أكسفورد لمصر القديمة'' * ''قراءة الفن المصرى: دليل هيروغليفى للرسم و النحت المصرى القديم'' == شوف كمان == {{بوابه|Ancient Egypt|Civilizations}} * فهرس المقالات المتعلقة بمصر القديمة * مسرد آثار مصر القديمة * مخطط الدراسات الكلاسيكية ; ليستات مصر القديمة * ليستة المصريين القدام * [[المواقع المصريه القديمه|ليستة المواقع المصرية القديمة]] * ليستة لوحات الألوان المصرية القديمة * [[البرديات المصريه القديمه|ليستة البرديات المصرية القديمة]] * ليستة الكتبة المصريين القدام * ليستة المعابد المصرية القديمة * ليستة الهيروغليفية المصرية * [[ليستة اهرامات مصر|ليستة الأهرامات المصرية]] * ليستة الفراعنة * ليستة عروض البورتريه باستخدام الهيروغليفية المصرية القديمة * [[مقابر طيبه الجنائزيه|ليستة مقابر طيبة]] * ليستات الهيروغليفية المصرية == مراجع == {{مصادر|2}} == لينكات برانيه == {{روابط شقيقه|Ancient Egypt}} {{روابط شخص}} * [https://www.youtube.com/watch?v=hO1tzmi1V5g فيديو عن مصر القديمة من إنتاج ناشيونال جيوجرافيك] {{مواضيع مصر الفرعونيه}} {{Outline footer}} [[تصنيف:مصر القديمه]] lwl1vgu49bp37zmqinfxeh2evt3d2cw 0 2328714 13235700 2026-09-18T07:01:46Z Ghaly 11 #تحويل 13235700 wikitext text/x-wiki #تحويل [[تاريخ قديم]] 98gfbfz1hrg8k7qb26815jfu9j1cozw 0 2328715 13235715 2026-09-18T07:26:35Z Ghaly 11 #تحويل 13235715 wikitext text/x-wiki #تحويل [[عواصم مصر التاريخيه]] deuawsh40gbhqi2w1woms23n9f6bbm2 0 2328716 13235719 2026-09-18T08:10:00Z Ghaly 11 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/962410884|Cathedral of Our Lady of Kazan]]" 13235719 wikitext text/x-wiki {{توضيح|church}} '''كاتدرائية كازان''' قد تشير : * كاتدرائية كازان، سانت بطرسبرغ (كاتدرائية سيدة كازان) * [[كاتدرائيه كازان|كاتدرائية كازان، موسكو]] (كاتدرائية سيدة كازان) * [[Kazan Cathedral, Volgograd|كاتدرائية كازان، فولغوغراد]] * كاتدرائية كازان، هافانا * كاتدرائية البشارة في كرملين قازان {{توضيح|church}} q15io80hbcfac6j4myva2wdh28qbd0n 0 2328717 13235722 2026-09-18T09:09:24Z Hagniza 298820 ترجمة وتكييف عن مقالة [[:ar:شموئيل بن عزرا]] فى ويكيبيديا العربيه، مع الحفاظ على المحتوى والمصادر. 13235722 wikitext text/x-wiki {{معلومات صاحب منصب | الاسم = شموئيل بن عزرا<br><small>(بالعبرى: שמואל בן עזרא)</small> | الصورة = Portrait of Shmuel Ben-Ezra.png | تاريخ الولادة = 1973 (ה'תשל"ג؛ 5733 حسب التقويم العبرى) | مكان الولادة = [[القدس]] | الجنسية = [[اسرائيل|اسرائيلى]] | الزوج = شيفرا بن عزرا | عدد الأولاد = 12 | المدرسة الأم = * [[ملف:JCT Logo.png|30px]] مركز ليف الأكاديمى * [[ملف:Hebrew University Logo.svg|15px]] [[الجامعه العبريه]] * [[جامعة حيفا]] * الجامعه المفتوحه فى اسرائيل * [[جامعة تل ابيب]] * [[ملف:Semel Pum.svg|22px|شعار كلية القياده والأركان]] كلية القياده والأركان المشتركه * [[ملف:Mabal_pin.gif|22px]] كلية الأمن القومى | عنوان1 = نشاط بارز | بيانات1 = تطوير التكنولوجيا الدفاعيه، تطوير منظومات صواريخ «حيتس»، الاستشارات السياسيه والأمنيه، حاخام وعالم بالتوراه | المنصب = مستشار الأمن القومى ورئيس مجلس الأمن القومى الإسرائيلى | الترتيب = التلاتاشر | بداية الفترة = 7 يونيه 2026 | نهاية الفترة = لحد دلوقتى | رئيس مجلس الوزراء = [[بنيامين نتنياهو]] | سبقه = غيل رايخ (بالإنابه) | الولاء = [[اسرائيل]] | الرتبة = [[ملف:IDF-Navy-10.png|28px|بديل=شارة رتبة ألوف فى البحريه الإسرائيليه]] لواء (مكافئ)<ref name="rank-pmo-via-ynet">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/news/article/h1xrscfezl |عنوان=נתניהו הודיע: ראש המל"ל הבא - שמואל בן עזרא (نتنياهو أعلن: رئيس مجلس الأمن القومى الجاى - شموئيل بن عزرا) |موقع=ynet |تاريخ=31 مايو 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260620084839/https://www.ynet.co.il/news/article/h1xrscfezl|تاريخ أرشيف=2026-06-20}}</ref> | عنوان عسكري1 = الخدمه الأمنيه والانتماء | بيانات عسكرية1 = * [[ملف:Badge of the Israel Defense Forces.new.svg|26px|بديل=شعار جيش الدفاع الإسرائيلى]] [[جيش الدفاع الإسرائيلى]]؛ [[ملف:IsraeliNavy.png|24px|بديل=شعار سلاح البحريه الإسرائيلى]] [[سلاح البحريه الاسرائيلى]] * [[وزارة الدفاع الاسرائيليه]]؛ [[ملف:Mafat Logo in Hebrew svg.svg|30px]] مديرية البحث والتطوير لوسائل القتال والبنيه التكنولوجيه (مفآت) * [[ملف:Shabak-logo-001.gif|24px|بديل=شعار جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] * [[ملف:סמליל המטה לביטחון לאומי.png|30px|بديل=شعار مجلس الأمن القومى الإسرائيلى]] مجلس الأمن القومى الإسرائيلى | عنوان عسكري2 = المناصب وقت الخدمه | بيانات عسكرية2 = * رئيس برنامج تطوير منظومة حيتس 3 * رئيس قسم منظومات الطبقه العليا فى مديرية «حوما» * رئيس شعبة التكنولوجيا والعمليات والسيبرانى * [[ملف:Emblem of Israel alternative gold.svg|17px|بديل=شعار مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى]] مستشار الأمن القومى | الأوسمة = * وسام رئيس الأركان للتميز فى مجال التكنولوجيا * جايزة قائد سلاح البحريه للتفكير الإبداعى (×3) * جايزة الدفاع الإسرائيليه لسنة 2017 عن تطوير حيتس 3 * جوايز الدفاع الإسرائيليه لسنين 2023 و2024 و2025 — اتمنحت للشعبه اللى كان بيرأسها }} '''شموئيل بن عزرا''' (بالعبرى: שמואל בן עזרא؛ اتولد سنة 1973) هو مستشار الأمن القومى ورئيس مجلس الأمن القومى الإسرائيلى.<ref name="official-appointment">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.gov.il/he/pages/spoke-appointment070626 |عنوان=הממשלה אישרה את מינויו של שמואל בן עזרא לראש המטה לביטחון לאומי וליועץ לביטחון לאומי (الحكومه وافقت على تعيين شموئيل بن عزرا رئيس لمجلس الأمن القومى ومستشار للأمن القومى) |موقع=مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى |تاريخ=7 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> وخلال خدمته فى [[جيش الدفاع الإسرائيلى]] والمؤسسه الأمنيه الإسرائيليه، اشتغل فى البحث والتطوير، وفى إدارة مشاريع ووحدات وشُعب فى مجالات مختلفه، من أشهرها الصواريخ والاعتراض، والأمن السيبرانى، والاستخبارات التكنولوجيه. وترأس برنامج تطوير منظومة الاعتراض «حيتس»، واخد عن ده جايزة أمن إسرائيل لسنة 2017.<ref name="srugim-2017">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.srugim.co.il/204210-%D7%94%D7%90%D7%9C%D7%9E-%D7%94%D7%A1%D7%A8%D7%95%D7%92-%D7%A9%D7%96%D7%9B%D7%94-%D7%91%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C |عنوان=האל"מ הסרוג שזכה בפרס בטחון ישראל (العقيد المتدين اللى كسب جايزة الدفاع الإسرائيليه) |موقع=سروغيم |تاريخ=6 يوليه 2017 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260601210820/https://www.srugim.co.il/204210-%D7%94%D7%90%D7%9C%D7%9E-%D7%94%D7%A1%D7%A8%D7%95%D7%92-%D7%A9%D7%96%D7%9B%D7%94-%D7%91%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C|تاريخ أرشيف=2026-06-01}}</ref> وكمان شغل منصب رئيس شُعب للتكنولوجيا والعمليات والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى (الشاباك)]].<ref name="ynet-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/news/article/sjstmlolze |عنوان=מהנדס עטור פרסים, אך "מינוי קצת תמוה": מיהו ראש המל"ל החדש - שמואל בן עזרא (مهندس واخد جوايز، بس «تعيين مستغرب شويه»: مين هو رئيس مجلس الأمن القومى الجديد - شموئيل بن عزرا) |موقع=ynet |تاريخ=2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260624235457/https://www.ynet.co.il/news/article/sjstmlolze|تاريخ أرشيف=2026-06-24}}</ref> ومعروف كمان بإنه حاخام وعالم بالتوراه.<ref name="arutz7-rabbis">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.inn.co.il/news/698015 |عنوان=ראש המל"ל החדש: תושב חומת שמואל ומקורב לרבנים (رئيس مجلس الأمن القومى الجديد: من سكان حومات شموئيل ومقرّب من الحاخامات) |مؤلف=دڤير عمار |موقع=القناه السابعه |تاريخ=31 مايو 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260704095549/https://www.inn.co.il/news/698015|تاريخ أرشيف=2026-07-04}}</ref><ref name="olam-katan">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.okn.co.il/politics/40994/ |عنوان=אבא ל-12 וחתן פרס ביטחון ישראל: הכירו את ראש המל"ל החדש (أب لـ12 وواخد جايزة الدفاع الإسرائيليه: اتعرفوا على رئيس مجلس الأمن القومى الجديد) |مؤلف=سيمحا راز |موقع=عولام كاتان |تاريخ=7 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> == السيره == اتولد شموئيل بن عزرا فى [[القدس]] لأبوه الحاخام دافيد بن عزرا، وهو فيزيائى وحاخام جماعه دينيه، ولأمه نعومى، اللى هاجروا من [[المغرب]] لاسرائيل، واتربى فى المدينه. === التعليم === وهو صغير، اتأهل بن عزرا لمهن دينيه يهوديه تقليديه، هيا: مُطهِّر (موهيل)،<ref name="traditional-roles">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.alaraby.co.uk/politics/%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D9%88%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%87%D9%91%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%84%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A |عنوان=بن عزرا: فيزيائي ومُطهّر اختاره نتنياهو لرئاسة مجلس الأمن القومي |موقع=العربى الجديد |تاريخ=2 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> ودبّاح وفاحص شرعى، وكاتب أسفار مقدسه (سوفير ستام).<ref name="traditional-roles" /> وفى تعليمه الأكاديمى، أخد [[بكالوريوس|درجة البكالوريوس]] (بامتياز فائق) فى الهندسه الفيزيائيه من المدرسه العليا للتكنولوجيا فى القدس، اللى بقت بعدين مركز ليف الأكاديمى، وأخد [[ماجستير|درجة الماجستير]] فى الفيزياء من [[الجامعه العبريه]].<ref name="ynet-profile" /> وكمان أخد بامتياز فائق درجتين ماجستير إضافيين: فى إدارة الأعمال من الجامعه المفتوحه فى اسرائيل، وفى العلوم السياسيه ومجال الأمن القومى من [[جامعة حيفا]].<ref name="ynet-profile" /> وهو كمان خريج دورة للمديرين فى مجالس الإداره مخصصه لكبار المسؤولين فى القطاع العام فى [[جامعة تل ابيب]]، وخريج كلية الأمن القومى، وكان المتدرّب المتفوّق فى الدوره الخامسه والأربعين.<ref name="israelhayom-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819 |عنوان=אתגר חייו של "הגאון": מיהו איש המפתח החדש שמונה בידי נתניהו (تحدى حياة «العبقرى»: مين هو الراجل المحورى الجديد اللى عيّنه نتنياهو) |مؤلف=أريئيل كهانا |موقع=إسرائيل هيوم |تاريخ=4 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260605075223/https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819|تاريخ أرشيف=2026-06-05}}</ref> === الخدمه فى جيش الدفاع الإسرائيلى === ابتدى بن عزرا خدمته فى [[جيش الدفاع الإسرائيلى]] فى [[سلاح البحريه الاسرائيلى]].<ref name="aljazeera-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A |عنوان=شموئيل بن عزرا.. رئيس مجلس الأمن القومي الإسرائيلي |موقع=الجزيره نت |تاريخ=8 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260623185359/https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%d8%b4%d9%85%d9%88%d8%a6%d9%8a%d9%84-%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%b2%d8%b1%d8%a7-%d8%b1%d8%a6%d9%8a%d8%b3-%d9%85%d8%ac%d9%84%d8%b3-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%88%d9%85%d9%8a|تاريخ أرشيف=2026-06-23}}</ref> وفى إطار شغله فى السلاح اشتغل فى البحث والتطوير فى مجال حماية السفن، وترأس فريق «نتال» الكهروبصرى المضاد للصواريخ. فى مايو 2015 اتعيّن بن عزرا رئيس لقسم منظومات الطبقه العليا فى مديرية «حوما» التابعه لمديرية البحث والتطوير لوسائل القتال والبنيه التكنولوجيه (مفآت).<ref name="walla-arrow">{{استشهاد ويب |مسار=https://news.walla.co.il/item/2914689 |عنوان=ה"מוח" מאחורי פרויקט ה"חץ": "הניסוי משנה את תפיסת ההגנה של ישראל" («المخ» ورا مشروع «حيتس»: «التجربه بتغيّر مفهوم الدفاع الإسرائيلى») |مؤلف=أمير بوخبوت |موقع=واللا |تاريخ=11 ديسمبر 2015 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260601210725/https://news.walla.co.il/item/2914689|تاريخ أرشيف=2026-06-01}}</ref> وفى الإطار ده كان ضمن الفرق اللى اشتغلت على تطوير منظومات الصواريخ والصواريخ الاعتراضيه. وشغل منصب مهندس المنظومه لرأس التوجيه فى صاروخ حيتس 3، وبعد كده اترقّى وبقى رئيس القسم المسؤول عن برامج تطوير الصواريخ الاعتراضيه فى الطبقه العليا.<ref name="ynet-profile" /> وفى الإطار ده قاد برنامج تطوير منظومة السلاح «حيتس»، بما فى كده ابتكار «حيتس 3»، اللى بيشكّل طبقة الاعتراض بره الغلاف الجوى فى منظومة الدفاع الجوى الإسرائيليه. وتجارب المنظومه، اللى اتعملت فى اسرائيل وبره، ومن بينها التجارب اللى اتعملت فى [[الاسكا]] سنة 2019، أخدت تغطيه واسعه فى وسائل الإعلام.<ref name="arrow-ynet">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-5558662,00.html |عنوان=ניסוי חץ 3 באלסקה: "המערכת עמדה בכל היעדים" (تجربة حيتس 3 فى ألاسكا: «المنظومه حققت كل الأهداف») |موقع=ynet |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260208234052/https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-5558662,00.html|تاريخ أرشيف=2026-02-08}}</ref><ref name="arrow-globes">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001295083 |عنوان=ניסוי מוצלח למערכת חץ 3 באלסקה (تجربه ناجحه لمنظومة حيتس 3 فى ألاسكا) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=جلوبس |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20240907051545/https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001295083|تاريخ أرشيف=2024-09-07}}</ref><ref name="arrow-defense-news">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.defensenews.com/pentagon/2019/07/28/us-israels-arrow-3-missile-put-to-the-test-in-alaska/ |عنوان=US-Israel's Arrow 3 missile put to the test in Alaska |مؤلف=Jen Judson |موقع=Defense News |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> وكمان تناولتها جهات حكوميه إسرائيليه رسميه.<ref name="arrow-idf">{{استشهاد ويب |مسار=https://m.www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2019/%D7%A1%D7%93%D7%A8%D7%AA-%D7%A0%D7%99%D7%A1%D7%95%D7%99%D7%99%D7%9D-%D7%9E%D7%95%D7%A6%D7%9C%D7%97%D7%AA-%D7%91%D7%9E%D7%A2%D7%A8%D7%9B%D7%AA-%D7%94%D7%A0%D7%A9%D7%A7-%D7%97%D7%A5-3/ |عنوان=סדרת ניסויים מוצלחת במערכת הנשק "חץ 3" (سلسلة تجارب ناجحه لمنظومة السلاح «حيتس 3») |موقع=جيش الدفاع الإسرائيلى |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="arrow-iai">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.iai.co.il/heb/successful-experiments-arrow-3-weapon-system-alaska |عنوان=סדרת ניסויים מוצלחת למערכת הנשק "חץ 3" באלסקה (سلسلة تجارب ناجحه لمنظومة السلاح «حيتس 3» فى ألاسكا) |موقع=الصناعات الجويه الإسرائيليه |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> لكن الإشارات ليه فى وسائل الإعلام والمقابلات معاه فى الفتره دى كانت بتكتفى بالحرف الأول من اسمه الشخصى.<ref name="walla-arrow" /> وكمان كانت صوره بتتطمس،<ref name="mod-video">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.youtube.com/watch?si=LyzSuYidU-BoaCtu&t=170&v=LDV-ddF0-8M&feature=youtu.be |عنوان=ڤيديو عن منظومة «حيتس 3» |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="srugim-2017" /> زى ما كان متّبع بسبب الحساسيه الأمنيه.<ref name="galatz-arrow">{{استشهاد ويب |مسار=https://glz.co.il/%D7%92%D7%9C%D7%A6/%D7%AA%D7%95%D7%9B%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%AA/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C29-07-2019-0601/%D7%99%D7%95%D7%A8%D7%94-%D7%97%D7%A5-%D7%95%D7%A4%D7%95%D7%92%D7%A2-%D7%A2%D7%9B%D7%A9%D7%99%D7%95-%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%90%D7%92%D7%99%D7%9D-%D7%91%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%9F |عنوان=יורה חץ ופוגע: עכשיו מודאגים באיראן (بيضرب «حيتس» وبيصيب: دلوقتى قلقانين فى إيران) |موقع=إذاعة جيش الدفاع الإسرائيلى (غالى تساهل) |تاريخ=29 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20230719172033/https://glz.co.il/%D7%92%D7%9C%D7%A6/%D7%AA%D7%95%D7%9B%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%AA/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C29-07-2019-0601/%D7%99%D7%95%D7%A8%D7%94-%D7%97%D7%A5-%D7%95%D7%A4%D7%95%D7%92%D7%A2-%D7%A2%D7%9B%D7%A9%D7%99%D7%95-%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%90%D7%92%D7%99%D7%9D-%D7%91%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%9F/|تاريخ أرشيف=2023-07-19}} اسمه اتذكر عند الدقيقه 8:13، وعلى ما يبدو بالغلط، لكن عند الدقيقه 8:37 اتوضح إن ماينفعش يتذكر اسمه فى وسائل الإعلام.</ref> وفى إطار منصبه فى مديرية «حوما» كان مسؤول كمان عن تطوير صواريخ «أنكور».<ref name="ynet-profile" /><ref name="sparrow-khamenei">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.indiatoday.in/science/story/what-is-blue-sparrow-missile-israel-killed-khamenei-tehran-2026-2878222-2026-03-06 |عنوان=What is Blue Sparrow? The 'missile from space' Israel used to kill Khamenei |موقع=India Today |تاريخ=6 مارس 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260420054634/https://www.indiatoday.in/science/story/what-is-blue-sparrow-missile-israel-killed-khamenei-tehran-2026-2878222-2026-03-06|تاريخ أرشيف=2026-04-20}}</ref> === فى جهاز الأمن العام === فى سبتمبر 2020 اتعيّن رئيس لشعبة التكنولوجيا والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]]، وفضل فى المنصب لحد اكتوبر 2024. وفى المنصب ده كان مسؤول عن بناء القوه وتشغيلها فى الشعبه فى كل مجالات التكنولوجيا الماديه، بما فيها مجالات الفيزياء و[[هندسه|الهندسه]] والبرمجيات، وعن مجالات السيبرانى والذكاء الاصطناعى، وقاد مشاريع بالتعاون مع جهات للتطوير والبحث ومع الصناعات الدفاعيه فى اسرائيل والعالم، فى الغرب والشرق،<ref name="ynet-profile" /><ref name="olam-katan" /> بما فى كده خلال [[حرب غزه|حرب السيوف الحديديه]]. === رئيس مجلس الأمن القومى === فى يونيه 2026 اتعيّن مستشار للأمن القومى ورئيس لمجلس الأمن القومى الإسرائيلى.<ref name="official-appointment" /> وبصفته رئيس للمجلس، عقد بن عزرا اجتماع بخصوص هجرة فلسطينيين من [[قطاع غزه]]. وبحسب الخطه اللى اتناقشت فى الاجتماع، كان الهدف إتاحة الهجره لدول تانيه لسكان غزه اللى عايزين كده، واتفقوا على تخصيص ميزانيه لـ[[موساد|الموساد]] علشان تمكين سكان غزه من الهجره، فى الوقت اللى اتوصف فيه التحدى الأساسى بإنه نقص الدول المستعده فى المرحله دى لاستقبال سكان من غزه.<ref name="toi-gaza">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.timesofisrael.com/new-national-security-adviser-said-to-hold-urgent-meeting-on-getting-gazans-to-leave/ |عنوان=New national security adviser said to hold urgent meeting on getting Gazans to leave |موقع=The Times of Israel |تاريخ=24 يونيه 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260626091908/https://www.timesofisrael.com/new-national-security-adviser-said-to-hold-urgent-meeting-on-getting-gazans-to-leave/|تاريخ أرشيف=2026-06-26}}</ref><ref name="euronews-gaza">{{استشهاد ويب |مسار=https://arabic.euronews.com/2026/06/25/israel-meeting-gaza-displacement-voluntary-migration-mossad-netanyahu-shmuel-ben-ezra |عنوان=اجتماع إسرائيلي عاجل لإحياء خطة تهجير غزة.. والموساد: لا وجهات لاستقبال الفلسطينيين |موقع=يورونيوز عربيه |تاريخ=25 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260731110006/https://arabic.euronews.com/2026/06/25/israel-meeting-gaza-displacement-voluntary-migration-mossad-netanyahu-shmuel-ben-ezra|تاريخ أرشيف=2026-07-31}}</ref><ref name="c14-gaza-budget">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.c14.co.il/article/1600136 |عنوان=בישראל עוברים לשלב הבא: המוסד יוביל את ההגירה מרצועת עזה (فى اسرائيل بينتقلوا للمرحله الجايه: الموساد هيقود الهجره من قطاع غزه) |مؤلف=شريا هروش |موقع=القناه 14 |تاريخ=25 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260626125730/https://www.c14.co.il/article/1600136|تاريخ أرشيف=2026-06-26}}</ref> وانتقدت مصادر عربيه المصطلح الإسرائيلى الجديد «حرية التنقل»، واعتبرته «خديعه فى المصطلحات» ممكن توصل فى مراحل بعد كده لتهجير سكان غزه.<ref name="aljazeera-gaza-terms">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.aljazeera.net/news/2026/6/29/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84 |عنوان=خديعة المصطلحات.. كيف تُعيد إسرائيل تدوير خطة تهجير الفلسطينيين؟ |مؤلف=حبيب أبو محفوظ |موقع=الجزيره نت |تاريخ=29 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260630142547/https://www.aljazeera.net/news/2026/6/29/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84|تاريخ أرشيف=2026-06-30}}</ref> وعلى خلفية الخلافات بين وزارة الماليه الإسرائيليه و[[وزارة الدفاع الاسرائيليه]] بخصوص زيادة ميزانية الدفاع وتحديد ميزانية بناء القوه، بيشتغل مجلس الأمن القومى برئاسة بن عزرا على بلورة صيغة تسويه بين الطرفين، والمسأله رجعت لجدول الأعمال من وقت للتانى من ساعة ما تولّى المنصب.<ref name="calcalist-budget">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/hjjlkedfme |عنوان=מזכר ההבנות עם איראן מעלה את פרמיית הסיכון ויקפיץ את תקציב הביטחון (مذكرة التفاهم مع إيران بترفع علاوة المخاطر وهتزود ميزانية الدفاع) |موقع=كالكاليست |تاريخ=24 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260815093003/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/hjjlkedfme|تاريخ أرشيف=2026-08-15}}</ref><ref name="calcalist-compromise">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/bj5locy7fg |عنوان=12 מיליארד שקל מיד - והיתרה בהמשך השנה: מתווה הפשרה להגדלת תקציב הביטחון (12 مليار شيكل فورًا - والباقى بعدين خلال السنه: صيغة التسويه لزيادة ميزانية الدفاع) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=كالكاليست |تاريخ=29 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260813001055/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/bj5locy7fg|تاريخ أرشيف=2026-08-13}}</ref> وفى سياق المنظومه الانتخابيه الإسرائيليه المرتقبه، استجاب بن عزرا لطلب رئيس لجنة الانتخابات المركزيه، القاضى نعام سولبرغ، ودخل فى بحث سياسة حماية الشخصيات للمترشحين فى الانتخابات، وده احتاج تنسيق بين أجهزة أمنيه ولجان وزاريه.<ref name="israelhayom-election">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.israelhayom.co.il/news/law/article/21296909 |عنوان=סולברג לראש המל"ל: הבהירו - מי קובע שמועמד מאוים ומי מאבטח אותו? (سولبرغ لرئيس مجلس الأمن القومى: وضّحوا - مين اللى بيقرر إن مرشح مهدد، ومين اللى بيحميه؟) |مؤلف=إلينور شيركانى-كوفمان |موقع=إسرائيل هيوم |تاريخ=27 اغسطس 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260828110301/https://www.israelhayom.co.il/news/law/article/21296909|تاريخ أرشيف=2026-08-28}}</ref><ref name="walla-election">{{استشهاد ويب |مسار=https://news.walla.co.il/item/3863772 |عنوان=סולברג לראש המל"ל: יש לדון בסוגיית האבטחה של ראשי המפלגות (سولبرغ لرئيس مجلس الأمن القومى: لازم تتناقش مسألة حماية رؤساء الأحزاب) |موقع=واللا |تاريخ=27 اغسطس 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260829074214/https://news.walla.co.il/item/3863772|تاريخ أرشيف=2026-08-29}}</ref> وبناء على توصيته، عيّنت الحكومه الإسرائيليه العقيد احتياط أوفير ليفى، فى 5 يوليه 2026، نائب لرئيس مجلس الأمن القومى.<ref name="toi-ofir">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/government-approves-pms-appointment-of-ofir-levy-as-deputy-head-of-national-security-council/ |عنوان=Government approves PM's appointment of Ofir Levy as deputy head of National Security Council |مؤلف=Nava Freiberg |موقع=The Times of Israel |تاريخ=5 يوليه 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260807043510/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/government-approves-pms-appointment-of-ofir-levy-as-deputy-head-of-national-security-council/|تاريخ أرشيف=2026-08-07}}</ref> == التكريم == سنة 2001 أخد وسام رئيس الأركان للتميز فى مجال التكنولوجيا.<ref name="ynet-profile" /> وخلال خدمته فى [[سلاح البحريه الاسرائيلى]] كسب تلات مرات جايزة قائد سلاح البحريه للتفكير الإبداعى، فى سنين 1999 و2008 و2009.<ref name="ynet-profile" /> وسنة 2017 اتمنح بن عزرا جايزة أمن إسرائيل عن تطوير منظومة السلاح حيتس 3، مع شركاء تانيين.<ref name="srugim-2017" /> وفى سنين 2023 و2024 و2025 اتمنحت جوايز أمن إسرائيل لشعبة التكنولوجيا والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] اللى كان بيرأسها، عن تطوير منظومات تكنولوجيه واستخباراتيه، من بينها قدرات استخدمتها اسرائيل بشكل استراتيجى خلال [[حرب غزه|حرب السيوف الحديديه]].<ref name="idf-prize-2023">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2023/%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%99/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-%D7%94%D7%95%D7%A2%D7%A0%D7%A7-%D7%90%D7%A8%D7%91%D7%A2%D7%94-%D7%A4%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A7%D7%98%D7%99%D7%9D-%D7%A9%D7%9C-%D7%A6%D7%94-%D7%9C-%D7%95%D7%9B%D7%95%D7%97%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/ |عنوان=פרס ביטחון ישראל הוענק לארבעה פרויקטים של צה"ל וכוחות הביטחון (جايزة أمن إسرائيل اتمنحت لأربع مشاريع لجيش الدفاع وقوات الأمن) |موقع=جيش الدفاع الإسرائيلى |تاريخ=2023 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20240807084434/https://www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2023/%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%99/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%94%D7%95%D7%A2%D7%A0%D7%A7-%D7%90%D7%A8%D7%91%D7%A2%D7%94-%D7%A4%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A7%D7%98%D7%99%D7%9D-%D7%A9%D7%9C-%D7%A6%D7%94-%D7%9C-%D7%95%D7%9B%D7%95%D7%97%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/|تاريخ أرشيف=2024-08-07}}</ref><ref name="mod-prize-2024">{{استشهاد ويب |مسار=https://mod.gov.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%9E%D7%91%D7%96%D7%A7%D7%99%D7%9D/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA-%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-2024 |عنوان=פרס ביטחון ישראל 2024 (جايزة أمن إسرائيل 2024) |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2024 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="mod-prize-2025">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.mod.gov.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%9E%D7%91%D7%96%D7%A7%D7%99%D7%9D/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA-%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-2025 |عنوان=פרס ביטחון ישראל 2025 (جايزة أمن إسرائيل 2025) |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2025 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="olam-katan" /> وأنهى دورة كلية الأمن القومى باعتباره المتدرّب المتفوّق فى الدوره الخامسه والأربعين، واتختار فى نفس الوقت «المتدرّب النموذجى».<ref>فى الدورات العسكريه فى جيش الدفاع الإسرائيلى، لقب «المتدرّب المتفوّق» بيتمنح للى بيحقق أداء مهنى مرتفع بشكل استثنائى، وبيختاره عادة طاقم الدوره؛ أما لقب «المتدرّب النموذجى» فبيتمنح على السلوك والانضباط والقدوه الشخصيه والقيم، وبيختاره عادة متدرّبى الدوره.</ref> == الحياه الشخصيه == شموئيل بن عزرا متجوز شيفرا، بنت المربى الحاخام بنيامين آيزنر، وعندهم 12 طفل (عشر ولاد وبنتين).<ref name="israelhayom-profile" /><ref name="olam-katan" /> أبوه، الحاخام البروفيسور دافيد بن عزرا، كان بيدرّس الفيزياء (الإلكتروبصريات) فى مركز ليف الأكاديمى، ودرّب مهندسين لحوالى 50 سنه، وهو حاخام جماعه دينيه فى [[القدس]].<ref name="aljazeera-profile" /> أخوه ميخائيل بن عزرا شغل منصب كبير العلماء (CTO) فى القوات البريه الإسرائيليه، وقاد تطوير منظومات تكنولوجيه كتير.<ref name="globes-michael">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001285063 |عنوان=מיכאל בן עזרא: האיש שמאחורי הטכנולוגיות של זרוע היבשה (ميخائيل بن عزرا: الراجل ورا تكنولوجيات القوات البريه) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=جلوبس |تاريخ=8 مايو 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20231010231143/https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001285063|تاريخ أرشيف=2023-10-10}}</ref><ref name="traditional-roles" /> أما أخوه حنانئيل بن عزرا فهو من قادة برنامج تطوير منظومة سلاح الليزر «أور إيتان»،<ref name="calcalist-hananel">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/b1ftcy4q2 |عنوان=מפתחי מערכת הלייזר "מגן אור": "ייתכן שלא נצטרך להפעיל אזעקות בעורף" (مطوّرى منظومة الليزر «ماجين أور»: «ممكن مانحتاجش نشغّل صفارات الإنذار فى الجبهه الداخليه») |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=كالكاليست |تاريخ=26 ابريل 2023 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260615135017/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/b1ftcy4q2|تاريخ أرشيف=2026-06-15}}</ref> وهو كمان أخد جايزة أمن إسرائيل.<ref name="olam-katan" /> == لينكات برانيه == * [https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819 أريئيل كهانا، «אתגר חייו של "הגאון": מיהו איש המפתח החדש שמונה בידי נתניהו» («تحدى حياة العبقرى: مين هو الراجل المحورى الجديد اللى عيّنه نتنياهو»)، إسرائيل هيوم، 4 يونيه 2026] * [https://www.nli.org.il/en/dissertations/NNL_ALEPH990047787930205171/NLI «الردع الاستراتيجى فى الفضاء السيبرانى: تغيير فى التصور ولا تعديلات محليه؟» — عمل بحثى لشموئيل بن عزرا، المكتبه الوطنيه الإسرائيليه] * [https://www.gov.il/he/pages/spoke-appointment070626 إعلان مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى عن الموافقه على تعيين شموئيل بن عزرا رئيس لمجلس الأمن القومى ومستشار للأمن القومى] * [https://www.gov.il/en/pages/spoke-shomron240726 صفحه رسميه بالإنجليزى لمكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى بتذكر شموئيل بن عزرا بصفته مستشار الأمن القومى] * [https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A «شموئيل بن عزرا.. رئيس مجلس الأمن القومي الإسرائيلي»، الجزيره نت، 8 يونيه 2026] == مصادر == <references /> [[تصنيف:مواليد 1973]] [[تصنيف:مواليد في القدس]] [[تصنيف:عسكريين من اسرائيل]] [[تصنيف:اسرائيل]] j4bf2n5qpyuwfftxhsbp4ykzcscrqyg 13235723 13235722 2026-09-18T09:33:35Z Hagniza 298820 links 13235723 wikitext text/x-wiki {{معلومات صاحب منصب | الاسم = شموئيل بن عزرا<br><small>(بالعبرى: שמואל בן עזרא)</small> | الصورة = Portrait of Shmuel Ben-Ezra.png | تاريخ الولادة = 1973 (ה'תשל"ג؛ 5733 حسب التقويم العبرى) | مكان الولادة = [[القدس]] | الجنسية = [[اسرائيل|اسرائيلى]] | الزوج = شيفرا بن عزرا | عدد الأولاد = 12 | المدرسة الأم = * [[ملف:JCT Logo.png|30px]] مركز ليف الأكاديمى * [[ملف:Hebrew University Logo.svg|15px]] [[الجامعه العبريه]] * [[جامعة حيفا]] * الجامعه المفتوحه فى اسرائيل * [[جامعة تل ابيب]] * [[ملف:Semel Pum.svg|22px|شعار كلية القياده والأركان]] كلية القياده والأركان المشتركه * [[ملف:Mabal_pin.gif|22px]] كلية الأمن القومى | عنوان1 = نشاط بارز | بيانات1 = تطوير التكنولوجيا الدفاعيه، تطوير منظومات صواريخ «حيتس»، الاستشارات السياسيه والأمنيه، حاخام وعالم بالتوراه | المنصب = مستشار الأمن القومى ورئيس مجلس الأمن القومى الإسرائيلى | الترتيب = التلاتاشر | بداية الفترة = 7 يونيه 2026 | نهاية الفترة = لحد دلوقتى | رئيس مجلس الوزراء = [[بنيامين نتنياهو]] | سبقه = غيل رايخ (بالإنابه) | الولاء = [[اسرائيل]] | الرتبة = [[ملف:IDF-Navy-10.png|28px|بديل=شارة رتبة ألوف فى البحريه الإسرائيليه]] لواء (مكافئ)<ref name="rank-pmo-via-ynet">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/news/article/h1xrscfezl |عنوان=נתניהו הודיע: ראש המל"ל הבא - שמואל בן עזרא (نتنياهو أعلن: رئيس مجلس الأمن القومى الجاى - شموئيل بن عزرا) |موقع=ynet |تاريخ=31 مايو 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260620084839/https://www.ynet.co.il/news/article/h1xrscfezl|تاريخ أرشيف=2026-06-20}}</ref> | عنوان عسكري1 = الخدمه الأمنيه والانتماء | بيانات عسكرية1 = * [[ملف:Badge of the Israel Defense Forces.new.svg|26px|بديل=شعار جيش الدفاع الإسرائيلى]] [[جيش الدفاع الإسرائيلى]]؛ [[ملف:IsraeliNavy.png|24px|بديل=شعار سلاح البحريه الإسرائيلى]] [[سلاح البحريه الاسرائيلى]] * [[وزارة الدفاع الاسرائيليه]]؛ [[ملف:Mafat Logo in Hebrew svg.svg|30px]] مديرية البحث والتطوير لوسائل القتال والبنيه التكنولوجيه (مفآت) * [[ملف:Shabak-logo-001.gif|24px|بديل=شعار جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] * [[ملف:סמליל המטה לביטחון לאומי.png|30px|بديل=شعار مجلس الأمن القومى الإسرائيلى]] مجلس الأمن القومى الإسرائيلى | عنوان عسكري2 = المناصب وقت الخدمه | بيانات عسكرية2 = * رئيس برنامج تطوير منظومة حيتس 3 * رئيس قسم منظومات الطبقه العليا فى مديرية «حوما» * رئيس شعبة التكنولوجيا والعمليات والسيبرانى * [[ملف:Emblem of Israel alternative gold.svg|17px|بديل=شعار مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى]] مستشار الأمن القومى | الأوسمة = * وسام رئيس الأركان للتميز فى مجال التكنولوجيا * جايزة قائد سلاح البحريه للتفكير الإبداعى (×3) * جايزة الدفاع الإسرائيليه لسنة 2017 عن تطوير حيتس 3 * جوايز الدفاع الإسرائيليه لسنين 2023 و2024 و2025 — اتمنحت للشعبه اللى كان بيرأسها }} '''شموئيل بن عزرا''' (بالعبرى: שמואל בן עזרא؛ اتولد سنة 1973) هو مستشار الأمن القومى ورئيس [[مجلس الامن القومى (اسرائيل)|مجلس الأمن القومى]] الإسرائيلى.<ref name="official-appointment">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.gov.il/he/pages/spoke-appointment070626 |عنوان=הממשלה אישרה את מינויו של שמואל בן עזרא לראש המטה לביטחון לאומי וליועץ לביטחון לאומי (الحكومه وافقت على تعيين شموئيل بن عزرا رئيس لمجلس الأمن القومى ومستشار للأمن القومى) |موقع=مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى |تاريخ=7 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> وخلال خدمته فى [[جيش الدفاع الإسرائيلى]] والمؤسسه الأمنيه الإسرائيليه، اشتغل فى البحث والتطوير، وفى إدارة مشاريع ووحدات وشُعب فى مجالات مختلفه، من أشهرها الصواريخ والاعتراض، والأمن السيبرانى، والاستخبارات التكنولوجيه. وترأس برنامج تطوير منظومة الاعتراض «حيتس»، واخد عن ده جايزة أمن إسرائيل لسنة 2017.<ref name="srugim-2017">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.srugim.co.il/204210-%D7%94%D7%90%D7%9C%D7%9E-%D7%94%D7%A1%D7%A8%D7%95%D7%92-%D7%A9%D7%96%D7%9B%D7%94-%D7%91%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C |عنوان=האל"מ הסרוג שזכה בפרס בטחון ישראל (العقيد المتدين اللى كسب جايزة الدفاع الإسرائيليه) |موقع=سروغيم |تاريخ=6 يوليه 2017 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260601210820/https://www.srugim.co.il/204210-%D7%94%D7%90%D7%9C%D7%9E-%D7%94%D7%A1%D7%A8%D7%95%D7%92-%D7%A9%D7%96%D7%9B%D7%94-%D7%91%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C|تاريخ أرشيف=2026-06-01}}</ref> وكمان شغل منصب رئيس شُعب للتكنولوجيا والعمليات والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى (الشاباك)]].<ref name="ynet-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/news/article/sjstmlolze |عنوان=מהנדס עטור פרסים, אך "מינוי קצת תמוה": מיהו ראש המל"ל החדש - שמואל בן עזרא (مهندس واخد جوايز، بس «تعيين مستغرب شويه»: مين هو رئيس مجلس الأمن القومى الجديد - شموئيل بن عزرا) |موقع=ynet |تاريخ=2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260624235457/https://www.ynet.co.il/news/article/sjstmlolze|تاريخ أرشيف=2026-06-24}}</ref> ومعروف كمان بإنه حاخام وعالم بالتوراه.<ref name="arutz7-rabbis">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.inn.co.il/news/698015 |عنوان=ראש המל"ל החדש: תושב חומת שמואל ומקורב לרבנים (رئيس مجلس الأمن القومى الجديد: من سكان حومات شموئيل ومقرّب من الحاخامات) |مؤلف=دڤير عمار |موقع=القناه السابعه |تاريخ=31 مايو 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260704095549/https://www.inn.co.il/news/698015|تاريخ أرشيف=2026-07-04}}</ref><ref name="olam-katan">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.okn.co.il/politics/40994/ |عنوان=אבא ל-12 וחתן פרס ביטחון ישראל: הכירו את ראש המל"ל החדש (أب لـ12 وواخد جايزة الدفاع الإسرائيليه: اتعرفوا على رئيس مجلس الأمن القومى الجديد) |مؤلف=سيمحا راز |موقع=عولام كاتان |تاريخ=7 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> == السيره == اتولد شموئيل بن عزرا فى [[القدس]] لأبوه الحاخام دافيد بن عزرا، وهو فيزيائى وحاخام جماعه دينيه، ولأمه نعومى، اللى هاجروا من [[المغرب]] لاسرائيل، واتربى فى المدينه. === التعليم === وهو صغير، اتأهل بن عزرا لمهن دينيه يهوديه تقليديه، هيا: مُطهِّر (موهيل)،<ref name="traditional-roles">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.alaraby.co.uk/politics/%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D9%88%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%87%D9%91%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%84%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A |عنوان=بن عزرا: فيزيائي ومُطهّر اختاره نتنياهو لرئاسة مجلس الأمن القومي |موقع=العربى الجديد |تاريخ=2 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> ودبّاح وفاحص شرعى، وكاتب أسفار مقدسه (سوفير ستام).<ref name="traditional-roles" /> وفى تعليمه الأكاديمى، أخد [[بكالوريوس|درجة البكالوريوس]] (بامتياز فائق) فى الهندسه الفيزيائيه من المدرسه العليا للتكنولوجيا فى القدس، اللى بقت بعدين مركز ليف الأكاديمى، وأخد [[ماجستير|درجة الماجستير]] فى الفيزياء من [[الجامعه العبريه]].<ref name="ynet-profile" /> وكمان أخد بامتياز فائق درجتين ماجستير إضافيين: فى إدارة الأعمال من الجامعه المفتوحه فى اسرائيل، وفى العلوم السياسيه ومجال الأمن القومى من [[جامعة حيفا]].<ref name="ynet-profile" /> وهو كمان خريج دورة للمديرين فى مجالس الإداره مخصصه لكبار المسؤولين فى القطاع العام فى [[جامعة تل ابيب]]، وخريج كلية الأمن القومى، وكان المتدرّب المتفوّق فى الدوره الخامسه والأربعين.<ref name="israelhayom-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819 |عنوان=אתגר חייו של "הגאון": מיהו איש המפתח החדש שמונה בידי נתניהו (تحدى حياة «العبقرى»: مين هو الراجل المحورى الجديد اللى عيّنه نتنياهو) |مؤلف=أريئيل كهانا |موقع=إسرائيل هيوم |تاريخ=4 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260605075223/https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819|تاريخ أرشيف=2026-06-05}}</ref> === الخدمه فى جيش الدفاع الإسرائيلى === ابتدى بن عزرا خدمته فى [[جيش الدفاع الإسرائيلى]] فى [[سلاح البحريه الاسرائيلى]].<ref name="aljazeera-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A |عنوان=شموئيل بن عزرا.. رئيس مجلس الأمن القومي الإسرائيلي |موقع=الجزيره نت |تاريخ=8 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260623185359/https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%d8%b4%d9%85%d9%88%d8%a6%d9%8a%d9%84-%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%b2%d8%b1%d8%a7-%d8%b1%d8%a6%d9%8a%d8%b3-%d9%85%d8%ac%d9%84%d8%b3-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%88%d9%85%d9%8a|تاريخ أرشيف=2026-06-23}}</ref> وفى إطار شغله فى السلاح اشتغل فى البحث والتطوير فى مجال حماية السفن، وترأس فريق «نتال» الكهروبصرى المضاد للصواريخ. فى مايو 2015 اتعيّن بن عزرا رئيس لقسم منظومات الطبقه العليا فى مديرية «حوما» التابعه لمديرية البحث والتطوير لوسائل القتال والبنيه التكنولوجيه (مفآت).<ref name="walla-arrow">{{استشهاد ويب |مسار=https://news.walla.co.il/item/2914689 |عنوان=ה"מוח" מאחורי פרויקט ה"חץ": "הניסוי משנה את תפיסת ההגנה של ישראל" («المخ» ورا مشروع «حيتس»: «التجربه بتغيّر مفهوم الدفاع الإسرائيلى») |مؤلف=أمير بوخبوت |موقع=واللا |تاريخ=11 ديسمبر 2015 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260601210725/https://news.walla.co.il/item/2914689|تاريخ أرشيف=2026-06-01}}</ref> وفى الإطار ده كان ضمن الفرق اللى اشتغلت على تطوير منظومات الصواريخ والصواريخ الاعتراضيه. وشغل منصب مهندس المنظومه لرأس التوجيه فى صاروخ حيتس 3، وبعد كده اترقّى وبقى رئيس القسم المسؤول عن برامج تطوير الصواريخ الاعتراضيه فى الطبقه العليا.<ref name="ynet-profile" /> وفى الإطار ده قاد برنامج تطوير منظومة السلاح «حيتس»، بما فى كده ابتكار «حيتس 3»، اللى بيشكّل طبقة الاعتراض بره الغلاف الجوى فى منظومة الدفاع الجوى الإسرائيليه. وتجارب المنظومه، اللى اتعملت فى اسرائيل وبره، ومن بينها التجارب اللى اتعملت فى [[الاسكا]] سنة 2019، أخدت تغطيه واسعه فى وسائل الإعلام.<ref name="arrow-ynet">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-5558662,00.html |عنوان=ניסוי חץ 3 באלסקה: "המערכת עמדה בכל היעדים" (تجربة حيتس 3 فى ألاسكا: «المنظومه حققت كل الأهداف») |موقع=ynet |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260208234052/https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-5558662,00.html|تاريخ أرشيف=2026-02-08}}</ref><ref name="arrow-globes">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001295083 |عنوان=ניסוי מוצלח למערכת חץ 3 באלסקה (تجربه ناجحه لمنظومة حيتس 3 فى ألاسكا) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=جلوبس |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20240907051545/https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001295083|تاريخ أرشيف=2024-09-07}}</ref><ref name="arrow-defense-news">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.defensenews.com/pentagon/2019/07/28/us-israels-arrow-3-missile-put-to-the-test-in-alaska/ |عنوان=US-Israel's Arrow 3 missile put to the test in Alaska |مؤلف=Jen Judson |موقع=Defense News |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> وكمان تناولتها جهات حكوميه إسرائيليه رسميه.<ref name="arrow-idf">{{استشهاد ويب |مسار=https://m.www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2019/%D7%A1%D7%93%D7%A8%D7%AA-%D7%A0%D7%99%D7%A1%D7%95%D7%99%D7%99%D7%9D-%D7%9E%D7%95%D7%A6%D7%9C%D7%97%D7%AA-%D7%91%D7%9E%D7%A2%D7%A8%D7%9B%D7%AA-%D7%94%D7%A0%D7%A9%D7%A7-%D7%97%D7%A5-3/ |عنوان=סדרת ניסויים מוצלחת במערכת הנשק "חץ 3" (سلسلة تجارب ناجحه لمنظومة السلاح «حيتس 3») |موقع=جيش الدفاع الإسرائيلى |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="arrow-iai">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.iai.co.il/heb/successful-experiments-arrow-3-weapon-system-alaska |عنوان=סדרת ניסויים מוצלחת למערכת הנשק "חץ 3" באלסקה (سلسلة تجارب ناجحه لمنظومة السلاح «حيتس 3» فى ألاسكا) |موقع=الصناعات الجويه الإسرائيليه |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> لكن الإشارات ليه فى وسائل الإعلام والمقابلات معاه فى الفتره دى كانت بتكتفى بالحرف الأول من اسمه الشخصى.<ref name="walla-arrow" /> وكمان كانت صوره بتتطمس،<ref name="mod-video">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.youtube.com/watch?si=LyzSuYidU-BoaCtu&t=170&v=LDV-ddF0-8M&feature=youtu.be |عنوان=ڤيديو عن منظومة «حيتس 3» |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="srugim-2017" /> زى ما كان متّبع بسبب الحساسيه الأمنيه.<ref name="galatz-arrow">{{استشهاد ويب |مسار=https://glz.co.il/%D7%92%D7%9C%D7%A6/%D7%AA%D7%95%D7%9B%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%AA/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C29-07-2019-0601/%D7%99%D7%95%D7%A8%D7%94-%D7%97%D7%A5-%D7%95%D7%A4%D7%95%D7%92%D7%A2-%D7%A2%D7%9B%D7%A9%D7%99%D7%95-%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%90%D7%92%D7%99%D7%9D-%D7%91%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%9F |عنوان=יורה חץ ופוגע: עכשיו מודאגים באיראן (بيضرب «حيتس» وبيصيب: دلوقتى قلقانين فى إيران) |موقع=إذاعة جيش الدفاع الإسرائيلى (غالى تساهل) |تاريخ=29 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20230719172033/https://glz.co.il/%D7%92%D7%9C%D7%A6/%D7%AA%D7%95%D7%9B%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%AA/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C29-07-2019-0601/%D7%99%D7%95%D7%A8%D7%94-%D7%97%D7%A5-%D7%95%D7%A4%D7%95%D7%92%D7%A2-%D7%A2%D7%9B%D7%A9%D7%99%D7%95-%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%90%D7%92%D7%99%D7%9D-%D7%91%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%9F/|تاريخ أرشيف=2023-07-19}} اسمه اتذكر عند الدقيقه 8:13، وعلى ما يبدو بالغلط، لكن عند الدقيقه 8:37 اتوضح إن ماينفعش يتذكر اسمه فى وسائل الإعلام.</ref> وفى إطار منصبه فى مديرية «حوما» كان مسؤول كمان عن تطوير صواريخ «أنكور».<ref name="ynet-profile" /><ref name="sparrow-khamenei">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.indiatoday.in/science/story/what-is-blue-sparrow-missile-israel-killed-khamenei-tehran-2026-2878222-2026-03-06 |عنوان=What is Blue Sparrow? The 'missile from space' Israel used to kill Khamenei |موقع=India Today |تاريخ=6 مارس 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260420054634/https://www.indiatoday.in/science/story/what-is-blue-sparrow-missile-israel-killed-khamenei-tehran-2026-2878222-2026-03-06|تاريخ أرشيف=2026-04-20}}</ref> === فى جهاز الأمن العام === فى سبتمبر 2020 اتعيّن رئيس لشعبة التكنولوجيا والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]]، وفضل فى المنصب لحد اكتوبر 2024. وفى المنصب ده كان مسؤول عن بناء القوه وتشغيلها فى الشعبه فى كل مجالات التكنولوجيا الماديه، بما فيها مجالات الفيزياء و[[هندسه|الهندسه]] والبرمجيات، وعن مجالات السيبرانى والذكاء الاصطناعى، وقاد مشاريع بالتعاون مع جهات للتطوير والبحث ومع الصناعات الدفاعيه فى اسرائيل والعالم، فى الغرب والشرق،<ref name="ynet-profile" /><ref name="olam-katan" /> بما فى كده خلال [[حرب غزه|حرب السيوف الحديديه]]. === رئيس مجلس الأمن القومى === فى يونيه 2026 اتعيّن مستشار للأمن القومى ورئيس [[مجلس الامن القومى (اسرائيل)|لمجلس الأمن القومى]] الإسرائيلى.<ref name="official-appointment" /> وبصفته رئيس للمجلس، عقد بن عزرا اجتماع بخصوص هجرة فلسطينيين من [[قطاع غزه]]. وبحسب الخطه اللى اتناقشت فى الاجتماع، كان الهدف إتاحة الهجره لدول تانيه لسكان غزه اللى عايزين كده، واتفقوا على تخصيص ميزانيه لـ[[موساد|الموساد]] علشان تمكين سكان غزه من الهجره، فى الوقت اللى اتوصف فيه التحدى الأساسى بإنه نقص الدول المستعده فى المرحله دى لاستقبال سكان من غزه.<ref name="toi-gaza">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.timesofisrael.com/new-national-security-adviser-said-to-hold-urgent-meeting-on-getting-gazans-to-leave/ |عنوان=New national security adviser said to hold urgent meeting on getting Gazans to leave |موقع=The Times of Israel |تاريخ=24 يونيه 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260626091908/https://www.timesofisrael.com/new-national-security-adviser-said-to-hold-urgent-meeting-on-getting-gazans-to-leave/|تاريخ أرشيف=2026-06-26}}</ref><ref name="euronews-gaza">{{استشهاد ويب |مسار=https://arabic.euronews.com/2026/06/25/israel-meeting-gaza-displacement-voluntary-migration-mossad-netanyahu-shmuel-ben-ezra |عنوان=اجتماع إسرائيلي عاجل لإحياء خطة تهجير غزة.. والموساد: لا وجهات لاستقبال الفلسطينيين |موقع=يورونيوز عربيه |تاريخ=25 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260731110006/https://arabic.euronews.com/2026/06/25/israel-meeting-gaza-displacement-voluntary-migration-mossad-netanyahu-shmuel-ben-ezra|تاريخ أرشيف=2026-07-31}}</ref><ref name="c14-gaza-budget">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.c14.co.il/article/1600136 |عنوان=בישראל עוברים לשלב הבא: המוסד יוביל את ההגירה מרצועת עזה (فى اسرائيل بينتقلوا للمرحله الجايه: الموساد هيقود الهجره من قطاع غزه) |مؤلف=شريا هروش |موقع=القناه 14 |تاريخ=25 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260626125730/https://www.c14.co.il/article/1600136|تاريخ أرشيف=2026-06-26}}</ref> وانتقدت مصادر عربيه المصطلح الإسرائيلى الجديد «حرية التنقل»، واعتبرته «خديعه فى المصطلحات» ممكن توصل فى مراحل بعد كده لتهجير سكان غزه.<ref name="aljazeera-gaza-terms">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.aljazeera.net/news/2026/6/29/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84 |عنوان=خديعة المصطلحات.. كيف تُعيد إسرائيل تدوير خطة تهجير الفلسطينيين؟ |مؤلف=حبيب أبو محفوظ |موقع=الجزيره نت |تاريخ=29 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260630142547/https://www.aljazeera.net/news/2026/6/29/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84|تاريخ أرشيف=2026-06-30}}</ref> وعلى خلفية الخلافات بين وزارة الماليه الإسرائيليه و[[وزارة الدفاع الاسرائيليه]] بخصوص زيادة ميزانية الدفاع وتحديد ميزانية بناء القوه، بيشتغل مجلس الأمن القومى برئاسة بن عزرا على بلورة صيغة تسويه بين الطرفين، والمسأله رجعت لجدول الأعمال من وقت للتانى من ساعة ما تولّى المنصب.<ref name="calcalist-budget">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/hjjlkedfme |عنوان=מזכר ההבנות עם איראן מעלה את פרמיית הסיכון ויקפיץ את תקציב הביטחון (مذكرة التفاهم مع إيران بترفع علاوة المخاطر وهتزود ميزانية الدفاع) |موقع=كالكاليست |تاريخ=24 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260815093003/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/hjjlkedfme|تاريخ أرشيف=2026-08-15}}</ref><ref name="calcalist-compromise">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/bj5locy7fg |عنوان=12 מיליארד שקל מיד - והיתרה בהמשך השנה: מתווה הפשרה להגדלת תקציב הביטחון (12 مليار شيكل فورًا - والباقى بعدين خلال السنه: صيغة التسويه لزيادة ميزانية الدفاع) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=كالكاليست |تاريخ=29 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260813001055/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/bj5locy7fg|تاريخ أرشيف=2026-08-13}}</ref> وفى سياق المنظومه الانتخابيه الإسرائيليه المرتقبه، استجاب بن عزرا لطلب رئيس لجنة الانتخابات المركزيه، القاضى نعام سولبرغ، ودخل فى بحث سياسة حماية الشخصيات للمترشحين فى الانتخابات، وده احتاج تنسيق بين أجهزة أمنيه ولجان وزاريه.<ref name="israelhayom-election">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.israelhayom.co.il/news/law/article/21296909 |عنوان=סולברג לראש המל"ל: הבהירו - מי קובע שמועמד מאוים ומי מאבטח אותו? (سولبرغ لرئيس مجلس الأمن القومى: وضّحوا - مين اللى بيقرر إن مرشح مهدد، ومين اللى بيحميه؟) |مؤلف=إلينور شيركانى-كوفمان |موقع=إسرائيل هيوم |تاريخ=27 اغسطس 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260828110301/https://www.israelhayom.co.il/news/law/article/21296909|تاريخ أرشيف=2026-08-28}}</ref><ref name="walla-election">{{استشهاد ويب |مسار=https://news.walla.co.il/item/3863772 |عنوان=סולברג לראש המל"ל: יש לדון בסוגיית האבטחה של ראשי המפלגות (سولبرغ لرئيس مجلس الأمن القومى: لازم تتناقش مسألة حماية رؤساء الأحزاب) |موقع=واللا |تاريخ=27 اغسطس 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260829074214/https://news.walla.co.il/item/3863772|تاريخ أرشيف=2026-08-29}}</ref> وبناء على توصيته، عيّنت الحكومه الإسرائيليه العقيد احتياط أوفير ليفى، فى 5 يوليه 2026، نائب لرئيس مجلس الأمن القومى.<ref name="toi-ofir">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/government-approves-pms-appointment-of-ofir-levy-as-deputy-head-of-national-security-council/ |عنوان=Government approves PM's appointment of Ofir Levy as deputy head of National Security Council |مؤلف=Nava Freiberg |موقع=The Times of Israel |تاريخ=5 يوليه 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260807043510/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/government-approves-pms-appointment-of-ofir-levy-as-deputy-head-of-national-security-council/|تاريخ أرشيف=2026-08-07}}</ref> == التكريم == سنة 2001 أخد وسام رئيس الأركان للتميز فى مجال التكنولوجيا.<ref name="ynet-profile" /> وخلال خدمته فى [[سلاح البحريه الاسرائيلى]] كسب تلات مرات جايزة قائد سلاح البحريه للتفكير الإبداعى، فى سنين 1999 و2008 و2009.<ref name="ynet-profile" /> وسنة 2017 اتمنح بن عزرا جايزة أمن إسرائيل عن تطوير منظومة السلاح حيتس 3، مع شركاء تانيين.<ref name="srugim-2017" /> وفى سنين 2023 و2024 و2025 اتمنحت جوايز أمن إسرائيل لشعبة التكنولوجيا والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] اللى كان بيرأسها، عن تطوير منظومات تكنولوجيه واستخباراتيه، من بينها قدرات استخدمتها اسرائيل بشكل استراتيجى خلال [[حرب غزه|حرب السيوف الحديديه]].<ref name="idf-prize-2023">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2023/%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%99/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-%D7%94%D7%95%D7%A2%D7%A0%D7%A7-%D7%90%D7%A8%D7%91%D7%A2%D7%94-%D7%A4%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A7%D7%98%D7%99%D7%9D-%D7%A9%D7%9C-%D7%A6%D7%94-%D7%9C-%D7%95%D7%9B%D7%95%D7%97%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/ |عنوان=פרס ביטחון ישראל הוענק לארבעה פרויקטים של צה"ל וכוחות הביטחון (جايزة أمن إسرائيل اتمنحت لأربع مشاريع لجيش الدفاع وقوات الأمن) |موقع=جيش الدفاع الإسرائيلى |تاريخ=2023 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20240807084434/https://www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2023/%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%99/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%94%D7%95%D7%A2%D7%A0%D7%A7-%D7%90%D7%A8%D7%91%D7%A2%D7%94-%D7%A4%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A7%D7%98%D7%99%D7%9D-%D7%A9%D7%9C-%D7%A6%D7%94-%D7%9C-%D7%95%D7%9B%D7%95%D7%97%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/|تاريخ أرشيف=2024-08-07}}</ref><ref name="mod-prize-2024">{{استشهاد ويب |مسار=https://mod.gov.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%9E%D7%91%D7%96%D7%A7%D7%99%D7%9D/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA-%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-2024 |عنوان=פרס ביטחון ישראל 2024 (جايزة أمن إسرائيل 2024) |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2024 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="mod-prize-2025">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.mod.gov.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%9E%D7%91%D7%96%D7%A7%D7%99%D7%9D/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA-%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-2025 |عنوان=פרס ביטחון ישראל 2025 (جايزة أمن إسرائيل 2025) |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2025 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="olam-katan" /> وأنهى دورة كلية الأمن القومى باعتباره المتدرّب المتفوّق فى الدوره الخامسه والأربعين، واتختار فى نفس الوقت «المتدرّب النموذجى».<ref>فى الدورات العسكريه فى جيش الدفاع الإسرائيلى، لقب «المتدرّب المتفوّق» بيتمنح للى بيحقق أداء مهنى مرتفع بشكل استثنائى، وبيختاره عادة طاقم الدوره؛ أما لقب «المتدرّب النموذجى» فبيتمنح على السلوك والانضباط والقدوه الشخصيه والقيم، وبيختاره عادة متدرّبى الدوره.</ref> == الحياه الشخصيه == شموئيل بن عزرا متجوز شيفرا، بنت المربى الحاخام بنيامين آيزنر، وعندهم 12 طفل (عشر ولاد وبنتين).<ref name="israelhayom-profile" /><ref name="olam-katan" /> أبوه، الحاخام البروفيسور دافيد بن عزرا، كان بيدرّس الفيزياء (الإلكتروبصريات) فى مركز ليف الأكاديمى، ودرّب مهندسين لحوالى 50 سنه، وهو حاخام جماعه دينيه فى [[القدس]].<ref name="aljazeera-profile" /> أخوه ميخائيل بن عزرا شغل منصب كبير العلماء (CTO) فى القوات البريه الإسرائيليه، وقاد تطوير منظومات تكنولوجيه كتير.<ref name="globes-michael">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001285063 |عنوان=מיכאל בן עזרא: האיש שמאחורי הטכנולוגיות של זרוע היבשה (ميخائيل بن عزرا: الراجل ورا تكنولوجيات القوات البريه) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=جلوبس |تاريخ=8 مايو 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20231010231143/https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001285063|تاريخ أرشيف=2023-10-10}}</ref><ref name="traditional-roles" /> أما أخوه حنانئيل بن عزرا فهو من قادة برنامج تطوير منظومة سلاح الليزر «أور إيتان»،<ref name="calcalist-hananel">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/b1ftcy4q2 |عنوان=מפתחי מערכת הלייזר "מגן אור": "ייתכן שלא נצטרך להפעיל אזעקות בעורף" (مطوّرى منظومة الليزر «ماجين أور»: «ممكن مانحتاجش نشغّل صفارات الإنذار فى الجبهه الداخليه») |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=كالكاليست |تاريخ=26 ابريل 2023 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260615135017/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/b1ftcy4q2|تاريخ أرشيف=2026-06-15}}</ref> وهو كمان أخد جايزة أمن إسرائيل.<ref name="olam-katan" /> == لينكات برانيه == * [https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819 أريئيل كهانا، «אתגר חייו של "הגאון": מיהו איש המפתח החדש שמונה בידי נתניהו» («تحدى حياة العبقرى: مين هو الراجل المحورى الجديد اللى عيّنه نتنياهو»)، إسرائيل هيوم، 4 يونيه 2026] * [https://www.nli.org.il/en/dissertations/NNL_ALEPH990047787930205171/NLI «الردع الاستراتيجى فى الفضاء السيبرانى: تغيير فى التصور ولا تعديلات محليه؟» — عمل بحثى لشموئيل بن عزرا، المكتبه الوطنيه الإسرائيليه] * [https://www.gov.il/he/pages/spoke-appointment070626 إعلان مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى عن الموافقه على تعيين شموئيل بن عزرا رئيس لمجلس الأمن القومى ومستشار للأمن القومى] * [https://www.gov.il/en/pages/spoke-shomron240726 صفحه رسميه بالإنجليزى لمكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى بتذكر شموئيل بن عزرا بصفته مستشار الأمن القومى] * [https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A «شموئيل بن عزرا.. رئيس مجلس الأمن القومي الإسرائيلي»، الجزيره نت، 8 يونيه 2026] == مصادر == <references /> [[تصنيف:مواليد 1973]] [[تصنيف:مواليد في القدس]] [[تصنيف:عسكريين من اسرائيل]] [[تصنيف:اسرائيل]] leesd50u4uqf7fjgetxe4zp5q9nnmy0 13235724 13235723 2026-09-18T09:35:02Z Hagniza 298820 مجلس الامن القومى 13235724 wikitext text/x-wiki {{معلومات صاحب منصب | الاسم = شموئيل بن عزرا<br><small>(بالعبرى: שמואל בן עזרא)</small> | الصورة = Portrait of Shmuel Ben-Ezra.png | تاريخ الولادة = 1973 (ה'תשל"ג؛ 5733 حسب التقويم العبرى) | مكان الولادة = [[القدس]] | الجنسية = [[اسرائيل|اسرائيلى]] | الزوج = شيفرا بن عزرا | عدد الأولاد = 12 | المدرسة الأم = * [[ملف:JCT Logo.png|30px]] مركز ليف الأكاديمى * [[ملف:Hebrew University Logo.svg|15px]] [[الجامعه العبريه]] * [[جامعة حيفا]] * الجامعه المفتوحه فى اسرائيل * [[جامعة تل ابيب]] * [[ملف:Semel Pum.svg|22px|شعار كلية القياده والأركان]] كلية القياده والأركان المشتركه * [[ملف:Mabal_pin.gif|22px]] كلية الأمن القومى | عنوان1 = نشاط بارز | بيانات1 = تطوير التكنولوجيا الدفاعيه، تطوير منظومات صواريخ «حيتس»، الاستشارات السياسيه والأمنيه، حاخام وعالم بالتوراه | المنصب = مستشار الأمن القومى ورئيس [[مجلس الامن القومى (اسرائيل)|مجلس الأمن القومى]] الإسرائيلى | الترتيب = التلاتاشر | بداية الفترة = 7 يونيه 2026 | نهاية الفترة = لحد دلوقتى | رئيس مجلس الوزراء = [[بنيامين نتنياهو]] | سبقه = غيل رايخ (بالإنابه) | الولاء = [[اسرائيل]] | الرتبة = [[ملف:IDF-Navy-10.png|28px|بديل=شارة رتبة ألوف فى البحريه الإسرائيليه]] لواء (مكافئ)<ref name="rank-pmo-via-ynet">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/news/article/h1xrscfezl |عنوان=נתניהו הודיע: ראש המל"ל הבא - שמואל בן עזרא (نتنياهو أعلن: رئيس مجلس الأمن القومى الجاى - شموئيل بن عزرا) |موقع=ynet |تاريخ=31 مايو 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260620084839/https://www.ynet.co.il/news/article/h1xrscfezl|تاريخ أرشيف=2026-06-20}}</ref> | عنوان عسكري1 = الخدمه الأمنيه والانتماء | بيانات عسكرية1 = * [[ملف:Badge of the Israel Defense Forces.new.svg|26px|بديل=شعار جيش الدفاع الإسرائيلى]] [[جيش الدفاع الإسرائيلى]]؛ [[ملف:IsraeliNavy.png|24px|بديل=شعار سلاح البحريه الإسرائيلى]] [[سلاح البحريه الاسرائيلى]] * [[وزارة الدفاع الاسرائيليه]]؛ [[ملف:Mafat Logo in Hebrew svg.svg|30px]] مديرية البحث والتطوير لوسائل القتال والبنيه التكنولوجيه (مفآت) * [[ملف:Shabak-logo-001.gif|24px|بديل=شعار جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] * [[ملف:סמליל המטה לביטחון לאומי.png|30px|بديل=شعار مجلس الأمن القومى الإسرائيلى]] مجلس الأمن القومى الإسرائيلى | عنوان عسكري2 = المناصب وقت الخدمه | بيانات عسكرية2 = * رئيس برنامج تطوير منظومة حيتس 3 * رئيس قسم منظومات الطبقه العليا فى مديرية «حوما» * رئيس شعبة التكنولوجيا والعمليات والسيبرانى * [[ملف:Emblem of Israel alternative gold.svg|17px|بديل=شعار مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى]] مستشار الأمن القومى | الأوسمة = * وسام رئيس الأركان للتميز فى مجال التكنولوجيا * جايزة قائد سلاح البحريه للتفكير الإبداعى (×3) * جايزة الدفاع الإسرائيليه لسنة 2017 عن تطوير حيتس 3 * جوايز الدفاع الإسرائيليه لسنين 2023 و2024 و2025 — اتمنحت للشعبه اللى كان بيرأسها }} '''شموئيل بن عزرا''' (بالعبرى: שמואל בן עזרא؛ اتولد سنة 1973) هو مستشار الأمن القومى ورئيس [[مجلس الامن القومى (اسرائيل)|مجلس الأمن القومى]] الإسرائيلى.<ref name="official-appointment">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.gov.il/he/pages/spoke-appointment070626 |عنوان=הממשלה אישרה את מינויו של שמואל בן עזרא לראש המטה לביטחון לאומי וליועץ לביטחון לאומי (الحكومه وافقت على تعيين شموئيل بن عزرا رئيس لمجلس الأمن القومى ومستشار للأمن القومى) |موقع=مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى |تاريخ=7 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> وخلال خدمته فى [[جيش الدفاع الإسرائيلى]] والمؤسسه الأمنيه الإسرائيليه، اشتغل فى البحث والتطوير، وفى إدارة مشاريع ووحدات وشُعب فى مجالات مختلفه، من أشهرها الصواريخ والاعتراض، والأمن السيبرانى، والاستخبارات التكنولوجيه. وترأس برنامج تطوير منظومة الاعتراض «حيتس»، واخد عن ده جايزة أمن إسرائيل لسنة 2017.<ref name="srugim-2017">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.srugim.co.il/204210-%D7%94%D7%90%D7%9C%D7%9E-%D7%94%D7%A1%D7%A8%D7%95%D7%92-%D7%A9%D7%96%D7%9B%D7%94-%D7%91%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C |عنوان=האל"מ הסרוג שזכה בפרס בטחון ישראל (العقيد المتدين اللى كسب جايزة الدفاع الإسرائيليه) |موقع=سروغيم |تاريخ=6 يوليه 2017 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260601210820/https://www.srugim.co.il/204210-%D7%94%D7%90%D7%9C%D7%9E-%D7%94%D7%A1%D7%A8%D7%95%D7%92-%D7%A9%D7%96%D7%9B%D7%94-%D7%91%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C|تاريخ أرشيف=2026-06-01}}</ref> وكمان شغل منصب رئيس شُعب للتكنولوجيا والعمليات والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى (الشاباك)]].<ref name="ynet-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/news/article/sjstmlolze |عنوان=מהנדס עטור פרסים, אך "מינוי קצת תמוה": מיהו ראש המל"ל החדש - שמואל בן עזרא (مهندس واخد جوايز، بس «تعيين مستغرب شويه»: مين هو رئيس مجلس الأمن القومى الجديد - شموئيل بن عزرا) |موقع=ynet |تاريخ=2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260624235457/https://www.ynet.co.il/news/article/sjstmlolze|تاريخ أرشيف=2026-06-24}}</ref> ومعروف كمان بإنه حاخام وعالم بالتوراه.<ref name="arutz7-rabbis">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.inn.co.il/news/698015 |عنوان=ראש המל"ל החדש: תושב חומת שמואל ומקורב לרבנים (رئيس مجلس الأمن القومى الجديد: من سكان حومات شموئيل ومقرّب من الحاخامات) |مؤلف=دڤير عمار |موقع=القناه السابعه |تاريخ=31 مايو 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260704095549/https://www.inn.co.il/news/698015|تاريخ أرشيف=2026-07-04}}</ref><ref name="olam-katan">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.okn.co.il/politics/40994/ |عنوان=אבא ל-12 וחתן פרס ביטחון ישראל: הכירו את ראש המל"ל החדש (أب لـ12 وواخد جايزة الدفاع الإسرائيليه: اتعرفوا على رئيس مجلس الأمن القومى الجديد) |مؤلف=سيمحا راز |موقع=عولام كاتان |تاريخ=7 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> == السيره == اتولد شموئيل بن عزرا فى [[القدس]] لأبوه الحاخام دافيد بن عزرا، وهو فيزيائى وحاخام جماعه دينيه، ولأمه نعومى، اللى هاجروا من [[المغرب]] لاسرائيل، واتربى فى المدينه. === التعليم === وهو صغير، اتأهل بن عزرا لمهن دينيه يهوديه تقليديه، هيا: مُطهِّر (موهيل)،<ref name="traditional-roles">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.alaraby.co.uk/politics/%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D9%88%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%87%D9%91%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%AA%D9%86%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%88-%D9%84%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A |عنوان=بن عزرا: فيزيائي ومُطهّر اختاره نتنياهو لرئاسة مجلس الأمن القومي |موقع=العربى الجديد |تاريخ=2 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> ودبّاح وفاحص شرعى، وكاتب أسفار مقدسه (سوفير ستام).<ref name="traditional-roles" /> وفى تعليمه الأكاديمى، أخد [[بكالوريوس|درجة البكالوريوس]] (بامتياز فائق) فى الهندسه الفيزيائيه من المدرسه العليا للتكنولوجيا فى القدس، اللى بقت بعدين مركز ليف الأكاديمى، وأخد [[ماجستير|درجة الماجستير]] فى الفيزياء من [[الجامعه العبريه]].<ref name="ynet-profile" /> وكمان أخد بامتياز فائق درجتين ماجستير إضافيين: فى إدارة الأعمال من الجامعه المفتوحه فى اسرائيل، وفى العلوم السياسيه ومجال الأمن القومى من [[جامعة حيفا]].<ref name="ynet-profile" /> وهو كمان خريج دورة للمديرين فى مجالس الإداره مخصصه لكبار المسؤولين فى القطاع العام فى [[جامعة تل ابيب]]، وخريج كلية الأمن القومى، وكان المتدرّب المتفوّق فى الدوره الخامسه والأربعين.<ref name="israelhayom-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819 |عنوان=אתגר חייו של "הגאון": מיהו איש המפתח החדש שמונה בידי נתניהו (تحدى حياة «العبقرى»: مين هو الراجل المحورى الجديد اللى عيّنه نتنياهو) |مؤلف=أريئيل كهانا |موقع=إسرائيل هيوم |تاريخ=4 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260605075223/https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819|تاريخ أرشيف=2026-06-05}}</ref> === الخدمه فى جيش الدفاع الإسرائيلى === ابتدى بن عزرا خدمته فى [[جيش الدفاع الإسرائيلى]] فى [[سلاح البحريه الاسرائيلى]].<ref name="aljazeera-profile">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A |عنوان=شموئيل بن عزرا.. رئيس مجلس الأمن القومي الإسرائيلي |موقع=الجزيره نت |تاريخ=8 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260623185359/https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%d8%b4%d9%85%d9%88%d8%a6%d9%8a%d9%84-%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%b2%d8%b1%d8%a7-%d8%b1%d8%a6%d9%8a%d8%b3-%d9%85%d8%ac%d9%84%d8%b3-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%88%d9%85%d9%8a|تاريخ أرشيف=2026-06-23}}</ref> وفى إطار شغله فى السلاح اشتغل فى البحث والتطوير فى مجال حماية السفن، وترأس فريق «نتال» الكهروبصرى المضاد للصواريخ. فى مايو 2015 اتعيّن بن عزرا رئيس لقسم منظومات الطبقه العليا فى مديرية «حوما» التابعه لمديرية البحث والتطوير لوسائل القتال والبنيه التكنولوجيه (مفآت).<ref name="walla-arrow">{{استشهاد ويب |مسار=https://news.walla.co.il/item/2914689 |عنوان=ה"מוח" מאחורי פרויקט ה"חץ": "הניסוי משנה את תפיסת ההגנה של ישראל" («المخ» ورا مشروع «حيتس»: «التجربه بتغيّر مفهوم الدفاع الإسرائيلى») |مؤلف=أمير بوخبوت |موقع=واللا |تاريخ=11 ديسمبر 2015 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260601210725/https://news.walla.co.il/item/2914689|تاريخ أرشيف=2026-06-01}}</ref> وفى الإطار ده كان ضمن الفرق اللى اشتغلت على تطوير منظومات الصواريخ والصواريخ الاعتراضيه. وشغل منصب مهندس المنظومه لرأس التوجيه فى صاروخ حيتس 3، وبعد كده اترقّى وبقى رئيس القسم المسؤول عن برامج تطوير الصواريخ الاعتراضيه فى الطبقه العليا.<ref name="ynet-profile" /> وفى الإطار ده قاد برنامج تطوير منظومة السلاح «حيتس»، بما فى كده ابتكار «حيتس 3»، اللى بيشكّل طبقة الاعتراض بره الغلاف الجوى فى منظومة الدفاع الجوى الإسرائيليه. وتجارب المنظومه، اللى اتعملت فى اسرائيل وبره، ومن بينها التجارب اللى اتعملت فى [[الاسكا]] سنة 2019، أخدت تغطيه واسعه فى وسائل الإعلام.<ref name="arrow-ynet">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-5558662,00.html |عنوان=ניסוי חץ 3 באלסקה: "המערכת עמדה בכל היעדים" (تجربة حيتس 3 فى ألاسكا: «المنظومه حققت كل الأهداف») |موقع=ynet |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260208234052/https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-5558662,00.html|تاريخ أرشيف=2026-02-08}}</ref><ref name="arrow-globes">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001295083 |عنوان=ניסוי מוצלח למערכת חץ 3 באלסקה (تجربه ناجحه لمنظومة حيتس 3 فى ألاسكا) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=جلوبس |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20240907051545/https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001295083|تاريخ أرشيف=2024-09-07}}</ref><ref name="arrow-defense-news">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.defensenews.com/pentagon/2019/07/28/us-israels-arrow-3-missile-put-to-the-test-in-alaska/ |عنوان=US-Israel's Arrow 3 missile put to the test in Alaska |مؤلف=Jen Judson |موقع=Defense News |تاريخ=28 يوليه 2019 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> وكمان تناولتها جهات حكوميه إسرائيليه رسميه.<ref name="arrow-idf">{{استشهاد ويب |مسار=https://m.www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2019/%D7%A1%D7%93%D7%A8%D7%AA-%D7%A0%D7%99%D7%A1%D7%95%D7%99%D7%99%D7%9D-%D7%9E%D7%95%D7%A6%D7%9C%D7%97%D7%AA-%D7%91%D7%9E%D7%A2%D7%A8%D7%9B%D7%AA-%D7%94%D7%A0%D7%A9%D7%A7-%D7%97%D7%A5-3/ |عنوان=סדרת ניסויים מוצלחת במערכת הנשק "חץ 3" (سلسلة تجارب ناجحه لمنظومة السلاح «حيتس 3») |موقع=جيش الدفاع الإسرائيلى |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="arrow-iai">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.iai.co.il/heb/successful-experiments-arrow-3-weapon-system-alaska |عنوان=סדרת ניסויים מוצלחת למערכת הנשק "חץ 3" באלסקה (سلسلة تجارب ناجحه لمنظومة السلاح «حيتس 3» فى ألاسكا) |موقع=الصناعات الجويه الإسرائيليه |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref> لكن الإشارات ليه فى وسائل الإعلام والمقابلات معاه فى الفتره دى كانت بتكتفى بالحرف الأول من اسمه الشخصى.<ref name="walla-arrow" /> وكمان كانت صوره بتتطمس،<ref name="mod-video">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.youtube.com/watch?si=LyzSuYidU-BoaCtu&t=170&v=LDV-ddF0-8M&feature=youtu.be |عنوان=ڤيديو عن منظومة «حيتس 3» |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="srugim-2017" /> زى ما كان متّبع بسبب الحساسيه الأمنيه.<ref name="galatz-arrow">{{استشهاد ويب |مسار=https://glz.co.il/%D7%92%D7%9C%D7%A6/%D7%AA%D7%95%D7%9B%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%AA/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C29-07-2019-0601/%D7%99%D7%95%D7%A8%D7%94-%D7%97%D7%A5-%D7%95%D7%A4%D7%95%D7%92%D7%A2-%D7%A2%D7%9B%D7%A9%D7%99%D7%95-%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%90%D7%92%D7%99%D7%9D-%D7%91%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%9F |عنوان=יורה חץ ופוגע: עכשיו מודאגים באיראן (بيضرب «حيتس» وبيصيب: دلوقتى قلقانين فى إيران) |موقع=إذاعة جيش الدفاع الإسرائيلى (غالى تساهل) |تاريخ=29 يوليه 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20230719172033/https://glz.co.il/%D7%92%D7%9C%D7%A6/%D7%AA%D7%95%D7%9B%D7%A0%D7%99%D7%95%D7%AA/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C/%D7%91%D7%95%D7%A7%D7%A8-%D7%98%D7%95%D7%91-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C29-07-2019-0601/%D7%99%D7%95%D7%A8%D7%94-%D7%97%D7%A5-%D7%95%D7%A4%D7%95%D7%92%D7%A2-%D7%A2%D7%9B%D7%A9%D7%99%D7%95-%D7%9E%D7%95%D7%93%D7%90%D7%92%D7%99%D7%9D-%D7%91%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%9F/|تاريخ أرشيف=2023-07-19}} اسمه اتذكر عند الدقيقه 8:13، وعلى ما يبدو بالغلط، لكن عند الدقيقه 8:37 اتوضح إن ماينفعش يتذكر اسمه فى وسائل الإعلام.</ref> وفى إطار منصبه فى مديرية «حوما» كان مسؤول كمان عن تطوير صواريخ «أنكور».<ref name="ynet-profile" /><ref name="sparrow-khamenei">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.indiatoday.in/science/story/what-is-blue-sparrow-missile-israel-killed-khamenei-tehran-2026-2878222-2026-03-06 |عنوان=What is Blue Sparrow? The 'missile from space' Israel used to kill Khamenei |موقع=India Today |تاريخ=6 مارس 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260420054634/https://www.indiatoday.in/science/story/what-is-blue-sparrow-missile-israel-killed-khamenei-tehran-2026-2878222-2026-03-06|تاريخ أرشيف=2026-04-20}}</ref> === فى جهاز الأمن العام === فى سبتمبر 2020 اتعيّن رئيس لشعبة التكنولوجيا والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]]، وفضل فى المنصب لحد اكتوبر 2024. وفى المنصب ده كان مسؤول عن بناء القوه وتشغيلها فى الشعبه فى كل مجالات التكنولوجيا الماديه، بما فيها مجالات الفيزياء و[[هندسه|الهندسه]] والبرمجيات، وعن مجالات السيبرانى والذكاء الاصطناعى، وقاد مشاريع بالتعاون مع جهات للتطوير والبحث ومع الصناعات الدفاعيه فى اسرائيل والعالم، فى الغرب والشرق،<ref name="ynet-profile" /><ref name="olam-katan" /> بما فى كده خلال [[حرب غزه|حرب السيوف الحديديه]]. === رئيس مجلس الأمن القومى === فى يونيه 2026 اتعيّن مستشار للأمن القومى ورئيس [[مجلس الامن القومى (اسرائيل)|لمجلس الأمن القومى]] الإسرائيلى.<ref name="official-appointment" /> وبصفته رئيس للمجلس، عقد بن عزرا اجتماع بخصوص هجرة فلسطينيين من [[قطاع غزه]]. وبحسب الخطه اللى اتناقشت فى الاجتماع، كان الهدف إتاحة الهجره لدول تانيه لسكان غزه اللى عايزين كده، واتفقوا على تخصيص ميزانيه لـ[[موساد|الموساد]] علشان تمكين سكان غزه من الهجره، فى الوقت اللى اتوصف فيه التحدى الأساسى بإنه نقص الدول المستعده فى المرحله دى لاستقبال سكان من غزه.<ref name="toi-gaza">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.timesofisrael.com/new-national-security-adviser-said-to-hold-urgent-meeting-on-getting-gazans-to-leave/ |عنوان=New national security adviser said to hold urgent meeting on getting Gazans to leave |موقع=The Times of Israel |تاريخ=24 يونيه 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260626091908/https://www.timesofisrael.com/new-national-security-adviser-said-to-hold-urgent-meeting-on-getting-gazans-to-leave/|تاريخ أرشيف=2026-06-26}}</ref><ref name="euronews-gaza">{{استشهاد ويب |مسار=https://arabic.euronews.com/2026/06/25/israel-meeting-gaza-displacement-voluntary-migration-mossad-netanyahu-shmuel-ben-ezra |عنوان=اجتماع إسرائيلي عاجل لإحياء خطة تهجير غزة.. والموساد: لا وجهات لاستقبال الفلسطينيين |موقع=يورونيوز عربيه |تاريخ=25 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260731110006/https://arabic.euronews.com/2026/06/25/israel-meeting-gaza-displacement-voluntary-migration-mossad-netanyahu-shmuel-ben-ezra|تاريخ أرشيف=2026-07-31}}</ref><ref name="c14-gaza-budget">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.c14.co.il/article/1600136 |عنوان=בישראל עוברים לשלב הבא: המוסד יוביל את ההגירה מרצועת עזה (فى اسرائيل بينتقلوا للمرحله الجايه: الموساد هيقود الهجره من قطاع غزه) |مؤلف=شريا هروش |موقع=القناه 14 |تاريخ=25 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260626125730/https://www.c14.co.il/article/1600136|تاريخ أرشيف=2026-06-26}}</ref> وانتقدت مصادر عربيه المصطلح الإسرائيلى الجديد «حرية التنقل»، واعتبرته «خديعه فى المصطلحات» ممكن توصل فى مراحل بعد كده لتهجير سكان غزه.<ref name="aljazeera-gaza-terms">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.aljazeera.net/news/2026/6/29/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84 |عنوان=خديعة المصطلحات.. كيف تُعيد إسرائيل تدوير خطة تهجير الفلسطينيين؟ |مؤلف=حبيب أبو محفوظ |موقع=الجزيره نت |تاريخ=29 يونيه 2026 |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260630142547/https://www.aljazeera.net/news/2026/6/29/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84|تاريخ أرشيف=2026-06-30}}</ref> وعلى خلفية الخلافات بين وزارة الماليه الإسرائيليه و[[وزارة الدفاع الاسرائيليه]] بخصوص زيادة ميزانية الدفاع وتحديد ميزانية بناء القوه، بيشتغل مجلس الأمن القومى برئاسة بن عزرا على بلورة صيغة تسويه بين الطرفين، والمسأله رجعت لجدول الأعمال من وقت للتانى من ساعة ما تولّى المنصب.<ref name="calcalist-budget">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/hjjlkedfme |عنوان=מזכר ההבנות עם איראן מעלה את פרמיית הסיכון ויקפיץ את תקציב הביטחון (مذكرة التفاهم مع إيران بترفع علاوة المخاطر وهتزود ميزانية الدفاع) |موقع=كالكاليست |تاريخ=24 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260815093003/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/hjjlkedfme|تاريخ أرشيف=2026-08-15}}</ref><ref name="calcalist-compromise">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/bj5locy7fg |عنوان=12 מיליארד שקל מיד - והיתרה בהמשך השנה: מתווה הפשרה להגדלת תקציב הביטחון (12 مليار شيكل فورًا - والباقى بعدين خلال السنه: صيغة التسويه لزيادة ميزانية الدفاع) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=كالكاليست |تاريخ=29 يونيه 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260813001055/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/bj5locy7fg|تاريخ أرشيف=2026-08-13}}</ref> وفى سياق المنظومه الانتخابيه الإسرائيليه المرتقبه، استجاب بن عزرا لطلب رئيس لجنة الانتخابات المركزيه، القاضى نعام سولبرغ، ودخل فى بحث سياسة حماية الشخصيات للمترشحين فى الانتخابات، وده احتاج تنسيق بين أجهزة أمنيه ولجان وزاريه.<ref name="israelhayom-election">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.israelhayom.co.il/news/law/article/21296909 |عنوان=סולברג לראש המל"ל: הבהירו - מי קובע שמועמד מאוים ומי מאבטח אותו? (سولبرغ لرئيس مجلس الأمن القومى: وضّحوا - مين اللى بيقرر إن مرشح مهدد، ومين اللى بيحميه؟) |مؤلف=إلينور شيركانى-كوفمان |موقع=إسرائيل هيوم |تاريخ=27 اغسطس 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260828110301/https://www.israelhayom.co.il/news/law/article/21296909|تاريخ أرشيف=2026-08-28}}</ref><ref name="walla-election">{{استشهاد ويب |مسار=https://news.walla.co.il/item/3863772 |عنوان=סולברג לראש המל"ל: יש לדון בסוגיית האבטחה של ראשי המפלגות (سولبرغ لرئيس مجلس الأمن القومى: لازم تتناقش مسألة حماية رؤساء الأحزاب) |موقع=واللا |تاريخ=27 اغسطس 2026 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260829074214/https://news.walla.co.il/item/3863772|تاريخ أرشيف=2026-08-29}}</ref> وبناء على توصيته، عيّنت الحكومه الإسرائيليه العقيد احتياط أوفير ليفى، فى 5 يوليه 2026، نائب لرئيس مجلس الأمن القومى.<ref name="toi-ofir">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/government-approves-pms-appointment-of-ofir-levy-as-deputy-head-of-national-security-council/ |عنوان=Government approves PM's appointment of Ofir Levy as deputy head of National Security Council |مؤلف=Nava Freiberg |موقع=The Times of Israel |تاريخ=5 يوليه 2026 |لغة=الإنجليزية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260807043510/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/government-approves-pms-appointment-of-ofir-levy-as-deputy-head-of-national-security-council/|تاريخ أرشيف=2026-08-07}}</ref> == التكريم == سنة 2001 أخد وسام رئيس الأركان للتميز فى مجال التكنولوجيا.<ref name="ynet-profile" /> وخلال خدمته فى [[سلاح البحريه الاسرائيلى]] كسب تلات مرات جايزة قائد سلاح البحريه للتفكير الإبداعى، فى سنين 1999 و2008 و2009.<ref name="ynet-profile" /> وسنة 2017 اتمنح بن عزرا جايزة أمن إسرائيل عن تطوير منظومة السلاح حيتس 3، مع شركاء تانيين.<ref name="srugim-2017" /> وفى سنين 2023 و2024 و2025 اتمنحت جوايز أمن إسرائيل لشعبة التكنولوجيا والسيبرانى فى [[شاباك|جهاز الأمن العام الإسرائيلى]] اللى كان بيرأسها، عن تطوير منظومات تكنولوجيه واستخباراتيه، من بينها قدرات استخدمتها اسرائيل بشكل استراتيجى خلال [[حرب غزه|حرب السيوف الحديديه]].<ref name="idf-prize-2023">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2023/%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%99/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-%D7%94%D7%95%D7%A2%D7%A0%D7%A7-%D7%90%D7%A8%D7%91%D7%A2%D7%94-%D7%A4%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A7%D7%98%D7%99%D7%9D-%D7%A9%D7%9C-%D7%A6%D7%94-%D7%9C-%D7%95%D7%9B%D7%95%D7%97%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/ |عنوان=פרס ביטחון ישראל הוענק לארבעה פרויקטים של צה"ל וכוחות הביטחון (جايزة أمن إسرائيل اتمنحت لأربع مشاريع لجيش الدفاع وقوات الأمن) |موقع=جيش الدفاع الإسرائيلى |تاريخ=2023 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20240807084434/https://www.idf.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D9%8A%D9%85/2023/%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%99/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%94%D7%95%D7%A2%D7%A0%D7%A7-%D7%90%D7%A8%D7%91%D7%A2%D7%94-%D7%A4%D7%A8%D7%95%D7%99%D7%A7%D7%98%D7%99%D7%9D-%D7%A9%D7%9C-%D7%A6%D7%94-%D7%9C-%D7%95%D7%9B%D7%95%D7%97%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/|تاريخ أرشيف=2024-08-07}}</ref><ref name="mod-prize-2024">{{استشهاد ويب |مسار=https://mod.gov.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%9E%D7%91%D7%96%D7%A7%D7%99%D7%9D/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA-%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-2024 |عنوان=פרס ביטחון ישראל 2024 (جايزة أمن إسرائيل 2024) |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2024 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="mod-prize-2025">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.mod.gov.il/%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%95%D7%9E%D7%91%D7%96%D7%A7%D7%99%D7%9D/%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%95%D7%AA-%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93-%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F/%D7%A4%D7%A8%D7%A1-%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F-%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C-2025 |عنوان=פרס ביטחון ישראל 2025 (جايزة أمن إسرائيل 2025) |موقع=وزارة الدفاع الإسرائيليه |تاريخ=2025 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 }}</ref><ref name="olam-katan" /> وأنهى دورة كلية الأمن القومى باعتباره المتدرّب المتفوّق فى الدوره الخامسه والأربعين، واتختار فى نفس الوقت «المتدرّب النموذجى».<ref>فى الدورات العسكريه فى جيش الدفاع الإسرائيلى، لقب «المتدرّب المتفوّق» بيتمنح للى بيحقق أداء مهنى مرتفع بشكل استثنائى، وبيختاره عادة طاقم الدوره؛ أما لقب «المتدرّب النموذجى» فبيتمنح على السلوك والانضباط والقدوه الشخصيه والقيم، وبيختاره عادة متدرّبى الدوره.</ref> == الحياه الشخصيه == شموئيل بن عزرا متجوز شيفرا، بنت المربى الحاخام بنيامين آيزنر، وعندهم 12 طفل (عشر ولاد وبنتين).<ref name="israelhayom-profile" /><ref name="olam-katan" /> أبوه، الحاخام البروفيسور دافيد بن عزرا، كان بيدرّس الفيزياء (الإلكتروبصريات) فى مركز ليف الأكاديمى، ودرّب مهندسين لحوالى 50 سنه، وهو حاخام جماعه دينيه فى [[القدس]].<ref name="aljazeera-profile" /> أخوه ميخائيل بن عزرا شغل منصب كبير العلماء (CTO) فى القوات البريه الإسرائيليه، وقاد تطوير منظومات تكنولوجيه كتير.<ref name="globes-michael">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001285063 |عنوان=מיכאל בן עזרא: האיש שמאחורי הטכנולוגיות של זרוע היבשה (ميخائيل بن عزرا: الراجل ورا تكنولوجيات القوات البريه) |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=جلوبس |تاريخ=8 مايو 2019 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20231010231143/https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001285063|تاريخ أرشيف=2023-10-10}}</ref><ref name="traditional-roles" /> أما أخوه حنانئيل بن عزرا فهو من قادة برنامج تطوير منظومة سلاح الليزر «أور إيتان»،<ref name="calcalist-hananel">{{استشهاد ويب |مسار=https://www.calcalist.co.il/local_news/article/b1ftcy4q2 |عنوان=מפתחי מערכת הלייזר "מגן אור": "ייתכן שלא נצטרך להפעיל אזעקות בעורף" (مطوّرى منظومة الليزر «ماجين أور»: «ممكن مانحتاجش نشغّل صفارات الإنذار فى الجبهه الداخليه») |مؤلف=يوفال أزولاى |موقع=كالكاليست |تاريخ=26 ابريل 2023 |لغة=العبرية |تاريخ الوصول=17 سبتمبر 2026 |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20260615135017/https://www.calcalist.co.il/local_news/article/b1ftcy4q2|تاريخ أرشيف=2026-06-15}}</ref> وهو كمان أخد جايزة أمن إسرائيل.<ref name="olam-katan" /> == لينكات برانيه == * [https://www.israelhayom.co.il/magazine/hashavua/article/20690819 أريئيل كهانا، «אתגר חייו של "הגאון": מיהו איש המפתח החדש שמונה בידי נתניהו» («تحدى حياة العبقرى: مين هو الراجل المحورى الجديد اللى عيّنه نتنياهو»)، إسرائيل هيوم، 4 يونيه 2026] * [https://www.nli.org.il/en/dissertations/NNL_ALEPH990047787930205171/NLI «الردع الاستراتيجى فى الفضاء السيبرانى: تغيير فى التصور ولا تعديلات محليه؟» — عمل بحثى لشموئيل بن عزرا، المكتبه الوطنيه الإسرائيليه] * [https://www.gov.il/he/pages/spoke-appointment070626 إعلان مكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى عن الموافقه على تعيين شموئيل بن عزرا رئيس لمجلس الأمن القومى ومستشار للأمن القومى] * [https://www.gov.il/en/pages/spoke-shomron240726 صفحه رسميه بالإنجليزى لمكتب رئيس الوزرا الإسرائيلى بتذكر شموئيل بن عزرا بصفته مستشار الأمن القومى] * [https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2026/6/8/%D8%B4%D9%85%D9%88%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D9%85%D9%8A «شموئيل بن عزرا.. رئيس مجلس الأمن القومي الإسرائيلي»، الجزيره نت، 8 يونيه 2026] == مصادر == <references /> [[تصنيف:مواليد 1973]] [[تصنيف:مواليد في القدس]] [[تصنيف:عسكريين من اسرائيل]] [[تصنيف:اسرائيل]] fzlp1xy2ol4661eq5uxhqud0yg3oymv 0 2328718 13235729 2026-09-18T10:39:24Z Ghaly 11 أُنشئَت بترجمة الصفحة "[[:en:Special:Redirect/revision/1374766879|Our Lady of Kazan]]" 13235729 wikitext text/x-wiki  {{Infobox saint|name=Our Lady of Kazan|image=Московская Казанская икона.jpg|imagesize=|alt=|caption=XVII―XVIII century copy ([[Yelokhovo Cathedral]], Moscow)|titles=|birth_name=|birth_date=|birth_place=|home_town=|residence=|death_date=|death_place=|venerated_in=[[Eastern Orthodoxy]] {{small|(especially [[Russian Orthodox Church]])}}<br>[[Catholicism]]{{small| (especially [[Russian Greek Catholic Church]])}}|beatified_date=|beatified_place=|beatified_by=|canonized_date=|canonized_place=|canonized_by=|major_shrine=[[:ru:Казанский Богородицкий монастырь|Kazan Mother of God Monastery]], Kazan<br>[[Kazan Cathedral, Moscow]]<br>[[Yelokhovo Cathedral]], Moscow<br>[[Kazan Cathedral, Saint Petersburg]]<br>|feast_day=8 July (O.S.)/ 21 July (N.S.)<br>22 October (O.S)/ 4 November (N.S.)|attributes=|patronage=|issues=|suppressed_date=|suppressed_by=|influences=|influenced=|tradition=|major_works=}} '''''ستنا فى كازان''''' ، وتسمى أيضًا ''والدة الرب في كازان'' {{langx|ru|Казанская Богоматерь|translit=Kazanskaya Bogomater'}}، هي [[ايقونه|أيقونة]] مقدسة ذات مكانة عالية داخل [[الكنيسه الروسيه الارثوذكسيه|الكنيسة الأرثوذكسية الروسية]] ، تمثل [[العدرا مريم|العذراء مريم]] كحامية وراعية لمدينة [[كازان]] ، و رمز لكل روسيا وروس ، والمعروفة باسم الحامية المقدسة لروسيا. وكما هو الحال بالنسبة لأي كيان مقدس تحت [[بطريركيه|بطريركية]] في شركة داخل [[الكنيسه الاورثوذوكسيه الشرقيه|الكنيسة الأرثوذكسية الشرقية]] الكبرى، فإنه يحظى بالتبجيل من قبل جميع المؤمنين الأرثوذكس. حسب الأسطورة، فقد تم الحصول على الأيقونة في الأصل من [[كونستانتينوپوليس|القسطنطينية]] ، وفُقدت في عام 1438، وتم استعادتها بأعجوبة في حالة ممتازة بعد أكثر من 140 عامًا في عام 1579. تم تكريس كاتدرائيتين رئيسيتين، [[كاتدرائيه كازان|كاتدرائية كازان في موسكو]] وكاتدرائية كازان في سانت بطرسبرغ، لسيدة كازان، وتعرضان نسخًا من الأيقونة، كما تفعل العديد من الكنائس في جميع أنحاء البلاد. سُرقت الأيقونة الأصلية في كازان، وربما دُمرت، في عام 1904. "نسخة الفاتيكان" هي نسخة من القرن السادس عشر للأيقونة، أو ربما الأصل الذي يعود إلى القرن السادس عشر، والذي سُرق من [[سانت بطرسبورج|سانت بطرسبرغ]] عام 1917 واشتراه إف إيه ميتشل هيدجز عام 1953. تم حفظها في [[فاطيما، البرتغال|فاطمة، البرتغال]] من عام 1970 إلى عام 1993، ثم في مكتب [[يوحنا بولس التانى|البابا يوحنا بولس الثاني]] في [[مدينة الڤاتيكان|الفاتيكان]] من عام 1993 إلى عام 2004، عندما أعيدت إلى كازان، حيث يتم الاحتفاظ بها الآن في [[:ru:Казанский Богородицкий монастырь|دير والدة الإله في كازان]] . كما يتم تبجيل نسخ من الأيقونة في [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاثوليكية]] . أيام عيد سيدة كازان هي 8 يوليو (حسب التقويم القديم) / 21 يوليو (حسب التقويم الجديد)، و22 أكتوبر (حسب التقويم القديم) / 4 نوفمبر (حسب التقويم الجديد) (وهو أيضًا يوم الوحدة الوطنية الروسية). == تاريخ == حسب التقاليد، فقد تم جلب الأيقونة الأصلية لسيدة كازان إلى روسيا من القسطنطينية في القرن الثالث عشر. بعد تأسيس خانات كازان ( {{حوالى}} 1438)، اختفى الرمز من السجلات التاريخية لأكثر من قرن. يصف سجل [[هيرموجينيس|المطران هيرموجينس]] ، الذي كتب بناءً على طلب [[تسار|القيصر]] [[فيودور الاول من روسيا|فيودور]] عام 1595، عملية استعادة الأيقونة. وبحسب هذه الرواية، بعد أن دمر حريق مدينة كازان عام 1579، ظهرت العذراء لفتاة تبلغ من العمر 10 سنوات تدعى ماترونا، وكشفت لها عن المكان الذي كانت الأيقونة مخبأة فيه. أخبرت الفتاة رئيس الأساقفة عن الحلم، لكن لم يؤخذ كلامها على محمل الجد. ومع ذلك، في 8 يوليو 1579، وبعد تكرار الحلم مرتين، استعادت الفتاة ووالدتها الأيقونة بأنفسهما، مدفونة تحت منزل مدمر حيث تم إخفاؤها لحمايتها من التتار. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schroedel|الأول=Jenny|مسار=https://books.google.com/books?id=W-B4oStcH4EC&pg=PA158|عنوان=The Everything Mary Book: The Life and Legacy of the Blessed Mother|ناشر=Everything Books|سنة=2006|صفحة=158|تاريخ-الوصول=7 July 2011|مؤلف2=Schroedel|الأول2=John|isbn=978-1-59337-713-7}}</ref> [[File:Kazan_monastery.jpg|تصغير| دير كازان لأم الله، حيث كانت الأيقونة محفوظة حتى عام 1904، دُمر عام 1932؛ وأُعيد بناؤه عام 2016]] تم بناء كنائس أخرى تكريماً لظهور عذراء كازان، وعُرضت نسخ من الأيقونة في كاتدرائية كازان في موسكو (التي شُيدت في أوائل القرن السابع عشر)، وفي [[ياروسلافل]] ، وفي سانت بطرسبرغ. نسب القائدان العسكريان الروسيان [[ديمترى بوزارسكى|ديمتري بوزارسكي]] (القرن السابع عشر) [[ميخائيل كوتوزوف|وميخائيل كوتوزوف]] (القرن التاسع عشر) الفضل إلى استدعاء العذراء مريم من خلال الأيقونة في مساعدة البلاد على صد الغزو البولندي عام 1612 ، والغزو السويدي عام 1709 ، [[الغزو الفرنسى لروسيا|وغزو نابليون عام 1812]] . حققت أيقونة كازان شعبية هائلة، وكان هناك تسع أو عشر نسخ منفصلة من الأيقونة منسوبة إلى المعجزات في جميع أنحاء روسيا. في ليلة 29 يونيو 1904، سُرقت الأيقونة من دير والدة الإله في كازان حيث كانت محفوظة لقرون (وقد هُدم المبنى لاحقًا من قبل السلطات الشيوعية). ويبدو أن اللصوص كانوا يطمعون في الإطار الذهبي للأيقونة، والذي كان مزيناً بالعديد من الجواهر. وبعد عدة سنوات، ألقت الشرطة الروسية القبض على اللصوص واستعادت الإطار. أعلن اللصوص في البداية أن الأيقونة نفسها قد تم تقطيعها إلى أشلاء وحرقها، على الرغم من أن أحدهم اعترف في النهاية بأنها كانت موجودة في دير في براري سيبيريا. لكن يُعتقد أن هذه النسخة مزيفة، ورفضت الشرطة الروسية التحقيق فيها، مستندةً إلى منطق مفاده أن تقديس رمز مزيف كما لو كان أصلياً يجلب الحظ السيئ للغاية. فسرت الكنيسة الأرثوذكسية اختفاء الأيقونة على أنه علامة على المآسي التي ستصيب روسيا بعد فقدان أيقونة حامية روسيا المقدسة. في الواقع، اعتاد الفلاحون الروس أن يعزو كل مآسي ثورة 1905 ، وكذلك هزيمة روسيا في الحرب الروسية اليابانية 1904-1905، إلى تدنيس رمزها. <ref name="Jonge" /><gallery> File:GerBold_StNicolay.jpg|بديل=Icon of Saint Nicolas and the Venerable Gerasimus holding the icon| أيقونة [[القديس نقولا|القديس نيكولاس]] [[جيراسيموس الاردن|والمبجل جيراسيموس]] حاملاً الأيقونة File:Kazanskaya_ikona_Makaryevo.jpg|بديل=Our Lady of Kazan in Makaryev Monastery (17th century, photograph by Sergey Prokudin-Gorsky)| سيدة كازان في دير ماكاريف (القرن السابع عشر، صورة فوتوغرافية [[سيرجى بروكودين جورسكى|لسيرجي بروكودين-غورسكي]] ) File:The_Mother_of_God_of_Kazan_1850s_icon.jpg|بديل=Our Lady of Kazan (1850s reproduction)| سيدة كازان (نسخة طبق الأصل من خمسينيات القرن التاسع عشر) File:Icon_Our_Lady_of_Kazan._Mid_19th_century.jpg|بديل=Icon Our Lady of Kazan. Mid 19th-century| أيقونة سيدة كازان. منتصف القرن التاسع عشر File:Icon._Our_Lady_of_Kazan._Mid_19th-century.jpg|بديل=Icon. Our Lady of Kazan| أيقونة. سيدة كازان </gallery> === نسخة الفاتيكان === [[File:Казанская_икона_Божией_Матери,_ватиканский_список.jpg|تصغير| سيدة كازان (نسخة الفاتيكان)]] [[File:Blagoveštenjski_sabor_-_Kazanj.JPG|تصغير| كاتدرائية البشارة، كازان (1561-1562)]] [[File:Крестный_ход_в_Казани_(21_июля_2015_года).JPG|تصغير| موكب إلى موقع استعادة الرمز، 21 يوليو 2015.]] بعد [[الثوره الروسيه|الثورة الروسية عام 1917]] ، كانت هناك تكهنات بأن الأيقونة الأصلية قد تم حفظها بالفعل في كنيسة القديس.&nbsp;سانت بطرسبرغ. وبحسب ما ورد، فقد تم استخدام أيقونة سيدة كازان في المواكب حول تحصينات لينينغراد خلال حصار لينينغراد (1941-1944) خلال الحرب العالمية الثانية. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curran|الأول=Bridget|مسار=https://books.google.com/books?id=FzCocsh3bQUC&q=leningrad+siege+icon&pg=PA37|عنوان=The Miracles of Mary: Everyday Encounters of Beauty and Grace|ناشر=Allen & Unwin|سنة=2008|صفحة=37|تاريخ-الوصول=8 July 2009|isbn=978-1-74175-514-5}}</ref> نظرية أخرى تقترح أن [[بلاشفه|البلاشفة]] باعوا الأيقونة في الخارج، على الرغم من أن الكنيسة الأرثوذكسية الروسية لم تقبل مثل هذه النظريات. تاريخ الأيقونة المسروقة بين عامي 1917 و 1953 غير معروف. في عام 1953، اشترى فريدريك ميتشل-هيدجز أيقونة من آرثر هيلمان. بحسب يوري س. سولوفييف، أحد حراس [[يوسيف ستالين|جوزيف ستالين]] الشخصيين، وسليم بنسعد، حفيد ستالين، كان ستالين يمتلك أيقونة سيدة كازان. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Russian Orthodox Church during the Great Patriotic War|مسار=https://www.prlib.ru/en/news/658956|تاريخ-الوصول=2023-12-12|صحيفة=Presidential Library|لغة=en}}</ref> <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Stalin's great-grandson asks the Moscow Patriarch to exhume the body of the dictator: he is sure that he was poisoned|مسار=https://www.forumdaily.com/en/pravnuk-stalina-prosit-moskovskogo-patriarxa-eksgumirovat-telo-diktatora-on-uveren-chto-tot-byl-otravlen/|تاريخ-الوصول=2023-12-12|صحيفة=ForumDaily|تاريخ=2021-11-29|لغة=en}}</ref> على الرغم من أن وضع الأيقونة كأيقونة كازان الأصلية ظل محل خلاف، فقد خلص سيريل جي إي بونت إلى أنها "عمل رسام أيقونات عظيم من القرن السادس عشر [...] تم الحفاظ على الأصباغ وخشب اللوحة بشكل مثالي كما أثبتت اختبارات الأشعة السينية الشاملة، وقد أصبحت أكثر نعومة مع مرور الوقت"، مما يشير إلى أنه على الرغم من كونها نسخة من الأيقونة الأصلية، إلا أنها كانت مع ذلك الأيقونة الأصلية التي حملها بوزارسكي في عام 1612. تم عرضها في معرض التجارة العالمي في نيويورك في الفترة 1964-1965. في 13 سبتمبر 1965، أمضى أعضاء الجيش الأزرق لسيدة فاطمة الليلة في تبجيل الأيقونة في الجناح في نيويورك. اشترى الجيش الأزرق في النهاية الأيقونة من آنا ميتشل هيدجز مقابل 125 ألف دولار أمريكي في يناير 1970، وتم وضع الأيقونة في [[:ru:Русская католическая церковь Успения (Фатима)|كنيسة رقاد السيدة العذراء الكاثوليكية اليونانية الروسية]] ، الواقعة في دوموس باسيس، المقر الدولي للجيش الأزرق في [[فاطيما، البرتغال|فاطمة، البرتغال]] . في عام 1993 تم إهداء أيقونة فاطمة إلى الفاتيكان، وقام البابا يوحنا بولس الثاني بوضعها في مكتبه، حيث كان يكرمها لمدة أحد عشر عامًا. على حد تعبيره، "لقد وجدت موطناً لي ورافقت خدمتي اليومية للكنيسة بنظرتها الأمومية". <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Liturgy of the Word in honour of the Icon of the Mother of God of Kazan – August 25, 2004|مسار=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/audiences/2004/documents/hf_jp-ii_aud_20040825_en.html|تاريخ-الوصول=2008-10-13}}</ref> كان يوحنا بولس الثاني يرغب في زيارة موسكو أو كازان حتى يتمكن بنفسه من إعادة الأيقونة إلى الكنيسة الأرثوذكسية الروسية. ومع ذلك، كانت [[بطريرك موسكو و كل روسيا|بطريركية موسكو]] تشك في أن البابا قد يكون لديه دوافع أخرى، لذلك قدم الأيقونة إلى الكنيسة الروسية دون قيد أو شرط في أغسطس 2004. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=John Paul delivers Our Lady of Kazan to the Russian church, July 18, 2005|مسار=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=3751|ناشر=Asianews.it|تاريخ-الوصول=2014-03-06|مؤلف=Gheddo|الأول=Piero}}</ref> في 26 أغسطس 2004، عُرضت للتبجيل على مذبح [[كاتدرائية القديس بطرس]] ، ثم نُقلت إلى موسكو. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Delivery of the Icon of the Kazan Mother of God|مسار=https://www.vatican.va/holy_father/special_features/kazan/documents/kazan_index_en.htm|تاريخ-الوصول=10 September 2026|صحيفة=The Holy See}}</ref> <ref>{{استشهاد بخبر | accessdate = 31 May 2020 | url = https://books.google.com/books?id=gysTAQAAMAAJ&pg=PA173 | language = it | pages = 167–76 | work = La Civiltà Cattolica | title = L'Icona della Madonna di Kazan Donata del Papa al Patriarca di Mosca | date = 16 October 2004 | first = Giovanni | last = Marchesi }}</ref> في عيد الأيقونة المقدسة التالي، الموافق 21 يوليو 2005، استقبلها [[اليكسى التانى|البطريرك ألكسيوس الثاني]] ومينتيمر شايميف ، رئيس [[تتارستان]] ، في كاتدرائية البشارة في كرملين كازان. تُلقب هذه النسخة أحيانًا بـ "فاتيكانسكايا" <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Icon of Our Lady of Kazan|مسار=https://www.newliturgicalmovement.org/2021/07/the-icon-of-our-lady-of-kazan.html|تاريخ-الوصول=10 September 2026|صحيفة=New Liturgical Movement|تاريخ=21 July 2021|مؤلف=DiPippo|الأول=Gregory}}</ref> ، ولكن يُشار إليها بشكل أكثر شيوعًا باسم "نسخة الفاتيكان". في 21 يوليو 2005، قدم [[اليكسى التانى|البطريرك أليكسي الثاني بطريرك موسكو]] الأيقونة إلى أبرشية كازان ووضعها في كنيسة رفع الصليب في أرض دير والدة الإله في كازان، الذي أعيد تأسيسه في عام 2005. في 21 يوليو 2021، تم وضع الأيقونة في الكنيسة الرئيسية للدير، [[:ru:Казанский собор (Казань)|كاتدرائية سيدة كازان]] ، في الموقع الذي تم فيه العثور على الأيقونة الأصلية لسيدة كازان. == مراجع == {{مصادر}} == روابط خارجية == {{تصنيف كومونز}} * [https://kazan-obitel.ru/ الموقع الرسمي لدير والدة الإله في كازان] {{In lang|ru}} * [https://www.pravenc.ru/text/1320206.html#part_3 "أيقونة كازان لوالدة الإله" في الموسوعة الأرثوذكسية] {{In lang|ru}} * [https://www.soufanieh.com/MULTIMEDIA/20070701.rus.eng.a.holy.treasure.rediscovered.mp4 كنز مقدس مُعاد اكتشافه] ، فيلم وثائقي عن نسخة الفاتيكان من أيقونة سيدة كازان {{In lang|en}} * [https://www.pallasweb.com/ikons/theotokos2.html أيقونات: نوافذ إلى السماء] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20070928041341/http://www.orthodoxworld.ru/english/miracleicon/2/ أيقونات ميراكولوس{{Spaced en dash}}مقال عن ''سيدة كازان'' على موقع OrthodoxWorld.ru] {{In lang|en}} {{Theotokos in Russia}} [[تصنيف:تاريخ كازان]] 6m4b5t0l4vlawojqpix24nb18w3yiji 13235736 13235729 2026-09-18T11:06:19Z Ghaly 11 تعديل 13235736 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint |name=ستنا مريم العذرا فى كازان |image=Московская Казанская икона.jpg |imagesize= |alt= |caption=نسخة من القرنين السبعتاشر و التمنتاشر ([[كاتدرائية يلوخوفو]]، موسكو) |titles= |birth_name= |birth_date= |birth_place= |home_town= |residence= |death_date= |death_place= |venerated_in=[[الكنيسه الاورثوذوكسيه الشرقيه]] {{small|(خصوصًا [[الكنيسه الروسيه الارثوذكسيه]])}}<br>[[الكاثوليكيه]] {{small|(خصوصًا [[الكنيسه الروسيه اليونانيه الكاتوليكيه]])}} |beatified_date= |beatified_place= |beatified_by= |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by= |major_shrine=[[:ru:Казанский Богородицкий монастырь|دير والدة الإله فى كازان]]، كازان<br>[[كاتدرائيه كازان|كاتدرائية كازان فى موسكو]]<br>[[كاتدرائية يلوخوفو]]، موسكو<br>[[كاتدرائية كازان فى سانت بطرسبورج]]<br> |feast_day=8 يوليه (التقويم القديم) / 21 يوليه (التقويم الجديد)<br>22 اكتوبر (التقويم القديم) / 4 نوفمبر (التقويم الجديد) |attributes= |patronage= |issues= |suppressed_date= |suppressed_by= |influences= |influenced= |tradition= |major_works= }} '''''ستنا مريم العذرا فى كازان'''''، و المعروفة كمان باسم '''''والدة الإله فى كازان''''' {{langx|ru|Казанская Богоматерь|translit=Kazanskaya Bogomater'}}، هيا [[ايقونه|أيقونة]] مقدسة ليها مكانة كبيرة جدًا فى [[الكنيسه الروسيه الارثوذكسيه|الكنيسة الأرثوذكسية الروسية]]. الأيقونة بتمثّل [[العدرا مريم|العدرا مريم]] باعتبارها حامية و راعية مدينة [[كازان]]، و رمز لروسيا و لروس، و معروفة بلقب الحامية المقدسة لروسيا. و زى غيرها من الأيقونات المقدسة المرتبطة ببطريركية داخلة فى شركة مع [[الكنيسه الاورثوذوكسيه الشرقيه|الكنيسة الأرثوذكسية الشرقية]]، بيبجّلها المؤمنين الأرثوذكس. حسب التقليد، الأيقونة جت فى الأصل من [[كونستانتينوپوليس|القسطنطينية]]، و اختفت سنة 1438، و اتلاقت تانى بشكل معجزى و فى حالة ممتازة بعد أكتر من 140 سنة، سنة 1579. اتكرّست كاتدرائيتين كبار لستنا مريم العذرا فى كازان، هما [[كاتدرائيه كازان|كاتدرائية كازان فى موسكو]] و كاتدرائية كازان فى سانت بطرسبورج، و الاتنين فيهم نسخ من الأيقونة، زى كنائس كتير فى روسيا. الأيقونة الأصلية اللى كانت فى كازان اتسرقت سنة 1904، و ممكن تكون اتدمرت. "نسخة الڤاتيكان" هيا نسخة من القرن الستاشر من الأيقونة، أو ممكن تكون هيا نفسها الأصل اللى بيرجع للقرن الستاشر. الأيقونة دى اتسرقت من [[سانت بطرسبورج]] سنة 1917 و اشتراها إف. إيه. ميتشل-هيدجز سنة 1953. اتحفظت فى [[فاطيما، البرتغال|فاطيما فى البرتغال]] من سنة 1970 لسنة 1993، و بعد كده اتحفظت فى مكتب [[يوحنا بولس التانى|البابا يوحنا بولس التانى]] فى [[مدينة الڤاتيكان|الڤاتيكان]] من سنة 1993 لسنة 2004. بعدها رجعت لكازان، و دلوقتى محفوظة فى [[:ru:Казанский Богородицкий монастырь|دير والدة الإله فى كازان]]. و كمان فيه نسخ من الأيقونة بيتم تبجيلها فى [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاتوليكية]]. أعياد ستنا مريم العذرا فى كازان هى 8 يوليه حسب التقويم القديم / 21 يوليه حسب التقويم الجديد، و 22 اكتوبر حسب التقويم القديم / 4 نوفمبر حسب التقويم الجديد، و اليوم الأخير ده هو كمان يوم الوحدة الوطنية الروسية. == تاريخ == حسب التقليد، الأيقونة الأصلية لستنا مريم العذرا فى كازان جت لروسيا من القسطنطينية فى القرن التلتاشر. بعد تأسيس خانية كازان ({{حوالى}} 1438)، الأيقونة اختفت من السجلات التاريخية لمدة أكتر من قرن. سجل [[هيرموجينيس|المطران هيرموجينس]]، اللى اتكتب بطلب من [[تسار|القيصر]] [[فيودور الاول من روسيا|فيودور]] سنة 1595، بيوصف إزاى الأيقونة اتلاقت من جديد. حسب الرواية دى، بعد حريق دمّر مدينة كازان سنة 1579، العدرا ظهرت لبنت عندها 10 سنين اسمها ماترونا، و قالت لها على المكان اللى الأيقونة كانت مستخبية فيه. البنت قالت لرئيس الأساقفة على الحلم، بس كلامها ما اتاخدش بجدية. لكن فى 8 يوليه 1579، بعد ما الحلم اتكرر مرتين، البنت و أمها لقوا الأيقونة بنفسهم، مدفونة تحت بيت متهدّم كانت مستخبية فيه لحمايتها من التتار. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schroedel|الأول=Jenny|مسار=https://books.google.com/books?id=W-B4oStcH4EC&pg=PA158|عنوان=The Everything Mary Book: The Life and Legacy of the Blessed Mother|ناشر=Everything Books|سنة=2006|صفحة=158|تاريخ-الوصول=7 July 2011|مؤلف2=Schroedel|الأول2=John|isbn=978-1-59337-713-7}}</ref> [[File:Kazan_monastery.jpg|تصغير|دير والدة الإله فى كازان، اللى الأيقونة فضلت محفوظة فيه لحد سنة 1904. الدير اتهد سنة 1932 و اتبنى من جديد سنة 2016]] اتبنت كنائس تانية تكريمًا لظهور عدرا كازان، و اتحطت نسخ من الأيقونة فى كاتدرائية كازان فى موسكو، اللى اتبنت فى أوائل القرن السبعتاشر، و فى [[ياروسلافل]]، و فى سانت بطرسبورج. القائدين العسكريين الروس [[ديمترى بوزارسكى]] فى القرن السبعتاشر و [[ميخائيل كوتوزوف]] فى القرن التسعتاشر نسبوا للالتجاء للعدرا مريم من خلال الأيقونة دور فى مساعدة البلد على صد [[غزو|الغزو]] البولندى سنة 1612، و [[غزو|الغزو]] السويدى سنة 1709، و [[الغزو الفرنسى لروسيا|غزو نابليون لروسيا سنة 1812]]. أيقونة كازان بقت مشهورة جدًا، و كان فيه تسع أو عشر نسخ منفصلة منها اتنسبت ليها معجزات فى أنحاء روسيا. فى ليلة 29 يونيه 1904، الأيقونة اتسرقت من دير والدة الإله فى كازان، اللى كانت محفوظة فيه من قرون. المبنى نفسه اتهد بعد كده على إيد السلطات الشيوعية. الظاهر إن الحرامية كانوا عايزين الإطار الدهب بتاع الأيقونة، اللى كان متزين بجواهر كتير. بعد كام سنة، البوليس الروسى قبض عليهم و استرجع الإطار. فى الأول الحرامية قالوا إن الأيقونة نفسها اتقطعت قطع و اتحرقت، رغم إن واحد منهم قال بعد كده إنها كانت موجودة فى دير فى برية سيبيريا. بس النسخة دى كان فيه اعتقاد إنها مزيفة، و البوليس الروسى رفض يحقق فى الموضوع، على أساس إن تبجيل أيقونة مزيفة كأنها الأصلية ممكن يجيب سوء حظ شديد. الكنيسة الأرثوذكسية فسّرت اختفاء الأيقونة على إنه علامة على المصايب اللى هتحصل لروسيا بعد فقدان أيقونة حامية روسيا المقدسة. و فعلًا، الفلاحين الروس كانوا بينسبوا مصايب [[الثوره الروسيه سنة 1905|ثورة 1905]]، و كمان هزيمة روسيا فى [[الحرب الروسيه اليابانيه|الحرب الروسية اليابانية]] سنة 1904–1905، لتدنيس الأيقونة. <ref name="Jonge" /> <gallery> File:GerBold_StNicolay.jpg|بديل=أيقونة القديس نيكولاس و القديس جيراسيموس شايلين الأيقونة|أيقونة [[القديس نقولا|القديس نيكولاس]] و [[جيراسيموس الاردن|القديس جيراسيموس]] شايلين الأيقونة File:Kazanskaya_ikona_Makaryevo.jpg|بديل=ستنا مريم العذرا فى كازان فى دير ماكاريف، القرن السبعتاشر، صورة لسيرجى بروكودين-جورسكى|ستنا مريم العذرا فى كازان فى دير ماكاريف (القرن السبعتاشر، صورة [[سيرجى بروكودين جورسكى|لسيرجى بروكودين-جورسكى]]) File:The_Mother_of_God_of_Kazan_1850s_icon.jpg|بديل=ستنا مريم العذرا فى كازان، نسخة من خمسينيات القرن التسعتاشر|ستنا مريم العذرا فى كازان (نسخة من خمسينيات القرن التسعتاشر) File:Icon_Our_Lady_of_Kazan._Mid_19th_century.jpg|بديل=أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان، نص القرن التسعتاشر|أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان، نص القرن التسعتاشر File:Icon._Our_Lady_of_Kazan._Mid_19th-century.jpg|بديل=أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان|أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان </gallery> === نسخة الڤاتيكان === [[File:Казанская_икона_Божией_Матери,*ватиканский_список.jpg|تصغير|ستنا مريم العذرا فى كازان (نسخة الڤاتيكان)]] [[File:Blagoveštenjski_sabor*-*Kazanj.JPG|تصغير|كاتدرائية البشارة فى كازان (1561–1562)]] [[File:Крестный_ход_в_Казани*(21_июля_2015_года).JPG|تصغير|موكب للمكان اللى الأيقونة اتلاقت فيه من جديد، 21 يوليه 2015]] بعد [[الثوره الروسيه|الثورة الروسية سنة 1917]]، ظهرت تكهنات إن الأيقونة الأصلية كانت اتحفظت فعلًا فى كنيسة فى سانت بطرسبورج. و حسب بعض الروايات، أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان اتستخدمت فى مواكب حوالين تحصينات لينينجراد وقت [[حصار لينينجراد]] (1941–1944) أثناء [[الحرب العالميه التانيه]]. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curran|الأول=Bridget|مسار=https://books.google.com/books?id=FzCocsh3bQUC&q=leningrad+siege+icon&pg=PA37|عنوان=The Miracles of Mary: Everyday Encounters of Beauty and Grace|ناشر=Allen & Unwin|سنة=2008|صفحة=37|تاريخ-الوصول=8 July 2009|isbn=978-1-74175-514-5}}</ref> فيه نظرية تانية بتقول إن [[بلاشفه|البلاشفة]] باعوا الأيقونة بره روسيا، بس الكنيسة الأرثوذكسية الروسية ما قبلتش النظريات دى. تاريخ الأيقونة المسروقة بين سنة 1917 و 1953 مش معروف. سنة 1953، فريدريك ميتشل-هيدجز اشترى أيقونة من آرثر هيلمان. و حسب يورى س. سولوفييف، واحد من الحراس الشخصيين لـ [[يوسيف ستالين|جوزيف ستالين]]، و سليم بنسعد، حفيد ستالين، ستالين كان بيمتلك أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Russian Orthodox Church during the Great Patriotic War|مسار=https://www.prlib.ru/en/news/658956|تاريخ-الوصول=2023-12-12|صحيفة=Presidential Library|لغة=en}}</ref> <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Stalin's great-grandson asks the Moscow Patriarch to exhume the body of the dictator: he is sure that he was poisoned|مسار=https://www.forumdaily.com/en/pravnuk-stalina-prosit-moskovskogo-patriarxa-eksgumirovat-telo-diktatora-on-uveren-chto-tot-byl-otravlen/|تاريخ-الوصول=2023-12-12|صحيفة=ForumDaily|تاريخ=2021-11-29|لغة=en}}</ref> رغم إن اعتبار الأيقونة دى هى أيقونة كازان الأصلية فضل موضوع مختلف عليه، سيريل جى. إى. بونت خلص لإنها "شغل رسام أيقونات عظيم من القرن الستاشر [...] الألوان و خشب اللوحة اتحفظوا بشكل ممتاز، زى ما أثبتت فحوص الأشعة السينية الشاملة، و بقوا أنعم مع مرور الوقت". و ده كان بيدعم فكرة إنها، حتى لو كانت نسخة من الأيقونة الأصلية، فهى مع كده كانت الأيقونة اللى بوزارسكى حملها سنة 1612. الأيقونة اتعرضت فى معرض التجارة العالمى فى نيو يورك سنة 1964–1965. و فى 13 سبتمبر 1965، أعضاء الجيش الأزرق لستنا مريم العذرا فى فاطيما قضوا الليل فى تبجيل الأيقونة فى الجناح فى نيو يورك. فى الآخر، الجيش الأزرق اشترى الأيقونة من آنا ميتشل-هيدجز مقابل 125,000 دولار أمريكانى فى يناير 1970، و اتحطت الأيقونة فى [[:ru:Русская католическая церковь Успения (Фатима)|كنيسة رقاد ستنا مريم العذرا الروسية اليونانية الكاتوليكية]]، اللى موجودة فى دوموس باسيس، المقر الدولى للجيش الأزرق فى [[فاطيما، البرتغال|فاطيما فى البرتغال]]. سنة 1993، أيقونة فاطيما اتهدت للڤاتيكان، و [[يوحنا بولس التانى|البابا يوحنا بولس التانى]] حطها فى مكتبه، و فضل يبجّلها لمدة حداشر سنة. و حسب كلامه، "لقيت ليا بيت، و رافقت خدمتى اليومية للكنيسة بنظرتها الأمومية". <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Liturgy of the Word in honour of the Icon of the Mother of God of Kazan – August 25, 2004|مسار=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/audiences/2004/documents/hf_jp-ii_aud_20040825_en.html|تاريخ-الوصول=2008-10-13}}</ref> يوحنا بولس التانى كان نفسه يزور موسكو أو كازان علشان يرجّع الأيقونة بنفسه للكنيسة الأرثوذكسية الروسية. لكن [[بطريرك موسكو و كل روسيا|بطريركية موسكو]] كانت شاكّة إن البابا ممكن يكون عنده دوافع تانية، علشان كده سلّم الأيقونة للكنيسة الروسية من غير شروط فى اغسطس 2004. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=John Paul delivers Our Lady of Kazan to the Russian church, July 18, 2005|مسار=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=3751|ناشر=Asianews.it|تاريخ-الوصول=2014-03-06|مؤلف=Gheddo|الأول=Piero}}</ref> فى 26 اغسطس 2004، الأيقونة اتعرضت للتبجيل على مذبح [[كاتدرائية القديس بطرس]]، و بعد كده اتنقلت لموسكو. <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Delivery of the Icon of the Kazan Mother of God|مسار=https://www.vatican.va/holy_father/special_features/kazan/documents/kazan_index_en.htm|تاريخ-الوصول=10 September 2026|صحيفة=The Holy See}}</ref> <ref>{{استشهاد بخبر | accessdate = 31 May 2020 | url = https://books.google.com/books?id=gysTAQAAMAAJ&pg=PA173 | language = it | pages = 167–76 | work = La Civiltà Cattolica | title = L'Icona della Madonna di Kazan Donata del Papa al Patriarca di Mosca | date = 16 October 2004 | first = Giovanni | last = Marchesi }}</ref> فى عيد الأيقونة اللى بعده، يوم 21 يوليه 2005، [[اليكسى التانى|البطريرك أليكسى التانى]] و مينتيمر شايمييف، رئيس [[تتارستان]]، استقبلوا الأيقونة فى كاتدرائية البشارة فى كرملين كازان. النسخة دى ساعات بيتقال عليها "فاتيكانسكايا"، <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Icon of Our Lady of Kazan|مسار=https://www.newliturgicalmovement.org/2021/07/the-icon-of-our-lady-of-kazan.html|تاريخ-الوصول=10 September 2026|صحيفة=New Liturgical Movement|تاريخ=21 July 2021|مؤلف=DiPippo|الأول=Gregory}}</ref> بس الاسم الأشهر ليها هو "نسخة الڤاتيكان". فى 21 يوليه 2005، [[اليكسى التانى|البطريرك أليكسى التانى بطريرك موسكو]] سلّم الأيقونة لأبرشية كازان، و اتحطت فى كنيسة رفع الصليب فى أرض دير والدة الإله فى كازان، اللى اتأسس من جديد سنة 2005. فى 21 يوليه 2021، الأيقونة اتحطت فى الكنيسة الرئيسية للدير، [[:ru:Казанский собор (Казань)|كاتدرائية ستنا مريم العذرا فى كازان]]، فى نفس المكان اللى الأيقونة الأصلية لستنا مريم العذرا فى كازان اتلاقت فيه. == مراجع == {{مصادر}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز}} * [https://kazan-obitel.ru/ الموقع الرسمى لدير والدة الإله فى كازان] {{In lang|ru}} * [https://www.pravenc.ru/text/1320206.html#part_3 "أيقونة كازان لوالدة الإله" فى الموسوعة الأرثوذكسية] {{In lang|ru}} * [https://www.soufanieh.com/MULTIMEDIA/20070701.rus.eng.a.holy.treasure.rediscovered.mp4 كنز مقدس اتلاقى من جديد]، فيلم وثائقى عن نسخة الڤاتيكان من أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان {{In lang|en}} * [https://www.pallasweb.com/ikons/theotokos2.html أيقونات: شبابيك للسما] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20070928041341/http://www.orthodoxworld.ru/english/miracleicon/2/ أيقونات المعجزات{{Spaced en dash}}مقال عن ''ستنا مريم العذرا فى كازان'' على موقع OrthodoxWorld.ru] {{In lang|en}} {{Theotokos in Russia}} [[تصنيف:تاريخ كازان]] 7uu7tlcw90nqq1xbijpczrhog67rlpv 13235738 13235736 2026-09-18T11:08:53Z GhalyBot 863 تعديل و تمصير، غير: لها ← ليها ، حتى ← لحد ، {{مصادر}} ← {{مصادر|30em}}، أثناء ← وقت ، كانوا ← كانو (2)، لًا ← ل (2)، مًا ← م ، الأول ← الاولانى ، صًا ← ص (2)، أنحاء ← اماكن ، جدًا ← اوى ، خمسينيات ← خمسينات (2)، من خلال ← ب، فيلم وثائقى ← فيلم تسجيلى، لحد لو ← و لو ، أمريكا ← امريكا، جدًا ← اوى 13235738 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint |name=ستنا مريم العذرا فى كازان |image=Московская Казанская икона.jpg |imagesize= |alt= |caption=نسخة من القرنين السبعتاشر و التمنتاشر ([[كاتدرائية يلوخوفو]]، موسكو) |titles= |birth_name= |birth_date= |birth_place= |home_town= |residence= |death_date= |death_place= |venerated_in=[[الكنيسه الاورثوذوكسيه الشرقيه]] {{small|(خصوص [[الكنيسه الروسيه الارثوذكسيه]])}}<br>[[الكاثوليكيه]] {{small|(خصوص [[الكنيسه الروسيه اليونانيه الكاتوليكيه]])}} |beatified_date= |beatified_place= |beatified_by= |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by= |major_shrine=[[:ru:Казанский Богородицкий монастырь|دير والدة الإله فى كازان]]، كازان<br>[[كاتدرائيه كازان|كاتدرائية كازان فى موسكو]]<br>[[كاتدرائية يلوخوفو]]، موسكو<br>[[كاتدرائية كازان فى سانت بطرسبورج]]<br> |feast_day=8 يوليه (التقويم القديم) / 21 يوليه (التقويم الجديد)<br>22 اكتوبر (التقويم القديم) / 4 نوفمبر (التقويم الجديد) |attributes= |patronage= |issues= |suppressed_date= |suppressed_by= |influences= |influenced= |tradition= |major_works= }} '''''ستنا مريم العذرا فى كازان'''''، و المعروفة كمان باسم '''''والدة الإله فى كازان''''' {{langx|ru|Казанская Богоматерь|translit=Kazanskaya Bogomater'}}، هيا [[ايقونه|أيقونة]] مقدسة ليها مكانة كبيرة اوى فى [[الكنيسه الروسيه الارثوذكسيه|الكنيسة الأرثوذكسية الروسية]]. الأيقونة بتمثّل [[العدرا مريم]] باعتبارها حامية و راعية مدينة [[كازان]]، و رمز لروسيا و لروس، و معروفة بلقب الحامية المقدسة لروسيا. و زى غيرها من الأيقونات المقدسة المرتبطة ببطريركية داخلة فى شركة مع [[الكنيسه الاورثوذوكسيه الشرقيه|الكنيسة الأرثوذكسية الشرقية]]، بيبجّلها المؤمنين الأرثوذكس. حسب التقليد، الأيقونة جت فى الأصل من [[كونستانتينوپوليس|القسطنطينية]]، و اختفت سنة 1438، و اتلاقت تانى بشكل معجزى و فى حالة ممتازة بعد أكتر من 140 سنة، سنة 1579. اتكرّست كاتدرائيتين كبار لستنا مريم العذرا فى كازان، هما [[كاتدرائيه كازان|كاتدرائية كازان فى موسكو]] و كاتدرائية كازان فى سانت بطرسبورج، و الاتنين فيهم نسخ من الأيقونة، زى كنائس كتير فى روسيا. الأيقونة الأصلية اللى كانت فى كازان اتسرقت سنة 1904، و ممكن تكون اتدمرت. "نسخة الڤاتيكان" هيا نسخة من القرن الستاشر من الأيقونة، أو ممكن تكون هيا نفسها الأصل اللى بيرجع للقرن الستاشر. الأيقونة دى اتسرقت من [[سانت بطرسبورج]] سنة 1917 و اشتراها إف. إيه. ميتشل-هيدجز سنة 1953. اتحفظت فى [[فاطيما، البرتغال|فاطيما فى البرتغال]] من سنة 1970 لسنة 1993، و بعد كده اتحفظت فى مكتب [[يوحنا بولس التانى|البابا يوحنا بولس التانى]] فى [[مدينة الڤاتيكان|الڤاتيكان]] من سنة 1993 لسنة 2004. بعدها رجعت لكازان، و دلوقتى محفوظة فى [[:ru:Казанский Богородицкий монастырь|دير والدة الإله فى كازان]]. و كمان فيه نسخ من الأيقونة بيتم تبجيلها فى [[كنيسة الروم الكاتوليك|الكنيسة الكاتوليكية]]. أعياد ستنا مريم العذرا فى كازان هى 8 يوليه حسب التقويم القديم / 21 يوليه حسب التقويم الجديد، و 22 اكتوبر حسب التقويم القديم / 4 نوفمبر حسب التقويم الجديد، و اليوم الأخير ده هو كمان يوم الوحدة الوطنية الروسية. == تاريخ == حسب التقليد، الأيقونة الأصلية لستنا مريم العذرا فى كازان جت لروسيا من القسطنطينية فى القرن التلتاشر. بعد تأسيس خانية كازان ({{حوالى}} 1438)، الأيقونة اختفت من السجلات التاريخية لمدة أكتر من قرن. سجل [[هيرموجينيس|المطران هيرموجينس]]، اللى اتكتب بطلب من [[تسار|القيصر]] [[فيودور الاول من روسيا|فيودور]] سنة 1595، بيوصف إزاى الأيقونة اتلاقت من جديد. حسب الرواية دى، بعد حريق دمّر مدينة كازان سنة 1579، العدرا ظهرت لبنت عندها 10 سنين اسمها ماترونا، و قالت ليها على المكان اللى الأيقونة كانت مستخبية فيه. البنت قالت لرئيس الأساقفة على الحلم، بس كلامها ما اتاخدش بجدية. لكن فى 8 يوليه 1579، بعد ما الحلم اتكرر مرتين، البنت و أمها لقوا الأيقونة بنفسهم، مدفونة تحت بيت متهدّم كانت مستخبية فيه لحمايتها من التتار.<ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Schroedel|الأول=Jenny|مسار=https://books.google.com/books?id=W-B4oStcH4EC&pg=PA158|عنوان=The Everything Mary Book: The Life and Legacy of the Blessed Mother|ناشر=Everything Books|سنة=2006|صفحة=158|تاريخ-الوصول=7 July 2011|مؤلف2=Schroedel|الأول2=John|isbn=978-1-59337-713-7}}</ref> [[File:Kazan_monastery.jpg|تصغير|دير والدة الإله فى كازان، اللى الأيقونة فضلت محفوظة فيه لحد سنة 1904. الدير اتهد سنة 1932 و اتبنى من جديد سنة 2016]] اتبنت كنائس تانية تكريم لظهور عدرا كازان، و اتحطت نسخ من الأيقونة فى كاتدرائية كازان فى موسكو، اللى اتبنت فى أوائل القرن السبعتاشر، و فى [[ياروسلافل]]، و فى سانت بطرسبورج. القائدين العسكريين الروس [[ديمترى بوزارسكى]] فى القرن السبعتاشر و [[ميخائيل كوتوزوف]] فى القرن التسعتاشر نسبوا للالتجاء للعدرا مريم بالأيقونة دور فى مساعدة البلد على صد [[غزو|الغزو]] البولندى سنة 1612، و [[غزو|الغزو]] السويدى سنة 1709، و [[الغزو الفرنسى لروسيا|غزو نابليون لروسيا سنة 1812]]. أيقونة كازان بقت مشهورة اوى، و كان فيه تسع أو عشر نسخ منفصلة منها اتنسبت ليها معجزات فى اماكن روسيا. فى ليلة 29 يونيه 1904، الأيقونة اتسرقت من دير والدة الإله فى كازان، اللى كانت محفوظة فيه من قرون. المبنى نفسه اتهد بعد كده على إيد السلطات الشيوعية. الظاهر إن الحرامية كانو عايزين الإطار الدهب بتاع الأيقونة، اللى كان متزين بجواهر كتير. بعد كام سنة، البوليس الروسى قبض عليهم و استرجع الإطار. فى الاولانى الحرامية قالوا إن الأيقونة نفسها اتقطعت قطع و اتحرقت، رغم إن واحد منهم قال بعد كده إنها كانت موجودة فى دير فى برية سيبيريا. بس النسخة دى كان فيه اعتقاد إنها مزيفة، و البوليس الروسى رفض يحقق فى الموضوع، على أساس إن تبجيل أيقونة مزيفة كأنها الأصلية ممكن يجيب سوء حظ شديد. الكنيسة الأرثوذكسية فسّرت اختفاء الأيقونة على إنه علامة على المصايب اللى هتحصل لروسيا بعد فقدان أيقونة حامية روسيا المقدسة. و فعل، الفلاحين الروس كانو بينسبوا مصايب [[الثوره الروسيه سنة 1905|ثورة 1905]]، و كمان هزيمة روسيا فى [[الحرب الروسيه اليابانيه|الحرب الروسية اليابانية]] سنة 1904–1905، لتدنيس الأيقونة.<ref name="Jonge" /> <gallery> File:GerBold_StNicolay.jpg|بديل=أيقونة القديس نيكولاس و القديس جيراسيموس شايلين الأيقونة|أيقونة [[القديس نقولا|القديس نيكولاس]] و [[جيراسيموس الاردن|القديس جيراسيموس]] شايلين الأيقونة File:Kazanskaya_ikona_Makaryevo.jpg|بديل=ستنا مريم العذرا فى كازان فى دير ماكاريف، القرن السبعتاشر، صورة لسيرجى بروكودين-جورسكى|ستنا مريم العذرا فى كازان فى دير ماكاريف (القرن السبعتاشر، صورة [[سيرجى بروكودين جورسكى|لسيرجى بروكودين-جورسكى]]) File:The_Mother_of_God_of_Kazan_1850s_icon.jpg|بديل=ستنا مريم العذرا فى كازان، نسخة من خمسينات القرن التسعتاشر|ستنا مريم العذرا فى كازان (نسخة من خمسينات القرن التسعتاشر) File:Icon_Our_Lady_of_Kazan._Mid_19th_century.jpg|بديل=أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان، نص القرن التسعتاشر|أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان، نص القرن التسعتاشر File:Icon._Our_Lady_of_Kazan._Mid_19th-century.jpg|بديل=أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان|أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان </gallery> === نسخة الڤاتيكان === [[File:Казанская_икона_Божией_Матери,*ватиканский_список.jpg|تصغير|ستنا مريم العذرا فى كازان (نسخة الڤاتيكان)]] [[File:Blagoveštenjski_sabor*-*Kazanj.JPG|تصغير|كاتدرائية البشارة فى كازان (1561–1562)]] [[File:Крестный_ход_в_Казани*(21_июля_2015_года).JPG|تصغير|موكب للمكان اللى الأيقونة اتلاقت فيه من جديد، 21 يوليه 2015]] بعد [[الثوره الروسيه|الثورة الروسية سنة 1917]]، ظهرت تكهنات إن الأيقونة الأصلية كانت اتحفظت فعل فى كنيسة فى سانت بطرسبورج. و حسب بعض الروايات، أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان اتستخدمت فى مواكب حوالين تحصينات لينينجراد وقت [[حصار لينينجراد]] (1941–1944) وقت [[الحرب العالميه التانيه]]. <ref>{{استشهاد بكتاب|مؤلف=Curran|الأول=Bridget|مسار=https://books.google.com/books?id=FzCocsh3bQUC&q=leningrad+siege+icon&pg=PA37|عنوان=The Miracles of Mary: Everyday Encounters of Beauty and Grace|ناشر=Allen & Unwin|سنة=2008|صفحة=37|تاريخ-الوصول=8 July 2009|isbn=978-1-74175-514-5}}</ref> فيه نظرية تانية بتقول إن [[بلاشفه|البلاشفة]] باعوا الأيقونة بره روسيا، بس الكنيسة الأرثوذكسية الروسية ما قبلتش النظريات دى. تاريخ الأيقونة المسروقة بين سنة 1917 و 1953 مش معروف. سنة 1953، فريدريك ميتشل-هيدجز اشترى أيقونة من آرثر هيلمان. و حسب يورى س. سولوفييف، واحد من الحراس الشخصيين لـ [[يوسيف ستالين|جوزيف ستالين]]، و سليم بنسعد، حفيد ستالين، ستالين كان بيمتلك أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Russian Orthodox Church during the Great Patriotic War|مسار=https://www.prlib.ru/en/news/658956|تاريخ-الوصول=2023-12-12|صحيفة=Presidential Library|لغة=en}}</ref><ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Stalin's great-grandson asks the Moscow Patriarch to exhume the body of the dictator: he is sure that he was poisoned|مسار=https://www.forumdaily.com/en/pravnuk-stalina-prosit-moskovskogo-patriarxa-eksgumirovat-telo-diktatora-on-uveren-chto-tot-byl-otravlen/|تاريخ-الوصول=2023-12-12|صحيفة=ForumDaily|تاريخ=2021-11-29|لغة=en}}</ref> رغم إن اعتبار الأيقونة دى هى أيقونة كازان الأصلية فضل موضوع مختلف عليه، سيريل جى. إى. بونت خلص لإنها "شغل رسام أيقونات عظيم من القرن الستاشر [...] الألوان و خشب اللوحة اتحفظوا بشكل ممتاز، زى ما أثبتت فحوص الأشعة السينية الشاملة، و بقوا أنعم مع مرور الوقت". و ده كان بيدعم فكرة إنها، و لو كانت نسخة من الأيقونة الأصلية، فهى مع كده كانت الأيقونة اللى بوزارسكى حملها سنة 1612. الأيقونة اتعرضت فى معرض التجارة العالمى فى نيو يورك سنة 1964–1965. و فى 13 سبتمبر 1965، أعضاء الجيش الأزرق لستنا مريم العذرا فى فاطيما قضوا الليل فى تبجيل الأيقونة فى الجناح فى نيو يورك. فى الآخر، الجيش الأزرق اشترى الأيقونة من آنا ميتشل-هيدجز مقابل 125,000 دولار امريكانى فى يناير 1970، و اتحطت الأيقونة فى [[:ru:Русская католическая церковь Успения (Фатима)|كنيسة رقاد ستنا مريم العذرا الروسية اليونانية الكاتوليكية]]، اللى موجودة فى دوموس باسيس، المقر الدولى للجيش الأزرق فى [[فاطيما، البرتغال|فاطيما فى البرتغال]]. سنة 1993، أيقونة فاطيما اتهدت للڤاتيكان، و [[يوحنا بولس التانى|البابا يوحنا بولس التانى]] حطها فى مكتبه، و فضل يبجّلها لمدة حداشر سنة. و حسب كلامه، "لقيت ليا بيت، و رافقت خدمتى اليومية للكنيسة بنظرتها الأمومية".<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Liturgy of the Word in honour of the Icon of the Mother of God of Kazan – August 25, 2004|مسار=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/audiences/2004/documents/hf_jp-ii_aud_20040825_en.html|تاريخ-الوصول=2008-10-13}}</ref> يوحنا بولس التانى كان نفسه يزور موسكو أو كازان علشان يرجّع الأيقونة بنفسه للكنيسة الأرثوذكسية الروسية. لكن [[بطريرك موسكو و كل روسيا|بطريركية موسكو]] كانت شاكّة إن البابا ممكن يكون عنده دوافع تانية، علشان كده سلّم الأيقونة للكنيسة الروسية من غير شروط فى اغسطس 2004.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=John Paul delivers Our Lady of Kazan to the Russian church, July 18, 2005|مسار=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=3751|ناشر=Asianews.it|تاريخ-الوصول=2014-03-06|مؤلف=Gheddo|الأول=Piero}}</ref> فى 26 اغسطس 2004، الأيقونة اتعرضت للتبجيل على مذبح [[كاتدرائية القديس بطرس]]، و بعد كده اتنقلت لموسكو.<ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=Delivery of the Icon of the Kazan Mother of God|مسار=https://www.vatican.va/holy_father/special_features/kazan/documents/kazan_index_en.htm|تاريخ-الوصول=10 September 2026|صحيفة=The Holy See}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر | accessdate = 31 May 2020 | url = https://books.google.com/books?id=gysTAQAAMAAJ&pg=PA173 | language = it | pages = 167–76 | work = La Civiltà Cattolica | title = L'Icona della Madonna di Kazan Donata del Papa al Patriarca di Mosca | date = 16 October 2004 | first = Giovanni | last = Marchesi }}</ref> فى عيد الأيقونة اللى بعده، يوم 21 يوليه 2005، [[اليكسى التانى|البطريرك أليكسى التانى]] و مينتيمر شايمييف، رئيس [[تتارستان]]، استقبلوا الأيقونة فى كاتدرائية البشارة فى كرملين كازان. النسخة دى ساعات بيتقال عليها "فاتيكانسكايا"، <ref>{{استشهد بموقع الويب|عنوان=The Icon of Our Lady of Kazan|مسار=https://www.newliturgicalmovement.org/2021/07/the-icon-of-our-lady-of-kazan.html|تاريخ-الوصول=10 September 2026|صحيفة=New Liturgical Movement|تاريخ=21 July 2021|مؤلف=DiPippo|الأول=Gregory}}</ref> بس الاسم الأشهر ليها هو "نسخة الڤاتيكان". فى 21 يوليه 2005، [[اليكسى التانى|البطريرك أليكسى التانى بطريرك موسكو]] سلّم الأيقونة لأبرشية كازان، و اتحطت فى كنيسة رفع الصليب فى أرض دير والدة الإله فى كازان، اللى اتأسس من جديد سنة 2005. فى 21 يوليه 2021، الأيقونة اتحطت فى الكنيسة الرئيسية للدير، [[:ru:Казанский собор (Казань)|كاتدرائية ستنا مريم العذرا فى كازان]]، فى نفس المكان اللى الأيقونة الأصلية لستنا مريم العذرا فى كازان اتلاقت فيه. == مراجع == {{مصادر|30em}} == لينكات برانيه == {{تصنيف كومونز}} * [https://kazan-obitel.ru/ الموقع الرسمى لدير والدة الإله فى كازان] {{In lang|ru}} * [https://www.pravenc.ru/text/1320206.html#part_3 "أيقونة كازان لوالدة الإله" فى الموسوعة الأرثوذكسية] {{In lang|ru}} * [https://www.soufanieh.com/MULTIMEDIA/20070701.rus.eng.a.holy.treasure.rediscovered.mp4 كنز مقدس اتلاقى من جديد]، فيلم تسجيلى عن نسخة الڤاتيكان من أيقونة ستنا مريم العذرا فى كازان {{In lang|en}} * [https://www.pallasweb.com/ikons/theotokos2.html أيقونات: شبابيك للسما] {{In lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20070928041341/http://www.orthodoxworld.ru/english/miracleicon/2/ أيقونات المعجزات{{Spaced en dash}}مقال عن ''ستنا مريم العذرا فى كازان'' على موقع OrthodoxWorld.ru] {{In lang|en}} {{Theotokos in Russia}} [[تصنيف:تاريخ كازان]] f479ufz96dkvh53j3jvtlvk3w0ok9kh 3 2328719 13235732 2026-09-18T10:48:10Z Cabayi 108280 نقل Cabayi صفحه [[نقاش المستخدم:Crispybeatle]] إلى [[نقاش المستخدم:Riverplateño]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Crispybeatle|Crispybeatle]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Riverplateño|Riverplateño]]». 13235732 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نقاش المستخدم:Riverplateño]] 5hp9n45ck05jxkmcnmeg0cjdp5fy6xb 3 2328720 13235735 2026-09-18T10:52:57Z SHB 155876 نقل SHB صفحه [[نقاش المستخدم:Amnnagh-Nuzilal]] إلى [[نقاش المستخدم:Afgan-Amazigh207]]: نُقِلت الصفحة آليا عند إعادة تسمية المستخدم «[[Special:CentralAuth/Amnnagh-Nuzilal|Amnnagh-Nuzilal]]» إلى «[[Special:CentralAuth/Afgan-Amazigh207|Afgan-Amazigh207]]». 13235735 wikitext text/x-wiki #تحويل [[نقاش المستخدم:Afgan-Amazigh207]] f6oeb0ug0z1qbh19n0j5karh0pgqnj9